विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1942 1393230 1393025 2026-10-27T16:24:16Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393230 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = लोकतान्त्रिक समाजवादी गणतन्त्र श्रीलङ्का | common_name = श्रीलङ्का | native_name = {{ubl|{{native name|si|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|italics=off}} | {{native name|ta|இலங்கை சனநாயக சோசலிசக் குடியரசு|italics=off}} }} | image_flag = Flag of Sri Lanka.svg | image_coat = Emblem of Sri Lanka.svg | coa_size = 70 | national_anthem = "[[श्रीलङ्का माता]]"<br />({{Lang-ne|"श्रीलङ्का आमा"}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[चित्र:Sri Lankan national anthem, performed by the United States Navy Band.oga|center]]</div> | image_map = Sri Lanka on the globe (Asia centered).svg | image_map2 = | capital = {{ubl|[[श्री जयवर्दनेपुरा कोटे]] (विधायी)<ref>{{cite web |title=Sri Jayewardenepura Kotte |url=https://www.britannica.com/place/Sri-Jayewardenepura-Kotte |website=[[Encyclopædia Britannica]] | access-date=12 May 2020}}</ref>|[[कोलम्बो]] (कार्यपालिका र न्यायिक)<ref>{{cite web |title=Colombo |url=https://www.britannica.com/place/Colombo |website=[[Encyclopædia Britannica]] | access-date=12 May 2020}}</ref><br />{{Coord|6|56|N|79|52|E|type:city}}}} | largest_city = [[कोलम्बो]] | official_languages = {{ubl|[[सिंहली भाषा|सिंहली]]|[[तमिल भाषा|तमिल]]<ref>{{cite web |title=Official Languages Policy |url=http://www.languagesdept.gov.lk/web/index.php?option=com_content&view=article&id=38&Itemid=163&lang=en |website=languagesdept.gov.lk |publisher=Department of Official Languages |access-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412193905/http://languagesdept.gov.lk/web/index.php?option=com_content&view=article&id=38&Itemid=163&lang=en |archive-date=12 April 2021 }}</ref>}} | languages_sub = yes | languages2_type = मान्यता प्राप्त भाषाहरू | languages2 = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | ethnic_groups = {{ubl|७४.९% [[सिंहली जाति]]|११.२% [[श्रीलङ्काली तमिल]]|९.२% [[श्रीलङ्काली मुर्स]]|४.२% [[श्रीलङ्काका भारतीय तमिलहरू|भारतीय तमिल]]|०.५% अन्य}} | ethnic_groups_year = सन् २०१२<ref name="CIATONGA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/ |title=South Asia: Sri Lanka |date=22 September 2021 |publisher=[[CIA]] |access-date=22 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217185333/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/ |archive-date=17 December 2021 }}</ref> | religion = {{nowrap|७०.२% [[बुद्ध धर्म]] (आधिकारिक)<ref>{{cite web |url=https://www.state.gov/reports/2018-report-on-international-religious-freedom/sri-lanka/ |title=2018 Report on International Religious Freedom: Sri Lanka |publisher=United States Department of State |access-date=3 March 2022}}</ref>}}<br />१२.६% [[श्रीलङ्कामा हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]<br />९.७% [[इस्लाम]]<br />७.४% [[ईसाई धर्म]]<br />०.१% अन्य | religion_year = सन् २०१२ | demonym = श्रीलङ्काली | government_type = [[एकात्मक राज्य|एकात्मक]] [[अर्ध राष्ट्रपति प्रणाली]]<ref>{{cite web |title=Constitution of Sri Lanka |url=https://www.parliament.lk/files/pdf/constitution.pdf |website=[[Parliament of Sri Lanka]]|access-date=24 October 2022}}</ref> | leader_title1 = [[श्रीलङ्काको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | leader_name1 = [[रणिल विक्रमासिङ्घे]] | leader_title2 = [[श्रीलङ्काको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | leader_name2 = [[दिनेश गुणवर्द्धना]] | legislature = [[श्रीलङ्काको संसद|संसद]] | area_km2 = ६५,६१०.२ | area_rank = १२०औँ<!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = २५,३३२<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ४.४ | population_estimate = {{increaseNeutral}} २२,१८१,०००<ref name="2022 population">{{cite web |title=Mid‐year Population Estimates by District & Sex, 2014 ‐ 2022 |url=http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex |website=statistics.gov.lk |publisher=Department of Census and Statistics |access-date=19 April 2023}}</ref> | population_census = २०,२७७,६००<ref name="popsl">{{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206021926/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf |title=Census of Population and Housing 2011 Enumeration Stage February–March 2012 |work=Department of Census and Statistics – Sri Lanka |access-date=15 July 2014 |archive-date=6 December 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131206021926/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf |date=6 December 2013 }}</ref> | population_estimate_year = सन् २०२२ | population_estimate_rank = ५७औँ | population_census_year =सन् २०१२ | population_census_rank = | population_density_km2 = ३३७.७ | population_density_sq_mi = | population_density_rank = २४औँ | GDP_PPP = {{decrease}} $३१८.६&nbsp;बिलियन<ref name="IMFWEO">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=524,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database, October 2022|date=October 2022|website=IMF.org|publisher=[[International Monetary Fund]]|access-date= October 11, 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = सन् २०२३ | GDP_PPP_rank = ६०औँ | GDP_PPP_per_capita = {{decrease}} $१४,२३४<ref name="IMFWEO" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = १०१औँ | GDP_nominal = {{decrease}} $७३.७&nbsp;बिलियन<ref name="IMFWEO" /> | GDP_nominal_year = सन् २०२३ | GDP_nominal_rank = ७९औँ | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} $३,२९३<ref name="IMFWEO" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = १३२औँ | Gini = ३९.८<!--number only--> | Gini_year = सन् २०१६ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=LK |title=Gini Index |publisher=World Bank}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ०.७८२<!--number only--> | HDI_year = सन् २०२१<!--Please use the year to which the HDI year data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = ७३औँ | currency = [[श्रीलङ्काली रुपैयाँ]] (रु) | time_zone = [[श्रीलङ्काली मानक समय]] | utc_offset = +५:३० | drives_on = बायाँ }} '''श्रीलङ्का''', आधिकारिक रूपमा '''लोकतान्त्रिक समाजवादी गणतन्त्र श्रीलङ्का''', [[दक्षिण एसिया]]मा अवस्थित एउटा [[द्वीप देश|द्वीपीय देश]] हो। यो देश [[हिन्द महासागर]]मा अवस्थित छ, [[बङ्गालको खाडी]]को दक्षिणपश्चिममा, [[भारतीय उपमहाद्वीप|भारतीय प्रायद्वीप]]बाट [[मन्नारको खाडी]] र [[पाल्क जलसन्धि]]ले छुटेको छ। श्रीलङ्काले दक्षिण-पश्चिममा [[माल्दिभ्स]] र उत्तर-पश्चिममा [[भारत]]सँग [[सामुद्रिक सीमाना]] साझा गर्दछ। श्रीलङ्कामा लगभग २ करोड मानिसहरूको आबादी छ र धेरै संस्कृति, भाषा र जातिहरूको घर हो। [[सिंहली जाति]]हरूले राष्ट्रको जनसङ्ख्याको बहुमत बनाउँछन्, त्यसपछि [[तमिल जाति|तमिल]]हरू छन्, जो सबैभन्दा ठुलो अल्पसङ्ख्यक समूह हुन् र उत्तरी श्रीलङ्कामा केन्द्रित छन्; दुवै समूहले द्वीपको इतिहासमा प्रभावशाली भूमिका खेलेका छन्। श्रीलङ्का एक [[विकासशील देश]] हो, [[मानव विकास सूचकाङ्क]]मा ७३औँ स्थानमा छ। यो विकासको हिसाबले सबैभन्दा उच्च स्थानमा रहेको दक्षिण एसियाली राष्ट्र हो र दक्षिण एसियामा दोस्रो उच्च प्रतिव्यक्ति आय भएको देश हो। तर, चलिरहेको आर्थिक सङ्कटले यसको मुद्राको पतन, बढ्दो मुद्रास्फीति र अत्यावश्यक वस्तुको चर्को अभावका कारण मानवीय सङ्कट उत्पन्न भएको छ। यसले सडक आन्दोलनको विष्फोट पनि निम्त्याएको छ, नागरिकहरूले राष्ट्रपति र सरकारलाई राजीनामा दिनुपर्ने सफलतापूर्वक माग गरेका छन्। श्रीलङ्का आधुनिक अन्तर्राष्ट्रिय समूहहरूसँग संलग्नताको लामो इतिहास रहेको छ: यो [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]]को संस्थापक सदस्य र [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]], [[राष्ट्रमण्डल]], र [[असंलग्न आन्दोलन]]को सदस्य हो। == नामकरण == {{मुख्य|श्रीलङ्काका नामहरू}} [[सिंहली भाषा]]मा लक-वैसिया भनेको [[लङ्का]] टापुका बासिन्दा हो। इलु (पुरानो सिंहली) मा लक-दिवाको अर्थ लङ्काको द्वीप हो। श्रीलङ्काको लागि अर्को परम्परागत सिंहली नाम लकदिवा थियो, जसको दिवा अर्थ "टापु" पनि हो। अर्को परम्परागत नाम लकबिमा हो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KTluAAAAMAAJ|title=Lionsong: Sri Lanka's Ethnic Conflict|last=Bandara|first=C. M. S. J. Madduma|date=2002-01-01|publisher=Sandaruwan Madduma Bandara|isbn=9789559796602|language=en}}</ref> दुबै अवस्थामा लक फेरि लङ्काबाट आएको हो। एउटै नाम तमिलमा इलान्काईको रूपमा अपनाइएको हुन सक्छ। [[संस्कृत]] महाकाव्य रामायणले यसलाई लङ्का र राजा [[रावण]]को वासस्थानको उल्लेख गरेको छ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6kpQAQAAIAAJ|title=Lakdiva purāṇa koḍi|last=Silvā|first=Ṭī Em Jī Es|date=2001-01-01|publisher=Sūriya Prakāśakayō|isbn=9789558425398|language=si}}</ref> श्रीलङ्काको नाम श्रीलङ्काको स्वतन्त्रता आन्दोलनको सन्दर्भमा पेश गरिएको थियो।<ref>Articles 1 and 2 of the 1972 constitution: "1. Sri Lanka (Ceylon) is a Free, Sovereign and Independent Republic. 2. The Republic of Sri Lanka is a Unitary State."</ref> == इतिहास == {{मुख्य|श्रीलङ्काको इतिहास}} ५औँ शताब्दीमा लेखिएको [[पाली भाषा|पाली]] इतिहास [[महावंश]] अनुसार, श्रीलङ्काका मूल बासिन्दाहरू यक्ष र नागाहरू हुन् भनिन्छ। श्रीलङ्कामा ६०० ईपू प्रयोग गरिएको पुरातन कब्रिस्तानहरू पनि फेला परेका छन्। सिंहली इतिहास परम्परागत रूपमा ५४३ ईपूमा [[वङ्ग राज्य]] (वर्तमान [[बङ्गाल|बङ्गाल]]) बाट निष्कासन गरिएपछि ७०० अनुयायीहरूसहित श्रीलङ्का पुगेका अर्ध-पौराणिक [[राजकुमार विजय]]को आगमनको साथ सुरु हुन्छ।<ref>{{cite web |date=8 October 2011 |title=The Coming of Vijaya |url=http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/06-coming-vijaya/ |work=The Mahavamsa |access-date=23 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030084837/http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/06-coming-vijaya/ |archive-date=30 October 2015}}</ref> मौर्य सम्राट [[अशोक]]का छोरा महिन्दा [[बुद्ध धर्म]]को सन्देश बोकेर मिहिन्ताले पुगेका थिए। उनको कार्यभारले राजालाई जित्यो, जसले विश्वासलाई अँगाले र [[सिंहली जाति|सिंहली जनता]]मा यसलाई प्रचार गरेका थिए।<ref name="mahav1">{{cite web |date=28 May 2008 |title=King Devanampiya Tissa (306 BC – 266 BC) |url=http://mahavamsa.org/2008/05/king-devanampiya-tissa-306-bc/ |access-date=15 July 2014 |work=[[Mahavamsa]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814102643/http://mahavamsa.org/2008/05/king-devanampiya-tissa-306-bc/ |archive-date=14 August 2014}}</ref> सन् ९९३ मा [[चोल वंश|चोल सम्राट]] [[राजाराज प्रथम]]को आक्रमणले तत्कालीन सिंहली शासक महिन्दा पाँचौँलाई श्रीलङ्काको दक्षिणी भागमा भाग्न बाध्य पारेको थियो। यस अवस्थाको फाइदा उठाउँदै, राजाराजा प्रथमका छोरा [[राजेन्द्र प्रथम]]ले सन् १०१७ मा ठुलो आक्रमण गरे। महिन्दा पाँचौँलाई कब्जा गरी भारत लगियो, र चोलहरूले [[अनुराधापुरा राज्य]]को पतनको कारणले अनुराधापुरा सहर ध्वस्त भयो। पछि, तिनीहरूले राजधानी [[पोलोननरुवा]]मा सारियो।<ref name="Siriweera 2004, p. 44">{{cite book|last=Siriweera|first=W. I.|title=A Study of the Economic History of Pre Modern Sri Lanka|publisher=Vikas Publishing House|year=1994|isbn=978-0-7069-7621-2|pages=44–45|url=https://books.google.com/books?id=OubsAAAAMAAJ}}</ref> सन् १२१५ मा, [[जाफना राज्य]]को संस्थापकको रूपमा चिनिने अनिश्चित उत्पत्ति भएको आक्रमणकारी [[कलिङ्ग]] माघाले पोलोनारुवा राज्यलाई आक्रमण गरी कब्जा गरे।<ref name="ethniccr1">{{cite book|title=Sri Lankan Ethnic Crisis: Towards a Resolution|author=Herath, R.B.|year=2002|publisher=Trafford Publishing|isbn=978-1-55369-793-0|pages=18–21|url=https://books.google.com/books?id=jzMCzJxJBpsC}}</ref> उत्तर, यस बीचमा, अन्ततः जाफना राज्यमा विकसित भयो। जाफना राज्य एक अवसर बाहेक दक्षिणको कुनै पनि राज्यको अधीनमा आएको छैन।<ref>{{cite book|author=Gnanaprakasar, Swamy|title=A Critical History of Jaffna|publisher=Asian Educational Services|year=2003|place=[[New Delhi]]|page=122|isbn=978-81-206-1686-8|url=https://books.google.com/books?id=o9H53Sldfv8C}}</ref> [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] एमियन्सको सन्धिको परिणाम स्वरूपमा, १४ फेब्रुअरी १८१५ मा, श्रीलङ्काको स्वतन्त्रताको अन्त्य गर्दै दोस्रो कान्ड्यान युद्धमा [[क्यान्डी]]लाई बेलायतीहरूले कब्जामा लिएको थियो। श्रीलङ्काका अन्तिम स्वदेशी सम्राट श्री विक्रम राजसिंहालाई भारत निर्वासन गरिएको थियो।<ref name="scnsl">{{cite web |title=History of Sri Lanka and significant World events from 1796 AD to 1948 |url=http://www.scenicsrilanka.com/history-of-sri-lanka-1948.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102055412/http://www.scenicsrilanka.com/history-of-sri-lanka-1948.html |archive-date=2 November 2013 |access-date=15 July 2014 |work=scenicsrilanka.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102055412/http://www.scenicsrilanka.com/history-of-sri-lanka-1948.html |date=2 November 2013 }}</ref> श्रीलङ्काले ४ फेब्रुअरी १९४८ मा अङ्ग्रेजहरूबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गरेको थियो।<ref name="countrst68">{{cite web |title=Sinhalese Parties |url=http://countrystudies.us/sri-lanka/21.htm |access-date=15 July 2014 |work=[[Library of Congress Country Studies]]}}</ref> == भूगोल == {{मुख्य|श्रीलङ्काको भूगोल}} [[चित्र:Sri Lanka rel location map.svg|thumb|left|250px|श्रीलङ्काको नक्सा]] श्रीलङ्का, दक्षिण एसियाको एउटा टापु आँसुको थोपाको आकारको, [[भारतीय भूखण्ड]]मा अवस्थित छ, एक प्रमुख भूखण्ड।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cmNuAAAAMAAJ|title=Sri Lanka, the Resplendent Isle|first=Richard|last=Simon|publisher=Times Editions|year=1989|page=79|isbn=9789812040602}}</ref> यो [[बङ्गालको खाडी]]को दक्षिणपश्चिममा [[हिन्द महासागर]]मा ५° र १०° उ [[अक्षांश]]हरू र ७९° र ८२° पू [[देशान्तर]]को बीचमा छ। श्रीलङ्कालाई [[भारतीय उपमहाद्वीप]]को मुख्य भूमि भागबाट [[मन्नारको खाडी]] र [[पाल्क जलसन्धि]]ले छुट्याइएको छ। भारतीय मुख्यभूमि र श्रीलङ्का बीच एक भूमि [[रामसेतु]] पुल अस्तित्वमा थियो। यो अब समुन्द्री सतह माथि बाँकी रहेको चूना ढुङ्गाको शृङ्खला मात्रै हो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6996621.stm|title=Gods row minister offers to quit|date=15 September 2007|publisher=BBC}}</ref> यस टापुमा प्रायः समतलदेखि घुमाउरो तटीय मैदानहरू सम्मिलित छन्, पहाडहरू दक्षिण-मध्य भागमा मात्र उदाइरहेका छन्। उच्चतम बिन्दु पिदुरुतलागला हो, समुद्र सतह माथि २,५२४ मिटर (८,२८१ फिट) पुग्छ। श्रीलङ्कामा १०३ नदी छन्। यी मध्ये सबैभन्दा लामो [[महावेली नदी]] हो, जसको फैलावट ३३५ किलोमिटर (२०८ माइल) छ। यी जलमार्गहरूले १० मिटर (३३ फुट) वा सोभन्दा बढीको ५१ प्राकृतिक झरनाहरूलाई जन्म दिन्छ। सबैभन्दा अग्लो बम्बराकान्डा झरना हो, जसको उचाइ २६३ मिटर (८६३ फिट) छ। श्रीलङ्काको तटरेखा १,५८५ किलोमिटर (९८५ माइल) लामो छ।<ref name="unep">{{cite web |title=Depletion of coastal resources |url=http://www.rrcap.unep.org/pub/soe/srilanka_coastal.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331091614/http://www.rrcap.unep.org/pub/soe/srilanka_coastal.pdf |archive-date=31 March 2012 |publisher=[[United Nations Environment Programme]] |page=86 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331091614/http://www.rrcap.unep.org/pub/soe/srilanka_coastal.pdf |date=31 March 2012 }}</ref> मन्नारको खाडीमा पेट्रोलियम र ग्यासको अस्तित्व पनि पुष्टि भएको छ, र पुन: प्राप्तियोग्य परिमाणको निकासी भइरहेको छ।<ref name="prdssl">{{cite web |year=2009 |title=Three Dimensional Seismic Survey for Oil Exploration in Block SL-2007-01-001 in Gulf of Mannar–Sri Lanka |url=http://www.prds-srilanka.com/pdfs/Sri_Lanka_Seismic_EIA_Final_Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126072118/http://www.prds-srilanka.com/pdfs/Sri_Lanka_Seismic_EIA_Final_Report.pdf |archive-date=26 November 2013 |access-date=15 July 2014 |publisher=Cairn Lanka |pages=iv–vii}}</ref> === जलवायु र वनस्पति === समुद्री हावाको मध्यम प्रभावका कारण मौसम उष्णकटिबंधीय र न्यानो छ। मध्य हाईल्यान्डहरूमा औसत तापक्रम १७ °सेल्सियस (६२.६ °फरेनहाइट) बाट हुन्छ, जहाँ जाडोमा धेरै दिनसम्म चिसो हुन सक्छ, कम उचाइमा अधिकतम ३३°सेल्सियस (९१.४ °फरेनहाइट) सम्म।<ref>{{cite web |title=Climate & Seasons: Sri Lanka |url=http://www.mysrilanka.com/travel/theland/climate.htm |access-date=15 July 2014 |publisher=mysrilanka.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010151923/http://www.mysrilanka.com/travel/theland/climate.htm |archive-date=10 October 2017 }}</ref> श्रीलङ्कामा फूल फुल्ने बिरुवाहरू र चराहरू बाहेक सबै कशेरुका समूहहरूका लागि एसियाली देशहरूमध्ये प्रति एकाइ क्षेत्रफल सबैभन्दा धेरै जैविक विविधता छ। यसको वनस्पति र जीवजन्तुहरू बीचको प्रजातिहरूको उल्लेखनीय रूपमा उच्च अनुपात, ३,२१० फूल फुल्ने बिरुवाहरू मध्ये २७% र स्तनपायीहरू मध्ये २२%, स्थानीय छन्।<ref name="mahindapala">{{cite book|last1=Mahindapala|first1=R.|editor1-last=Carew-Reid|editor1-first=J.|title=Biodiversity Planning in Asia|date=2002|publisher=IUCN|location=Gland, Switzerland|isbn=2-8317-0643-2|page=451|url=http://www.icem.com.au/documents/biodiversity/bioplan/sri_lanka.pdf|chapter=Sri Lanka}}</ref> श्रीलङ्काले ४५३ प्रजातिका चराहरूलाई समर्थन गर्दछ र यसमा २४० प्रजातिका चराहरू समावेश छन् जुन देशमा प्रजनन गर्न चिनिन्छ। ३३ प्रजातिहरूलाई केही पक्षीविद्हरूले स्थानीय रूपमा स्वीकार गरेका छन् भने केही पक्षीविद्हरूले केवल २७ प्रजातिहरूलाई मात्र स्थानीय मान्छन् र बाँकी छवटालाई प्रस्तावित स्थानीय मान्छन्।<ref name="redlist20122">{{cite book|last1=Weerakoon|first1=D. K.|last2=Gunawardena|first2=K.|editor1-last=Weerakoon|editor1-first=D. K.|editor2-last=Wijesundara|editor2-first=S.|title=The National Red List 2012 of Sri Lanka; Conservation Status of the Fauna and Flora|date=2012|publisher=Ministry of Environment|location=Colombo, Sri Lanka|isbn=978-955-0-03355-3|page=114|url=http://www.cea.lk/web/images/pdf/redlist2012.pdf|chapter=The Taxonomy and Conservation Status of Birds in Sri Lanka}}</ref> == राजनीति र सरकार == श्रीलङ्का एक लोकतान्त्रिक गणतन्त्र र एकात्मक राज्य हो जुन अर्ध-राष्ट्रपति प्रणालीद्वारा शासित छ। श्रीलङ्का एसियाको सबैभन्दा पुरानो लोकतन्त्र हो। संविधानका अधिकांश प्रावधान संसदको दुई तिहाइ बहुमतबाट परिमार्जन गर्न सकिन्छ। भाषा, धर्म, र श्रीलङ्कालाई एकात्मक राज्यको रूपमा सन्दर्भ जस्ता केही आधारभूत सुविधाहरूको संशोधन गर्न राष्ट्रव्यापी जनमतसङ्ग्रहमा दुई तिहाइ बहुमत र अनुमोदन दुवै आवश्यक पर्दछ।<ref>{{cite book|author=Norton, James H.K.|title=India and South Asia|publisher=[[McGraw-Hill]]|place=United States|isbn=978-0-07-243298-5|year=2001}}</ref> * '''[[कार्यकारिणी]]''': [[श्रीलङ्काको राष्ट्रपति]] राज्यको प्रमुख हो; सशस्त्र सेना को प्रमुख कमाण्डर; प्रमुख कार्यकारी, र लोकप्रिय रूपमा पाँच वर्षको कार्यकालको लागि निर्वाचित हुन्छ। * '''विधायिका''': श्रीलङ्काको संसद एक सदनात्मक २२५ सदस्यीय व्यवस्थापिका हो जसमा २२ बहु-सीट निर्वाचन क्षेत्रहरूबाट निर्वाचित १९६ सदस्यहरू र समानुपातिक प्रतिनिधित्वद्वारा २९ सदस्यहरू निर्वाचित हुन्छन्। * '''[[न्यायपालिका]]''': श्रीलङ्काको न्यायपालिकामा सर्वोच्च अदालत - रेकर्डको उच्चतम र अन्तिम सर्वोच्च अदालत, पुनरावेदन अदालत, उच्च अदालत र धेरै मातहत अदालतहरू छन्। अत्यधिक जटिल कानुनी प्रणालीले विभिन्न सांस्कृतिक प्रभावहरूलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।<ref name="unpanh">{{cite web |title=Sri Lanka public administration |url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023242.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102055202/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023242.pdf |archive-date=2 November 2013 |access-date=15 July 2014 |publisher=[[United Nations Public Administration Network]] |page=2 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102055202/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/un/unpan023242.pdf |date=2 November 2013 }}</ref> == प्रशासनिक विभाजनहरू == [[चित्र:Sri Lanka provinces hi.svg|thumb|300px|श्रीलङ्काका प्रदेशहरू]] === प्रदेशहरू === {{मुख्य|श्रीलङ्काका प्रदेशहरू}} श्रीलङ्काको पहिलो स्तरको प्रशासनिक विभाजनहरू हुन्। हाल, श्रीलङ्का ९ प्रदेशहरूमा विभाजित छ। प्रत्येक प्रदेशलाई थप जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको छ, जसलाई थप विभागीय सचिवालयहरूमा विभाजन गरिएको छ।<ref name="PC">{{cite web |title=Introduction |url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707214924/http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html |archive-date=7 July 2009 |access-date=16 January 2010 |work=Provincial Councils |publisher=[[Government of Sri Lanka]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707214924/http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html |date=7 July 2009 }}</ref> {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right; font-size:100%" !प्रदेश !राजधानी !भूमि क्षेत्र किमी२ !कुल क्षेत्रफल किमी२ !जनसङ्ख्या (२०१२) !घनत्व |- | align="left" |[[मध्य प्रदेश (श्रीलङ्का)|मध्य प्रदेश]] | align="left" |[[क्यान्डी]] |{{Convert|५५७५|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |{{Convert|५६७४|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |२,५७१,५५७ |{{Convert|४६१|/km2|/sqmi|abbr=values|sortable=on}} |- | align="left" |[[पूर्वी प्रदेश (श्रीलङ्का)|पूर्वी प्रदेश]] | align="left" |[[त्रिन्कोमाली]] |{{Convert|९३६१|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |{{Convert|९९९६|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |१,५५५,५१० |{{Convert|१६६|/km2|/sqmi|abbr=values|sortable=on}} |- | align="left" |[[उत्तर मध्य प्रदेश (श्रीलङ्का)|उत्तर मध्य प्रदेश]] | align="left" |[[अनुराधापुरा]] |{{Convert|९७४१|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |{{Convert|१०४७२|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |१,२६६,६६३ |{{Convert|१३०|/km2|/sqmi|abbr=values|sortable=on}} |- | align="left" |[[उत्तरी प्रदेश (श्रीलङ्का)|उत्तरी प्रदेश]] | align="left" |[[जाफना]] |{{Convert|८२९०|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |{{Convert|८८८४|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |१,०६१,३१५ |{{Convert|१२८|/km2|/sqmi|abbr=values|sortable=on}} |- | align="left" |[[उत्तर पश्चिमी प्रदेश (श्रीलङ्का)|उत्तर पश्चिमी प्रदेश]] | align="left" |[[कुरुनेगल]] |{{Convert|७५०६|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |{{Convert|७८८८|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |२,३८०,८६१ |{{Convert|३१७|/km2|/sqmi|abbr=values|sortable=on}} |- | align="left" |[[सबरगमुवा प्रदेश]] | align="left" |[[रत्नपुरा]] |{{Convert|४९२१|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |{{Convert|४९६८|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |१,९२८,६५५ |{{Convert|३९२|/km2|/sqmi|abbr=values|sortable=on}} |- | align="left" |[[दक्षिणी प्रदेश (श्रीलङ्का)|दक्षिणी प्रदेश]] | align="left" |[[गाल]] |{{Convert|५३८३|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |{{Convert|५५४४|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |२,४७७,२८५ |{{Convert|४६०|/km2|/sqmi|abbr=values|sortable=on}} |- | align="left" |[[उवा प्रदेश (श्रीलङ्का)|उवा प्रदेश]] | align="left" |[[बदुल्ला]] |{{Convert|८३३५|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |{{Convert|८५००|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |१,२६६,४६३ |{{Convert|१५२|/km2|/sqmi|abbr=values|sortable=on}} |- | align="left" |[[पश्चिमी प्रदेश (श्रीलङ्का)|पश्चिमी प्रदेश]] | align="left" |[[कोलम्बो]] |{{Convert|३५९३|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |{{Convert|३६८४|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |५,८५१,१३० |{{Convert|१६२८|/km2|/sqmi|abbr=values|sortable=on}} |- class="sortbottom" style="font-weight:bold" | align="left" |श्रीलङ्का |[[श्री जयवर्दनेपुरा कोटे]][[कोलम्बो]] |{{Convert|६२७०५|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |{{Convert|६५६१०|km2|sqmi|abbr=values|sortable=on}} |२०,३५९,४३९ |{{Convert|३२५|/km2|/sqmi|abbr=values|sortable=on}} |} == जनसाङ्ख्यिकी == {{Pie chart|thumb=right|caption=श्रीलङ्कामा धर्म (२०१२ जनगणना)<ref>{{cite web |title=A3 : Population by religion according to districts, 2012 |url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 |work=Census of Population & Housing, 2011 |publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka |access-date=20 July 2020 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017221053/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 |date=17 October 2017 }}</ref><ref name="2011census">{{cite web |title=Census of Population and Housing 2011 |url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=SriLanka&gp=Activities&tpl=3 |publisher=Department of Census and Statistic |access-date=13 October 2019 |archive-date=6 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200106095548/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=SriLanka&gp=Activities&tpl=3 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200106095548/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=SriLanka&gp=Activities&tpl=3 |date=6 January 2020 }}</ref>|label1=[[बुद्ध धर्म]]|value1=70.2|color1=Gold|label2=[[श्रीलङ्कामा हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]|value2=12.6|color2=DarkOrange|label3=[[इस्लाम]]|value3=9.7|color3=Green|label4=[[ईसाई धर्म]]|value4=7.4|color4=Blue|label5=अरू|value5=0.05|color5=Gray}}श्रीलङ्कामा लगभग २२,१५६,००० मानिसहरू छन् र वार्षिक जनसङ्ख्या वृद्धि दर ०.५% छ। जन्मदर प्रति १,००० मान्छेहरूमा १३.८ जन्महरू छन्, र मृत्यु दर प्रति १,००० मानिसहरूमा ६.० मृत्यु छ। जनसङ्ख्या घनत्व पश्चिमी श्रीलङ्का, विशेष गरी राजधानी र वरपर सबैभन्दा बढी छ।<ref name="Annual Report 2020">{{cite web |title=Annual Report 2020 |url=https://www.treasury.gov.lk/api/file/0b7d1935-6235-4156-97b6-752d6a8039d0 |access-date=23 May 2022 |website=treasury.gov.lk |publisher=[[Ministry of Finance (Sri Lanka)|Ministry of Finance]]}}</ref> [[सिंहली भाषा|सिंहली]] र [[तमिल भाषा|तमिल]] दुई आधिकारिक भाषाहरू हुन्। संविधानले [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]लाई [[सम्पर्क भाषा]]को रूपमा परिभाषित गरेको छ। अङ्ग्रेजी शिक्षा, वैज्ञानिक र व्यावसायिक उद्देश्यका लागि व्यापक रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref>{{cite web |title=Official Languages Commission |url=http://www.languagescom.gov.lk/about_us.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214143656/http://www.languagescom.gov.lk/about_us.htm |archive-date=14 February 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120214143656/http://www.languagescom.gov.lk/about_us.htm |date=14 February 2012 }}</ref> [[बुद्ध धर्म]] सबैभन्दा ठुलो हो र अध्याय २, धारा ९, "श्रीलङ्का गणतन्त्रले बुद्ध धर्मलाई पहिलो स्थान दिनेछ र तदनुसार बुद्ध शासनको संरक्षण र पालनपोषण गर्नु राज्यको कर्तव्य हुनेछ" अन्तर्गत यसलाई श्रीलङ्काको "आधिकारिक धर्म" मानिन्छ।<ref name="lawnet.gov.lk">{{cite web |title=Ashik v Bandula And Others (Noise Pollution Case) |url=https://www.lawnet.gov.lk/wp-content/uploads/2016/11/018-SLLR-SLLR-2007-V-1-ASHIK-v.-BANDULA-AND-OTHERSNoise-Pollution-Case.pdf |access-date=6 January 2021 |website=lawnet.gov.lk |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301194734/https://www.lawnet.gov.lk/wp-content/uploads/2016/11/018-SLLR-SLLR-2007-V-1-ASHIK-v.-BANDULA-AND-OTHERSNoise-Pollution-Case.pdf |archive-date=1 March 2020 }}</ref> [[श्रीलङ्कामा हिन्दु धर्म|श्रीलङ्कामा हिन्दु]]हरू धार्मिक अल्पसङ्ख्यक भएता पनि, हिन्दु धर्म कम्तिमा २ शताब्दी ईपूदेखि नै श्रीलङ्कामा अवस्थित छ। ईपू तेस्रो शताब्दीमा बुद्ध धर्मको आगमन हुनु अघि श्रीलङ्कामा हिन्दु धर्म प्रमुख धर्म थियो।<ref>{{cite journal |last1=Claveyrolas |first1=Mathieu |last2=Goreau-Ponceaud |first2=Anthony |last3=Madavan |first3=Delon |last4=Meyer |first4=Eric |last5=Trouillet |first5=Pierre-yves |date=2018 |title=Hindus and Others: A Sri Lankan Perspective (Introduction) |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01900123/document |journal=The South Asianist Journal |publisher=University of Edinburg |volume=6 |issue=1 |page=4 |access-date=4 July 2022}}</ref> {{clear}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{एसिया}} [[श्रेणी:श्रीलङ्का| ]] [[श्रेणी:एसियाका देशहरू]] [[श्रेणी:द्वीपीय देशहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण एसियाली देशहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठनका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:हिन्द महासागरका द्वीपीय देशहरू]] t1aqeyla1ym062hbvhuco35s14mhi45 0 2178 1393255 1393157 2026-10-28T11:23:50Z बडा काजी 52836 सफाइ गरियो 1393255 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system | name = देवनागरी | altname = नागरी | sample = Devanagari letters.svg | type = [[अक्षरात्मक लिपि]] | languages = [[अपभ्रंश]], [[अङ्गिका भाषा|अङ्गिका]], [[अवधी भाषा|अवधी]], [[बज्जिका]], [[भिली भाषा|भिली]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[बोडो भाषा|बोडो]], [[ब्रज भाषा|ब्रज]], [[छत्तीसगढी भाषा|छत्तीसगढी]], [[डोगरी भाषा|डोगरी]], [[गढवाली भाषा|गढवाली]], [[हरियाणवी भाषा|हरियाणवी]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[कश्मीरी भाषा|कश्मीरी]], [[खान्देशी भाषा|खान्देशी]], [[कोङ्कणी भाषा|कोङ्कणी]], [[कुमाउँनी भाषा|कुमाउँनी]], [[मगही भाषा|मगही]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[मराठी भाषा|मराठी]], [[मारवाडी भाषा|मारवाडी]], [[मुन्डारी भाषा|मुन्डारी]], [[नागपुरी भाषा|नागपुरी]], [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[पाली भाषा|पाली]], [[उत्तरी आर्य भाषा परिवार|पहाडी]], [[प्राकृत]], [[राजस्थानी भाषा|राजस्थानी]], [[संस्कृत]], [[सन्थाली भाषा|सन्थाली]], [[सराइकी भाषा|सराइकी]], [[शेर्पा भाषा|शेर्पा]], [[सिन्धी भाषा|सिन्धी]], [[सुरजापुरी भाषा|सुरजापुरी ]], र अरु धेरै। | time = सातौँ शताब्दीदेखि वर्तमान | region = {{ubl|[[भारत]] |[[नेपाल]]<br /> |[[फिजी]] }} | fam1 = [[ब्राह्मी लिपि|ब्राह्मी]] | fam2 = [[गुप्त लिपि|गुप्त]] | fam3 = [[सिद्धम लिपि|सिद्धम]] | fam4 = [[नागरी लिपि|नागरी]] | sisters = [[नन्दिनागरी लिपि|नन्दिनागरी]]<br />[[कैथी लिपि|कैथी]]<br />[[गुजराती लिपि|गुजराती]]<br />[[मोडी लिपि|मोडी]] }} {{देवनागरी}} {{ब्राह्मी}} '''देवनागरी''' अथवा '''नागरी''' बायाँ देखि दायाँ सम्म लेखिने [[अक्षरात्मक लिपि]]मा आधारित एक [[ब्राह्मी लिपि|प्राचीन ब्राह्मी लिपि]] हो। यसको प्रयोग [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा हुने गर्दछ। यसको विकास [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]मा पहिलो देखि चौथो शताब्दीको बीचमा भएको थियो भने यसको प्रयोग सातौँ शताब्दीदेखि हुँदै आएको छ। देवनागरी लिपिमा, ४७ वटा [[वर्ण]]हरू हुन्छन् जसमा १४ वटा [[स्वरवर्ण]] र ३३ वटा [[व्यञ्जनवर्ण]] हुन्छन्। यो संसारमा सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने लिपि मध्ये चौथो हो जहाँ यस लिपिमा १२० भन्दा बढी भाषाहरू लेखिन्छ। यो लिपि [[नेपाल]] र [[भारतका आधिकारिक लिपिहरू|भारतको आधिकारिक लिपिहरू]] मध्ये एक हो। यस लिपिको वर्ण विन्यास विज्ञानले भाषाको उच्चारणलाई दर्शाउँदछ। [[रोमन लिपि|रोमन वर्णमाला]]को विपरीत, यसमा ठुलो र सानो वर्ण भने हुँदैन। यो बायाँबाट दायाँ सम्म लेखिन्छ। यसमा वर्गको रूपरेखाहरूको भित्र सममित गोलाकार आकारका लागि एक बलियो प्राथमिकता रहेको हुन्छ जुन एक क्षैतिज रेखाद्वारा पहिचान योग्य हुन्छ जसलाई शिरोरेखा भनिन्छ जुन पूर्ण [[अक्षर]]हरूका लागि शीर्षको साथ चल्दछ अर्थात् प्रत्येक शब्दमाथिबाट खिचिने रेखा (केही वर्णहरूको माथिबाट रेखा हुँदैन) नै शिरोरेखा हो। झट्ट हेर्दा, अन्य [[ब्राह्मी लिपि]]हरू जस्तै [[बङ्गाली लिपि|बङ्गाली]]-[[असमिया भाषा|असमिया]], [[ओडिया भाषा|ओडिया]] वा [[गुरुमुखी लिपि|गुरुमुखी]] भन्दा फरक देखिन्छ। तथापि, ध्यानपूर्वक यी लिपिहरू हेर्ने हो भने कोण र संरचनात्मक जोड बाहेक यिनीहरूमा निकै समानता हुन्छ। यसमा अक्षरहरूको क्रम व्यवस्था (विन्यास) वैज्ञानिक छ। यसमा स्वर-व्यञ्जन, कोमल-कठोर, अल्पप्राण-महाप्राण, अनुनासिक्य-अन्तस्थ-उष्म इत्यादि वर्गीकरण हुन्छ। [[उर्दु भाषा|उर्दु]] बाहेक, भारत तथा [[एसिया]]का अनेक लिपिहरूको सङ्केत देवनागरीबाट अलग छ। देवनागरी लेखनको दृष्टिबाट सरल, सौन्दर्यको दृष्टिबाट सुन्दर र वाचनको दृष्टिबाट सुपाठ्य छ। [[मराठी भाषा|मराठी]], [[पाली भाषा|पाली]], [[संस्कृत]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[शेर्पा भाषा|शेर्पा]], [[प्राकृत]], [[अपभ्रंश]], [[अवधी भाषा|अवधी]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[ब्रज भाषा]], [[छत्तीसगढी भाषा|छत्तीसगढी]], [[हरियाणवी भाषा|हरियाणवी]], [[मगही भाषा|मगही]], [[नागपुरी भाषा|नागपुरी]], [[राजस्थानी भाषा|राजस्थानी]], [[भिली भाषा|भिली]], [[डोगरी भाषा|डोगरी]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[कश्मीरी भाषा|कश्मीरी]], [[कोङ्कणी भाषा|कोङ्कणी]], [[सिन्धी भाषा|सिन्धी]], [[बोडो भाषा|बोडो]], [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[पन्जाबी भाषा|पन्जाबी]], [[मुन्डारी भाषा|मुन्डारी]] र [[सन्थाली भाषा|सन्थाली]] लगायतका भाषाहरूले देवनागरी लिपि एकमात्र लिपि वा दोस्रो लिपिको रूपमा प्रयोग गर्ने गर्दछन्। देवनागरी लिपि [[नन्दिनागरी लिपि]]सँग पनि मिल्दोजुल्दो रहेको छ जुन [[दक्षिण भारत]]का विभिन्न प्राचीन [[पाण्डुलिपि|पाण्डुलिपिहरू]]मा भेट्ने गरिन्छ। यो विभिन्न [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्वी एसियाली लिपि]]हरूसँग पनि सम्बन्धित छ। == नामाकरण == देवनागरी शब्द [[देवता|देव]] र [[नगर|नागरी]] मिलेर बनेको छ। देव भनेको [[ईश्वर]] हो भने नागरी भन्ने शब्द अर्थ सहरमा बसोबास गर्ने स्त्री भन्ने हुन्छ जुन शब्द संस्कृतको "नगरम्'" बाट आएको थियो। देवनागरीको अर्थ जस अनुसार ईश्वरीयता वा देवताहरूको निवास भन्ने हुन्छ। एउटा मत अनुसार देवनगर (काशी)मा प्रचलनको कारण यसको नाम देवनागरी भएको हो। देवनागरी शब्दको उत्पत्ति प्राचीन शब्द नागरीबाट भएको थियो। फिसरका अनुसार, नागरी शब्दको सुरुवात ६३३ ईशापूर्वमा उत्तरपश्चिम भारतमा भएको थियो भने यो ११औँ शताब्दीमा, पूर्णरूपमा विकसित भएको थियो। यो संस्कृत साहित्यमा प्रयोग हुने प्रमुख लिपि समेत हो। == इतिहास == देवनागरी [[भारत]], [[नेपाल]], [[तिब्बत]] र [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्वी एसिया]]का लिपिहरूको [[ब्राह्मी लिपिहरू|ब्राह्मी परिवार]]को एक भाग हो। यो तेस्रो शताब्दी ईसापूर्वको [[ब्राह्मी लिपि]]को वंशज हो। यो [[नागरी लिपि]]मा विकसित भएको थियो जसको फलस्वरूप देवनागरी र [[नन्दिनागरी लिपि|नन्दनगरी]]को जन्म भएको थियो। पछिल्लो लाई पहिलेमा गाभिनु पूर्व दुवै [[संस्कृत]] लेख्न प्रयोग गरिन्थ्यो। संस्कृत, [[मराठी भाषा|मराठी]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र यसका उपभाषाहरू र [[कोङ्कणी भाषा|कोङ्कणी]] लेख्नको लागि यसको परिणामी लिपि भारत भर व्यापक रूपमा अपनाइन्छ। आशलुक पद्‍मुरा ओर्ड्‍युम उद्‍दृष्ट सिङ्गृयापुर [[भारतको इतिहास|प्राचीन भारत]]को विकासशील संस्कृत नागरी लिपिलाई प्रमाणित गर्ने केही प्रारम्भिक उपचित्रात्मक प्रमाणहरूको रूपमा शिलालेखहरू पहिलो देखि चौथो शताब्दीको बीचमा [[गुजरात]]मा भेटिएको थियो। नागरी नामक लिपिका विविधता, देवनागरीको निकट, सर्वप्रथम संस्कृतमा प्रथम शताब्दी ईसापूर्वमा रुद्रदमन शिलालेखहरूबाट प्रमाणित गरिएको थियो जबकि देवनागरीको आधुनिक मानक रूप लगभग १००० ईसापूर्व देखि प्रयोग गर्न थालिएको थियो। मध्यकालीन शिलालेखहरूले नागरी-सम्बन्धित लिपिहरूको व्यापक प्रसारको सुझाव दिन्छन्। नागरी लिपिहरू ग्रहणसँगै दोहोरो लिपिहरूले स्थानीय लिपि प्रस्तुत गरेका छन्। उदाहरणका लागि, [[कर्नाटक]]को ८औँ शताब्दीको मध्य पटडाकाल स्तम्भमा [[सिद्धम लिपि]] र प्रारम्भिक तेलगु-कन्नड लिपि दुवैमा पाठ छ, जबकि, हिमाचल प्रदेशमा काङ्ग्र जवालामुखी शिलालेखमा [[शारदा लिपि|शारदा]] र देवनागरी दुवै लिपिमा लेखिएको छ। नागरी लिपि ७औँ शताब्दीसम्म नियमित रूपमा प्रयोगमा रहेको थियो र यो पहिलो सहस्राब्दीको अन्तसम्ममा पूर्णरूपमा विकसित भएको थियो। [[भारतका मध्यकालीन राज्यहरू|मध्यकालीन भारत]]को नागरी लिपिमा संस्कृतको प्रयोगलाई असङ्ख्य स्तम्भ र गुफा मन्दिरका शिलालेखहरूद्वारा प्रमाणित गरिएको छ। मध्य प्रदेशमा ११औँ शताब्दीको उदयगिरी शिलालेख र [[उत्तर प्रदेश]]मा भेटिएको एक कुँदिएको इँटामा देवनागरी लिपि प्रयोग भएको छ। यो इँटा १२१७ ईसापूर्वमा भेटिएको थियो जसलाई वर्तमान [[ब्रिटिस सङ्ग्रहालय]]मन राखिएको छ। लिपिको सम्बन्धित संस्करणहरू भारत बाहिरकाका देशहरू जस्तै जस्तै [[श्रीलङ्का]], [[म्यानमार]] र [[इन्डोनेसिया]]का प्राचीन अवशेषहरूमा पत्ता लागेका छन्। जबकि [[पूर्वी एसिया]]मा नागरीको सबैभन्दा नजिकको अग्रदूत मानिने सिद्धम लिपि बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले प्रयोग गरेका थिएँ। यसलाई लामो समयदेखि दक्षिण एसियाका धार्मिक रूपमा शिक्षित मानिसहरूले सूचना अभिलेख गर्न र प्रसारण गर्न परम्परागत रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन्। यो [[प्रशासनिक विभाजन|प्रशासन]], [[वाणिज्यशास्त्र|वाणिज्य]] र अन्य दैनिक प्रयोगका लागि प्रयोग गरिने विभिन्न स्थानीय लिपिहरू (जस्तै [[मोडी लिपि|मोडी]], [[कैथी लिपि|कैथी]] र महाजनी) सँग समानान्तर रूपमा विद्यमान छ। [[शारदा लिपि]] [[कश्मीर]]मा समानान्तर प्रयोगमा रहेको थियो। देवनागरीको प्रारम्भिक संस्करण विक्रम सम्वत् १०४९ (अर्थात ९९२ ईसापूर्प) मा लेखिएको [[बरेली]]को कुटिल शिलालेखमा प्रस्तुत छ। [[मौर्य साम्राज्य|मौर्य]]पछिको प्रारम्भिक कालदेखि अस्तित्वमा रहेको सबैभन्दा पुरानो [[संस्कृत साहित्य|संस्कृत ग्रन्थ]]हरूमध्ये एक [[पतञ्जलि]]द्वारा लेखिएको टिप्पणीकामा १,४१३ नागरी पृष्ठहरू छन्। यसको रचना मिति लगभग १५० ईसापूर्व हो। यसको जीवित प्रति लगभग १४औँ शताब्दी ईसापूर्वको प्रतिलिपि हो। {{Gallery | mode = packed | height = 120 | align = center | title = १८औँ र १९औँ शताब्दीका बीचमा सिर्जना भएका देवनागरी पाण्डुलिपिहरूका उदाहरणहरू |चित्र:Isha Upanishad Verses 1 to 3, Shukla Yajurveda, Sanskrit, Devanagari.jpg| |चित्र:13th-century Shatapatha Brahmana 14th Khanda Prapathaka 3-4, page 1 front, Sanskrit, Devanagari script.jpg| |चित्र:Yajurveda 44.8, page 1 front and back, Sanskrit, Devanagari lipi (script).jpg| |चित्र:1593 CE, Adi Shankara bhasya Aitareya Upanishad, Varanasi Jain temple bhandara, Sanskrit, Devanagari, MS Add.2092.jpg| }} {|class="wikitable" width="auto" style="text-align: center" |+बाह्मी देखि गुप्त र देवनागरी सम्मको क्रमविकास <ref>[[:चित्र:Brahmi script consonants according to James Prinsep March 1838.jpg|क्रमविकासको तालिका]], बङ्गालको एसियाली समाजको शोधपत्र संस्करण ७, १८३८ [https://archive.org/stream/journalofasiatic775asia#page/n101]</ref> |- ! [[ब्राह्मी लिपि|ब्राह्मी]] | <b>{{script|Brah|𑀓}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀔}} </b> || <b> {{script|Brah|𑀕}} </b> || <b> {{script|Brah|𑀖}} </b> || <b> {{script|Brah|𑀗}} </b> || <b> {{script|Brah|𑀘}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀙}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀚}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀛}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀜}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀝}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀞}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀟}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀠}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀡}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀢}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀣}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀤}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀥}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀦}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀧}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀨}} </b> || <b> {{script|Brah|𑀩}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀪}}</b> || <b> {{script|Brah|𑀫}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀬}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀭}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀮}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀯}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀰}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀱}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀲}}</b> || <b>{{script|Brah|𑀳}}</b> |- ! [[गुप्त लिपि|गुप्त]] | [[चित्र:Gupta allahabad k.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad kh.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad g.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad gh.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad ng.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad c.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad ch.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad j.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta ashoka jh.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad ny.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad tt.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad tth.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad dd.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad ddh.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad nn.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad t.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad th.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad d.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad dh.svg|12px]] ||[[चित्र:Gupta allahabad n.svg|12px]] ||[[चित्र:Gupta allahabad p.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta_allahabad ph.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad b.svg|12px]] || [[चित्र:Gupta allahabad bh.svg|12px]]|| [[चित्र:Gupta allahabad m.svg|12px]]|| [[चित्र:Gupta allahabad y.svg|12px]]|| [[चित्र:Gupta allahabad r.svg|12px]]||[[चित्र:Gupta allahabad l.svg|12px]]||[[चित्र:Gupta allahabad v.svg|12px]]|| [[चित्र:Gupta allahabad sh.svg|12px]]||[[चित्र:Gupta allahabad ss.svg|12px]]||[[चित्र:Gupta allahabad s.svg|12px]]||[[चित्र:Gupta allahabad h.svg|12px]] |- ! [[देवनागरी लिपि|देवनागरी]] |<b>{{script|Deva|[[क]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ख]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ग]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[घ]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ङ]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[च]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[छ]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ज]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[झ]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ञ]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ट]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ठ]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ड]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ढ]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ण]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[त]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[थ]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[द]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ध]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[न]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[प]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[फ]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ब]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[भ]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[म]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[य]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[र]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ल]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[व]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[श]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ष]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[स]]}}</b> || <b>{{script|Deva|[[ह]]}}</b> |- === पूर्वी एसिया === [[चित्र:Falongsibeiye.png|right|thumb|400px| सिद्धम लिपिमा लेखिएको, ऊष्णीष विजय ढारणी सूत्र, ६०९&nbsp;ईसापूर्व, जापान। अन्तिम हरफ सिद्धम् लिपिको पूर्ण संस्कृत वर्णमाला हो।]] [[तिब्बती साम्राज्य]]को [[स्रोङ्चन गम्पो]]को शासनमा थन्मि [[थोन्मि सम्भोट]]लाई नेपाली राजकुमारी [[भृकुटी]]सँग विवाह वार्ता सुरु गर्न र [[ल्हासा तिब्बती|तिब्बती भाषा]]को लागि उपयुक्त [[लिपि|लेखन प्रणाली]] खोज्न नेपाल पठाइएको थियो। यसरी उनले कश्मीरमा प्रयोग गरिने नागरीमा आधारित [[सम्भोट लिपि|तिब्बती लिपि]]को आविष्कार गरेका थिएँ। उनले संस्कृतमा नभएको ध्वनीका लागि ६ वटा नयाँ अक्षर थपेका थिएँ। [[इन्डोनेसिया]], [[भियतनाम]], [[जापान]] र [[पूर्वी एसिया]]का अन्य भागहरूमा ७औँ देखि १०औँ शताब्दीको बीचमा [[सिद्धम लिपि|सिद्धम]] जस्ता नागरीसँग नजिकको सम्बन्ध भएका अन्य लिपिहरू प्रयोगमा रहेका थिएँ। जाभाको दक्षिण-मध्य क्षेत्रहरू र [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्वी एसिया]]का पृथक भागहरूमा पाइने केही बाहेक प्राय:जसो दक्षिणपूर्वी एसियाली लिपिहरूको द्रविड लिपिहरूमा आधारित छन्। विशेष गरी कवि लिपि धेरै पक्षमा देवनागरीसँग मिल्दोजुल्दो छ यद्यपि लिपिको रूपविज्ञानमा स्थानीय परिवर्तनहरू छन्। देवनागरी जस्तो लिपिहरूमा सबैभन्दा पहिले लेखिएका अभिलेखहरू १०औँ शताब्दीतिरका हुन्। यस लिपिमा ११औँ देखि १४औँ शताब्दीको बीचमा धेरै शिलालेखहरू छन्। पुराना-देवनागरी शिलालेखहरू जाभाका [[मन्दिर|हिन्दु मन्दिरहरू]]मा पाइन्छ। ८औँ शताब्दीको मध्य तिर, जाभाको लिगर र कालासन शिलालेख उत्तर भारतको नागरी लिपिमा पनि छन्। शिलालेखविद् तथा एसियाली अध्ययनविद् लरेन्स ब्रिग्सका अनुसार, यी ९औँ शताब्दीको तामाको प्लेट देवपालदेव ([[बङ्गाल]]) को शिलालेखसँग सम्बन्धित हुन सक्छन् जुन प्रारम्भिक देवनागरी लिपिमा पनि रहेको छ। कवि लिपिमा कावी शब्द काव्य (कविता) बाट आएको शब्द हो। मानवशास्त्री तथा एसियाली अध्ययन विद्वान जोन नर्मन मिक्सिक र गोह जिओके यानका अनुसार ८औँ शताब्दीको प्रारम्भिक नागरी वा देवनागरी लिपिको संस्करण ८ वा ९औँ शताब्दीको आसपास जाभा, [[बाली]] (इन्डोनेसिया) र खमेर (कम्बोडिया) मा अपनाइएको थियो। यो समयावधि धेरै शिलालेखहरूले प्रमाणित गरेको छ। == अक्षरहरू == देवनागरीमा १२ [[स्वर]] र ३४ [[खाद्यपदार्थ|व्यञ्जन]] छन्। शून्य या एक या अधिक व्यञ्जनहरू र एक स्वरको मेलबाट एक [[अक्षर]] बन्दछ। ===स्वरवर्ण=== {| style="font-family:Arial; font-size:30px; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[अ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[आ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[इ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ई]] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[उ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ऊ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ऋ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ॠ]] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ऌ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ॡ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ए]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ऐ]] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ओ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[औ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[अं]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[अः]] |} ===व्यञ्जनवर्ण=== {| style="font-family:Arial; font-size:30px; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[क]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ख]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ग]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[घ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ङ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[च]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[छ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ज]] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[झ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ञ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ट]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ठ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ड]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ढ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ण]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[त]] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[थ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[द]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ध]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[न]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[प]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[फ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ब]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[भ]] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[म]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[य]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[र]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ल]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[व]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[श]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ष]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[स]] |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ह]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ळ]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[क्ष]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[त्र]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[ज्ञ]] |} ===बाह्रखरी=== {| style="font-family:Arial; font-size:30px; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | अ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | आ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | इ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ई | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | उ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ऊ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ए | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ऐ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ओ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | औ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | अं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | अः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | क | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | का | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | कि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | की | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | कु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | कू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | के | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | कै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | को | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | कौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | कं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | कः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ख | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | खा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | खि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | खी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | खु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | खू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | खे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | खै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | खो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | खौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | खं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | खः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ग | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | गा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | गि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | गी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | गु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | गू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | गे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | गै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | गो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | गौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | गं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | गः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | घ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | घा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | घि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | घी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | घु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | घू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | घे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | घै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | घो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | घौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | घं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | घः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ङ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ङा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ङि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ङी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ङु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ङू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ङे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ङै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ङो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ङौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ङं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ङः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | च | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | चा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | चि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ची | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | चु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | चू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | चे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | चै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | चो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | चौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | चं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | चः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | छ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | छा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | छि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | छी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | छु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | छू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | छे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | छै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | छो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | छौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | छं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | छः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ज | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | जा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | जि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | जी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | जु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | जू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | जे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | जै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | जो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | जौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | जं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | जः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | झ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | झा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | झि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | झी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | झु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | झू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | झे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | झै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | झो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | झौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | झं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | झः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ञ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ञा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ञि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ञी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ञु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ञू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ञे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ञै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ञो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ञौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ञं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ञः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ट | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | टा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | टि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | टी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | टु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | टू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | टे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | टै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | टो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | टौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | टं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | टः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ठ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ठा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ठि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ठी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ठु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ठू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ठे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ठै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ठो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ठौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ठं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ठः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ड | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | डा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | डि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | डी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | डु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | डू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | डे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | डै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | डो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | डौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | डं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | डः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ढ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ढा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ढि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ढी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ढु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ढू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ढे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ढै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ढो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ढौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ढं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ढः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ण | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | णा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | णि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | णी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | णु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | णू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | णे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | णै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | णो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | णौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | णं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | णः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | त | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ता | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ति | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ती | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | तु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | तू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ते | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | तै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | तो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | तौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | तं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | तः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | थ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | था | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | थि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | थी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | थु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | थू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | थे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | थै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | थो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | थौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | थं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | थः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | द | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | दा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | दि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | दी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | दु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | दू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | दे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | दै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | दो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | दौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | दं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | दः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ध | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | धा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | धि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | धी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | धु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | धू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | धे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | धै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | धो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | धौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | धं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | धः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | न | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ना | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | नि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | नी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | नु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | नू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ने | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | नै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | नो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | नौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | नं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | नः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | प | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | पा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | पि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | पी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | पु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | पू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | पे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | पै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | पो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | पौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | पं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | पः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | फ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | फा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | फि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | फी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | फु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | फू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | फे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | फै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | फो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | फौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | फं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | फः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ब | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | बा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | बि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | बी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | बु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | बू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | बे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | बै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | बो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | बौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | बं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | बः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | भ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | भा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | भि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | भी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | भु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | भू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | भे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | भै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | भो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | भौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | भं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | भः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | म | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | मा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | मि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | मी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | मु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | मू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | मे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | मै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | मो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | मौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | मं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | मः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | य | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | या | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | यि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | यी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | यु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | यू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ये | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | यै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | यो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | यौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | यं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | यः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | र | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | रा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | रि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | री | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | रु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | रू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | रे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | रै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | रो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | रौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | रं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | रः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ल | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ला | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | लि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ली | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | लु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | लू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ले | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | लै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | लो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | लौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | लं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | लः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | व | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | वा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | वि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | वी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | वु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | वू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | वे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | वै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | वो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | वौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | वं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | वः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | श | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | शा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | शि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | शी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | शु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | शू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | शे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | शै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | शो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | शौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | शं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | शः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ष | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | षा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | षि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | षी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | षु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | षू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | षे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | षै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | षो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | षौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | षं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | षः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | स | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | सा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | सि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | सी | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | सु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | सू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | से | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | सै | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | सो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | सौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | सं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | सः |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ह | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | हा | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | हि | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ही | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | हु | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | हू | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | हे | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | है | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | हो | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | हौ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | हं | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | हः |} ===अङ्कहरू=== {| style="font-family:Arial; font-size:30px; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[०]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[१]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[२]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[३]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[४]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[५]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[सन् ६|६]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[७]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[सन् ८|८]] | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[सन् ९|९]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:देवनागरी लिपि| ]] [[श्रेणी:ब्राह्मी लिपिहरू]] [[श्रेणी:भारतका आधिकारिक लिपिहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी भाषा]] 0em2sxe7ao5yhakv3bd3simryeerty3 0 2593 1393253 1390829 2026-10-28T10:33:11Z Pustam.EGR 46924 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू = */ 1393253 wikitext text/x-wiki '''सहश्राब्दि''' भनेको एक हजार [[वर्ष]], एक सय [[दशक]], वा दश [[शताब्दी]]को अवधि हो। यो शब्दले कुनै पनि मितिबाट सुरु हुने समयको अन्तराललाई पनि जनाउन सक्छ। सहस्राब्दीमा कहिलेकाहीँ धार्मिक प्रभावहरू हुन्छन्।<ref>{{cite Lexico|millennium}} {{Cite web |url=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/millennium |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2025-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126065029/http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/millennium |archive-date=2013-01-26}}.</ref><ref>{{cite Merriam-Webster|millennium}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *{{Wiktionary inline|millennia|सहश्राब्दि}} *{{commons category inline}} *{{Wikiquote inline}} [[श्रेणी:समय]] oq4r8ew31xeakf7hn21711pi2lzc2nq 0 4148 1393251 1213621 2026-10-28T10:30:38Z Pustam.EGR 46924 1393251 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Radio-clock hg.jpg|150px|thumb|घडी]] '''समय'''लाई सामन्यतया एक देखि अर्को घटनाको अन्तर का रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। यसलाई विभिन्न जुगबाट विभिन्न उपाय अपनाई नाप्ने गरेको पाइन्छ। '''समय''' मापन (नापने) प्रणालीको एउटा महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो। कुनै घटना घटेर बिती सके पछि घटनाको उल्लेख गर्ने बेलादेखि घटना घटेको बेला सम्मको बीचको अंतराललाई हामी समयले नै नाप्ने गर्छौं। समय मापनको अनेकौँ प्रणालीहरू छन्। समय नाप्ने क्षेत्रिय तथा वैज्ञानिक दुबै प्रणाली छन् तर अचेल वैज्ञानिक प्रणाली चलनमा छ र यस प्रणालीमा धोका हुँदैन। == इतिहास == [[चित्र:hourglass.jpg|150px|thumb|बालुवा समयक]] आज हामी समय नाप्ने विभिन्न यन्त्रहरूका प्रयोग गर्छौं त्यो सबै इतिहासको अनुभवबाट प्राप्त भयेका हुन। धेरै पहिला मानिषहरू अंदाज लगाएर समय नाप्ने गर्थे र यस विधिबाट उनिहरूलाई कहिले काँही धोका पनि हुने गर्थ्यो। पहिला मानिषहरूले सूर्यको स्थितिदेखेर समयको पतो लगाउने गर्थे। कोही चैं पानीमा हेरेर समयको पतो लगाउने गर्थे र समयको मापनमा क्षण, पल आदी शब्दको प्रयोग गर्ने गर्थे। पहिला समय मापनको लागि [[बालुवा समयक]] (Sand Timer)को प्रयोग पनि हुने गर्थो। == समय मापनका इकाईहरू == * १ [[सताब्दी]] वा [[सहश्राब्दि]] = १००० वर्ष * १ [[शताब्दी]] = १०० वर्ष * १ [[क्रिकेटमा प्रयोग हुने शब्दावली|अर्ध शताब्दी]] = ५० वर्ष * १ [[दसक]] = १० वर्ष * १ [[वर्ष]] = १२ महिना ≈ ३६५ दिन ([[लीप वर्ष]]मा ३६६ दिन) * १ [[महिना]] ≈ २८ देखि ३१ दिन ≈ ४ सप्ताह * १ [[कृष्ण पक्ष]]/[[शुक्ल पक्ष]] = १४ दिन = २ सप्ताह * १ [[हप्ता|सप्ताह]] = ७ दिन * १ [[दिन]] = २४ घण्टा * १ [[घण्टा]] = ६० मिनेट * १ [[मिनेट]] = ६० सेकेण्ड * १ [[सेकेन्ड|सेकेण्ड]] = (अन्तराष्ट्रिय समय मापनको एकाइ र आधार) * १ [[मिली सेकेण्ड]] = १/१,००० सेकेण्ड * १ [[माइक्रो सेकेण्ड]] = १/१,०००,००० सेकेण्ड * १ [[न्यानो सेकेण्ड]] = १/१,०००,०००,००० सेकेण्ड * १ [[पिको सेकेण्ड]] = १/१,०००,०००,०००,००० सेकेण्डको भाग * १ [[फेमटोसेकेण्ड]] = १/१,०००,०००,०००,०००,००० सेकेण्डको भाग * १ [[एट्टोसेकेण्ड]] = १/१,०००,०००,०००,०००,०००,००० of सेकेण्डको भाग === समय मापनको वस्तुहरू === * [[घडी]] * [[बालुवा समयक]] * [[स्टोप वाच]] * [[सन डायल]] * [[सर्कैडियन लय]] == हेर्नुहोस == * [[नेपाली पञ्चाङ]] * [[इस्वी सम्वत्|ग्रेगोरियन क्यालेन्डर]] * [[विश्व समय]] {{Commonscat|Time}} [[श्रेणी:समय]] qm931ok3ft2ty4m6pdaf7m1cs2c03kc 0 4986 1393237 1254182 2026-10-27T18:33:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393237 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} '''सिक्किम अकादेमी''' [[भारत]]को [[सिक्किम]] राज्यको सरकारद्वारा स्थापित प्रज्ञिक संस्था हो। यसको कार्यालय [[गान्तोक]]को सोनाम छिरिङ मार्गमा रहेको छ। यसका अध्यक्ष [[सानु लामा]] रहेका छन्। सन् १९७८-देखि नै सिक्किम अकादेमीको स्थापनाको प्रयास भए पनि [[सिक्किम सरकार]]ले १९९८-मा आएर सिक्किम अकादेमीको स्थापना गऱ्यो। शुरुमा यस संस्थाको अध्यक्ष [[तुलसीराम कश्यप]], [[महानन्द पौड्याल]] र [[सानु लामा]] लाई मनोनित गरिए पनि यसले सक्रियता देखाउन नसपछि सन् २००२, अप्रेल ११-मा सिक्किम सरकारबाट सिक्किम अकादेमी अधिसूचना जारी गरी सांस्कृतिक मामिला एवं धरोहर विभाग अन्तरगत यसको गठन भयो। राज्यका मान्यता प्राप्त [[भाषा]], [[साहित्य]], [[कला]], [[सङ्गीत]], [[संस्कृति]] आदिको सम्बर्द्धन र संरक्षण गर्नु नै यसको मूल उद्देश्य रहेको छ। यस संस्थाले सन् २००३ देखि वार्षिक रूपमा [[अकादेमी जर्नल]], खबर पत्रिका-को नियमित प्रकाशन गर्दै आएको छ। यसका साथै वार्षिक रूपमा [[चित्रकला]] र पुस्तक मेलाको आयोजना अनि समय-समयमा [[साहित्यिक]], [[साङ्गीत]], कला विषयक संगोष्ठी, सम्मेलन आदिको आयोजना यसले गरेको देखिन्छ। यसले हालसम्ममा सिक्किमका चाडपर्व जस्तै [[दसैँ|दशैं]], [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]], [[पाङल्हाबसोल]], टेण्डोङ लोरुम फात, [[लोसुङ]] आदिको वृत्तचित्र तयार गरेको छ। यसका अतिरिक्त हिमावर्त, कवि सन्धि, संगोष्ठी पत्र आदि प्रकाशित गरिसकेको छ। यसले औपचारिक मान्यता पाए पछि जयश्री प्रधान र [[सानु लामा]] अध्यक्ष बनिसकेका छन् भने सानु लामा र [[रुद्र पौड्याल]] सचिव, [[प्रवीण राई जुमेली]] साहित्य सचिव रहेका छन्। ==स्रोतः== * [[टिस्टारङ्गीत]] ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20240825231757/https://sikkimakademi.in/ सिक्किम अकादेमी] n1yt41f4zcm6y6swdzn7l2em8lvueh1 0 9223 1393231 1392020 2026-10-27T16:28:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393231 wikitext text/x-wiki {{infobox country | native_name = संयुक्त अरब इमिरेट्स | conventional_long_name = الامارات العربية المتحدة Dawlat al-Imārāt al-‘Arabīyah al-Muttaḥidah | common_name = संयुक्त अरब इमिरेट्स | demonym = इमिराती | ethnic_groups = 34% [[अरब]]<br /> (19% [[इमिराती people|इमिराती]] र 15% अन्य [[अरब]]को),<br /> 8% [[इरानियन मान्छे|इरानियन]],<br /> 50% [[दक्षिण एसिया]]को, <br /> 8% अन्य (सम्मिलित [[दक्षिणी दुनिय|दक्षिणी]] र [[पूर्वी एसिया]]को) | image_flag = Flag of the United Arab Emirates.svg | image_coat = Coat of arms of the United Arab Emirates.svg | image_map = LocationUnitedArabEmirates.png | national_motto = دولة الإمارات العربية المتحدة <br />''Dawlat Al-Imārāt al-‘Arabīya al-Muttaḥida''{{spaces|2}}<small>([[अरबी भाषा|अरबी]])<br />""अल्लाह, देश, अध्यक्ष""</small> | national_anthem = ''ईशे बिलादे'' | official_languages = [[अरबी भाषा|अरबी]] | capital = [[अबु धाबी|आबू धाबी]] | latd = 22 | latm = 47 | latNS = N | longd = 54 | longm = 37 | longEW = E | largest_city = [[दुबई]] | regional_languages = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[उर्दु भाषा|उर्दु]], [[हिन्दी]], र [[पर्शियन भाषा|पर्शियन]] | government_type = [[सङ्घीय राजशाही|सङ्घीय संवैधानिक राजशाही]] | leader_title1 = [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | leader_title2 = [[संयुक्त अरब अमीरातको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | leader_name1 = [[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान]] | leader_name2 = [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम]] | leader_title3 = [[शाही राजकुमार|पहिलो शाही राजकुमार]] | leader_name3 = [[मोहम्मद बिन जाएद अल नाहयान]] | leader_title4 = [[शाही राजकुमार|दोसरो शाही राजकुमार]] | leader_name4 = [[हामदान बिन मोहमे बिन राशिद अल मकतूम]] | legislature = [[सङ्घीय राष्ट्रिय परिषद]] | area_rank = ११६औँ | area_magnitude = 1 E10 | area = ८३,६०० {{smallsup|१}} | areami² = ३२,२७८ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = नगण्य | population_estimate = ४,७९८,४९१ | population_estimate_year = {{CURRENTYEAR}} | population_estimate_rank = १२०औँ | population_census = २,९३८,००० | population_census_year = २००० | population_density = ६४ | population_densitymi² = १३९ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = १५० वां | GDP_PPP_year = २००८ | GDP_PPP = $१८४.९८४ बिलियन | GDP_PPP_rank = - | GDP_PPP_per_capita = $३८,८३० | GDP_PPP_per_capita_rank = १४औँ | sovereignty_type = [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको इतिहास|स्वतन्त्रता]] | established_event1 = [[संयुक्त अधिराज्य|युनाईडेट किंगडम]] बाट | established_date1 = २ डिसेम्बर, १९७१ | HDI = 0.890 <!--number only--> | HDI_year = 2019 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ३१औ | HDI_category = <span style="color:#090;">उच्च</span> | currency = [[संयुक्त अरब इमिरेट्स दिराम|यूएई दिरहम]] | currency_code = AED | country_code = UAE | time_zone = GMT +४ | utc_offset = +४ | time_zone_DST = आकलन छैन | utc_offset_DST = +४ | date_format = d/mm/yyyy ([[Common Era|CE]]) | drives_on = देब्रे | cctld = [[डटएइ]] | calling_code = +९७१ | Communication Companies = du<ref>http://www.du.ae</ref> | Local calling_code = आबू धाबी : 02 , दुबई : 04 , शारजा र अजमान : 06 , अल ऐन : 03 , फुजाइराह: 09 ,Umm al-Quwain र Ras al-Khaimah : 07 | iso3166code = एइ }} '''संयुक्त अरब इमिरेट्स''' पश्चिमी [[एसिया]]को अरबी प्रायद्विपको दक्षिणपूर्वमा अवस्थित राष्ट्र हो। यो अरब प्रायद्वीपको पूर्वी छेउमा अवस्थित छ र ओमान र साउदी अरेबियासँग सीमानाहरू साझा गर्दछ, जबकि कतार र इरानसँग [[पर्शियन खाडी|फारसको खाडी]]मा समुद्री सीमाहरू छन्। [[अबु धाबी]] राष्ट्रको राजधानी हो भने [[दुबई]] सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर र एक [[वित्तीय केन्द्र|अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्र]] हो। युनाइटेड अरब इमिरेट्स सात इमिरेट्स, [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबु धाबी]] (राजधानी), [[अजमान इमिरेट्स|अजमान]], [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]], फुजैराह, रस अल खैमाह, शारजाह र उम्म अल क्वाइन मिलेर बनेको एक वैकल्पिक राजतन्त्र हो।<ref>{{cite web|url=http://people.exeter.ac.uk/nsaa201/UAE%20Federal%20Boundaries.pdf|title=The Federal Boundaries of the United Arab Emirates}}</ref> प्रत्येक इमिरेट्स एक अमीर द्वारा शासित हुन्छ र अमिरहरू मिलेर सङ्घीय सर्वोच्च परिषद गठन गर्दछ। सङ्घीय सर्वोच्च परिषद्का सदस्यहरूले आफ्ना सदस्यहरूमध्येबाट अध्यक्ष र उपाध्यक्ष चयन गर्छन्। व्यवहारमा, अबु धाबीको अमिर [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को रूपमा कार्य गर्दछ जबकि दुबई को शासक उपराष्ट्रपति र प्रधानमन्त्री पनि हो।<ref name=":1">{{cite web |title=United Arab Emirates's Constitution of 1971 with Amendments through 2004 |url=https://www.constituteproject.org/constitution/United_Arab_Emirates_2004.pdf |website=ConstituteProject.org |access-date=29 October 2017}}</ref> २०१३ मा, देशको जनसङ्ख्या ९२ लाख थियो, जसमध्ये १४ लाख अमिराती नागरिक र ७८ लाख प्रवासी थिए।<ref name="natur">Habboush, Mahmoud. (10 October 2013) [http://uk.reuters.com/article/uk-emirates-citizenship-feature-idUKBRE99904J20131010 Call to naturalise some expats stirs anxiety in the UAE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714171325/http://uk.reuters.com/article/2013/10/10/uk-emirates-citizenship-feature-idUKBRE99904J20131010 |date=2014-07-14 }} {{Cite web |url=http://uk.reuters.com/article/2013/10/10/uk-emirates-citizenship-feature-idUKBRE99904J20131010 |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2024-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714171325/http://uk.reuters.com/article/2013/10/10/uk-emirates-citizenship-feature-idUKBRE99904J20131010 |archive-date=2014-07-14}}. Uk.reuters.com. Retrieved 10 October 2015</ref><ref>{{cite web|url=http://www.migrationpolicy.org/article/labor-migration-united-arab-emirates-challenges-and-responses|title=Labor Migration in the United Arab Emirates: Challenges and Responses|publisher=migrationpolicy.org|access-date=12 February 2016|date=18 September 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-14703998|title=United Arab Emirates country profile|date=28 September 2016|work=BBC News|access-date=23 October 2016}}</ref> {{As of|2020}}, संयुक्त अरब इमिरेट्सको लगभग ९९ लाख को अनुमानित जनसङ्ख्या छ।<ref name="worldometers.info">{{cite web|url=http://www.worldometers.info/world-population/united-arab-emirates-population/|title=United Arab Emirates Population (2022) |website=www.worldometers.info}}</ref> अहिले युएई रहेको क्षेत्रमा १ लाख २५हजार वर्ष देखि बसोबास रहेको थियो। यो मेसोपोटामिया, पर्सिया, र भारत सहितका कयौँ सभ्यताहरूको व्यापारिक नाका थियो।<ref name="auto">{{cite web|last=thedigitalphilatelist|date=8 January 2021|title=United Arab Emirates|url=https://thedigitalphilatelist.com/united-arab-emirates/|access-date=8 July 2021|website=The Digital Philatelist|language=en-AU}}</ref> स्लाम आधिकारिक धर्म र [[अरबी भाषा|अरबी]] आधिकारिक भाषा हो। युएईको तेल भण्डार विश्व को छैटौँ तथा [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]]को भाण्डार सातौँ ठुलो हो।<ref name="EIA">{{cite web |url=https://www.eia.gov/beta/international/data/browser/#/?pa=00000000000000000000000000000000002&c=vvvvuvo&ct=0&tl_id=5-A&vs=INTL.57-1-AFG-TBPD.A&vo=0&v=H&start=2014&end=2016 |title=Production of Crude Oil including Lease Condensate 2016|publisher=U.S. [[Energy Information Administration]]|format=CVS download |access-date=27 May 2017}}</ref><ref>U.S. Energy Information Administration, [http://www.eia.gov/cfapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&pid=57&aid=6 International Energy Statistics], accessed 17 January 2019.</ref> अबु धाबीका शासक तथा देशका प्रथम राष्ट्रपति [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान|जायद बिन सुल्तान]]ले तेलको आम्दानीलाई स्वास्थ्य, शिक्षा, र पूर्वाधारमा लगानी गरेर अमिरातको विकासको सुरुवात गरे। <ref name="bbc.co.uk">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14703998|title=United Arab Emirates profile|work=BBC News|date=14 November 2012}}</ref> खाडी सहयोग परिषदको सदस्यहरू मध्ये युएईको अर्थतन्त्र सबैभन्दा विविध छ।<ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/datamapper/index.php|title=IMF Data Mapper|publisher=Imf.org|access-date=12 February 2016}}</ref> २१औँ शताब्दीमा, यो देश तेल र ग्यासमा कम निर्भर बनेको छ र आर्थिक रूपमा पर्यटन र व्यापारमा केन्द्रित हुँदै छ। सरकारले कुनै आयकर लिदैन, यद्यपि त्यहाँ व्यापार कर र २०१८ मा ५% [[मूल्य अभिवृद्धि कर|मूल्य अभिबृद्धी कर]] सुरुवात गरिएको छ।<ref>{{Cite news|url=https://gulfnews.com/business/economy/vat/new-era-in-uae-as-vat-takes-effect-1.2149627|title=New era in UAE as VAT takes effect|first=Babu Das |last=Augustine|date=1 January 2018|work=GulfNews|access-date=12 July 2018}}</ref> युएईलाई मध्यम शक्ति मानिन्छ। यो [[संयुक्त राष्ट्र]], [[अरब लिग]], अर्गनाइजेसन अफ ईस्लामिक को-अपरेसन, [[ओपेक]], [[असंलग्न अभियान|असंलग्न आन्दोलन]], [[खाडी सहयोग परिषद]] (GCC) र [[ब्रिक्स]] सदस्य हो। ===ब्रिटिस काल र तेलको खोज=== १९औँ शताब्दी र २०औँ शताब्दीको सुरुवातमा, मोती उद्योग मौलायो। यसले फारसको खाडी आसपासको मानिसलाई आम्दानी र रोजगार दियो। १९१४-१९१८ सम्म चलेको [[पहिलो विश्वयुद्ध|पहिलो विश्व युद्ध]]बाट यस उद्योग नराम्रोसँग प्रभावित भयो नै १९२० दशको को उत्तरार्ध र १९३० दशकको सुरुवातको [[महामन्दी]]ले यस उद्योगलाई पुरै सफाया गर्यो। यस उद्योगमा जे-जति बाँकी थिए, त्यसलाइ पनि दोस्रो विश्वयुद्ध पछिको परिस्थितिले धारासायी बनायो। भर्खरै स्वतन्त्र भएको [[भारत सरकार]]ले अरबबाट आयात हुने मोतीमा भारी कर लगायो। मोती उद्योग धारासायी हुँदा यहाँका राज्य (Trucial States)हरूमा भयंकर आर्थिक सङ्कट लाग्यो।<ref>{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/history/trad/trd08.asp |title=UAE History & Traditions: Pearls & pearling |work=UAEinteract |access-date=12 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206103534/http://www.uaeinteract.com/history/trad/trd08.asp |archive-date=6 February 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206103534/http://www.uaeinteract.com/history/trad/trd08.asp |date=6 February 2016 }}</ref> १९२२ मा, ब्रिटिस सरकारले अरबका राज्य (Trucial State) का शासकहरूसँग ब्रिटिस सरकारको सहमति बिना विदेशी कम्पनीसँग कुनै सम्झौता नगर्ने सुनिश्चितता गरेको थियो। पर्सिया मा (१९०८) र मेसोपोटामिया मा(१९२७ मा) तेलको खोज भएपछि, तेल जस्ता प्राकृतिक स्रोतको खोज हुने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै, ब्रिटिस नेतृत्वको इराक पेट्रोलियम कम्पनी (IPC)ले यस क्षेत्रमा आफ्नो रुचि देखायो। एङ्लो-पर्सियन अयल कम्पनी (APOC, जुन पछि ब्रिटिस पेट्रोलियम, BP बन्यो)सँग IPC को २३.७५% सेयर थियो। १९३५ बाट, स्थानीय शासकले तेलको खोज गर्न छुट दिए।<ref>{{Cite book|title = From Pearls to Oil|last = Heard|first = David|work= Motivate|year = 2013|isbn = 978-1860633119|location = UAE|pages = 41–42}}</ref> APOCलाई एकलौटी ढङ्गले अगाडि बढ्न रोक लगाइएको थियो किनकी यो IPC को तर्फबाट सञ्चालित हुनपर्थ्यो। मोती उद्योग धारासायी भएपछि गरिबी प्रभावित यस अरबी राज्य र PCL बीच कयौँ सम्झौता भए। पहिलो बोर ड्रिल अबु धाबीमा १९५० मा रास साद्र मा गरियो। {{convert|13000|ft|m|abbr=off|adj=mid|-deep}} यो १ वर्षमा ड्रिल भयो र त्यस समयको १ मिलियन पाउन्ड खर्च भयो तर तेल भेटिएन। [[चित्र:Mid-20th century Dubai.JPG|thumb|left|Dubai in 1950; the area in this photo shows [[Bur Dubai]] in the foreground (centered on Al-Fahidi Fort); [[Deira, Dubai|Deira]] in middle-right on the other side of the creek; and [[Al Shindagha]] (left) and [[Al Ras, Dubai|Al Ras]] (right) in the background across the creek again from Deira]] ब्रिटिसले इमारातहरूमा साना बिकासको लागि बिकास अफिस स्थापना गरेको थियो। सात इमारातका शेखहरूले आफ्ना बीचको मामिला समन्वय गर्नको लागि एक परिषद् बनाए। १९५२ मा उनीहरूले ट्रुसियल स्टेट्स काउन्सिल बनाए,<ref>{{cite web|url=http://nasibbitar.net/adi_sr/DocumentsArticle4.jpg|archive-url=https://web.archive.org/web/20080803020019/http://nasibbitar.net/adi_sr/DocumentsArticle4.jpg|archive-date=3 August 2008|title=Al Khaleej News Paper}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803020019/http://nasibbitar.net/adi_sr/DocumentsArticle4.jpg |date=3 August 2008 }}</ref> र दुबईका शेख रासिद बिन सईद्का कानुनी सल्लाहकार परिषदको महासचिव र कानुनी सल्लाहकार नियुक्त भए। संयुक्त अरब इमिरेट्स को निर्माण पछि यो परिषद खारेज भयो।<ref>{{cite web|url=https://www.fotw.info/flags/ae_tsc.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429011257/https://www.fotw.info/flags/ae_tsc.html |archive-date=29 April 2011 |title=Trucial States Council until 1971 (United Arab Emirates) |publisher=Flags of the World |url-status=live }}</ref> समाजको फिरन्ते स्वभाव र इमरातहरू बीच स्पष्ट सीमाना नहुँदा विवाद अक्सर भैरहन्थ्यो। यी विवादहरू सल्लाह वा बिरलै रुपमा बलबाट समाधान हुन्थ्यो। "ट्रुसियल ओमान स्काउट"ब्रिटिसके शान्ती सुव्यवस्था कायम गर्न प्रयोग गर्ने सानो सैन्य बल थियो। PDTCले विवादित क्षेत्र भन्दा बाहेकको स्थानमा तटमा खोजी जारी राख्यो र अन्य पाँच बोर होल ड्रिल गर्यो। तर ती पनि तेल भेटिएन। यद्यपि २७ अक्टोबर १९६० मा, कम्पनीले तरिफ नजिकै को तटमा तेल पत्ता लगायो।<ref>{{Cite book|title = From Pearls to Oil|last = Heard|first = David|work= Motivate|year = 2013|isbn = 978-1860633119|location = UAE|pages = 413–416}}</ref> १९६२ मा, PDTC अबु धाबी पेट्रोलियम कम्पनी बन्यो। तेलको आम्दानी बढ्दै गएपछि अबु धाबीका शासक [[जायद बिन सुल्तान अल नाहयान]]ले ठुलो स्कुल, हाउजिङ, अस्पताल र सडक निर्माण कार्यक्रम सुरु गरे। जब दुबईको तेल निर्यात १९६९ मा सुरु भयो, शेख [[रसिद बिन सैइद अल मख्तुम]] सीमित भन्डार विविध क्षेत्रमा लगानी गर्न सक्षम भयो जसले आधुनिक दुबईलाई वैश्विक सहर बनायो।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14703998|title=Middle East &#124; Country profile: United Arab Emirates|work=BBC News|date=11 March 2009}}</ref> ===स्वतन्त्रता === [[चित्र:Flag-hoisting at the Union Declaration.jpg|thumb|left|२ डिसेम्बर १९७१ मा अमारातका शासकहरू द्वारा युनियन हाउस, दुबईमा संयुक्त अरब इमिरेट्सको झाण्डोत्तलन]] १९६६सम्म, यो स्पष्ट भयो कि बेलायती सरकारले अहिलेको संयुक्त अरब इमिरेट्सको क्षेत्रमा प्रशासन सञ्चालन र संरक्षण गर्न सक्ने छैन। बेलायती सांसदहरूले शेखशाहीको रक्षा गर्न ब्रिटिस शाही नौसेनाको तयारीबारे बहस गरे। रक्षा राज्य सचिव डेनिस हेलीले बेलायती सशस्त्र बलहरू गम्भीर रूपमा बढाइएको र केही सन्दर्भमा शेखशाहीको रक्षा गर्न खतरनाक रूपमा कम सुसज्जित भएको रिपोर्ट गरे। २४ जनवरी १९६८ मा, [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|बेलायती प्रधानमन्त्री]] ह्यारोल्ड विल्सनले सरकारको "ब्रिटिस संरक्षणमा बहराइन र कतारसँग मिलेर सात ट्रुसियल शेखडोमहरूसँगको सन्धि सम्बन्ध अन्त्य गर्ने" निर्णयको घोषणा गरे, मार्च १९७१ मा प्रधानमन्त्री एडवर्ड हेथले पुन: पुष्टि गरे। घोषणाको केही दिन पछि, अबु धाबीका शासक शेख जायद बिन सुल्तान अल नाह्यानले जोखिमको डरले बेलायती सशस्त्र सेनाहरूलाई इमिरेट्समा राख्ने सम्पूर्ण खर्च व्यहोर्ने प्रस्ताव गरेर सुरक्षा सन्धिहरूको सम्मान गर्न बेलायतीहरूलाई मनाउने प्रयास गरे। ब्रिटिसलेबर सरकारले प्रस्ताव अस्वीकार गर्यो।<ref>{{cite web|author=Gornall, Jonathan |date=2 December 2011 |url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/sun-sets-on-british-empire-as-uae-raises-its-flag#page5 |title=Sun sets on British Empire as UAE raises its flag |work=The National|location=Abu Dhabi}}</ref>लेबर सांसद गोरोन्वी रोबर्ट्सले शेख जायदलाई बेलायती फिर्ताको खबरको बारेमा जानकारी दिएपछि, [[फारसको खाडी]]का नौ शेखशाहीहरूले अरब इमिरेट्सको एक सङ्घ गठन गर्ने प्रयास गरे, तर १९७१ को मध्यमा उनीहरूले बेलायती सन्धिको म्याद त्यो वर्षको डिसेम्बरमा अन्त्य हुने अवस्थाको बाबजुद पनि युनियनका सर्तहरूमा सहमत हुन सकेनन्।<ref>{{cite web |url=http://guide.theemiratesnetwork.com/basics/history_of_the_emirates.php |title=History the United Arab Emirates (UAE)&nbsp;– TEN Guide |work=Guide.theemiratesnetwork.com |date=11 February 1972 |access-date=23 June 2009 |archive-date=8 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090608021436/http://guide.theemiratesnetwork.com/basics/history_of_the_emirates.php |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090608021436/http://guide.theemiratesnetwork.com/basics/history_of_the_emirates.php |date=8 June 2009 }}</ref> पहिले प्रस्तावित अरब इमिरेट्स सङ्घको हिस्सा बन्न इच्छा गरेको बहराइन १९७१ अगस्ट र कतार १९७१ सेप्टेम्बरमा स्वतन्त्र भयो। जब ब्रिटिस-शेखशाही सन्धि १ डिसेम्बर १९७१ मा समाप्त भयो, दुबै इमिरेट्स पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र भए।<ref>{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-1021.html |title=Bahrain&nbsp;– Independence |publisher=Country-data.com }}</ref> २ डिसेम्बर १९७१ मा, दुबई गेस्टहाउस (अहिले युनियन हाउस भनेर चिनिन्छ) मा छ वटा इमिरेट्स (अबु धाबी, अजमान, दुबई, फुजैराह, शारजाह र उम्म अल क्वाइन) [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको स्थापना|संयुक्त अरब इमिरेट्स भनिने युनियन बनाउन]] सहमत भए। रस अल-खैमाह १० जनवरी १९७२ मा, पछि सम्मिलित भयो।<ref>{{cite book|author=Smith, Simon C. |title=Britain's Revival and Fall in the Gulf: Kuwait, Bahrain, Qatar, and the Trucial States, 1950–71|url=https://books.google.com/books?id=w_qCeBV9IW0C&pg=PA64|year=2004|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-33192-0|page=64}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1O209-TrucialOmanorTrucialStats.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111119060814/http://www.encyclopedia.com/doc/1O209-TrucialOmanorTrucialStats.html|archive-date=19 November 2011 |title=Trucial Oman or Trucial States&nbsp;– Origin of Trucial Oman or Trucial States &#124; Encyclopedia.com: Oxford Dictionary of World Place Names |encyclopedia=Encyclopedia.com }}</ref> फेब्रुअरी 1972 मा, सङ्घीय राष्ट्रिय परिषद (FNC) सिर्जना गरिएको थियो; यो सात शासकहरूले नियुक्त गरेको ४० सदस्यीय सल्लाहकार निकाय थियो। यूएई ६ डिसेम्बर १९७१ मा [[अरब लिग]] र ९ डिसेम्बर मा संयुक्त राष्ट्र मा प्रवेश गर्यो।<ref>{{Cite book|title=Now the Dust Has Settled|last=De Butts|first=Freddie|publisher=Tabb House|year=1995|isbn=978-1873951132|page=228}}</ref> मे १९८१ मा युएई [[खाडी सहयोग परिषद्]] (GCC)को संस्थापक सदस्य बनेको थियो, अबु धाबीले पहिलो GCC शिखर सम्मेलनको आयोजना गरेको थियो। अबु धाबीका १९ वर्षीय एक अमिराती, अब्दुल्लाह मोहम्मद अल माइनाह,ले १९७१ मा युएईको झन्डा डिजाइन गरे। झन्डाको चार रङ रातो, हरियो, सेतो र कालो छ जसले अरब राष्ट्रको एकताको प्रतिनिधित्व गर्छ। यसलाई २ डिसेम्बर १९७१ मा अङ्गिकार गरियो। अल माइनाहले चिलीको को लागि युएईको राजदुत भएर काम गरे र वर्तमान उनी चेक गणतन्त्रको लागि राजदुत छन्।<ref>{{cite news|url=http://www.cgbc.cz/news/international-relations-abdullah-mohamed-al-maainah|title=International Relations Abdullah Mohamed Al Maainah|publisher=Czech Gulf Business Council|date=12 March 2018|access-date=25 March 2019|archive-date=25 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325192134/http://www.cgbc.cz/news/international-relations-abdullah-mohamed-al-maainah|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325192134/http://www.cgbc.cz/news/international-relations-abdullah-mohamed-al-maainah |date=25 March 2019 }}</ref> ==सरकार र राजनीति == ===सरकार=== संयुक्त अरब इमिरेट्स सात वटा वंशीय शेखशाहीबाट बनेको सङ्घीय संबैधानिक राजतन्त्र हो। यसमा [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबु धाबी]], अजमान, [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]], फुजैराह, सारजहा, रास अल खैमाह, उम अल- कुवान का सत्तासीन शेखहरूबाट बन्ने सङ्घीय सर्वोच्च परिषदले शासन गर्छ। राष्ट्रिय सरकारलाई नदिइएको दायित्व अमिरातसँग हुन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp#B|title=UAE Government: Political system|work=UAEinteract|access-date=12 February 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp#B|archive-date=13 February 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp#B |date=13 February 2016 }}</ref> प्रत्येक अमिरातको निश्चित आम्दानीको हिस्साबाट युएईको केन्द्रीय बजेट बिनियोजन हुन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp|title=UAE Government: Political system|work=UAEinteract|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp|archive-date=13 February 2016|access-date=12 February 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp |date=13 February 2016 }}</ref> संयुक्त अरब इमिरेट्सले प्रत्येक अमिरातको शासकलाई उल्लेख गर्न [[आमिर]] को सट्टा सेख उपाधिको प्रयोग गर्छ। अरबी जातीय समाजको संस्कृतिमा शेखशाही शैलीको नेतृत्वको कारण यो उपाधीको प्रयोग भएको हो। शेख शब्दले नेता, जेठ, वा जातीय मुखियालाई जनाउँछ जसले आफ्ना अनुयायीहरूसँग निर्णय लिने काममा भाग लिन्छ। सङ्घीय सर्वोच्च परिषदले राष्ट्रपति र उप-राष्ट्रपतिको निर्वाचित हुन्छ। सामान्यतया, [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबु धाबी]]को शेख [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] र दुबईका शेख [[संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री]] हुन्छन्। प्रधानमन्त्री उप-राष्ट्रपतिको रूपमा काम गर्छ। [[शेख]] [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान|जायद बिन सुल्तान अल नाहयान]] युएईका संस्थापक हुन् र उनलाई सात [[अमिरात]]लाई एक देशमा एकीकरण गर्ने श्रेय दिइन्छ। उनी देशको निर्माण भए देखी २००४ नोबेम्बर २ मा उनको मृत्यु सम्म युएईका प्रथम राष्ट्रपति थिए। अर्को दिन सङ्घीय सर्वोच्च परिषदले उनका छोरा [[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान|शेख खलिफा बिन जायद अल नाहयान]]लाई उनको पदमा निर्वाचित गर्यो।<ref>{{cite web|url=http://www.arabruleoflaw.org/countryprofiles/uae.html|title=UAE|publisher=Arabruleoflaw.org|access-date=12 February 2016|archive-date=3 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503194032/http://www.arabruleoflaw.org/countryprofiles/uae.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190503194032/http://www.arabruleoflaw.org/countryprofiles/uae.html |date=3 May 2019 }}</ref> सङ्घिय सरकारको प्रमुख तीन अङ्ग छन्: *[[व्यवस्थापिका|बिधानपालिका]]: एक सदनात्मक सङ्घीय सर्वोच्च परिषद र सल्लाहकार सङ्घीय राष्ट्रिय परिषद (FNC). *[[कार्यपालिका]]: [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] (सेनाका [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन्चिफ]]), [[संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री]] र मन्त्रीपरिषद *[[न्यायपालिका]]: सर्वोच्च अदालत र तल्ला अदालत UAE e-Government युएई सङ्घीय सरकारको विद्युतीय स्वरूपको विस्तार हो।<ref>{{cite web|url=http://government.ae/en/web/guest/service-channels|title=Service Channels – The UAE Government Official Portal|author=UAE federal eGovernment|access-date=8 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827092351/http://government.ae/en/web/guest/service-channels|archive-date=27 August 2014}}</ref> युएईको मन्त्रिपरिषद ({{lang-ar|مجلس الوزراء}}) सरकारको मुख्य कार्यकारी अङ्ग हो जसको अध्यक्षता [[संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री]]ले गर्छन्। सङ्घीय सर्वोच्च परिषदले प्रधानमन्त्रीको नियुक्ति गर्छ र प्रधानमन्त्रीले मन्त्रीको नियुक्ति गर्छ। मन्त्रीपरिषदमा २२ सदस्य रहन्छ र संविधान र सङ्घीय कानुन अनुसार सङ्घको आन्तरिक तथा विदेश मामिला सञ्चालन गर्छ।<ref>{{cite web|url=https://www.uaecabinet.ae/source/PMO%20Moca%20Manual%202010.pdf|title=دليل أعمال نظام مجلس الوزراء|publisher=United Arab Emirates Cabinet|date=January 2010}}</ref> २०१९ डिसेम्बरमा,<ref>{{cite web |title=Monthly ranking of women in national parliaments |url=https://data.ipu.org/women-ranking?month=12&year=2019 |website=ipu.org |publisher=Inter-Parliamentary Union |access-date=19 February 2022 |location=Switzerland |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219203648/https://data.ipu.org/women-ranking?month=12&year=2019 |archive-date=19 February 2022 }}</ref> आफ्नो तल्लो सदनमा ५०% महिला सहित युएई राष्ट्रिय व्यवस्थापिकामा लैङ्गिक समानता हासिल गर्ने एक मात्र अरब मुलुक, र विश्वको पाँच मध्ये एक देश बन्यो।<ref>{{cite web |title=Monthly ranking of women in national parliaments |url=https://data.ipu.org/women-ranking?month=1&year=2022 |website=ipu.org |publisher=Inter-Parliamentary Union |access-date=19 February 2022 |location=Switzerland |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219025029/https://data.ipu.org/women-ranking?month=1&year=2022 |archive-date=19 February 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=Proportion of women parliamentarians worldwide reaches 'all-time high' |url=https://news.un.org/en/story/2021/03/1086582 |website=UN.org |publisher=United Nations |access-date=19 February 2022 |date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219210314/https://news.un.org/en/story/2021/03/1086582 |archive-date=19 February 2022 }}</ref> युएई सहिष्णुता मन्त्रालय (Ministry of Tolerance),<ref>{{cite news|url=http://wam.ae/en/details/1395302752575|title=UAE's tolerance model has 'potential to become a global movement for good': Sheikh Nahyan|publisher=Emirates News Agency|date=4 February 2019}}</ref> खुसियाली मन्त्रालय (Ministry of Happiness), <ref>{{cite magazine|url=http://fortune.com/2016/02/10/uae-minister-happiness/|title=This Country Just Appointed a Minister Of Happiness|magazine=Fortune.com|date=10 February 2016}}</ref> र [[कृत्रिम बौद्धिकता|कृत्रिम बौद्धिकता मन्त्रालय]] ( Ministry of Artificial Intelligence)<ref>{{cite web|url=https://futurism.com/uae-minister-artificial-intelligence|title=An Inside Look at the First Nation With a State Minister for Artificial Intelligence|publisher=Futurism.com|date=11 December 2017}}</ref> भएको विश्वको एक मात्र देश हो। .<ref>{{cite web|url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/ministry-of-possibilities|title=Ministry of Possibilities|publisher=U.AE|date=24 September 2019|access-date=30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208032123/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/ministry-of-possibilities|archive-date=8 December 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uaecabinet.ae/en/details/news/mohammed-bin-rashid-launches-ministry-of-possibilities-to-develop-radical-solutions-for-governments-key-challenges|title=Mohammed bin Rashid Launches 'Ministry of Possibilities' to Develop Radical Solutions for Government's Key Challenges|publisher=UAE Cabinet|date=2020|access-date=2022-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727143056/https://uaecabinet.ae/en/details/news/mohammed-bin-rashid-launches-ministry-of-possibilities-to-develop-radical-solutions-for-governments-key-challenges|archive-date=2021-07-27}}</ref> युएईमा राष्ट्रिय युवा परिषद पनि छ, जसबाट क्याबिनेटमा युवा मन्त्रालयको प्रतिनिधित्व गर्छ।<ref>{{cite web|title = Women shining in new UAE Cabinet – Khaleej Times|url = http://www.khaleejtimes.com/nation/government/shaikh-mohammed-to-announce-new-cabinet-today|website = www.khaleejtimes.com|access-date = 11 February 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20230920224332/https://www.khaleejtimes.com/nation/government/shaikh-mohammed-to-announce-new-cabinet-today|archive-date = 20 September 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uaecabinet.ae/en/details/news/why-ministers-for-happiness-tolerance-youth-and-the-future|title=Why Ministries for Happiness, Tolerance, Youth and the Future?|publisher=United Arab Emirates Cabinet|access-date=2022-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411010145/https://uaecabinet.ae/en/details/news/why-ministers-for-happiness-tolerance-youth-and-the-future|archive-date=2019-04-11}}</ref> सङ्घीय राष्ट्रिय परिषद युएईको व्यवस्थापिका हो। प्रत्येक ४ वर्षमा देशव्यापी निर्वाचन हुन्छ।  सङ्घीय राष्ट्रिय परिषदमा सबै अमिरातबाट गरी ४० सदस्य हुन्छन्। प्रत्येक अमिरातलाई निश्चित हिस्सा तोकिएको हुन्छ। यी मध्ये आधा सदस्य सम्बन्धित अमिरातको शासकबाट नियुक्त हुन्छन्, र अर्को आधा निर्वाचित हुन्छन्। कानुन अनुसार, परिषद सदस्य महिला र पुरुष बराबर हुन्छन्। परिषदलाई मुख्यत सल्लाहकारको भूमिकामा सीमित गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/the-federal-national-council-|title=The Federal National Council|publisher=U.AE|date=3 February 2020|access-date=30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922121108/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/the-federal-national-council-|archive-date=22 September 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.government.ae/gov/en/gov/federal/politics.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20051027123241/http://www.government.ae/gov/en/gov/federal/politics.jsp |url-status=dead |archive-date=27 October 2005 |title=UAE Federal e-Government Portal |publisher=Government.ae }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051027123241/http://www.government.ae/gov/en/gov/federal/politics.jsp |date=27 October 2005 }}</ref><ref>[https://www.thenational.ae/uae/government/sheikh-khalifa-uae-s-federal-national-council-to-be-50-per-cent-women-1.800357 Sheikh Khalifa: UAE's Federal National Council to be 50 per cent women] The National, 8 December 2018</ref> ===विदेश सम्बन्ध === [[चित्र:President Trump and The First Lady Participate in an Abraham Accords Signing Ceremony (50346677397).jpg|thumb|Emirati Minister of Foreign Affairs [[Abdullah bin Zayed Al Nahyan]] (furthest right) at the signing of the [[Abraham Accords]].]] अधिकांश देश तथा संयुक्त राष्ट्र सदस्यहरूसँग युएईको फराकिलो कुटनैतिक तथा व्यापारिक सम्बन्ध रहेको छ। यसले [[ओपेक]]मा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ र [[खाडी सहयोग परिषद्|खाडी सहयोग परिषद]]को एक संस्थापक सदस्य हो। युएई [[संयुक्त राष्ट्र]] र यस्का कयौँ [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घका विशिष्टीकृत संस्थाहरू|विशेषज्ञ एजेन्सी]]हरू( (ICAO, ILO, UPU, WHO, WIPO),को एक सदस्य हो। साथै [[विश्व बैङ्क|विश्व बैङ्क]], [[अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष]], [[अरब लिग]], अर्गनाइजेसन अफ ईस्लामिक को-अपरेसन , र असंलग्न आन्दोलनको सदस्य पनि हो। यो Organisation Internationale de la Francophonie मा पर्यवेक्षक पनि हो। धेरै देशहरूको कुटनैतिक नियोग राजधानी [[अबु धाबी]]मा छ र धेरै कन्सुलेट युएईको सबैभन्दा ठुलो सहर दुबईमा छ। युएईको विदेश सम्बन्ध [[अरब जगत्|अरब जगत]]को पहिचान र सम्बन्धबाट अभिप्रेरित छ। <ref>{{cite web|url=https://www.sciencespo.fr/kuwait-program/wp-content/uploads/2021/02/Shahrour-Karam-The-evolution-of-Emirati-foreign-policy-1971-2020.pdf|title=The evolution of Emirati foreign policy (1971–2020): The unexpected rise of a small state with boundless ambitions|publisher=SciencesPo|date=2020}}</ref> संयुक्त अरब इमिरेट्सको [[बहराइन]],<ref>{{cite news|url=https://saudigazette.com.sa/article/609429/World/Mena/King-Hamad-hails-strong-Bahrain-UAE-ties-in-meeting-with-Abu-Dhabi-crown-prince|title=King Hamad hails strong Bahrain-UAE ties in meeting with Abu Dhabi crown prince |publisher=Saudi Gazette|date=3 August 2021}}</ref> [[चीन]]<ref>{{cite news |title=Strong bilateral relations serve the strategic interests of both China and the UAE |url=https://www.thenational.ae/opinion/comment/strong-bilateral-relations-serve-the-strategic-interests-of-both-china-and-the-uae-1.749584 |work=The National }}</ref> [[इजिप्ट|मिश्र]] (Egypt),<ref>{{cite web |url=http://www.sis.gov.eg/En/Politics/Foreign/EArab/U.A.E/040306030000000002.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090109153827/http://www.sis.gov.eg/En/Politics/Foreign/EArab/U.A.E/040306030000000002.htm |archive-date=9 January 2009 |title=Egypt and U.A.E. Relations |work=Egypt State Information Service Sis.gov.eg }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109153827/http://www.sis.gov.eg/En/Politics/Foreign/EArab/U.A.E/040306030000000002.htm |date=9 January 2009 }}</ref> [[फ्रान्स]],<ref>{{cite web|url=https://www.thenationalnews.com/uae/france-strengthens-its-bond-with-uae-1.543500|title=France strengthens its bond with UAE|publisher=The National|date=19 December 2008}}</ref> [[भारत]],<ref>{{cite web|url=https://www.mei.edu/publications/india-uae-relations-poised-climb-new-heights|title=India-UAE Relations: Poised to Climb to New Heights |publisher=Middle East Institute|date=23 March 2021}}</ref> [[जोर्डन]],<ref>{{cite web|url=https://www.jordantimes.com/news/local/jordan-uae-ties-%E2%80%98strong-guarantor%E2%80%99-security-peace-%E2%80%94-ambassador|title=Jordan-UAE ties a 'strong guarantor' for security, peace — ambassador|publisher=The Jordan Times|date=12 April 2021|access-date=30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528224306/https://www.jordantimes.com/news/local/jordan-uae-ties-%E2%80%98strong-guarantor%E2%80%99-security-peace-%E2%80%94-ambassador|archive-date=28 May 2023}}</ref> [[पाकिस्तान]],<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2276704/uae-fm-terms-ties-with-pakistan-unique-case-in-arab-asian-relations|title=UAE FM terms ties with Pakistan "unique case in Arab-Asian relations"|publisher=Tribune|date=20 December 2020}}</ref> [[रुस|रसिया]],<ref>{{cite web|url=https://responsiblestatecraft.org/2020/01/24/why-the-relationship-between-russia-and-the-united-arab-emirates-is-strengthening/|title=Why the Relationship Between Russia and the United Arab Emirates is Strengthening |publisher=Responsible Statecraft|date=24 January 2020}}</ref> [[साउदी अरब]]<ref>{{cite news|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/04/09/a-saudi-princes-quest-to-remake-the-middle-east|title=A Saudi Prince's Quest to Remake the Middle East|author=The New Yorker|date=2 April 2018}}</ref> र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]<ref>{{cite web|url=https://www.arabianbusiness.com/politics-economics/463351-us-states-playing-critical-role-in-widening-uae-bilateral-ties|title=US states play 'critical' role in widening bilateral ties with the UAE|publisher=Arabian Business|date=16 May 2021}}</ref>सँग बलियो सम्बन्ध छ। १९७१ मा युएईबाट ब्रिटेन निस्किएर र एक राज्यको रूपमा युएईको निर्माण पछि, युएई र इरान बीच पर्सियन खाडीमा रहेको तीन टापु अबु मुसस, ग्रेटर तुन्ब, रलेसर तुन्ब, को विषयमा विवाद भयो। युएईले यो विषयलाई अन्तर्राष्ट्रिय अदालतमा ल्याउने प्रयास गर्यो, तर इरानले यो धारणालाई खारेज गर्यो।<ref>{{cite web |url=http://www.hiik.de/konfliktbarometer/pdf/Konfliktbarometer_2001.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080229133058/http://www.hiik.de/konfliktbarometer/pdf/Konfliktbarometer_2001.pdf |archive-date=29 February 2008 |title=Konfliktbarometer 2001 |url-status=dead |access-date=1 June 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312203033/https://web.archive.org/web/20080229133058/http://www.hiik.de/konfliktbarometer/pdf/Konfliktbarometer_2001.pdf |date=12 March 2007 }}. Heidelberger Institut für Internationale Konfliktforschung</ref> १९७१ मा निर्माण हुँदा पकिस्तान युएईलाई औपचारिक मान्यता दिने पहिलो देश थियो।<ref>{{cite web |url=http://pakobserver.net/200811/26/Editorial01.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626001001/http://pakobserver.net/200811/26/Editorial01.asp |archive-date=26 June 2009 |title=Relations with UAE get wider, deeper |work=Pakistan Observer |date=26 November 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626001001/http://pakobserver.net/200811/26/Editorial01.asp |date=26 June 2009 }}</ref> युएई सहित कयौँ मध्य पूर्वी र अफ्रिकी देशहरूले २०१७ जुनमा कतारलाई आतंकवाद प्रायोजनको आरोपमा [[कतारको कूटनीतिक सङ्कट|कतारसँग कुटनैतिक सम्बन्ध तोडेका थिए]], परिणामस्वरूप [[कतारको कूटनीतिक सङ्कट|कतार कुटनैतिक सङ्कट]] सुरु भयो। सम्बन्ध २०२१ जनवरीमा पुनर्स्थापित भयो।<ref>{{cite web|title=UAE to restore Qatar trade and travel links 'within a week' after row ends|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-55579014|publisher=BBC|date=7 January 2021}}</ref> युएईले २०२० अगस्टमा इजरायललाई मान्यता दियो। दुई देश बीच ऐतिहासिक इजरायल-संयुक्त अरब इमिरेट्स शान्ति सम्झौता भयो र सम्बन्ध सामान्यीकरण तर्फ बढ्यो।<ref>{{Cite news|date=13 August 2020|title=Israel and UAE strike historic deal|language=en-GB|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53770859|access-date=13 August 2020}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 August 2020|title=With President Trump's help, Israel and the United Arab Emirates reach historic deal to normalize relations |language=en| work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-emirates-trump-idUSKCN25926W |access-date=13 August 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Staff |first1=Toi |title=Full text of the Abraham Accords signed by Israel, the UAE and Bahrain |url=https://www.timesofisrael.com/full-text-of-the-abraham-accords-signed-by-israel-the-uae-and-bahrain/ |access-date=10 October 2020 |publisher=The Times of Israel |date=16 September 2020}}</ref> ===सैन्य=== [[चित्र:F-16e block60.jpg|thumb|left|[[United Arab Emirates Air Force]] F-16 Block 60 "[[General Dynamics F-16 Fighting Falcon variants#F-16E/F Block 60|Desert Falcon]]", taking off from the [[Lockheed Martin]] plant in [[Fort Worth, Texas]].]] संयुक्त अरब इमिरेट्सको सैन्य बलको निर्माण १९७१ मा ऐतिहासिक "ट्रुसियल ओमान स्काउट",जुन पूर्वी अरेबियामा शान्ती सुव्यवस्था कायम गर्ने प्रतीक थियो र जसको कमान्ड ब्रिटिस अधिकारीले गर्थे, बाट भएको थियो। सुरुमा सानो सङ्ख्यामा भएपनि, युएई ससस्त्र बल ठुलो हुँदै गएको छ। युएई सेना अत्याधुनिक हतियारले सुसज्जित छ। यसले पश्चिमी सैन्य अग्रणी देशहरू, मुख्यतः फ्रान्स, संयुक्त राज्य र संय्क्त अधिराज्यबाट हतियार खरुद गर्छ। अधिकांश अधिकारीहरू बेलायतको "रोयल मिलिटरी एकेडेमी" र अन्य अमेरिकाको "युनाइटेड स्टेट्स मिलिटरी एकेडेमी" , अस्ट्रेलियाको "रोयल मिलिट्री कलेज, डनट्रुन" र फ्रान्सको "सेन्ट सिर" सैन्य प्रतिष्ठानबाट प्रशिक्षित छन्। फ्रान्स र संयुक्त राज्य अमेरिकाले रक्षा सहयोग सम्झौता र सैन्य सामग्रीको लागि सबैभन्दा रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।<ref>{{cite news|title=UAE confirms discussions with France on purchase of Rafale aircraft|url=http://www.wam.org.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1200074664706&p=1135099400124&pagename=WAM%2FWamLocEnews%2FW-T-LEN-FullNews|agency=Emirates News Agency|date=5 June 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509014605/http://www.wam.org.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1200074664706&p=1135099400124&pagename=WAM%2FWamLocEnews%2FW-T-LEN-FullNews|archive-date=9 May 2013}}</ref> युएईका केही सैन्य परिचालनहरूमा १९९३ को सोमालियामा संयुक्त राष्ट्रसङ्घ उणोसोम ई फोर्समा इन्फन्ट्री बटालियन, कोसोभोमा ३५औँ मेकानाइज्ड इन्फन्ट्री बटालियन, [[खाडी युद्ध|इराक युद्ध]]को समयमा कुवेतको एउटा रेजिमेन्ट, लेबनानमा डिमिनिङ अपरेसन, [[अफगानिस्तान|अफगानिस्तानमा]] अपरेशन एन्ड्युरिङ फ्रीडम, लिबियामा अमेरिकी नेतृत्वको हस्तक्षेप, सिरियामा अमेरिकी नेतृत्वको हस्तक्षेप र यमनमा साउदी नेतृत्वको हस्तक्षेप पर्छ। युएईले लिबियाको गृहयुद्ध (२०१४-हालसम्म) मा जनरल खलिफा हफ्तारको लिबियन नेसनल आर्मीको पक्षमा हस्तक्षेप गर्यो।<ref>{{cite news |title=UAE and Egypt behind bombing raids against Libyan militias, say US officials |url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/26/united-arab-emirates-bombing-raids-libyan-militias |work=The Guardian |date=26 August 2014}}</ref><ref>{{cite news |title=Libya migrant attack: UN investigators suspect foreign jet bombed centre |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50302602 |work=BBC News |date=6 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=UAE implicated in lethal drone strike in Libya |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53917791 |work=BBC News |date=27 August 2020}}</ref> ===प्रशासनिक बिभाजन === {|class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- style="background:#efefef; " ! rowspan=2 class="unsortable"|Flag ! rowspan=2 | एमिरेट ! rowspan=2 | राजधानी ! colspan=2 | जनसङ्ख्या ! colspan=3 | क्षेत्रफल |- ! २०१८ ! % ! (km²) ! (mi²) ! % |- | [[चित्र:Flag of Abu Dhabi.svg|border|40px]] | [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबु धाबी]] | [[अबु धाबी]]|| align="right" | 2,784,490 ||align="right"| 29.0% ||align="right"| 67,340 ||align="right"| 26,000 ||align="right"| 86.7% |- | [[चित्र:Flag of Ajman.svg|border|40px]] | [[Emirate of Ajman|Ajman]] | [[Ajman (city)|Ajman]]|| align="right" | 372,922 ||align="right"| 3.9% ||align="right"| 259 ||align="right"| 100 ||align="right"| 0.3% |- | [[चित्र:Flag of Dubai.svg|border|40px]] | [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]] | [[दुबई]]|| align="right" | 4,177,059 ||align="right"| 42.8% ||align="right"| 3,885 ||align="right"| 1,500 ||align="right"| 5.0% |- | [[चित्र:Flag of Fujairah (1952–1972).svg|border|40px]] | [[Emirate of Fujairah|Fujairah]] |[[Fujairah (city)|Fujairah]]|| align="right" | 152,000 ||align="right"| 1.6% ||align="right"| 1,165 ||align="right"| 450 ||align="right"| 1.5% |- | [[चित्र:Flag of Ras al-Khaimah.svg|border|40px]] | [[Emirate of Ras al-Khaimah|Ras al-Khaimah]] |[[Ras al-Khaimah]]|| align="right" | 416,600 ||align="right"| 4.3% ||align="right"| 2,486 ||align="right"| 950 ||align="right"| 3.2% |- | [[चित्र:Flag of Sharjah.svg|border|40px]] | [[Emirate of Sharjah|Sharjah]] | [[Sharjah (city)|Sharjah]]|| align="right" | 2,374,132 ||align="right"| 24.7% ||align="right"| 2,590 ||align="right"| 1,000 ||align="right"| 3.3% |- | [[चित्र:Flag of Umm al-Qaiwain.svg|border|40px]] | [[Emirate of Umm Al Quwain|Umm al-Quwain]] |[[Umm al-Quwain]]|| align="right" | 72,000 ||align="right"| 0.8% ||align="right"| 777 ||align="right"| 300 ||align="right"| 1% |- class="sortbottom" style="background:#ccc;" | [[चित्र:Flag of the United Arab Emirates.svg|border|40px]] |'''UAE''' |Abu Dhabi ||align="right"| 9,599,353 ||align="right"| 100% ||align="right"| 77,700 ||align="right"| 30,000 ||align="right"| 100% |} ===विविध=== युएईमा सार्वजनिक स्थानमा नाच्नु गैरकानुनी हो।<ref>{{cite web|date=23 October 2012|title=Criminal Law of Dubai|url=http://www.lawyersuae.com/court-cases/criminal-law-of-dubai|publisher=lawyersuae.com|access-date=30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095228/http://www.lawyersuae.com/court-cases/criminal-law-of-dubai|archive-date=6 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=المشارق|url=http://al-shorfa.com/en_GB/articles/meii/features/2009/03/20/feature-03|work=al-shorfa.com|access-date=15 February 2015|archive-date=19 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219073733/http://al-shorfa.com/en_GB/articles/meii/features/2009/03/20/feature-03|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219073733/http://al-shorfa.com/en_GB/articles/meii/features/2009/03/20/feature-03 |date=19 December 2014 }}</ref><ref>[http://www.arabnews.com/node/322024 No dancing in public: Dubai]. Arab News (15 March 2009). Retrieved 26 November 2015.</ref> ==अर्थतन्त्र == [[चित्र:Front_view_from_Burj_Khalifa_Metro_Station.jpg|अङ्गुठाकार|[[बुर्ज खलिफा]] / [[दुबई मल]] मेट्रो स्टेशन नजिकैको राउन्डअबाउटबाट लिइएको तस्वीर]] युएई मात्र ५० वर्षमा आदिवासी जातीय अवस्था बाट मात्र ५० वर्षमा विश्वको एक सर्वाधिक सम्पन्न राष्ट्रको रूपमा स्थापित भएको छ। केही छोटो अवधीको मन्दी, (२००८-०९ को वैश्विक वित्तीय तथा आर्थिक सङ्कट) बाहेक यो देशको इतिहासको सुरुवात देखि नै  आर्थिक वृद्धि प्रभावशाली र स्थीर रहेको छ। २००० देखि २०१८ को बीचमा, औसत कुल गृहस्थ उत्पादन (जिडिपी) बृद्धिदर ४% को नजिक थियो।<ref name=":2">{{cite web|url=https://www.empyrean-advisors.com/united-arab-emirates-country-analysis/|title=United Arab Emirates – Economic, Social, and Institutional Analysis – Empyrean Advisors|website=www.empyrean-advisors.com|access-date=27 September 2019}}</ref> २०१८ अनुसार ४१४.२ अर्ब अमेरिकी डलर नोमिनल जिडिपी र ३९२.८ अर्ब डलर वास्तविक जिडिपी<ref name=":2" /> सहित यो जिसिसीमा दोस्रो ठुलो अर्थतन्त्र ([[साउदी अरब]] पछि) हो।<ref name="Economy2013">{{cite web |url=http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?section=editorschoice&xfile=/data/editorschoice/2013/December/editorschoice_December12.xml |title=UAE's economy growth momentum set to pick up |work=[[Khaleej Times]] |date=27 December 2013 |access-date=5 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104225058/http://khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=%2Fdata%2Feditorschoice%2F2013%2FDecember%2Feditorschoice_December12.xml&section=editorschoice |archive-date=4 January 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104225058/http://khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=%2Fdata%2Feditorschoice%2F2013%2FDecember%2Feditorschoice_December12.xml&section=editorschoice |date=4 January 2014 }}</ref> १९७१ मा स्वतन्त्रता यता, युएईको अर्थतन्त्र झन्डै २३१ गुणाले वृद्धि भै २०१३ मा १.४५ ट्रिलियन दिराम पुगेको छ। गैर-तेल व्यापार १.२ ट्रिलियन दिराम, १९८१ बाट २०१२ को बीचमा २८ गुणाले, वृद्धि भएको छ।<ref name="Economy2013"/> अहिले, प्रति व्यक्ति जिडिपी औसात ८०% भन्दा माथि रहेको युएई संसारको धनी राष्ट्रमध्येउ एक हो।<ref name=":2" /> युएईमा लोभलाग्दो आर्थिक उन्नति भएसँगै, १९७५ मा ५५०,०००रहेको जनसङ्ख्या बढेर २०१८ मा १ करोड पुग्यो। यो वृद्धि खासगरी विदेशी कामदारको आगमनले भएको थियो जसले राष्ट्रिय जनसङ्ख्यालाई अल्पमतमा पारेको छ। युएईको विशेष श्रम बजार प्रणाली छ, जसमा युएईमा बसोबासको गर्ने श्रमिकको कडा भिसा प्रणाली छ। यसबाट यहाँको सुक्ष्म अर्थतन्त्रको स्थायित्व मिल्छ र आर्थिक चक्रको समय भित्रै श्रमिकको माग र आपूर्ति छिटोभन्दा छिटो मिलाउन सकिन्छ। यसबाट सरकारले देशमा बेरोजगारी दर ३% भन्दा मुनि राख्न सकेको छ। <ref name=":2" /> ===व्यापार === विश्व बैंक समूहद्वारा प्रकाशित डुइङ बिजनेस २०१७ रिपोर्ट अनुसार युएई व्यवसाय गर्ने सन्दर्भमा विश्वको २६ औं उत्कृष्ट देशमा छ।<ref name="Doing Business">{{cite web |title=Ranking of Economies |url=http://www.doingbusiness.org/rankings |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604005151/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/06/12/afx3810988.html |archive-date=4 June 2011 |work=[[World Bank Group]]}}</ref> युएई विश्व खुशी प्रतिवेदन (WHR) जस्ता धेरै अन्य विश्वव्यापी सूचकांकहरूको शीर्ष स्थानमा छ र २०२५ मा ग्लोबल इनोभेसन इन्डेक्समा ३० औं स्थानमा छ।<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/united-arab-emirates |access-date=16 October 2025 |website=WIPO}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Dutta|first1=Soumitra|url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html|title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads|last2=Lanvin|first2=Bruno|publisher=[[World Intellectual Property Organization]]|year=2025|isbn=978-92-805-3797-0|page=19|language=en|doi=10.34667/tind.58864|access-date=17 October 2025}}</ref> युएईको कानूनले ट्रेड युनियनको अनुमति दिँदैन।<ref name="ituc">{{cite web |title=United Arab Emirates |url=http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?edition=336 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201231308/http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?edition=336 |archive-date=1 February 2014 |access-date=7 February 2013 |work=ITUC }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201231308/http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?edition=336 |date=1 February 2014 }}</ref> सामूहिक सौदाबाजीको अधिकार र हडताल गर्ने अधिकारलाई मान्यता दिइएको छैन, र श्रम मन्त्रालयसँग कामदारहरूलाई काममा फर्कन बाध्य पार्ने शक्ति छ। डतालमा भाग लिने आप्रवासी कामदारहरूको कार्य अनुमति रद्द गर्न र देश निकाला गर्न सकिन्छ।<ref name="ituc" /> फलस्वरूप, श्रम मुद्दाहरूको सम्बन्धमा धेरै कम भेदभाव विरोधी कानूनहरू छन्, प्रतिस्पर्धीहरू भन्दा कम प्रमाण र कम प्रेरणाको बावजुद एमिरेट्स - र अन्य जीसीसी अरबहरूले - सार्वजनिक क्षेत्रको जागिरमा प्राथमिकता पाउँछन्। ===मूल्य अभिबृद्धि कर=== २०१८ जनवरी १ बाट युएई सरकारले ५% [[मूल्य अभिवृद्धि कर|मूल्य अभिबृद्धि कर]] (value added tax -भ्याट ) लागु गरेको छ।<ref>{{Cite web |title=Value Added Tax (VAT) - The Official Portal of the UAE Government |url=https://u.ae/en/information-and-services/finance-and-investment/taxation/valueaddedtaxvat |access-date=2022-11-28 |website=u.ae |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323183006/https://u.ae/en/information-and-services/finance-and-investment/taxation/valueaddedtaxvat#:~:text=The%20rate%20of%20VAT%20is,provide%20high-quality%20public%20services. |archive-date=2020-03-23 }}</ref> ===पर्यटन === [[चित्र:Dubai Marina Beach Panorama.jpg|thumb|left|[[Dubai Marina]] Beach]] [[पर्यटन]] पुरै युएई अर्थतन्त्रको बढ्दो क्षेत्र हो। दुबई मध्य पूर्वको मुख्य पर्यटकीय गन्तव्य हो।<ref name="tdb" /> मास्टरकार्ड वैश्विक गन्तव्य सहरको वार्षिक सूची अनुसार, दुबई विश्वको पाँचौ लोकप्रिय पर्यटकीय गन्तव्य हो।<ref>{{cite web|url=http://gulfbusiness.com/2014/07/dubai-ranks-fifth-among-top-global-destinations-travellers/|title=Dubai Ranks Fifth Among Top Global Destinations For Travellers|work=Gulf Business|date=10 July 2014|access-date=4 February 2016|archive-date=17 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017061651/http://gulfbusiness.com/2014/07/dubai-ranks-fifth-among-top-global-destinations-travellers/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017061651/http://gulfbusiness.com/2014/07/dubai-ranks-fifth-among-top-global-destinations-travellers/ |date=17 October 2015 }}</ref> युएईको पर्यटन अर्थतन्त्रको ६६% हिस्सा दुबई, १६% अबु धाबी र १०% शारजहाले ओगटेको छ। दुबईले २०१३ मा १ करोड पर्यटक भित्राएको थियो। त्यस क्षेत्रमा युएईसँग सबैभन्दा उन्नत तथा विकसित पूर्वाधार छ।<ref>{{cite web|url=http://www.theprospectgroup.com/infrastructure-in-the-united-arab-emirates-uae-81876/|title=Infrastructure in the United Arab Emirates (UAE)|work=The Prospect Group}}</ref> १९८० को दशक यता, युएईले पूर्वाधारमा अर्बौं डलर खर्च गरेको छ। यी बिकासहरू खासगरी अबु धाबी र दुबई जस्ता ठुला इमरातहरू मा छन्। उत्तरी इमरातहरू पनि बिकासकर्तालाई आवासीय र व्यवसायिक सम्पत्तिमा छुट दिएर तीव्र लय समाइरहेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.slideshare.net/arunkodiyeri/uae-yearbook-2009 |title=UAE yearbook 2009 |publisher=Slideshare.net |date=13 April 2009 }}</ref><ref name="Topic: Tourism industry of the UAE">{{cite web|title=Topic: Tourism industry of the UAE|url=https://www.statista.com/topics/4643/tourism-industry-of-the-uae/|access-date=31 July 2021|website=Statista|language=en}}</ref> २०१९ मा भित्रिने पर्यटनको खर्च बाहिरिनेको ११८.६ प्रतिशत हिस्सा थियो।<ref name="Topic: Tourism industry of the UAE"/> २०२० जनवरी ६ देखि, संयुक्त अरब इमिरेट्सको पर्यटक भिसा मान्य हुन्छ।<ref>{{cite web|url=https://www.businessliveme.com/uae/uae-offers-5-year-tourist-visa-as-neighbors-vie-for-visitors/|title=UAE Offers 5-Year Tourist Visa as Neighbors Vie for Visitors|access-date=7 January 2020|website=Business Live Middle East|date=7 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809123314/https://www.businessliveme.com/uae/uae-offers-5-year-tourist-visa-as-neighbors-vie-for-visitors/|archive-date=9 August 2020}}</ref> २०२८ सम्ममा पर्यटन उद्योगको युएईको जिडिपीमा २८०.६ अर्ब दिराम योगदान रहने अनुमान गरिएको छ। <ref name="Topic: Tourism industry of the UAE"/> ====हवाई ==== {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | width = | image1 = Emirates Airbus A380 (A6-EDS) departs London Heathrow 11April2015.jpg | width1 = 190 | alt1 = | caption1 = इमिरेट्स, दुबईमा रहेको विश्वको एक सबैभन्दा ठुलो वायुसेवा कम्पनी हो। | image2 = Etihad Airways - Airbus A380-861.jpg | width2 = 210 | alt2 = | caption2 = [[इतिहाद वायुसेवा]], संयुक्त अरब इमिरेट्सको दोश्रो ठुलो एयरलायन्स हो। यसको मुख्य कार्यालय अबु धाबीको खलिफा शहरमा आबु धाबी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको नजिक रहेको छ। }} [[दुबई अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] २०१४ मा [[लन्डन|लण्डन]]को [[हिथ्रो विमानस्थल]]लाई उछिनेर विश्वको सबैभन्दा व्यस्त बिमानस्थल बन्यो।<ref>{{Cite news|url = https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/transport/11372616/Dubai-overtakes-Heathrow-to-become-worlds-busiest-airport.html|title = Dubai Overtakes Heathrow To Become World's Busiest|last = Anderson|first = Elizabeth|date = 27 January 2015|work = The Telegraph|access-date = 12 February 2015}}</ref> ====सवारी अनुमति ==== व्यक्तिगत ग्राहकहरू, नागरिकहरू र निवासीहरू, जो कानूनी उमेर भन्दा माथि छन् र चिकित्सा रूपमा फिट छन्, ड्राइभिङ सिकाउने अनुमति प्राप्त गर्न र नयाँ ड्राइभिङ इजाजतपत्रको लागि आवेदन दिन योग्य छन्। ड्राइभिङ इजाजतपत्र प्राप्त गर्नको लागि न्युनतम उमेर आवश्यकता सवारी साधनमा निर्भर गर्दछ। निम्नानुसार न्युनतम उमेर आवश्यकता छ:<ref>{{cite web|title=Getting a driving licence – The Official Portal of the UAE Government|url=https://u.ae/en/information-and-services/transportation/get-a-driving-licence|access-date=3 August 2021|website=u.ae|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929180023/https://u.ae/en/information-and-services/transportation/get-a-driving-licence|archive-date=29 September 2020}}</ref> * मोटरसाइकल र सवारी साधनहरूको लागि १७ वर्ष *कार र हल्का गाडीहरूको लागि १८ वर्ष *भारी सवारी र ट्रयाक्टरहरूको लागि २० वर्ष *बसहरूको लागि २१ वर्ष। ===दुरसञ्चार=== युएईमा दुई दुरसञ्चार सेवा प्रदायक, [[इतिसालात|एतिसलात]] र इमिरेट्स इन्टिग्रेटेड टेलिकम्युनिकेसन कम्पनी ( "डु"), सञ्चालनमा छन्। २००७ फेब्रुअरीमा डु आउनु भन्दा अगाडिसम्म एतिसलातको [[एकाधिकार]] चलेको थियो।<ref name=etisalatmon>{{cite web|url=http://opennet.net/sites/opennet.net/files/united_arab_emirates.pdf |title=United Arab Emirates |work=OpenNet Interactive }}</ref> २००७ मा ९.०४ लाख रहेको ईन्टरनेट प्रयोगकर्ता संङ्ख्या २०१२ मा २६.६ लाख पुगेको अनुमान गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://emiratesseo.com/uae-telecom-market-grows-competition/ |title=UAE telecom market grows with competition &#124; Mobile telecomms report |publisher=Ameinfo.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214221608/http://emiratesseo.com/uae-telecom-market-grows-competition/ |archive-date=14 December 2014 }}</ref> नियामक निकाय, टेलिकम्युनिकेसन रेगुलेटरी अथोरिटी,ले धार्मिक, राजनैतिक तथा यौन सामग्री फिल्टर गर्ने आदेश दिएको छ। <ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/uae-reports-high-website-censorship |title=UAE reports high website censorship|work=The National Newspaper |date=12 June 2009 }}</ref> [[हुवावे]]को साझेदारीमा २०१९ मा देश भर 5G wireless सेवा स्थापित गरिएको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/technology/uae-ready-for-fast-lane-with-5g---|title=UAE ready for fast lane with 5G in 2019|author=Khaleej Times|date=17 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330041759/https://www.khaleejtimes.com/technology/uae-ready-for-fast-lane-with-5g---|archive-date=30 March 2019|access-date=2 January 2023}}</ref> ===ठुला सहर=== {{Largest cities | country = संयुक्त अरब इमिरेट्स | stat_ref = 2021 Calculation | list_by_pop = List of cities in the United Arab Emirates | div_name = इमिरेट | city_1 = दुबई | div_1 = दुबई अमिरात{{!}}दुबई | pop_1 = 3,386,941 | img_1 = Dubai skyline 2015 (crop).jpg | city_2 = अबु धाबी | div_2 = अबु धाबी अमिरात{{!}}अबु धाबी | pop_2 = 1,807,000 | img_2 = | city_3 = Sharjah | div_3 = Sharjah (emirate){{!}}Sharjah | pop_3 = 1,274,749 | img_3 = Sharjah city skyline.jpg | city_4 = अल ऐन | div_4 = अबु धाबी अमिरात{{!}}अबु धाबी | pop_4 = 846,747 | img_4 = Green Mubazzarah.JPG | city_5 = Ajman | div_5 = अजमान इमिरेट्स{{!}} अजमान| pop_5 = 490,035 | img_5 = Ajman Nov. 2010 -24.jpg | city_6 = Ras Al Khaimah | div_6 = Ras al Khaimah | pop_6 = 115,949 | city_7 = Fujairah | div_7 = Emirate of Fujairah{{!}}Fujairah| pop_7 = 97,226 | city_8 = Umm Al Quwain | div_8 = Emirate of Umm Al Quwain{{!}}Umm Al Quwain | pop_8 = 61,700 | city_9 = Dibba Al-Fujairah | div_9 = Emirate of Fujairah{{!}}Fujairah | pop_9 = 41,017 | city_10 = Khor Fakkan | div_10 = Sharjah (emirate){{!}}Sharjah | pop_10 = 39,151 }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Commonscat-inline|United Arab Emirates|संयुक्त अरब इमिरेट्स}} {{एसिया}} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:अरबी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] 9jum8awm26xzw0q3thctxj3gg1f5uxk 3 18213 1393245 1190059 2026-10-28T05:47:53Z ~2026-57453-62 81632 /* Gobinda Sharma Gairhe */ 1393245 wikitext text/x-wiki {{welcome}}[[प्रयोगकर्ता:Bhawani Gautam|भवानी गौतम ०३:०८, २२ अक्टोबर २०१० (UTC)]] Fellow Chartered Accountant (ICAN) with academic qualifications in law (LLB) and management (MBS, Shanker Dev Campus, Tribhuvan University). A senior partner at G.S. Gairhe & Associates, Chartered Accountants, since 2010, with over two decades of experience in financial and operational auditing, capital market compliance, and regulatory interpretation. Professional and public engagements include founding the Nepal Taxpayers Welfare Society (NTWS), previously serving as a government-appointed Member of the Loan Recovery Tribunal, holding board responsibilities at Sajilo Laghubitta Bittiya Sanstha Ltd., and chairing Sajilo Broker Limited (Broker No. 90), licensed by SEBON. Combines legal understanding, accounting expertise, and leadership experience with extensive knowledge of accounting standards, GAAP frameworks, and Nepal’s regulatory environment. This work is guided by a commitment to integrity, transparency, and strengthening Nepal’s financial ecosystem. f4vz99bwfnf78v8hl7t5th6gcs73xct 0 33222 1393228 1082952 2026-10-27T14:36:40Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393228 wikitext text/x-wiki {{Wikify|date=जुन २०११}} {{Orphan|date=जुन २०११}} [[चित्र:Johann Sebastian Bach.jpg|thumb|right|योहान सेबास्तियन बाख]] {{Commonscat|Johann Sebastian Bach}} '''जोहान सेबेस्टियन बाख''' (मार्च २१, 1685 - जुलाई २, 1750) बरोक अवधि का एक जर्मन संगीतकार थे। उनी व्यापक रूपमा पश्चिमी इतिहास मा एक महान र सबैभन्दा प्रभावशाली संगीतकार को रूप मा मानिन्छ। बाखले मोजार्ट, बीथोभन र चोपिन जस्ता संगीतकारहरुलाई प्रभावित पारे, किनकि उनले आफ्नो समयको सांगीतिक रूपलाई उत्कृष्टता र पूर्णताको उच्च स्तरमा ल्याए। उनको शिल्प कौशल को गुणवत्ता को कारण, पेशेवर संगीतकारहरु अक्सर उनलाई पश्चिमी इतिहास मा एक महान संगीतकार को रूप मा मान्छन्।<ref>https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-6002278195</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.baroquemusic.org/biojsbach.html |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2021-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814104959/https://baroquemusic.org/biojsbach.html |archive-date=2021-08-14}}</ref><ref>https://www.biography.com/musician/johann-sebastian-bach</ref><ref>https://www.bach-leipzig.de/en/neutral/johann-sebastian-bach-%E2%94%80-chronology</ref><ref>http://www.classical.net/music/comp.lst/bachjs.php</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <references /> [[श्रेणी:सङ्गीत]] p0xxo84oy7vc3fir76o5ddgnubu1ig4 0 35837 1393232 1220846 2026-10-27T17:31:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393232 wikitext text/x-wiki [[File:Street Scene - Salta - Argentina.jpg|thumb|]] '''समाचार पत्र''', '''अखबार''' वा '''पत्रिका''' [[समाचार|समाचार]] मा आधारित एक [[प्रकाशन]] हो। यस मे मुख्यत: ताजी घटनाहरू, खेल-कूद, व्यक्तित्व, राजनीति, विज्ञापनको जानकारीहरू सस्ते कागजमा छपी हुन्छ। समाचार पत्र [[सञ्चार]]का साधनोमा महत्त्वपूर्ण स्थान रख्दछन्। ये कागजमा शब्दहरूबाट बनहरू वाक्यहरूलाई लेखेर वा छापेर तयार गरिन्छन्। समाचार पत्र प्रायः दैनिक हुन्छन् तर केही समाचार पत्र साप्ताहिक, पाक्षिक, मासिक एवं छमाही पनि हुन्छन्। अधिकतर समाचारपत्र स्थानीय भाषाहरूमा र स्थानीय विषयहरूमा केन्द्रित हुन्छन्। == इतिहास == सबैभन्दा पहिलो ज्ञात समाचारपत्र ५९ ई.पू.को 'द रोमन एक्टा डिउरना' हो। [[जूलिएस सीसर]]ले जनसाधरणलाई महत्त्वपूर्ण राजनीतिक र समाजिक घटनाहरूबाट अवगत गराउनका लागि तिनलाई शहरहरूका प्रमुख स्थानहरूमा प्रेषित गरे। ८वी शताब्दीमा [[चीन]]मा हस्तलिकखित समाचारपत्रहरूको प्रचलन भयो<ref>{{cite web |url=http://www.wan-press.org/article2821.html|title= समाचारपत्रहरूको संक्षिप्त इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)|accessmonthday=जून 25 |accessyear= 2007 |format= |work= }}</ref>। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाली समाचारपत्र]] == बाहरी कडीहरू == * [http://www.wan-press.org/article2821.html समाचारपत्रहरूको इतिहास (अङ्ग्रेजीमा)] * [https://web.archive.org/web/20090420124857/http://www.newspaperindex.com/hi/ दुनियामा हर देशमा महत्त्वपूर्ण इंटरनेट समाचार पत्र] * [http://hindi.webdunia.com/miscellaneous/special07/idday/0708/12/1070812061_1.htm जब अखबार बने आजादीको हथियार] * [https://rni.nic.in/hindiweb/rnimangal.htm भारतका समाचारपत्रहरुका पंजीयकको कार्यालय] == स्रोत == <references/> </div> {{Commonscat|Newspapers}} [[श्रेणी:समाचार पत्र]] [[श्रेणी:सञ्चारका साधन]] deazj2vhdkcqr53smpyf4w12zjb7jap 0 47548 1393243 1307217 2026-10-28T05:42:16Z ~2026-57437-94 81630 1393243 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | party_name = राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी | native_name = राजमुपा (RJMP) | colorcode = blue | logo = Janmuktiflag.jpg | president = केशव सूर्यवंशी (केशव बहादुर थापा मगर) | leader1_title = महासचिव | leader1_name = टोप अस्लामी | foundation = 1990 | headquarters = नारायणगोपाल चोक, महाराजगञ्च चक्रपथ लमटङ्गन मार्ग, [[काठमाडौँ|काठमाडौं]], [[नेपाल]] | symbol = HandShake | country = नेपाल | website = {{Url|https://www.janamukti.org/}} }} वि.सं. २०४७ वैशाख २३ गते [[काठमाडौँ]] ([[नेपाल]]) मा नेपाल राष्ट्रिय जनमुक्ति मोर्चाको नामबाट यो पार्टीको जन्म भएको हो <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा प्रचार विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २०</ref> । यही नामबाट पार्टीले वि.सं. २०४८ सालको संसदीय निर्वाचनमा 'मान्छे' चुनाव चिन्ह लिएर भाग पनि लियो <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा प्रचार विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २०</ref> । त्यस पश्चात वि.सं.२०४८ माघ ६ गते राष्ट्रिय जन पार्टीसंग एकीकरण भएपछि राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको नामकरण भएको हो <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा प्रचार विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २०</ref> । यसपछि भएका २०५१ सालको मध्यावधि निर्वाचन, २०५६ को संसदीय निर्वाचन र २०६४ को संविधान सभाको निर्वाचनमा 'घर' चुनाव चिन्ह लिएर पार्टीले भाग लिई सकेको छ । पार्टीको २३ वर्षीय जीवनकालमा प्रथम (२०५३ जेठ, काठमाडौँ ), दोश्रो (२०५६ मंसिर, [[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] ) तेस्रो (२०६२ फाल्गुन, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]) र चौथौ (२०६७ फाल्गुन, [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]]) गरी चार राष्ट्रिय महाधिवेशन सम्पन्न भईसकेका छन् । 'जनमुक्ति विचारधारा' लाई मार्गदर्शक सिद्दान्तको रूपमा आत्मसात गर्दै 'बहुजातीय लोकतान्त्रिक समाजवाद' स्थापनाको लागि निरन्तर अग्रसर राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी सामुहिक नेतृत्व र कार्यकर्तामा आधारित सङ्गठन प्रणाली अनुसार संचालित रहेको छ <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा प्रचार विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २०</ref> । आदिवासी, जनजाति, दलित एवं उत्पीडित समुदायको मुक्तिको लागि नेपालमा सङ्घीय व्यवस्था हुनुपर्छ भनेर आवाज उठाउने नेपालको पहिलो पार्टी राष्ट्रिय जनमुक्ति नै हो । {{citation needed|}} == पार्टीको सांगठनिक संरचना == पार्टीको सर्वोच्च निकाय राष्ट्रिय [[महाधिवेशन]] हो र त्यसपछि राष्ट्रिय भेला हो । महाधिवेशन पांच वर्षमा एक पटक र राष्ट्रिय भेला वर्षको एक पटक हुने व्यवस्था छ । सङ्घिय परिषद (केन्द्रिय समिति ) महाधिवेशनबाट निर्वाचित निकाय हो <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा [[प्रचार]] विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २०</ref>। केन्द्रिय तहमा सङ्घिय परिषद कार्यकारी निकाय हो भने त्यसको मातहतमा स्थायी समिति रहने व्यवस्था रहेको छ । सङ्घिय सभा पार्टीको अर्को केन्द्रिय निकाय हो जो स्थयी संरचनाको रूपमा रहेको छ । सङ्घिय सभा सङ्घिय परिषदबाट मनोनित हुने सदस्यहरूको निकाय हो | मातहतको पार्टी संरचना अन्तर्गत राज्य परिषद, जिल्ला कार्य समिति,निर्वाचन क्षेत्रिय समिति, [[इलाका]] [[समिति]], [[गाउँ]]/[[नगर]]/उप वा [[महानगर]] समिति र [[वडा समिति (नेपाल)|वडा समिति]] रहने व्यवस्था छ <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा प्रचार विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २१ </ref> । पार्टीको भातृ सङ्गठन हरूलाई जनसङ्गठन भन्ने व्यवस्था रहेको छ । यस्ता जनसङ्गठनहरु [[राष्ट्रिय युवा मोर्चा]], [[नेपाल विधार्थी मोर्चा]], [[राष्ट्रिय महिला मोर्चा]], [[राष्ट्रिय भूतपूर्व सैनिक सङ्गठन]], [[राष्ट्रिय मजदुर मोर्चा]], [[राष्ट्रिय किसान मोर्चा]], [[राष्ट्रिय आदिवासी जनजाति महासङ्घ]] [[राष्ट्रिय दलित मोर्चा]], [[राष्ट्रिय मुस्लिम परिषद]], [[राष्ट्रिय भूमिहीन-सुकुम्वासी मोर्चा]] रहेका छन् । यस बाहेकका सङ्गठहरु [[राष्ट्रिय यातायात व्यवसायी परिषद]], [[राष्ट्रिय शिक्षक परिषद]], [[राष्ट्रिय कर्मचारी सङ्गठन]], [[राष्ट्रिय खेलकुद सङ्गठन]], [[राष्ट्रिय पत्रकार परिषद]], [[राष्ट्रिय बुद्दीजीवि परिषद]], [[बहुजातीय सांस्कृतिक मोर्चा]] यस पार्टीसंग वैचारिक रूपमा निकट रहेका सङ्गठनहरु हुन् <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा प्रचार विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २१ </ref>। == उद्देश्य == पार्टीले जातीय जनसङ्ख्याको आधारमा समानुपातिक प्रतिनिधित्व र हक अधिकार दिलाई सोही आधारमा शिक्षा, सरकारी वा गैरसरकारी सेवा, रोजगारी र औद्योगिक व्यवसायहरूमा संवैधानिक र कानुनी रूपमा आरक्षणको व्यवस्था गरी सबै जाति, भाषा र धर्मावलम्बीहरूलाई राज्यको नीति निर्माणमा सहभागी बनाई उनीहरूको राष्ट्रिय पहिचान कायमै राखी राज्यको मूल प्रवाहमा एकताबद्ध गरी "राष्ट्रिय एकता, स्थायी शान्ति र दिगो विकासको आधार, जातीय समानुपातिक प्रतिनिधित्व र सङ्घात्मक सरकार" को मूल मन्त्र सहित "जनमुक्ति विचारधारा" लाई मार्गदर्शक सिद्धान्तको रूपमा आत्मसात गर्दै सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालमा "बहुजातीय लोकतान्त्रिक समाजवाद" स्थापनाको लागि निरन्तर अग्रसर र कृयाशिल रहेको छ । २०६४ सालको संविधानसभाको निर्वाचनबाट २ जना सभासद निर्वाचित भएको थियो । एम.एस.थापा (मालवर सिं थापा) यस पार्टीको संस्थापक अध्यक्ष हुनुहुन्छ [https://janamukti.org/history इतिहास,जनमुक्ति पार्टी ]। {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> {{reflist}} {{stub}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] f0mfnb8y32m3ssxvunurqrdmumwcg4g 1393246 1393243 2026-10-28T06:04:51Z Top Aslami 81631 /* */ 1393246 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | party_name = राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी | native_name = राजमुपा (RJMP) | colorcode = blue | logo = Janmuktiflag.jpg | president = केशव सूर्यवंशी (केशव बहादुर थापा मगर) | leader1_title = महासचिव | leader1_name = टोप अस्लामी | foundation = 1990 | headquarters = नारायणगोपाल चोक, महाराजगञ्च चक्रपथ लमटङ्गन मार्ग, [[काठमाडौँ|काठमाडौं]], [[नेपाल]] | symbol = HandShake (हात मिलाएको/गुड गरेको) | country = नेपाल | website = {{Url|https://www.janamukti.org/}} }} वि.सं. २०४७ वैशाख २३ गते [[काठमाडौँ]] ([[नेपाल]]) मा नेपाल राष्ट्रिय जनमुक्ति मोर्चाको नामबाट यो पार्टीको जन्म भएको हो <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा प्रचार विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २०</ref> । यही नामबाट पार्टीले वि.सं. २०४८ सालको संसदीय निर्वाचनमा 'मान्छे' चुनाव चिन्ह लिएर भाग पनि लियो <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा प्रचार विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २०</ref> । त्यस पश्चात वि.सं.२०४८ माघ ६ गते राष्ट्रिय जन पार्टीसंग एकीकरण भएपछि राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको नामकरण भएको हो <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा प्रचार विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २०</ref> । यसपछि भएका २०५१ सालको मध्यावधि निर्वाचन, २०५६ को संसदीय निर्वाचन र २०६४ को संविधान सभाको निर्वाचनमा 'घर' चुनाव चिन्ह लिएर पार्टीले भाग लिई सकेको छ । पार्टीको २३ वर्षीय जीवनकालमा प्रथम (२०५३ जेठ, काठमाडौँ ), दोश्रो (२०५६ मंसिर, [[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] ) तेस्रो (२०६२ फाल्गुन, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]) र चौथौ (२०६७ फाल्गुन, [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]]) गरी चार राष्ट्रिय महाधिवेशन सम्पन्न भईसकेका छन् । 'जनमुक्ति विचारधारा' लाई मार्गदर्शक सिद्दान्तको रूपमा आत्मसात गर्दै 'बहुजातीय लोकतान्त्रिक समाजवाद' स्थापनाको लागि निरन्तर अग्रसर राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी सामुहिक नेतृत्व र कार्यकर्तामा आधारित सङ्गठन प्रणाली अनुसार संचालित रहेको छ <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा प्रचार विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २०</ref> । आदिवासी, जनजाति, दलित एवं उत्पीडित समुदायको मुक्तिको लागि नेपालमा सङ्घीय व्यवस्था हुनुपर्छ भनेर आवाज उठाउने नेपालको पहिलो पार्टी राष्ट्रिय जनमुक्ति नै हो । {{citation needed|}} == पार्टीको सांगठनिक संरचना == पार्टीको सर्वोच्च निकाय राष्ट्रिय [[महाधिवेशन]] हो र त्यसपछि राष्ट्रिय भेला हो । महाधिवेशन पांच वर्षमा एक पटक र राष्ट्रिय भेला वर्षको एक पटक हुने व्यवस्था छ । सङ्घिय परिषद (केन्द्रिय समिति ) महाधिवेशनबाट निर्वाचित निकाय हो <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा [[प्रचार]] विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २०</ref>। केन्द्रिय तहमा सङ्घिय परिषद कार्यकारी निकाय हो भने त्यसको मातहतमा स्थायी समिति रहने व्यवस्था रहेको छ । सङ्घिय सभा पार्टीको अर्को केन्द्रिय निकाय हो जो स्थयी संरचनाको रूपमा रहेको छ । सङ्घिय सभा सङ्घिय परिषदबाट मनोनित हुने सदस्यहरूको निकाय हो | मातहतको पार्टी संरचना अन्तर्गत राज्य परिषद, जिल्ला कार्य समिति,निर्वाचन क्षेत्रिय समिति, [[इलाका]] [[समिति]], [[गाउँ]]/[[नगर]]/उप वा [[महानगर]] समिति र [[वडा समिति (नेपाल)|वडा समिति]] रहने व्यवस्था छ <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा प्रचार विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २१ </ref> । पार्टीको भातृ सङ्गठन हरूलाई जनसङ्गठन भन्ने व्यवस्था रहेको छ । यस्ता जनसङ्गठनहरु [[राष्ट्रिय युवा मोर्चा]], [[नेपाल विधार्थी मोर्चा]], [[राष्ट्रिय महिला मोर्चा]], [[राष्ट्रिय भूतपूर्व सैनिक सङ्गठन]], [[राष्ट्रिय मजदुर मोर्चा]], [[राष्ट्रिय किसान मोर्चा]], [[राष्ट्रिय आदिवासी जनजाति महासङ्घ]] [[राष्ट्रिय दलित मोर्चा]], [[राष्ट्रिय मुस्लिम परिषद]], [[राष्ट्रिय भूमिहीन-सुकुम्वासी मोर्चा]] रहेका छन् । यस बाहेकका सङ्गठहरु [[राष्ट्रिय यातायात व्यवसायी परिषद]], [[राष्ट्रिय शिक्षक परिषद]], [[राष्ट्रिय कर्मचारी सङ्गठन]], [[राष्ट्रिय खेलकुद सङ्गठन]], [[राष्ट्रिय पत्रकार परिषद]], [[राष्ट्रिय बुद्दीजीवि परिषद]], [[बहुजातीय सांस्कृतिक मोर्चा]] यस पार्टीसंग वैचारिक रूपमा निकट रहेका सङ्गठनहरु हुन् <ref>राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी केन्द्रीय प्रकाशन तथा प्रचार विभाग : ''भावी नेपालको मार्ग चित्र राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको मूल प्रतिवद्दता'', पृष्ठ २१ </ref>। == उद्देश्य == पार्टीले जातीय जनसङ्ख्याको आधारमा समानुपातिक प्रतिनिधित्व र हक अधिकार दिलाई सोही आधारमा शिक्षा, सरकारी वा गैरसरकारी सेवा, रोजगारी र औद्योगिक व्यवसायहरूमा संवैधानिक र कानुनी रूपमा आरक्षणको व्यवस्था गरी सबै जाति, भाषा र धर्मावलम्बीहरूलाई राज्यको नीति निर्माणमा सहभागी बनाई उनीहरूको राष्ट्रिय पहिचान कायमै राखी राज्यको मूल प्रवाहमा एकताबद्ध गरी "राष्ट्रिय एकता, स्थायी शान्ति र दिगो विकासको आधार, जातीय समानुपातिक प्रतिनिधित्व र सङ्घात्मक सरकार" को मूल मन्त्र सहित "जनमुक्ति विचारधारा" लाई मार्गदर्शक सिद्धान्तको रूपमा आत्मसात गर्दै सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालमा "बहुजातीय लोकतान्त्रिक समाजवाद" स्थापनाको लागि निरन्तर अग्रसर र कृयाशिल रहेको छ । २०६४ सालको संविधानसभाको निर्वाचनबाट २ जना सभासद निर्वाचित भएको थियो । एम.एस.थापा (मालवर सिं थापा) यस पार्टीको संस्थापक अध्यक्ष हुनुहुन्छ [https://janamukti.org/history इतिहास,जनमुक्ति पार्टी ]। {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> {{reflist}} {{stub}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] n53bou47l5c1l1bq9mt1bfbmploqe2o 0 50643 1393235 1390951 2026-10-27T18:24:59Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393235 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = सासा ग्रे<br />Sasha Grey |image = Sasha Grey at AVN 2010 Expo.jpg |caption = ग्रे [[एभिएन एडल्ट इन्टरटेनमेन्ट एक्सपो|एइइ]] २०१० मा |birth_name = मारिना एन हान्ट्जिस |birth_date = {{birth date and age|1988|3|14}}<ref name="Los Angeles Magazine"/> |birth_place = [[नर्थ हाइल्यान्ड्स, क्यालिफोर्निया]], संयुक्त राज्य अमेरिका |home_town = [[लस एन्जलस|लस एन्जलस, क्यालिफोर्निया]] |occupation = {{hlist|अभिनेत्री|मोडल|सङ्गीतकार|लेखक}} |notable_works = {{unbulleted list|''[[द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स]]''|''[[#पुस्तक|द जुलियट सोसायटी]]''}} |known for = [[अश्लील चलचित्र|वयस्क चलचित्रहरू]], [[औद्योगिक सङ्गीत]] |alias = अन्ना करीना, सासा ग्रे |website = {{URL|sashagrey.com}} }} '''सासा ग्रे''' (जन्म '''मारिना एन हान्ट्जिस''',<ref name="Los Angeles Times">{{cite news|url=https://articles.latimes.com/2009/may/21/entertainment/et-sasha-grey21|title=Porn star Sasha Grey gets a mainstream role|last=Lee|first=Chris|work=Los Angeles Times|date=May 21, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100430010810/http://articles.latimes.com/2009/may/21/entertainment/et-sasha-grey21|archivedate=April 30, 2010|url-status=live}}</ref> मार्च १४, १९८८) एक अमेरिकी अभिनेत्री, सङ्गीतकार, मोडल तथा लेखिका हुन्।<ref name="Philly-Gensler"/> ग्रेले [[अश्लील चलचित्र]] उद्योग मार्फत आफ्नो अभिनय कार्यजीवनको सुरुवात गरेकी थिइन्। उनले सन् २००७ देखि सन् २०१० को अवधिमा आफ्नो अभिनय कार्यको लागि १५ पुरस्कार जितेकी थिइन्, जसमा सन् २००८ को [[वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार‎|वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ता]]को लागि [[एभिएन पुरस्कार]] पनि समावेश छ।<ref>{{cite web|url=https://www.news.com.au/finance/work/careers/what-happens-when-pornstars-change-jobs/news-story/bd1b505881317454aa45ae00221df2f1|title=What happens when porn stars change jobs|last=Falzone|first=Diana|work=News.com.au|date=September 1, 2017|accessdate=March 15, 2019}}</ref> सासा ग्रे विभिन्न साङ्गीतिक भिडियोहरू,<ref name="Pumpkins">{{cite web|url=http://www.pornvalleynews.com/home/archives/2007/07/sasha_grey_on_p.html|title=Sasha Grey on Pumpkins' 'Zeitgeist'|work=PornValleyNews.com|date=July 21, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071219032234/http://www.pornvalleynews.com/home/archives/2007/07/sasha_grey_on_p.html|archivedate=December 19, 2007|url-status=dead}}</ref> वृत्तचित्रहरू,<ref name="_9to5"/> विज्ञापन अभियानहरू,<ref name="HypeBeast"/> कलाकृतिहरू,<ref name="Leporello"/> र पत्रिकाहरूमा देखा परिसकेकी छिन्।<ref name="A4"/> [[स्टेभेन सोडरबर्ग]]को निर्देशनमा बनेको '[[द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स]]' चलचित्रमा मुख्य अभिनेत्रीको रूपमा पर्दापण गरेपछि उनले '[[ओपन विन्डोज (चलचित्र)|ओपन विन्डोज]]', क्यानडेली हास्य कालो जादु त्रासपूर्ण चलचित्र '[[स्म्यास कट]]' र त्रासपूर्ण चलचित्र '[[उड यु र्‍यादर (चलचित्र)|उड यु र्‍यादर]]' जस्ता स्वतन्त्र चलचित्रहरूमा अभिनय गरेकी थिइन्। सन् २०११ मा उनले [[एचबिओ]] हास्य नाटक शृङ्खला '[[एन्टुरेज (अमेरिकी टिभी शृङ्खला)|एन्टुरेज]]'मा आफ्नै काल्पनिक संस्करण खेलेकी थिइन्। ग्रे [[एटेलेसिन]] नामक एक साङ्गीतिक समूहकी सह-संस्थापक, गायिका र लेखिका थिइन्।<ref name="Pendu Sound">{{cite web|url=http://pendusound.com/artists/atelecine/|title=aTelecine|last=Brooks|first=Todd|work=Pendu Sound Recordings|Pendu Sound|accessdate=March 15, 2019}}</ref><ref name="ReGenMag">{{cite web|url=http://www.regenmag.com/Artist-Spotlight-93-ATelecine.html|title=Review ATelecine|last=Yücel|first=Ilker|work=ReGenMag.com|date=November 23, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100211215424/http://www.regenmag.com/Artist-Spotlight-93-ATelecine.html|archivedate=February 11, 2010|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225062604/http://www.regenmag.com/Artist-Spotlight-93-ATelecine.html |date=February 25, 2009 }}</ref> उनी '[[#पुस्तक|द जुलियट सोसायटी]]' उपन्यास त्रयीकी लेखिका हुन् भने उनले चलचित्र अभिनयका साथसाथै लेखन, निर्देशन र सह-निर्माण पनि गर्ने गर्छिन्।<ref name="Latina"/><ref name="Honey"/> ==प्रारम्भिक जीवन== सासा ग्रेको मूल नाम मारिना एन हान्ट्जिस हो।<ref name="Los Angeles Times" /> उनको जन्म [[नर्थ हाइल्यान्ड्स, क्यालिफोर्निया]]मा एक श्रमजीवी वर्गको परिवारमा भएको थियो।<ref name="Los Angeles Magazine"/> सासाको बुबा युनानी अमेरिकी थिए जसले कालिगढको रूपमा काम गर्ने गरेका थिए। ग्रेको बुबाको सन् २०१५ जुनमा मृत्यु भएको थियो।<ref>{{Facebook|SashaGrey/photos/a.195430447163030.40287.177102365662505/869134893125912}}. June 10, 2015.</ref> उनकी आमा [[अङ्ग्रेजी मानिसहरू|अङ्ग्रेजी]], [[आयरल्यान्डका मानिसहरू|आयरल्यान्डेली]] र पोल्स वंशकी हुन्।<ref>{{cite web|url=http://www.xcritic.com/adult/SashaGreySecured.pdf|title=Kobiata Interviews&hellip; Sasha Grey|author=Kobiata|work=XCritic.com|date=September 2006|accessdate=March 15, 2019}}</ref> ग्रेले निम्न माध्यमिक विद्यालयमा पढाइ सुरु गर्नुभन्दा पहिले उनको आमाबुबाले सम्बन्धविच्छेद गरेका थिए र पछि उनकी आमाले उनलाई हुर्काएकी थिइन्, जसले सन् २००० मा पुनर्विवाह गरेकी थिइन्।<ref name="Los Angeles Magazine"/> उनी [[क्याथोलिक चर्च|क्याथोलिक धर्म]]को अनुयायीको रूपमा हुर्कीएकी थिइन्।<ref name="Esquire">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/what-ive-learned/sasha-grey-a1668-20170111-lfrm2|title=Sasha Grey: What I've Learned|last=Henares|first=Quark|work=Esquire (magazine)|date=February 2015|accessdate=March 20, 2019}}</ref> ग्रेले [[सेक्रिमेन्टो, क्यालिफोर्निया]]को हाइल्यान्ड्स हाई सहित चार उच्च माध्यमिक विद्यालयहरूमा अध्ययन गरेकी थिइन्।<ref name="Los Angeles Magazine"/> उनले १७ वर्षको उमेरमा स्नातक गरेकी थिइन्<ref>{{cite web|url=http://flavorwire.com/22300/sasha-grey-talks-instant-gratification-porn-the-girlfriend-experience|title=Sasha Grey Talks Instant Gratification, Porn, & The Girlfriend Experience|last=Sampson|first=Sara|work=Flavorwire|date=May 22, 2009|accessdate=August 3, 2015}}</ref> सन् २००५ को अन्त्य तिर उनले [[सेक्रिमेन्टो सिटी क्याम्पस]]मा अध्ययन गर्दै चलचित्र, नृत्य र अभिनयमा कक्षा लिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.newsreview.com/sacramento/star-is-porn/content?oid=618451|title=A star is porn|work=Sacramento News & Review|last=Craggs|first=Matthew|date=January 1, 2008|accessdate=March 15, 2019|quote=Grey never wanted out of Sacramento per se, but she did want to avoid becoming what she calls 'the North Highlands stereotype: a 19-year-old with a kid, another one on the way'}}</ref> सन् २०१६ मार्चसम्म उनले एक रोटिसरीमा काम गरेपछि लस एन्जलसमा बसाइ सर्नको लागि ७,००० डलर बचत गरेकी थिइन्।<ref name="Los Angeles Magazine"/> ==जीवनवृति== [[File:Dave Navarro, Sasha Grey at Patrick-Novello Party 20071011.jpg|thumb|सन् २००७ मा ग्रेसँग [[डेभ नावारो]]]] मे २००६ मा ग्रेले लस एन्जलस, क्यालिफोर्नियामा बसाइँ सर्दै [[हार्डकोर पोर्नोग्राफी]]मा प्रदर्शन गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://thefanzine.com/sasha-grey-dawn-of-porn-star-interview-2/|title=Sasha Grey: Dawn of a Porn Star (interview)|last=Stosuy|first=Brandon|work=TheFanzine.com|date=September 22, 2006|accessdate=May 6, 2019}}</ref> सासा ग्रे छनौट गर्नु अघि उनले सुरुमा आफूलाई [[एना करिना]] उही नामकी फ्रन्सेली न्यु वेभ अभिनेत्री पछि भनेर सम्बोधन गर्थिन्।<ref name="Los Angeles Magazine">{{cite web|url=http://www.lamag.com/featuredarticle.aspx?id=15460|title=The teenager & the porn star: will 18-year-old Sasha Grey become the adult film industry's next Jenna Jameson?|last=Gardetta|first=Dave|work=[[Los Angeles (magazine)|Los Angeles Magazine]]|date=November 1, 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090526124715/http://www.lamag.com/featuredarticle.aspx?id=15460|archivedate=May 26, 2009|url-status=dead}}</ref> 'सासा' नाम ब्यान्ड [[केएमएफडिएम]]को [[सासा कोनिएत्ज्को]]बाट लिइएको हो<ref>{{cite web|url=https://vod.adultemart.com/dispatcher/starDetail?starId=29452&theaterId=40407&genreId=101&locale=en|title=Sasha Grey at Adult VOD|last=Snarr|first=Timothy|work=VOD.adultemart.com|date=January 13, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref> र 'ग्रे' [[ओस्कार वाइल्ड]]को उपन्यास '[[द पिक्चर अफ डोरिअन ग्रे]]'बाट आएको हो।<ref name="bbook">{{cite web|url=https://bbook.com/film/sasha-grey-your-new-girlfriend/|title=Sasha Grey: Your New Girlfriend|last=Barna|first=Ben|work=[[BlackBook]]|date=October 17, 2008|accessdate=March 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407074010/https://bbook.com/film/sasha-grey-your-new-girlfriend/|archive-date=April 7, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.interviewmagazine.com/film/sasha-grey|title=The Grey Lady|last=Hartman|first=Darrell|work=[[Interview (magazine)|Interview Magazine]]|date=May 19, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180521202217/http://www.interviewmagazine.com/film/sasha-grey|archivedate=May 21, 2018|url-status=live}}</ref><ref name="VG">{{cite web|url=http://www.vanessagrigoriadis.com/images/pdfs/sashagrey.pdf|last=Grigoriadis|first=Vanessa|authorlink=Vanessa Grigoriadis|title=The Dirtiest Girl In The World|work=[[Rolling Stone]]|issue=1078|pages=52–57|date=May 14, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717184534/http://www.vanessagrigoriadis.com/images/pdfs/sashagrey.pdf|archivedate=July 17, 2011|url-status=dead}}</ref> ग्रेको पहिलो दृश्य [[रोक्को सिफ्रेडी]]सँग [[जोन स्ट्याग्लियानो]]को 'फेसियोनिस्टास सफाडो: द च्यालेन्ज'को लागि [[ओर्जी]] थियो जसले उनलाई अश्लील चलचित्र उद्योगमा छिटो आफ्नो नाम कमाउन मद्दत गरेको थियो, जब उनले सिफ्रेडीलाई दृश्यको क्रममा पेटमा मुक्का हान्न आग्रह गरेकी थिइन्, पछि उनले कार्य विना पूर्व तयारी गरिएको भनेकी थिइन्।<ref name="Feinberg">Feinberg, Scott (December 27, 2010). {{YouTube|oYeCIKYQB1k|Scott Feinberg Interviews Sasha Grey}}.</ref> वयस्क उद्योगमा प्रवेश गरेको छ महिना भन्दा कम समय पछि ग्रेलाई '[[लस एन्जलस (पत्रिका)|लस एन्जलस]]'को नोभेम्बर २००६ संस्करणमा चित्रित गरिएको थियो जहाँ उनलाई सम्भावित प्रमुख स्टार, सायद अर्को [[जेना जेम्सन]]को रूपमा झण्डा लगाइएको थियो।<ref name="Los Angeles Magazine"/> डिसेम्बर २००६ मा, ग्रेलाई सिन्डिकेटेड मनोरञ्जन उद्योग समाचार कार्यक्रम '[[द इनसाइडर (टिभी शृङ्खला)|द इनसाइडर]]'मा अन्तर्वार्ता लिइएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=dRDpXQYNQGo |title=Sasha Grey insider interview |date=December 24, 2006 |publisher=[[YouTube]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101101061835/http://www.youtube.com/watch?v=dRDpXQYNQGo |archivedate=November 1, 2010 |url-status=dead}}</ref> सन् २००७ जनवरीमा ग्रे [[२४औँ एभिएन पुरस्कार|२४औँ वयस्क चलचित्र पुरस्कार]]मा 'फक स्लेभ्स'मा "सर्वश्रेष्ठ थ्री-वे यौन दृश्य" र '[[फेसियोनिस्टास|फेसियोनिस्टास सफाडो: द च्यालेन्ज]]'मा "सर्वश्रेष्ठ सामुहिक दृश्य" को पुरस्कार प्राप्तकर्ता थिइन्।<ref name="Past Winners">{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/2007-avn-award-winners-announced-29596.html|title=2007 AVN Award Winners Announced|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=January 14, 2007|accessdate=March 15, 2019}}</ref> फेब्रुअरी २००७ मा ग्रे '[[द टायरा बेङ्क्स सो]]'मा देखा परेकी पर्दै यौन उद्योगमा कार्यरत किशोर-किशोरीहरूको बारेमा छलफल गरेकी थिइन्। यस्तो अनुमान गरिएको थियो कि कार्यक्रम भारी सम्पादन गरिएको थियो र उनको करियर छनौटको रूपमा वयस्क चलचित्रको सुरक्षा समावेश थिएन। यसको नाटकीय मूल्य वृद्धि गर्न अन्तर्वार्ता सम्पादनको लागि कार्यक्रमलाई आलोचना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/commentary-sasha-grey-goes-on-the-tyra-banks-show-29925.html|title=Commentary: Sasha Grey Goes on 'The Tyra Banks Show'|last=Warren|first=Peter|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=February 9, 2007|accessdate=March 15, 2019}}</ref><ref name="Warren">{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/Sasha-Grey-to-Appear-on-Tyra-Banks-Show-29012.html|title=Sasha Grey to Appear on 'Tyra Banks Show'|last=Warren|first=Peter|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=November 17, 2006|accessdate=May 3, 2009}}</ref> सन् २००८ मा, उनी [[२५औँ एभिएन पुरस्कार]]मा [[वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार|एभिएन वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ता पुरस्कार]] जित्ने सबैभन्दा कम उमेरकी महिला थिइन्<ref>{{cite web|url=http://www.blueblood.net/2008/10/sasha-grey/|title=Sasha Grey is a Star and not a Crossover Star|author=Amelia G|work=BlueBlood.net|date=October 23, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref> र '[[डिजिटल प्लेग्राउन्ड|बेबिसिटर्स]]'को लागि "सर्वश्रेष्ठ मुखमैथुन दृश्य" श्रेणीमा पनि पुरस्कार जितेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/2010-avn-award-winners-announced-378238.html|title=2010 AVN Award Winners Announced|last=Roland|first=John|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=January 13, 2010|accessdate=March 15, 2019}}</ref> ग्रेले [[डेभ नावारो]]को चलचित्र 'ब्रोकन'मा अभिनय गरेकी थिइन् जसका लागि उनले सर्वश्रेष्ठ हाई इन्ड अल-सेक्स चलचित्र [[एभिएन (पत्रिका)|एभिएन]] पुरस्कार जितेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/2008-avn-awards-winners-announced-25411.html|title=2008 AVN Awards Winners Announced|last=Rutter|first=Jared|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=January 12, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref><ref name="Broken"/> सन् २००८ मा ग्रेले आफ्नो एजेन्सी 'एल.ए. फ्याक्ट्री गर्ल्स'को माध्यमबाट उनी वयस्क उद्योगमा प्रतिनिधित्व गर्ने घोषणा गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/sasha-grey-set-to-open-la-factory-girls-agency-27352.html|title=Sasha Grey Set to Open LA Factory Girls Agency|last=Albo|first=Mike|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=March 14, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref> ग्रे '[[पाइरेट्स दोस्रो: स्ट्याग्नेटी रिभेन्ज ]]'मा पनि देखा परेकी थिइन्, जसले सन् २००९ मा [[२६औँ एभिएन पुरस्कार]] समारोहमा १५ श्रेणीहरूमा जितेको थियो भने उक्त चलचित्र समारोहमा सबैभन्दा बढी सम्मानित चलचित्र बनेको थियो।<ref>{{cite magazine|url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Adult-Movie-Awards-Blow-By-Blow-56552.html|last=Rutter|first=Jared|date=January 11, 2009|title=AVN Adult Movie Awards: Blow By Blow|magazine=Adult Video News|accessdate=December 8, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222134529/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Adult-Movie-Awards-Blow-By-Blow-56552.html|archive-date=December 22, 2015|access-date=August 10, 2020}}</ref> [[File:Sasha Grey at Exxxotica NY 2009 1.jpg|thumb|सन् २००९ मा [[एक्सोटिका एक्सपो|एक्सोटिका]] न्युयोर्कमा ग्रे|left|upright=0.8]] '[[द न्यु योर्क टाइम्स]]'का एक ओ स्कटले ग्रेको पोर्नोग्राफी जीवनवृतिलाई "उनी आफूले गर्न चाहेको कुराको चरम सीमाबाट र यो गर्ने बारे अनौंठो बौद्धिक गम्भीरताबाट दुबै फरक" भनेर वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2009/05/22/movies/22girl.html|title=Movie Review: The Girlfriend Experience|last=Scott|first=A.O.|work=The New York Times|date=May 22, 2009|accessdate=November 7, 2016}}</ref> सन् २००९ उनी '[[जेनेसिस (पत्रिका)|जेनेसिस]]' पत्रिकाको ११औँ वार्षिक संस्करणको "पोर्नको हट १००" अङ्कको पहिलो नम्बरमा मतदान भएकी थिइन् र सन् २००८ मा १०औँ संस्करणमा उनी छैठौं स्थानमा थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/i-Genesis-i-Unveils-11th-Annual-Hot-100-List-of-Porn-Stars-366718.html|title=Genesis Unveils 11th Annual Hot 100|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=October 20, 2009|accessdate=October 20, 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.genesisonline.com/hot100/|title=2009 Porn's Hot 100 &#124; Genesis Online: The Latest Porn Gossip|work=GenesisOnline.com|accessdate=August 17, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605151936/http://www.genesisonline.com/hot100/|archivedate=June 5, 2008|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080605151936/http://www.genesisonline.com/hot100/ |date=June 5, 2008 }}</ref> ग्रे सन् २००९ मा '[[अट्याक अफ द शो!]]'को लागि [[सेक्सपो|सेक्सपो अस्ट्रेलिया]]मा दुई घण्टाको वृत्तचित्रमा [[जी४ टिभी]]की होस्ट थिइन्।<ref>{{cite web |url=http://archive.org/details/g4tv.com-video43034 |title=Sexpo Australia - Hosted by Sasha Grey |date=December 2009 |publisher=[[G4tv]] |work=[[Attack of the Show!]] |type=video |accessdate=23 May 2019}}</ref> '[[मियामी न्यु टाईम्स]]'का अनुसार ग्रेले १९० वयस्क चलचित्रहरूमा अभिनय गरिसकेकी छिन् र चलचित्रहरू 'बर्थडे पार्टी' र 'द सेडक्सन' (सन् २००९) पनि निर्देशित गरेकी छिन्।<ref name="Furness">{{cite web|url=https://www.miaminewtimes.com/music/sasha-grey-understands-your-assumptions-and-accepts-the-challenge-8561694|title=Sasha Grey Understands Your Assumptions and Accepts the Challenge|last=Furness|first=Dyllan|work=[[Miami New Times]]|date=June 29, 2016|accessdate=March 18, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rogreviews.com/16064/birthday-party-the/|title=Birthday Party, The|last=Pipe|first=Roger T.|authorlink=Roger T. Pipe|work=Rogreviews.com|date=November 18, 2009|accessdate=February 11, 2019}}</ref><ref name="TG270">{{cite web|url=http://www.cavr.com/xxx25757.htm|title=Sasha Grey: The Seduction|last=Recob|first=Denny|work=Cavr.com|date=November 25, 2009|accessdate=February 11, 2019}}</ref> '[[द गार्जियन]]'ले उनलाई १९० मा नभएर २७० वयस्क चलचित्रहरूमा अभिनय गरेको बताएको छ।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2012/oct/25/sasha-grey-music-porn-industry|title=Sasha Grey: Music is just like the porn industry|last=Beaumont-Thomas|first=Ben|work=The Guardian|date=October 25, 2012|accessdate=April 17, 2019}}</ref> ग्रेले उनको अन्तिम वयस्क चलचित्र सन् २००९ मा २१ वर्षको उमेरमा छायाङ्कित गरेकी थिइन्<ref name="Trier">{{cite web|url=https://www.mandatory.com/culture/791995-sasha-grey-talks-dj-tour-new-challenges-owning-past |title=Sasha Grey: "I'd Accomplished All Of My Goals"|last=Wehner|first=Cyclone|work=[[Mandatory.com]]|date=November 23, 2014|accessdate=March 20, 2019}}</ref> र २०११ को अप्रिलमा [[फेसबुक]]बाट उद्योगबाट सेवानिवृत्तिको घोषणा गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501164200/http://www.sashagrey.com/ |archivedate=May 1, 2011 |date=April 2011<!-- after April 27 --> |last=Grey |first=Sasha |title=Something for the fans |url=http://www.sashagrey.com |work=sashagrey.com |url-status=dead |quote=It's become quite evident that my time as an adult film performer has expired.}}</ref><ref name="Fox">{{cite web|url=https://www.foxnews.com/entertainment/exclusive-sasha-grey-done-with-porn-refuses-to-play-any-sex-related-roles|title=Exclusive: Sasha Grey Done With Porn, Refuses to Play Any Sex-Related Roles|last=McKay|first=Hollie|work=[[Fox News]]|date=May 9, 2011|accessdate=March 20, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/money/shortcuts/2013/feb/06/rebecca-adlington-not-only-person-retire-23 |title=Rebecca Adlington, you're not the only person to retire at 23 |last=Benedictus |first=Leo |work=The Guardian |date=February 6, 2013 |accessdate=April 17, 2019 |quote=Sasha Grey may ultimately be remembered as pornography's last great star}}</ref> सन् २०१० मा, '[[म्याक्सिम (पत्रिका)|म्याक्सिम]]'सँगको अन्तर्वार्तामा ग्रेले भनेकी थिइन् कि उनका आमाबाबु वयस्क फिल्म उद्योगमा उनको संलग्नताबाट खुसी थिएनन् तर जे भए पनि उनीहरू उनीसँग राम्रो सर्तमा थिए; सन् २०१५ मा ग्रेको बुबाको मृत्यु भएको थियो।<ref name="_9to5">{{cite web|url=http://www.maxim.com/movies/the-movie-blog/92717/exclusive-sasha-grey-works-9-to-5-days-in-porn.html|title=Exclusive: Actress Sasha Grey Works '9 To 5: Days in Porn'|last=Alt|first=Eric|work=[[Maxim (magazine)|Maxim]]|date=May 5, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325122505/http://www.maxim.com/movies/exclusive-actress-sasha-grey-works-9-5-days-porn|archivedate=March 25, 2012|url-status=dead}}</ref> सन् २०११ मा, [[सिएनबिसी]]ले ग्रेलाई वयस्क चलचित्रहरूमा १२ सबैभन्दा लोकप्रिय कलाकारहरू मध्ये एकको रूपमा नाम दिएको थियो र उल्लेख गरेको थियो कि उनको मुख्यधारको भूमिकाले उनको पहिलेको वयस्क चलचित्रको काममा रुचि राखेको थियो र धेरै कम्पनीहरूले उनको चलचित्रहरूबाट सङ्कलन जारी गरिरहेको थियो।<ref name="CNBC">{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2011/01/06/The-Dirty-Dozen:-Porns-Most-Popular-Stars.html|title=The Dirty Dozen: Porn's Most Popular Stars|first=Chris |last=Morris |year=2011 |work=[[CNBC]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150608085450/http://www.cnbc.com/id/40909215/The_Dirty_Dozen_Porn_s_Most_Popular_Stars?slide=12|archivedate=June 8, 2015|url-status=live}}</ref> 'पेन्टहाउस'को नोभेम्बर २०१३ को अङ्कले सासा ग्रेलाई उनीहरूको 'डर्टी डोजेन'को संस्करणमा सूचीबद्ध गरेको थियो<ref>{{cite web |url=https://avn.com/business/articles/video/penthouse-magazine-names-porn-s-dirty-dozen-531230.html |title=Penthouse Magazine Names Porn's 'Dirty Dozen' |date=September 30, 2013 |work=[[AVN (magazine)|AVN]] |accessdate=March 15, 2019}}</ref> र [[मेन्स हेल्थ]]ले ग्रेलाई "हालसम्मका १०० हटेस्ट महिला"को सूचीमा ८५ नम्बरमा राखेको थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.menshealth.com/sex-women/g19547274/hottest-women-all-time/?slide=17 |title=The 100 Hottest Women of All Time |date=November 22, 2013|work=[[Men's Health]] |accessdate=March 26, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://lukeford.com/2011-12-12/the-hottest-100-women-of-all-time/ |title=The Hottest 100 Women of All Time? |author=Gossip Girl |date=December 12, 2011 |work=[[Luke Ford (blogger)|Luke Ford]] |accessdate=March 26, 2019}}</ref> सन् २०१८ मा [[पोर्नहब|पोर्नहब इनसाइट्स]]का अनुसार ग्रे अझै पनि युक्रेनमा वयस्क कलाकारको लागि खोजी गरिएकी थिइन्।<ref>{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/technology/ukraine-bursts-into-top-20-viewers-of-pornhub-in-2018.html |title=Ukraine bursts into top 20 viewers of Pornhub in 2018 |first=Matthew |last=Kupfer |date=December 13, 2018 |work=[[Kyiv Post]] |accessdate=February 13, 2019}}</ref> ===मोडलिङ=== ग्रेलाई जुलाई २००७ मा '[[पेन्टहाउस (पत्रिका)|पेन्टहाउस]]'को [[पेन्टहाउस पेटहरूको सूची|पेट अफ द मन्थ]]मा नाम दिइएको थियो र फेसन फोटोग्राफर [[टेरी रिचर्डसन]]द्वारा फोटो खिचिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/sasha-grey-crowned-i-penthouse-i-pet-of-the-month-23237.html|title=Sasha Grey Crowned Penthouse Pet of the Month|last=Warren|first=Peter|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=July 3, 2007|accessdate=December 28, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://itr2010.org/2008/06/26/sasha-grey-penthouse-magazine-july-2007-by-terry-richardson-hq-photo-shoot/|title=Sasha Grey {{!}} Penthouse Magazine July 2007 by Terry Richardson HQ Photo Shoot<!-- Penthouse July 2007 pages 72-91, Bound for Glory - Pet of the Month Sasha Grey -->|last=Richardson|first=Terry|authorlink=Terry Richardson|work=ITR2010.org<!-- In The Raw -->|date=June 26, 2008|accessdate=December 28, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181228042426/http://itr2010.org/2008/06/26/sasha-grey-penthouse-magazine-july-2007-by-terry-richardson-hq-photo-shoot/|archive-date=December 28, 2018}}</ref> उनलाई डिसेम्बर २००८ को '[[रोलिङ स्टोन]]' पत्रिकामा पनि प्रोफाइल गरिएको थियो र उनी डिसेम्बर २००९ को चित्रमय र अक्टुबर २०१० मा कभर फिचरको रूपमा '[[प्लेब्वाई]]'मा दुई पटक देखा परेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://coed.com/2008/12/05/the-girls-of-rolling-stones-hot-list-2008/|title=The Girls of Rolling Stone's Hot List 2008|author=COED Staff|work=[[COED (website)|COED]]|date=December 5, 2008|accessdate=November 19, 2016}}</ref><ref name="Playboy">{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/sasha-grey-is-lolita-in-december-playboy-369434.html|title=Sasha Grey Is 'Lolita' in December 'Playboy'|last=Warren|first=Peter|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=November 12, 2009|accessdate=March 15, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.iplayboy.com/issue/20101001 |title=Grey's Anatomy |last=Kaye |first=Elizabeth |work=[[Playboy]] |volume=57, no. 9 |pages=48–53 |url-access=subscription |date=October 2010 |accessdate=March 15, 2019}}</ref> ग्रेले विभिन्न ग्राहकहरूका लागि मोडल गरेकी छिन्,<ref name="Philly-Gensler">{{cite web|url=https://www.philly.com/philly/entertainment/20101011_Porn_star_Sasha_Grey_makes_a_bold_move_into_the_mainstream.html|title=Porn star Sasha Grey Makes a Bold Move into the Mainstream|last=Gensler|first=Howard|work=[[Philadelphia Media Network|Philly.com]]|date=October 11, 2010|accessdate=February 23, 2019}}</ref><ref name="HypeBeast">{{cite web|url=https://hypebeast.com/2009/9/sasha-grey-forfex-ad-campaign-nsfw|title=Sasha Grey for Forfex Ad Campaign|work=Hypebeast.com|date=September 5, 2009|accessdate=March 7, 2019}}</ref> जसमा [[म्याक्स अजारिया]]को लाइन मनौकियन,<ref>{{cite web |url=http://jwdikkers.com/manoukian-2/ |title=Manoukian |first=Jan-Willem |last=Dikkers |year=2009 |website=jwdikkers.com |accessdate=March 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090146/http://jwdikkers.com/manoukian-2/#/ |archive-date=March 27, 2019 }}</ref> [[अमेरिकन अपेरल]],<ref>{{cite web |url=https://jezebel.com/american-apparel-now-sponsoring-bloggers-porn-stars-5135586 |title=American Apparel Now Sponsoring Bloggers & Porn Stars (NSFW) |author=TatianaTheAnonymousModel |date=January 20, 2009 |work=[[Jezebel (website)|Jezebel]] |accessdate=March 7, 2019}}</ref> र '[[फ्लान्ट]]' समावेश छ।<ref>{{cite web |url=https://www.reviewjournal.com/uncategorized/beyond-the-bounds-of-sasha-grey/ |title=Beyond The Bounds Of Sasha Grey |last=Elfman |first=Doug |date=March 13, 2009 |work=[[Las Vegas Review-Journal]] |accessdate=May 12, 2019}}</ref> ग्रेले [[रिचर्ड कर्न]]को लागि '[[भाइस (पत्रिका)|भाइस]]' पत्रिकाको एन्टी-फेसन लेआउटको भागको रूपमा मोडलिङ गरेकी थिइन्<ref>{{cite web|url=https://www.vice.com/en_uk/article/vdzgb8/fashion-sasha-restrained-v15n4|title=Sasha Restrained By Richard|last=Kern|first=Richard|authorlink=Richard Kern|work=[[Vice (magazine)|Vice]]|date=April 1, 2008|accessdate=March 5, 2019}}</ref> र उनको पुस्तकमा र तीन-भाग [[विबिएस.टिभी]] कार्यक्रम 'सट बाय कर्न' मा देखा परेकी थिइन्।<ref>{{cite web |url=https://www.laweekly.com/arts/11-sexy-images-from-richard-kerns-new-taschen-book-shot-by-kern-nsfw-4184676 |title=11 Sexy Images from Richard Kern's New Taschen Book, Shot by Kern (NSFW) |first=Liz |last=Ohanesian |date=May 30, 2013 |accessdate=March 6, 2019 |work=[[LA Weekly]]}}</ref> ग्रे [[टेस्चेन]]को टेरी रिचर्डसनको पुस्तक 'टेरीवल्ड'को २५औँ वार्षिकोत्त्व पुनर्मुद्रण र उनको 'वाइव्स, व्हील्स, वेपन्स',<ref name="Taschen">{{cite web|url=https://www.taschen.com/pages/en/catalogue/sex/all/05702/facts.terry_richardson_terryworld.htm|title=Terryworld|work=[[Taschen]]|isbn=978-3836535519|last1=McInnes|first1=Gavin|authorlink1=Gavin McInnes|last2=Zahm|first2=Olivier|authorlink2=Olivier Zahm|first3=Dian|last3=Hanson|authorlink3=Dian Hanson|last4=Richardson|first4=Terry|authorlink4=Terry Richardson|date=April 1, 2008|accessdate=July 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704063552/https://www.taschen.com/pages/en/catalogue/sex/all/05702/facts.terry_richardson_terryworld.htm|archive-date=July 4, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.lensculture.com/books/5401-wives-wheels-weapons |title=Wives, Wheels, Weapons |year=2008 |work=[[LensCulture]] |accessdate=March 23, 2019}}</ref> [[जेम्स फ्रे]]को '[[ब्राइट साइनिङ मर्निङ]]'को साथी पुस्तक मा देखा परेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://wwd.com/media-news/fashion-memopad/memo-pad-really-it-s-art-picture-this-its-always-l-a-s-fault-494237|title=Memo Pad: Really It's Art... How do you burnish a tarnished brand?|last=Carmon|first=Irin|work=[[Women's Wear Daily]]|date=June 7, 2007|accessdate=March 15, 2019}}</ref> उनले कलाकार [[जेम्स जीन]],<ref>{{cite web |url=https://www.juxtapoz.com/news/erotica/sasha-grey-through-the-eyes-of-james-jean/ |title=Sasha Grey, through the eyes of James Jean |date=June 20, 2014 |work=[[Juxtapoz]] |accessdate=March 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320202707/https://www.juxtapoz.com/news/erotica/sasha-grey-through-the-eyes-of-james-jean/ |archive-date=March 20, 2019 }}</ref> [[जाक स्मिथ]],<ref>{{cite web |url=https://www.saatchigallery.com/artists/artpages/zak_smith_girls_sascha.htm |last=Smith |first=Zak |authorlink=Zak Smith |title=Girls in the Naked Girl Business: Sasha Grey |year=2007 |work=[[Saatchi Gallery]] |accessdate=March 7, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308080831/https://www.saatchigallery.com/artists/artpages/zak_smith_girls_sascha.htm |archive-date=March 8, 2019 }}</ref> [[डेव नाज]],<ref>{{cite web |url=http://davenaz.com/candids.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101121204700/http://davenaz.com/candids.html |year=2008 |archivedate=November 21, 2010 |last=Naz |first=Dave |authorlink=Dave Naz |title=Dave Naz Photography |work=DaveNaz.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121204700/http://davenaz.com/candids.html |date=November 21, 2010 }}</ref> [[डेभिड चो]],<ref name="Konrad">{{cite web|url=http://www.ifqmag.com/?albdesign_popup_cpt=sasha-grey-no-boundaries-left-to-cross|title=Sasha Grey: No Boundaries Left to Cross|last=Konrad|first=Todd|year=2009|work=Independent Film Quarterly|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210045902/http://www.ifqmag.com/%3Falbdesign_popup_cpt=sasha-grey-no-boundaries-left-to-cross|archivedate=December 10, 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210045902/http://www.ifqmag.com/%3Falbdesign_popup_cpt=sasha-grey-no-boundaries-left-to-cross |date=December 10, 2018 }}</ref> र फ्रेडरिक पोन्सलेटको लागि मोडलिङ गरेकी थिइन्,<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/sasha-grey-strikes-new-poses-53908.html|title=Sasha Grey Strikes New Poses|last=Sullivan|first=David|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=August 7, 2008|accessdate=December 21, 2018}}</ref> जसले उनको औद्योगिक सङ्गीत ब्यान्ड [[एटेलेसीन]]को '[[...एन्ड सिक्स डार्क आवर्स पास]]' एल्बमको लागि कलाकृति पनि सिर्जना गरेका थिए। मे २०१० मा उनले [[ब्ल्याकबुक]]का लागि कलाकार [[टेरेन्स कोह]]को अन्तर्वार्ता लिएकी थिइन्।<ref>{{cite web |url=https://bbook.com/nightlife/the-porn-supremacy-sasha-grey-interviews-terrence-koh/ |title=The Porn Supremacy: Sasha Grey Interviews Terence Koh |date=May 12, 2010 |last=Grey |first=Sasha |work=[[BlackBook]] |accessdate=April 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421025917/https://bbook.com/nightlife/the-porn-supremacy-sasha-grey-interviews-terrence-koh/ |archive-date=April 21, 2019 }}</ref> सन् २०१० मा, ग्रे चार अभिनेताहरू मध्ये एक थिइन् जो [[जुलिओ सार्मेन्टो]]को भिडियो स्थापना 'लेपोरेलो'मा देखा परेकी थिइन्<ref name="Leporello">{{cite web|url=https://artmap.com/giorgiopersano/exhibition/juliao-sarmento-2012|title=Julião Sarmento|last=Persano|first=Giorgio|work=Artmap.com|date=November 10, 2012|accessdate=March 12, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.lastampa.it/2013/01/18/cultura/juliao-sarmento-in-mostra-a-porto-e-a-torino-FyuaRN7tmbFiUCmuJIrnnJ/pagina.html |title=Julião Sarmento in mostra a Porto e a Torino |date=January 18, 2013 |language=it |work=[[La Stampa]] |accessdate=March 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190312104244/https://www.lastampa.it/2013/01/18/cultura/juliao-sarmento-in-mostra-a-porto-e-a-torino-FyuaRN7tmbFiUCmuJIrnnJ/pagina.html |archive-date=March 12, 2019 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://cgrimes-news.blogspot.com/2010/04/destricted-film-shoot-with-juliao.html |title=Destricted: Film Shoot with Juliao Sarmento and Sasha Grey |first=Christopher |last=Grimes |work=[[Christopher Grimes Gallery]] |date=April 8, 2010 |accessdate=March 12, 2019}}</ref> र 'रिचर्डसन म्यागजिन ए४'मा चित्रित थिइन्।<ref name="A4">{{cite web|url=https://hypebeast.com/2010/5/richardson-magazine-issue-a4|title=Richardson Magazine Issue A4|last=Ruano|first=L.|work=Hypebeast.com|date=May 3, 2010|accessdate=March 12, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/7881/1/richardson-magazine |title=Richardson Magazine |work=[[Dazed]] |date=July 5, 2010 |accessdate=March 12, 2019 |quote=Crossover porn star, Sasha Grey gives a full and frank interview}}</ref> रिचर्ड फिलिप्सले सन् २०११ मा [[कीमोस्फियर]]मा [[गागोसियन ग्यालेरी]]का लागि 'सासा ग्रे' नामको छोटो चलचित्र बनाएका थिए र सन् २०१३ मा [[फ्रिज आर्ट फेयर]]को लागि पनि उनलाई चित्रित गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://observer.com/2011/06/richard-phillips-lindsay-lohan-sasha-grey/|title=Richard Phillips Shakes Things Up Again—With Help From Lindsay Lohan and Sasha Grey|last=Douglas|first=Sarah|work=[[The New York Observer]]|date=June 7, 2011|accessdate=March 4, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.metalocus.es/en/news/sasha-grey-and-chemosphere-house-john-lautner |title=Sasha Grey and Chemosphere house by John Lautner |date=June 29, 2011 |first=Pedro |last=Navarro |website=metalocus.es |accessdate=March 20, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://stamm.com.au/trev-goes-to-frieze-london-and-chelsea-in-new-york-enjoys-it-but-still/|title=Trev goes to Frieze London and Chelsea in New York. Enjoys it, but still …|last=Clay|first=Trevelyan|work=Stamm.com.au|date=December 2013|accessdate=February 3, 2019}}</ref> 'हाइपोक्राइट डिजाइन'ले चलचित्रमा सासा ग्रेलाई "सदाको लागि विकसित आकृति" को रूपमा वर्णन गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.hypocritedesign.com/sasha-grey/ |title=Sasha Grey |date=August 29, 2012 |website=HYpocriteDEsign.com |accessdate=April 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327193713/http://www.hypocritedesign.com/sasha-grey/ |archive-date=March 27, 2019 }}</ref> सन् २०१८ मा '[[अल्लुरे (पत्रिका)|अल्लुरे]]'सँगको एक अन्तर्वार्तामा ग्रेले उनको लुक "निश्चित रूपमा पङ्कबाट प्रेरित, निस्सन्देह एन्टी-एस्थेटिक, र म निस्सन्देह यसबाट बाहिर बढेको छु किनकि म ठूलो छु" भनेकी थिइन्।<ref name="Allure">{{cite web|url=https://www.allure.com/story/sasha-grey-signature-makeup-interview|title=Sasha Grey on How Her Signature Makeup Has Shaped Her Extensive Career|last=Jamie|first=Beckman|work=[[Allure (magazine)|Allure]]|date=June 14, 2018|accessdate=February 22, 2019}}</ref> ===अभिनय=== [[File:Sasha Grey at Exxxotica Miami 2009 2.jpg|thumb|left|ग्रे एक्सोटिका मियामी सन् २००९ मा '[[द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स]]' प्रचार गर्दै]] ग्रे '[[जेम्स गन्स पिजी पोर्न]]'को एपिसोडमा [[जेम्स गन (चलचित्र निर्माता)|जेम्स गन]]सँग देखा परेकी थिइन्,<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/james-gunn-casts-xxx-stars-in-pg-porn-54985.html|title=James Gunn Casts XXX Stars in 'PG Porn'|last=Sullivan|first=David|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=September 26, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref> [[डिक रुड]]'को सन् २०१० को स्वतन्त्र चलचित्र 'क्विट'मा क्यामियो भूमिका देखा परेकी थिइन्,<ref name="QUIT"/> र सन् २००९ [[ओडेसा फिल्मवर्क्स|ओडेसा/जेड फिल्मवर्क्स]]का [[डेभिड हेस]]को साथ क्यानेडाली कम बजेट ब्ल्याक कमेडी/हरर चलचित्र '[[स्म्यास कट]]'मा अभिनय गरेकी थिइन्।<ref name="Smash Cut">{{cite web|url=https://www.blu-ray.com/Smash-Cut/29455/|title=Smash Cut 2009|work=Blu-ray.com|year=2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.themovieblog.com/2008/05/smash-cut-casts-sasha-grey|title=Smash Cut Casts Sasha Grey|website=TheMovieBlog.com|author=Rodney|date=May 14, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref> निर्देशक [[स्टेभेन सोडरबर्ग]]को चलचित्र '[[द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स]]'मा, ग्रेले चेल्सीको मुख्य भूमिका खेलेकी थिइन्, जो एक एस्कर्ट जसलाई उनको ग्राहकहरूको गर्लफ्रेन्डको रूपमा काम गर्न भुक्तान दिइन्छ।<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/sasha-grey-stars-in-steven-soderbergh-feature-55297.html|title=Sasha Grey Stars in Steven Soderbergh Feature|last=Sullivan|first=David|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=October 14, 2008|accessdate=March 15, 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.variety.com/article/VR1117994052.html?categoryid=13&cs=1|title=Porn star cast in Soderbergh film|last=Flaherty|first=Mike|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=October 15, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100730233852/http://variety.com/article/VR1117994052.html%3Fcategoryid%3D13%26cs%3D1|archivedate=July 30, 2010|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100730233852/http://variety.com/article/VR1117994052.html%3Fcategoryid%3D13%26cs%3D1 |date=July 30, 2010 }}</ref> 'लस एन्जलस पत्रिका'मा उनको प्रोफाइल पढेपछि सोडरबर्गले ग्रेलाई कास्ट गरेका थिए।<ref name="Los Angeles Magazine"/><ref name="Filmmaker">{{cite web |url=https://filmmakermagazine.com/archives/issues/spring2009/girlfriend-experience.php |first=Scott |last=Macaulay |title=Stimulus Package |work=[[Filmmaker (magazine)|Filmmaker]] |date=Spring 2009 |volume=17 |pages=49, 50 |accessdate=March 15, 2019}}</ref> ग्रेले 'द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स'मा आफ्नो भूमिकाको लागि तयार गरिसकेपछि, सोडरबर्गले उनलाई [[जीन-लुक-गोडार्ड]]को चलचित्र '[[माई लाइफ टु लाइभ]]' र '[[पियरोट ले फु]]' हेर्न आग्रह गरेका थिए जुन दुबैमा [[अन्ना करीना]] स्टार थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/05/21/NSBD17NL54.DTL|title=Q&A with Sasha Grey|last=Johnson|first=G. Allen|work=[[San Francisco Chronicle]]|date=May 21, 2009|accessdate=June 4, 2009}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121217184323/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/05/21/NSBD17NL54.DTL |date=December 17, 2012 }}</ref> ग्रे र सोडरबर्गले दुई एस्कर्टहरूको अन्तर्वार्ता लिएका थिए जसबाट उनीहरूले चरित्रको स्वभाव र व्यवहार लिएका थिए।<ref name="Feinberg"/><ref name="Filmmaker"/> 'द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स'मा ग्रेको प्रदर्शनको समीक्षा मिश्रित थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.villagevoice.com/2009/04/29/soderberghs-girlfriend-experience-porn-star-is-a-true-character/|title=Soderbergh's Girlfriend Experience Porn-Star Is a True Character|last=Hoberman|first=J.|work=[[The Village Voice]]|date=April 29, 2009|accessdate=March 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327101116/https://www.villagevoice.com/2009/04/29/soderberghs-girlfriend-experience-porn-star-is-a-true-character/|archive-date=March 27, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-girlfriend-experience-2009|title=The Girlfriend Experience Movie Review (2009)|last=Ebert|first=Roger|authorlink=Roger Ebert|work=[[RogerEbert.com]]|date=May 20, 2009|accessdate=March 2, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.seattletimes.com/entertainment/movies/the-girlfriend-experience-soderberghs-sketch-of-a-movie/ |first=Moira |last=Macdonald |title='The Girlfriend Experience': Soderbergh's sketch of a movie |date=May 21, 2009 |work=[[The Seattle Times]] |url-access=subscription |accessdate=March 15, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ifqmag.com/portfolio/the-girlfriend-experience/|last=Konrad|first=Todd|title=The Girlfriend Experience|work=Independent Film Quarterly|accessdate=December 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210111211/http://www.ifqmag.com/portfolio/the-girlfriend-experience/|archive-date=December 10, 2018}}</ref> '[[इन्टरटेनमेन्ट विकली]]'ले चलचित्रलाई "रहस्यमय र गिरफ्तार" भनेको थियो, तर '[[न्यु योर्क (पत्रिका)|न्यु योर्क]]ले अभिनेताहरू "सुधार (नराम्रो) गरिरहेका छन्" भनेको थियो।<ref>{{cite web |url=https://theweek.com/articles/505216/steven-soderbergh-sasha-grey-girlfriend-experience |title=Steven Soderbergh and Sasha Grey: 'The Girlfriend Experience' |date=May 22, 2009 |work=[[The Week]] |accessdate=March 20, 2019}}</ref> [[वायोलेट ब्लू]]ले लेखेको थियो कि "ग्रे आफैमा जटिल र स्तरयुक्त र मंत्रमुग्ध सोडरबर्गको चलचित्रको रूपमा नै छिन्—त्यसैले ग्रेको प्रशंसकहरूले सबै प्रकारका सांस्कृतिक र नैतिक विभाजनहरू पार गर्छन्"।<ref>{{cite web|url=https://www.sfgate.com/living/article/The-Sasha-Grey-Experience-Violet-Blue-An-2480796.php|title=The Sasha Grey Experience / Violet Blue: An exclusive interview with the star of Steven Soderbergh's "The Girlfriend Experience"|last=Blue|first=Violet|authorlink=Violet Blue|work=[[San Francisco Chronicle|SF Gate]]|date=May 7, 2009|accessdate=March 21, 2019}}</ref> [[रोटन टोमाटोज]]मा, चलचित्रले १३८ समीक्षामा आधारित ६६% को रेटिङ प्राप्त गरेको थियो।<ref name="rotten"/> सन् २०१६ मा, एस्कर्ट-समीक्षा साइटको मजार्डोमो खेल्ने [[ग्लेन केनी]]ले 'द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स'लाई "अर्को युगको डिजिटल चलचित्र" जसमा अधिकांश दृश्यहरू दुई-हात भएको भनेर वर्णन गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://decider.com/2016/04/15/glenn-kenny-erotic-connoisseur-the-girlfriend-experience/|title=Sorry, "Erotic Connoisseur" Fans—Why I'm Not Turning Up On Starz's 'The Girlfriend Experience'|last=Kenny|first=Glenn|work=[[New York Post|decider.com]]|date=April 15, 2016|accessdate=March 26, 2019}}</ref> सन् २००९ मा, उनले वयस्क '[[स्टार ट्रेक]]' प्यारोडी 'दिस आइन्ट स्टार ट्रेक एक्सएक्सएक्स'मा [[भल्कन (स्टार ट्रेक)|भल्कन]] चन्द्र पनि खेलेकी थिइन् जसको लागि उनले एक [[एक्सबिज पुरस्कार|एक्सबिज]] "वर्षको महिला अभिनय प्रदर्शन" पुरस्कार जितेकी थिइन्।<ref name="Koga">{{cite web |url=https://laist.com/2010/02/25/xbiz_awards_2010_red_carpet.php |title=XBIZ Awards 2010: Red Carpet |date=February 25, 2010 |author=Koga |work=[[Gothamist|LAist]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325215352/https://laist.com/2010/02/25/xbiz_awards_2010_red_carpet.php |archive-date=March 25, 2019 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325215352/https://laist.com/2010/02/25/xbiz_awards_2010_red_carpet.php |date=March 25, 2019 }}</ref> ग्रेले [[एचबिओ|एचबीओ]] शृङ्खला '[[एन्टुरेज (अमेरिकी टिभी शृङ्खला)|एन्टुरेज]]'को सातौँ सिजनमा बहु-एपिसोड चापमा [[भिन्सेन्ट चेस]]को नयाँ प्रेमिकाको रूपमा आफ्नो काल्पनिक संस्करण खेलेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://ew.com/article/2010/05/07/sasha-grey-entourage/|title=Porn star Sasha Grey to play Vince's girlfriend on 'Entourage'|last=Bierly|first=Mandi|work=[[Entertainment Weekly]]|date=May 7, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160127225636/http://ew.com/article/2010/05/07/sasha-grey-entourage/|archivedate=January 27, 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127225636/http://ew.com/article/2010/05/07/sasha-grey-entourage/ |date=January 27, 2016 }}</ref> [[रोटन टोमाटोज]]मा सिजनमा ५७% रेटिङ (१३ ताजा, १० सडेको) छ।<ref name="rotten"/> ग्रेले [[मार्क पेलिङ्गटन]]द्वारा निर्देशित थ्रिलर '[[आई मेल्ट विथ यु (चलचित्र)|आई मेल्ट विथ यु]]' चलचित्रमा राभेनको भूमिका खेलेकी थिइन्, जुन जनवरी २६, २०११ मा [[सनडान्स फिल्म फेस्टिवल]]मा प्रिमियर भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2011/12/jeremy-piven-on-going-to-hell-in-sundance-shocker-i-melt-with-you-50733/|title=Jeremy Piven on Going to Hell in Sundance Shocker "I Melt With You"|last=Smith|first=Nigel M.|work=[[IndieWire]]|date=December 6, 2011|accessdate=March 20, 2019}}</ref> त्यसपछि उनले इन्डोनेसियाली चलचित्र 'श्राउडेड कर्प्स बाथिङ ह्वाइल हिप-सेकिङ'मा अभिनय गरेकी थिइन्, जुन अप्रिल २८, २०११ मा प्रिमियर भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.thejakartaglobe.com/home/another-indonesian-film-to-feature-international-porn-star/435085|title=Another Indonesian Film to Feature International Porn Star|last=Oktofani|first=Elisabeth|work=[[Jakarta Globe]]|date=April 12, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111116054850/http://www.thejakartaglobe.com/home/another-indonesian-film-to-feature-international-porn-star/435085|archivedate=November 16, 2011|url-status=dead}}</ref> उनले सन् २०१२ हरर-थ्रिलर '[[वुड यु र्यादर (चलचित्र)|वुड यु र्यादर]]'मा सह-अभिनय गरेकी थिइन्, जुन [[डेभिड गाइ लेवी]]द्वारा निर्देशित थियो र जसमा [[रोटन टोमाटोज]]मा २२ समीक्षाको आधारमा ५९% को आलोचकको सहमति रेटिङ छ।<ref name="rotten">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/sasha-grey |title=Sasha Grey &ndash; Highest Rated Movies|work=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=March 20, 2019}}</ref> एक आलोचकले उनको भूमिकाको समानतालाई वयस्क अभिनेताको रूपमा ग्रेको आफ्नै क्यारियरमा "[उनको] स्वास्थ्यको खर्चमा ठूलो मोल तिरेको रकम खोज्दा जथाभावी परिस्थितिमा अनियन्त्रित" भनेर उल्लेख गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://diaboliquemagazine.com/sasha-grey-plays-rough-in-would-you-rather/|title=Sasha Grey Plays Rough in "Would You Rather"|last=Weinstein|first=Max|work=DiaboliqueMagazine.com|date=February 14, 2013|accessdate=March 27, 2019}}</ref> उनले सन् २०११ को भिडियो गेम '[[सेन्ट्स रो: द थर्ड]]'मा भिओला डेविन्टर चरित्रलाई आवाज दिएकी थिइन् र सन् २०१५ मा '[[सेन्ट्स रो: गेट आउट अफ हेल]]'को लागि भूमिकालाई पुनः दोहोर्याएकी थिइन्।<ref>[[THQ]] (July 22, 2011). {{YouTube|EP1gwmmALpE|THQ @ Comic Con SD 2011 - Interview with Sasha Grey on Saints Row the Third}}.</ref> सन् २०१३ मा, दस्तावेजी शृङ्खला '[[इनटू द नाइट विथ …]]'मा, [[मारिया ओचर]]ले ग्रेलाई [[ह्याम्बर्ग]]को रात्रि जीवन स्थलहरूमा लगेकी थिइन् जहाँ ग्रेले हर्बट्रसका "महिला निषेधित" अवरोधलाई वेवास्ता गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.arte.tv/de/durch-die-nacht-mit-sasha-grey-und-mary-ocher/6633644,CmC=7708220.html|series=[[Durch die Nacht mit …]]|title=Durch die Nacht mit Sasha Grey und Mary Ocher|work=[[Arte|Arte TV]]|location=[[Hamburg]]|date=December 7, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203095841/http://www.arte.tv/de/durch-die-nacht-mit-sasha-grey-und-mary-ocher/6633644,CmC=7708220.html|archivedate=December 3, 2013|language=de|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203095841/http://www.arte.tv/de/durch-die-nacht-mit-sasha-grey-und-mary-ocher/6633644,CmC=7708220.html |date=December 3, 2013 }}</ref> सन् २०१४ मा उनले '[[ओपन विन्डोज (चलचित्र)|ओपन विन्डोज]]'मा [[एलिया वुड]]सँग अभिनय गरेकी थिइन्, जुन [[नाचो भेगालोन्डो]]द्वारा निर्देशित थियो।<ref>{{cite web |url=https://screencrush.com/open-windows-interview-elijah-wood-sasha-grey/ |title=Elijah Wood, Sasha Grey and 'Open Windows' director talk the horrors of anonymity |first=Britt |last=Hayes |website=ScreenCrush.com |date=October 2, 2014 |accessdate=March 25, 2019}}</ref> निकोला ग्रोज्दानोभिकले लेखेका थिए कि "सबै 'ओपन विन्डोज' एक किसिमको कम्प्युटर स्क्रिनको माध्यमबाट कार्यको सबै प्रकारका लागि एक तरीकाले निर्माण गरिएको हो"।<ref>{{cite web |url=https://www.indiewire.com/2014/11/review-clever-open-windows-with-elijah-wood-sasha-grey-may-still-leave-you-carsick-270588/ |title=Review: Clever 'Open Windows' With Elijah Wood & Sasha Grey May Still Leave You Carsick |first=Nikola |last=Grozdanovic |date=November 5, 2014 |work=[[IndieWire]] |accessdate=March 25, 2019}}</ref> 'ओपन विन्डोज'को लागि टोमाटोमिटर आलोचकको सहमति ४० समीक्षामा आधारित ४०% थियो।<ref name="rotten"/> सन् २०१७ मा, सासा ग्रे र [[ड्यानी ट्रेजो]]ले आर्टहाउस थ्रिलर 'ब्ल्याक लिकोरिस'मा अभिनय गरेका थिए जुन फ्रान्की लेटिनाद्वारा निर्देशित थियो<ref name="China"/> र सन् २००९ मा ग्रे लेटिनाको '[[मोडस अपरेन्डी (चलचित्र)|मोडस अपरेन्डी]]'की सह-निर्माता थिइन्, साथै ड्यानी ट्रेजोले अभिनय गरेका थिए।<ref name="Latina">{{YouTube|I1nvY1kuDbs|TTH Interviews Sasha Grey, Danny Trejo, Frankie Latina}}; September 22, 2010.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2010/08/sasha-grey-to-be-present-at-modus-operandis-ifc-opening-219073/|title=Sasha Grey to be Present at "Modus Operandi"'s IFC Opening|last=Smith|first=Nigel M.|work=[[IndieWire]]|date=August 16, 2010|accessdate=February 10, 2019}}</ref> ग्रे [[द स्म्यासिङ पम्पकिन्स]]को लागि सन् २००७ गीत "[[सुपरक्रिस्ट]]",<ref name="Pumpkins"/> र [[द रुट्स]]को लागि सन् २००८ गीत "बर्थडे गर्ल" सङ्गीत भिडियोमा देखा परेकी थिइन्।<ref name="Roots">{{cite web|url=http://blogs.okayplayer.com/theroots/tag/sasha-grey/|title=The Roots &ndash; New videos on the way|author=The Roots|authorlink=The Roots|work=[[Okayplayer|Blogs.okayplayer.com]]|type=blog|date=April 9, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100901114635/http://blogs.okayplayer.com/theroots/2008/04/09/new-videos-on-the-way/102/|archivedate=September 1, 2010|url-status=dead}}</ref> सन् २०११ मा, उनी [[एमिनेम|इमिनेम]]को गीत "[[स्पेस बाउन्ड]]"को लागि सङ्गीत भिडियोमा देखा परेकी थिइन्, जुन [[भेभो]]मा प्रीमियर थियो,<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1658323/eminem-sasha-grey-space-bound.jhtml|title=Eminem Shoots 'Space Bound' Video With Porn Star Sasha Grey|last=Rodriguez|first=Jayson|work=[[MTV]]|date=February 18, 2011|accessdate=February 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106181111/http://www.mtv.com/news/articles/1658323/eminem-sasha-grey-space-bound.jhtml|archive-date=November 6, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/Eminem-Casts-Sasha-Grey-in-Space-Bound-Music-Video-426970.html|title=Eminem Casts Sasha Grey in 'Space Bound' Music Video|last=Hymes|first=Tom|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=February 18, 2011|accessdate=December 5, 2016}}</ref> एक प्रेमिकाको भूमिका खेलेकी थिइन् जसलाई उनी केवल उनको कल्पनाशक्ति मात्र हुन् थाहा पाउनु भन्दा पहिले इमिनेमले उनको गला दबाउँछन्।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1666453/eminem-sasha-grey-space-bound-video.jhtml|title=Eminem Co-Star Sasha Grey Interprets Suicidal 'Space Bound' Video|first=Rob|last=Markman|work=[[MTV]]|date=June 27, 2011|accessdate=March 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20120418082959/http://www.mtv.com/news/articles/1666453/eminem-sasha-grey-space-bound-video.jhtml|archive-date=April 18, 2012}}</ref> ===सङ्गीत=== {{see also|एटेलेसीन}} सन् २००८ मा, ग्रेले पाब्लो सेन्ट फ्रान्सिसको साथ टेलिकिन नामको औद्योगिक सङ्गीत सहकार्यता सुरु गरेकी थिइन्<ref name="ReGenMag"/> र दुवैले पछि एन्थोनी डि' जुआन र इयान सिमनलाई जोडेका थिए।<ref name="Pendu Sound"/> परियोजनाको पहिलो [[एक्सटेन्डेड प्ले|इपी]], '[[एभिजिलेन्ट कारपार्क]]', सन् २००९ मा जारी गरिएको थियो।<ref name="Pendu Sound"/> उही वर्ष, ग्रेले पनि [[करेन्ट ९३]] एल्बम '[[एलेफ एट हलोसिनटरी माउन्टेन]]'मा भोकल योगदान गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://copticcat.greedbag.com/buy/aleph-at-hallucinatory-mountain-2/|title=Current 93 – Aleph at Hallucinatory Mountain|author=Coptic Cat |website=copticcat.greedbag.com|date=May 18, 2009|accessdate=March 15, 2019}}</ref> [[File:Sasha_Grey_July_2012.jpg|thumb|जुलाई २०१२ मा एलए अन्तर्वार्ता]] सन् २०१० मा, एटेलेसीनले यसको पहिलो एल्बम '[[...एन्ड सिक्स डार्क अवर पास]]' जारी गरेको थियो, र यसलाई तीन '[[ए क्यासेट टेप कल्चर (पहिलो चरण)|ए क्यासेट टेप कल्चर]]' कम्पाइलेसनको पहिलो साथ अनुसरण गरिएको थियो।<ref name="Stereo Gum">{{cite web|url=https://stereogum.com/543051/atelecine-feat-sasha-grey-its-all-write-i-came-i-sat-i-departed-stereogum-premiere/franchises/haunting-the-chapel/|title=aTelecine (Feat. Sasha Grey) – "It's All Write" & "I Came I Sat I Departed" (Stereogum Premiere) |last=Stosuy |first=Brandon |work=[[Stereogum]] |date=October 13, 2010 |accessdate=March 15, 2019}}</ref> पल माहेर जूनियरले सासा ग्रेलाई [[जोन स्टिनबेक]]को उपन्यास [[इस्ट अफ इडन (उपन्यास)|इस्ट अफ इडन]]मा [[क्याथी एम्स]]सँग दाँजेर एटेलेसीनको एम्बियन्ट ट्र्याकलाई कर्ण ध्वस्त बलको रूपमा वर्णन गर्दै भनेका थिए कि ग्रेको कलात्मक स्वभाव [[मार्क्विस डे साडे]]को नजिकै आएको छ "स्वतन्त्रताको समर्थक यसको टाढा पछाडि बाँधिएको तर कानुन, नैतिकता वा धर्मबाट टाढिएको" र उनको साहस र दुस्साहसको प्रशंसा गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.popmatters.com/127832-the-new-breed-sasha-grey-atelecine-and-the-new-morality-2496171347.html |title=The New Breed: Sasha Grey, aTelecine and the New Morality |first=Paul |last=Maher |authorlink=Paul Maher Jr. |date=July 6, 2010 |work=[[PopMatters]] |accessdate=March 28, 2019}}</ref> जुलाई २०१३ मा इयान दालचिनी र एक नयाँ गायक मात्र बाँकी पूर्ण-समय सदस्यको रूपमा, ग्रेले ब्यान्ड छोडेको घोषणा गरेकी थिइन्।<ref name="PlayGround Mix 149: aTelecine">{{cite web|url=http://www.playgroundmag.net/music/mixes/playground-mix-149-atelecine|title=PlayGround Mix 149: aTelecine|last=Blánquez|first=Javier|work=PlayGroundMag.net|date=July 31, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130813014620/http://www.playgroundmag.net/music/mixes/playground-mix-149-atelecine|archivedate=August 13, 2013|url-status=dead}}</ref> सन् २०१२ मा, ग्रेले X-TG एल्बम डेजर्टशोरको लागि निको कभर गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/sasha-grey-mn0001073709/credits|title=Sasha Grey - Credits|work=[[AllMusic]]|accessdate=January 24, 2019}}</ref> सन् २०१४ मा, ग्रे र जयसिहले बेलाको विशेषता "हीट अफ द नाइट" उत्पादन गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.contactmusic.com/sasha-grey/press/sasha-grey-and-jayceeoh-releases-stream-of-new-single-heat-of-the-night-listen |title=Sasha Grey And Jayceeoh Releases Stream Of New Single 'Heat Of The Night' |date=October 22, 2014 |work=[[Contactmusic.com]] |accessdate=March 20, 2019 }}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन् २०१५ मा, साइट्रान्स ब्यान्ड [[इन्फेक्टेड मसरुम]]ले ग्रेको भोकललाई एल्बम '[[कन्भर्टिङ भेजिटेरियन्स दोस्रो]]' ट्र्याक "फिल्ड्स अफ ग्रे"मा प्रस्तुत गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://soundcloud.com/dimmakrecords/infected-mushroom-fields-of-grey-feat-sasha-grey|title=Infected Mushroom - Fields Of Grey (feat. Sasha Grey)|year=2016|publisher=[[SoundCloud]]|accessdate=April 15, 2019}}</ref> सन् २०१६ मा, ग्रेले [[डेथ इन भेगास]] एल्बम 'ट्रान्समिशनमा' योगदान पुर्‍याएकी थिइन्।<ref>{{cite web |url=http://daily.redbullmusicacademy.com/2017/02/richard-fearless-sasha-grey |title=Richard Fearless and Sasha Grey on Their Musical Collaboration |date=February 24, 2017 |first=Hanna |last=Bächer |website=daily.redbullmusicacademy.com |accessdate=March 26, 2019}}</ref> पूर्व [[थ्रोबिङ ग्रिस्टल]] सदस्यहरू क्रिस र कोसीले "कन्सेक्वेन्सेस अफ लभ" रिमिक्स गरेका थिए, एक ट्रान्समिशन गीत जुन ग्रे र निडर द्वारा प्रस्तुत र कम्पोज गरिएको थियो। सन् २०१७ मा, माइकल मेयरले क्रिस र कोसी रिमिक्सलाई आफ्नो डिजे-किक्स एल्बममा रूपान्तरण गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/23238-dj-kicks/ |title=Michael Mayer DJ-Kicks |date=May 19, 2017 |first=Philip |last=Sherburne |work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |accessdate=March 13, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.allmusic.com/album/dj-kicks-mw0003039230 |title=Michael Mayer DJ-Kicks |first=Paul |last=Simpson |year=2017 |work=[[AllMusic]] |accessdate=March 13, 2019}}</ref> [[भाइस (पत्रिका)|भाइस]]ले 'ट्रान्समिशन'लाई "नाइटलाइफ स्पेक्ट्रममा डाइजेजर क्लबको गाढा किनारहरूमा इबीएम-प्रेरित प्रेरित रम्प" को रूपमा वर्णन गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.vice.com/en_uk/article/53ebg3/chris-cosey-remixed-death-in-vegas-so-we-got-death-in-vegas-to-pick-their-favourite-chris-cosey-records |title=Chris & Cosey Remixed Death in Vegas so We Got Death in Vegas to Pick Their Favourite Chris & Cosey Records |last=Baines |first=Josh |date=August 22, 2016 |work=[[Vice (magazine)|Vice]] |accessdate=April 21, 2019}}</ref> एक क्यामिको उपस्थितिमा, [[डिजे हार्वे]]ले '[[मिसन: इम्पोसिबल – फलआउट]]'को [[ग्रान्ड पलाइस]] दृश्यमा रेव पार्टीमा "कन्सेक्वेन्सेस अफ लभ" बजाउँछन्।<ref>{{cite web |url=https://www.what-song.com/Movies/Soundtrack/102615/Mission-Impossible-Fallout |title=Mission Impossible: Fallout Soundtrack |last=Balfe |first=Lorne |work=what-song.com |date=July 27, 2018 |accessdate=May 1, 2019}}</ref> सन् २०१८ मा डेथ इन भेगासमा गीतका लागि ग्रे, लेखक, गायक र ड्रोन रेकर्ड भिडियोको निर्देशकको रूपमा एकल "हनी" प्रकाशित गरिएको थियो।<ref name="Honey">{{cite web |url=http://exclaim.ca/music/article/death_in_vegas-honey|title=Death in Vegas "Honey"|last=Barnabe|first=Dylan|work=[[Exclaim!]]|date=June 12, 2018|accessdate=December 14, 2018}}</ref> अगस्ट २०१८ मा पिगले ग्रेको चित्रण गर्दै "ड्याट द वे (आइ लाइक इट)" प्रकाशित गरेको थियो, र यसलाई वेबसाइट [[पोर्नहब]]मा प्रिमियर गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://music.mxdwn.com/2018/08/18/news/shares-new-song-thats-the-way-i-like-it-featuring-sasha-grey/|title=PIG Shares New Song "That's The Way (I Like It)" Featuring Sasha Grey|last=Robertson|first=Morgan Ashley|work=MXDWN.com|date=August 18, 2018|accessdate=December 11, 2018}}</ref> सन् २०१० देखि, ग्रेले नियमित रूपमा डिजेको रूपमा प्रदर्शन गरिसकेकी छिन् र [[साउन्डक्लाउड]]मा उनका केही मिश्रणहरू प्रकाशित गरेकी छिन्।<ref>{{cite web|url=http://www.torontosun.com/entertainment/columnists/bill_harris/2010/10/06/15601096.html|title='Entourage' lifts ex-porn star's career|last=Harris|first=Bill|work=[[Toronto Sun]]|date=October 6, 2010|accessdate=November 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101209152509/http://www.torontosun.com/entertainment/columnists/bill_harris/2010/10/06/15601096.html|archivedate=December 9, 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youredm.com/2014/07/10/sasha-grey-from-porn-studio-to-dj-booth/|title=Sasha Grey: From porn studio to DJ|last=Trew|first=Tyler|work=YourEDM.com|date=July 10, 2014|accessdate=December 11, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://soundcloud.com/SashaGrey|title=SashaGrey|work=[[SoundCloud]]|year=2012|accessdate=December 11, 2018}}</ref> खरानीले भनेकी थिइन् कि उनले सिडिजे, यूएसबी-स्टिक्स, र एसडी कार्डहरू प्रयोग गर्छिन् जब उनको सङ्गीत बनाउँछिन्।<ref name="Sunset"/> 'इर्मिलक' सम्पादक डेभिड सिकोर्स्कीले उनका मिश्रणहरू "उनको विस्तृत दायराको प्रमाण, संगीतको चुनावी स्वाद, र ठोस इलेक्ट्रोनिक संगीत उत्पादनको मेकानिक्स बुझ्न सक्ने उनको क्षमता" को रूपमा लिन्छन्।<ref>{{cite web|url=https://earmilk.com/2016/03/03/how-sasha-grey-blew-my-musical-mind/|title=How Sasha Grey Blew My Musical Mind|last=Sikorski|first=David|work=[[Earmilk]]|date=March 3, 2016|accessdate=January 16, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://earmilk.com/2018/03/01/sasha-grey-blends-fresh-house-bangers-with-underground-techno-in-latest-mix-exclusive/|title=Sasha Grey blends fresh house bangers with underground techno in latest mix|last=Sikorski|first=David|work=[[Earmilk]]|date=March 1, 2018|accessdate=January 16, 2019}}</ref> ===पुस्तक=== [[File:Sasha Grey @ FIL, December 2013 GST GST 5813 (11293365654).jpg|thumb|एफआइएल सन् २०१३ मा ग्रे पुस्तकहरू हस्ताक्षर गर्दै|left|upright=0.932]] ग्रेको [[फोटो पुस्तक]] 'न्यु सेक्स' मार्च २९, २०११ मा जारी भएको थियो।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TOySRAAACAAJ|title=Neu Sex|first=Sasha |last=Grey|publisher=[[powerHouse Books]]|date=March 29, 2011|accessdate=April 15, 2019|isbn=978-1-57687-556-8}}</ref> [[ब्ल्याकबुक]]ले यसलाई "उनी आफूलाई मल्टिमेडिया कलाकारमा रुपान्तरण गर्ने अर्को सही कदम हो" भनेर वर्णन गरेको थियो<ref>{{cite web|url=https://bbook.com/nightlife/sasha-grey-on-her-new-book-the-porn-industry-her-one-insecurity/|title=Sasha Grey on Her New Book, the Porn Industry, &amp; Her One Insecurity|last=Barna|first=Ben|work=[[BlackBook]]|date=April 6, 2011|accessdate=April 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421034535/https://bbook.com/nightlife/sasha-grey-on-her-new-book-the-porn-industry-her-one-insecurity/|archive-date=April 21, 2019}}</ref> र [[पोर्टल्यान्ड मर्क्युरी]]ले ग्रेको "विशिष्ट शैली" [[सिन्डी शेर्मन]] र [[टेरी रिचर्डसन]]को फोटोग्राफीसँग तुलना गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.portlandmercury.com/portland/neanduuml-sex/Content?oid=3719829|title=Neü Sex – Porn Star Sasha Grey Takes Control of the Camera|author=Scrappers|work=[[Portland Mercury]]|date=March 31, 2011|accessdate=April 29, 2019}}</ref> उनको दोस्रो पुस्तक, 'द जुलियट सोसायटी' शीर्षकको कामुक उपन्यास, मे ९, २०१३ मा विमोचन भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.xbiz.com/news/162420/sasha-greys-erotic-novel-debuts-thursday|title=Sasha Grey's Erotic Novel Debuts Thursday|last=Gray|first=Lila|work=[[XBIZ]]|date=May 6, 2013|accessdate=March 7, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://pendusound.com/news/read-a-sexxxy-excerpt-from-the-juliette-society-by-sasha-grey-of-atelecine/ |title=Read a sexxxy excerpt from "The Juliette Society" by SASHA GREY of ATELECINE |year=2013 |last=Brooks |first=Todd |work=[[Pendu Sound Recordings|Pendu Sound]] |accessdate=February 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220054939/http://pendusound.com/news/read-a-sexxxy-excerpt-from-the-juliette-society-by-sasha-grey-of-atelecine/ |archive-date=February 20, 2019}}</ref> [[कारले साइर्टिनो]]ले पुस्तकको वर्णन गर्दै भनेकी थिइन् "व्यंग्यात्मक, कामुक उपन्यास जसले क्याथरीनलाई पछ्याउँदछ, एक चलचित्र विद्यार्थी जसले गोप्य, सम्भ्रान्त सेक्स समाजमा प्रवेश गर्दछ", र एक अन्तर्वार्तामा ग्रेले भनेकी थिइन् कि उनले '[[द १२० डेज अफ सदोम]]', '[[थेरेस द फिलोसोफर]]' र भोल्टेयरको '[[क्यान्डिड]]' जस्ता उपन्यासहरूलाई श्रद्धांजलि अर्पण गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://slutever.com/going-deep-with-sasha-grey/|title=Going Deep with Sasha Grey|last=Sciortino|first=Karley|authorlink=Karley Sciortino|work=[[Karley Sciortino#Slutever|Slutever]]|date=May 11, 2014|accessdate=March 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327085923/https://slutever.com/going-deep-with-sasha-grey/|archive-date=March 27, 2019}}</ref> एलिसेन्ड फिट्जिमन्सले लेखेका थिए कि 'द जुलियट सोसायटी'मा क्लासिक कामुक साहित्य र चलचित्रको उल्लेख छ,<ref>{{cite web|url=http://forbookssake.net/2013/05/29/the-juliette-society-by-sasha-grey/|title=The Juliette Society by Sasha Grey|last=Fitzsimons|first=Alisande|work=Forbookssake.net|date=May 29, 2013|accessdate=March 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327091658/http://forbookssake.net/2013/05/29/the-juliette-society-by-sasha-grey/|archive-date=March 27, 2019}}</ref> र '[[कोस्मोपोलिटन (पत्रिका)|कोस्मोपोलिटन युके]]'ले यसलाई "फरकसँग इरोटिका" भनेको थियो।<ref name="Sunset"/> सन् २०१६ मा, 'द जुलियट सोसायटी' ट्राइलोजीको दोस्रो पुस्तक, 'द जेनस चेम्बर' प्रकाशित भएको थियो र सन् २०१८ मा तेस्रो किस्त 'द मिसमेड गर्ल' प्रकाशित भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://thejuliettesociety.com/about-the-author/|title=Sasha Grey: The Juliette Society – About the author|work=TheJulietteSociety.com|year=2018|accessdate=March 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190312161601/http://thejuliettesociety.com/about-the-author/|archive-date=March 12, 2019}}</ref> ग्रेले 'द जुलियट सोसायटी'लाई केही हदसम्म आत्मकथाको रूपमा वर्णन गरेकी थिइन्।<ref name="Esquire" /> एलेन फोस्टरले लेखेका थिए कि 'द जेनस चेम्बर' "साहित्यको एक शानदार कार्य", '[[फिफ्टी शेड्स अफ ग्रे]]'भन्दा धेरै स्याट्रिकोन, जहाँ ग्रेको "हास्य भावनाको अभिव्यक्तिले आफूलाई अस्पष्ट पप संस्कृति सन्दर्भमा प्रकट गर्दछ"।<ref>{{cite web |url=https://www.axs.com/interview-with-sasha-grey-from-the-road-to-the-janus-chamber-108025 |title=Interview with Sasha Grey: From the road to 'The Janus Chamber' |first=Allen |last=Foster |work=[[AXS (company)|AXS]] |date=October 11, 2016 |accessdate=April 6, 2019}}</ref> ट्राइलोजी धेरै भाषाहरूमा अनुवाद गरिएको थियो, र अक्टोबर २०१९ मा 'द मिसमेड गर्ल'को जर्मन अनुवाद हेन हार्डकोरले 'एक्स'को रूपमा प्रकाशित गरेका थिए।<ref>{{cite tweet|author=Sasha Grey |user=sashagrey | number=1180025317965959169 |title=Mein neuer Roman „X“ ist bei Heyne Hardcore erschienen.|date=October 4, 2019 |language=de}}</ref>{{-}} ===अन्य उद्यमहरू=== सन् २०२० को गर्मीमा, ग्रेले भेनमा 'ग्रे एरिया' नामक कार्यक्रमको मेजबानी गर्न सुरु गरेकी थिइन्। भेन एक [[स्ट्रिमिङ मिडिया|स्ट्रिमिङ]] जेनेरेसनका लागि टिभी नेटवर्क हो, जुन गेमिङ र पप संस्कृतिको उद्देश्य हो।<ref>{{Cite web|last=VENN (@watchvenn)|first=|date=2020-08-13|title=@SashaGrey and @dumbfoundead tell us all about their experience filming the first live episode of Grey Area|url=https://twitter.com/watchvenn/status/1293686200155480064|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Twitter.com|language=en}}</ref> ==व्यक्तिगत जीवन== ग्रेले आफूलाई एक [[अस्तित्ववाद|अस्तित्ववादी]]<ref name="bbook"/><ref>{{cite web|url=https://tmagazine.blogs.nytimes.com/2011/04/11/grey-matter/|title=Grey Matter|last=Heyman|first=Stephen|work=[[T: The New York Times Style Magazine]]|date=April 11, 2011|accessdate=March 20, 2019}}</ref><ref>MaximoTV (January 10, 2010). {{YouTube|jSVLKb_gGbY|Sasha Grey on Jesus Christ}}.</ref> र [[द्वियौनिकता|द्वियौनिक]]को रूपमा चिनाएकी छिन्।<ref>{{cite web|url=http://www.g4tv.com/videos/38325/sasha-grey-interview/|title=Sasha Grey Interview|date=May 14, 2009|work=[[G4 (U.S. TV channel)|G4tv]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109224329/http://www.g4tv.com/videos/38325/sasha-grey-interview/|archivedate=November 9, 2013|url-status=dead}}</ref> उनी आफू भन्दा १३ वर्षे जेठा इयान सिनामन सिनामनसँग दीर्घकालीन सम्बन्धमा थिइन् तर सन् २०१३ मा दम्पतीको सम्बन्धवपच्छेद भएका थिए।<ref name="VG" /><ref name="PlayGround Mix 149: aTelecine" /> मे २०१६ को अन्तर्वार्तामा रक एन्ड पप संस्कृति आलोचक आर्ट तवानाले ग्रेलाई [[म्याडोना (मनोरञ्जनकर्मी)|म्याडोना]]सँग दाँजेर उनलाई "अपमानजनक नारीवादी" र "उपन्यासकार, यौन-सकारात्मक नारीवादी भनेर वर्णन गरेका थिए।<ref name="Tavana">{{cite web |url=https://www.laweekly.com/arts/who-is-sasha-grey-my-day-with-las-most-misunderstood-sex-symbol-6932718 |title=Who Is Sasha Grey? My Day With L.A.'s Most Misunderstood Sex Symbol |first=Art |last=Tavana |date=May 26, 2016 |work=LA Weekly |accessdate=January 31, 2019}}</ref> ग्रेले महिला कामुकतालाई स्वतन्त्र गर्न मद्दत गरिकी छन् भन्दै सन् २००९ मा मेघन ओरुर्कले लेखेकी थिइन्। <ref>{{cite web |url=http://www.doublex.com/blog/xxfactor/pornographic-liberation-sasha-grey |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110601165348/http://www.doublex.com/blog/xxfactor/pornographic-liberation-sasha-grey |date=June 9, 2009 |archivedate=June 1, 2011 |work=doubleX |publisher=[[Slate (magazine)#Blogs|Slate]] |first=Meghan |last=O'Rourke |authorlink=Meghan O'Rourke |title=The Pornographic Liberation of Sasha Grey |url-status=dead}}</ref> [[भेनेसा ग्रिगोरियाडिस]]ले बताएकी थिइन् कि "स्त्रीवादमा उनको प्रभाव उनको बारेमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा हो"।<ref name="VG"/><ref name="Rolling Stone">{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-news/sasha-grey-the-dirtiest-girl-in-the-world-the-story-behind-the-story-63211/|title=Sasha Grey, The Dirtiest Girl in the World: The Story Behind the Story|work=Rolling Stone|date=April 29, 2009|accessdate=March 23, 2019}}</ref> "म नारीवादी भन्ने शब्दलाई कन पराउँदिन" भन्दै ग्रेले सन् २०११ मा जर्नल फ्राङ्कफर्टसँगको एक अन्तर्वार्तामा भनेकी थिइन्। <ref>{{cite web |url=https://www.journal-frankfurt.de/journal_news/Kultur-9/Sasha-Grey-I-myself-dont-believe-in-feminism-14134.html |title=I myself don't believe in feminism |first=Nils |last=Bremer |date=September 22, 2011 |website=journal-frankfurt.de |language=en |accessdate=March 18, 2019}}</ref> सासा ग्रेले आफूलाई [[डेभिड बोवी]]को अनुयायीको रूपमा वर्णन गर्छिन् भने सन् २०१६ मा उनको मृत्यु पछि फ्रान्सेली श्रद्धाञ्जलिमा यनले योगदान पुर्‍याएकी थिइन्।<ref>Vice News (September 27, 2012). {{YouTube|-lzZrask5F0|50 Shades of Sasha Grey: How She Got into Porn & More}}.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nouvelobs.com/galeries-photos/culture/20160111.OBS2590/photos-l-hommage-des-internautes-a-david-bowie.html |title=PHOTOS. L'hommage des internautes à David Bowie |work=[[L'Obs]] |date=January 11, 2016 |language=fr |accessdate=March 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306042824/http://www.nouvelobs.com/galeries-photos/culture/20160111.OBS2590/photos-l-hommage-des-internautes-a-david-bowie.html |archive-date=March 6, 2019 }}</ref> ग्रेको अन्य सङ्गीत प्रभावहरूमा [[केएमएफडीएम]],<ref name="TDD" /> [[थ्रोबिङ ग्रिस्टल]], [[कोइल (साङ्गीतिक समूह)|कोइल]],<ref name="Quietus">{{cite web|url=http://thequietus.com/articles/09015-unsound-2012-first-names-the-end-oneohtrix-v-vm|title=Unsound 2012: First Acts Announced|work=[[The Quietus]]|date=June 11, 2012|accessdate=June 12, 2012|quote=First up is aTelecine, who will be delivering the world premiere of their live show. Consisting of Sasha Grey, Pablo St. Francis, Ian Cinnamon and Anthony D'Juan, their music draws heavily from early British industrial, with Grey having cited TG and Coil especially as influences in the past.}}</ref> र [[नाइन इन्च नेल्स]]<ref name="Rolling Stone"/> सामेल छन्। ग्रे [[ग्रामोफोन रेकर्ड|विनाइल रेकर्ड्स]] पनि सङ्कलन गर्ने गर्छिन्।<ref name="Sunset">{{cite web |url=https://www.axs.com/exclusive-sasha-grey-heats-things-up-at-stratus-rooftop-lounge-103045 |title=Exclusive: Sasha Grey heats things up at Stratus Rooftop Lounge |first=Allen |last=Foster |date=July 20, 2016 |work=[[AXS (company)|AXS]] |accessdate=April 6, 2019}}</ref> ===सक्रियतावाद=== फेब्रुअरी २०१० मा, सासा ग्रे र [[जोयाना एन्जल]] येलमा सेक्स विक प्यानलिस्ट थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.citypages.com/news/katherine-kerstens-unhealthy-fixation-on-sasha-grey-and-yale-sex-week-6546877 |title=Katherine Kersten's unhealthy fixation on Sasha Grey and Yale Sex Week |first=Kevin |last=Hoffman |date=January 30, 2011 |work=City Pages |accessdate=March 27, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://m.startribune.com/katherine-kersten-yale-a-great-school-for-curious-types/86674862/ |title=Yale: A great school for curious types |first=Katherine |last=Kersten |date=March 6, 2010 |work=Star Tribune |accessdate=March 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328041255/http://m.startribune.com/katherine-kersten-yale-a-great-school-for-curious-types/86674862/ |archive-date=March 28, 2019 }}</ref> पछि सोही वर्ष, उनले [[मार्क सानफोर्ड विवाहबाहक सम्बन्ध]]मा '[[न्युजविक|न्युजविक २०/१०]]' को एक ओपन-एडमा आफ्ना विचारहरू प्रकाशित गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023063317/http://2010.newsweek.com/top-10/sex-scandal-details/mark-sanford-appalachian-adventure.html |archivedate=October 23, 2013 |year=2010 |url=http://2010.newsweek.com/top-10/sex-scandal-details/mark-sanford-appalachian-adventure.html |url-status=dead |title=Governor Sanford's Appalachian Adventure |first=Sasha |last=Grey |work=20/10 |publisher=[[Newsweek]]}}</ref> सन् २०१४ मार्चको अन्तर्वार्तामा ग्रेले वयस्क उद्योगको पक्षमा [[ड्युक युनिभर्सिटी]]की पूर्व विद्यार्थी [[बेल नक्स]]को तर्फबाट बोलेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://www.thedailybeast.com/sasha-grey-on-her-secret-true-detective-cameo-open-windows-and-the-duke-porn-star-backlash|title=Sasha Grey on Her Secret 'True Detective' Cameo, 'Open Windows,' and the Duke Porn Star Backlash|last=Stern|first=Marlow|work=[[The Daily Beast]]|date=March 12, 2014|accessdate=June 28, 2018}}</ref> नोभेम्बर २०११ मा ग्रेले [[कम्प्टन, क्यालिफोर्निया]]को इमर्सन इलिमेन्टरी विद्यालयमा अतिथि पठन कार्यक्रममा भाग लिएकी थिइन्। केही अभिभावकहरूले गुनासो गरिसकेपछि, ग्रेले यस विवादमा प्रतिक्रया व्यक्त गर्दै जवाफ भनेकी थिइन्, "मैले के गरेँ, म को हुँ र मैले के को प्रतिनिधित्व गर्दछु भन्ने बारे मानिसहरूको आफ्नै राय हुन्छ भन्ने बुझेर मैले यस कार्यक्रममा प्रतिवद्धता जनाएको थिए"।<ref>{{cite web|url=https://latimesblogs.latimes.com/lanow/2011/11/ex-porn-actress-sasha-grey-defends-classroom-visit.html|title=Ex-porn actress Sasha Grey defends elementary school visit|last1=Grad|first1=Shelby|last2=Lopez|first2=Robert J.|work=[[Los Angeles Times]]|date=November 15, 2011|accessdate=March 24, 2019}}</ref> ग्रे अमेरिकी कुराकानी कार्यक्रम '[[द भ्यु (अमेरिकी टिभी शृङ्खला)|द भ्यु]]'मा पनि देखा परेकी थिइन्, जहाँ उनले भनेकी थिइन् कि स्कूलका केटाकेटीका अभिभावकलाई अतिथि पाठकहरूको पहिचानको पूर्व सूचना दिनु पर्ने थियो र यदि बाबुआमाले आपत्ति गरेको भए उनले जागिर स्वीकार्ने थिइनन्।<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/sasha-grey-reading-to-children-the-view-video-2011-11|title=Sasha Grey Just Defended Herself For Reading To Children On 'The View'|last=Lincoln|first=Kevin|work=[[Business Insider]]|date=November 16, 2011|accessdate=November 6, 2018}}</ref> मार्च २०१२ मा उनले [[इक्वल पे डे]]लाई समर्थन गर्दै एक भिडियओ प्रकाशित गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=https://jezebel.com/sasha-grey-sends-mixed-messages-in-equal-pay-day-psa-5892430|title=Sasha Grey Sends Mixed Messages in 'Equal Pay Day' PSA|last=Baker|first=Katie J.M.|work=[[Jezebel (website)|Jezebel]]|date=March 12, 2012|accessdate=March 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825183115/https://jezebel.com/sasha-grey-sends-mixed-messages-in-equal-pay-day-psa-5892430|archive-date=August 25, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hollywood.greekreporter.com/2012/03/21/sasha-grey-uses-porn-imagery-to-advocate-equal-pay-for-women/|title=Sasha Grey Uses Porn Imagery to Advocate Equal Pay For Women|work=GreekReporter.com|date=March 21, 2012|accessdate=March 9, 2019}}</ref> जुलाई २०१३ मा [[राष्ट्रिय सुरक्षा एजेन्सी]]को [[प्रिज्म (निगरानी कार्यक्रम)|प्रिज्म निगरानी कार्यक्रम]] पहिलो पटक सार्वजनिक भएको लगत्तै ग्रेले '[[फनी अर डाइ]]' "सेक्सी एनएसए कमर्सियल" प्यारोडीमा अभिनय गरेकी थिइन्।<ref name="NSA">[[Funny Or Die]] (July 1, 2013). {{YouTube|WtJ29UoedkM|Sexy NSA Commercial With Sasha Grey}}.</ref> उनले सन् [[२०१६ डेमोक्रेटिक पार्टी राष्ट्रपति पदका उम्मीदवार]]को समयमा [[बर्नी स्यान्डर्स]]लाई समर्थन गरेकी थिइन्<ref name="Allure"/><ref name="Tavana"/><ref name="Tavana"/><ref name="TDD">{{cite web|url=https://www.dailydot.com/irl/sasha-grey/|title=Sasha Grey was never going to let you put her in a box|last=Grasso|first=Samantha|work=[[The Daily Dot]]|date=July 15, 2018|accessdate=March 9, 2019}}</ref> सन् २०२० मा उनले [[ट्विच (सेवा)#परोपकार|ट्विच स्ट्रिम]]मा [[२०१९-२० पोर्तो रिको|पोर्तो रिको भूकम्प]] र [[ब्ल्याक लाइभ्स म्याटर]]को लागि प्रत्यक्ष राहतलाई समर्थन गरेकी थिइन्।<ref>{{cite tweet |author=Sasha Grey |user=SashaGrey |number=1223713802522259456 |date=February 1, 2020 |title= bring visibility to what’s happening in #puertorico }}</ref> ==फिल्मोग्राफी== ===चलचित्र=== {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका |- | २००७ | ''[[होमो इरेक्टस (चलचित्र)|होमो इरेक्टस]]'' | केभगर्ल |- | २००७ | ''ब्रोकन'' | आफैं<ref name="Broken">{{cite web |url=http://www.contactmusic.com/dave-navarro/pictures/537406 |title='Broken' Movie Release Party hosted by Tera Patrick and Dave Navarro at Bordello Bar |work=[[Contactmusic.com]] |date=October 11, 2007 |accessdate=March 15, 2019 }}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | २००८ | ''[[९ टु ५ – डेज इन पोर्न]]'' | वृत्तचित्र |- | २००८ | ''सर्का '८२'' | आफैं<ref name="Circa82">{{cite web |url=https://laist.com/2008/06/24/circa_82.php |title='Circa '82' Release Party @ Hyperion Tavern |author=Koga |date=June 24, 2008 |work=[[Gothamist|LAist]]<!-- verbatim LAist in the lede --> |accessdate=June 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606112132/https://laist.com/2008/06/24/circa_82.php |archive-date=June 6, 2019 }}</ref> |- | २००९ | ''[[द गर्लफ्रेन्ड एक्सपिरियन्स]]'' | चेल्सी / क्रिस्टिन ब्राउन |- | २००९ | ''[[स्म्यास कट]]'' | एप्रिल कार्सन |- | २००९ | ''दिस आइन्ट स्टार ट्रेक एक्सएक्सएक्स'' | चन्द्र<ref name="Koga"/> |- | २००९ | ''[[सिनफिल्ड: अ एक्सएक्सएक्स प्यारोडी]]'' | आफैं |- | २००९ | ''[[सेक्सपो]] अस्टेलिया (सन् २००९)''<!-- {{IMDb title|1569952|Sexpo Australia (2009)}} --> | वृत्तचित्र<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/g4tv.com-video43034 |title=Sasha Grey Talks Sexpo Australia |date=December 2009 |last=Pereira |first=Kevin |authorlink=Kevin Pereira |work=[[G4 (U.S. TV channel)|G4tv]] |type=video}}</ref> |- | २०१० | ''क्विट'' | मिनी-मार्ट क्लर्क<ref name="QUIT">{{cite web|url=http://newportbeach.festivalgenius.com/2010/films/quit_newportbeach2010|title=Quit &ndash; Dick Rude 2009|website=Newportbeach.festivalgenius.com|date=April 24, 2010<!-- wild guess -->|accessdate=March 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021092316/http://newportbeach.festivalgenius.com/2010/films/quit_newportbeach2010|archive-date=October 21, 2020}}</ref> |- | २०१० | ''द न्यू इरोटिक: आर्ट सेक्स रिभोलुसन'' | वृत्तचित्र<ref>{{cite web |url=https://www.allmovie.com/movie/the-new-erotic-art-sex-revolution-v521940 |title=The New Erotic: Art Sex Revolution |year=2010 |author=Cammila Collar |work=[[AllMovie]] |quote=documentary |accessdate=January 31, 2019}}</ref> |- | २०११ | ''[[आई मेल्ट विथ यु (चलचित्र)|आई मेल्ट विथ यु]]'' | राभेन |- | २०११ | ''मेम्बुनह: मर्डर '' | बिकिनी-पहिरिएको भूत<ref>{{cite web|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2094435,00.html|title=Big in Jakarta|author=Andrew Marshall|work=[[Time (magazine)|Time]]|date=October 3, 2011|accessdate=January 31, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20141226113423/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2094435,00.html|archive-date=December 26, 2014}}</ref> |- | २०१२ | ''[[द गर्ल फ्रम द नेकेड आई]]'' | लिना<ref>{{cite web |url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-girl-from-the-naked-eye-2012 |title=The Girl from the Naked Eye |first=Roger |last=Ebert |authorlink=Roger Ebert |date=June 13, 2012 |work=[[RogerEbert.com]] |accessdate=March 25, 2019}}</ref> |- | २०१२ | ''[[वुड यु र्यादर (चलचित्र)|वुड यु र्यादर]]'' | एमी |- | २०१२ | ''इन्फर्नो: अ लिन्डा लभलेस स्टोरी'' | अप्रदर्शित; पाउला<ref>{{cite web|url=https://www.filmofilia.com/malin-akerman-doubts-linda-lovelace-film-inferno-will-ever-be-made-100547/|title=Malin Akerman Doubts Linda Lovelace Film INFERNO Will Ever Be Made|author=Fiona|work=FilmoFilia.com|date=April 30, 2012|accessdate=March 24, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.filmstarts.de/kritiken/60250.html |title=Inferno: A Linda Lovelace Story |website=Filmstarts.de |language=de |year=2012 |accessdate=March 24, 2019}}</ref> |- | २०१४ | ''[[ओपन विन्डोज (चलचित्र)|ओपन विन्डोज]]'' | जिल गोडार्ड |- | २०१४ | ''[[द स्क्रिब्बलर (चलचित्र)|द स्क्रिब्बलर]]'' | बन्नी |- | २०१७ | ''ब्ल्याक लिकोरिस'' | आफैं<ref name="China">{{cite web|url=https://hypebeast.com/2017/5/sasha-grey-danny-trejo-star-arthouse-thriller-china-test-girls|title=Sasha Grey and Danny Trejo Star in Arthouse Thriller 'China Test Girls'|last=Harris|first=Chris|work=Hypebeast.com|date=May 23, 2017|accessdate=February 7, 2019}}</ref> |} ===शृङ्खला=== {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! टिप्पणीहरू ! प्रकाशक |- | २००९ | ''पोर्न: बिजनेस अफ प्लेजर'' | वृत्तचित्र | १ एपिसोड<ref>[[CNBC]] (July 15, 2009). {{YouTube|Za4ZodA4EVc|Sasha Grey Excerpt from CNBC's Porn: Business of Pleasure}}.</ref> | [[सीएनबीसी]] |- | २००९ | ''[[जेम्स गन्स पिजी पोर्न]]'' | ट्रिसिया स्क्रोटी | ''रोडसाइड एस-इसटेन्स'' | वेब सिरिज |- | २०१० | ''[[एन्टुरेज (अमेरिकी टिभी शृङ्खला)|एन्टुरेज]]'' | आफैं | ६ एपिसोड | [[एचबिओ|एचबीओ]] |- | २०१३ | ''सेक्सी एनएसए कमर्शियल'' | आफैं | १ एपिसोड<ref name="NSA" /> | [[फनी या डाई]] |- | २०१३ | ''[[इनटू द नाइट विथ …]]'' | वृत्तचित्र | ''…सासा ग्रे र मेरी ओचर'' | [[आर्टे]] |- | २०१८ | ''[[इनटू द डार्क (टिभी शृङ्खला)|इनटू द डार्क]]'' | पार्टी डीजे | ''[[द बडी (इनटू द डार्क)|द बडी]]'' | [[हुलु]] |- |} ===सङ्गीत भिडियो=== {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! सङ्गीतकार |- | २००७ | ''[[सुपरक्रिस्ट]]'' | नर्तक | [[द स्म्यासिङ पम्पकिन्स]] |- | २००८ | ''[[राइजिङ डाउन|बर्थडे गर्ल]]'' | बर्थडे गर्ल | [[द रुट्स]] |- | २०११ | ''[[स्पेस बाउन्ड]]'' | केटी | [[एमिनेम|इमिनेम]] |- | २०१४ | ''[[टक्सिक (गीत)|टक्सिक]]''<ref>[[David J]] (April 15, 2014). {{YouTube|rt9gFKtw9oE|'Toxic' by David J with Adrian H and The Wounds}}, covering [[Britney Spears]].</ref> | ग्रामीणता | [[डेभिड जे]] |} ===भिडियो गेम=== {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! टिप्पणीहरू |- | २०११ | ''[[सेन्ट्स रो: द थर्ड]]''<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/g4tv.com-video54276-flvhd |title=Comic-Con 2011 Saints Row 3 Trailer and Sasha Grey |last=Herter |first=Blair |authorlink=Blair Herter |date=July 2011 |work=[[Attack of the Show!]] |publisher=[[G4tv.com (TV series)|G4tv.com]] |type=video |accessdate=May 15, 2019}}</ref> |भिओला डेविन्टर |आवाज |- | २०१५ | ''[[सेन्ट्स रो: गेट आउट अफ हेल]]'' |भिओला डेविन्टर |आवाज |} ==पुरस्कार== {{Main|सासा ग्रेद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची}} {| class="wikitable" |- ! width="7%" |वर्ष ! width="14%"|कार्यक्रम ! width="26%"|पुरस्कार ! width="23%"|चलचित्र ! width="29%"|सह-विजेताहरू |- | २००७ | [[एभिएन पुरस्कार]] | सर्वश्रेष्ठ थ्री-वे यौन दृश्य | ''फक स्लेभ्स'' | स्यान्ड्रा रोमेन र [[म्यानुएल फेरारा]] |- | २००७ |[[एभिएन पुरस्कार]] | सर्वश्रेष्ठ सामुहिक यौन दृश्य - भिडियो |rowspan="2" | ''फेसियोनिस्टास सफाडो'' |rowspan="2" | [[क्रिश्चियन एक्सएक्सएक्स]], [[एरिक एभरहार्ड]], [[बेलाडोना (अभिनेत्री)|बेलाडोना]], क्रिस चार्मिङ, [[जियाना माइकल्स|जियाना]], [[जीन भल जीन (अभिनेता)|जीन भल जीन]], [[जेना हेज]], [[मिस्टर पीट]], एट अल। |- | २००७ |[[एडम फिल्म वर्ल्ड|एएफडब्ल्यूजी पुरस्कार]] | सर्वश्रेष्ठ ओर्जी दृश्य<ref>{{cite web |url=http://www.xbiz.com/news/news_piece.php%3Fid=21009&mi=all&q=SexZ+Pictures%E2%80%99+%E2%80%9CCorruption%E2%80%9D+won+Best+Movie |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161018234108/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php%3Fid%3D21009%26mi%3Dall%26q%3DSexZ+Pictures%E2%80%99+%E2%80%9CCorruption%E2%80%9D+won+Best+Movie |date=March 30, 2007 |archivedate=October 18, 2016 |title=Adam Film World Guide Announces Annual Porn Awards Winners |first=Bob |last=Preston |work=[[XBIZ]] |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018234108/http://www.xbiz.com/news/news_piece.php%3Fid%3D21009%26mi%3Dall%26q%3DSexZ+Pictures%E2%80%99+%E2%80%9CCorruption%E2%80%9D+won+Best+Movie |date=October 18, 2016 }}</ref> |- | २००७ |[[एडम फिल्म वर्ल्ड|एएफडब्ल्यूजी पुरस्कार]] |टिन ड्रिम अफ द इअर<ref>{{cite web|url=https://avn.com/business/articles/video/i-Adam-Film-World-i-Announces-Annual-Award-Winners-30580.html|title=Adam Film World Announces Annual Award Winners|author=Nelson X|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=March 29, 2007|accessdate=November 13, 2016}}</ref> |{{N/A}} |{{N/A}} |- | २००७ | [[एक्सआरसीओ पुरस्कार]] | न्यु स्टारलेट |{{N/A}} |{{N/A}} |- | २००८ | एभिएन पुरस्कार | सर्वश्रेष्ठ मुखमैथुन दृश्य, भिडियो<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/video/2008-AVN-Awards-Winners-Announced-25411.html|title=2008 AVN Awards Winners Announced|last=Rutter|first=Jared|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|date=January 12, 2008|accessdate=March 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127225635/http://business.avn.com/articles/video/2008-AVN-Awards-Winners-Announced-25411.html|archive-date=January 27, 2016}}</ref> |''[[डिजिटल प्लेग्राउन्ड|बेबिसिटर्स]]'' | {{N/A}} |- | २००८ | एभिएन पुरस्कार | [[वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ताका लागि एभिएन पुरस्कार‎|वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ता]] | {{N/A}} | {{N/A}} |- | २००८ | एक्सआरसीओ पुरस्कार | वर्षको महिला प्रदर्शनकर्ता | {{N/A}} | {{N/A}} |- | २००९ | एक्सआरसीओ पुरस्कार | मेनस्ट्रिम एडल्ट मिडिया फेभरेट<!-- keep nbsp, unless you know HTML 3.2 layout --> | {{N/A}} | {{N/A}} |- | २०१० | एभिएन पुरस्कार | सर्वश्रेष्ठ गुदा मैथुन दृश्य | ''एनल क्याभिटी सर्च ६''<!-- keep nbsp, unless you know HTML 3.2 layout --> | [[एरिक एभरहार्ड]] |- | २०१० | एभिएन पुरस्कार | सर्वश्रेष्ठ मुखमैथुन दृश्य | ''थ्रोट: अ कौस्नरी टेल'' | {{N/A}} |- | २०१० | एभिएन पुरस्कार | क्रसओभर स्टार अफ द इअर | {{N/A}} | {{N/A}} |- | २०१० | [[फेम पुरस्कार]] | फेभरेट ओरल स्टारलेट | {{N/A}} | {{N/A}} |- | २०१० | [[एक्सबिज पुरस्कार]] | क्रसओभर स्टार अफ द इअर | {{N/A}} | {{N/A}} |- | २०१० | एक्सआरसीओ पुरस्कार | मेनस्ट्रिम एडल्ट मिडिया फेभरेट | {{N/A}} | {{N/A}} |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Official website|http://www.sashagrey.com/}} * {{IMDb name|2340248}} * {{Discogs artist|1329903}} * {{IAFD name|id=SashaGrey|gender=female|name=सासा ग्रे}} * {{afdb name|id=43367|gender=female|name=सासा ग्रे}} {{AVN Female}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:द्वियौनिक अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:क्यालिफोर्नियाका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी एलजिबिटी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी आवाज अभिनेत्रीहरू]] ljj1oo0nuslup0gji8783bvkifuzk98 0 52772 1393247 1312266 2026-10-28T10:19:32Z Pustam.EGR 46924 1393247 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = {{lang|fr|''République de Côte d'Ivoire''}} | conventional_long_name = Republic of Côte d'Ivoire | common_name = आइभोरी कोस्ट | image_flag = Flag of Cote d'Ivoire.svg | image_coat = Coat of Arms of Côte d'Ivoire.svg | national_motto = {{lang|fr|''Union – Discipline – Travail''}}{{spaces|2}}<small>([[French language|French]])<br/>"Unity – Discipline – Labour"</small> | national_anthem = ''[[L'Abidjanaise]]''<br/><small>Song of [[Abidjan]]</small><br/><center> </center> | image_map = Location Côte d'Ivoire AU Africa.svg | map_caption = Location of Ivory Coast within the [[African Union]]. | demonym = Ivorian<br/>Ivoirian | official_languages = [[French language|फ्रान्सेलि]] | languages_type = [[Vernacular|Vernacular languages]] | languages = {{nowrap|[[Dioula language|Dioula]]{{·}}[[Baoulé language|Baoulé]]{{·}}[[Dan language|Dan]]{{·}}[[Anyin language|Anyin]]<br/>[[Senari languages|Cebaara Senufo]]{{·}}others}} | ethnic_groups = {{nowrap|४२.१% [[Akan people|Akan]]<br/>१७.६% [[Ethnic groups in Ivory Coast|Voltaiques/Gur]]<br/>१६.५% [[Mandé peoples|Northern Mandes]]<br/>११.०% Krous<br/>१०.०% [[Mandé peoples|Southern Mandes]]<br/>२.८% other^a}} | ethnic_groups_year = १९९८ | capital = [[Yamoussoukro]] | latd=६ |latm=५१ |latNS=N |longd=५ |longm=१८ |longEW=W | largest_city = [[Abidjan]] | government_type = [[Presidential system|Presidential]] [[republic]] | leader_title1 = [[List of heads of state of Ivory Coast|रास्ट्रपति]] | leader_name1 = [[Alassane Ouattara]] | leader_title2 = [[List of heads of government of Ivory Coast|प्रधानमन्त्री]] | leader_name2 = [[Jeannot Ahoussou-Kouadio]] | legislature = [[National Assembly (Ivory Coast)|National Assembly]] | area_km2 = ३२२,४६३ | area_sq_mi = १३४,५०२<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = ६९औँ | area_magnitude = 1 E11 | percent_water = 1.4<ref name="CIA"/> | population_estimate = २०,६१७,०६८<ref name="CIA"/> | population_estimate_year = २००९ | population_estimate_rank = ५६औँ | population_census = १५,३६६,६७२ | population_census_year = १९९८ | population_density_km2 = ६३.९ | population_density_sq_mi = १५६.९ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = १३९ औँ | GDP_PPP_year = २०११ | GDP_PPP = $३६.०६८&nbsp;बिलियन<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=73&pr.y=8&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=662&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Côte d'Ivoire |publisher=International Monetary Fund |accessdate=18 April 2012}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $१,५८९<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal_year = २०११ | GDP_nominal = $२४.०९६&nbsp;बिलियन<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $१,०६२<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI = 0.538 <!--number only--> | HDI_year = २०१९<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = १६२औ | HDI_category = <span style="color:#e0584e;white-space:nowrap;">low</span> | Gini = ४४.६ | Gini_year = २००२ | Gini_category = <span style="color:#fc0;white-space:nowrap;">medium</span> | sovereignty_type = स्वतन्त्र | established_event1 = फ्रान्स बाट | established_date1 = ७ अगस्त १९६० | currency = [[West African CFA franc]] | currency_code = XOF | time_zone = [[Greenwich Mean Time|जीएमटी]] | utc_offset = +० | time_zone_DST = not observed | utc_offset_DST = +० | drives_on = दायाँ | cctld = [[.ci]] | calling_code = २२५ | footnotes = ^a Including approximately 130,000 [[Lebanese people|Lebanese]] and 14,000 [[French people|French]] people.<br/><hr/>Estimates for this country take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower population than would otherwise be expected. }} '''आइभरी कोस्ट''' ({{IPAc-en|audio=En-us-Ivory Coast.ogg|ˌ|aɪ|v|ər|i|_|ˈ|k|oʊ|s|t}}) or '''Côte d'Ivoire'''; {{IPA-fr|kot d‿ivwaʁ|lang|Fr-Côte-d'Ivoire-fr-Paris.ogg}}), आधिकारिक नाम '''Republic of Côte d'Ivoire''' ({{lang-fr|République de Côte d'Ivoire}}) [[पश्चिम अफ्रिका]]मा अवस्थित राष्ट्र हो । {{ठुटो}} == जनसङ्ख्या == == भूगोल == == राज्यनीति == == अर्थतन्त्र == == धर्म == == जीवनशैली == == अरु सम्बन्धित विषयहरू == == सन्दर्भ सूची == {{Reflist|30em}} == बाहिरी लिङ्कहरू == {{External links|date=October 2010}} {{Sister project links|Côte d'Ivoire}} {{कमन्सश्रेणी|Ivory Coast}} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिका]] [[श्रेणी:अफ्रिकाका देशहरू]] [[श्रेणी:आइभोरी कोस्ट]] [[श्रेणी:अफ्रिकी सङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सेली भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] qqderurexq4nb5mufu4qhvyvoqlavqo 1393248 1393247 2026-10-28T10:20:50Z Pustam.EGR 46924 1393248 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = {{lang|fr|''République de Côte d'Ivoire''}} | conventional_long_name = Republic of Côte d'Ivoire | common_name = आइभोरी कोस्ट | image_flag = Flag of Cote d'Ivoire.svg | image_coat = Coat of Arms of Côte d'Ivoire.svg | national_motto = {{lang|fr|''Union – Discipline – Travail''}}{{spaces|2}}<small>([[French language|French]])<br/>"Unity – Discipline – Labour"</small> | national_anthem = ''[[L'Abidjanaise]]''<br/><small>Song of [[Abidjan]]</small><br/><center> </center> | image_map = Location Côte d'Ivoire AU Africa.svg | map_caption = Location of Ivory Coast within the [[African Union]]. | demonym = Ivorian<br/>Ivoirian | official_languages = [[French language|फ्रान्सेलि]] | languages_type = [[Vernacular|Vernacular languages]] | languages = {{nowrap|[[Dioula language|Dioula]]{{·}}[[Baoulé language|Baoulé]]{{·}}[[Dan language|Dan]]{{·}}[[Anyin language|Anyin]]<br/>[[Senari languages|Cebaara Senufo]]{{·}}others}} | ethnic_groups = {{nowrap|४२.१% [[Akan people|Akan]]<br/>१७.६% [[Ethnic groups in Ivory Coast|Voltaiques/Gur]]<br/>१६.५% [[Mandé peoples|Northern Mandes]]<br/>११.०% Krous<br/>१०.०% [[Mandé peoples|Southern Mandes]]<br/>२.८% other^a}} | ethnic_groups_year = १९९८ | capital = [[Yamoussoukro]] | latd=६ |latm=५१ |latNS=N |longd=५ |longm=१८ |longEW=W | largest_city = [[Abidjan]] | government_type = [[Presidential system|Presidential]] [[republic]] | leader_title1 = [[List of heads of state of Ivory Coast|रास्ट्रपति]] | leader_name1 = [[Alassane Ouattara]] | leader_title2 = [[List of heads of government of Ivory Coast|प्रधानमन्त्री]] | leader_name2 = [[Jeannot Ahoussou-Kouadio]] | legislature = [[National Assembly (Ivory Coast)|National Assembly]] | area_km2 = ३२२,४६३ | area_sq_mi = १३४,५०२<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = ६९औँ | area_magnitude = 1 E11 | percent_water = 1.4<ref name="CIA"/> | population_estimate = २०,६१७,०६८<ref name="CIA"/> | population_estimate_year = २००९ | population_estimate_rank = ५६औँ | population_census = १५,३६६,६७२ | population_census_year = १९९८ | population_density_km2 = ६३.९ | population_density_sq_mi = १५६.९ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = १३९ औँ | GDP_PPP_year = २०११ | GDP_PPP = $३६.०६८&nbsp;बिलियन<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=73&pr.y=8&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=662&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Côte d'Ivoire |publisher=International Monetary Fund |accessdate=18 April 2012}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $१,५८९<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal_year = २०११ | GDP_nominal = $२४.०९६&nbsp;बिलियन<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $१,०६२<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI = 0.538 <!--number only--> | HDI_year = २०१९<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = १६२औ | HDI_category = <span style="color:#e0584e;white-space:nowrap;">low</span> | Gini = ४४.६ | Gini_year = २००२ | Gini_category = <span style="color:#fc0;white-space:nowrap;">medium</span> | sovereignty_type = स्वतन्त्र | established_event1 = फ्रान्स बाट | established_date1 = ७ अगस्त १९६० | currency = [[West African CFA franc]] | currency_code = XOF | time_zone = [[Greenwich Mean Time|जीएमटी]] | utc_offset = +० | time_zone_DST = not observed | utc_offset_DST = +० | drives_on = दायाँ | cctld = [[.ci]] | calling_code = २२५ | footnotes = ^a Including approximately 130,000 [[Lebanese people|Lebanese]] and 14,000 [[French people|French]] people.<br/><hr/>Estimates for this country take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower population than would otherwise be expected. }} '''आइभरी कोस्ट''' ({{IPAc-en|audio=En-us-Ivory Coast.ogg|ˌ|aɪ|v|ər|i|_|ˈ|k|oʊ|s|t}}) or '''Côte d'Ivoire'''; {{IPA-fr|kot d‿ivwaʁ|lang|Fr-Côte-d'Ivoire-fr-Paris.ogg}}), आधिकारिक नाम '''Republic of Côte d'Ivoire''' ({{lang-fr|République de Côte d'Ivoire}}) [[पश्चिम अफ्रिका]]मा अवस्थित एउटा राष्ट्र हो । {{ठुटो}} == जनसङ्ख्या == == भूगोल == == राज्यनीति == == अर्थतन्त्र == == धर्म == == जीवनशैली == == अरु सम्बन्धित विषयहरू == == सन्दर्भ सूची == {{Reflist|30em}} == बाहिरी लिङ्कहरू == {{External links|date=October 2010}} {{Sister project links|Côte d'Ivoire}} {{कमन्सश्रेणी|Ivory Coast}} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिका]] [[श्रेणी:अफ्रिकाका देशहरू]] [[श्रेणी:आइभोरी कोस्ट]] [[श्रेणी:अफ्रिकी सङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्रसङ्घका सदस्य राष्ट्रहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सेली भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] accgk9e8jvvl1r9x715jgmjlk8rdc4k 0 60738 1393236 1390968 2026-10-27T18:31:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393236 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name= सिंहली |image=සිංහල in Noto Serif Sinhala Black.svg |nativename={{lang|si|සිංහල|சிங்களம்}}<br>''सिंहला'' |states = [[श्रीलङ्का]] |ethnicity = [[सिंहली जाति]] |speakers = १.६ करोड |familycolor=Indo-European |fam1=[[भारोपेली भाषा परिवार]] |fam2=[[आर्य इरानेली भाषा परिवार|आर्य इरानेली]] |fam3=[[आर्य भाषा परिवार|आर्य]] |fam4=[[आर्य भाषा परिवार|दक्षिणी आर्य]] |fam5=[[आर्य भाषा परिवार|द्वीपीय आर्य]] |script=[[सिंहली लिपि]] |nation={{flag|श्रीलङ्का}} |iso1=si |iso2=sin |iso3=sin |map=Sinhala language distribution.svg |mapcaption= श्रीलङ्कामा सिंहली भाषी जिल्लाहरू, गाढा नीलो: सिंहली मुख्यतया बोलिने, हल्का नीलो: सिंहली अन्य भाषाहरूको साथमा बोलिने भाषा हो। }} '''सिंहली भाषा''' ({{Lang|si|සිංහල}}) एक [[आर्य भाषा परिवार|आर्य भाषा]] हो जुन मुख्यतया [[श्रीलङ्का|श्रीलङ्का]]का [[सिंहली जाति]]हरूले बोल्ने गर्दछ, जसले टापुमा सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह बनाउँछ, जसको सङ्ख्या लगभग १.६ करोड छ। सिंहलीलाई श्रीलङ्काका अन्य जातीय समूहहरूले पनि [[मातृभाषा|पहिलो भाषा]]को रूपमा बोल्ने गरिन्छ। यो [[सिंहली लिपि]] प्रयोग गरेर लेखिएको हो, जुन [[दक्षिण भारत]]को [[ग्रन्थ लिपि]]सँग नजिकको [[ब्राह्मी लिपि|ब्राह्मि लिपि]] हो।<ref name="auto2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fcQSAAAAMAAJ|title=History of the Evolution of the Sinhala Alphabet|last=Jayarajan|first=Paul M.|date=1976-01-01|publisher=Colombo Apothecaries' Company, Limited|language=en}}</ref> सिंहली श्रीलङ्काको आधिकारिक र राष्ट्रिय भाषाहरू मध्ये एक हो। [[पाली भाषा|पाली]]को साथसाथै [[थेरवाद|थेरवाद बौद्ध]] साहित्यको विकासमा पनि यसले ठुलो भूमिका खेलेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Census of Population and Housing 2011 |url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3 |access-date=2017-04-06 |website=www.statistics.gov.lk |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3 |archive-date=2017-04-28 }}</ref> == नामकरण == सिंहली [[संस्कृत]] ''सिंह'' बाट व्युत्पन्न भएको हो, शाब्दिक रूपमा "[[सिंह]]", जसको अर्थ "सिंहहरूको वासस्थान" हो, पहिलेको श्रीलङ्काको इतिहासमा सिंहहरूको प्रचलनलाई सङ्केत गर्दछ।<ref>{{Cite book|title=The Asiatic Journal and Monthly Register for British and Foreign India, China, and Australia: Volume 20|date=January 1836|page=30}}</ref> == इतिहास == [[पाली भाषा]]मा लेखिएको इतिहास [[महावंश]] अनुसार, [[वङ्ग राज्य]]का [[राजकुमार विजय]] र उनको दल श्रीलंकामा [[पाण्ड्य वंश|पाण्ड्य राज्य]]का पछि बसोबास गर्नेहरूसँग विलय भएको थियो।<ref>{{cite web |date=8 October 2011 |title=The Coming of Vijaya |url=http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/06-coming-vijaya/ |work=The Mahavamsa |access-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030084837/http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/06-coming-vijaya/ |archive-date=30 October 2015}}</ref> === ऐतिहासिक विकासका चरणहरू === सिंहलीको विकासलाई चार कालखण्डमा विभाजन गरिएको छ: * सिंहली प्राकृत * आदिम सिंहली * मध्यकालीन सिंहली * आधुनिक सिंहली == लिपि == [[सिंहली लिपि]], सिंहली होडिया, पुरातन [[ब्राह्मी लिपि]]मा आधारित छ, जस्तै अधिकांश भारतीय लिपिहरू हुन्। सिंहली लिपि दक्षिण भारतीय ग्रन्थ लिपिसँग नजिकबाट सम्बन्धित छ र खमेर लिपिले सम्बन्धित कदम्ब लिपिबाट तत्वहरू लिइएको छ।<ref>{{Cite web |title=Ancient Scripts: Sinhala |url=http://www.ancientscripts.com/sinhala.html |access-date=2016-04-07 |website=www.ancientscripts.com}}</ref> == नमुना पाठ == सिंहली भाषामा [[मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्र १९४८|मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्र]]को धारा १:<ref>{{cite web |title=Universal Declaration of Human Rights in Nepali language |url=https://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/nep.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517005406/https://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/nep.pdf |archive-date=17 May 2021 |access-date=3 February 2021 |website=ohchr.org}}</ref> ==== सिंहली लिपिमा सिंहली ==== <blockquote>1 වන වගන්තිය: සියලූ මනුෂ්‍යයෝ නිදහස්ව උපත ලබා ඇත. ගරුත්වයෙන් හා අයිතිවාසිකම්වලින් සමාන වෙති. යුක්ති අයුක්ති පිළිබඳ හැඟීමෙන් හා හෘදය සාක්ෂියෙන් යුත් ඔවුනොවුන්වුන්ට සැළකිය යුත්තේ සහෝදරත්වය පිළිබඳ හැඟීමෙනි.</blockquote> ==== अनुवाद नेपालीमा ==== <blockquote>धारा १. सबै व्यक्तिहरू जन्मजात स्वतन्त्र हुन् ती सबैको समान अधिकार र महत्व छ। निजहरूमा विचार शक्ति र सद्विचार भएकोले निजहरूले आपसमा भातृत्वको भावनाबाट व्यवहार गर्नु पर्छ।</blockquote> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{श्रीलङ्कामा बोलिने भाषाहरू}} {{आर्य भाषा परिवार}} [[श्रेणी:सिंहली भाषा]] [[श्रेणी:दक्षिणी आर्य भाषा परिवार]] [[श्रेणी:भारतमा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:श्रीलङ्कामा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:विषय–वस्तु–क्रिया भाषाहरू]] [[श्रेणी:मिश्रण भाषाहरू]] klmt0hdhvoqh3pt00hjuxh3lcwpm2be 0 100138 1393210 902420 2026-10-27T12:01:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393210 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = नैरोबी | settlement_type = [[सहर]] | image_skyline = Nairobi Montage A.jpg | image size = | image_caption = घडीको दिशातर्फ बाट: मध्य ब्यापारीक जिल्ला, [[नैरोबी राष्ट्रिय निकुञ्ज]], [[केन्याको संसद]], नैरोबी शहर हल र [[केनाट्टा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र]]. | image_flag = Flag of Nairobi.svg | flag_size = 100px | image_shield = Coat of Arms of Nairobi.svg | shield_size = 130px | nickname = सुर्यमा हरित शहर", "नै","सिलिकन साभाना" | pushpin_map = | pushpin_map_caption = Location in [[Kenya]] | pushpin_relief = yes | mapsize = | map_caption = Location of Nairobi | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flagicon|Kenya}} [[केन्या]] | subdivision_type1 = काउन्टि | subdivision_name1 = [[नैरोबी काउन्टि]] | established_title = स्थापन | established_date = १८९९ <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government -->| seat_type = | seat = | governing_body = [[नैरोबी शहर काउन्टि]] | leader_title = ब्यावस्थापिका | leader_name = [[नैरोबी काउन्टी बिधानसभा]] | leader_title1 = [[गभर्नर]] | leader_name1 = [[माइक सोन्को]] | leader_title2 = उप-गभर्नर | leader_name2 = खाली | area_total_km2 = ६९६ | area_land_km2 = | area_water_km2 = | population_as_of = २०१७ | population_footnotes = <ref name=currentpop>{{cite web|url=http://www.knbs.or.ke/index.php?option=com_phocadownload&view=category&download=583:volume-1b-population-distribution-by-political-units&id=109:population-and-housing-census-2009&Itemid=599 |title=Population Distribution by Political Units |publisher=knbs.or.ke |date= |accessdate=३० मार्च २०१८}}</ref> | population_urban = | population_metro = ६,५४७,५४७ | population_total = ४०००००० | population_density_km2 = ४८५० | population_demonym = नैरोबियन | area_code = ०२० | timezone = [[पूर्वी अफ्रिकी समय]] | utc_offset = +३ | coordinates = {{coord|1|17|S|36|49|E|region:KE|display=inline,title}} | elevation_ft = 5450 | elevation_m = 1661 | footnotes = | website = {{URL|nairobi.go.ke/}} }} '''नैरोबी''' [[केन्या]]को राजधानी र सबैभन्दा ठूलो सहर हो। युक्त नाम मासाई वाक्यांश एनकेयर नैरोबीबाट उत्पत्ति भएको थियो , जसको अनुवाद "चिसो पानी" हुन आउँदछ। २००९ को जनगणनामा शहरको जनसङ्ख्या ३,१३८,३६९ थियो, जबकी महानगरीय क्षेत्रको जनसङ्ख्या ६,५७५,५४७ थियो। ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} {{List of African capitals}} ==बाह्य कडीहरू== {{Wikivoyage|Nairobi}} {{Commons category|Nairobi}} * [https://web.archive.org/web/20120722211625/http://www.nairobicity.go.ke/ नैरोबीको परिसद] (आधिकारिक वेबसाइट) * [http://www.museums.or.ke/ केन्याको राष्ट्रिय सङ्ग्रालय] (आधिकारिक वेबसाइट) * [https://web.archive.org/web/20111021005558/http://www.tisa.or.ke/nairobi-social-audit-report/ नैरोबी अडिट प्रतिवेदन] ; समाचार * [https://web.archive.org/web/20110924202547/http://www.nationmedia.com/ डेली नेसन] * [http://latestnewsfromkenya.blogspot.com/ केन्याको ताजा समाचार] [[श्रेणी:राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] dp41zzxa07u8sacbq0ha73qhc8o2wjr 0 107398 1393240 1383219 2026-10-27T20:26:37Z CommonsDelinker 144 US_union_shield_penny_reverse.png हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Túrelio|Túrelio]]ले [[:c:COM:L|Copyright violation]]: The Shield design is under copyright, See prior discussion: [[:c:Commons:Deletion requests/Shield cent reverse|]] को कारणले हटाएका कारण । 1393240 wikitext text/x-wiki [[चित्र:One US dollar note 0127 22.jpg|thumb|150x150px| एक अमेरिकी डलर नोट ]] '''अमेरिकी डलर''' [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य अमेरिकाको]] राष्ट्रिय मुद्रा हो। एक डलरमा सय सेन्ट हुन्छ। पचास सेन्टको सिक्कालाई आधा डलर भनिन्छ। पच्चीस सेन्टको सिक्कालाई एक क्वाटर भनिन्छ। दस सेन्टको सिक्कालाई डाइम र पाँच सेन्टको सिक्कालाई निकल भनिन्छ। एक सेन्टलाई प्यानी पनि भनिन्छ। डलर नोटहरू १, ५, १०,२०,५० र १०० डलरको लागि उपलब्ध छन्। == इतिहास == [[चित्र:Wheatback2014.jpg|thumb|150x150px| एक अमेरिकी सेन्ट को सिक्का ]] १८ औँ शताब्दीको दौरान स्पेनी उपनिवेशमा "स्पेनिस डलर" नामको मुद्रा प्रचलन थियो र त्यस समयमा यो मुद्रा अमेरिकामा पनि वित्त र वाणिज्यको मेरुदण्ड थियो। "स्पेनिस डलर"को कारण नै पछि अमेरिकाको राष्ट्रिय मुद्राको नाम डलर राखियो । सन् १७७५ को [[अमेरिकी क्रान्ति|अमेरिकी क्रान्तिमा]], "स्पेनी मुद्रा" सिक्काको महत्त्व झनै बढ्यो र क्रान्तिकारीहरूले प्रत्येक उपनिवेशको आफ्नै आधिकारिक मुद्रा हुनुपर्छ भन्ने माग गरे जुन मागलाई कन्टिनेन्टल कांग्रेसको पनि समर्थन थियो। डलर शब्द यद्यपि [[अमेरिकी क्रान्ति]]को २०० वर्ष अघि [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी भाषामा]] जनबोलीमा प्रचलनमा थियो , [[विलियम सेक्सपियर|शेक्सपियर]]का धेरै नाटकहरूमा यो उल्लेख गरिएको थियो। "स्पेनिस डलर" तेह्र उपनिवेशहरूमा प्रचलनमा थियो, जुन पछि [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] बन्यो। "स्पेनिस डलर" लाई [[भर्जिनिया|भर्जिनियामा]] कानुनी रूपमा पनि मान्यता दिइयो। == सिक्का == {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |Denomination ! scope="col" |आम नाम ! scope="col" |अगाडि ! scope="col" |पछाडी ! scope="col" |अगाडिको चित्र र डिजाइन मिति ! scope="col" |पछाडिको चित्र र डिजाइन मिति ! scope="col" |तौल ! scope="col" |व्यास Diameter ! scope="col" |तत्व ! scope="col" |Edge ! scope="col" |प्रचलन |- ! scope="row" |[[:en:Penny_(United_States_coin)|Cent]] 1¢ |पेनी | align="center" |[[File:US_One_Cent_Obv.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:US_One_Cent_Obv.png|48x48पिक्सेल]] | align="center" | |[[:en:Abraham_Lincoln|Abraham Lincoln]] (1909) |Union Shield (2010) |{{convert|2.5|g|oz|3|abbr=on|disp=br()}} |{{convert|0.75|in|mm|2|abbr=on|disp=br()}} |97.5%&nbsp;[[:en:Zinc|Zn]] covered by 2.5%&nbsp;[[:en:Copper|Cu]] |Plain |Wide |- ! scope="row" |[[:en:Nickel_(United_States_coin)|Five cents]] 5¢ |निकल | align="center" |[[File:Jefferson-Nickel-Unc-Obv.jpg|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jefferson-Nickel-Unc-Obv.jpg|53x53पिक्सेल]] | align="center" |[[File:US_Nickel_2013_Rev.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:US_Nickel_2013_Rev.png|53x53पिक्सेल]] |[[:en:Thomas_Jefferson|Thomas Jefferson]] (2006) |[[:en:Monticello|Monticello]] (1938) |{{convert|5.0|g|oz|3|abbr=on|disp=br()}} |{{convert|0.835|in|mm|2|abbr=on|disp=br()}} |75%&nbsp;Cu 25%&nbsp;[[:en:Nickel|Ni]] |Plain |Wide |- ! scope="row" |[[:en:Dime_(United_States_coin)|Ten cents]] 10¢ |डाइम | align="center" |[[File:Dime_Obverse_13.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dime_Obverse_13.png|45x45पिक्सेल]] | align="center" |[[File:Dime_Reverse_13.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dime_Reverse_13.png|45x45पिक्सेल]] |[[:en:Franklin_D._Roosevelt|Franklin D. Roosevelt]] (1946) |[[:en:Olive_branch|Olive branch]], [[:en:Torch|torch]], and [[:en:Oak|oak branch]] (1946) |{{convert|0.08|oz|g|3|abbr=on|disp=br()|order=flip}} |{{convert|0.705|in|mm|2|abbr=on|disp=br()}} |91.67%&nbsp;Cu 8.33%&nbsp;Ni |118 reeds |Wide |- ! scope="row" |[[:en:Quarter_(United_States_coin)|Quarter dollar]] 25¢ |क्वाटर | align="center" |[[File:2021-P_US_Quarter_Obverse.jpg|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2021-P_US_Quarter_Obverse.jpg|61x61पिक्सेल]] | align="center" |[[File:Quarter_new.jpg|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Quarter_new.jpg|61x61पिक्सेल]] |[[:en:George_Washington|George Washington]] (1932) |[[:en:American_Women_quarters|Various]] (5 designs per year) |{{convert|0.2|oz|g|2|abbr=on|disp=br()|order=flip}} |{{convert|0.955|in|mm|2|abbr=on|disp=br()}} |91.67%&nbsp;Cu 8.33%&nbsp;Ni |119 reeds |Wide |- ! scope="row" |[[:en:Half_dollar_(United_States_coin)|Half dollar]] 50¢ |half dollar | align="center" |[[File:US_Half_Dollar_Obverse_2015.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:US_Half_Dollar_Obverse_2015.png|77x77पिक्सेल]] | align="center" |[[File:US_50_Cent_Rev.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:US_50_Cent_Rev.png|77x77पिक्सेल]] |[[:en:John_F._Kennedy|John F. Kennedy]] (1964) |[[:en:Seal_of_the_President_of_the_United_States|Presidential Seal]] (1964) |{{convert|0.4|oz|g|2|abbr=on|disp=br()|order=flip}} |{{convert|1.205|in|mm|2|abbr=on|disp=br()}} |91.67%&nbsp;Cu 8.33%&nbsp;Ni |150 reeds |Limited |- ! scope="row" |[[:en:Dollar_coin_(United_States)|Dollar coin]] $1 |डलर coin, golden dollar | align="center" |[[File:Sacagawea_dollar_obverse.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sacagawea_dollar_obverse.png|66x66पिक्सेल]] | align="center" |[[File:2003_Sacagawea_Rev.png|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2003_Sacagawea_Rev.png|66x66पिक्सेल]] |[[:en:Sacagawea|Sacagawea]] (2000) |[[:en:American_Innovation_dollars|Various]] (4 designs per year) |{{convert|8.10|g|oz|abbr=on|disp=br()}} |{{convert|26.50|mm|in|3|abbr=on|disp=br()|order=flip}} |88.5%&nbsp;Cu 6%&nbsp;Zn 3.5%&nbsp;[[:en:Manganese|Mn]] 2%&nbsp;Ni |Plain 2000–2006 Lettered 2007–Present |Limited |- | colspan="11" |{{Standard coin table notice|standard_scale=Y|BrE=Y}} |} == नोट == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#2E8B57;" ! Denomination ! अगाडी ! पछाडी ! अगाडीको चित्र ! पछाडीको चित्र ! पहिलो शृंखला ! पछिल्लो शृंखला ! प्रयोग |- | एक डलर | [[File:Onedolar2009series.jpg|250px]] | [[File:US one dollar bill, reverse, series 2009.jpg|250px]] | [[जर्ज वासिङ्टन]] | [[Great Seal of the United States]] | Series 1963{{refn| group = lower-alpha | Obverse}}<br>Series 1935{{refn| group = lower-alpha | Reverse}} | Series 2021<ref>{{Cite web |url=https://www.coinworld.com/news/paper-money/series-2021-dollar-notes-now-being-found-in-circulation |title=Series 2021 dollar notes now being found in circulation |date=2023-06-29 |access-date=2024-04-26 |website=Coin World |last=Gibbs |first=William T.}}</ref> | धेरै |- | दुई डलर | [[File:US $2 obverse.jpg|250px]] | [[File:US $2 reverse.jpg|250px]] | [[थोमस जेफर्सन]] | ''[[Declaration of Independence (Trumbull)|Declaration of Independence]]'' by [[John Trumbull]] | Series 1976 | Series 2017A | सिमित<ref>{{Cite web |url=https://edition.cnn.com/2022/09/17/business/2-dollar-bill-history/index.html |title=Why it's time to start paying with $2 bills |date=September 20, 2022 |access-date=February 6, 2024 |website=CNN |last=Meyersohn |first=Nathaniel}}</ref> |- | पांच डलर | [[File:US $5 Series 2006 obverse.jpg|250px]] | [[File:US $5 Series 2006 reverse.jpg|250px]] | [[अब्राहम लिङ्कन]] | [[Lincoln Memorial]] | Series 2006 | Series 2021<ref>{{Cite web |url=https://en.numista.com/catalogue/note201558.html |title=5 Dollars (Federal Reserve Note; colored) - United States |access-date=June 7, 2023 |archive-date=June 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607080122/https://en.numista.com/catalogue/note201558.html |url-status=live }}</ref> | धेरै |- | दस डलर | [[File:US10dollarbill-Series 2004A.jpg|250px]] | [[File:US $10 Series 2004 reverse.jpg|250px]] | अलेक्जेन्डर हेमिल्टन | [[Treasury Building (Washington, D.C.)|Treasury Building]] | Series 2004A | Series 2017A | धेरै |- | बीस डलर | [[File:US20-front.jpg|250px]] | [[File:US20-back.jpg|250px]] | [[एन्ड्रयु ज्याक्सन]] | [[ह्वाइट हाउस]] | Series 2004 | Series 2017A | धेरै |- | पचास डलर | [[File:50 USD Series 2004 Note Front.jpg|250px]] | [[File:50 USD Series 2004 Note Back.jpg|250px]] | युलिसेस एस. ग्रान्ट | [[अमेरिकी क्यापिटल]] | Series 2004 | Series 2017A | धेरै |- | एक सय डलर | [[File:New100front.jpg|250px]] | [[File:New100back.jpg|250px]] | [[बेन्जामिन फ्र्याङ्कलिन]] | [[Independence Hall]] | Series 2009A<ref>{{Cite web|url=https://www.uscurrency.gov/denominations/100|title=$100 Note {{pipe}} U.S. Currency Education Program|access-date=April 22, 2021|archive-date=August 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820044305/https://www.uscurrency.gov/denominations/100|url-status=live}}</ref> | Series 2017A | धेरै |} ===व्युत्पत्ति === १६ औं शताब्दीमा, [[बोहेमिया]] को काउन्ट [[हायरोनिमस श्लिक]] ले चाँदी उत्खनन गरिएको उपत्यका [[Jáchymov|Joachimstal]] को नामबाट चिनिने ''joachimstalers'' भनेर चिनिने सिक्काहरू बनाउन थाले। फलस्वरूप, उपत्यकाको नाम सेन्ट [[जोआचिम]] पछि राखिएको हो, जसद्वारा अंग्रेजी शब्द {{विक्ट-ल्यांग|एन|डेल}}को संज्ञानात्मक ''थल'' वा ''ताल'' हो, [[जर्मनेली भाषा|जर्मन]] 'भ्याली।'<ref name="NatGeo">"USA लाई सोध्नुहोस्।" ''[[नेसनल जियोग्राफिक]]''। जुन 2002। p। 1.</ref> ''joachimstaler'' लाई पछि जर्मन ''[[Thaler|taler]]'' मा छोटो पारियो, जुन शब्दले अन्ततः धेरै भाषाहरूमा यसको मार्ग फेला पार्यो, जसमा:<ref name="NatGeo" /> ''टोलार'' ([[चेक भाषा|चेक]], [[स्लोभाक भाषा|स्लोभाक]] र [[स्लोभेनियाई भाषा|स्लोभेनियाई]]); ''daler'' ([[डेनिस भाषा|डेनिस]] र [[स्विडेनी भाषा|स्वीडिश]]); ''तलार'' ([[पोलिश भाषा|पोलिस]]); ''dalar'' र ''daler'' ([[नर्वेली भाषा|नर्वेजियन]]); ''डालर'' वा ''डाल्डर'' ([[डच भाषा|डच]]); ''[[इथियोपियन तलारी|तलारी]]'' ([[इथियोपियाका भाषाहरू|इथियोपियाली]]); ''tallér'' ([[हंगेरियन भाषा|हंगेरियन]]); ''tallero'' ([[इटालेली भाषा|इटालियन]]); ''دولار'' ([[अरबी भाषा|अरबी]]); र ''[[डलर]]'' ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]])।यद्यपि [[डच मानिसहरू [[reichsthaler]]s'' र नेटिभ डच ''[[leeuwendaalder]]s'' ('लायन डलर'), यो सर्वव्यापी थियो। [[स्पेनिश अमेरिका]]n आठ-वास्तविक सिक्का जुन 18 औं शताब्दीदेखि विशेष रूपमा ''डलर'' भनेर चिनिन थाल्यो।<ref>उत्तरी अमेरिकामा लायनडलरको वांछनीयता र १:१ समानतामा कुनै ठोस सन्दर्भ छैन। भारी डलर। $0.80 को मूल्यको डलर स्पेनिस सस्तो छैन यदि मूल्य $0.50 हो भने http://coins.lakdiva.org/netherlands/1644_wes_lion_daalder_ag.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130205163340/http://coins.lakdiva.org/netherlands/1644_wes_lion_daalder_ag.html |date=February 5, 2013 }} https://coins.nd.edu/ColCoin/ColCoinIntros/Lion-Dollar.intro.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180705001518/https://coins.nd.edu/ColCoin/ColCoinIntros/Lion-Dollar.intro.html |date=2018-07-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180710214930/https://coins.nd.edu/ /ColCoin/ColCoinIntros/Lion-Dollar.intro.html |date=जुलाई १०, 2018 } }</ref> == सन्दर्भ == {{कमन्सश्रेणी|Money of the United States}} [[श्रेणी:मुद्रा]] <references group="lower-alpha" /> 6ai5d4r68i69qulr25y06g2xhc4ftg9 0 123099 1393249 1319662 2026-10-28T10:25:23Z Pustam.EGR 46924 1393249 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|अन्तर्राष्ट्रिय समय क्षेत्र}} {{Infobox time zone |caption=This is the zone marked '0' in the middle of the map, coloured green. |initials=GMT |display observance=no }} {{Time zones of Europe}} {{Time zones of Africa}} '''ग्रिनविच प्रमाणिक समय''' ({{IPA-en|/ˈɡɹɛnɪdʒ/}}) [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]को प्रमाणिक समय हो। यो शुन्य [[देशान्तर]]मा अवस्थित [[लन्डन]] नजिकैको ग्रिनविचको आधारमा तय गरिएको हो। यसैको आधारमा अन्य देशहरूको प्रमाणिक समय निश्चित हुन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय समयको लागि लन्डन निकट रहेको ग्रेनिच मान समय वेधशालाको शून्य डिग्री देशान्तरलाई मानिएको छ। यो मध्याह्न देखि पूर्वतर्फ जाँदा प्रत्येक १° देशान्तरमा ४ मिनेटको हिसाबले बढ्दै जान्छ भने सो क्रम १९०° पूर्वी देशान्तर सम्म जारी रहन्छ। <ref>{{cite web |title=Time scales |url=https://www.ucolick.org/~sla/leapsecs/timescales.html#GMT |website=UCO Lick |access-date=28 July 2018}}</ref> == समय क्षेत्र == {{hatnote|ग्रिनविच प्रमाणिक समय प्रयोग गर्ने देशहरूको लागि [[युटिसी+००:००]] हेर्नुहोस्}} ग्रिनविच प्रमाणिक समयलाई निम्न देश र क्षेत्रहरूमा मानक समयको रूपमा कानुनमा परिभाषित गरिएको छ, जसले ग्रीष्म याममा एक घण्टा (जिएमटी+१) आफ्नो सयम अगाडी बढाउँछ। * [[संयुक्त अधिराज्य]]मा, ग्रीष्मकालिन समयलाई [[बेलायती ग्रीष्मकालिन समय]] भनिन्छ। * [[गणतन्त्र आयरल्यान्ड|आयरल्यान्ड]]मा यसलाई शीतकालिन समय भनिन्छ,<ref name=IWT>{{cite web| title= STANDARD TIME (AMENDMENT) ACT, 1971; Section 1 | publisher =Government of Ireland |url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/1971/act/17/enacted/en/index.html }}</ref> जुन ग्रीष्म याममा मानक समयमा रूपान्तरण हुन्छ।<ref name=IST>{{cite web| title= STANDARD TIME ACT, 1968; Section 1 | publisher =Government of Ireland |url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/1968/act/23/enacted/en/print.html }}</ref> *[[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] ([[आसोरिस]] बाहेक) *[[क्यानरी टापू]] (स्पेन) *[[फरोइ टापू]] ग्रिनविच प्रमाणिक समयलाई निम्न देश र क्षेत्रहरूमा वर्षभरि मानक समयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ: *[[बुर्किना फासो]] *[[गाम्बिया]] *[[घाना]] *[[गिनी]] *[[गिनी-बिसाउ]] *[[आइसल्यान्ड]] *[[आइभाेरी काेस्ट|आइभोरी कोस्ट]] *[[लाइबेरिया]] *[[माली]] *[[मौरिटानिया]] *[[सहरावी अरब लोकतान्त्रिक गणतन्त्र]] *[[सेन्ट हेलेना]] *[[सेनेगल]] *[[सिएरा लियोन]] *[[टोगो]] == यो पनि हेर्नुहोस्== * [[समय क्षेत्र]] * [[नेपालको प्रमाणिक समय]] * [[स्थानीय समय]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:समय]] fabjlr8n0m9a018p9ttjfl3wnuuq38t 1393250 1393249 2026-10-28T10:28:04Z Pustam.EGR 46924 1393250 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|अन्तर्राष्ट्रिय समय क्षेत्र}} {{Infobox time zone |caption=This is the zone marked '0' in the middle of the map, coloured green. |initials=GMT |display observance=no }} {{Time zones of Europe}} {{Time zones of Africa}} '''ग्रिनविच प्रमाणिक समय''' ({{IPA-en|/ˈɡɹɛnɪdʒ/}}) [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]को प्रमाणिक समय हो। यो शुन्य [[देशान्तर]]मा अवस्थित [[लन्डन]] नजिकैको ग्रिनविचको आधारमा तय गरिएको हो। यसैको आधारमा अन्य देशहरूको प्रमाणिक समय निश्चित हुन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय समयको लागि लन्डन निकट रहेको ग्रिनविच मान समय वेधशालाको शून्य डिग्री देशान्तरलाई मानिएको छ। यो मध्याह्न देखि पूर्वतर्फ जाँदा प्रत्येक १° देशान्तरमा ४ मिनेटको हिसाबले बढ्दै जान्छ भने सो क्रम १९०° पूर्वी देशान्तर सम्म जारी रहन्छ। <ref>{{cite web |title=Time scales |url=https://www.ucolick.org/~sla/leapsecs/timescales.html#GMT |website=UCO Lick |access-date=28 July 2018}}</ref> == समय क्षेत्र == {{hatnote|ग्रिनविच प्रमाणिक समय प्रयोग गर्ने देशहरूको लागि [[युटिसी+००:००]] हेर्नुहोस्}} ग्रिनविच प्रमाणिक समयलाई निम्न देश र क्षेत्रहरूमा मानक समयको रूपमा कानुनमा परिभाषित गरिएको छ, जसले ग्रीष्म याममा एक घण्टा (जिएमटी+१) आफ्नो सयम अगाडी बढाउँछ। * [[संयुक्त अधिराज्य]]मा, ग्रीष्मकालिन समयलाई [[बेलायती ग्रीष्मकालिन समय]] भनिन्छ। * [[गणतन्त्र आयरल्यान्ड|आयरल्यान्ड]]मा यसलाई शीतकालिन समय भनिन्छ,<ref name=IWT>{{cite web| title= STANDARD TIME (AMENDMENT) ACT, 1971; Section 1 | publisher =Government of Ireland |url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/1971/act/17/enacted/en/index.html }}</ref> जुन ग्रीष्म याममा मानक समयमा रूपान्तरण हुन्छ।<ref name=IST>{{cite web| title= STANDARD TIME ACT, 1968; Section 1 | publisher =Government of Ireland |url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/1968/act/23/enacted/en/print.html }}</ref> *[[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] ([[आसोरिस]] बाहेक) *[[क्यानरी टापू]] (स्पेन) *[[फरोइ टापू]] ग्रिनविच प्रमाणिक समयलाई निम्न देश र क्षेत्रहरूमा वर्षभरि मानक समयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ: *[[बुर्किना फासो]] *[[गाम्बिया]] *[[घाना]] *[[गिनी]] *[[गिनी-बिसाउ]] *[[आइसल्यान्ड]] *[[आइभाेरी काेस्ट|आइभोरी कोस्ट]] *[[लाइबेरिया]] *[[माली]] *[[मौरिटानिया]] *[[सहरावी अरब लोकतान्त्रिक गणतन्त्र]] *[[सेन्ट हेलेना]] *[[सेनेगल]] *[[सिएरा लियोन]] *[[टोगो]] == यो पनि हेर्नुहोस्== * [[समय क्षेत्र]] * [[नेपालको प्रमाणिक समय]] * [[स्थानीय समय]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:समय]] k5teq5preupbapoa7q4hl8et0xzswv9 0 126282 1393211 1393208 2026-10-27T12:07:36Z बडा काजी 52836 विस्तार गरियो 1393211 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = हिरासिंह खत्री | image = हिरासिंह खत्री.jpg | caption = हिरासिंह खत्री | honorific_suffix = | birth_name = <!--only use if different from name--> | birth_date = | birth_place = [[देहरादुन]], [[उत्तराखण्ड]], भारत | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | citizenship = भारतीय | occupation = [[चलचित्र निर्देशक]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = * [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा (वि.सं. २०२१)]] * [[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो, आज, भोलि (वि.सं. २०२४)]] * [[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन (वि.सं. २०२७)]] | style = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} '''हिरासिंह खत्री''' एक [[नेपाली|नेपाली मूल]]का [[चलचित्र निर्देशक|चलचित्रकर्मी]] थिए, जसले [[नेपाल]]मा निर्मित पहिलो चलचित्र मानिने [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा]] (वि.सं. २०२१) को निर्देशन गरी नेपाली चलचित्र जगतमा अग्रगामी भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/123563|title=एक चेतन, अनेक चेतना|last=खरेल|first=यादव|date=६ जेठ २०७८|website=हिमालखबर|accessdate=१५ साउन २०७९}}</ref><ref>{{Cite web |title=चलचित्रका प्रथम निर्देशक हिरा सिंह खत्री |url=https://khabarhub.com/2023/08/492309/ |access-date=2024-12-16 |website=खबरहब |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=चलचित्रको नयाँ प्रविधि पञ्‍चायतकालमै भित्रिएको हो |url=https://baahrakhari.com/detail/203011 |access-date=2024-12-16 |website=१२ खरी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219195513/https://baahrakhari.com/detail/203011 |archive-date=2024-12-19 }}</ref> [[राजा महेन्द्र]]को निमन्त्रणामा यस परियोजनाको नेतृत्व सम्हालेका खत्रीले तात्कालिन [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालको सूचना मन्त्रालय]] अन्तर्गतको प्रचार विभागको चलचित्र शाखामा रही काम गरे र देशभक्ति तथा [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत राजनीतिक प्रणाली]]को प्रवर्द्धन गर्ने सरकारीस्तरका चलचित्रहरू निर्माण गरेका थिए। ग्रामीण नेपाली परिवेशमा पारिवारिक त्याग र राष्ट्रिय एकताको कथा प्रस्तुत गर्ने चलचित्र 'आमा' को सफलतापछि, खत्रीले थप दुई चलचित्रहरू सामाजिक परिवर्तनको विषयवस्तु समेटिएको '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४) र जनार्दन समको नाटकमा आधारित रही निर्माण गरिएको '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (वि.सं. २०२७) को निर्देशन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|title=हिरासिंह गए, चेतन कार्की जन्माए|last=बानियाँ|first=राजकुमार|date=५ जेठ २०७८|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=१५ साउन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730131416/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|archive-date=2022-07-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो निर्देशकको शालिक अनावरण अगावै विवादमा |url=https://www.filmykhabar.com/news/6016/ |access-date=2024-12-16 |website=फिल्मी खबर}}</ref> यी कामहरूमा, उनले [[अभिनेता]], [[पटकथा लेखक]], संवाद लेखकको रूपमा पनि काम गरे, र राजकीय संरक्षणको क्रममा नेपाली भाषाको चलचित्रमा विकासको आधार तयार गर्न सहायता गरेका थिए। उनका प्रयासका लागि उनलाई वि.सं. २०५५ मा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (नेपाल)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]मा महेन्द्र चलचित्र उपलब्धि पुरस्कार प्राप्त भयो, जसले नेपाली चलचित्र परम्परा स्थापना गर्ने उनको भूमिकालाई सम्मान गरेको हो।<ref>{{Cite web |title=हिरासिंह खत्री |url=https://www.lensnepal.com/profile/hira-singh-khatri.html |access-date=2026-10-27 |website=लेन्सनेपाल}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == हिरासिंह खत्रीले आफ्नो प्रारम्भिक जीवन [[भारत]]मा बिताए; उनी २०औँ शताब्दीको मध्यतिर भारतको [[देहरादुन]]मा जन्मेका थिए। खत्रीको युवावस्था [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता-पश्चातको कालखण्ड]]सँग मेल खान्छ—यो राष्ट्र-निर्माण, सांस्कृतिक पुनर्जागरण र [[मुम्बई|बम्बई]]मा [[हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को उत्कर्षको समय थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title=Cinematic Kathmandu: Imaginaries of the City |url=https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/33731/7/Karki_D_Cinematic%20Kathmandu_HeiDok_2021.pdf |access-date=2026-10-27 |website=archiv.ub.uni-heidelberg.de}}</ref> यस अवधिमा, चलचित्र र कलाका माध्यमबाट उनी राष्ट्रिय पहिचान, प्रगति र सामाजिक विमर्शसम्बन्धी धारणाहरूको सम्पर्कमा आए। देहरादुनका, भारतीय मूलका र नेपाली मातृभाषी खत्रीले त्यस्तो प्राविधिक विशेषज्ञता भित्र्याए, जुन त्यस समयमा नेपालमा दुर्लभ थियो।<ref name=":1" /> सन् १९६० को दशकको सुरुतिर, [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्तर्गतका बृहत् राष्ट्रिय सांस्कृतिक पहलहरूको एक हिस्साका रूपमा नेपाली चलचित्र निर्माणको नेतृत्व गर्न खत्रीले [[राजा महेन्द्र]]बाट एक महत्त्वपूर्ण निमन्त्रणा प्राप्त गरे। सन् १९६२–१९६३ तिर गरिएको यस शाही आग्रहले उनलाई राष्ट्रिय एकता, भाषामा आधारित सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र सरकारी कार्यक्रमहरूको प्रवर्द्धन गर्नका लागि—राजाको ४२औँ जन्मोत्सवको दृश्यसहित—वृत्तचित्रहरू छायाङ्कन गर्ने जिम्मेवारी सुम्पियो। यी प्रयासहरूको नेतृत्व गर्न खत्री [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] सरे; यससँगै भारतीय चलचित्र क्षेत्रबाट नेपालको चलचित्र उद्योगमा एक अग्रगामी भूमिकातर्फ उनको यात्रा अघि बढ्यो।<ref name=":2">{{Cite web |date=2003-11-28 |title=The filmdom of Nepal |url=https://nepalitimes.com/the-filmdom-of-nepal |access-date=2026-10-27 |website=Nepali Times |language=en}}</ref> == चलचित्र जीवन == वि.सं. २०२१ असोज २२ मा प्रदर्शनमा आएको 'आमा'ले नेपालको चलचित्र उद्योगको सुरुवातलाई सङ्केत गर्‍यो र स्थानीय कथावस्तुलाई चलचित्रमा उतार्न सम्भव छ भन्ने देखाएर पछिल्ला चलचित्र निर्माणका लागि प्रेरणा प्रदान गर्‍यो। व्यक्तिगत कथावस्तु र व्यापक सामाजिक सन्देशहरूको संयोजनमार्फत 'आमा' ले खत्रीको दृष्टिकोणलाई मात्र उजागर गरेन, बरु नेपाली चलचित्रको विकासका लागि एउटा आधारभूत मापदण्ड पनि स्थापित गर्‍यो। पूर्ण रूपमा श्वेत-श्याममा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र दुई लाख नेपाली रुपैयाँभन्दा बढीको (त्यस समयको विनिमय दर अनुसार करिब २६,००० अमेरिकी डलर) सामान्य बजेटमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो। स्रोत-साधनको अभावलाई चिर्दै यसले चलचित्र उद्योगमा नयाँ सुरुवात गरेको थियो।<ref name=":2" /> खत्रीको दोस्रो चलचित्र, '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४), समयगत तथा सामाजिक गतिशीलताको अन्वेषणमा उनको प्रगतिको द्योतक थियो। प्रचार विभागको चलचित्र शाखाद्वारा निर्मित यो चलचित्र वि.सं. २०२४ फागुन २ मा प्रदर्शन गरिएको थियो। '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (२०२७) मा खत्रीले आफ्नो निर्देशन शैलीलाई अझ स्पष्ट सामाजिक टिप्पणीतर्फ विकसित गरे। २०२७ पुष १७ मा त्यही सरकारी विभागद्वारा प्रदर्शित र श्वेत-श्याम मा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र जनार्दन समको कथामा आधारित थियो। == चलचित्र सूची == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| वर्ष !scope="col"| चलचित्र !scope="col"| भूमिका !scope="col" class="unsortable"| टिप्पणीहरू !scope="col" class="unsortable"| सन्दर्भ |- !scope="row"|२०२१ |[[आमा (१९६४ चलचित्र)|''आमा'']] |निर्देशक |नेपालमा निर्मित पहिलो चलचित्र | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.film.gov.np/history-of-cinema-in-nepal|title=History of Cinema in Nepal}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- !scope="row"|२०२४ |[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|''हिजो, आज, भोलि'']] |निर्देशक |दोस्रो चलचित्र |- !scope="row"|२०२७ |[[परिवर्तन (चलचित्र)|''परिवर्तन'']] |निर्देशक |जनार्दन समको नाटकमा आधारित चलचित्र |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] hcy3i0i8jzt4mhqksql62iq93k4jw86 1393212 1393211 2026-10-27T12:08:50Z बडा काजी 52836 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका मानिसहरू]] जोडियो 1393212 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = हिरासिंह खत्री | image = हिरासिंह खत्री.jpg | caption = हिरासिंह खत्री | honorific_suffix = | birth_name = <!--only use if different from name--> | birth_date = | birth_place = [[देहरादुन]], [[उत्तराखण्ड]], भारत | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | citizenship = भारतीय | occupation = [[चलचित्र निर्देशक]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = * [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा (वि.सं. २०२१)]] * [[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो, आज, भोलि (वि.सं. २०२४)]] * [[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन (वि.सं. २०२७)]] | style = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} '''हिरासिंह खत्री''' एक [[नेपाली|नेपाली मूल]]का [[चलचित्र निर्देशक|चलचित्रकर्मी]] थिए, जसले [[नेपाल]]मा निर्मित पहिलो चलचित्र मानिने [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा]] (वि.सं. २०२१) को निर्देशन गरी नेपाली चलचित्र जगतमा अग्रगामी भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/123563|title=एक चेतन, अनेक चेतना|last=खरेल|first=यादव|date=६ जेठ २०७८|website=हिमालखबर|accessdate=१५ साउन २०७९}}</ref><ref>{{Cite web |title=चलचित्रका प्रथम निर्देशक हिरा सिंह खत्री |url=https://khabarhub.com/2023/08/492309/ |access-date=2024-12-16 |website=खबरहब |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=चलचित्रको नयाँ प्रविधि पञ्‍चायतकालमै भित्रिएको हो |url=https://baahrakhari.com/detail/203011 |access-date=2024-12-16 |website=१२ खरी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219195513/https://baahrakhari.com/detail/203011 |archive-date=2024-12-19 }}</ref> [[राजा महेन्द्र]]को निमन्त्रणामा यस परियोजनाको नेतृत्व सम्हालेका खत्रीले तात्कालिन [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालको सूचना मन्त्रालय]] अन्तर्गतको प्रचार विभागको चलचित्र शाखामा रही काम गरे र देशभक्ति तथा [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत राजनीतिक प्रणाली]]को प्रवर्द्धन गर्ने सरकारीस्तरका चलचित्रहरू निर्माण गरेका थिए। ग्रामीण नेपाली परिवेशमा पारिवारिक त्याग र राष्ट्रिय एकताको कथा प्रस्तुत गर्ने चलचित्र 'आमा' को सफलतापछि, खत्रीले थप दुई चलचित्रहरू सामाजिक परिवर्तनको विषयवस्तु समेटिएको '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४) र जनार्दन समको नाटकमा आधारित रही निर्माण गरिएको '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (वि.सं. २०२७) को निर्देशन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|title=हिरासिंह गए, चेतन कार्की जन्माए|last=बानियाँ|first=राजकुमार|date=५ जेठ २०७८|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=१५ साउन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730131416/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|archive-date=2022-07-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो निर्देशकको शालिक अनावरण अगावै विवादमा |url=https://www.filmykhabar.com/news/6016/ |access-date=2024-12-16 |website=फिल्मी खबर}}</ref> यी कामहरूमा, उनले [[अभिनेता]], [[पटकथा लेखक]], संवाद लेखकको रूपमा पनि काम गरे, र राजकीय संरक्षणको क्रममा नेपाली भाषाको चलचित्रमा विकासको आधार तयार गर्न सहायता गरेका थिए। उनका प्रयासका लागि उनलाई वि.सं. २०५५ मा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (नेपाल)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]मा महेन्द्र चलचित्र उपलब्धि पुरस्कार प्राप्त भयो, जसले नेपाली चलचित्र परम्परा स्थापना गर्ने उनको भूमिकालाई सम्मान गरेको हो।<ref>{{Cite web |title=हिरासिंह खत्री |url=https://www.lensnepal.com/profile/hira-singh-khatri.html |access-date=2026-10-27 |website=लेन्सनेपाल}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == हिरासिंह खत्रीले आफ्नो प्रारम्भिक जीवन [[भारत]]मा बिताए; उनी २०औँ शताब्दीको मध्यतिर भारतको [[देहरादुन]]मा जन्मेका थिए। खत्रीको युवावस्था [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता-पश्चातको कालखण्ड]]सँग मेल खान्छ—यो राष्ट्र-निर्माण, सांस्कृतिक पुनर्जागरण र [[मुम्बई|बम्बई]]मा [[हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को उत्कर्षको समय थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title=Cinematic Kathmandu: Imaginaries of the City |url=https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/33731/7/Karki_D_Cinematic%20Kathmandu_HeiDok_2021.pdf |access-date=2026-10-27 |website=archiv.ub.uni-heidelberg.de}}</ref> यस अवधिमा, चलचित्र र कलाका माध्यमबाट उनी राष्ट्रिय पहिचान, प्रगति र सामाजिक विमर्शसम्बन्धी धारणाहरूको सम्पर्कमा आए। देहरादुनका, भारतीय मूलका र नेपाली मातृभाषी खत्रीले त्यस्तो प्राविधिक विशेषज्ञता भित्र्याए, जुन त्यस समयमा नेपालमा दुर्लभ थियो।<ref name=":1" /> सन् १९६० को दशकको सुरुतिर, [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्तर्गतका बृहत् राष्ट्रिय सांस्कृतिक पहलहरूको एक हिस्साका रूपमा नेपाली चलचित्र निर्माणको नेतृत्व गर्न खत्रीले [[राजा महेन्द्र]]बाट एक महत्त्वपूर्ण निमन्त्रणा प्राप्त गरे। सन् १९६२–१९६३ तिर गरिएको यस शाही आग्रहले उनलाई राष्ट्रिय एकता, भाषामा आधारित सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र सरकारी कार्यक्रमहरूको प्रवर्द्धन गर्नका लागि—राजाको ४२औँ जन्मोत्सवको दृश्यसहित—वृत्तचित्रहरू छायाङ्कन गर्ने जिम्मेवारी सुम्पियो। यी प्रयासहरूको नेतृत्व गर्न खत्री [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] सरे; यससँगै भारतीय चलचित्र क्षेत्रबाट नेपालको चलचित्र उद्योगमा एक अग्रगामी भूमिकातर्फ उनको यात्रा अघि बढ्यो।<ref name=":2">{{Cite web |date=2003-11-28 |title=The filmdom of Nepal |url=https://nepalitimes.com/the-filmdom-of-nepal |access-date=2026-10-27 |website=Nepali Times |language=en}}</ref> == चलचित्र जीवन == वि.सं. २०२१ असोज २२ मा प्रदर्शनमा आएको 'आमा'ले नेपालको चलचित्र उद्योगको सुरुवातलाई सङ्केत गर्‍यो र स्थानीय कथावस्तुलाई चलचित्रमा उतार्न सम्भव छ भन्ने देखाएर पछिल्ला चलचित्र निर्माणका लागि प्रेरणा प्रदान गर्‍यो। व्यक्तिगत कथावस्तु र व्यापक सामाजिक सन्देशहरूको संयोजनमार्फत 'आमा' ले खत्रीको दृष्टिकोणलाई मात्र उजागर गरेन, बरु नेपाली चलचित्रको विकासका लागि एउटा आधारभूत मापदण्ड पनि स्थापित गर्‍यो। पूर्ण रूपमा श्वेत-श्याममा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र दुई लाख नेपाली रुपैयाँभन्दा बढीको (त्यस समयको विनिमय दर अनुसार करिब २६,००० अमेरिकी डलर) सामान्य बजेटमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो। स्रोत-साधनको अभावलाई चिर्दै यसले चलचित्र उद्योगमा नयाँ सुरुवात गरेको थियो।<ref name=":2" /> खत्रीको दोस्रो चलचित्र, '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४), समयगत तथा सामाजिक गतिशीलताको अन्वेषणमा उनको प्रगतिको द्योतक थियो। प्रचार विभागको चलचित्र शाखाद्वारा निर्मित यो चलचित्र वि.सं. २०२४ फागुन २ मा प्रदर्शन गरिएको थियो। '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (२०२७) मा खत्रीले आफ्नो निर्देशन शैलीलाई अझ स्पष्ट सामाजिक टिप्पणीतर्फ विकसित गरे। २०२७ पुष १७ मा त्यही सरकारी विभागद्वारा प्रदर्शित र श्वेत-श्याम मा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र जनार्दन समको कथामा आधारित थियो। == चलचित्र सूची == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| वर्ष !scope="col"| चलचित्र !scope="col"| भूमिका !scope="col" class="unsortable"| टिप्पणीहरू !scope="col" class="unsortable"| सन्दर्भ |- !scope="row"|२०२१ |[[आमा (१९६४ चलचित्र)|''आमा'']] |निर्देशक |नेपालमा निर्मित पहिलो चलचित्र | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.film.gov.np/history-of-cinema-in-nepal|title=History of Cinema in Nepal}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- !scope="row"|२०२४ |[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|''हिजो, आज, भोलि'']] |निर्देशक |दोस्रो चलचित्र |- !scope="row"|२०२७ |[[परिवर्तन (चलचित्र)|''परिवर्तन'']] |निर्देशक |जनार्दन समको नाटकमा आधारित चलचित्र |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका मानिसहरू]] q6wkevh508d7a19bt14fvmqa3ohsf4b 1393213 1393212 2026-10-27T12:09:14Z बडा काजी 52836 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका कलाकारहरू]] जोडियो 1393213 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = हिरासिंह खत्री | image = हिरासिंह खत्री.jpg | caption = हिरासिंह खत्री | honorific_suffix = | birth_name = <!--only use if different from name--> | birth_date = | birth_place = [[देहरादुन]], [[उत्तराखण्ड]], भारत | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | citizenship = भारतीय | occupation = [[चलचित्र निर्देशक]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = * [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा (वि.सं. २०२१)]] * [[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो, आज, भोलि (वि.सं. २०२४)]] * [[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन (वि.सं. २०२७)]] | style = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} '''हिरासिंह खत्री''' एक [[नेपाली|नेपाली मूल]]का [[चलचित्र निर्देशक|चलचित्रकर्मी]] थिए, जसले [[नेपाल]]मा निर्मित पहिलो चलचित्र मानिने [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा]] (वि.सं. २०२१) को निर्देशन गरी नेपाली चलचित्र जगतमा अग्रगामी भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/123563|title=एक चेतन, अनेक चेतना|last=खरेल|first=यादव|date=६ जेठ २०७८|website=हिमालखबर|accessdate=१५ साउन २०७९}}</ref><ref>{{Cite web |title=चलचित्रका प्रथम निर्देशक हिरा सिंह खत्री |url=https://khabarhub.com/2023/08/492309/ |access-date=2024-12-16 |website=खबरहब |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=चलचित्रको नयाँ प्रविधि पञ्‍चायतकालमै भित्रिएको हो |url=https://baahrakhari.com/detail/203011 |access-date=2024-12-16 |website=१२ खरी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219195513/https://baahrakhari.com/detail/203011 |archive-date=2024-12-19 }}</ref> [[राजा महेन्द्र]]को निमन्त्रणामा यस परियोजनाको नेतृत्व सम्हालेका खत्रीले तात्कालिन [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालको सूचना मन्त्रालय]] अन्तर्गतको प्रचार विभागको चलचित्र शाखामा रही काम गरे र देशभक्ति तथा [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत राजनीतिक प्रणाली]]को प्रवर्द्धन गर्ने सरकारीस्तरका चलचित्रहरू निर्माण गरेका थिए। ग्रामीण नेपाली परिवेशमा पारिवारिक त्याग र राष्ट्रिय एकताको कथा प्रस्तुत गर्ने चलचित्र 'आमा' को सफलतापछि, खत्रीले थप दुई चलचित्रहरू सामाजिक परिवर्तनको विषयवस्तु समेटिएको '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४) र जनार्दन समको नाटकमा आधारित रही निर्माण गरिएको '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (वि.सं. २०२७) को निर्देशन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|title=हिरासिंह गए, चेतन कार्की जन्माए|last=बानियाँ|first=राजकुमार|date=५ जेठ २०७८|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=१५ साउन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730131416/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|archive-date=2022-07-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो निर्देशकको शालिक अनावरण अगावै विवादमा |url=https://www.filmykhabar.com/news/6016/ |access-date=2024-12-16 |website=फिल्मी खबर}}</ref> यी कामहरूमा, उनले [[अभिनेता]], [[पटकथा लेखक]], संवाद लेखकको रूपमा पनि काम गरे, र राजकीय संरक्षणको क्रममा नेपाली भाषाको चलचित्रमा विकासको आधार तयार गर्न सहायता गरेका थिए। उनका प्रयासका लागि उनलाई वि.सं. २०५५ मा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (नेपाल)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]मा महेन्द्र चलचित्र उपलब्धि पुरस्कार प्राप्त भयो, जसले नेपाली चलचित्र परम्परा स्थापना गर्ने उनको भूमिकालाई सम्मान गरेको हो।<ref>{{Cite web |title=हिरासिंह खत्री |url=https://www.lensnepal.com/profile/hira-singh-khatri.html |access-date=2026-10-27 |website=लेन्सनेपाल}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == हिरासिंह खत्रीले आफ्नो प्रारम्भिक जीवन [[भारत]]मा बिताए; उनी २०औँ शताब्दीको मध्यतिर भारतको [[देहरादुन]]मा जन्मेका थिए। खत्रीको युवावस्था [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता-पश्चातको कालखण्ड]]सँग मेल खान्छ—यो राष्ट्र-निर्माण, सांस्कृतिक पुनर्जागरण र [[मुम्बई|बम्बई]]मा [[हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को उत्कर्षको समय थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title=Cinematic Kathmandu: Imaginaries of the City |url=https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/33731/7/Karki_D_Cinematic%20Kathmandu_HeiDok_2021.pdf |access-date=2026-10-27 |website=archiv.ub.uni-heidelberg.de}}</ref> यस अवधिमा, चलचित्र र कलाका माध्यमबाट उनी राष्ट्रिय पहिचान, प्रगति र सामाजिक विमर्शसम्बन्धी धारणाहरूको सम्पर्कमा आए। देहरादुनका, भारतीय मूलका र नेपाली मातृभाषी खत्रीले त्यस्तो प्राविधिक विशेषज्ञता भित्र्याए, जुन त्यस समयमा नेपालमा दुर्लभ थियो।<ref name=":1" /> सन् १९६० को दशकको सुरुतिर, [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्तर्गतका बृहत् राष्ट्रिय सांस्कृतिक पहलहरूको एक हिस्साका रूपमा नेपाली चलचित्र निर्माणको नेतृत्व गर्न खत्रीले [[राजा महेन्द्र]]बाट एक महत्त्वपूर्ण निमन्त्रणा प्राप्त गरे। सन् १९६२–१९६३ तिर गरिएको यस शाही आग्रहले उनलाई राष्ट्रिय एकता, भाषामा आधारित सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र सरकारी कार्यक्रमहरूको प्रवर्द्धन गर्नका लागि—राजाको ४२औँ जन्मोत्सवको दृश्यसहित—वृत्तचित्रहरू छायाङ्कन गर्ने जिम्मेवारी सुम्पियो। यी प्रयासहरूको नेतृत्व गर्न खत्री [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] सरे; यससँगै भारतीय चलचित्र क्षेत्रबाट नेपालको चलचित्र उद्योगमा एक अग्रगामी भूमिकातर्फ उनको यात्रा अघि बढ्यो।<ref name=":2">{{Cite web |date=2003-11-28 |title=The filmdom of Nepal |url=https://nepalitimes.com/the-filmdom-of-nepal |access-date=2026-10-27 |website=Nepali Times |language=en}}</ref> == चलचित्र जीवन == वि.सं. २०२१ असोज २२ मा प्रदर्शनमा आएको 'आमा'ले नेपालको चलचित्र उद्योगको सुरुवातलाई सङ्केत गर्‍यो र स्थानीय कथावस्तुलाई चलचित्रमा उतार्न सम्भव छ भन्ने देखाएर पछिल्ला चलचित्र निर्माणका लागि प्रेरणा प्रदान गर्‍यो। व्यक्तिगत कथावस्तु र व्यापक सामाजिक सन्देशहरूको संयोजनमार्फत 'आमा' ले खत्रीको दृष्टिकोणलाई मात्र उजागर गरेन, बरु नेपाली चलचित्रको विकासका लागि एउटा आधारभूत मापदण्ड पनि स्थापित गर्‍यो। पूर्ण रूपमा श्वेत-श्याममा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र दुई लाख नेपाली रुपैयाँभन्दा बढीको (त्यस समयको विनिमय दर अनुसार करिब २६,००० अमेरिकी डलर) सामान्य बजेटमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो। स्रोत-साधनको अभावलाई चिर्दै यसले चलचित्र उद्योगमा नयाँ सुरुवात गरेको थियो।<ref name=":2" /> खत्रीको दोस्रो चलचित्र, '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४), समयगत तथा सामाजिक गतिशीलताको अन्वेषणमा उनको प्रगतिको द्योतक थियो। प्रचार विभागको चलचित्र शाखाद्वारा निर्मित यो चलचित्र वि.सं. २०२४ फागुन २ मा प्रदर्शन गरिएको थियो। '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (२०२७) मा खत्रीले आफ्नो निर्देशन शैलीलाई अझ स्पष्ट सामाजिक टिप्पणीतर्फ विकसित गरे। २०२७ पुष १७ मा त्यही सरकारी विभागद्वारा प्रदर्शित र श्वेत-श्याम मा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र जनार्दन समको कथामा आधारित थियो। == चलचित्र सूची == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| वर्ष !scope="col"| चलचित्र !scope="col"| भूमिका !scope="col" class="unsortable"| टिप्पणीहरू !scope="col" class="unsortable"| सन्दर्भ |- !scope="row"|२०२१ |[[आमा (१९६४ चलचित्र)|''आमा'']] |निर्देशक |नेपालमा निर्मित पहिलो चलचित्र | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.film.gov.np/history-of-cinema-in-nepal|title=History of Cinema in Nepal}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- !scope="row"|२०२४ |[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|''हिजो, आज, भोलि'']] |निर्देशक |दोस्रो चलचित्र |- !scope="row"|२०२७ |[[परिवर्तन (चलचित्र)|''परिवर्तन'']] |निर्देशक |जनार्दन समको नाटकमा आधारित चलचित्र |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका कलाकारहरू]] fju7isxbyni3fd4r5vaou2ilhi5nr5w 1393214 1393213 2026-10-27T12:09:24Z बडा काजी 52836 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] जोडियो 1393214 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = हिरासिंह खत्री | image = हिरासिंह खत्री.jpg | caption = हिरासिंह खत्री | honorific_suffix = | birth_name = <!--only use if different from name--> | birth_date = | birth_place = [[देहरादुन]], [[उत्तराखण्ड]], भारत | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | citizenship = भारतीय | occupation = [[चलचित्र निर्देशक]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = * [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा (वि.सं. २०२१)]] * [[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो, आज, भोलि (वि.सं. २०२४)]] * [[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन (वि.सं. २०२७)]] | style = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} '''हिरासिंह खत्री''' एक [[नेपाली|नेपाली मूल]]का [[चलचित्र निर्देशक|चलचित्रकर्मी]] थिए, जसले [[नेपाल]]मा निर्मित पहिलो चलचित्र मानिने [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा]] (वि.सं. २०२१) को निर्देशन गरी नेपाली चलचित्र जगतमा अग्रगामी भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/123563|title=एक चेतन, अनेक चेतना|last=खरेल|first=यादव|date=६ जेठ २०७८|website=हिमालखबर|accessdate=१५ साउन २०७९}}</ref><ref>{{Cite web |title=चलचित्रका प्रथम निर्देशक हिरा सिंह खत्री |url=https://khabarhub.com/2023/08/492309/ |access-date=2024-12-16 |website=खबरहब |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=चलचित्रको नयाँ प्रविधि पञ्‍चायतकालमै भित्रिएको हो |url=https://baahrakhari.com/detail/203011 |access-date=2024-12-16 |website=१२ खरी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219195513/https://baahrakhari.com/detail/203011 |archive-date=2024-12-19 }}</ref> [[राजा महेन्द्र]]को निमन्त्रणामा यस परियोजनाको नेतृत्व सम्हालेका खत्रीले तात्कालिन [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालको सूचना मन्त्रालय]] अन्तर्गतको प्रचार विभागको चलचित्र शाखामा रही काम गरे र देशभक्ति तथा [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत राजनीतिक प्रणाली]]को प्रवर्द्धन गर्ने सरकारीस्तरका चलचित्रहरू निर्माण गरेका थिए। ग्रामीण नेपाली परिवेशमा पारिवारिक त्याग र राष्ट्रिय एकताको कथा प्रस्तुत गर्ने चलचित्र 'आमा' को सफलतापछि, खत्रीले थप दुई चलचित्रहरू सामाजिक परिवर्तनको विषयवस्तु समेटिएको '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४) र जनार्दन समको नाटकमा आधारित रही निर्माण गरिएको '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (वि.सं. २०२७) को निर्देशन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|title=हिरासिंह गए, चेतन कार्की जन्माए|last=बानियाँ|first=राजकुमार|date=५ जेठ २०७८|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=१५ साउन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730131416/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|archive-date=2022-07-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो निर्देशकको शालिक अनावरण अगावै विवादमा |url=https://www.filmykhabar.com/news/6016/ |access-date=2024-12-16 |website=फिल्मी खबर}}</ref> यी कामहरूमा, उनले [[अभिनेता]], [[पटकथा लेखक]], संवाद लेखकको रूपमा पनि काम गरे, र राजकीय संरक्षणको क्रममा नेपाली भाषाको चलचित्रमा विकासको आधार तयार गर्न सहायता गरेका थिए। उनका प्रयासका लागि उनलाई वि.सं. २०५५ मा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (नेपाल)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]मा महेन्द्र चलचित्र उपलब्धि पुरस्कार प्राप्त भयो, जसले नेपाली चलचित्र परम्परा स्थापना गर्ने उनको भूमिकालाई सम्मान गरेको हो।<ref>{{Cite web |title=हिरासिंह खत्री |url=https://www.lensnepal.com/profile/hira-singh-khatri.html |access-date=2026-10-27 |website=लेन्सनेपाल}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == हिरासिंह खत्रीले आफ्नो प्रारम्भिक जीवन [[भारत]]मा बिताए; उनी २०औँ शताब्दीको मध्यतिर भारतको [[देहरादुन]]मा जन्मेका थिए। खत्रीको युवावस्था [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता-पश्चातको कालखण्ड]]सँग मेल खान्छ—यो राष्ट्र-निर्माण, सांस्कृतिक पुनर्जागरण र [[मुम्बई|बम्बई]]मा [[हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को उत्कर्षको समय थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title=Cinematic Kathmandu: Imaginaries of the City |url=https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/33731/7/Karki_D_Cinematic%20Kathmandu_HeiDok_2021.pdf |access-date=2026-10-27 |website=archiv.ub.uni-heidelberg.de}}</ref> यस अवधिमा, चलचित्र र कलाका माध्यमबाट उनी राष्ट्रिय पहिचान, प्रगति र सामाजिक विमर्शसम्बन्धी धारणाहरूको सम्पर्कमा आए। देहरादुनका, भारतीय मूलका र नेपाली मातृभाषी खत्रीले त्यस्तो प्राविधिक विशेषज्ञता भित्र्याए, जुन त्यस समयमा नेपालमा दुर्लभ थियो।<ref name=":1" /> सन् १९६० को दशकको सुरुतिर, [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्तर्गतका बृहत् राष्ट्रिय सांस्कृतिक पहलहरूको एक हिस्साका रूपमा नेपाली चलचित्र निर्माणको नेतृत्व गर्न खत्रीले [[राजा महेन्द्र]]बाट एक महत्त्वपूर्ण निमन्त्रणा प्राप्त गरे। सन् १९६२–१९६३ तिर गरिएको यस शाही आग्रहले उनलाई राष्ट्रिय एकता, भाषामा आधारित सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र सरकारी कार्यक्रमहरूको प्रवर्द्धन गर्नका लागि—राजाको ४२औँ जन्मोत्सवको दृश्यसहित—वृत्तचित्रहरू छायाङ्कन गर्ने जिम्मेवारी सुम्पियो। यी प्रयासहरूको नेतृत्व गर्न खत्री [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] सरे; यससँगै भारतीय चलचित्र क्षेत्रबाट नेपालको चलचित्र उद्योगमा एक अग्रगामी भूमिकातर्फ उनको यात्रा अघि बढ्यो।<ref name=":2">{{Cite web |date=2003-11-28 |title=The filmdom of Nepal |url=https://nepalitimes.com/the-filmdom-of-nepal |access-date=2026-10-27 |website=Nepali Times |language=en}}</ref> == चलचित्र जीवन == वि.सं. २०२१ असोज २२ मा प्रदर्शनमा आएको 'आमा'ले नेपालको चलचित्र उद्योगको सुरुवातलाई सङ्केत गर्‍यो र स्थानीय कथावस्तुलाई चलचित्रमा उतार्न सम्भव छ भन्ने देखाएर पछिल्ला चलचित्र निर्माणका लागि प्रेरणा प्रदान गर्‍यो। व्यक्तिगत कथावस्तु र व्यापक सामाजिक सन्देशहरूको संयोजनमार्फत 'आमा' ले खत्रीको दृष्टिकोणलाई मात्र उजागर गरेन, बरु नेपाली चलचित्रको विकासका लागि एउटा आधारभूत मापदण्ड पनि स्थापित गर्‍यो। पूर्ण रूपमा श्वेत-श्याममा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र दुई लाख नेपाली रुपैयाँभन्दा बढीको (त्यस समयको विनिमय दर अनुसार करिब २६,००० अमेरिकी डलर) सामान्य बजेटमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो। स्रोत-साधनको अभावलाई चिर्दै यसले चलचित्र उद्योगमा नयाँ सुरुवात गरेको थियो।<ref name=":2" /> खत्रीको दोस्रो चलचित्र, '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४), समयगत तथा सामाजिक गतिशीलताको अन्वेषणमा उनको प्रगतिको द्योतक थियो। प्रचार विभागको चलचित्र शाखाद्वारा निर्मित यो चलचित्र वि.सं. २०२४ फागुन २ मा प्रदर्शन गरिएको थियो। '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (२०२७) मा खत्रीले आफ्नो निर्देशन शैलीलाई अझ स्पष्ट सामाजिक टिप्पणीतर्फ विकसित गरे। २०२७ पुष १७ मा त्यही सरकारी विभागद्वारा प्रदर्शित र श्वेत-श्याम मा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र जनार्दन समको कथामा आधारित थियो। == चलचित्र सूची == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| वर्ष !scope="col"| चलचित्र !scope="col"| भूमिका !scope="col" class="unsortable"| टिप्पणीहरू !scope="col" class="unsortable"| सन्दर्भ |- !scope="row"|२०२१ |[[आमा (१९६४ चलचित्र)|''आमा'']] |निर्देशक |नेपालमा निर्मित पहिलो चलचित्र | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.film.gov.np/history-of-cinema-in-nepal|title=History of Cinema in Nepal}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- !scope="row"|२०२४ |[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|''हिजो, आज, भोलि'']] |निर्देशक |दोस्रो चलचित्र |- !scope="row"|२०२७ |[[परिवर्तन (चलचित्र)|''परिवर्तन'']] |निर्देशक |जनार्दन समको नाटकमा आधारित चलचित्र |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका कलाकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] 655bafc7tvw0utc8fhkwaix3vza5mvw 1393215 1393214 2026-10-27T12:11:57Z बडा काजी 52836 + 1393215 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = हिरासिंह खत्री | image = हिरासिंह खत्री.jpg | caption = हिरासिंह खत्री | honorific_suffix = | birth_name = <!--only use if different from name--> | birth_date = | birth_place = [[देहरादुन]], [[उत्तराखण्ड]], भारत | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | citizenship = भारतीय | occupation = [[चलचित्र निर्देशक]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = * [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा (वि.सं. २०२१)]] * [[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो, आज, भोलि (वि.सं. २०२४)]] * [[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन (वि.सं. २०२७)]] | style = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} '''हिरासिंह खत्री''' एक [[नेपाली|नेपाली मूल]]का [[चलचित्र निर्देशक|चलचित्रकर्मी]] थिए, जसले [[नेपाल]]मा निर्मित पहिलो चलचित्र मानिने [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा]] (वि.सं. २०२१) को निर्देशन गरी नेपाली चलचित्र जगतमा अग्रगामी भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/123563|title=एक चेतन, अनेक चेतना|last=खरेल|first=यादव|date=६ जेठ २०७८|website=हिमालखबर|accessdate=१५ साउन २०७९}}</ref><ref>{{Cite web |title=चलचित्रका प्रथम निर्देशक हिरा सिंह खत्री |url=https://khabarhub.com/2023/08/492309/ |access-date=2024-12-16 |website=खबरहब |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=चलचित्रको नयाँ प्रविधि पञ्‍चायतकालमै भित्रिएको हो |url=https://baahrakhari.com/detail/203011 |access-date=2024-12-16 |website=१२ खरी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219195513/https://baahrakhari.com/detail/203011 |archive-date=2024-12-19 }}</ref> [[राजा महेन्द्र]]को निमन्त्रणामा यस परियोजनाको नेतृत्व सम्हालेका खत्रीले तात्कालिन [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालको सूचना मन्त्रालय]] अन्तर्गतको प्रचार विभागको चलचित्र शाखामा रही काम गरे र देशभक्ति तथा [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत राजनीतिक प्रणाली]]को प्रवर्द्धन गर्ने सरकारीस्तरका चलचित्रहरू निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=नेपाली चलचित्रका सच्चा ‘हिरा’ |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/the-true-diamond-of-nepali-cinema-68-52.html |access-date=2026-10-27 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> ग्रामीण नेपाली परिवेशमा पारिवारिक त्याग र राष्ट्रिय एकताको कथा प्रस्तुत गर्ने चलचित्र 'आमा' को सफलतापछि, खत्रीले थप दुई चलचित्रहरू सामाजिक परिवर्तनको विषयवस्तु समेटिएको '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४) र जनार्दन समको नाटकमा आधारित रही निर्माण गरिएको '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (वि.सं. २०२७) को निर्देशन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|title=हिरासिंह गए, चेतन कार्की जन्माए|last=बानियाँ|first=राजकुमार|date=५ जेठ २०७८|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=१५ साउन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730131416/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|archive-date=2022-07-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो निर्देशकको शालिक अनावरण अगावै विवादमा |url=https://www.filmykhabar.com/news/6016/ |access-date=2024-12-16 |website=फिल्मी खबर}}</ref> यी कामहरूमा, उनले [[अभिनेता]], [[पटकथा लेखक]], संवाद लेखकको रूपमा पनि काम गरे, र राजकीय संरक्षणको क्रममा नेपाली भाषाको चलचित्रमा विकासको आधार तयार गर्न सहायता गरेका थिए। उनका प्रयासका लागि उनलाई वि.सं. २०५५ मा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (नेपाल)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]मा महेन्द्र चलचित्र उपलब्धि पुरस्कार प्राप्त भयो, जसले नेपाली चलचित्र परम्परा स्थापना गर्ने उनको भूमिकालाई सम्मान गरेको हो।<ref>{{Cite web |title=हिरासिंह खत्री |url=https://www.lensnepal.com/profile/hira-singh-khatri.html |access-date=2026-10-27 |website=लेन्सनेपाल}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == हिरासिंह खत्रीले आफ्नो प्रारम्भिक जीवन [[भारत]]मा बिताए; उनी २०औँ शताब्दीको मध्यतिर भारतको [[देहरादुन]]मा जन्मेका थिए। खत्रीको युवावस्था [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता-पश्चातको कालखण्ड]]सँग मेल खान्छ—यो राष्ट्र-निर्माण, सांस्कृतिक पुनर्जागरण र [[मुम्बई|बम्बई]]मा [[हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को उत्कर्षको समय थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title=Cinematic Kathmandu: Imaginaries of the City |url=https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/33731/7/Karki_D_Cinematic%20Kathmandu_HeiDok_2021.pdf |access-date=2026-10-27 |website=archiv.ub.uni-heidelberg.de}}</ref> यस अवधिमा, चलचित्र र कलाका माध्यमबाट उनी राष्ट्रिय पहिचान, प्रगति र सामाजिक विमर्शसम्बन्धी धारणाहरूको सम्पर्कमा आए। देहरादुनका, भारतीय मूलका र नेपाली मातृभाषी खत्रीले त्यस्तो प्राविधिक विशेषज्ञता भित्र्याए, जुन त्यस समयमा नेपालमा दुर्लभ थियो।<ref name=":1" /> सन् १९६० को दशकको सुरुतिर, [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्तर्गतका बृहत् राष्ट्रिय सांस्कृतिक पहलहरूको एक हिस्साका रूपमा नेपाली चलचित्र निर्माणको नेतृत्व गर्न खत्रीले [[राजा महेन्द्र]]बाट एक महत्त्वपूर्ण निमन्त्रणा प्राप्त गरे। सन् १९६२–१९६३ तिर गरिएको यस शाही आग्रहले उनलाई राष्ट्रिय एकता, भाषामा आधारित सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र सरकारी कार्यक्रमहरूको प्रवर्द्धन गर्नका लागि—राजाको ४२औँ जन्मोत्सवको दृश्यसहित—वृत्तचित्रहरू छायाङ्कन गर्ने जिम्मेवारी सुम्पियो। यी प्रयासहरूको नेतृत्व गर्न खत्री [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] सरे; यससँगै भारतीय चलचित्र क्षेत्रबाट नेपालको चलचित्र उद्योगमा एक अग्रगामी भूमिकातर्फ उनको यात्रा अघि बढ्यो।<ref name=":2">{{Cite web |date=2003-11-28 |title=The filmdom of Nepal |url=https://nepalitimes.com/the-filmdom-of-nepal |access-date=2026-10-27 |website=Nepali Times |language=en}}</ref> == चलचित्र जीवन == वि.सं. २०२१ असोज २२ मा प्रदर्शनमा आएको 'आमा'ले नेपालको चलचित्र उद्योगको सुरुवातलाई सङ्केत गर्‍यो र स्थानीय कथावस्तुलाई चलचित्रमा उतार्न सम्भव छ भन्ने देखाएर पछिल्ला चलचित्र निर्माणका लागि प्रेरणा प्रदान गर्‍यो। व्यक्तिगत कथावस्तु र व्यापक सामाजिक सन्देशहरूको संयोजनमार्फत 'आमा' ले खत्रीको दृष्टिकोणलाई मात्र उजागर गरेन, बरु नेपाली चलचित्रको विकासका लागि एउटा आधारभूत मापदण्ड पनि स्थापित गर्‍यो। पूर्ण रूपमा श्वेत-श्याममा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र दुई लाख नेपाली रुपैयाँभन्दा बढीको (त्यस समयको विनिमय दर अनुसार करिब २६,००० अमेरिकी डलर) सामान्य बजेटमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो। स्रोत-साधनको अभावलाई चिर्दै यसले चलचित्र उद्योगमा नयाँ सुरुवात गरेको थियो।<ref name=":2" /> खत्रीको दोस्रो चलचित्र, '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४), समयगत तथा सामाजिक गतिशीलताको अन्वेषणमा उनको प्रगतिको द्योतक थियो। प्रचार विभागको चलचित्र शाखाद्वारा निर्मित यो चलचित्र वि.सं. २०२४ फागुन २ मा प्रदर्शन गरिएको थियो। '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (२०२७) मा खत्रीले आफ्नो निर्देशन शैलीलाई अझ स्पष्ट सामाजिक टिप्पणीतर्फ विकसित गरे। २०२७ पुष १७ मा त्यही सरकारी विभागद्वारा प्रदर्शित र श्वेत-श्याम मा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र जनार्दन समको कथामा आधारित थियो। == चलचित्र सूची == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| वर्ष !scope="col"| चलचित्र !scope="col"| भूमिका !scope="col" class="unsortable"| टिप्पणीहरू !scope="col" class="unsortable"| सन्दर्भ |- !scope="row"|२०२१ |[[आमा (१९६४ चलचित्र)|''आमा'']] |निर्देशक |नेपालमा निर्मित पहिलो चलचित्र | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.film.gov.np/history-of-cinema-in-nepal|title=History of Cinema in Nepal}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- !scope="row"|२०२४ |[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|''हिजो, आज, भोलि'']] |निर्देशक |दोस्रो चलचित्र |- !scope="row"|२०२७ |[[परिवर्तन (चलचित्र)|''परिवर्तन'']] |निर्देशक |जनार्दन समको नाटकमा आधारित चलचित्र |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका कलाकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] i979k7mg29vqausmnxnsqyff43m4mbu 1393220 1393215 2026-10-27T12:19:01Z बडा काजी 52836 + 1393220 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = हिरासिंह खत्री | image = हिरासिंह खत्री.jpg | caption = हिरासिंह खत्री | honorific_suffix = | birth_name = <!--only use if different from name--> | birth_date = | birth_place = [[देहरादुन]], [[उत्तराखण्ड]], भारत | death_date = वि.सं. २०५४<ref>{{Cite web |title=निर्देशक हीरासिंह खत्रीको नेपाली चलचित्रमा योगदान |url=https://www.rangasansar.com/detail/11582 |access-date=2026-10-27 |website=रंगसंसार}}</ref> | death_place = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], भारत | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | citizenship = भारतीय | occupation = [[चलचित्र निर्देशक]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = * [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा (वि.सं. २०२१)]] * [[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो, आज, भोलि (वि.सं. २०२४)]] * [[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन (वि.सं. २०२७)]] | style = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} '''हिरासिंह खत्री''' एक [[नेपाली|नेपाली मूल]]का [[चलचित्र निर्देशक|चलचित्रकर्मी]] थिए, जसले [[नेपाल]]मा निर्मित पहिलो चलचित्र मानिने [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा]] (वि.सं. २०२१) को निर्देशन गरी नेपाली चलचित्र जगतमा अग्रगामी भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/123563|title=एक चेतन, अनेक चेतना|last=खरेल|first=यादव|date=६ जेठ २०७८|website=हिमालखबर|accessdate=१५ साउन २०७९}}</ref><ref>{{Cite web |title=चलचित्रका प्रथम निर्देशक हिरा सिंह खत्री |url=https://khabarhub.com/2023/08/492309/ |access-date=2024-12-16 |website=खबरहब |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=चलचित्रको नयाँ प्रविधि पञ्‍चायतकालमै भित्रिएको हो |url=https://baahrakhari.com/detail/203011 |access-date=2024-12-16 |website=१२ खरी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219195513/https://baahrakhari.com/detail/203011 |archive-date=2024-12-19 }}</ref> [[राजा महेन्द्र]]को निमन्त्रणामा यस परियोजनाको नेतृत्व सम्हालेका खत्रीले तात्कालिन [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालको सूचना मन्त्रालय]] अन्तर्गतको प्रचार विभागको चलचित्र शाखामा रही काम गरे र देशभक्ति तथा [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत राजनीतिक प्रणाली]]को प्रवर्द्धन गर्ने सरकारीस्तरका चलचित्रहरू निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=नेपाली चलचित्रका सच्चा ‘हिरा’ |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/the-true-diamond-of-nepali-cinema-68-52.html |access-date=2026-10-27 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> ग्रामीण नेपाली परिवेशमा पारिवारिक त्याग र राष्ट्रिय एकताको कथा प्रस्तुत गर्ने चलचित्र 'आमा' को सफलतापछि, खत्रीले थप दुई चलचित्रहरू सामाजिक परिवर्तनको विषयवस्तु समेटिएको '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४) र जनार्दन समको नाटकमा आधारित रही निर्माण गरिएको '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (वि.सं. २०२७) को निर्देशन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|title=हिरासिंह गए, चेतन कार्की जन्माए|last=बानियाँ|first=राजकुमार|date=५ जेठ २०७८|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=१५ साउन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730131416/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|archive-date=2022-07-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो निर्देशकको शालिक अनावरण अगावै विवादमा |url=https://www.filmykhabar.com/news/6016/ |access-date=2024-12-16 |website=फिल्मी खबर}}</ref> यी कामहरूमा, उनले [[अभिनेता]], [[पटकथा लेखक]], संवाद लेखकको रूपमा पनि काम गरे, र राजकीय संरक्षणको क्रममा नेपाली भाषाको चलचित्रमा विकासको आधार तयार गर्न सहायता गरेका थिए। उनका प्रयासका लागि उनलाई वि.सं. २०५५ मा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (नेपाल)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]मा महेन्द्र चलचित्र उपलब्धि पुरस्कार प्राप्त भयो, जसले नेपाली चलचित्र परम्परा स्थापना गर्ने उनको भूमिकालाई सम्मान गरेको हो।<ref>{{Cite web |title=हिरासिंह खत्री |url=https://www.lensnepal.com/profile/hira-singh-khatri.html |access-date=2026-10-27 |website=लेन्सनेपाल}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == हिरासिंह खत्रीले आफ्नो प्रारम्भिक जीवन [[भारत]]मा बिताए; उनी २०औँ शताब्दीको मध्यतिर भारतको [[देहरादुन]]मा जन्मेका थिए। खत्रीको युवावस्था [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता-पश्चातको कालखण्ड]]सँग मेल खान्छ—यो राष्ट्र-निर्माण, सांस्कृतिक पुनर्जागरण र [[मुम्बई|बम्बई]]मा [[हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को उत्कर्षको समय थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title=Cinematic Kathmandu: Imaginaries of the City |url=https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/33731/7/Karki_D_Cinematic%20Kathmandu_HeiDok_2021.pdf |access-date=2026-10-27 |website=archiv.ub.uni-heidelberg.de}}</ref> यस अवधिमा, चलचित्र र कलाका माध्यमबाट उनी राष्ट्रिय पहिचान, प्रगति र सामाजिक विमर्शसम्बन्धी धारणाहरूको सम्पर्कमा आए। देहरादुनका, भारतीय मूलका र नेपाली मातृभाषी खत्रीले त्यस्तो प्राविधिक विशेषज्ञता भित्र्याए, जुन त्यस समयमा नेपालमा दुर्लभ थियो।<ref name=":1" /> सन् १९६० को दशकको सुरुतिर, [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्तर्गतका बृहत् राष्ट्रिय सांस्कृतिक पहलहरूको एक हिस्साका रूपमा नेपाली चलचित्र निर्माणको नेतृत्व गर्न खत्रीले [[राजा महेन्द्र]]बाट एक महत्त्वपूर्ण निमन्त्रणा प्राप्त गरे। सन् १९६२–१९६३ तिर गरिएको यस शाही आग्रहले उनलाई राष्ट्रिय एकता, भाषामा आधारित सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र सरकारी कार्यक्रमहरूको प्रवर्द्धन गर्नका लागि—राजाको ४२औँ जन्मोत्सवको दृश्यसहित—वृत्तचित्रहरू छायाङ्कन गर्ने जिम्मेवारी सुम्पियो। यी प्रयासहरूको नेतृत्व गर्न खत्री [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] सरे; यससँगै भारतीय चलचित्र क्षेत्रबाट नेपालको चलचित्र उद्योगमा एक अग्रगामी भूमिकातर्फ उनको यात्रा अघि बढ्यो।<ref name=":2">{{Cite web |date=2003-11-28 |title=The filmdom of Nepal |url=https://nepalitimes.com/the-filmdom-of-nepal |access-date=2026-10-27 |website=Nepali Times |language=en}}</ref> == चलचित्र जीवन == वि.सं. २०२१ असोज २२ मा प्रदर्शनमा आएको 'आमा'ले नेपालको चलचित्र उद्योगको सुरुवातलाई सङ्केत गर्‍यो र स्थानीय कथावस्तुलाई चलचित्रमा उतार्न सम्भव छ भन्ने देखाएर पछिल्ला चलचित्र निर्माणका लागि प्रेरणा प्रदान गर्‍यो। व्यक्तिगत कथावस्तु र व्यापक सामाजिक सन्देशहरूको संयोजनमार्फत 'आमा' ले खत्रीको दृष्टिकोणलाई मात्र उजागर गरेन, बरु नेपाली चलचित्रको विकासका लागि एउटा आधारभूत मापदण्ड पनि स्थापित गर्‍यो। पूर्ण रूपमा श्वेत-श्याममा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र दुई लाख नेपाली रुपैयाँभन्दा बढीको (त्यस समयको विनिमय दर अनुसार करिब २६,००० अमेरिकी डलर) सामान्य बजेटमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो। स्रोत-साधनको अभावलाई चिर्दै यसले चलचित्र उद्योगमा नयाँ सुरुवात गरेको थियो।<ref name=":2" /> खत्रीको दोस्रो चलचित्र, '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४), समयगत तथा सामाजिक गतिशीलताको अन्वेषणमा उनको प्रगतिको द्योतक थियो। प्रचार विभागको चलचित्र शाखाद्वारा निर्मित यो चलचित्र वि.सं. २०२४ फागुन २ मा प्रदर्शन गरिएको थियो। '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (२०२७) मा खत्रीले आफ्नो निर्देशन शैलीलाई अझ स्पष्ट सामाजिक टिप्पणीतर्फ विकसित गरे। २०२७ पुष १७ मा त्यही सरकारी विभागद्वारा प्रदर्शित र श्वेत-श्याम मा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र जनार्दन समको कथामा आधारित थियो। == चलचित्र सूची == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| वर्ष !scope="col"| चलचित्र !scope="col"| भूमिका !scope="col" class="unsortable"| टिप्पणीहरू !scope="col" class="unsortable"| सन्दर्भ |- !scope="row"|२०२१ |[[आमा (१९६४ चलचित्र)|''आमा'']] |निर्देशक |नेपालमा निर्मित पहिलो चलचित्र | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.film.gov.np/history-of-cinema-in-nepal|title=History of Cinema in Nepal}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- !scope="row"|२०२४ |[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|''हिजो, आज, भोलि'']] |निर्देशक |दोस्रो चलचित्र |- !scope="row"|२०२७ |[[परिवर्तन (चलचित्र)|''परिवर्तन'']] |निर्देशक |जनार्दन समको नाटकमा आधारित चलचित्र |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका कलाकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] i5l45nudenrlwcco33h7xpvisiq6exl 1393222 1393220 2026-10-27T12:25:55Z बडा काजी 52836 + 1393222 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = हिरासिंह खत्री | image = हिरासिंह खत्री.jpg | caption = हिरासिंह खत्री | honorific_suffix = | birth_name = <!--only use if different from name--> | birth_date = | birth_place = [[देहरादुन]], [[उत्तराखण्ड]], भारत | death_date = वि.सं. २०५४<ref>{{Cite web |title=निर्देशक हीरासिंह खत्रीको नेपाली चलचित्रमा योगदान |url=https://www.rangasansar.com/detail/11582 |access-date=2026-10-27 |website=रंगसंसार}}</ref> | death_place = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], भारत | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | citizenship = भारतीय | occupation = [[चलचित्र निर्देशक]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = * [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा (वि.सं. २०२१)]] * [[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो, आज, भोलि (वि.सं. २०२४)]] * [[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन (वि.सं. २०२७)]] | style = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} '''हिरासिंह खत्री''' एक [[नेपाली|नेपाली मूल]]का [[चलचित्र निर्देशक|चलचित्रकर्मी]] थिए, जसले [[नेपाल]]मा निर्मित पहिलो चलचित्र मानिने [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा]] (वि.सं. २०२१) को निर्देशन गरी नेपाली चलचित्र जगतमा अग्रगामी भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/123563|title=एक चेतन, अनेक चेतना|last=खरेल|first=यादव|date=६ जेठ २०७८|website=हिमालखबर|accessdate=१५ साउन २०७९}}</ref><ref>{{Cite web |title=चलचित्रका प्रथम निर्देशक हिरा सिंह खत्री |url=https://khabarhub.com/2023/08/492309/ |access-date=2024-12-16 |website=खबरहब |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=चलचित्रको नयाँ प्रविधि पञ्‍चायतकालमै भित्रिएको हो |url=https://baahrakhari.com/detail/203011 |access-date=2024-12-16 |website=१२ खरी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219195513/https://baahrakhari.com/detail/203011 |archive-date=2024-12-19 }}</ref> [[राजा महेन्द्र]]को निमन्त्रणामा यस परियोजनाको नेतृत्व सम्हालेका खत्रीले तात्कालिन [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालको सूचना मन्त्रालय]] अन्तर्गतको प्रचार विभागको चलचित्र शाखामा रही काम गरे र देशभक्ति तथा [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत राजनीतिक प्रणाली]]को प्रवर्द्धन गर्ने सरकारीस्तरका चलचित्रहरू निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=नेपाली चलचित्रका सच्चा ‘हिरा’ |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/the-true-diamond-of-nepali-cinema-68-52.html |access-date=2026-10-27 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.souryaonline.com/2012/08/31416.html|title=“दुखेको मन लिएर फर्किए हीरासिंह”|work=सौर्य अनलाइन|access-date=2026-10-27}}</ref> ग्रामीण नेपाली परिवेशमा पारिवारिक त्याग र राष्ट्रिय एकताको कथा प्रस्तुत गर्ने चलचित्र 'आमा' को सफलतापछि, खत्रीले थप दुई चलचित्रहरू सामाजिक परिवर्तनको विषयवस्तु समेटिएको '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४) र जनार्दन समको नाटकमा आधारित रही निर्माण गरिएको '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (वि.सं. २०२७) को निर्देशन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|title=हिरासिंह गए, चेतन कार्की जन्माए|last=बानियाँ|first=राजकुमार|date=५ जेठ २०७८|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=१५ साउन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730131416/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|archive-date=2022-07-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो निर्देशकको शालिक अनावरण अगावै विवादमा |url=https://www.filmykhabar.com/news/6016/ |access-date=2024-12-16 |website=फिल्मी खबर}}</ref> यी कामहरूमा, उनले [[अभिनेता]], [[पटकथा लेखक]], संवाद लेखकको रूपमा पनि काम गरे, र राजकीय संरक्षणको क्रममा नेपाली भाषाको चलचित्रमा विकासको आधार तयार गर्न सहायता गरेका थिए। उनका प्रयासका लागि उनलाई वि.सं. २०५५ मा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (नेपाल)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]मा महेन्द्र चलचित्र उपलब्धि पुरस्कार प्राप्त भयो, जसले नेपाली चलचित्र परम्परा स्थापना गर्ने उनको भूमिकालाई सम्मान गरेको हो।<ref>{{Cite web |title=हिरासिंह खत्री |url=https://www.lensnepal.com/profile/hira-singh-khatri.html |access-date=2026-10-27 |website=लेन्सनेपाल}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == हिरासिंह खत्रीले आफ्नो प्रारम्भिक जीवन [[भारत]]मा बिताए; उनी २०औँ शताब्दीको मध्यतिर भारतको [[देहरादुन]]मा जन्मेका थिए। खत्रीको युवावस्था [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता-पश्चातको कालखण्ड]]सँग मेल खान्छ—यो राष्ट्र-निर्माण, सांस्कृतिक पुनर्जागरण र [[मुम्बई|बम्बई]]मा [[हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को उत्कर्षको समय थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title=Cinematic Kathmandu: Imaginaries of the City |url=https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/33731/7/Karki_D_Cinematic%20Kathmandu_HeiDok_2021.pdf |access-date=2026-10-27 |website=archiv.ub.uni-heidelberg.de}}</ref> यस अवधिमा, चलचित्र र कलाका माध्यमबाट उनी राष्ट्रिय पहिचान, प्रगति र सामाजिक विमर्शसम्बन्धी धारणाहरूको सम्पर्कमा आए। देहरादुनका, भारतीय मूलका र नेपाली मातृभाषी खत्रीले त्यस्तो प्राविधिक विशेषज्ञता भित्र्याए, जुन त्यस समयमा नेपालमा दुर्लभ थियो।<ref name=":1" /> सन् १९६० को दशकको सुरुतिर, [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्तर्गतका बृहत् राष्ट्रिय सांस्कृतिक पहलहरूको एक हिस्साका रूपमा नेपाली चलचित्र निर्माणको नेतृत्व गर्न खत्रीले [[राजा महेन्द्र]]बाट एक महत्त्वपूर्ण निमन्त्रणा प्राप्त गरे। सन् १९६२–१९६३ तिर गरिएको यस शाही आग्रहले उनलाई राष्ट्रिय एकता, भाषामा आधारित सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र सरकारी कार्यक्रमहरूको प्रवर्द्धन गर्नका लागि—राजाको ४२औँ जन्मोत्सवको दृश्यसहित—वृत्तचित्रहरू छायाङ्कन गर्ने जिम्मेवारी सुम्पियो। यी प्रयासहरूको नेतृत्व गर्न खत्री [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] सरे; यससँगै भारतीय चलचित्र क्षेत्रबाट नेपालको चलचित्र उद्योगमा एक अग्रगामी भूमिकातर्फ उनको यात्रा अघि बढ्यो।<ref name=":2">{{Cite web |date=2003-11-28 |title=The filmdom of Nepal |url=https://nepalitimes.com/the-filmdom-of-nepal |access-date=2026-10-27 |website=Nepali Times |language=en}}</ref> == चलचित्र जीवन == वि.सं. २०२१ असोज २२ मा प्रदर्शनमा आएको 'आमा'ले नेपालको चलचित्र उद्योगको सुरुवातलाई सङ्केत गर्‍यो र स्थानीय कथावस्तुलाई चलचित्रमा उतार्न सम्भव छ भन्ने देखाएर पछिल्ला चलचित्र निर्माणका लागि प्रेरणा प्रदान गर्‍यो। व्यक्तिगत कथावस्तु र व्यापक सामाजिक सन्देशहरूको संयोजनमार्फत 'आमा' ले खत्रीको दृष्टिकोणलाई मात्र उजागर गरेन, बरु नेपाली चलचित्रको विकासका लागि एउटा आधारभूत मापदण्ड पनि स्थापित गर्‍यो। पूर्ण रूपमा श्वेत-श्याममा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र दुई लाख नेपाली रुपैयाँभन्दा बढीको (त्यस समयको विनिमय दर अनुसार करिब २६,००० अमेरिकी डलर) सामान्य बजेटमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो। स्रोत-साधनको अभावलाई चिर्दै यसले चलचित्र उद्योगमा नयाँ सुरुवात गरेको थियो।<ref name=":2" /> खत्रीको दोस्रो चलचित्र, '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४), समयगत तथा सामाजिक गतिशीलताको अन्वेषणमा उनको प्रगतिको द्योतक थियो। प्रचार विभागको चलचित्र शाखाद्वारा निर्मित यो चलचित्र वि.सं. २०२४ फागुन २ मा प्रदर्शन गरिएको थियो। '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (२०२७) मा खत्रीले आफ्नो निर्देशन शैलीलाई अझ स्पष्ट सामाजिक टिप्पणीतर्फ विकसित गरे। २०२७ पुष १७ मा त्यही सरकारी विभागद्वारा प्रदर्शित र श्वेत-श्याम मा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र जनार्दन समको कथामा आधारित थियो। == चलचित्र सूची == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| वर्ष !scope="col"| चलचित्र !scope="col"| भूमिका !scope="col" class="unsortable"| टिप्पणीहरू !scope="col" class="unsortable"| सन्दर्भ |- !scope="row"|२०२१ |[[आमा (१९६४ चलचित्र)|''आमा'']] |निर्देशक |नेपालमा निर्मित पहिलो चलचित्र | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.film.gov.np/history-of-cinema-in-nepal|title=History of Cinema in Nepal}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- !scope="row"|२०२४ |[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|''हिजो, आज, भोलि'']] |निर्देशक |दोस्रो चलचित्र |- !scope="row"|२०२७ |[[परिवर्तन (चलचित्र)|''परिवर्तन'']] |निर्देशक |जनार्दन समको नाटकमा आधारित चलचित्र |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका कलाकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] 6l6hi1o7c76034923zfweno2tgt8xmy 1393223 1393222 2026-10-27T12:32:27Z बडा काजी 52836 + 1393223 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = हिरासिंह खत्री | image = हिरासिंह खत्री.jpg | caption = हिरासिंह खत्री | honorific_suffix = | birth_name = <!--only use if different from name--> | birth_date = | birth_place = [[देहरादुन]], [[उत्तराखण्ड]], भारत | death_date = वि.सं. २०५४<ref>{{Cite web |title=निर्देशक हीरासिंह खत्रीको नेपाली चलचित्रमा योगदान |url=https://www.rangasansar.com/detail/11582 |access-date=2026-10-27 |website=रंगसंसार}}</ref> | death_place = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], भारत | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | citizenship = भारतीय | occupation = [[चलचित्र निर्देशक]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = * [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा (वि.सं. २०२१)]] * [[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो, आज, भोलि (वि.सं. २०२४)]] * [[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन (वि.सं. २०२७)]] | style = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (नेपाल)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]मा महेन्द्र चलचित्र उपलब्धि पुरस्कार | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} '''हिरासिंह खत्री''' एक [[नेपाली|नेपाली मूल]]का [[चलचित्र निर्देशक|चलचित्रकर्मी]] थिए, जसले [[नेपाल]]मा निर्मित पहिलो चलचित्र मानिने [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा]] (वि.सं. २०२१) को निर्देशन गरी नेपाली चलचित्र जगतमा अग्रगामी भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/123563|title=एक चेतन, अनेक चेतना|last=खरेल|first=यादव|date=६ जेठ २०७८|website=हिमालखबर|accessdate=१५ साउन २०७९}}</ref><ref>{{Cite web |title=चलचित्रका प्रथम निर्देशक हिरा सिंह खत्री |url=https://khabarhub.com/2023/08/492309/ |access-date=2024-12-16 |website=खबरहब |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=चलचित्रको नयाँ प्रविधि पञ्‍चायतकालमै भित्रिएको हो |url=https://baahrakhari.com/detail/203011 |access-date=2024-12-16 |website=१२ खरी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219195513/https://baahrakhari.com/detail/203011 |archive-date=2024-12-19 }}</ref> [[राजा महेन्द्र]]को निमन्त्रणामा यस परियोजनाको नेतृत्व सम्हालेका खत्रीले तात्कालिन [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालको सूचना मन्त्रालय]] अन्तर्गतको प्रचार विभागको चलचित्र शाखामा रही काम गरे र देशभक्ति तथा [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत राजनीतिक प्रणाली]]को प्रवर्द्धन गर्ने सरकारीस्तरका चलचित्रहरू निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=नेपाली चलचित्रका सच्चा ‘हिरा’ |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/the-true-diamond-of-nepali-cinema-68-52.html |access-date=2026-10-27 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.souryaonline.com/2012/08/31416.html|title=“दुखेको मन लिएर फर्किए हीरासिंह”|work=सौर्य अनलाइन|access-date=2026-10-27}}</ref> ग्रामीण नेपाली परिवेशमा पारिवारिक त्याग र राष्ट्रिय एकताको कथा प्रस्तुत गर्ने चलचित्र 'आमा' को सफलतापछि, खत्रीले थप दुई चलचित्रहरू सामाजिक परिवर्तनको विषयवस्तु समेटिएको '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४) र जनार्दन समको नाटकमा आधारित रही निर्माण गरिएको '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (वि.सं. २०२७) को निर्देशन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|title=हिरासिंह गए, चेतन कार्की जन्माए|last=बानियाँ|first=राजकुमार|date=५ जेठ २०७८|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=१५ साउन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730131416/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|archive-date=2022-07-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो निर्देशकको शालिक अनावरण अगावै विवादमा |url=https://www.filmykhabar.com/news/6016/ |access-date=2024-12-16 |website=फिल्मी खबर}}</ref> यी कामहरूमा, उनले [[अभिनेता]], [[पटकथा लेखक]], संवाद लेखकको रूपमा पनि काम गरे, र राजकीय संरक्षणको क्रममा नेपाली भाषाको चलचित्रमा विकासको आधार तयार गर्न सहायता गरेका थिए। उनका प्रयासका लागि उनलाई वि.सं. २०५५ मा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (नेपाल)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]मा महेन्द्र चलचित्र उपलब्धि पुरस्कार प्राप्त भयो, जसले नेपाली चलचित्र परम्परा स्थापना गर्ने उनको भूमिकालाई सम्मान गरेको हो।<ref>{{Cite web |title=हिरासिंह खत्री |url=https://www.lensnepal.com/profile/hira-singh-khatri.html |access-date=2026-10-27 |website=लेन्सनेपाल}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == हिरासिंह खत्रीले आफ्नो प्रारम्भिक जीवन [[भारत]]मा बिताए; उनी २०औँ शताब्दीको मध्यतिर भारतको [[देहरादुन]]मा जन्मेका थिए। खत्रीको युवावस्था [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता-पश्चातको कालखण्ड]]सँग मेल खान्छ—यो राष्ट्र-निर्माण, सांस्कृतिक पुनर्जागरण र [[मुम्बई|बम्बई]]मा [[हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को उत्कर्षको समय थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title=Cinematic Kathmandu: Imaginaries of the City |url=https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/33731/7/Karki_D_Cinematic%20Kathmandu_HeiDok_2021.pdf |access-date=2026-10-27 |website=archiv.ub.uni-heidelberg.de}}</ref> यस अवधिमा, चलचित्र र कलाका माध्यमबाट उनी राष्ट्रिय पहिचान, प्रगति र सामाजिक विमर्शसम्बन्धी धारणाहरूको सम्पर्कमा आए। देहरादुनका, भारतीय मूलका र नेपाली मातृभाषी खत्रीले त्यस्तो प्राविधिक विशेषज्ञता भित्र्याए, जुन त्यस समयमा नेपालमा दुर्लभ थियो।<ref name=":1" /> सन् १९६० को दशकको सुरुतिर, [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्तर्गतका बृहत् राष्ट्रिय सांस्कृतिक पहलहरूको एक हिस्साका रूपमा नेपाली चलचित्र निर्माणको नेतृत्व गर्न खत्रीले [[राजा महेन्द्र]]बाट एक महत्त्वपूर्ण निमन्त्रणा प्राप्त गरे। सन् १९६२–१९६३ तिर गरिएको यस शाही आग्रहले उनलाई राष्ट्रिय एकता, भाषामा आधारित सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र सरकारी कार्यक्रमहरूको प्रवर्द्धन गर्नका लागि—राजाको ४२औँ जन्मोत्सवको दृश्यसहित—वृत्तचित्रहरू छायाङ्कन गर्ने जिम्मेवारी सुम्पियो। यी प्रयासहरूको नेतृत्व गर्न खत्री [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] सरे; यससँगै भारतीय चलचित्र क्षेत्रबाट नेपालको चलचित्र उद्योगमा एक अग्रगामी भूमिकातर्फ उनको यात्रा अघि बढ्यो।<ref name=":2">{{Cite web |date=2003-11-28 |title=The filmdom of Nepal |url=https://nepalitimes.com/the-filmdom-of-nepal |access-date=2026-10-27 |website=Nepali Times |language=en}}</ref> == चलचित्र जीवन == वि.सं. २०२१ असोज २२ मा प्रदर्शनमा आएको 'आमा'ले नेपालको चलचित्र उद्योगको सुरुवातलाई सङ्केत गर्‍यो र स्थानीय कथावस्तुलाई चलचित्रमा उतार्न सम्भव छ भन्ने देखाएर पछिल्ला चलचित्र निर्माणका लागि प्रेरणा प्रदान गर्‍यो। व्यक्तिगत कथावस्तु र व्यापक सामाजिक सन्देशहरूको संयोजनमार्फत 'आमा' ले खत्रीको दृष्टिकोणलाई मात्र उजागर गरेन, बरु नेपाली चलचित्रको विकासका लागि एउटा आधारभूत मापदण्ड पनि स्थापित गर्‍यो। पूर्ण रूपमा श्वेत-श्याममा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र दुई लाख नेपाली रुपैयाँभन्दा बढीको (त्यस समयको विनिमय दर अनुसार करिब २६,००० अमेरिकी डलर) सामान्य बजेटमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो। स्रोत-साधनको अभावलाई चिर्दै यसले चलचित्र उद्योगमा नयाँ सुरुवात गरेको थियो।<ref name=":2" /> खत्रीको दोस्रो चलचित्र, '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४), समयगत तथा सामाजिक गतिशीलताको अन्वेषणमा उनको प्रगतिको द्योतक थियो। प्रचार विभागको चलचित्र शाखाद्वारा निर्मित यो चलचित्र वि.सं. २०२४ फागुन २ मा प्रदर्शन गरिएको थियो। '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (२०२७) मा खत्रीले आफ्नो निर्देशन शैलीलाई अझ स्पष्ट सामाजिक टिप्पणीतर्फ विकसित गरे। २०२७ पुष १७ मा त्यही सरकारी विभागद्वारा प्रदर्शित र श्वेत-श्याम मा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र जनार्दन समको कथामा आधारित थियो। == चलचित्र सूची == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| वर्ष !scope="col"| चलचित्र !scope="col"| भूमिका !scope="col" class="unsortable"| टिप्पणीहरू !scope="col" class="unsortable"| सन्दर्भ |- !scope="row"|२०२१ |[[आमा (१९६४ चलचित्र)|''आमा'']] |निर्देशक |नेपालमा निर्मित पहिलो चलचित्र | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.film.gov.np/history-of-cinema-in-nepal|title=History of Cinema in Nepal}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- !scope="row"|२०२४ |[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|''हिजो, आज, भोलि'']] |निर्देशक |दोस्रो चलचित्र |- !scope="row"|२०२७ |[[परिवर्तन (चलचित्र)|''परिवर्तन'']] |निर्देशक |जनार्दन समको नाटकमा आधारित चलचित्र |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका कलाकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] lrh3j7n95tt27bwi4x2jfevv1aapebc 1393224 1393223 2026-10-27T12:33:41Z बडा काजी 52836 + 1393224 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = हिरासिंह खत्री | image = हिरासिंह खत्री.jpg | caption = हिरासिंह खत्री | honorific_suffix = | birth_name = <!--only use if different from name--> | birth_date = | birth_place = [[देहरादुन]], [[उत्तराखण्ड]], भारत | death_date = वि.सं. २०५४<ref>{{Cite web |title=निर्देशक हीरासिंह खत्रीको नेपाली चलचित्रमा योगदान |url=https://www.rangasansar.com/detail/11582 |access-date=2026-10-27 |website=रंगसंसार}}</ref> | death_place = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], भारत | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | citizenship = भारतीय | occupation = [[चलचित्र निर्देशक]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = * [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा (वि.सं. २०२१)]] * [[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो, आज, भोलि (वि.सं. २०२४)]] * [[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन (वि.सं. २०२७)]] | style = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (नेपाल)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]मा महेन्द्र चलचित्र उपलब्धि पुरस्कार | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = | footnotes = }} '''हिरासिंह खत्री''' एक [[नेपाली|नेपाली मूल]]का [[चलचित्र निर्देशक|चलचित्रकर्मी]] थिए, जसले [[नेपाल]]मा निर्मित पहिलो चलचित्र मानिने [[आमा (वि.सं. २०२१ चलचित्र)|आमा]] (वि.सं. २०२१) को निर्देशन गरी नेपाली चलचित्र जगतमा अग्रगामी भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/123563|title=एक चेतन, अनेक चेतना|last=खरेल|first=यादव|date=६ जेठ २०७८|website=हिमालखबर|accessdate=१५ साउन २०७९}}</ref><ref>{{Cite web |title=चलचित्रका प्रथम निर्देशक हिरा सिंह खत्री |url=https://khabarhub.com/2023/08/492309/ |access-date=2024-12-16 |website=खबरहब |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=चलचित्रको नयाँ प्रविधि पञ्‍चायतकालमै भित्रिएको हो |url=https://baahrakhari.com/detail/203011 |access-date=2024-12-16 |website=१२ खरी |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219195513/https://baahrakhari.com/detail/203011 |archive-date=2024-12-19 }}</ref> [[राजा महेन्द्र]]को निमन्त्रणामा यस परियोजनाको नेतृत्व सम्हालेका खत्रीले तात्कालिन [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालको सूचना मन्त्रालय]] अन्तर्गतको प्रचार विभागको चलचित्र शाखामा रही काम गरे र देशभक्ति तथा [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत राजनीतिक प्रणाली]]को प्रवर्द्धन गर्ने सरकारीस्तरका चलचित्रहरू निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=नेपाली चलचित्रका सच्चा ‘हिरा’ |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/the-true-diamond-of-nepali-cinema-68-52.html |access-date=2026-10-27 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.souryaonline.com/2012/08/31416.html|title=“दुखेको मन लिएर फर्किए हीरासिंह”|work=सौर्य अनलाइन|access-date=2026-10-27}}</ref> ग्रामीण नेपाली परिवेशमा पारिवारिक त्याग र राष्ट्रिय एकताको कथा प्रस्तुत गर्ने चलचित्र 'आमा' को सफलतापछि, खत्रीले थप दुई चलचित्रहरू सामाजिक परिवर्तनको विषयवस्तु समेटिएको '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४) र जनार्दन समको नाटकमा आधारित रही निर्माण गरिएको '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (वि.सं. २०२७) को निर्देशन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|title=हिरासिंह गए, चेतन कार्की जन्माए|last=बानियाँ|first=राजकुमार|date=५ जेठ २०७८|website=साहित्यपोस्ट|accessdate=१५ साउन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730131416/https://sahityapost.com/khoj-anusandhan/36931/|archive-date=2022-07-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=पहिलो निर्देशकको शालिक अनावरण अगावै विवादमा |url=https://www.filmykhabar.com/news/6016/ |access-date=2024-12-16 |website=फिल्मी खबर}}</ref> यी कामहरूमा, उनले [[अभिनेता]], [[पटकथा लेखक]], संवाद लेखकको रूपमा पनि काम गरे, र राजकीय संरक्षणको क्रममा नेपाली भाषाको चलचित्रमा विकासको आधार तयार गर्न सहायता गरेका थिए। उनका प्रयासका लागि उनलाई वि.सं. २०५५ मा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (नेपाल)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]मा महेन्द्र चलचित्र उपलब्धि पुरस्कार प्राप्त भयो, जसले नेपाली चलचित्र परम्परा स्थापना गर्ने उनको भूमिकालाई सम्मान गरेको हो।<ref>{{Cite web |title=हिरासिंह खत्री |url=https://www.lensnepal.com/profile/hira-singh-khatri.html |access-date=2026-10-27 |website=लेन्सनेपाल}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == हिरासिंह खत्रीले आफ्नो प्रारम्भिक जीवन [[भारत]]मा बिताए; उनी २०औँ शताब्दीको मध्यतिर भारतको [[देहरादुन]]मा जन्मेका थिए। खत्रीको युवावस्था [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता-पश्चातको कालखण्ड]]सँग मेल खान्छ—यो राष्ट्र-निर्माण, सांस्कृतिक पुनर्जागरण र [[मुम्बई|बम्बई]]मा [[हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को उत्कर्षको समय थियो।<ref name=":1">{{Cite web |title=Cinematic Kathmandu: Imaginaries of the City |url=https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/33731/7/Karki_D_Cinematic%20Kathmandu_HeiDok_2021.pdf |access-date=2026-10-27 |website=archiv.ub.uni-heidelberg.de}}</ref> यस अवधिमा, चलचित्र र कलाका माध्यमबाट उनी राष्ट्रिय पहिचान, प्रगति र सामाजिक विमर्शसम्बन्धी धारणाहरूको सम्पर्कमा आए। देहरादुनका, भारतीय मूलका र नेपाली मातृभाषी खत्रीले त्यस्तो प्राविधिक विशेषज्ञता भित्र्याए, जुन त्यस समयमा नेपालमा दुर्लभ थियो।<ref name=":1" /> सन् १९६० को दशकको सुरुतिर, [[पञ्चायती व्यवस्था]] अन्तर्गतका बृहत् राष्ट्रिय सांस्कृतिक पहलहरूको एक हिस्साका रूपमा नेपाली चलचित्र निर्माणको नेतृत्व गर्न खत्रीले [[राजा महेन्द्र]]बाट एक महत्त्वपूर्ण निमन्त्रणा प्राप्त गरे। सन् १९६२–१९६३ तिर गरिएको यस शाही आग्रहले उनलाई राष्ट्रिय एकता, भाषामा आधारित सांस्कृतिक राष्ट्रवाद र सरकारी कार्यक्रमहरूको प्रवर्द्धन गर्नका लागि—राजाको ४२औँ जन्मोत्सवको दृश्यसहित—वृत्तचित्रहरू छायाङ्कन गर्ने जिम्मेवारी सुम्पियो। यी प्रयासहरूको नेतृत्व गर्न खत्री [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] सरे; यससँगै भारतीय चलचित्र क्षेत्रबाट नेपालको चलचित्र उद्योगमा एक अग्रगामी भूमिकातर्फ उनको यात्रा अघि बढ्यो।<ref name=":2">{{Cite web |date=2003-11-28 |title=The filmdom of Nepal |url=https://nepalitimes.com/the-filmdom-of-nepal |access-date=2026-10-27 |website=Nepali Times |language=en}}</ref> == चलचित्र जीवन == वि.सं. २०२१ असोज २२ मा प्रदर्शनमा आएको 'आमा'ले नेपालको चलचित्र उद्योगको सुरुवातलाई सङ्केत गर्‍यो र स्थानीय कथावस्तुलाई चलचित्रमा उतार्न सम्भव छ भन्ने देखाएर पछिल्ला चलचित्र निर्माणका लागि प्रेरणा प्रदान गर्‍यो। व्यक्तिगत कथावस्तु र व्यापक सामाजिक सन्देशहरूको संयोजनमार्फत 'आमा' ले खत्रीको दृष्टिकोणलाई मात्र उजागर गरेन, बरु नेपाली चलचित्रको विकासका लागि एउटा आधारभूत मापदण्ड पनि स्थापित गर्‍यो। पूर्ण रूपमा श्वेत-श्याममा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र दुई लाख नेपाली रुपैयाँभन्दा बढीको (त्यस समयको विनिमय दर अनुसार करिब २६,००० अमेरिकी डलर) सामान्य बजेटमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो। स्रोत-साधनको अभावलाई चिर्दै यसले चलचित्र उद्योगमा नयाँ सुरुवात गरेको थियो।<ref name=":2" /> खत्रीको दोस्रो चलचित्र, '[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|हिजो आज भोलि]]' (वि.सं. २०२४), समयगत तथा सामाजिक गतिशीलताको अन्वेषणमा उनको प्रगतिको द्योतक थियो। प्रचार विभागको चलचित्र शाखाद्वारा निर्मित यो चलचित्र वि.सं. २०२४ फागुन २ मा प्रदर्शन गरिएको थियो। '[[परिवर्तन (चलचित्र)|परिवर्तन]]' (२०२७) मा खत्रीले आफ्नो निर्देशन शैलीलाई अझ स्पष्ट सामाजिक टिप्पणीतर्फ विकसित गरे। २०२७ पुष १७ मा त्यही सरकारी विभागद्वारा प्रदर्शित र श्वेत-श्याम मा छायाङ्कन गरिएको यो चलचित्र जनार्दन समको कथामा आधारित थियो। == चलचित्र सूची == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" !scope="col"| वर्ष !scope="col"| चलचित्र !scope="col"| भूमिका !scope="col" class="unsortable"| टिप्पणीहरू !scope="col" class="unsortable"| सन्दर्भ |- !scope="row"|२०२१ |[[आमा (१९६४ चलचित्र)|''आमा'']] |निर्देशक |नेपालमा निर्मित पहिलो चलचित्र | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.film.gov.np/history-of-cinema-in-nepal|title=History of Cinema in Nepal}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- !scope="row"|२०२४ |[[हिजो, आज, भोलि (चलचित्र)|''हिजो, आज, भोलि'']] |निर्देशक |दोस्रो चलचित्र |- !scope="row"|२०२७ |[[परिवर्तन (चलचित्र)|''परिवर्तन'']] |निर्देशक |जनार्दन समको नाटकमा आधारित चलचित्र |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{commons}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रका कलाकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] 4w0f3gf7qglq4mbu2n0j1a5xl767vf5 0 129896 1393239 1169465 2026-10-27T20:17:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393239 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = हा जिल्ला | native_name = ཧཱ་ | native_name_lang = dz | settlement_type = [[भुटानका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_map = Haa in Bhutan.svg | map_caption = भुटानमा हा जिल्लाको नक्सा | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भुटान}} | seat_type = [[सदरमुकाम]] | seat = [[हा, भुटान|हा]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1,905 | population_total = 13,655 | population_as_of = 2017 | population_density_km2 = auto | timezone = [[भुटान समय]] | utc_offset = +६ | website = {{URL|www.haa.gov.bt|आधिकारिक वेबसाइट}} }} '''हा जिल्ला''' [[भुटान]] सम्मिलित [[भुटानका जिल्लाहरू|२० जिल्ला मध्ये एक]] हो।<ref name=":0">{{Cite book|title=Facts about Bhutan- The land of the Thunder Dragon|publisher=Absolute Bhutan Books|year=2017|pages=318|language=English}}</ref> यो [[गासा जिल्ला]] पछि देशको दोस्रो कम जनसङ्ख्या भएको जिल्ला हो।<ref name=":0" /> जिल्लाको सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा [[जोङ्खा]] हो। == प्रशासनिक विभाजनहरू == हा जिल्ला छ वटा गाउँ खण्डमा विभाजित छ:<ref name="EC">{{cite web|url=http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/Haa.pdf|title=Chiwogs in Haa|year=2011|publisher=Election Commission, [[Government of Bhutan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002184232/http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/Haa.pdf|archive-date=2011-10-02|access-date=2011-07-28|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002184232/http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/Haa.pdf |date=2011-10-02 }}</ref> # बिजी # गाकिलिङ # कत्शो # समा # साङ्गबे # ऊएसु == भूगोल == हा जिल्ला भुटानको पश्चिमी सिमानामा पर्छ।<ref name=":0" /> यसको उत्तरपश्चिममा [[तिब्बत]], दक्षिणपश्चिममा [[सम्त्से जिल्ला]], दक्षिणपूर्वमा [[चुखा जिल्ला]] र उत्तरपूर्वमा [[पारो जिल्ला]]ले घेरिएको छ। हा जिल्लाले कूल क्षेत्रफल १९०५ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ।<ref name=":0" /> जिल्लाको दक्षिणी भागले केही उप-उष्णकटिबंधीय क्षेत्र ओगटेको छ। यद्यपि, जिल्ला धेरै हदसम्म समशीतोष्ण अल्पाइन क्षेत्र हो।<ref name=":1">{{Cite journal|last=Ura|first=Karma|date=1993|title=The Nomads' Gamble: Pastoralists of Northern Bhutan|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/026272809301300201|journal=South Asia Research|language=en|volume=13|issue=2|pages=81–100|doi=10.1177/026272809301300201|s2cid=145147264|issn=0262-7280}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|url=http://www.haa.gov.bt/downloads/annual-dzongkhag-statistics|title=Annual Dzongkha Statistics 2018: Dzongkhag Administration Haa|publisher=National Statistics Bureau|year=2018|location=Thimphu|language=en}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[भुटानका जिल्लाहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20190321105300/http://www.haa.gov.bt/ आधिकारिक वेबसाइट] {{भुटानका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:भुटानका जिल्लाहरू]] 7y4z9y15rzzkdbdvj5ht35sgiqhk9g4 0 129900 1393227 1167353 2026-10-27T14:23:16Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393227 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = मोङ्गर जिल्ला | native_name = མོང་སྒར་རྫོང་ཁག | native_name_lang = dz | settlement_type = [[भुटानका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_map = Mongar in Bhutan.svg | map_caption = भुटानमा मोङ्गर जिल्लाको नक्सा | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{flag|भुटान}} | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 2,859 | elevation_m = 1600 | population_total = 37,150 | population_as_of = २०१७ | population_density_km2 = auto | timezone = [[भुटान समय]] | utc_offset = +६ | website = {{URL|www.mongar.gov.bt|आधिकारिक वेबसाइट}} }} '''मोङ्गर जिल्ला''' ({{lang-dz|མོང་སྒར་རྫོང་ཁག}}) [[भुटान]] सम्मिलित [[भुटानका जिल्लाहरू|२० जिल्ला मध्ये एक]] हो। पूर्वी भुटानको सबैभन्दा छिटो विकास हुने जिल्ला मोङ्गर हो। == प्रशासनिक विभाजनहरू == मोङ्गरलाई १७ गाउँ खण्डमा विभाजन गरिएको छ:<ref name="EC">{{cite web|url=http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/Mongar.pdf|title=Chiwogs in Mongar|year=2011|publisher=Election Commission, [[Government of Bhutan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002184557/http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/Mongar.pdf|archive-date=2011-10-02|access-date=2011-07-28|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002184557/http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/Mongar.pdf |date=2011-10-02 }}</ref> # बालम # चास्खर # छली # ड्रामेट्से # ड्रेपुङ्ग # घोङ्ग्दुए # जुर्मे # केङखर # मोङ्गर # नारङ # नगात्साङ्ग # सलेङ # शेरिमुङ # सिलम्बी # थांग्रोङ # त्साकालिंग # त्सामङ == भाषाहरू == मोङ्गर विभिन्न भुटानी भाषा र बोलीको घर हो।<ref name="vanDriem93">{{cite web|url=http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo:3003|title=Language Policy in Bhutan|last=van Driem|first=George L.|year=1993|publisher=[[School of Oriental and African Studies|SOAS]]|location=[[London]]|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20101101084255/http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo%3A3003|archive-date=2010-11-01|author-link=George van Driem|access-date=2011-01-18|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101084255/http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo%3A3003 |date=2010-11-01 }}</ref> पूर्वमा, पूर्वी बोडिश त्साङ्ला (शार्चोपखा) प्रमुख भाषा हो, जसलाई क्षेत्रीय भाषाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ।<ref name="vanDriem93" /> मध्य मोङ्गर एक मात्र क्षेत्र हो जहाँ पूर्वी बोडिश [[चाली भाषा]] बोलिन्छ, वाङ्माखर, गोर्सुम र तोरमाझोङ गाउँहरूमा, मुख्यतया कुरी छु नदीको पूर्वी किनारमा रहेको छली गेउग र वरपर जम्मा ८,२०० मानिसहरूले बोल्छन्।<ref name="vanDriem93" /> == भूगोल == पश्चिमी मोङ्गर जिल्लाले [[थ्रुमसिङ्ला राष्ट्रिय निकुञ्ज]] (सालिङ र त्सामाङको गाउँ) र उत्तरपूर्वी मोङ्गर जिल्लाले बुम्डेलिङ वन्यजन्तु अभयारण्य (शरमुङको गाउँ) को भाग समावेश गर्दछ।<ref name="EC" /><ref name="BTF1">{{cite web|url=http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan|title=Parks of Bhutan|work=Bhutan Trust Fund for Environmental Conservation online|publisher=Bhutan Trust Fund|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321193941/http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan|archive-date=2012-03-21|access-date=2011-03-26|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110702041330/http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan |date=2011-07-02 }}</ref> [[कुरी छु नदी]] मोङ्गर जिल्ला उपत्यकाबाट बग्छ।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/shop_pickandmix/previews/bhutan-3-eastern-bhutan-preview.pdf|title=Eastern Bhutan|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607073544/http://www.lonelyplanet.com/shop_pickandmix/previews/bhutan-3-eastern-bhutan-preview.pdf|archive-date=2011-06-07|access-date=2010-05-09|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607073544/http://www.lonelyplanet.com/shop_pickandmix/previews/bhutan-3-eastern-bhutan-preview.pdf |date=2011-06-07 }}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[भुटानका जिल्लाहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20100718092429/http://www.mongar.gov.bt/pictures.php आधिकारिक वेबसाइट] {{भुटानका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:भुटानका जिल्लाहरू]] ssruaobd6u4pq2oi2t0i9ibv9qdmv07 0 129908 1393234 1180186 2026-10-27T18:16:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393234 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = साम्द्रुप जोङ्खार जिल्ला | native_name = བསམ་གྲུབ་ལྗོངས་མཁར་རྫོང་ཁག | native_name_lang = dz | settlement_type = [[भुटानका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_map = Samdrup Jongkhar in Bhutan.svg | map_caption = भुटानको साम्द्रुप जोङ्खार जिल्लाको नक्सा | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भुटान}} | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[साम्द्रुप जोङ्खार]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1,878 | population_total = 35,079 | population_as_of = २०१७ | population_density_km2 = auto | timezone = [[भुटान समय]] | utc_offset = +६ | website = {{URL|www.samdrupjongkhar.gov.bt|आधिकारिक वेबसाइट}} }} '''साम्द्रुप जोङ्खार जिल्ला''' [[भुटान]] सम्मिलित [[भुटानका जिल्लाहरू|२० जिल्ला मध्ये एक]] हो। यस जिल्लाका प्रमुख भाषाहरू उत्तर र पश्चिममा छाङ्ला (शार्चोपखा) र पूर्वमा [[नेपाली भाषा|नेपाली]] छन्।<ref name=":0">{{Cite book|title=Facts about Bhutan The Land of the Thunder Dragon|publisher=Absolute Bhutan Books|year=2017|pages=368|language=English}}</ref> == प्रशासनिक विभाजनहरू == साम्द्रुप जोङ्खार जिल्लालाई एघारवटा गाउँ समूहमा विभाजन गरिएको छ:<ref name="EC">{{cite web|url=http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/sj.pdf|title=Chiwogs in Samdrup Jongkhar|year=2011|publisher=Election Commission, [[Government of Bhutan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002185744/http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/sj.pdf|archive-date=2011-10-02|access-date=2011-07-28|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002185744/http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/sj.pdf |date=2011-10-02 }}</ref> # देवथाङ # गोमदार # लंग्चेंफु # लौरी # मार्टशाला # ओरोङ # पेमाथाङ # फुन्टशोथाङ # साम्राङ # सेर्थी # वाङ्फु == भूगोल == साम्द्रुप जोङ्खार [[संरक्षित क्षेत्र]]हरू समावेश गर्दछ।<ref name="BTF1">{{cite web|url=http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan|title=Parks of Bhutan|work=Bhutan Trust Fund for Environmental Conservation online|publisher=Bhutan Trust Fund|archive-url=https://web.archive.org/web/20110702041330/http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan|archive-date=2011-07-02|access-date=2011-03-26|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161217080833/http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan/ |date=2016-12-17 }}</ref> दक्षिणपूर्वी सामद्रप जोङ्खार जिल्ला (लाङ्चेन्फु, पेमाथाङ, साम्राङ र सेर्थीका गेवोगहरू) मा खालिङ वन्यजन्तु अभयारण्य समावेश छ, जुन जैविक करिडोरहरूबाट उत्तरमा सक्तेङ वन्यजन्तु अभयारण्य र पश्चिममा शाही मानस राष्ट्रिय निकुञ्जसँग जोडिएको छ।<ref name="BTF1" /> उत्तरी लौरी गाउँको सानो भाग सक्तेङ वन्यजन्तु अभयारण्यको हिस्सा हो।<ref name="EC" /> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[भुटानका जिल्लाहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20100204094101/http://www.samdrupjongkhar.gov.bt/ आधिकारिक वेबसाइट] {{भुटानका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:भुटानका जिल्लाहरू]] 9ca5y1d0iekq8i80riik1g79p6yastt 0 129912 1393233 1180189 2026-10-27T17:46:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393233 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = सर्भाङ जिल्ला | native_name = གསར་སྤང་རྫོང་ཁག | native_name_lang = dz | settlement_type = [[भुटानका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_map = Sarpang in Bhutan.svg | map_caption = भुटानको सर्भाङ जिल्लाको नक्सा | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भुटान}} | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[सर्भाङ]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1,946 | population_total = 46,004 | population_as_of = २०१७ | population_density_km2 = auto | timezone = [[भुटान समय]] | utc_offset = +६ | website = {{URL|www.sarpang.gov.bt|आधिकारिक वेबसाइट}} }} '''सर्भाङ जिल्ला''' [[भुटान]] सम्मिलित [[भुटानका जिल्लाहरू|२० जिल्ला मध्ये एक]] हो। सर्भाङले कुल १,९४६ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ र पश्चिम भुटानको ल्हामोइजिङ्खादेखि पूर्वमा मानस राष्ट्रिय निकुञ्जसम्म फैलिएको छ।<ref name="sarpang1">{{cite web|url=http://www.sarpang.gov.bt/newsDetail.php?id=13|title=Sarpang Dzongkhag Administration online – "Handing-Taking"|date=2008-03-19|work=[https://archive.org/web/web.php Wayback Machine Internet Archive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319174041/http://www.sarpang.gov.bt/newsDetail.php?id=13|archive-date=2008-03-19|access-date=2011-01-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319174041/http://www.sarpang.gov.bt/newsDetail.php?id=13 |date=2008-03-19 }}</ref> सर्भाङ जिल्लाको प्रमुख भाषा [[नेपाली भाषा]] हो, जुन विषम [[ल्होत्साम्पा]] समुदायले बोल्ने गर्दछ। == प्रशासनिक विभाजनहरू == सर्भाङ जिल्लालाई हाल बाह्रवटा गाउँ खण्डमा विभाजन गरिएको छ:<ref name="EC">{{cite web|url=http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/Sarpang.pdf|title=Chiwogs in Sarpang|year=2011|publisher=Election Commission, [[Government of Bhutan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002190531/http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/Sarpang.pdf|archive-date=2011-10-02|access-date=2011-07-28|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002190531/http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/Sarpang.pdf |date=2011-10-02 }}</ref> # छुजागाङ # छुड्जोम # डेकिलिङ # गाकिलिङ # [[गेलेफु]] # जिग्मेछोएलिङ # सेमटेनलिङ # सेङ्गे # सेर्ज्होंग # सोम्पाङ्खा # तारेथाङ # उम्लिङ == भूगोल == सर्भाङ जिल्लाको अधिकांश भागमा वातावरण संरक्षण भएको क्षेत्र छ।<ref name="BTF1">{{cite web|url=http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan|title=Parks of Bhutan|work=Bhutan Trust Fund for Environmental Conservation online|publisher=Bhutan Trust Fund|archive-url=https://web.archive.org/web/20110702041330/http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan|archive-date=2011-07-02|access-date=2011-03-26|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161217080833/http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan/ |date=2016-12-17 }}</ref> सुदूरपश्चिमी सर्भाङ जिल्ला (सेङ्घेको गेवोग) ले [[भारत]]को सिमानामा रहेको निर्जन फिब्सो वन्यजन्तु अभयारण्यको भाग समावेश गर्दछ; उत्तरी सर्भाङ जिल्ला (जिग्मेछोएलिङको गेवोग) जिग्मे सिङ्गे वाङ्चुक राष्ट्रिय निकुञ्जको हिस्सा हो; पूर्वी र दक्षिणपूर्वी सर्भाङ जिल्ला (जिग्मेछोएलिङ, तारेथाङ र उम्लिङका गेवोगहरू) शाही मानस राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र पर्दछन्।<ref name="BTF1" /> सर्भाङलाई तीनवटै वातावरणीय रूपमा संरक्षित क्षेत्रहरू जोड्ने जैविक करिडोरको फराकिलो भागले विभाजन गरिएको छ।<ref name="EC" /><ref name="sarpang2">{{cite web|url=http://www.gnhc.gov.bt/fyp/Dzongkhags/Sarpang.pdf|title=Sarpang Dzongkhag Ninth Plan (2002-2000007)}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[भुटानका जिल्लाहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20100409010607/http://www.sarpang.gov.bt/ आधिकारिक वेबसाइट] {{भुटानका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:भुटानका जिल्लाहरू]] m58dubp76ae6we0k06rq17tdi66z2p1 0 133856 1393238 1391403 2026-10-27T19:52:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393238 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = स्नेहा श्रेष्ठ | other_names = IMAGINE | birth_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | education = MEd (2017), [[Harvard Graduate School of Education]] | alma_mater = [[Gettysburg College]] | website = {{URL|www.snehashrestha.com}} }} '''स्नेहा श्रेष्ठ''' एक [[नेपाली]] समकालीन कलाकार हुन् जो नेपालको बाल कला सङ्ग्रहालय सुरु गर्न र IMAGINE ह्यान्डल प्रयोग गरेर उनको भित्तिचित्र कलाका लागि सबैभन्दा प्रसिद्ध छिन्। == जीवनी == श्रेष्ठको जन्म [[काठमाडौँ|काठमाडौँ, नेपालमा]] भएको थियो।<ref name="First">{{Cite web|last=Shea|first=Andrea|date=२७ मार्च २०१९|title=Sneha Shrestha, AKA 'Imagine,' Brings Her Native Alphabet To Boston's Burgeoning Street Art Scene|url=https://www.wbur.org/artery/2019/03/25/artery25-sneha-shrestha-imagine-street-art|url-status=live|access-date=2021-03-31 |website=www.wbur.org |language=en}}</ref> सन् २०१० मा गेटिसबर्ग कलेजबाट स्नातक तह गरेपछि, श्रेष्ठ बोस्टन, म्यासाचुसेट्समा सरेकी थिइन।<ref name="First" /><ref name="Second">{{Cite web |title=Graffiti for good |url=https://www.gettysburg.edu/news/stories?id=63e35da4-f1cf-42f6-a886-0a49a5809e15 |access-date=2021-03-31 |website=Gettysburg College |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128131519/https://www.gettysburg.edu/news/stories?id=63e35da4-f1cf-42f6-a886-0a49a5809e15 |archive-date=2021-01-28}}</ref> उनले सन् २०१७ मा, हार्वर्ड ग्रेजुएट स्कूल अफ एजुकेशनबाट मास्टर डिग्री हासिल गर्नु भएको थियो।<ref name="Third">{{Cite web |title=Imagine |url=https://www.gardnermuseum.org/about/community-efforts/luminaries/shrestha-sneha |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Isabella Stewart Gardner Museum |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019 |title=Ashcharya: An Exhibition |url=https://library.harvard.edu/events/ashcharya-exhibition |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Harvard Library |language=en}}</ref> श्रेष्ठ हार्वर्ड विश्वविद्यालयको मित्तल साउथ एसिया इन्स्टिच्युटमा कार्यरत छिन्।<ref name=":3">{{Cite web |last=Weston |first=Tori |date=May 2020 |title=IMAGINE, May Artist of the Month |url=http://somervilleartscouncil.org/artistmonth/imagine |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Somerville Arts Council}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019 |title=Alphabets of the Imagination Workshop with Artist IMAGINE (AKA Sneha Shrestha) |url=https://bostonchildrensmuseum.org/calendar/alphabets-imagination-workshop-artist-imagine-aka-sneha-shrestha |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Boston Children's Museum |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119225125/https://bostonchildrensmuseum.org/calendar/alphabets-imagination-workshop-artist-imagine-aka-sneha-shrestha |archive-date=2021-11-19 }}</ref> उनको भित्तिचित्र कार्यको लागि उनको हस्ताक्षर "IMAGINE" हो, जुन उनको आमाको नाम अङ्ग्रेजीमा अनुवाद गरिएको हो।<ref name="First"/> == करियर == === नेपाल बाल कला सङ्ग्रहालय === वल्र्ड लर्निङको सहयोगमा श्रेष्ठले सन् २०१३ मा नेपाल बाल कला सङ्ग्रहालय स्थापना गरेकी थिइन।<ref>{{Cite web |title=IMAGINE |url=http://www.powwowworldwide.com/participant/imagine |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Pow! Wow! Worldwide! |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412211550/http://powwowworldwide.com/participant/imagine |archive-date=2021-04-12 }}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2015-10-23 |title=World Learning Celebrates 2015 Advancing Leaders Fellows in San Francisco |url=https://worldlearning.medium.com/world-learning-celebrates-new-advancing-leaders-fellows-f4df58d3988f |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Medium |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202223322/https://worldlearning.medium.com/world-learning-celebrates-new-advancing-leaders-fellows-f4df58d3988f |archive-date=2020-12-02 }}</ref><ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.bostonmagazine.com/arts-entertainment/2013/11/06/nepal-childrens-art-museum/|title=Boston Street Artist to Open First Children’s Art Museum in Nepal|last=Khvan|first=Olga|date=November 6, 2013|work=Boston|access-date=March 31, 2021}}</ref> === भित्तिचित्र === आफ्नो भित्तिचित्र कार्यमा, श्रेष्ठले [[संस्कृत]] शास्त्रबाट प्रेरणा लिएर नेपाली वर्णमाला प्रयोग गर्छिन्।<ref name=":3"/><ref name="First"/><ref>{{Cite web |last=Shea |first=Andrea |date=March 27, 2019 |title=Sneha Shrestha, AKA 'Imagine,' Brings Her Native Alphabet To Boston's Burgeoning Street Art Scene |url=https://www.wbur.org/artery/2019/03/25/artery25-sneha-shrestha-imagine-street-art |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=www.wbur.org |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFShea2019">Shea, Andrea (March 27, 2019). [https://www.wbur.org/artery/2019/03/25/artery25-sneha-shrestha-imagine-street-art "Sneha Shrestha, AKA 'Imagine,' Brings Her Native Alphabet To Boston's Burgeoning Street Art Scene"]. ''www.wbur.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-03-31</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ढाँचा:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: url-status ([[:श्रेणी: CS1 राखिएको: url-स्थिति|link]])</span> [[श्रेणी:CS1 maint: url-status]]</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=2019 |title=Golden Equinox |url=https://trustman.simmons.edu/exhibits/2019/golden-equinox/ |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Trustman Gallery Simmons University}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://trustman.simmons.edu/exhibits/2019/golden-equinox/ "Golden Equinox"]. ''Trustman Gallery Simmons University''. 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-03-31</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ढाँचा:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: url-status ([[:श्रेणी: CS1 राखिएको: url-स्थिति|link]])</span> [[श्रेणी:CS1 maint: url-status]]</ref> श्रेष्ठले यी कृतिहरूलाई क्यालिग्राफी र क्यालिग्राफीको पोर्टम्यान्ट्यु भनेकी छिन्।<ref name=":6">{{Cite web |date=2019 |title=Simmons University presents "Golden Equinox" featuring work by IMAGINE (a.k.a. Sneha Shrestha) [03/27/19] |url=https://www.thebostoncalendar.com/events/simmons-university-presents-golden-equinox-featuring-work-by-imagine-a-k-a-sneha-shrestha |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=The Boston Calendar}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.thebostoncalendar.com/events/simmons-university-presents-golden-equinox-featuring-work-by-imagine-a-k-a-sneha-shrestha "Simmons University presents "Golden Equinox" featuring work by IMAGINE (a.k.a. Sneha Shrestha) &#x5B;03/27/19&#x5D;"]. ''The Boston Calendar''. 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-03-31</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ढाँचा:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: url-status ([[:श्रेणी: CS1 राखिएको: url-स्थिति|link]])</span> [[श्रेणी:CS1 maint: url-status]]</ref> उनले क्याम्ब्रिज र बोस्टनमा "फर क्याम्ब्रिज विथ लभ फ्रम नेपाल", "सया पत्री (द वन विथ ए हन्ड्रेड पेटल्स),"<ref name="First"/><ref>{{Cite web |title=Spotlight: IMAGINE Mural: Saya Patri (One with a Hundred Petals) |url=https://www.zone3westernave.com/project/imagine/ |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Zone 3 Western Ave |language=en-US}}</ref> नर्थइस्टर्न युनिभर्सिटीमा "ज्ञान <ref>{{Cite web |date=2018 |title=Knowledge is Power |url=https://www.northeastern.edu/art/knowledge-is-power/ |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Northeastern University |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305174400/https://www.northeastern.edu/art/knowledge-is-power/ |archive-date=2021-03-05 }}</ref> हो" सहित धेरै भित्ति चित्रहरू चित्रित गरिसकेकी छिन्।<ref>{{Cite web |date=2018 |title=Knowledge is Power |url=https://www.northeastern.edu/art/knowledge-is-power/ |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Northeastern University |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305174400/https://www.northeastern.edu/art/knowledge-is-power/ |archive-date=2021-03-05 }}</ref> र काठमाडौँ, [[इस्तानबुल]] र बालीमा विश्वभर।<ref name=":5"/><ref name=":4"/> उनले कलाकारको सामूहिक सङ्ग्रहको भागको रूपमा रिबोक लगायतका कम्पनीहरूका साथै TripAdvisor, [[रेड बुल|Red Bull]], र Boston craft brewery Aeronaut Brewing Company सँग पनि सहकार्य गरेकी थिइन।<ref name="Second"/><ref>{{Cite web |last=Guy |first=Ovadia |date=2018-11-02 |title=Profile: artist Sneha Shrestha discusses new exhibit at The Distillery Gallery |url=https://huntnewsnu.com/55673/lifestyle/profile-artist-sneha-shrestha-discusses-new-exhibit-at-the-distillery-gallery/ |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=The Huntington News}}</ref> === पुरस्कार र सम्मान === सन् २०१८ मा, उनी बोस्टनको कलाकार-इन-रेसिडेन्स थिइन्।<ref name="First"/><ref name="Third"/><ref>{{Cite web |date=2018-01-31 |title=Sneha Shrestha |url=https://www.boston.gov/departments/arts-and-culture/sneha-shrestha |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=City of Boston |language=en}}</ref> सन् २०१९ मा, उनी फाइन आर्टको सामुदायिक कला पहल कलाकार परियोजनाको बोस्टन सङ्ग्रहालयका लागि चयन गरिएका कलाकारहरू मध्ये एक थिइन्।<ref>{{Cite web |date=2020 |title=Walking Tour with Artist IMAGINE |url=https://www.mfa.org/event/walking-tour-with-artist-imagine |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Museum of Fine Arts, Boston |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119225120/https://www.mfa.org/event/walking-tour-with-artist-imagine |archive-date=2021-11-19 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Icasiano |first=Spencer |date=September 25, 2019 |title=Sneha Shrestha Wants 'Mindful Mandalas' To Be 'A Source Of Pride' For Boston's Young Artists |url=https://www.wbur.org/artery/2019/09/25/sneha-shrestha-mindful-mandalas-mfa |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=W-BUR |language=en}}</ref> उनको काम क्यापिटल वन, फिडेलिटी इन्भेष्टमेन्ट, [[गुगल]] र [[फेसबुक|फेसबुकको]] निजी सङ्ग्रहमा राखिएको छ।<ref name="Third"/> == प्रदर्शनीहरू == === एकल प्रदर्शनीहरू === * २०१९: ''गोल्डेन इक्विनोक्स,'' सिमन्स विश्वविद्यालय ट्रस्टम्यान ग्यालेरी।<ref name=":6"/><ref name=":5"/> * २०१९: ''Mindful Mandalas'', ललित कला सङ्ग्रहालय, बोस्टन।<ref name=":2">{{Cite web |title=Imagine |url=https://www.gardnermuseum.org/about/community-efforts/luminaries/shrestha-sneha |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Isabella Stewart Gardner Museum |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019 |title=Community Arts Initiative: Mindful Mandalas |url=https://www.mfa.org/exhibitions/community-arts-initiative-mindful-mandalas |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Museum of Fine Arts, Boston |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019 |title=The Making of "Mindful Mandalas" |url=https://www.mfa.org/media/video/13006 |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=Museum of Fine Arts, Boston |language=en}}</ref> * २०१८: ''मन्त्र: स्नेहा श्रेष्ठ,'' डिस्टिलरी ग्यालरी, बोस्टन।<ref>{{Cite web |last=Kryjak |first=William |date=2018-10-30 |title=Went There: Mantra, Sneha Shrestha |url=https://bostonhassle.com/went-there-mantra-sneha-shrestha/ |url-status=live |access-date=2021-03-31 |website=BOSTON HASSLE |language=en-US}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [https://www.imagine876.com/ वेबसाइट कल्पना गर्नुहोस्] * [https://www.beyond-walls.org/new-page-85 ''पर्खालभन्दा बाहिरको'' भिडियो अन्तर्वार्ता] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211119225116/https://www.beyond-walls.org/new-page-85 |date=2021-11-19 }} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली महिलाहरू]] tbksf88hiu0azw4rgqnglugjimvmjoq 828 137765 1393241 1392614 2026-10-27T22:20:54Z Grufo 67752 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/mediawikiwiki/Q122696746|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 1393241 Scribunto text/plain require[[strict]] --- --- --- PRIVATE ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Abstract utilities ]]-- ---------------------------- -- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers) local function zero_padded (str) return ('%03d%s'):format(#str, str) end -- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting) local function natural_sort (var1, var2) return var1:gsub('%d+', zero_padded) < var2:gsub('%d+', zero_padded) end -- Return a copy or a reference to a table local function copy_or_ref_table (src, refonly) if refonly then return src end local newtab = {} for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end return newtab end -- Copy at most N items (of all kinds) from `src` to `dest` and return `dest` local function copy_table_maxn (dest, src, len) local idx = 1 for key, val in pairs(src) do dest[key], idx = val, idx + 1 if idx > len then break end end return dest end -- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len) local cache, tmp = {}, idx + len - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key >= idx then if key > tmp then cache[key - len] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_reduced (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = 1 - idx for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - tmp] = val elseif key < idx then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val elseif key < idx then ret[key + len] = val end end end return ret end -- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_expanded (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val else ret[key + len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = idx - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > 0 then ret[key + tmp] = val elseif key < 1 then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val else ret[key - len] = val end end end return ret end -- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys local function get_sorted_key_list (tbl, sort_fn) local nums, words, nn, nw = {}, {}, 1, 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nums[nn], nn = key, nn + 1 else words[nw], nw = key, nw + 1 end end table.sort(nums) table.sort(words, sort_fn) return nums, words, nn - 1, nw - 1 end -- Parse a parameter name string and return it as a string or a number local function get_param_name (par_str) local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$' if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end return tonumber(ret) end -- Move a key from a table to another, but only if under a different name and -- always parsing numeric strings as numbers local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey) local realkey = get_param_name(dkey) if skey ~= realkey then dest[realkey], src[skey] = val, nil end end --[[ Public strings ]]-- ------------------------ -- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names) local mkeywords = { ['or'] = 0, pattern = 1, plain = 2, strict = 3 } -- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names) local sortfunctions = { alphabetically = false, naturally = natural_sort } -- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers -- (functions and modifiers MUST avoid these names) --[[ Meanings of the columns: col[1] = Loop type (0-3) col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3) col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]` col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]` A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`) ]]-- local mapping_styles = { names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 }, values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 }, values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 }, names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 }, names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 }, names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 }, values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 }, blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 } } -- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names) local memoryslots = { h = 'header', f = 'footer', i = 'itersep', l = 'lastsep', n = 'ifngiven', p = 'pairsep', s = 'oxfordsep' } -- Possible trimming modes for the `parsing` modifier local trim_parse_opts = { trim_none = { false, false }, trim_positional = { false, true }, trim_named = { true, false }, trim_all = { true, true } } -- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local isep_parse_opts = { splitter_pattern = false, splitter_string = true } -- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local psep_parse_opts = { setter_pattern = false, setter_string = true } -- Possible position references for the `splicing` modifier local position_references = { add_nothing = 0, add_smallest_number = 1, add_last_of_sequence = 2, add_largest_number = 3 } -- Possible modes for the `reassigning` modifier local a_modes = { transfer = 0, clone = 1, rename = 2, copy = 3, sacrifice = 4, provide = 5, spare = 7 } -- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `here`, `in_substack`, -- `let`, `expose`, `use`, `with_flushed_glue`, `without_flushed_glue` -- `without_sorting` --[[ Private constants ]]-- --------------------------- -- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`) local modulename = 'Module:Params' -- The functions listed here declare that they don't need the -- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if -- they are modifiers they also guarantee that they will make their own -- (modified) copy available local refparams = { call_for_each_group = true, combining = true, combining_by_calling = true, combining_values = true, concat_and_call = true, concat_and_invoke = true, concat_and_magic = true, count = true, grouping_by_calling = true, mixing_names_and_values = true, keeping_at_most = true, renaming_by_mixing = true, renaming_to_sequence = true, renaming_to_uppercase = true, renaming_to_lowercase = true, shifting = true, splicing = true, value_of = true, with_name_matching = true } -- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we -- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its -- optimal value at Module talk:Params) local maxfill = 1024 -- The private table of functions local library = {} -- Functions and modifiers that can only be invoked in first position local static_iface = {} --[[ Private functions ]]-- --------------------------- -- Create a new context local function context_new (child_frame, first_fn_name) local main_frame, tpipe = child_frame:getParent(), { first_fn_name } for key, val in pairs(child_frame.args) do if type(key) == 'number' and key > 0 then tpipe[key + 1] = val else tpipe[key] = val end end return { frame = main_frame, pipe = tpipe, oparams = main_frame.args, firstposonly = static_iface, iterfunc = pairs, fnpos = 1, sorttype = 0, n_parents = 0, n_children = 0, n_available = maxfill } end -- Move to the next action within the user-given list local function context_iterate (ctx, next_fn_pos, trimmed_fname) local fname = trimmed_fname or ctx.pipe[next_fn_pos] and ctx.pipe[next_fn_pos]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end if library[fname] == nil then if ctx.firstposonly[fname] == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) else error(modulename .. ': The ‘' .. fname .. '’ directive can only appear in first position', 0) end end ctx.fnpos = next_fn_pos return library[fname] end -- Main loop local function main_loop (ctx, start_with) local fn = start_with repeat fn = fn(ctx) until not fn if ctx.n_parents > 0 then error(modulename .. ': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end if ctx.n_children > 0 then error(modulename .. ', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end end -- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table local function set_strings_from_opts (dest, opts, offs) local cmd if opts[offs] == nil then return offs - 1 end cmd = opts[offs]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/'):match'^/*(.*[^/])' if cmd == nil then return offs end local vname, chr local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), offs + 1 for idx = 1, #cmd do chr = cmd:byte(idx) if chr == sep then for key, val in ipairs(amap) do dest[val], amap[key] = opts[argc], nil end argc = argc + 1 else vname = memoryslots[string.char(chr)] if vname == nil then error(modulename .. ', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end table.insert(amap, vname) end end for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end return argc end -- Add a new stack of parameters to `ctx.children` local function new_substack (ctx) local currsnap, newparams = ctx.n_children + 1, {} if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams } else ctx.children[currsnap] = newparams end ctx.n_children = currsnap return newparams end -- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or -- `'without_sorting'`, or `nil` local function load_sort_opt (raw_arg) local trarg if raw_arg ~= nil then trarg = raw_arg:match'^%s*(.*%S)' end if trarg == nil then return nil, 1, false, nil end if trarg == 'without_sorting' then return nil, 2, false, nil end local tmp = sortfunctions[trarg] if tmp == nil then return nil, 1, false, trarg end return tmp or nil, 2, true, nil end -- Parse optional user arguments of type `...|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]| -- [number of additional parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]` local function load_child_opts (src, start_from, append_after, params) local tnamed, tmp1, tmp2 local pin, tbl, mem = start_from, {}, {} while src[pin] ~= nil and src[pin + 1] ~= nil do tmp1 = src[pin]:match'^%s*(.*%S)' if tmp1 == 'let' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_param_name(src[pin + 1]) tbl[tmp1], pin = src[pin + 2], pin + 3 --[[ elseif tmp1 == 'expose' then tmp1 = get_param_name(src[pin + 1]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = tmp2, tmp2, pin + 2 ]]-- elseif tmp1 == 'use' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_param_name(src[pin + 2]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[get_param_name(src[pin + 1])], pin = tmp2, tmp2, pin + 3 else break end end local tnew = copy_or_ref_table(params, next(mem) == nil) for key in pairs(mem) do tnew[key] = nil end if pin ~= start_from then tnamed, tbl = tbl, {} end tmp1 = tonumber(src[pin]) if tmp1 ~= nil and math.floor(tmp1) == tmp1 then if tmp1 < 0 then tmp1 = -1 end tmp2 = append_after - pin for idx = pin + 1, pin + tmp1 do tbl[idx + tmp2] = src[idx] end pin = pin + tmp1 + 1 end if tnamed ~= nil then for key, val in pairs(tnamed) do tbl[key] = val end end return tbl, pin, tnew, mem end -- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` -- class of modifiers local function load_callback_opts (src, start_from, default_style, params) local style, shf local tmp = src[start_from + 1] if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end if style == nil then style, shf = default_style, start_from - 1 else shf = start_from end local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5] tmp = style[6] if tmp > -1 then karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then karg = tonumber(karg) n_exist = math.max(n_exist, karg) end end tmp = style[7] if tmp > -1 then varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then varg = tonumber(varg) n_exist = math.max(n_exist, varg) end end tmp = style[1] local dest, argc, tnew, mem = load_child_opts(src, style[2] + shf, n_exist, params) if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then tmp = tmp - 2 end if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then tmp = tmp - 1 end return dest, argc, tmp, karg, varg, tnew, mem end -- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of -- modifiers local function load_replace_args (opts, offs, whoami) if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end if opts[offs + 2] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end local tn, flg local ptn, repl, nmax, argc = opts[offs + 1], opts[offs + 2], tonumber(opts[offs + 3]), 3 if nmax ~= nil then argc = 4 elseif opts[offs + 3] ~= nil then tn = opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)' if tn == nil then argc = 4 end end if tn == nil and opts[offs + argc] ~= nil then tn = opts[offs + argc]:match'^%s*(.*%S)' end if tn ~= nil then flg = mkeywords[tn] if flg ~= nil then tn = nil end end if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end return ptn, repl, nmax, flg, offs + argc, (nmax ~= nil and nmax < 1) or (flg == 3 and ptn == repl), tn end -- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers local function load_pattern_args (opts, offs, whoami) local tn, kwid local ptns, arg, state, nptns, idx = {}, opts[offs + 1], 0, 0, offs + 2 while arg ~= nil do if state == 0 then nptns, state = nptns + 1, -1 ptns[nptns] = { arg, false, false } else tn = arg:match'^%s*(.*%S)' kwid = tn and mkeywords[tn] if kwid == nil or (state > 0 and kwid > 0) then break else state = kwid if state > 1 then ptns[nptns][2] = true end if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end end end arg, idx = opts[idx], idx + 1 end if state == 0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end return ptns, nptns, idx - 1, kwid == nil and tn or nil end -- Load the optional arguments of the `parsing`, `reinterpreting` and -- `evaluating` modifiers local function load_parse_opts (opts, offs, isp, psp) local tn, tmp local optslots, noptslots, argc, trimn, trimu, iplain, pplain = { true, true, true }, 3, offs, true, false, true, true repeat noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc] tn = tmp and tmp:match'^%s*(.*%S)' if tn == nil then break end if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tn] ~= nil then tmp = trim_parse_opts[tn] trimn, trimu, optslots[1] = tmp[1], tmp[2], nil elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tn] ~= nil then argc = argc + 1 iplain, isp, optslots[2] = isep_parse_opts[tn], opts[argc], nil elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tn] ~= nil then argc = argc + 1 pplain, psp, optslots[3] = psep_parse_opts[tn], opts[argc], nil else break end argc, tn = argc + 1, nil until noptslots < 1 return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc, tn end -- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table local value_maps = { [0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end end, [1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[varg] = val tbl[key] = fn() end end, [2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do margs[karg] = key tbl[key] = fn() end end, [3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[karg], margs[varg] = key, val tbl[key] = fn() end end } -- Private table for `map_names()` local name_thieves = { [0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[varg] = val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg] = key steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg], rargs[varg] = key, val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end } -- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn) local cache = {} name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric -- suffixes in its keys local function make_groups (src) -- NOTE: `src` might be the original metatable! local prefix, gid local groups = {} for key, val in pairs(src) do -- `key` must only be a string or a number... if type(key) == 'string' then prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$' gid = tonumber(gid) or '' else prefix, gid = '', key end if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then prefix = tonumber(prefix) if prefix < 1 then prefix = prefix - 1 end end groups[gid][prefix] = val end return groups end -- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and -- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length local function parse_placeholder_string (target) local skel, canvas, idx, s_pos, e_pos = {}, {}, 1, 1, string.find(target, '%$[@#]', 1, false) while e_pos ~= nil do canvas[idx], skel[idx + 1] = target:sub(s_pos, e_pos - 1), target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@' idx, s_pos = idx + 2, e_pos + 2 e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false) end if (s_pos > target:len()) then idx = idx - 1 else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end return skel, canvas, idx end -- Populate a table by parsing a parameter string (heavy lifting for `parsing`, -- `reinterpreting` and `evaluating`) local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru) local key, val, spos1, spos2, pos1, pos2 local pos3, idx, lenplone = 0, 1, #str + 1 if isp == nil or isp == '' then if psp == nil or psp == '' then if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$' else tbl[idx] = str end return end spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$' else val = str end else key = get_param_name(str:sub(1, spos1 - 1)) val = str:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val return end if psp == nil or psp == '' then repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end tbl[idx], idx = val, idx + 1 until pos2 == nil return end repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end idx = idx + 1 else key = get_param_name(val:sub(1, spos1 - 1)) val = val:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val until pos2 == nil return end -- Heavy lifting for `snapshotting` and `remembering` local function make_child (ctx, src, whoami) local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]) if len == nil or len == 0 then local stack = new_substack(ctx) for key, val in pairs(src) do stack[key] = val end return len == nil and 1 or 2 end if len < 0 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: The number of parameters to copy must be an integer greater than zero', 0) end copy_table_maxn(new_substack(ctx), src, len) return 2 end -- Heavy lifting for `setting_by_flushing`, `combining` and `combining_values` local function set_strings_from_substack (ctx, dest, whoami) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: There are no substacks to flush', 0) end local currsnap = ctx.n_children local stack = ctx.children[currsnap] for key, val in pairs(memoryslots) do if stack[key] ~= nil then dest[val] = stack[key] end end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 end -- Heavy lifting for `combining` and `combining_values` local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function -- MUST create a copy of it before returning local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end local argc local tbl, vars = ctx.params, {} local sortfn, ivar0, dosort, tmp = load_sort_opt(opts[offs + 2]) if ivar0 == 2 then tmp = opts[offs + 3] ~= nil and opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)' end ivar0 = ivar0 + offs if tmp == 'with_flushed_glue' then ivar0 = ivar0 + 1 argc = set_strings_from_opts(vars, opts, ivar0 + 1) set_strings_from_substack(ctx, vars, whoami) else if tmp == 'without_flushed_glue' then ivar0 = ivar0 + 1 end argc = set_strings_from_opts(vars, opts, ivar0 + 1) end if argc < ivar0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end if next(tbl) == nil then if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 1])] = vars.ifngiven } elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end return argc + 1 end local cache, len if dosort then local words cache, words, len, tmp = get_sorted_key_list(tbl, sortfn) for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end len = len + tmp else cache, len = {}, 1 for key in pairs(tbl) do cache[len], len = key, len + 1 end len = len - 1 end local pmap, nss, kvs, pps = {}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or '' for idx = 1, len do tmp, pmap[nss + 1] = cache[idx], pps pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs) nss = nss + 2 end tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep if tmp ~= nil and nss > 4 then pmap[nss - 1] = tmp elseif nss > 2 and vars.lastsep ~= nil then pmap[nss - 1] = vars.lastsep end pmap[1] = vars.header or '' if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 1])] = table.concat(pmap) } return argc + 1 end -- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric -- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options -- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters local function concat_params (ctx, offs) local tbl, retval, cache, nmax = ctx.params, {}, {}, 0 for key, val in pairs(ctx.pipe) do if type(key) == 'number' then if key < 1 then cache[key] = val elseif key > offs then cache[key - offs] = val end if key > nmax then nmax = key end else cache[key] = val end end nmax = nmax - offs if ctx.subset == 1 then -- We need only the sequence for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end else if ctx.subset == -1 then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then retval[key + nmax] = val else retval[key] = val end end end for key, val in pairs(cache) do retval[key] = val end return retval end -- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this -- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function flush_params (ctx, fn) local tmp local tbl = ctx.params if ctx.subset == -1 then for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end elseif ctx.subset == 1 then if ctx.pins == nil then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end return end tmp = {} for key, val in ipairs(tbl) do tmp[key] = val end tbl = tmp end if ctx.pins ~= nil then local marker = ctx.sorttype < 1 and ctx.subset ~= -1 or nil for idx = 1, #ctx.pins do tmp = ctx.pins[idx] if tbl[tmp] ~= nil then fn(tmp, tbl[tmp]) tbl[tmp] = marker end end if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(tbl) do if val ~= true then fn(key, val) end end return end end if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_sorted_key_list(tbl, natural_sort) if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end return end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end return end if ctx.subset == -1 or ctx.pins == nil then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end return end for key, val in ipairs(tbl) do if val ~= true then fn(key, val) end tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do if val ~= true then fn(key, val) end end end -- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value -- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth) if ctx.subset == 1 then flush_params(ctx, fn_seq) return end if ctx.subset == -1 then flush_params(ctx, fn_oth) return end local tbl = ctx.params if ctx.pins == nil and ctx.sorttype < 1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn_seq(key, val) tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end return end local tseq = {} for key, val in ipairs(tbl) do tseq[key] = val end if ctx.pins ~= nil then local tmp local marker = ctx.sorttype < 1 or nil for idx = 1, #ctx.pins do tmp = ctx.pins[idx] if tseq[tmp] ~= nil then fn_seq(tmp, tbl[tmp]) tbl[tmp], tseq[tmp] = nil, marker elseif tbl[tmp] ~= nil then fn_oth(tmp, tbl[tmp]) tbl[tmp] = nil end end end if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_sorted_key_list(tbl, natural_sort) if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end for idx = 1, nn do if tseq[nums[idx]] ~= nil then fn_seq(nums[idx], tseq[nums[idx]]) else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end end if ctx.sorttype ~= 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end return end for key, val in ipairs(tseq) do if val ~= true then fn_seq(key, val) tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end end -- Finalize and return a concatenated list local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize) if len > 0 then local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep if tmp ~= nil and len > modsize * 2 then lst[len - modsize + 1] = tmp elseif len > modsize and ctx.lastsep ~= nil then lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep end lst[1] = ctx.header or '' if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end ctx.text = table.concat(lst) else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end --- --- --- PUBLIC ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Modifiers ]]-- ------------------- -- Syntax: #invoke:params|sequential|pipe to library.sequential = function (ctx) if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end if ctx.sorttype > 0 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = ipairs, 1 return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|non-sequential|pipe to library['non-sequential'] = function (ctx) if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = pairs, -1 return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|all_sorted|pipe to library.all_sorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 1 return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|reassorted|pipe to library.reassorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 2 return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|pinned_until|sentinel|[parameter name 1]|[parameter -- name 2]|...|parameter name N|sentinel|pipe to library.pinned_until = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘pinned_until’: No sentinel was provided', 0) end local tmp, bucket, curr, ncurr local sntl, idx = opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$', 2 if ctx.pin_bucket == nil then bucket, curr, ncurr = {}, {}, 0 ctx.pin_bucket, ctx.pins = bucket, curr else bucket, curr, ncurr = ctx.pin_bucket, ctx.pins, ctx.npins end while opts[offs + idx] ~= nil do tmp = opts[offs + idx]:match'^%s*(.-)%s*$' if tmp == sntl then if idx == 2 then error(modulename .. ', ‘pinned_until’: No parameters to pin were provided', 0) end ctx.npins = ncurr + idx - 2 return context_iterate(ctx, offs + idx + 1) end if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tmp = tonumber(tmp) end if bucket[tmp] then error(modulename .. ', ‘pinned_until’: Duplicate pinned parameter ‘' .. tostring(tmp) .. '’', 0) end curr[ncurr + idx - 1], bucket[tmp], idx = tmp, true, idx + 1 end error(modulename .. ', ‘pinned_until’: Missing sentinel in position #' .. tostring(idx), 0) end -- Syntax: #invoke:params|setting|directives|...|pipe to library.setting = function (ctx) local new_offs = set_strings_from_opts(ctx, ctx.pipe, ctx.fnpos + 1) if new_offs - ctx.fnpos < 2 then error(modulename .. ', ‘setting’: No directive was given', 0) end return context_iterate(ctx, new_offs + 1) end -- Syntax: #invoke:params|scoring|new parameter name|[container]|pipe to library.scoring = function (ctx) local opts, offs, retval = ctx.pipe, ctx.fnpos, 0 if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end local tn = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if tn == 'in_substack' then new_substack(ctx)[get_param_name(opts[offs + 1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, offs + 3) end ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = tostring(retval) return tn == 'here' and context_iterate(ctx, offs + 3) or context_iterate(ctx, offs + 2, tn) end -- Syntax: #invoke:params|squeezing|pipe to library.squeezing = function (ctx) local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then newlen = newlen + 1 indices[newlen], store[key], tbl[key] = key, val, nil end end table.sort(indices) for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to library.filling_the_gaps = function (ctx) local newval, tbl, tmp, nmin, nmax, nnums = ctx.pipe[ctx.fnpos + 1], ctx.params, {}, 1, nil, -1 if newval == nil then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: No value was provided', 0) end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmax == nil then if key < nmin then nmin = key end nmax = key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end tmp[key], nnums = val, nnums + 1 end end if nmax ~= nil and nmax - nmin > nnums then ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax if ctx.n_available < 0 then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end for idx = nmin, nmax do tbl[idx] = newval end for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end -- Syntax: #invoke:params|clearing|pipe to library.clearing = function (ctx) local tbl, numerics = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil end end for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to library.cutting = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local lcut = tonumber(opts[offs + 1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(opts[offs + 2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local len = #tbl if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end local tot = lcut + rcut if tot > 0 then local cache = {} if tot >= len then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end tot = len else for idx = len - rcut + 1, len do tbl[idx] = nil end for idx = 1, lcut do tbl[idx] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then if key > len then cache[key - tot] = val else cache[key - lcut] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to library.cropping = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local lcut = tonumber(opts[offs + 1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(opts[offs + 2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local nmin, nmax for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmin == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end if nmin ~= nil then local len = nmax - nmin + 1 if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end if lcut + rcut - len > -1 then for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end end elseif lcut + rcut > 0 then for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end local lshift = nmin + lcut - 1 if lshift > 0 then for idx = lshift + 1, nmax do tbl[idx - lshift], tbl[idx] = tbl[idx], nil end end end end return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to library.purging = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local idx = tonumber(opts[offs + 1]) if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename .. ', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[offs + 2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params if len < 1 then len = len + table.maxn(tbl) if idx > len then return context_iterate(ctx, offs + 3) end len = len - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len) return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to library.backpurging = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local last = tonumber(opts[offs + 1]) if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[offs + 2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end local idx local tbl = ctx.params if len > 0 then idx = last - len + 1 else for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and (idx == nil or key < idx) then idx = key end end if idx == nil then return context_iterate(ctx, offs + 3) end idx = idx - len if last < idx then return context_iterate(ctx, offs + 3) end len = last - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len) return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|shifting|addend|pipe to library.shifting = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local nshift = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]) if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end local tbl = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val else tbl[key] = val end end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end -- Syntax: #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to library.reversing_numeric_names = function (ctx) local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil if key > nmax then nmax = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to --[[ library.pivoting_numeric_names = function (ctx) local tbl = ctx.params local shift = #tbl + 1 if shift < 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end local tmp = {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tmp[key], tbl[key] = val, nil end end for key, val in pairs(tmp) do tbl[shift - key] = val end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to --[[ library.mirroring_numeric_names = function (ctx) local nmax, nmin local tbl, tmp = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tmp[key], tbl[key] = val, nil if nmax == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end for key, val in pairs(tmp) do tbl[nmax + nmin - key] = val end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to --[[ library.swapping_numeric_names = function (ctx) local tmp local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 1 for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then cache[nsize], nsize = key, nsize + 1 end end table.sort(cache) for idx = math.floor((nsize - 1) / 2), 1, -1 do tmp = tbl[cache[idx] ] tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx] ] tbl[cache[nsize - idx] ] = tmp end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to library.sorting_sequential_values = function (ctx) local sortfn local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tn = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tn ~= nil then sortfn = sortfunctions[tn] end if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn) else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil` if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, offs + 1, tn) end return context_iterate(ctx, offs + 2) end -- Syntax: #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment| -- [number of elements to write]|...|pipe to library.splicing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp2, argc, pos, refp local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos local tmp1 = opts[offs + 1] if tmp1 ~= nil then tmp2 = tonumber(tmp1) if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[offs + 2]), offs + 4, tmp1:match'^%s*(.*%S)' if tmp2 ~= nil then refp = position_references[tmp2] if refp == nil then error(modulename .. ', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end else refp = 0 end else pos, argc, refp = tmp2, offs + 3, 0 end else pos, argc, refp = tonumber(opts[offs + 2]), offs + 4, 0 end if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename .. ', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[argc - 1]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end local insn = tonumber(opts[argc]) if len == 0 and (insn == nil or insn < 1) then error(modulename .. ', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to write cannot be zero', 0) end if refp == 2 then for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end refp = 0 end tmp1, tmp2 = nil, nil if refp ~= 0 or len ~= 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key elseif key < tmp1 then tmp1 = key elseif key > tmp2 then tmp2 = key end end end end if tmp2 == nil then len = 0 elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2 elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end if len > 0 and pos + len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len) elseif len < 0 and pos - len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len) else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end ctx.params = tbl if insn == nil or insn < 0 or math.floor(insn) ~= insn then return context_iterate(ctx, argc) end tmp1 = argc - offs - pos + 1 for key = pos, pos + insn - 1 do tbl[key] = opts[offs + key + tmp1] end return context_iterate(ctx, argc + insn + 1) end -- Syntax: #invoke:params|imposing|name|value|pipe to library.imposing = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = opts[offs + 2] return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|providing|name|value|pipe to library.providing = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end local key = get_param_name(opts[offs + 1]) if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = opts[offs + 2] end return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|reassigning|source|destination|[mode]|pipe to library.reassigning = function (ctx) local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing source parameter', 0) end if opts[offs + 2] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing destination parameter', 0) end local mode, argc local src, tn = get_param_name(opts[offs + 1]), opts[offs + 3] ~= nil and opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)' local val = tbl[src] if tn ~= nil then mode = a_modes[tn] end if mode == nil then mode, argc = 0, offs + 3 else argc, tn = offs + 4, nil end if val == nil and mode > 1 then return context_iterate(ctx, argc, tn) end local dest = get_param_name(opts[offs + 2]) local tmp = tbl[dest] == nil if mode % 2 == 0 or (mode == 7 and tmp) then tbl[src] = nil end if tmp or mode < 4 then tbl[dest] = val end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to library.discarding = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end local len = tonumber(opts[offs + 2]) if len == nil then ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = nil return context_iterate(ctx, offs + 2) end local key = tonumber(opts[offs + 1]) if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end if len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to library.excluding_numeric_names = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]| -- [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_name_matching = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp, ptn local tbl, newparams, opts, offs = ctx.params, {}, ctx.pipe, ctx.fnpos local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs, 'with_name_matching') for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then tmp = ptn[1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tmp = tonumber(tmp) end newparams[tmp] = tbl[tmp] else for key, val in pairs(tbl) do if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then newparams[key] = val end end end end ctx.params = newparams return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1]| -- [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_name_not_matching = function (ctx) local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs, 'with_name_not_matching') if nptns == 1 and targets[1][3] then local tmp = targets[1][1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tbl[tonumber(tmp)] = nil else tbl[tmp] = nil end return context_iterate(ctx, argc, tn) end local yesmatch, ptn for key in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if tostring(key) ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]| -- [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_value_matching = function (ctx) local nomatch, ptn local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs, 'with_value_matching') for key, val in pairs(tbl) do nomatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val == ptn[1] then nomatch = false break end elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then nomatch = false break end end if nomatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1]| -- [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_value_not_matching = function (ctx) local yesmatch, ptn local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs, 'with_value_not_matching') for key, val in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|keeping_at_most|number of parameters to pick|pipe to library.keeping_at_most = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘keeping_at_most’: The number of parameters to keep must be an integer greater than zero', 0) end ctx.params = copy_table_maxn({}, ctx.params, len) return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end -- Syntax: #invoke:params|trimming_values|pipe to library.trimming_values = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to library.mapping_to_lowercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to library.mapping_to_uppercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.mapping_by_calling = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = margs } value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_invoking = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if mname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, offs + 2, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_magic = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if magic == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.mapping_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die, tn = load_replace_args(ctx.pipe, ctx.fnpos, 'mapping_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc, tn) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then for key, val in pairs(tbl) do if val == ptn then tbl[key] = repl end end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax) end end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to library.mapping_by_mixing = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local tbl, mix = ctx.params, opts[offs + 1] if mix == '$#' then for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, offs + 2) end local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(tbl) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end tbl[key] = table.concat(cnv) end return context_iterate(ctx, offs + 2) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to library.renaming_to_lowercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to library.renaming_to_uppercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to library.renaming_to_sequence = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache, len local tbl = ctx.params local sortfn, argc, dosort, tn = load_sort_opt(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]) if dosort then local words, wl cache, words, len, wl = get_sorted_key_list(tbl, sortfn) for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end else cache, len = {}, 1 for _, val in pairs(tbl) do cache[len], len = val, len + 1 end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.renaming_by_calling = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = rargs } map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function -- name|[call style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of -- additional arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument -- N]|pipe to library.renaming_by_invoking = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if mname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, offs + 2, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.renaming_by_magic = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if magic == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.renaming_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die, tn = load_replace_args(ctx.pipe, ctx.fnpos, 'renaming_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc, tn) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then ptn = get_param_name(ptn) local val = tbl[ptn] if val ~= nil then tbl[ptn], tbl[get_param_name(repl)] = nil, val end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end local cache = {} for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax)) end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to library.renaming_by_mixing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local mix = ctx.pipe[ctx.fnpos + 1] if mix == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local cache = {} mix = mix:match'^%s*(.-)%s*$' if mix == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_param_name(val)] = val end else local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(ctx.params) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then canvas[idx] = val else canvas[idx] = tostring(key) end end cache[get_param_name(table.concat(canvas))] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end -- Syntax: #invoke:params|grouping_by_calling|template -- name|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.grouping_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tmp, argc, tbl, mem = load_child_opts(opts, offs + 2, 0, ctx.params) local gargs = {} for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' and key < 1 then gargs[key - 1] = val else gargs[key] = val end end tmp = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local groups = make_groups(tbl) for gid, group in pairs(groups) do for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end group[0], model.args = gid, group groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model) end for key, val in pairs(mem) do groups[key] = val end ctx.params = groups return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.parsing = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc, tn = load_parse_opts(opts, offs + 2, '|', '=') parse_parameter_string(ctx.params, opts[offs + 1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim -- flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter -- setter]|[...]|pipe to library.reinterpreting = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc, tn = load_parse_opts(opts, offs + 2, '|', '=') local tbl, tmp = ctx.params, get_param_name(opts[offs + 1]) local str = tbl[tmp] if str ~= nil then tbl[tmp] = nil parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) end return context_iterate(ctx, argc, tn) end -- Syntax: #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.evaluating = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, repos, tn = load_parse_opts(opts, offs + 2, '!', ':') if opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then remove_numeric_keys(opts, offs, repos - offs) return context_iterate(ctx, offs, tn) end local new_opts, cache = {}, {} parse_parameter_string(cache, opts[offs + 1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) local shift = #cache + offs - repos + 1 for key, val in pairs(opts) do if type(key) ~= 'number' or key < offs then new_opts[key] = val elseif key >= repos then new_opts[key + shift] = val end end for key, val in pairs(cache) do if type(key) ~= 'number' or key < 1 then new_opts[key] = val else new_opts[key + offs] = val end end ctx.pipe = new_opts return context_iterate(ctx, offs + 1) end -- Syntax: #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to library.mixing_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end if opts[offs + 2] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end local tmp local cache, mix_k, mix_v = {}, opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$', opts[offs + 2] if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_param_name(val)] = val end elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then for key, val in pairs(ctx.params) do cache[get_param_name(val)] = tostring(key) end elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then for key in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end else local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k) local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v) for key, val in pairs(ctx.params) do tmp = tostring(key) for idx = 2, n_parts_k, 2 do if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val else cnv_k[idx] = tmp end end for idx = 2, n_parts_v, 2 do if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val else cnv_v[idx] = tmp end end cache[get_param_name(table.concat(cnv_k))] = table.concat(cnv_v) end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|combining|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end, 'combining' )) end -- Syntax: #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return val end, 'combining_values' )) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tname == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end if opts[offs + 2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 2])] = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = ctx.params } } return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new -- parameter name|pipe to library.combining_by_invoking = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if mname == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end if opts[offs + 3] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 3])] = tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) } return context_iterate(ctx, offs + 4) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if magic == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end if opts[offs + 2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 2])] = ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params) } return context_iterate(ctx, offs + 3) end -- Syntax: #invoke:params|snapshotting|[maximum number]|pipe to library.snapshotting = function (ctx) return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + make_child(ctx, ctx.params, 'snapshotting')) end -- Syntax: #invoke:params|remembering|[maximum number]|pipe to library.remembering = function (ctx) return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + make_child(ctx, ctx.oparams, 'remembering')) end -- Syntax: #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to library.entering_substack = function (ctx) local tbl, opts, offs, ncurrparent = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos, ctx.n_parents + 1 local tn = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl } else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end ctx.n_parents = ncurrparent if tn == 'new' then ctx.params = {} return context_iterate(ctx, offs + 2) end local currsnap = ctx.n_children if currsnap > 0 then ctx.params, ctx.children[currsnap], ctx.n_children = ctx.children[currsnap], nil, currsnap - 1 else local newparams = {} for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end ctx.params = newparams end return context_iterate(ctx, offs + 1, tn) end -- Syntax: #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to library.pulling = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end local tmp = ctx.n_parents local parent = tmp < 1 and ctx.oparams or ctx.parents[tmp] tmp = get_param_name(opts[offs + 1]) if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end -- Syntax: #invoke:params|recalling|parameter name|pipe to library.recalling = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘recalling’: No parameter to recall was provided', 0) end local arg = get_param_name(opts[offs + 1]) if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end -- Syntax: #invoke:params|finding|parameter name|pipe to --[[ library.finding = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘finding’: No parameter to find was provided', 0) end local arg = get_param_name(opts[offs + 1]) local parent for idx = ctx.n_parents, 1, -1 do parent = ctx.parents[idx] if parent[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = parent[arg] return context_iterate(ctx, offs + 2) end end if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, offs + 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|picking|number of parameters to pick|pipe to --[[ library.picking = function (ctx) local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘picking’: The number of parameters to pick must be an integer greater than zero', 0) end if ctx.n_parents < 1 then copy_table_maxn(ctx.params, ctx.oparams, len) else copy_table_maxn(ctx.params, ctx.parents[ctx.n_parents], len) end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|detaching_substack|pipe to library.detaching_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘detaching_substack’: No substacks have been created', 0) end local parent = ctx.parents[ncurrparent] for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|dropping_substack|pipe to library.dropping_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘dropping_substack’: No substacks have been created', 0) end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1 return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|leaving_substack|pipe to library.leaving_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘leaving_substack’: No substacks have been created', 0) end local currsnap = ctx.n_children + 1 if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params } else ctx.children[currsnap] = ctx.params end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents, ctx.n_children = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1, currsnap return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|merging_substack|pipe to library.merging_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end local parent, child = ctx.parents[ncurrparent], ctx.params ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = parent, nil, ncurrparent - 1 for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|flushing|pipe to library.flushing = function (ctx) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end local parent, currsnap = ctx.params, ctx.n_children for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting_by_flushing|pipe to library.setting_by_flushing = function (ctx) set_strings_from_substack(ctx, ctx, 'setting_by_flushing') return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1) end --[[ Functions ]]-- ----------------------------- -- Syntax: #invoke:params|count library.count = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local retval = 0 for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end ctx.text = retval return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2]| -- [...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value -- n]|[...] library.concat_and_call = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = concat_params(ctx, offs + 1) } return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend -- 1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named -- item n=value n]|[...] library.concat_and_invoke = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if mname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{ title = 'Module:' .. mname, args = concat_params(ctx, offs + 2) }) return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend -- 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n= -- value n]|[...] library.concat_and_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if magic == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic, concat_params(ctx, offs + 1)) return false end -- Syntax: #invoke:params|value_of|parameter name library.value_of = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos if opts[offs + 1] == nil then error(modulename .. ', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end local val local key = opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$' if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then key = tonumber(key) val = ctx.params[key] -- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in -- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable) if val ~= nil and ( ctx.subset ~= -1 or key > #ctx.params or key < 1 ) and ( ctx.subset ~= 1 or (key <= #ctx.params and key > 0) ) then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end else val = ctx.params[key] if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end return false end -- Syntax: #invoke:params|list library.list = function (ctx) local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_values library.list_values = function (ctx) -- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], nss = pps, val, nss + 2 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_maybe_with_names library.list_maybe_with_names = function (ctx) local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' mixed_flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, '', '', val, nss + 4 end, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|for_each|wikitext library.for_each = function (ctx) local ret, nss, pps, txt = {}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[ctx.fnpos + 1] or '' local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt) flush_params(ctx, function (key, val) for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end ret[nss + 1], nss = pps, nss + 2 ret[nss] = table.concat(cnv) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2]| -- [...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end local cargs = copy_table_reduced(opts, 1, offs - 1) local model, ret, nss, ccs = { title = tname, args = cargs }, {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) cargs[1], cargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append -- 1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]| -- [named param n=value n]|[...] library.invoke_for_each = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end local iargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = iargs } local mfunc, ret, nss, ccs = require(model.title)[fname], {}, 0, ctx.itersep or '' if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end flush_params(ctx, function (key, val) iargs[1], iargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.magic_for_each = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs, cargs = {}, 0, ctx.itersep or '', copy_table_reduced(opts, 1, offs - 1) flush_params(ctx, function (key, val) cargs[1], cargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, cargs) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_value = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end local cargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs) local model = { title = tname, args = cargs } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) cargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.invoke_for_each_value = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end local iargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs + 1) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = iargs } local mfunc, ret, nss, ccs = require(model.title)[fname], {}, 0, ctx.itersep or '' if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end flush_params(ctx, function (key, val) iargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1]| -- [append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named -- param n=value n]|[...] library.magic_for_each_value = function (ctx) local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end local cargs, ret, nss, ccs = copy_table_reduced(opts, 1, offs), {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) cargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, cargs) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_group = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos local tmp = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local bargs, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or '' for key, val in pairs(opts) do if type(key) ~= 'number' then bargs[key] = val elseif key > offs then bargs[key - offs - 1] = val elseif key < 1 then bargs[key - 1] = val end end ctx.params = make_groups(ctx.params) flush_params(ctx, function (gid, group) for key, val in pairs(bargs) do group[key] = val end group[0], model.args, ret[nss + 1], nss = gid, group, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end --[[ First-position-only modifiers ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|new|pipe to static_iface.new = function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame, 'new') ctx.params = {} main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 2)) return ctx.text end --[[ First-position-only functions ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|self static_iface.self = function (child_frame) return child_frame:getParent():getTitle() end --[[ Public metatable of functions ]]-- --------------------------------------- return setmetatable({}, { __index = function (_, query) local fname = query:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end local func = static_iface[fname] if func ~= nil then return func end func = library[fname] if func == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end return function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame, fname) ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams, refparams[fname]) main_loop(ctx, func) return ctx.text end end }) ed6uj3jkl9sb18ckis1vsieht07yb7c 0 139681 1393225 1387663 2026-10-27T12:41:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393225 wikitext text/x-wiki '''प्राकृतिक प्रकोप''' एक प्रकारको प्राकृतिक घटना हो जसले मानिसको सामाजिक-आर्थिक पक्षलाई क्षति पुर्‍याउँदछ। यद्यपि यो एक सामान्य प्राकृतिक घटनाको रूपमा भएतापनि धेरैजसो अवस्थामा यो मानव गतिविधिहरूको प्रभावको कारण प्राकृतिक सन्तुलनको ह्रासको कारणले हुन्छ।<ref name=":3">{{cite web |title=Natural Hazards {{!}} National Risk Index |url=https://hazards.fema.gov/nri/natural-hazards |publisher=Federal Emergency Management Agency |website=hazards.fema.gov |access-date=2022-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629055012/https://hazards.fema.gov/nri/natural-hazards |archive-date=2022-06-29}}</ref> सामान्य भाषामा भन्नुपर्दा प्राकृतिक प्रकोप प्राकृतिक नियमको अपवाद हो। प्राकृतिक प्रकोपले विपत्तिपछि [[समाज]] वा समुदायमा अत्यधिक हानिकारक प्रभाव छाड्ने गर्दछ। [[बाढी]], [[पहिरो]], [[खडेरी]], [[भुईँचालो|भूकम्प]], उष्णकटिबन्धीय चक्रवात, [[आँधीबेहरी]] [[चट्याङ]], [[ज्वालामुखी|ज्वालामुखी गतिविधि]], [[डढेलो]] जस्ता प्राकृतिक घटनाहरू यसका केही उदाहरणहरू हुन्।<ref>{{cite book |editor=G. Bankoff, G. Frerks, D. Hilhorst |year=2003 |title=Mapping Vulnerability: Disasters, Development and People |publisher=Routledge |isbn=1-85383-964-7|date=December 2020}}</ref> प्राकृतिक प्रकोपले जनधनको क्षति गर्न सक्ने भएकाले यसले सामान्यतया आर्थिक गतिविधिलाई समेत क्षति पुर्‍याउने गर्दछ। विद्वानहरूले प्राकृतिक प्रकोप भन्ने शब्द अनुपयुक्त रहेको र यसलाई त्याग्नुपर्ने बताउँदै यसको सट्टा, सरल शब्द ''विपद्'' प्रयोग गर्न सकिने बताएका छन्। यस्तो प्रकोप, प्राकृतिक वा मानव निर्मित खतराको परिणामले हुनसक्छ जसले कमजोर समुदायलाई बढी प्रभाव पार्ने गर्दछ।<ref>Cannon, Terry. (1994). [https://researchgate.net/publication/248360551_Vulnerability_Analysis_and_The_Explanation_Of_'Natural'_Disasters Vulnerability Analysis and The Explanation Of 'Natural' Disasters]. Disasters, Development and Environment.</ref> [[चित्र:Elkton, Maryland 2009 Blizzard.jpg|thumb|सन् २००९ मा मेरिल्यान्डमा आएको हिमआँधी]] आधुनिक समयमा प्राकृतिक, मानव निर्मित र मानव-द्रुत विपत्तिहरू बीचको विभाजन कोर्न निकै कठीन छ।<ref name=":1">{{cite web |title=Why natural disasters aren't all that natural |website=openDemocracy |date=2020-11-26 |url=https://opendemocracy.net/en/why-natural-disasters-arent-all-that-natural |access-date=2020-12-29 |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129131113/https://www.opendemocracy.net/en/why-natural-disasters-arent-all-that-natural/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Gould|first1=Kevin A. |last2=Garcia|first2=M. Magdalena |last3=Remes|first3=Jacob A.C. |title=Beyond 'natural-disasters-are-not-natural': the work of state and nature after the 2010 earthquake in Chile |journal=Journal of Political Ecology |date=1 December 2016 |volume=23 |issue=1 |pages=93 |doi=10.2458/v23i1.20181 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last=Smith|first=Neil | title=There's No Such Thing as a Natural Disaster |website=Items |date=2006-06-11 |url=https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |access-date=2020-12-29 |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122104324/https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |url-status=live}}</ref> वास्तुकला, [[आगो|अग्नि]], स्रोत व्यवस्थापन र [[जलवायु परिवर्तन]] जस्ता मानव निर्मित गतिविधिहरूले प्राकृतिक प्रकोपहरू निम्त्याउनमा भूमिका खेल्ने गर्दछन्।<ref name=":1"/><ref>{{cite journal |last1=Gould|first1=Kevin A. |last2=Garcia|first2=M. Magdalena |last3=Remes|first3=Jacob A.C. |title=Beyond 'natural-disasters-are-not-natural': the work of state and nature after the 2010 earthquake in Chile |journal=Journal of Political Ecology |date=1 December 2016 |volume=23 |issue=1 |pages=93 |doi=10.2458/v23i1.20181 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last=Smith|first=Neil | title=There's No Such Thing as a Natural Disaster |website=Items |date=2006-06-11 |url=https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |access-date=2020-12-29 |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122104324/https://items.ssrc.org/understanding-katrina/theres-no-such-thing-as-a-natural-disaster/ |url-status=live}}</ref> प्राकृतिक प्रकोप शब्दलाई सन् १९७६ देखिनै गलत नाम दिइएको थियो।<ref>{{cite web | title=Wildfire Causes and Evaluations (U.S. National Park Service) | website=NPS.gov Homepage (U.S. National Park Service) | date=2018-11-27 | url=https://www.nps.gov/articles/wildfire-causes-and-evaluation.htm | access-date=2020-12-29 | archive-date=2021-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210101030717/https://www.nps.gov/articles/wildfire-causes-and-evaluation.htm | url-status=live }}</ref><ref name="auto">{{cite web | last=DeWeerdt | first=Sarah | title=Humans cause 96% of wildfires that threaten homes in the U.S. | website=Anthropocene | date=2020-09-15 | url=https://www.anthropocenemagazine.org/2020/09/humans-cause-most-wildfires-that-threaten-homes-in-the-united-states/ | access-date=2020-12-29 | archive-date=2020-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201210055715/https://www.anthropocenemagazine.org/2020/09/humans-cause-most-wildfires-that-threaten-homes-in-the-united-states/ | url-status=live }}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite journal |last1=Smil |first1=Vaclav |title=China's great famine: 40 years later |journal=BMJ |date=18 December 1999 |volume=319 |issue=7225 |pages=1619–1621 |doi=10.1136/bmj.319.7225.1619 |pmid=10600969 |pmc=1127087 }}</ref> अपर्याप्त भवन निर्माण मापदण्ड, मानिसहरूको सीमान्तीकरण, असमानता, स्रोतसाधनको अत्यधिक दोहन, चरम सहरी फैलावट र [[जलवायु परिवर्तन]]का कारण प्राकृतिक प्रकोपहरू बढ्न सक्छन्।<ref>{{cite book |last1=McGuire |first1=Bill |title=Waking the Giant: How a changing climate triggers earthquakes, tsunamis, and volcanoes |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-959226-5 |url=https://1lib.eu/book/2583950/77162a |access-date=2020-12-29 |archive-date=2022-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418223658/http://ww25.1lib.eu/book/2583950/77162a?subid1=20220419-0836-58aa-a5d2-62fa1ec4a512 |url-status=live|date=December 2020}}</ref> विश्वभर तीव्र रूपमा वृद्धि हुँदै गइरहेको [[जनसङ्ख्या]] र यसले सिर्जना गरेको प्रतिकूल वातावरणको बढ्दो एकाग्रताले प्रकोपको आवृत्ति र गम्भीरता दुवै बढाएको छ। उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रहरूमा देखिने चरम जलवायु, अस्थिर भू-आकृति, वन विनाश, अनियोजित विकास प्रसार र भवन निर्माणहरूले गर्दा मानिसहरू यस्ता प्रकोपहरूको खतरामा परेका छन्। दीर्घकालीन प्राकृतिक प्रकोपबाट पीडित, [[अल्पविकसित देश|कम विकसित]] र [[विकासशील देश|विकासोन्मुख देशहरू]]मा प्रायः विपत्ति आएको खण्डमा अप्रभावकारी सञ्चार प्रणालीहरू रहने भएकाले विपद् रोकथाम र व्यवस्थापनका उनीहरू पूर्णरूपमा समर्थन हुँदैनन्। यदि कुनै प्रकारको प्राकृतिक विपद् कमजोर जनसमुदायमा नपर्ने हो भने विपद्को स्तरमा वृद्धि नहुने देखिन्छ।<ref>{{cite book| author=D. Alexander| year=2002| title=Principles of Emergency planning and Management| publisher=Harpended: Terra publishing| isbn= 1-903544-10-6}}</ref><ref>{{cite book|author1=B. Wisner |author2=P. Blaikie |author3=T. Cannon |author4=I. Davis | year=2004| title=At Risk – Natural hazards, people's vulnerability and disasters|url=https://archive.org/details/atrisknaturalhaz0000unse_u1a0 | publisher=Wiltshire: Routledge| isbn= 0-415-25216-4|date=December 2020}}</ref> यदि कमजोर जनसमुदायले विपत् अनुभव गर्नुपर्‍यो भने त्यसपछिको पुनर्निर्माण गर्न धेरै वर्ष लाग्न सक्ने र त्यो मर्मत अवधिले थप जोखिम निम्त्याउन सक्छ। प्राकृतिक प्रकोपको विनाशकारी परिणामले प्रभावित समुदायहरूको मानसिक [[स्वास्थ्य]]मा पनि यसले असर पार्ने गर्दछ।<ref>{{cite journal|last1=Kieft|first1=J.|last2=Bendell|first2=J|year=2021|title=The responsibility of communicating difficult truths about climate influenced societal disruption and collapse: an introduction to psychological research|url=https://insight.cumbria.ac.uk/id/eprint/5950|journal=Institute for Leadership and Sustainability (IFLAS) Occasional Papers|volume=7|pages=1–39|access-date=2021-04-03|archive-date=2021-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310074519/https://insight.cumbria.ac.uk/id/eprint/5950/|url-status=live}}</ref> == भौगर्भिक खतराका कारण उत्पन्न प्रकोप == === पहिरो === [[चित्र:Landslide in Cusco, Peru - 2018.jpg|thumb|right|पेरूको कुस्को सहरमा आएको पहिरो, सन् २०१८]] [[File:NASA Model Finds Landslide Threats in Near Real-Time During Heavy Rains.webm|thumb|नासाको एउटा नमुना विश्वभरि सम्भावित पहिरो गतिविधिहरू कसरी परिवर्तन भइरहेको छ भनेर हेर्नको लागि विकास गरिएको छ।]] [[चित्र:Landslide_animation_San_Matteo_County.gif|thumb|सन् १९९७ मा क्यालिफोर्नियाको एउटा गाउँमा जाँदै गरेको पहिरो]] भूस्खलन वा [[पहिरो]] जमीनको उच्च भागबाट जमीन भत्केर तल खस्ने प्राकृतिक भूवैज्ञानिक क्रिया हो। भूस्खलनमा जमिनको गतिको विस्तृत शृङ्खला समावेश हुन्छ जसमा चट्टान खस्नु, माटोको बहाव, ढलान तर्फ झर्दै गरेको माटोको थुप्रो आदि।<ref>{{cite web|url=http://www.thesaurus.com/browse/landslide|title=Landslide synonyms|year=2013|series=Roget's 21st Century Thesaurus|website=thesaurus.com|access-date=16 March 2018|archive-date=24 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924234434/https://www.thesaurus.com/browse/landslide|url-status=live}}</ref><ref>McGraw-Hill Encyclopedia of Science & Technology, 11th Edition, {{ISBN|9780071778343}}, 2012</ref><ref>{{cite web|url=https://pubs.usgs.gov/fs/2004/3072/fs-2004-3072.html|title=USGS factsheet, Landslide Types and Processes, 2004.|access-date=2020-08-28|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004122221/https://pubs.usgs.gov/fs/2004/3072/fs-2004-3072.html|url-status=live}}</ref> पहाडको शृङ्खलादेखि तटीय भीर वा पानीमुनिसमेत ठाडो र कोमल ढलानमा पहिरो जान सक्छ। ढलानले केही प्रक्रियाहरू पार गर्दा पहिरो जाने गर्दछ जसले यसको अवस्थालाई स्थिरबाट अस्थिरमा परिवर्तन गर्दछ।<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Hungr|first1=Oldrich|last2=Leroueil|first2=Serge|last3=Picarelli|first3=Luciano|date=2014-04-01|title=The Varnes classification of landslide types, an update|url=https://doi.org/10.1007/s10346-013-0436-y|journal=Landslides|language=en|volume=11|issue=2|pages=167–194|doi=10.1007/s10346-013-0436-y|bibcode=2014Lands..11..167H |s2cid=38328696|issn=1612-5118}}</ref> पहिरो जानुका कारणहरू धेरै हुन्छन् [[रूख|रुखबिरुवा]]को अन्धाधुन्ध फँडानी, भौगर्भिक अध्यन बिना [[पहाड]]मा [[सडक]] तथा अन्य संरचना आदिको निर्माण, आदि मानवद्वारा निर्मित कारणहरू हुन् भने प्राकृतिक कारणहरू जस्तै अतिवृष्टि, [[भुईँचालो|भूकम्प]] आदिको कारणले पनि पहिरो जाने गर्छ।<ref>{{Cite journal|last1=Haflidason|first1=Haflidi|last2=Sejrup|first2=Hans Petter|last3=Nygård|first3=Atle|last4=Mienert|first4=Jurgen|last5=Bryn|first5=Petter|last6=Lien|first6=Reidar|last7=Forsberg|first7=Carl Fredrik|last8=Berg|first8=Kjell|last9=Masson|first9=Doug|date=2004-12-15|title=The Storegga Slide: architecture, geometry and slide development|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0025322704002713|journal=Marine Geology|series=COSTA - Continental Slope Stability|language=en|volume=213|issue=1|pages=201–234|doi=10.1016/j.margeo.2004.10.007|bibcode=2004MGeol.213..201H|issn=0025-3227}}</ref> [[गुरुत्वाकर्षण बल|गुरुत्वाकर्षण]]ले भूस्खलनका लागि प्राथमिक बल प्रदान गर्ने भएतापनि ढलानको स्थिरतालाई प्रभावित पार्ने अन्य विभिन्न कारक तत्वहरू हुन्छन्। सहरी फैलावट जस्ता मानव विकास र खानी र वन फँडानी जस्ता स्रोत दोहनले गर्दा पहिरोको जोखिम बढ्न जान्छ। यसको अतिरिक्त, जलवायु परिवर्तन र वातावरणमा मानव प्रभावले विश्वव्यापी रूपमा बढ्दै गएको तापक्रमले चरम [[मौसम]] जस्ता प्राकृतिक घटनाहरूको आवृत्ति बढाउन सक्ने भएकाले यसले पहिरोको जोखिमलाई पनि बढाउन सक्छ।<ref>{{Cite web |last=Merzdorf |first=Jessica |title=Climate Change Could Trigger More Landslides in High Mountain Asia |url=https://climate.nasa.gov/news/2951/climate-change-could-trigger-more-landslides-in-high-mountain-asia |access-date=2023-02-04 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet |publisher=NASA's Goddard Space Flight Center |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204130959/https://climate.nasa.gov/news/2951/climate-change-could-trigger-more-landslides-in-high-mountain-asia/ |url-status=live }}</ref> === हिमपहिरो === [[चित्र:Avalanche on Everest.JPG|thumb|upright=1.25|[[सगरमाथा]] नजिकै भएको हिमस्खलन पछि देखिएको हिउँको धूलो]] [[चित्र:Ligne Saint-Gervais - Vallorcine - avalanche 2006 - 08.jpg|thumb|फ्रान्सको उत्-सभ्वामा हिमस्खलन पछिको अवरोधलाई हटाउन भारी उपकरणहरूले परिचालन गरिँदै (सन् २००६)]] [[चित्र:AvalancheToe.jpg|thumb|अलास्काको केनाई फजर्ड्स राष्ट्रिय निकुञ्जमा हिमस्खलन]] [[चित्र:Alaska - Miscellaneous (Airscapes) - NARA - 23933547.jpg|thumb|right|हिमस्खलनका कारण अवरुद्ध बनेको अलास्का रेलमार्ग]] [[हिमपहिरो]] वा हिमस्खलन [[हिउँ]]ले ढाकिएको ढलान वा सतहमा तीव्र गतिमा हिउँको मोटो पत्र तल खस्ने प्राकृतिक क्रिया हो। यो सामान्यतया कुनैपनि उच्च क्षेत्रमा उपस्थित हिउँको बाक्लो पत्रमा अचानक अस्थिरता आएपछि सुरु हुन्छ। हिउँमा पहिरो गएपछि ढलान तर्फ हिउँ खस्दा यसले तीव्रता बनाउँदै बरफका अन्य भागहरूलाई समेत यसले तल ल्याइपुर्‍याउने गर्दछ।<ref>{{cite web|title=Snow Avalanches {{!}} National Snow and Ice Data Center|url=https://nsidc.org/cryosphere/snow/science/avalanches.html|access-date=23 March 2021|website=nsidc.org}}</ref> हिउँले ढाकिएको बाक्लो पत्रमा अस्थिरता आउनुको विभिन्न कारणहरू हुन सक्छन्। उच्च हिमाल तथा पहाडी भेगमा हिमपात हुँदा उच्च स्थानमा हिउँको बाक्लो पत्र निर्माण हुन सक्छ भने हिउँको मात्रामा वृद्धि हुँदै जाँदा अस्थिरता उत्पन्न भई तल खस्न सक्छ। मानव क्रियाकलापहरू जस्तै, हिउँले ढाकिएको ठाउँमा मानिसहरूको चहलपहल, स्कि खेल तथा हिउँमा चल्ने मोटरगाडीहरू चलाउँदा कम्पन हुने हुँदा हिमस्खलन हुन सक्छ। उच्च [[हिमाली प्रदेश|हिमाली]] तथा पहाडी भेगहरूमा सडक निर्माणका लागि गरिने [[बम|बम बिस्फोट]] र भूकम्पले पनि हिमस्खलन निम्त्याउन सक्छ। साधारणतया मानिसहरूको चिच्याहाटका कारणले पनि हिमस्खल हुनसक्ने भनिएता पनि हिमस्खलन गराउन सक्ने दबाब [[ध्वनि]]मा नहुने हुँदा यस धारणलाई [[वैज्ञानिक]]हरूद्वारा अस्वीकार गरिएको छ।<ref>{{Cite book|last=Louchet|first=Francois|title=Snow Avalanches|publisher=Oxford University Press|year=2021|isbn=978-0-19-886693-0|pages=1–2|doi=10.1093/oso/9780198866930.001.0001}}</ref> === भूकम्प === [[Image:Sanfranciscoearthquake1906.jpg|thumb|right|सन् १९०६ मा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को [[सान फ्रान्सिस्को]]मा आएको भूकम्प]] [[चित्र:durbarsquare after earthquake 3.JPG|thumb|विसं २०७२ सालमा नेपालमा आएको [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|महाभूकम्प]]का कारण [[हनुमान ढोका|बसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]मा भएको क्षति]][[चित्र:Earthquake-deaths.png|thumb|भूकम्पका कारण विश्वमा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या (सन् १९६०–२०१७)]] [[चित्र:Number of recorded earthquake disaster events from 1901, OWID.png|thumb|सन् १९०१–२०१९ सम्मका भूकम्पका घटनाहरूको विश्वव्यापी सङ्ख्या]] पृथ्वीको भित्री भागमा निरन्तर भइरहने हलचलका कारण बाहिरी भागमा रहेका भौगर्भिक चट्टानका पत्रहरू एकआपसमा ठोक्किने, टाढिने वा च्यातिँदा पैदा हुने पृथ्वीको कम्पनलाई [[भुईँचालो|भूकम्प]] वा भुइचालो भनिन्छ। यो पृथ्वीको माथिल्लो भागमा कारणवस [[पृथ्वी]]को आन्तरिक ऊर्जा मिश्रित भएर हुन कम्पनको प्रक्रिया हो। यस क्रममा पृथ्वीको भित्री भागमा जम्मा हुँदै गएको शक्ति एक्कासि बाहिर फैलिँदा पृथ्वीको सतहमा कम्पन आउने गर्दछ। भूकम्पसँगै तरङ्ग पैदा हुने र टाढा टाढासम्म फैलिने गर्दछ। पृथ्वीको सतहमा कम्पन कहिलेकाहीँ जमिनको विस्थापनद्वारा प्रकट हुन जान्छ। भौगर्भिक त्रुटिहरूका कारण पृथ्वीको भित्री भागमा अवस्थित चट्टानहरू चिप्लिँदा पनि भूकम्प जाने गर्दछ।<ref name="nayapatrika.com">[http://www.nayapatrika.com/coverstory/13000-१९९०-पछिको-ठूलो-भूकम्प.html १९९० पछिको ठूलो भुईंचालो, नयापत्रिका, १९ सेप्टम्बर २०११] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026064004/http://www.nayapatrika.com/coverstory/13000-%E0%A5%A7%E0%A5%AF%E0%A5%AF%E0%A5%A6-%E0%A4%AA%E0%A4%9B%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%A0%E0%A5%82%E0%A4%B2%E0%A5%8B-%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA.html |date=2011-10-26 }}</ref> भूकम्पको उद्गमस्थललाई भूकम्पीय केन्द्रबिन्दु भनिन्छ भने सतहमा भूकम्पको विन्दुको सीधा रहने माथिल्लो विन्दुलाई उपकेन्द्र भनिन्छ। भूकम्पले मानव वा वन्यजन्तुमा सामान्य असर देखाएतापनि भूकम्पका कारण अग्ला भवनहरू भत्किने, चर्कने, आगो लाग्ने, [[सुनामी]] तथा [[ज्वालामुखी|ज्वालामुखी विस्फोट]] हुनेहुँदा यो मृत्युको कारण पनि बन्न सक्छ। यीमध्ये धेरै खतराहरूलाई भवन निर्माण गर्दा भूकम्प प्रतिरोधी बनाउने, सुरक्षा प्रणाली, प्रारम्भिक चेतावनी र आधुनिक योजनाद्वारा यसको प्रभावलाई कम गर्न सकिन्छ। === भ्वाङ पर्नु वा भासिनु === भ्वाङ जमीनको माथिल्लो तहको पतन वा अन्य कारणले जमीनमा पर्ने प्वाल वा चून क्षेत्रमा हुने भू-धरातलीय स्वरूप हो। जमीनको सतहमुनी रहेको चुन पानीसँगको सम्पर्कमा आएपछि पग्लेर यो स्थलरूप बन्दछ। प्राकृतिक कटान, मानव उत्खनन वा भूमिगत उत्खननले जमीनमा निर्माण गरिएका संरचनाहरूलाई धेरै कमजोर बनाउँछ जसकारण त्यसको भार खेप्न नसक्दा जमीनमा भ्वाङ पर्ने गर्दछ। उदाहरणका लागि, सन् २०१० को ग्वाटेमाला सहरको भ्वाङले एक जनाको ज्यान लिएको थियो भने उष्णकटिबन्धीय आँधीले निम्त्याएको भारी वर्षाका कारण भ्वाङ पर्दा भवन अचानक ढलेको थियो। भ्वाङले बगिरहेको वा स्थिर पानीबाट सतहको निकास कब्जा गर्न सक्छ भएतापनि यो उच्च र सुख्खा स्थानहरूमा पनि गठन हुन सक्छ। भ्वाङ पर्दा गुफाको छाना खस्ने गर्दछ भने यसमा थोरै घुलनशील आधारलाई क्रमिक रूपमा हटाउने प्राकृतिक प्रक्रियाहरू समावेश हुन्छ। यस्ता भ्वाङ विभिन्न आकारमा पाइएको भएतापनि धेरैजसो भ्वाङ गोलो आकारका पाइन्छन्। भ्वाङ सुरुमा पर्दाको आकार भन्दा विस्तार विस्तार बढ्दै जाने गरेको पाइन्छ। कुनै भ्वाङ खाली टोड्को मात्र हुन्छन् भने कुनै भ्वाङमा पानी भरिएको हुन्छ।<ref>{{Cite news |last=Tuckman |first=Jo |date=2010-06-03 |title=Guatemala City residents fearful after factory disappears into sinkhole |url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/03/guatemala-city-sinkhole |access-date=2024-01-07 |work=The Guardian |language=en|issn=0261-3077}}</ref> === ज्वालामुखी विस्फोट === [[चित्र:Puu Oo cropped.jpg|thumb|right|सक्रिय ज्वालामुखी]] ज्वालामुखीले विभिन्न तरिकाबाट विपत्ति निम्त्याउन सक्छ। [[ज्वालामुखी]]ले निम्त्याउने सबैभन्दा ठूलो विपत्ति यसको विस्फोटनबाट हुन्छ। ज्वालामुखी विस्फोट हुँदा तरल अवस्थाका रहेको म्याग्मा जमीनको सतहमा आउँदा चट्टानहरू बाहिर निस्किँदा यसले क्षति पुर्‍याउन सक्छ। पृथ्वीको सतहमा आउँदा अत्याधिक तापका कारण यसले भवन, [[रूख|बोटबिरूवा]], जनावर तथा मानिसहरूलाई पनि क्षति पुर्‍याउन सक्छ। यसबाहेक, ज्वालामुखीको खरानी चिसो हुँदै जाँदा बादलमा परिणाम हुँदा यस्तो बादल नजिकैको स्थानहरूमा बाक्लो रूपमा थिग्रिन सक्छ। ज्वालामुखीय खरानीले गतिशील यन्त्रहरूको इन्जिनमा घर्षण बढाउन सक्छ। == पानीको जोखिमले निम्त्याउने प्रकोप == === बाढी === [[चित्र:Die erschreckliche Wasser-Fluth (Burchardiflut 1634, Stich).jpg|thumb|जर्मनी र स्पेनमा गएको बाढीको चित्र]] [[File:A Flood on Java 1865-1876 Raden Saleh.jpg|thumb|जाभा द्वीपमा मानिसहरू बाढीबाट राहत पर्खिरहेका सन् १८६५–१८७६]] [[File:Rapid Creek flooding 1.jpg|thumb|अस्ट्रेलियाको डार्बिनमा बाढीको विनास]] [[चित्र:Trapped woman on a car roof during flash flooding in Toowoomba 2.jpg|thumb|अकस्मात परेको पानीबाट आएको आकस्मिक बाढी]] [[पानी]]को बहाव उच्च हुँदा जमीनको भाग डुब्न सक्छ। [[नदी]]मा पानी बहाव उच्च हुँदा बाढी आउने गर्दछ। बाढी आउँदा अधिक मात्रामा पानी एकत्र हुन्छ र सामान्यतयाः वर्षा याममा अत्याधिक पानी परेपछि नदीमा [[बाढी]] आउने गर्दछ।<ref>MSN Encarta Dictionary. [http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 Flood.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204203836/http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 |date=2011-02-04 }} Retrieved on 2006-12-28. 2009-10-31.</ref> [[युरोपेली सङ्घ]]को बाढी निर्देशनले बाढीलाई सुख्खा भूमिमा पानीको बहाव उच्च हुँदा आउने अस्थायी आवरणको रूपमा परिभाषित गरेको छ। तीव्रताका साथ बगेको पानीको अर्थमा यो शब्द ज्वारभाटाको प्रवाहमा पनि लागू हुन सक्छ।<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:288:0027:0034:EN:PDF|title=Directive 2007/60/EC Chapter 1 Article2|access-date=2011-11-14|archive-date=2015-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106094442/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:288:0027:0034:EN:PDF|url-status=live}}</ref> नदी वा तालजस्ता पानीको मुहानको मात्रा सामान्यभन्दा बढी हुँदा नदिले थेग्न नसकेको पानी सीमाबाट उम्कन सक्छ। मौसमी परिवर्तनसँगै हुने वर्षा र हिउँ पग्लने जस्ता कार्यहरूले बाढी निम्त्याउने गर्दछ। सामान्य प्रकृतिको पानीको बहावले गाउँ, सहर वा अन्य बसोबास क्षेत्र, सडक वा मानिसहरूले प्रयोग गर्ने भूमि वा खेतबारीलाई नडुबाएसम्म बाढीलाई महत्त्वपूर्ण मानिँदैन।कृषि, भवन निर्माण र जनस्वास्थ्यमा बाढीको ठूलो मात्राका क्षति पुर्‍याउन सक्छ। वातावरणमा हुने मानवीय परिवर्तनले प्रायः बाढीको तीव्रता र आवृत्तिलाई बढाउँदछ।<ref>Glossary of Meteorology (June 2000). [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=flood1 Flood.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824054504/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=flood1 |date=2007-08-24 }} Retrieved on 2009-01-09.</ref> वन फँडानी गरी गरिने भूमि अतिक्रमण, सिमसार क्षेत्रहरू घट्नु, मानिसहरूद्वारा जलमार्गको परिवर्तन गराउनु जस्ता मानव क्रियाकलापले पनि बाढीलाई टेवा पुग्ने देखिन्छ। जलवायु परिवर्तनले चरम मौसमी घटनाहरूको आवृत्तिलाई बलियो बनाउँदा यसले भीषण बाढी निम्त्याई बाढीको जोखिमलाई थप उच्च बढाउँदछ। === सुनामी === [[चित्र:2004-tsunami.jpg|thumb|upright=1.4|सन् २००४ हिन्द महासागर आएको सुनामीबाट प्रभावित थाइल्यान्डको क्राबी प्रदेश]] [[चित्र:NOAA Tsunami Animation-2016.webm|thumb|upright=1.4|सुनमीको थ्रिडी चित्रण]] समुद्री बन्दरगाह क्षेत्र वरिपरि आउने समुद्री लहरलाई [[सुनामी]] भनिन्छ। यस्ता समुद्री लहरहरू सयौँ किलोमिटर चौडाइमा फैलिने गर्दछन् भने लहरहरूको माथिल्लोदेखि तल्लो भागसम्मको दूरी सयौँ किलोमिटरसम्म पनि पुग्न सक्दछ।<ref>{{cite web|url=https://www.ldoceonline.com/dictionary/tsunami|title=tsunami|work=Longman Dictionary of Contemporary English|publisher=Longman|access-date=19 August 2019}}</ref> यस्ता समुद्री लहरहरू बन्दरगाह नजिक आउँदा तल्लो भागले जमीन नजिक आउँछ भने यसको बहाव गतिमा कम हुँदै उचाइ बढ्दै जान्छ। यस्तो स्थितिमा जब यी लहरहरू किनारामा ठोकिन्छन् तब यसले विनाश निम्त्याउ सक्छ। यस्ता समुद्री लहरहरूको गति ४०० किलोमिटर प्रति घण्टा र उचाइ १० देखि १७ मिटरसम्म पुग्न सक्छ। धेरै जसो समुद्री भूकम्पको कारणले यस्ता विशाल लहरहरू उत्पन्न हुन जान्छ।<ref>{{cite journal|title=When icebergs capsize, tsunamis may ensue|url=http://blogs.nature.com/barbaraferreira/2011/04/17/when-icebergs-capsize|author=Barbara Ferreira|date=April 17, 2011|journal=Nature journal|access-date=2011-04-27|archive-date=2011-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104140755/http://blogs.nature.com/barbaraferreira/2011/04/17/when-icebergs-capsize|url-status=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225171808/http://blogs.nature.com/barbaraferreira/2011/04/17/when-icebergs-capsize |date=2018-12-25 }}</ref> == चरम मौसमी अवस्थाका कारणले निम्त्याउने प्रकोपहरू == === तातो र सुख्खा अवस्था === ==== ग्रीष्मलहर ==== [[ग्रीष्मलहर]] एक मौसम शब्द हो जुन हावाको अत्यधिक तातो अवस्थाको वर्णन गर्न प्रयोग गरिन्छ। यदि कुनै ठाउँमा तापक्रम लामो समयसम्म बढ्दै जान्छ र त्यसको साथमा आर्द्रता पनि वृद्धि हुन्छ भने त्यसलाई ग्रीष्मलहर भनिन्छ। यसको अर्थ तातो मौसममा हुने भिन्नतामा मात्र सिमित नभई यसले छोटो समयावधिमा हुने असामान्य ताप वृद्धिलाई बुझाउँछ।<ref>{{cite web |url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/heatwave |title=Heatwave – noun – Definition |publisher=gcunoxfohoarnersdictionaries.com}}</ref> सन् २००३ को युरोपेली गृष्मलहर इतिहासकै सबैभन्दा खराब गृष्मलहर थियो। [[अस्ट्रेलिया]]को भिक्टोरियामा यस्तो लहरले सन् २००९ मा भीषण [[डढेलो]] निम्त्याएको थियो। मेलबोर्नमा लगातार तीन दिनसम्म ४० डिग्री सेल्सियस भन्दा बढी तापक्रमको अनुभव गरिँदा यस वरपरका क्षेत्रहरू उच्च तापमानबाट गुज्रिरहेका थिए। सन् २०१० को [[उत्तरी गोलार्ध]]को [[ग्रीष्म ऋतु]]मा भीषण ग्रीष्मलहर चल्दा यसले दुई हजार भन्दा बढी मानिसहरू ज्यान लिएको थियो।<ref>{{cite journal |doi=10.1175/1520-0450(2001)040<0762:OTDOAH>2.0.CO;2 |year=2001 |volume=40 |issue=4 |pages=762–775 |title=On the Definition of a Heat Wave |journal=Journal of Applied Meteorology |last1=Robinson |first1=Peter J |bibcode=2001JApMe..40..762R |doi-access=free }}</ref> उच्च तापक्रमका कारण डढेलोका सयौँ घटनाहरू घटेका थिए जसले व्यापक वायु प्रदूषण निम्त्याउँदै हजारौँ वर्ग किलोमिटरसम्म डढेलो लागेको थियो। भीषण ग्रीष्मलहरले बालीनालीमा व्यापक क्षति पुर्‍याउँदछ भने हाइपरथर्मियाका कारण कयौँ मानिसहरूको पनि मृत्यु हुनसक्छ। खडेरीग्रस्त क्षेत्रमा डढेलोको जोखिम बढ्नुका साथै वातानुकूलन प्रणालीको उच्चतक प्रयोगले विद्युत् कटौती हुनसक्छ। यस्ता खाले लहरहरूबाट बच्न पूर्वानुमान प्रयोग गरी सावधानी अपनाउन सकिन्छ।<ref name="IPCC6AR_ExtremeEvents">{{cite book |title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis |publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change |year=2021 |pages=8–10 }}</ref><ref>Thompson, Andrea, [https://www.scientificamerican.com/article/this-summers-record-breaking-heat-waves-would-not-have-happened-without-climate-change/ "This Summer’s Record-Breaking Heat Waves Would Not Have Happened without Climate Change"], ''Scientific American'' 25 July 2023</ref> ==== खडेरी ==== {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 350 | image1 = Lac de l'Entonnoir - img 49473.jpg | alt1 = xxx | image2 = Oxfam East Africa - SomalilandDrought016.jpg | alt2 = xxx | image3 = Corn shows the effect of drought.jpg | alt3 = xxx | image4 = Orroral Valley Fire viewed from Tuggeranong January 2020.jpg | alt4 = xxx | footer = खडेरीले ठूलो क्षति निम्त्याउन सक्छ भने यो प्रायः जलचक्रमा जलवायु परिवर्तनको प्रभावले झन् खराब हुँदै जान्झ: फ्रान्समा सुक्खा नदीको किनार; खडेरीको कारण सोमालील्यान्डमा बालुवाको आँधी; खडेरीले टेक्ससमा कृषिमा नकारात्मक प्रभाव पारेको दृश्य; खडेरी र उच्च तापक्रमका कारण सन् २०२० मा अस्ट्रेलियामा लागेको डढेलो। }} [[खडेरी]] शब्दले सामान्यभन्दा सुख्खा अवस्थालाई जनाउँछ।  खडेरी [[दिन]], [[महिना]] वा [[वर्ष|वर्षौँ]]सम्म पनि चलिरहन सक्छ। खडेरीले प्रायः प्रभावित क्षेत्रको [[पारिस्थितिक प्रणाली]] र [[कृषि]]मा ठूलो प्रभाव पार्दै स्थानीय अर्थव्यवस्थामा पनि क्षति पुर्‍याउन सक्छ। उष्णकटिबन्धीय क्षेत्रमा [[वर्षा ऋतु]] अघिको सुख्खा मौसमले खडेरीको सम्भावनामा उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि गर्दा यसले डढेलोको जोखिम पनि बढाउन सक्छ। ग्रीष्मलहरले [[वाष्पीकरण]] बढाएर खडेरीको अवधिलाई बढाउँछ यसले वन तथा अन्य वनस्पतिहरूलाई पनि सुकाउँदा [[डढेलो]] निम्तिन सक्छ।<ref>{{cite web |title=Billion-Dollar Weather and Climate Disasters: Events &#124; National Centers for Environmental Information (NCEI) |url=http://www.ncdc.noaa.gov/billions/events |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401025100/http://www.ncdc.noaa.gov/billions/events |archive-date=2014-04-01 |access-date=2015-03-20 |website=www.ncdc.noaa.gov}}</ref> सन् १९९७ देखि २००९ सम्म [[अस्ट्रेलिया]]मा चलेको खडेरीले देशको अधिकांश भागमा पानी आपूर्तिको सङ्कट निम्त्याएको थियो। सन् २०११ मा [[टेक्सस|टेक्सस राज्य]] पूरै वर्ष भरी खडेरी आपतकालीन घोषणाको अधीनमा रहँदा उक्त राज्यले गम्भीर [[आर्थिक सङ्कटहरूको सूची|आर्थिक क्षति]] बेहोर्नुपरेको थियो। खडेरीको आर्थिक प्रभावहरूमा मानिसहरूका लागि [[पानी]]को आपूर्तिमा अवरोध, कम कृषि उत्पादकत्व र अधिक महँगो खाद्य उत्पादन समावेश छ। यसको अर्को असर भनेको सिँचाइ वा [[जलविद्युत]]का लागि पानीको अभाव हो। अत्याधिक ग्रीष्मलहरमा सामाजिक र [[स्वास्थ्य]] लागत बढ्नु, उच्च खाद्य लागत, कृषिमा कम उत्पादकत्वका कारण हुने तनाव, पानीको अभाव र प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेका मानिसहरूको स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव समावेश छ। लामो समयको खडेरीका कारण ठूलो सङ्ख्यामा [[बसाइँ सराई|बसाइँसराइ]] र मानवीय सङ्कट उत्पन्न हुनसक्छ।<ref name="Stanke">{{cite journal |last1=Stanke |first1=C |last2=Kerac |first2=M |last3=Prudhomme |first3=C |last4=Medlock |first4=J |last5=Murray |first5=V |title=Health effects of drought: a systematic review of the evidence. |journal=PLOS Currents |date=5 June 2013 |volume=5 |doi=10.1371/currents.dis.7a2cee9e980f91ad7697b570bcc4b004 |pmid=23787891 |pmc=3682759 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bellizzi |first1=Saverio |last2=Lane |first2=Chris |last3=Elhakim |first3=Mohamed |last4=Nabeth |first4=Pierre |title=Health consequences of drought in the WHO Eastern Mediterranean Region: hotspot areas and needed actions |journal=Environmental Health |date=12 November 2020 |volume=19 |issue=1 |pages=114 |doi=10.1186/s12940-020-00665-z |issn=1476-069X |doi-access=free |pmid=33183302 |pmc=7659048 |bibcode=2020EnvHe..19..114B }}</ref> ==== डढेलो ==== [[चित्र:The Rim Fire in the Stanislaus National Forest near in California began on Aug. 17, 2013-0004.jpg |thumb|right|250px|[[क्यालिफोर्निया]]को योसेमाइट राष्ट्रिय निकुञ्ज नजिकै लागेको डढेलो।]] [[डढेलो]] वा वन जङ्गलका लाग्ने आगो जङ्गलको दहनशील वनस्पति भएको एक क्षेत्रबाट सुरु हुने अनियोजित, अनावश्यक, अनियन्त्रित [[आगो]] हो। मुख्यरूपमा ग्रीष्मकालीन तातो हावाको लहर, सतहको [[माटो]]मा [[पानी]]को कमी र आद्रता न्यून भएको समयमा डढेलो लाग्ने सम्भवाना अत्यधिक हुन्छ।<ref name="CIFFC Glossary2">{{cite web |title=CIFFC Canadian Wildland Fire Management Glossary |url=https://www.ciffc.ca/sites/default/files/2019-03/CIFFC_Canadian_Wildland_Fire_Mgmt_Glossary_2017_10_24.pdf |access-date=16 August 2019 |website=Canadian Interagency Forest Fire Centre |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215038/https://www.ciffc.ca/sites/default/files/2019-03/CIFFC_Canadian_Wildland_Fire_Mgmt_Glossary_2017_10_24.pdf |archive-date=10 June 2023 }}</ref> [[जङ्गल]] क्षेत्रभित्र रहेका रुखविरुवा तथा पातपतिङ्गर सुकेको अवस्थामा रहनुले डढेलोको जोखिमलाई बढाउने गर्दछ। डढेलो प्राकृतिक कारणहरू जस्तै आकाशीय [[चट्याङ]] खसेर वा प्राकृतिक रूपले वनजङ्गलमा उत्पन्न घर्षणको कारणले लाग्न सक्छ। प्राकृतिक कारणका साथै यो मानव निर्मित समेत हुन सक्छ। डढेलो लाग्ने कारणको सर्वेक्षणको तथ्याङ्क अनुसार ५० प्रतिशत भन्दा बढी डढेलो मानिसको लापरवाही, असावधानी तथा नियतवश गरिने गरिएको पाइएको छ। एक पटक आगोको झिल्का वनक्षेत्र भित्र रहेको सुकेको झाङमा लागेपछि उग्र भएर आगो हावाको प्रभावमा तीव्र गतिले फैल्ने गर्छ।<ref name="Cbbcco.uk2">{{Cite web |title=Forest fire videos – See how fire started on Earth |url=https://www.bbc.co.uk/fire/earth/natural_disasters/forest_fire |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016185535/http://www.bbc.co.uk/science/earth/natural_disasters/forest_fire |archive-date=16 October 2015 |access-date=2016-02-13 |work=BBC Earth}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016185535/http://www.bbc.co.uk/science/earth/natural_disasters/forest_fire |date=2015-10-16 }}</ref> डढेलो अन्य आगलागीभन्दा भिन्न प्रकृतिको हुने गर्दछ, जसको कारण यसको विशाल आकार, यसको उद्गम स्थानदेखि आगो फैलिने गति र यसको दिशा परिवर्तन वा खाली ठाउँ जस्तै सडक, नदी आदिलाई उछिनेर अगाडि बढ्न सक्ने क्षमता हो।<ref name="Fire Tree Mortality2222">{{cite web |title=Drought, Tree Mortality, and Wildfire in Forests Adapted to Frequent Fire |url=https://nature.berkeley.edu/stephenslab/wp-content/uploads/2018/01/Stephens-et-al.-Fire-Tree-Mortality-BioSci-2018.pdf |access-date=15 March 2022 |website=UC Berkeley College of Natural Resources}}</ref> ==== आँधीबेहरी ==== ==== उष्णकटिबन्धीय चक्रवात ==== तुफान, उष्णकटिबन्धीय आँधी, समुद्री लहर, चक्रवात एउटै घटनाका लागि फरक-फरक नामहरू हुन्। ती मध्ये एक उष्णकटिबन्धीय आँधी हो जुन समुद्रमा विकास हुन्छ। यो समुद्रबाट निस्कने वाष्पीकृत पानीका कारण विकसित हुँदै आँधीबेहरीमा परिणत हुन्छ। यसलाई तीव्र हावा, भारी वर्षा र आँधी रूपमा व्याख्या गरिन्छ। यस प्रकारका आँधीहरूका लागि प्रयोग गरिने शब्द आँधी कहाँबाट उत्पन्न भएको हो भन्ने कुराले निर्धारण गर्दछ। आन्ध्र र पूर्वोत्तर प्रशान्तमा ''आँधीबेहरी'', उत्तर पश्चिमी प्रशान्तमा ''प्रचण्ड तुफान'' र दक्षिण प्रशान्त र हिन्द महासागरमा ''चक्रवात''को रूपमा परिचित छ। सन् १९७० को भोला चक्रवात अहिलेसम्मकै सबैभन्दा घातक चक्रवात थियो। सन् १७८० को प्रचण्ड आँधीबेहरीले मार्तिनिक, सेन्ट एस्तारसियस र [[बार्बाडोस]]लाई तहसनहस पारेको थियो। सन् २००५ मा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को गल्फ कोस्टलाई तहसनहस पार्ने अर्को उल्लेखनीय तुफान क्याटरिना हो। मानव-प्रेरित जलवायु परिवर्तनको परिणामको रूपमा आँधीबेहरी अझ तीव्र हुन सक्छ भने यसले भारी वर्षा उत्पन्न गराउन सक्छ। ==== चट्याङ ==== [[चित्र:Thunderstorm over Corfu.jpg|250px|thumb|right|बिजुलीयुक्त चट्याङको एक दृश्य]] [[चट्याङ]], विद्युतीय तुफान वा चट्याङको आँधीको नामले पनि चिनिने यो प्रकोप विद्युतको उपस्थिति र पृथ्वीको वायुमण्डलमा यसको ध्वनिक प्रभाव र मेघगर्जनका साथ आउने एकप्रकारको आँधी हो। तुलनात्मक रूपमा कमजोर चट्याङहरूलाई कहिलेकाहीँ मेघगर्जन पनि भन्ने गरिन्छ। मेघगर्जनकपास जस्तो देखिने बादलको कारणले हुन्छ। यस्ता [[बादल]]हरू सामान्यतया तीव्र बतासले उडाउने खाले, [[वर्षा|भारी वर्षा]] र कहिलेकाहीँ [[हिउँ]], वा असिना उत्पन्न गराउनु गर्दछन् भने तर केही चट्याङले थोरै वर्षा गराउनु गर्दछन्। शक्तिशाली [[चट्याङ]]ले ठूलो [[असिना]], तीव्र बतास र भूमरी लगायतका सबैभन्दा खतरनाक मौसमी घटनाहरू निम्त्याउने गर्दछन्। भीषण आँधीबेहरी, धूलोको बादल र [[ज्वालामुखी|ज्वालामुखी विस्फोटन]]ले पनि चट्याङ उत्पन्न गराउन सक्छ। हावाहुरी, असिना र [[बाढी]]जस्ता [[आँधीबेहरी]]बाट हुने क्षतिबाहेक चट्याङले [[भवन]]हरूलाई क्षति पुऱ्याउने लगायत [[आगो]] सल्काउने र प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेकाहरूको ज्यान लिन पनि सक्छ। विशेषगरी सन् २००७ मा [[पाकिस्तान]]को उत्तर–पश्चिमी क्षेत्रको एक दुर्गम पहाडी गाउँ उसारी दारामा खसेको चट्याङ ३० जनाको ज्यान लिएको थियो।<ref>{{cite news |date=20 July 2007 |title=Lightning kills 30 people in Pakistan's north |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-lightning/lightning-kills-30-people-in-pakistans-north-idUSISL17716520070720 |url-status=live |access-date=29 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404010831/https://www.reuters.com/article/us-pakistan-lightning/lightning-kills-30-people-in-pakistans-north-idUSISL17716520070720 |archive-date=4 April 2020}}</ref> यसैगरी चट्याङका कारण लान्साको उडान ५०८ दुर्घटना हुँदा ९१ जनाको मृत्यु भएको थियो। सन् १९९४ मा इजिप्टको द्रोन्कामा चट्याङलागेर ४६९ जनाको मृत्यु भएको थियो।<ref>{{cite web |title=An appraisal of underground gas storage technologies |url=https://www.hse.gov.uk/research/rrhtm/rr605.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025143802/https://www.hse.gov.uk/research/rrhtm/rr605.htm |archive-date=2020-10-25 |access-date=2020-12-29 |website=Health and Safety Executive }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025143802/https://www.hse.gov.uk/research/rrhtm/rr605.htm |date=2020-10-25 }}</ref> चट्याङबाट हुने अधिकांश मृत्यु [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] र [[एसिया]]का गरिब देशहरूमा हुने गर्दछ।<ref>{{cite news |date=31 July 2015 |title=Deadly lightning strike in Mexico reveals plight of poorest citizens |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2015/jul/31/deadly-lightning-mexico-government-failure |url-status=live |access-date=17 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106110244/https://www.theguardian.com/world/2015/jul/31/deadly-lightning-mexico-government-failure |archive-date=6 January 2017}}</ref> ==== भूमरी ==== [[चित्र:Union City Oklahoma Tornado (mature).jpg|thumb|upright|right|300px|[[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]को [[ओक्लाहोमा]] राज्यमा आएको भूमरीको एक दृश्य]] [[भूमरी]] जमीनको सतह र आँधी सहितको [[बादल]]लाई जोडेर घुम्दै बनेको सोली आकारको वा खम्बा आकारको [[हावा]]को हिंस्रक आकृति हो। भूमरी वायुको उच्च चाप तथा निम्न [[चाप]]को कारण सृजना हुने गर्छ। दुई फरक चाप क्षेत्रका सन्तृप्त वायुहरू आपसमा सङ्कुचन हुँदा वायु जोडसँग वृत्त आकारमा घुम्दछ। यसरी घुम्दै वायु पृथ्वीको सतहबाट माथितिर उठ्छ जसले ठूलो विनास पनि गर्दछ। कतिपय क्षेत्रमा भूमरीले ठूलो वर्षा पनि गराउँछ। ठूलो भूमरीमा हावाको गति १७७ किलोमिटर प्रतिघण्टा र चौडाइ ७५ मिटर हुन्छ। यस्ता खतरनाक भूमरीहरू तीव्र गतिमा फैलनुअघि धेरै [[किलोमिटर]] यात्रा गर्न सक्छन्। अधिक शक्तिशाली भूमरीमा हावाको गति ४८० किलोमिटर भन्दा बढी हुन्छ र १.६ किलोमिटर भन्दा अग्लो हुन्छ सक्छ। यस्ता भूमरीहरूले १०० किलोमिटरभन्दा बढीको दूरीसम्म फैलिन सक्छ।<ref name="fastest wind">{{cite web |author=Wurman, Joshua |date=2008-08-29 |title=Doppler on Wheels |url=http://cswr.org/dow/DOW.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205124033/http://www.cswr.org/dow/dow.htm |archive-date=2007-02-05 |access-date=2009-12-13 |publisher=Center for Severe Weather Research }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205124033/http://www.cswr.org/dow/dow.htm |date=2007-02-05 }}</ref><ref name="widest tornado">{{cite web |date=2005-10-02 |title=Hallam Nebraska Tornado |url=http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820095200/http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php |archive-date=2014-08-20 |access-date=2009-11-15 |work=National Weather Service |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration}}</ref><ref name="SPC FAQ">{{cite web |author=Roger Edwards |date=2006-04-04 |title=The Online Tornado FAQ |url=http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929185156/http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/ |archive-date=2006-09-29 |access-date=2006-09-08 |work=National Weather Service |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060929185156/http://www.spc.ncep.noaa.gov/faq/tornado/ |date=2006-09-29 }}</ref> == असरहरू == [[चित्र:Number-of-deaths-from-natural-disasters.png|thumb|प्राकृतिक प्रकोपबाट विश्वव्यापी मृत्युदर (सन् १९००–२०२२)]] [[चित्र:Damage-costs-from-natural-disasters.png|thumb|प्राकृतिक प्रकोपबाट विश्वव्यापी क्षति (सन् १९८०–२०२२)]] प्राकृतिक प्रकोपले जनधनको क्षति, चोटपटक वा अन्य स्वास्थ्य प्रभाव, सम्पत्ति क्षति, जीविकोपार्जन र सेवाहरूमा अवरोध, सामाजिक र आर्थिक व्यवधान तथा वातावरणीय क्षति पुर्‍याउन सक्छ। [[भुईँचालो|भूकम्प]], [[पहिरो]], [[ज्वालामुखी|ज्वालामुखी विस्फोट]], [[बाढी]], चक्रवात, [[आँधीबेहरी]], हिमआँधी, [[सुनामी]], [[शीतलहर]], [[डढेलो]] र [[महामारी]] जस्ता विभिन्न प्राकृतिक घटनाहरूले प्रत्येक वर्ष हजारौँ मानिसहरूको ज्यान लिने र अरबौँको सम्पत्ति नष्ट तथा बासस्थानमा क्षति पुर्‍याउन गर्दछ।<ref name=":02">{{Cite journal |last1=Cueto |first1=Lavinia Javier |last2=Agaton |first2=Casper Boongaling |year=2021 |title=Pandemic and Typhoon: Positive Impacts of a Double Disaster on Mental Health of Female Students in the Philippines |journal=Behavioral Sciences |language=en |volume=11 |issue=5 |pages=64 |doi=10.3390/bs11050064 |pmc=8147095 |pmid=33946801 |doi-access=free}}</ref> तथापि, विश्वभर तीव्र रूपमा वृद्धि हुँदै गइरहेको [[जनसङ्ख्या]] र यसले सिर्जना गरेको प्रतिकूल वातावरणको बढ्दो एकाग्रताले प्रकोपको आवृत्ति र गम्भीरता दुवै बढाएको छ। भवन निर्माण, [[पूर्वाधार]] र [[चिकित्सा शास्त्र|चिकित्सा सुविधा]]को गुणस्तरमा कमीका कारण कमजोर र [[अल्पविकसित देश]]हरूमा प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने [[मृत्युदर]] अन्यको तुलनामा सबैभन्दा बढी छ। विश्वव्यापी रूपमा [[देश]]हरूको बढ्दो विकास, प्राकृतिक प्रकोपको पूर्पतयारी, गुणस्तरीय [[शिक्षा]] र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको सहयोगका कारण विगत १०० वर्षमा प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने मृत्युको कुल सङ्ख्या मा ७५ प्रतिशतले कमी आएको छ। यही समयावधिमा विश्वको [[जनसङ्ख्या वृद्धि]] भई प्रतिव्यक्ति मृत्युदरमा पनि ठूलो कमी आएको छ।<ref name="Rosling2018">{{cite book | last1=Rosling | first1=H. | last2=Rosling | first2=O. | last3=Rönnlund | first3=A.R. | title=Factfulness: Ten Reasons We're Wrong About the World – and Why Things Are Better Than You Think | publisher=Flatiron Books | year=2018 | isbn=978-1-250-10781-7 | url=https://books.google.com/books?id=fpZNDwAAQBAJ | pages=107–109, 299–325}}</ref> === वातावरणमा असर === प्राकृतिक प्रकोप र सशस्त्र द्वन्द्वजस्ता आपतकालीन अवस्थामा बढी फोहर उत्पादन हुन सक्ने भएकाले यस्तो अवस्थामा अन्य सेवाको तुलनामा फोहरमैला व्यवस्थापनलाई कम प्राथमिकता दिइन्छ। विद्यमान फोहरमैला व्यवस्थापन सेवा र पूर्वाधारहरू अवरुद्ध हुनसक्ने भएकाले समुदायहरू अव्यवस्थित फोहर र बढ्दो फोहरको चपेटामा पर्न सक्छन्। यस्तो अवस्थामा मानव स्वास्थ्य र वातावरणमा प्रायः नकारात्मक असर पर्न जान्छ।<ref name="UNEP">{{Cite web |last= |first= |date=2021-10-21 |title=Drowning in Plastics – Marine Litter and Plastic Waste Vital Graphics |url=http://www.unep.org/resources/report/drowning-plastics-marine-litter-and-plastic-waste-vital-graphics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321122658/https://www.unep.org/resources/report/drowning-plastics-marine-litter-and-plastic-waste-vital-graphics |archive-date=2022-03-21 |access-date=2022-03-23 |website=UNEP – UN Environment Programme |language=en}}</ref> [[भुईँचालो|भूकम्प]], [[सुनामी]] र [[आँधीबेहरी]] जस्ता प्राकृतिक प्रकोपहरूले छोटो अवधिमा ठूलो मात्रामा फोहोर उत्पन्न गर्ने क्षमता राख्दछ। आपतकालीन अवस्थामा फोहोरमैला व्यवस्थापन प्रणालीहरू कार्यबाट बाहिर हुन सक्ने वा कटौती गर्न सकिने भएकाले यस प्रणालीलाई पुनर्स्थापना गर्न पर्याप्त समय र धनको आवश्यकता पर्न जान्छ। उदाहरणका लागि, सन् २०११ मा जापानमा आएको सुनामीले ठूलो मात्रामा भग्नावशेष र फोहोरहरू उत्पन्न गराएको थियो। यस अवधिमा जापानी वातावरण मन्त्रालयले ५० लाख टन फोहोर जम्मा भएको अनुमान गरेको थियो। सोही वर्षको अन्त्यतिर बाँकी रहेका प्लास्टिकजन्य फोहोरहरू [[क्यानडा]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को तटीय क्षेत्रमा बगाएर ल्याएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकाको पश्चिमी तटमा यसले फोहोरको मात्रा तीव्र रूपमा बढाउँदै विदेशी प्रजातिहरूलाई समेत त्यहाँ ल्याइ पुर्‍याएको हुनसक्ने अनुमान गरिएको थियो। सन् २०२० मा लोएटअलद्वारा गरिएको एक अध्ययनले सन् २०१८ मा [[हङकङ]]मा आएको [[आँधी]]पछि गरिएको सर्वेक्षणमा [[तट|समुद्र तट]]मा माइक्रोप्लास्टिक्सको मात्रा १०० प्रतिशतले वृद्धि भएको जनाएको थियो।<ref name="UNEP" /> प्राकृतिक प्रकोप पछिको राहत कार्यको क्रममा ठूलो मात्रामा [[प्लास्टिक]]जन्य फोहर उत्पादन हुन सक्छ। [[हाइटी]]मा सन् २०१० मा गएको भूकम्पपछि राहत कार्यबाट निस्कने फोहोरलाई "दोस्रो विपत्ति" भनिएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकाको सेनाले लाखौँ पानीका बोतलहरू र खाद्य प्याकेजहरू वितरण गरेको तथ्याङ्क आएको भएतापनि त्यहाँ फोहोरमैला व्यवस्थापनका पहल भएको थिएन। विस्थापित मानिसहरूका लागि आपतकालीन आश्रयस्थलका लागि सात लाखभन्दा बढी प्लास्टिक त्रिपाल र एक लाख टेन्ट आवश्यक पर्न गएको थियो। यस अवधिमा प्लास्टिकजन्य फोहोरको मात्रामा वृद्धि हुँदासम्म पनि फोहोरमैला व्यवस्थापनमा पनि खासै ध्यान दिइएको थिएन जसकारण ढलहरू अवरुद्ध हुँदा यसले रोगको जोखिमलाई बढाएको थियो।<ref name="UNEP" /> प्राकृतिक प्रकोपपछि द्वन्द्वका कारण समुदायहरू ठूलो मात्रामा विस्थापन हुन सक्छन्। यस्तो अवस्थाबाट गुज्रिरहेका मानिसहरूलाई प्रायः न्यूनतम फोहोर व्यवस्थापन सुविधाहरू प्रदान गरिन्छ। प्लास्टिक लगायत अन्य मिश्रित फोहोरमैला व्यवस्थापनका लागि फोहोरहरूलाई आगो लगाउने गरेको पाइन्छ जसकारण वायु प्रदूषणले श्वासप्रश्वास र अन्य रोगहरू निम्त्याउन सक्छ। उदाहरणका लागि, सहरावी शरणार्थीहरू [[अल्जेरिया]]को टिन्डाउफ नजिकैका पाँच शरणार्थी शिविरमा लगभग ५० वर्षदेखि बसिरहेका छन्। फोहोरमैला सङ्कलन गर्ने सेवाको अभाव र पुनःप्रयोग सुविधा नहुँदा शिविरका सडक र वरपरका क्षेत्रमा [[प्लास्टिक]]जन्य फोहोरको थुप्रो जताततै देखिएको थियो। यसको विपरीत, [[सिरिया]]बाट आएका [[शरणार्थी]]हरूका लागि [[जोर्डन]]को अजराक शिविरमा फोहोर व्यवस्थापन सेवाहरू मध्ये दैनिक उत्पादन हुने २०.७ टन फोहोरमध्ये १५ प्रतिशत पुनःप्रयोग गर्न योग्य छन्।<ref name="UNEP" /> === कमजोर समूहहरूमा असर === संसारका धेरै ठाउँको सामाजिक, राजनीतिक र साँस्कृतिक अवस्थाका कारण महिलाहरू प्रायः विपत्तिबाट असमान रूपमा प्रभावित हुन्छन्। सन् २००४ को हिन्द महासागरमा आएको सुनामीमा पुरुषको तुलनामा महिलाको मृत्यु धेरै भएको थियो।<ref name="pmid21629495">{{cite journal |last1=Nour |first1=Nawal N |date=2011 |title=Maternal Health Considerations During Disaster Relief |journal=Reviews in Obstetrics and Gynecology |volume=4 |issue=1 |pages=22–27 |pmc=3100103 |pmid=21629495}}</ref> प्रायः महिलाहरूले पौडी खेल्न नजान्ने भएकाले पुरुषको तुलनामा महिलाहरूको मृत्यु बढी भएको तथ्य उजागर भएको थियो।<ref name="pmid21629495" /> प्राकृतिक प्रकोपको समयमा र त्यसपछिको पुनर्स्थापना प्रक्रियामा महिलाहरू लैङ्गिक हिंसाबाट प्रभावित हुने र यौन हिंसाको चपेटामा पर्ने खतरा बढी हुन्छ। प्रहरी परिचालन र कार्यान्वयनमा बाधा, फितलो नियम र विस्थापनले लैङ्गिक हिंसा र यौन दुर्ववहारको जोखिम बढाउँदछ।<ref name="pmid21629495" /> यौन हिंसाबाट प्रभावित महिलाहरूमा यौन संचारित सङ्क्रमण, शारीरिक चोटपटक र दीर्घकालीन मनोवैज्ञानिक असरको जोखिम उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। यी सबै दीर्घकालीन स्वास्थ्य परिणामहरूले पुनर्प्राप्ति अवधि पछि सामाजिक पुनर्मिलनमा बाधा पुर्‍याउन सक्छ।<ref name="pmid21629495" /> == बहु-खतरा विश्लेषण == माथि उल्लिखित प्रत्येक प्राकृतिक प्रकोपहरूले प्रभाव पार्ने क्षेत्र, खतराको आवृत्ति, दोहोरिनसक्ने अवधि, तीव्रता र प्रभावको सन्दर्भमा छुट्टाछुट्टै विशेषताहरू रहेका छन्। यी जटिलताहरूको परिणामस्वरूप "एकल-खतरा" आँकलन सामान्य बन्दछन् जहाँ एक विशेष खतरा प्रकारबाट खतरा क्षमता सीमित हुन्छ। यी उदाहरणहरूमा खतराहरूलाई प्रायः पृथक वा स्वतन्त्र रूपमा मापन र अध्ययन गर्ने गरिन्छ। ती मध्ये बहु खतरा विश्लेषण एक दृष्टिकोण हो जसले सबै सम्भावित प्राकृतिक प्रकोप र ती प्रकोपहरू बीचको अन्तरक्रिया वा अन्तरसम्बन्धहरू पहिचान गर्न खोज्दछ।<ref>{{cite journal |last1=Kappes |first1=Melanie S. |last2=Keiler |first2=Margreth |last3=von Elverfeldt |first3=Kirsten |last4=Glade |first4=Thomas |year=2012 |title=Challenges of analyzing multi-hazard risk: a review |url=https://boris.unibe.ch/17542/1/Kappes2012_Article_ChallengesOfAnalyzingMulti-haz.pdf |journal=Natural Hazards |volume=64 |issue=2 |pages=1925–1958 |doi=10.1007/s11069-012-0294-2 |bibcode=2012NatHa..64.1925K |s2cid=108636952}}</ref><ref name="Gilletal2014">{{cite journal |last1=Gill |first1=Joel C. |last2=Malamud |first2=Bruce D. |date=December 2014 |title=Reviewing and visualizing the interactions of natural hazards |url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/reviewing-and-visualizing-the-interactions-of-natural-hazards(614b146d-63d1-48a0-944a-e87a4a6ed464).html |journal=[[Reviews of Geophysics]] |volume=52 |issue=4 |pages=680–722 |bibcode=2014RvGeo..52..680G |doi=10.1002/2013RG000445 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216131300/https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/reviewing-and-visualizing-the-interactions-of-natural-hazards(614b146d-63d1-48a0-944a-e87a4a6ed464).html |archive-date=2022-12-16 |access-date=2024-06-15 }}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Wikiquote|Natural disasters|प्राकृतिक प्रकोप}} {{कमन्सश्रेणी}} * {{cite web | url=http://go.worldbank.org/BCQUXRXOW0 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20100409011106/http://go.worldbank.org/BCQUXRXOW0 | url-status= | archive-date=2010-04-09 | title= विश्व बैङ्कको जोखिम व्यवस्थापन | publisher= [[विश्व बैङ्क]] | access-date=2007-06-30 }} * {{cite web | url=http://site.ebrary.com/lib/disaster/home.action | title= प्राकृतिक प्रकोप र चरम मौसम। खोजी योग्य सूचना केन्द्र | publisher= इब्रेरी }} [[श्रेणी:प्राकृतिक प्रकोपहरू]] h2bn31xh0bbx45lt2hswpu7ydxpntmq 0 146784 1393226 1350790 2026-10-27T14:17:06Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393226 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = मुन्डा | altname = | region = [[भारतीय उपमहाद्वीप]] |ethnicity = [[मुन्डा जाति]] | familycolor = Austroasiatic | fam1 = [[आग्नेली भाषा परिवार]] | child1 = उत्तरी मुन्डा | child2 = [[सोरा भाषा|सोरा]]–[[गोरम भाषा|गोरम]] | child3 = [[जुआङ भाषा|जुआङ]] | child4 = [[खरिया भाषा|खरिया]] | child5 = [[गुतोब भाषा|गुतोब]]–[[बोंडा भाषा|रेमो]] | child6 = [[गेता भाषा|गेता]] | protoname = | iso2 = mun | iso5 = mun | glotto = mund1335 | glottorefname = मुन्डा | map = Munda languages map.svg | mapcaption = मुन्डा भाषीहरूको उल्लेखनीय सांद्रता भएका क्षेत्रहरूको नक्सा | ancestor = | glottoname = | notes = | }} [[File:OpenSpeaks-juy-Juray-Dinabandhu Gamango-OG-Social Impact of Aadhaar.webm|thumb|मुण्डा भाषामा पर्ने जुराय भाषी व्यक्ति भारतको बायोमेट्रिक परिचयपत्रको बारेमा कुरा गर्दैछ]] '''मुन्डा भाषाहरू''' [[भारत]], [[बङ्गलादेश]] र [[नेपाल]]मा लगभग १.१ करोड मानिसहरूले बोल्ने निकट सम्बन्धित [[भाषा परिवार|भाषाहरूको समूह]] हो। तिनीहरू [[आग्नेसियाली भाषा परिवार]]को एक शाखा हुन्, जसको अर्थ तिनीहरू मोन र खमेर भाषाहरू, [[भियतनामी भाषा]]हरू, साथै [[थाइल्यान्ड]] र [[लाओस]]का अल्पसङ्ख्यक भाषाहरू र दक्षिण [[चीन]]को अल्पसङ्ख्यक माङ्गिक भाषाहरूसँग टाढाको रूपमा सम्बन्धित छन्। भूमिज, [[हो भाषा|हो]], [[मुन्डारी भाषा|मुन्डारी]] र [[सन्थाली भाषा|सन्थाली]] उल्लेखनीय मुन्डा भाषाहरू हुन्।<ref name="Sealang">{{cite web |last1=Pinnow |first1=Heinz-Jurgen |title=A comparative study of the verb in Munda language |url=http://sealang.net/sala/archives/pdf4/pinnow1966comparative.pdf |access-date=22 March 2015 |website=Sealang.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021023350/http://sealang.net/sala/archives/pdf4/pinnow1966comparative.pdf |archive-date=21 October 2012}}</ref> यो परिवार सामान्यतया दुई शाखामा विभाजित छ: '''उत्तरी मुन्डा''', [[झारखण्ड]], [[छत्तीसगढ]], [[बिहार]], [[ओडिसा]] र [[पश्चिम बङ्गाल]]को [[छोटा नागपुर पठार]]मा बोलिने, साथै [[बङ्गलादेश]] र [[नेपाल]]का केही भागहरूमा बोलिने, र '''दक्षिणी मुन्डा''', मध्य ओडिसा र [[आन्ध्र प्रदेश]] र ओडिसा बीचको सीमामा बोलिने।<ref name="Languagesgulper">{{cite web |title=Munda languages |url=http://www.languagesgulper.com/eng/Munda.html |access-date=14 May 2019 |website=The Language Gulper}}</ref> उत्तरी मुन्डा, जसमध्ये [[सन्थाली भाषा|सन्थाली]] सबैभन्दा बढी बोलिने र [[भारतका आधिकारिक भाषाहरू|भारतमा आधिकारिक भाषा]]को रूपमा मान्यता प्राप्त छ, त्यहाँ दक्षिणी मुन्डा भन्दा दोब्बर वक्ताहरू छन्। सन्थाली पछि, [[मुन्डारी भाषा|मुन्डारी]] र हो भाषाहरू वक्ताहरूको सङ्ख्यामा दोस्रो स्थानमा छन्, त्यसपछि कोरकु र सोरा छन्। बाँकी मुन्डा भाषाहरू साना, पृथक समूहहरूद्वारा बोलिन्छन्, र कम वर्णन गरिएको छ।<ref name="auto">{{Citation |last=Anderson |first=Gregory D. S. |title=Munda Languages |date=29 March 2017 |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Linguistics |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199384655.013.37 |isbn=978-0-19-938465-5}}</ref> ==भौगोलिक वितरण== {| class="wikitable sortable" |- ! भाषाको नाम ! वक्ताहरूको सङ्ख्या (२०११) !! स्थान |- | [[कोरवा भाषा|कोरवा]]|| २८,४०० ||[[छत्तीसगढ]], [[झारखण्ड]] |- |[[बिर्जिया भाषा|बिर्जिया]]|| २५,००० || [[झारखण्ड]], [[पश्चिम बङ्गाल]] |- | [[मुन्डारी भाषा|मुन्डारी]] ([[भूमिज भाषा|भूमिज]]सँग) || १,६००,००० ||[[झारखण्ड]], [[ओडिसा]], [[बिहार]] |- |[[असुर भाषा|असुर]] || ७,००० ||[[झारखण्ड]], [[छत्तीसगढ]], [[ओडिसा]] |- | [[हो भाषा|हो]] || १,४००,००० ||[[झारखण्ड]], [[ओडिसा]], [[पश्चिम बङ्गाल]] |- | [[बिरहोर भाषा|बिरहोर]]|| २,००० ||[[झारखण्ड]] |- | [[सन्थाली भाषा|सन्थाली]] || ७,४००,००० ||[[झारखण्ड]], [[पश्चिम बङ्गाल]], [[ओडिसा]], [[बिहार]], [[असम]], [[बङ्गलादेश]], [[नेपाल]] |- | [[तुरी भाषा|तुरी]]|| २,००० || [[झारखण्ड]] |- |[[कोरकु भाषा|कोरकु]] |७२७,००० |[[मध्य प्रदेश]], [[महाराष्ट्र]] |- | [[खडिया भाषा|खडिया]] || २९८,००० ||[[ओडिसा]], [[झारखण्ड]], [[छत्तीसगढ]] |- | [[जुआङ भाषा|जुआङ]]|| ३०,४०० ||[[ओडिसा]] |- |[[गेता भाषा|गेता]] || ४,५०० || [[ओडिसा]] |- |[[बोन्डा भाषा|बोन्डा]]|| ९,००० || [[ओडिसा]] |- |[[गुटोब भाषा|गुटोब]] || १०,००० || [[ओडिसा]], [[आन्ध्र प्रदेश]] |- |[[गोरुम भाषा|गोरुम]]|| २० ||[[ओडिसा]], [[आन्ध्र प्रदेश]] |- | [[सोरा भाषा|सोरा]]|| ४,१०,००० ||[[ओडिसा]], [[आन्ध्र प्रदेश]] |- | [[जुरे भाषा|जुरे]]|| २५,००० || [[ओडिसा]] |- | [[लोधी भाषा|लोधी]]|| २५,००० || [[ओडिसा]], [[पश्चिम बङ्गाल]] |- |[[कोडा भाषा|कोडा]] |४७,३०० |[[पश्चिम बङ्गाल]], [[ओडिसा]], [[बङ्गलादेश]] |- |[[कोल भाषा|कोल]] |१,६०० |[[पश्चिम बङ्गाल]], [[झारखण्ड]], [[बङ्गलादेश]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:मुन्डा भाषाहरू| ]] [[श्रेणी:भारतमा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशमा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:ओडिसामा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:पश्चिम बङ्गालमा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:झारखण्डमा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:बिहारमा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:असममा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:आन्ध्र प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू]] [[श्रेणी:मध्य प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू]] g5djbmindhkkmmb5ar0ywr9v44z3sk7 0 148264 1393229 1338407 2026-10-27T16:21:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393229 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = श्रम संस्कृति पार्टी | merger = | colorcode = #008000 | colours = रातो, नीलो, हरियो र पहेंलो | logo = Shram Sanskriti Party Logo Nepal.jpg | secretary = | abbreviation = श्रसपा | general_secretary = | leader1_title = अध्यक्ष | leader1_name = [[हर्क साम्पाङ]] | membership = | position = | spokesperson = | foundation = २०८२ फागुन | ideology = [[हर्कवाद]] | headquarters = काठमाडौँ, नेपाल | international = | affiliation1_title = | affiliation1 = | website = | country = नेपाल | president = | native_name = श्रम संस्कृति पार्टी | flag = | student_wing = | youth_wing = | blank2_title = | blank2 = | womens_wing = | blank1_title = [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]] स्थिति | blank1 = दर्तावाल राजनीतिक दल | seats1_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा सिट | seats1 = {{Composition bar|0|275|hex=#008000}} | slogan = जय माटो, जय श्रमदान | symbol = [[File:Nepalese Election Symbol Soil in Hands.svg{{!}}class=skin-invert|100px]]<br />हातमा माटो | seats2_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]मा सिट | seats2 = {{Composition bar|0|59|hex=#008000}} | seats3_title = [[नगरप्रमुख]] | seats3 = {{Composition bar|0|753|hex=#008000}} | footnotes = | leader2_title = | leader2_name = }} '''श्रम संस्कृति पार्टी''' नेपालको एक भुँइतहको जनलोकप्रियतावादी राष्ट्रबादी राजनीतिक दल हो। यस दलको नेतृत्व [[धरान]]का पूर्व नगरप्रमुख [[हर्क साम्पाङ]]ले गरिरहेका छन्। प्रकृति, संस्कृति र प्रविधि यस पार्टीको मुख्य विषयवस्तु, दृष्टिकोण र एजेन्डा हुन् भने नेपालको भुँइतहको विकास नै यसको आधारभूत लक्ष्य हो। == इतिहास == === पृष्ठभूमि र स्थापना (२०७९–२०८१) === श्रम संस्कृति पार्टीको जरा [[धरान]]का नगरप्रमुख [[हर्क साम्पाङ]]को स्वतन्त्र राजनीतिक अभियानमा जोडिएको छ। [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९|२०७९ को स्थानीय तह निर्वाचन]]मा साम्पाङको विजयले नेपाली राजनीतिमा एक नयाँ बहस सिर्जना गर्‍यो। उनले अघि सारेको "श्रमदान" अभियान र जनसहभागितामूलक विकासका कार्यहरू नै यस दलको स्थापनाको मुख्य प्रेरणा बने। === आधिकारिक दर्ता (२०८२) === यस दलले २०८२ कात्तिक १६ गते [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]बाट औपचारिक दर्ता प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको थियो। आयोगले यस दललाई '''माटो''' निर्वाचन चिह्न प्रदान गरेको छ। दलको नेतृत्वमा हर्क साम्पाङ (अध्यक्ष) सहित २८ सदस्यीय केन्द्रीय समिति रहेको छ। [[File:Harka Sampang with party registration certificate.jpg|thumb|२०२५ मा पार्टी दर्ता प्रमाणपत्रको साथमा साम्पाङ (रातो ज्याकेटमा)]] पार्टीले परम्परागत राजनीतिक पदानुक्रमको सट्टा भुईँतहको नेतृत्वलाई जोड दिँदै एउटा विशिष्ट संरचना अपनाएको छ। यसको स्थापनाकालमा, श्रम संस्कृति पार्टीले सन् २०२६ को नेपालको आम निर्वाचनमा सङ्घीय र प्रादेशिक दुवै विधामा चुनाव लड्ने आफ्नो मनसाय घोषणा गर्‍यो। पार्टीले विशेषगरी ती निर्वाचन क्षेत्रहरूमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ जहाँ 'श्रम संस्कृति' अभियानले व्यापक जनसमर्थन प्राप्त गरेको छ। === २०८२ को आम निर्वाचन अभियान === पार्टीले "जय माटो, जय श्रमदान" को नाराका साथ [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२ को आम निर्वाचन]]मा भाग लियो। यसको अभियान अन्य दलको तुलनामा फरक र श्रममा आधारित रहेको थियो। == नाम र चिह्नहरू == '''श्रम संस्कृति पार्टी''' को नामले यस दलको मुख्य दर्शन 'श्रमदान' (स्वैच्छिक सामुदायिक श्रम) र श्रम नै सभ्यताको आधारभूत संस्कृति हो भन्ने मान्यतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।<ref>{{cite news |title=Shram Sanskriti Party's initial commitments made public |url=https://risingnepaldaily.com/news/37204 |work=[[The Rising Nepal]] |date=3 December 2025 |access-date=29 January 2026}}</ref> === निर्वाचन चिह्न === [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता भए अनुसार यस दलको आधिकारिक निर्वाचन चिह्न '''हातमा माटो''' रहेको छ।<ref name="KantipurReg">{{cite news |title=Two parties in the process of registration after the Gen-G movement |url=https://ekantipur.com/politics/2025/10/15/en/two-parties-in-the-process-of-registration-after-the-gen-g-movement-21-13.html |work=[[Kantipur (daily)|eKantipur]] |date=15 October 2025 |access-date=29 January 2026}}</ref> [[File:Nepalese Election Symbol Soil in Hands.svg|150px|thumb|center|हातमा माटो, श्रम संस्कृति पार्टीको निर्वाचन चिह्न।]] * '''प्रतीकात्मक अर्थ:''' पार्टी संस्थापक [[हर्क साम्पाङ]]का अनुसार यो चिह्नले "आर्थिक सम्प्रभुता" र कृषिमा आत्मनिर्भरताप्रतिको दलको ध्यानलाई जनाउँछ। यो चिह्न पार्टीको मुख्य चुनावी नारा ''"जय माटो, जय श्रमदान"'' सँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ।<ref name="KPostDharan">{{cite news |last1=Pokharel |first1=Gaurav |title=Dharan rallies to Harka Sampang's beat as rivals stay quiet |url=https://kathmandupost.com/politics/2026/01/18/dharan-rallies-to-harka-sampang-s-beat-as-rivals-stay-quiet |work=[[The Kathmandu Post]] |date=18 January 2026 |access-date=29 January 2026}}</ref> === झण्डा === नेपालका परम्परागत राजनीतिक दलहरू भन्दा फरक शैली अपनाउँदै श्रम संस्कृति पार्टीको कुनै छुट्टै दलीय झण्डा छैन। यसले आफ्ना सबै राजनीतिक गतिविधि र कार्यक्रमहरूमा विशेष रूपमा '''[[नेपालको झण्डा|नेपालको राष्ट्रिय झण्डा]]''' मात्र प्रयोग गर्दछ।<ref name="KPostFlag">{{cite news |title=National flag caught in politics: Experts call for clearer rules |url=https://kathmandupost.com/politics/2025/04/29/national-flag-caught-in-politics-experts-call-for-clearer-rules |work=The Kathmandu Post |date=29 April 2025 |access-date=29 January 2026}}</ref> * '''तर्क:''' पार्टीको मान्यता अनुसार "कपडाका ब्यानरहरू"ले दलीय विभाजन ल्याउने काम गर्छ। त्यसैले, सम्पूर्ण श्रमजीवी नागरिकहरूलाई एउटै साझा पहिचानमा जोड्न राष्ट्रिय झण्डा नै एक मात्र प्रतीक भएको यस दलको दाबी छ।<ref name="RisingNepalSSP" /> == विषयवस्तु, दृष्टिकोण र एजेन्डा == यस पार्टीले "प्रकृति, संस्कृति र प्रविधि" को केन्द्रीय नारामा आधारित रहेर आफ्ना गतिविधिहरू सञ्चालन गर्दछ।<ref name="RisingNepalSSP">{{cite news |title=Shram Sanskriti Party's initial commitments made public |url=https://risingnepaldaily.com/news/72059 |work=[[The Rising Nepal]] |date=2025-12-03 |access-date=2026-01-30}}</ref> === प्रकृति === * '''वृहत वृक्षारोपण:''' समुदायको नेतृत्वमा अनिवार्य वृक्षारोपण मार्फत "हरियो नेपाल" बनाउने लक्ष्य। * '''जल संरक्षण:''' प्राकृतिक पानीका स्रोतहरू (मुहान) को संरक्षण र संवर्द्धन। * '''जैविक क्रान्ति:''' "जय माटो" नारा अन्तर्गत [[जैविक खेती]] र रासायनिक मलको विस्थापन। यस अन्तर्गत जनस्वास्थ्यका लागि हानिकारक मानिने प्रशोधित तरकारी तेलको सट्टा स्थानीय तोरीको तेल जस्ता प्राकृतिक उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति रहेको छ। === संस्कृति === * '''श्रमको सम्मान:''' शारीरिक श्रमलाई देशभक्तिपूर्ण कार्यको रूपमा स्थापित गर्ने। * '''रैथाने संरक्षण:''' आदिवासी जनजातिका भाषा, संस्कृति र परम्परागत ज्ञानको जगेर्ना। * '''श्रमदान:''' विकास निर्माणमा स्वैच्छिक सामुदायिक श्रमलाई प्राथमिकता। === प्रविधि === * '''उपयुक्त प्रविधि:''' न्यून लागतमा उच्च प्रतिफल दिने स्थानीय प्रविधिको प्रयोग। * '''डिजिटल पारदर्शिता:''' भ्रष्टाचार रोक्न सरकारी बैठक र निर्णयहरूको प्रत्यक्ष प्रसारण। * '''नवीकरणीय ऊर्जा:''' ऊर्जामा आत्मनिर्भर हुन सौर ऊर्जा र साना जलविद्युतमा जोड।<ref name="Harkabad">{{cite news |last1=Lama |first1=Tsering Ngodup |title=What is Harkabad? |url=https://kathmandupost.com/columns/2023/06/15/what-is-harkabad |work=[[The Kathmandu Post]] |date=2023-06-15 |access-date=2026-01-30}}</ref> == घोषणापत्र == '''श्रम संस्कृति पार्टी'''को मुख्य नारा "हाम्रो धरती, हाम्रो आकाश, हाम्रो परिवेश! श्रम गरी सबै मिली बनाऔं यो देश!!" रहेको छ। यस पार्टीको चुनाव चिन्ह '''माटो''' (दुई हातले माटो समातेको) रहेको छ। === मुख्य सिद्धान्त तथा नीतिहरू === * '''राज्य प्रणाली:''' लोकतन्त्र, संघीयता र प्रत्यक्ष कार्यकारी राष्ट्रपति शासन प्रणाली। * '''राज्यको स्वरूप:''' समानुपातिक, समावेशी र धर्मनिरपेक्ष राज्य। * '''हर्कवाद:''' प्रकृति, संस्कृति र प्रविधिको सन्तुलनमा आधारित विचार। * '''श्रम अभियान:''' श्रम संस्कृति महाअभियानलाई सम्पूर्ण परिवर्तनको सर्वोपरि माध्यम बनाउने। * '''रूपान्तरण:''' व्यक्ति, समुदाय र समाजको सकारात्मक, सामाजिक, आर्थिक, शैक्षिक र राजनीतिक रूपान्तरण। * '''प्राकृतिक संरक्षण:''' प्रकृति-संस्कृति-प्रविधिको सन्तुलन मिलाउँदै प्राकृतिक संरक्षण र स्रोतको परिचालन गर्ने। * '''विकास र प्रविधि:''' प्रविधिको विकास गरी विश्व बजारमा प्रवर्द्धन गर्ने। * '''श्रमदान:''' अनिवार्य श्रम र श्रमदानको अवधारणा; चेतनागत, आर्थिक र मानवीय विकास। * '''अर्थतन्त्र:''' ** स्वाधीन अर्थतन्त्र र नियन्त्रित बजार। ** "एक गाउँ एक उद्योग, एक व्यक्ति एक उद्यम" को नीति। ** कला, साहित्य र खेलकुदको औद्योगिकीकरण। * '''सामाजिक न्याय:''' ** श्रममा आधारित विभेदको अन्त्य र समतामूलक समाजको निर्माण। ** किसान, मजदुर र गरिखाने वर्गको सरकार। ** कानुनी, सामाजिक र सांस्कृतिक न्यायको सुनिश्चितता। * '''भूतपूर्व गोर्खा सैनिक:''' ** बेलायती सेना र सिङ्गापुर पुलिसबाट निवृत्त गोर्खाहरूको समान सुविधा र पेन्सनको लागि जोडदार पहल। ** भूतपूर्व गोर्खा सैनिकको नेपाली नागरिकता यथावत राख्ने व्यवस्था। * '''शिक्षा:''' शैक्षिक क्रान्ति मार्फत जीवनोपयोगी शिक्षामा जोड र सैद्धान्तिक शिक्षालाई सीमित गर्ने। * '''उत्पादन:''' उत्पादन, निर्माण र आविष्कारमा विशेष जोड। * '''सुशासन र राष्ट्रियता:''' ** विदेशी हस्तक्षेपमुक्त सुशासन र विकास। ** राष्ट्रिय एकता, राष्ट्रिय स्वाभिमान र स्वाधीनता सहितको समृद्धि। == संगठन संरचना == पार्टीले परम्परागत कर्मचारीतन्त्रीय राजनीतिक पदानुक्रमको सट्टा क्षेत्रमा आधारित कार्यलाई प्राथमिकता दिने गरी छरितो संगठनात्मक ढाँचा अन्तर्गत काम गर्दछ। [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता भएको दलको विधान अनुसार, पार्टीको संरचना केन्द्रीय कार्यकारी निकायद्वारा निर्देशित छ, जसमा "जेन-जी" को सहभागिता र भुँइतहको प्रतिनिधित्वमा जोड दिइएको छ।<ref name="ekantipurStructure">{{cite news |title=Hark Sampang: From Independent City Mayor to Labor Culture Party Chairman |url=https://ekantipur.com/politics/2025/12/05/en/hark-sampang-from-independent-mayor-to-party-leader-45-53.html |work=[[Kantipur (daily)|eKantipur]] |date=5 December 2025 |access-date=29 January 2026}}</ref> === केन्द्रीय समिति === पार्टीको मुख्य निर्णय गर्ने निकाय '''केन्द्रीय समिति''' हो। स्थापनाकालमा पार्टीले २३ सदस्यीय केन्द्रीय समितिको प्रस्ताव गरेको थियो, जसले नेपालमा राष्ट्रिय दल दर्ताका लागि आवश्यक पर्ने न्यूनतम २१ सदस्यको कानुनी आवश्यकता पूरा गरेको छ।<ref name="EvrimAgaciSSP">{{cite web |title=Nepal Faces Election Turmoil Amid Party Surge |url=https://evrimagaci.org/gpt/nepal-faces-election-turmoil-amid-party-surge-and-ministerial-controversy-516382 |publisher=Evrim Ağacı |date=14 November 2025 |access-date=29 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260312065027/https://evrimagaci.org/gpt/nepal-faces-election-turmoil-amid-party-surge-and-ministerial-controversy-516382 |archive-date=12 March 2026}}</ref> * '''अध्यक्ष:''' [[हर्क साम्पाङ]] संस्थापक अध्यक्षका रूपमा रहेका छन् र उनीसँग पार्टीभित्र उच्च कार्यकारी अधिकार रहेको छ। * '''केन्द्रीय पदाधिकारीहरू:''' पार्टीको दैनिक प्रशासनिक कार्य र राष्ट्रिय परिचालनको रेखदेख पाँच सदस्यीय कोर टोलीले गर्दछ। === प्रादेशिक र स्थानीय एकाइहरू === स्थानीय शासनको "धरान मोडेल" पछ्याउँदै पार्टीले नेपालका सातै प्रदेशमा आफ्नो संरचना विस्तार गरेको छ: * '''उपमहानगर र नगर कमिटीहरू:''' पार्टीले प्रमुख सहरी केन्द्रहरूमा समर्पित कमिटीहरू गठन गरेको छ। विशेष गरी, '''बुटवल उपमहानगर कमिटी''' को नेतृत्व "जेन-जी" पुस्ताका युवा नेताहरूले गरिरहेका छन्, जसले युवा जनसाङ्ख्यिकीतर्फ पार्टीको ध्यान केन्द्रित भएको देखाउँछ।<ref name="OnlineKhabarRupandehi">{{cite news |title=Shram Sanskriti Party expands its organization in Rupandehi |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/10/1785434/shram-sanskriti-party-expands-its-organization-in-rupandehi-pulami-president-leaves-nesp |work=Online Khabar |date=15 October 2025 |access-date=29 January 2026}}</ref> * '''जिल्ला शाखाहरू:''' सन् २०२६ को सुरुसम्ममा पार्टीले धरानलाई रणनीतिक आधार बनाउँदै पूर्वी तराई र पूर्वी पहाडमा विस्तारलाई प्राथमिकता दिएको छ भने [[काठमाडौँ]]मा केन्द्रीय कार्यालय स्थापना गरेको छ। === भ्रातृ संगठनहरू === यस पार्टीले पुराना स्थापित दलहरूले जस्तै परम्परागत "भ्रातृ संगठन" (जस्तै विद्यार्थी वा युवा संगठन) राख्दैन। यसको सट्टा, यसले निम्न माध्यमबाट संगठन परिचालन गर्दछ: * '''श्रम अभियान:''' खानेपानीको पाइप जडान र पुन: वृक्षारोपण जस्ता सार्वजनिक निर्माणका कार्यहरूका लागि परिचालन हुने अनौपचारिक तर व्यवस्थित स्वयंसेवक समूहहरू। यी समूहहरू समुदायसँग जोडिने पार्टीका मुख्य संयन्त्र हुन्।<ref name="ekantipurStructure" /> == राजनीतिक दृष्टिकोण == पार्टीले '''"हर्कवाद"''' भनिने राजनीतिक दर्शनलाई पछ्याउँछ, जसले स्थानीयता, कृषिवाद र शारीरिक श्रमको सम्मानमा जोड दिन्छ। पार्टीको मुख्य एजेन्डा "श्रम-पहिलो" शासन पद्धति हो, जसको उद्देश्य वैदेशिक सहायता र उच्च ब्याजदरका अन्तर्राष्ट्रिय ऋणहरूमा नेपालको निर्भरता घटाउनु हो।<ref name="KPostJan2026">{{cite news |last1=Pokharel |first1=Gaurav |title=Dharan rallies to Harka Sampang's beat as rivals stay quiet |url=https://kathmandupost.com/politics/2026/01/18/dharan-rallies-to-harka-sampang-s-beat-as-rivals-stay-quiet |work=[[The Kathmandu Post]] |date=18 January 2026 |access-date=29 January 2026}}</ref> === शासन व्यवस्था र संवैधानिक सुधार === * '''प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी:''' पार्टीले नेपालको वर्तमान संसदीय व्यवस्थालाई परिवर्तन गरी '''प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी राष्ट्रपति''' (वा प्रधानमन्त्री) प्रणालीमा लैजान संवैधानिक संशोधनको वकालत गर्दछ। यस्तो व्यवस्थाले दीर्घकालीन विकासका लागि आवश्यक राजनीतिक स्थिरता प्रदान गर्ने र सङ्घीय संसद्मा देखिने बारम्बारको "सरकार फेरबदल" को अन्त्य गर्ने पार्टीको तर्क छ।<ref name="RisingNepalSSP" /> * '''भ्रष्टाचार निवारण:''' पार्टीले भ्रष्टाचारप्रति "शून्य सहनशीलता" को नीति अवलम्बन गरेको छ र भ्रष्ट अधिकारीहरूको सम्पत्ति जफत गर्नुपर्ने माग गर्दछ। अध्यक्ष साम्पाङले आफ्नो नगरप्रमुख कार्यकालमा लोकप्रिय बनाएको "प्रत्यक्ष प्रसारण" शासन पद्धति अपनाएर पारदर्शिता कायम गर्नुपर्नेमा पार्टीले जोड दिएको छ।<ref name="ekantipurStructure" /> === आर्थिक नीति र "श्रमदान" === * '''आर्थिक सम्प्रभुता:''' स्थानीय श्रम र प्राकृतिक स्रोतहरूको उपयोग गरी आर्थिक स्वतन्त्रता हासिल गर्नु यस पार्टीको केन्द्रीय सिद्धान्त हो। राष्ट्रिय ऋण कम गर्नका लागि सिंचाई नहर र स्थानीय सडक जस्ता प्रमुख सार्वजनिक निर्माण कार्यहरू '''श्रमदान''' (स्वैच्छिक सामुदायिक श्रम) मार्फत सम्पन्न गरिनुपर्ने प्रस्ताव पार्टीले राखेको छ।<ref name="RisingNepalSSP" /> * '''कृषि सम्प्रभुता:''' पार्टीले स्थानीय रूपमा उत्पादन गर्न सकिने कृषि सामग्रीहरूको आयातको विरोध गर्दछ। यसले "जय माटो" अभियानसँग मेल खाने गरी जैविक खेती र स्थानीय रैथाने बीउबिजनको संरक्षणको वकालत गर्दछ। === शिक्षा र सामाजिक नीति === * '''हप्तामा ३ दिन विद्यालय:''' परम्परागत शिक्षा प्रणालीमा आमूल परिवर्तन गर्दै पार्टीले औपचारिक कक्षा कोठाको पढाइलाई हप्तामा तीन दिन मात्र सीमित गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। बाँकी दिनहरूमा विद्यार्थीहरूलाई कृषि, व्यावसायिक सीप र सामुदायिक श्रम जस्ता व्यावहारिक र क्षेत्र-आधारित सिकाइमा सहभागी गराइनेछ।<ref name="SSP_Wiki_Ideology">{{cite web |title=Shram Sanskriti Party: Platform and Policy |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shram_Sanskriti_Party#Platform_and_policy |website=Wikipedia |access-date=2026-01-30}}</ref><ref name="ekantipurStructure" /> * '''लागुऔषध सुधार:''' धरान मोडेललाई पछ्याउँदै पार्टीले लागुऔषध दुर्व्यसनलाई "श्रमको अभाव" को समस्याका रूपमा लिएको छ। दुर्व्यसनीहरूलाई शारीरिक श्रम र स्थानीय साना उद्योगहरू (जस्तै: साबुन र बेसार उत्पादन) मा रोजगारी दिएर पुन:स्थापना गर्ने नीतिको पार्टीले वकालत गर्दछ।<ref name="RatopatiManifesto">{{cite news |title=श्रम संस्कृति पार्टीको घोषणापत्र |url=https://www.ratopati.com/story/527613/labor-culture-partys-manifesto |work=रातोपाटी |date=२०८२ मंसिर १६}}</ref> === वातावरण र पूर्वाधार === * '''वृहत वृक्षारोपण:''' पार्टीले अनिवार्य वृक्षारोपणको नीति लिएको छ, जसको उद्देश्य भू-क्षय र जलवायु परिवर्तन विरुद्ध लड्न वार्षिक रूपमा "लाखौँ बिरुवा" रोप्नु हो। * '''जल सुरक्षा:''' धरानको खार्खोला र कोकाहा खानेपानी आयोजनाको सफलताबाट प्रेरित हुँदै, पार्टीले निजी ठेकेदारको सट्टा स्थानीय समुदायद्वारा व्यवस्थित 'गुरुत्वाकर्षण-आधारित' प्रणाली मार्फत "एक घर, एक धारा" अभियानलाई प्राथमिकता दिन्छ।<ref name="KPostJan2026" /> == जनसाङ्ख्यिकी == श्रम संस्कृति पार्टीको मुख्य आधार श्रमजीवी वर्ग हो, जसले परम्परागत जातीय र क्षेत्रीय सीमाहरूलाई तोडेको छ। पार्टीले आफूलाई सबै श्रमिकहरूको साझा मञ्चको रूपमा प्रस्तुत गरे पनि यसको जनसाङ्ख्यिक शक्ति विशेष गरी सीमान्तकृत र आदिवासी समुदायहरूमा बढी देखिएको छ। === श्रमजीवी बहु-समूह आधार === पार्टीको समर्थन नेपालका प्रमुख सामाजिक समूहहरूको "श्रम-पहिलो" गठबन्धनमा आधारित छ: * '''जनजाति:''' पार्टीको जनजाति जनसंख्या, विशेष गरी [[राई जाति|राई]], [[लिम्बू जाति|लिम्बू]] र [[मगर जाति|मगर]] समुदायमा बलियो पकड रहेको छ। यो समर्थन अध्यक्ष [[हर्क साम्पाङ]]को पहिचान र 'श्रमदान' अभियानसँग स्वदेशी परम्परा (जस्तै: पर्म प्रथा) को मेल खाएका कारण सम्भव भएको हो।<ref name="KPostDharan"/> * '''खस:''' खस समूह अन्तर्गत पार्टीको आकर्षण ग्रामीण र अर्ध-सहरी श्रमजीवी वर्गमा केन्द्रित छ। साना किसान र मजदुरहरू वैदेशिक सहायता प्राप्त ठूला आयोजनाको सट्टा स्थानीय श्रममा आधारित "आर्थिक सम्प्रभुता" को एजेन्डामा आकर्षित भएका छन्। * '''मधेशी:''' पार्टीले तराईमा पनि आफ्नो प्रभाव विस्तार गरेको छ। विशेष गरी [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] जस्ता जिल्लाहरूमा पार्टीले परम्परागत क्षेत्रीय राजनीतिको सट्टा कृषि अधिकार र स्थानीय उत्पादनमा केन्द्रित युवाहरूलाई समेटेको छ। "जय माटो" नाराले मधेशको कृषि पहिचानसँग जोड्ने काम गरेको छ।<ref name="ekantipurYouth">{{cite news |title=52 percent of voters are young, 31 percent of candidates are young |url=https://ekantipur.com/feature/2026/01/25/en/52-percent-of-voters-are-young-31-percent-of-candidates-are-young-46-35.html |work=[[Kantipur (daily)|eKantipur]] |date=25 January 2026 |access-date=29 January 2026}}</ref> * '''दलित:''' दलित समुदायमा पार्टीले महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गरेको छ। "श्रमको सम्मान" लाई प्राथमिकता दिँदै सीमान्तकृत समूहहरूसँगै शारीरिक श्रममा सहभागी हुने शैलीले परम्परागत जातिय पदानुक्रमलाई चुनौती दिएको छ। यस "पहिचान भन्दा श्रम" को दृष्टिकोणले यस समूहमा बलियो पकड बनाएको छ।<ref name="ekantipurMinority">{{cite news |title=Minorities and marginalized groups are once again being ignored in candidacies |url=https://ekantipur.com/opinion/2026/01/29/en/minorities-and-marginalized-groups-are-once-again-being-ignored-in-candidacies-43-39.html |work=eKantipur |date=29 January 2026 |access-date=29 January 2026}}</ref> === युवा र "जेन-जी" === पार्टी नेपालको "जेन-जी" पुस्ताका लागि प्रमुख राजनीतिक माध्यम बनेको छ। * '''निर्वाचन सहभागिता:''' २०८२ (२०२६) को निर्वाचनमा पार्टीका ३२ प्रतिशतभन्दा बढी उम्मेदवारहरू ४० वर्ष मुनिका थिए, जसको उद्देश्य पुराना दलहरूको "वृद्धतन्त्र" लाई विस्थापित गर्नु थियो।<ref name="ekantipurMinority" /> * '''प्रवासी नेपाली:''' वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली र उनीहरूका परिवारमा पार्टीको गहिरो भावनात्मक प्रभाव छ। स्वदेशमै "श्रम संस्कृति" विकास गरी रोजगारी सिर्जना गर्ने र प्रवासीहरूलाई फर्काउने लक्ष्यले गर्दा यो समूहले पार्टीलाई ठूलो समर्थन र सहयोग गर्ने गरेको छ।<ref name="RisingNepalSSP" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] [[श्रेणी:२०८० मा स्थापित राजनीतिक दलहरू]] lkxqgq0l1b386f8c2cgot9is2nfws6b 0 151858 1393216 2026-10-27T12:12:37Z बडा काजी 52836 [[हिरासिंह खत्री]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1393216 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[हिरासिंह खत्री]] qp7vn2aw0dsedkj39vox94amq0arik2 0 151859 1393217 2026-10-27T12:13:04Z बडा काजी 52836 [[हिरासिंह खत्र]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1393217 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[हिरासिंह खत्र]] 3ahoufu0gf3rek7lbe2syo93gy5e6g1 1393218 1393217 2026-10-27T12:13:15Z बडा काजी 52836 सफाइ गरियो 1393218 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[हिरासिंह खत्री]] qp7vn2aw0dsedkj39vox94amq0arik2 0 151860 1393219 2026-10-27T12:13:34Z बडा काजी 52836 [[हिरासिंह खत्री]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1393219 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[हिरासिंह खत्री]] qp7vn2aw0dsedkj39vox94amq0arik2 3 151861 1393221 2026-10-27T12:20:00Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1393221 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Adkansuज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०७०]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Adkansu|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:०५, २७ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) nwtvzn1oc2jlqahmb12wqgz59vgjgrk 3 151862 1393242 2026-10-27T23:11:44Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1393242 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Harichandra Shresthaज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०७०]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Harichandra Shrestha|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०४:५६, २८ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) gsfb1ilrkdkap0thnv15kbhl1rud17h 3 151863 1393244 2026-10-28T05:44:13Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1393244 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Top Aslamiज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०७०]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Top Aslami|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:२९, २८ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) 33l1f8s766ml28z7chr7h9ew93a70yr 0 151864 1393252 2026-10-28T10:32:15Z बडा काजी 52836 [[कनकासुन्दरी गाउँपालिका]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1393252 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[कनकासुन्दरी गाउँपालिका]] 7xkgf9qj1wh1gpiml9gik2vjckgnq7t 3 151865 1393254 2026-10-28T10:35:19Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1393254 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Bestsarojfųcker31ज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०७०]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Bestsarojfųcker31|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:२०, २८ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) 2jmzgq8mg1vowjlin4hf8v864j4z6o9 0 151866 1393256 2026-10-28T11:58:24Z ~2026-57512-75 81636 cha 1393256 wikitext text/x-wiki chhaina hsgonuctlxmzimvzktza0oail3l317t