विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 3075 1393266 1384173 2026-10-29T00:36:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393266 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली समाचारपत्र}} {{Infobox newspaper | name = कान्तिपुर | logo = | image = | caption = | type = [[दैनिक समाचारपत्र]] | format = [[ब्रोडसिट]] | founder = [[श्याम गोयनका]] | owner = [[कान्तिपुर पब्लिकेशन्स|कान्तिपुर मिडिया ग्रुप]] | publisher = कैलाश सिरोहिया | chiefeditor = [[उमेश चौहान]] | language = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | foundation = २०४९ फागुन ९<ref>{{cite web|title=Kantipur marks 23rd anniversary|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-02-20/kantipur-marks-23rd-anniversary-20160220090233.html|publisher=The Kathmandu Post|accessdate=3 February 2017|ref=11|archive-date=2016-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101041820/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-02-20/kantipur-marks-23rd-anniversary-20160220090233.html|url-status=live}}</ref> | headquarters = थापाथली, [[काठमाडौँ]] | publishing_country = नेपाल | circulation = ४,५३,०००<ref>{{cite web|title=Kantipur|url=http://kmg.com.np/kantipur|publisher=Kantipur Media Group|accessdate=17 December 2019|ref=5|archive-date=7 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607221055/http://kmg.com.np/kantipur|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230607221055/http://kmg.com.np/kantipur |date=7 June 2023 }}</ref> | website = {{URL|http://ekantipur.com ekantipur.com/}} }} '''कान्तिपुर दैनिक''' [[नेपाली भाषा]] मा प्रकाशित हुने नेपालको एक दैनिक [[समाचारपत्र|पत्रिका]] हो। यो पत्रिकाको मुख्यालय नेपालको [[राजधानी]] [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]]मा रहेको छ। == इतिहास तथा विकासक्रम == कान्तिपुर दैनिकको प्रथम पटक प्रकाशन २०४९ साल फागुन ९ गते भएको हो। कान्तिपुर दैनिकको शनिवासरिय परिशिष्टाङ्क [[कान्तिपुर कोशेली|कोशेली]]को प्रकाशन २०५० साल वैशाख १२ बाट भएको थियो। कान्तिपुर दैनिक प्रकाशन सुरू भएको आठ वर्षपछि 'शुक्रबारे बालकोसेली' का रूपमा [[कान्तिपुर कोपिला|कोपिला]] आएको थियो। 'कोपिला'को नमुना अङ्क २०५७ फागुन ५ मा आएको थियो। 'कोपिला'को पहिलो नियमित अङ्क २०५७ फागुन १९ मा आएको थियो जसको संयोजन [[शाश्वत पराजुली]]ले गरेका थिए। २०६१ वैशाखदेखि [[राजेश कोइराला]]ले गरेका थिए। प्रत्येक साताको अन्त्यमा हेल्लो शुक्रबार पनि प्रकाशन हुने गर्दछ। २०५४ पुस १७ गते देखि कान्तिपुर समाचारपत्र रङ्गीनमा प्रकाशित भएको थियो। यसको [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] संस्करण २०५८ जेठ १९ बाट सुरू भएको थियो। स्थापनाकालदेखि नै [[योगेश उपाध्याय]] सम्पादकको रूपमा रहेका थिए। २०५७ साउन ७ देखि उक्त जिम्मेवारी [[युवराज घिमिरे]]ले लिएका थिए। २९ असार २०७५ मा, [[नारायण वाग्ले]] यसको प्रधान सम्पादक बनेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/8033|title=नारायण वाग्ले कान्तिपुरका प्रधान सम्पादक|author=|website=हिमाल खबर|date=|accessdate=१० असार २०८१|language=नेपाली|work=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628163802/https://www.himalkhabar.com/news/8033|archive-date=2024-06-28}}</ref> २०८० जेठ ७ सम्म, [[सुधीर शर्मा]] यसको प्रधान सम्पादकको रूपमा रहेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sansarnews.com/366560/|title=कान्तिपुरबाट बाहिरिए सुधीर, प्रधानसम्पादक बने उमेश|author=|website=|date=|accessdate=१० असार २०८१|language=नेपाली|work=|publisher=संसार न्युज|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628163803/https://sansarnews.com/366560/|archive-date=2024-06-28}}</ref> हाल कान्तिपुरको सम्पादक उमेश चौहान हुन् जो ७ जेठ २०८० मा नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://deshsanchar.com/2023/05/21/798987/|title=कान्तिपुरको प्रधान सम्पादकमा उमेश चौहान|author=|website=देशसञ्चार|date=|accessdate=१० असार २०८१|language=नेपाली|work=|publisher=}}</ref> कान्तिपुर पब्लिकेसन्स अन्तर्गत पाँच प्रकाशन छन्। देशका सातै वटा प्रदेशमा पब्लिकेसन्सका क्षेत्रीय कार्यालय छन्। ती सबै प्रदेशबाट यो पत्रिकाका क्षेत्रीय संस्करणहरू एकसाथ छापिन्छन्। [[द काठमान्डू पोस्ट|द काठमान्डू पोष्ट]] का सुरूका सम्पादक योगेश उपाध्याय नै थिए। त्यसपछि श्याम केसी, अखिलेश उपाध्याय र युवराज घिमिरे भएका थिए। २०७५ साउन २२ मा, पोस्टको सम्पादकमा अनुप काफ्ले नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://mediakurakani.com/old/2018/08/07/know-the-newly-appointed-editor-in-chief-of-the-kathmandu-post-daily/|title=‘काठमान्डू पोष्‍ट’ का नयाँ प्रधान सम्पादक अनुप काफ्लेलाई चिन्‍नुस्|author=|website=मिडिया कुराकानी|date=|accessdate=१० असार २०८१|language=नेपाली|work=|publisher=}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> २१ भदौ २०७९ मा, यो जिम्मेवारी विश्वास बराललाई दिइएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2022/09/06/166242570219623801.html|title=काठमान्डु पोस्ट सम्पादकमा बराल|author=|website=कान्तिपुर दैनिक|date=|accessdate=१० असार २०८१|language=नेपाली|work=|publisher=}}</ref> 'कान्तिपुर दैनिक' र 'द काठमान्डू पोष्ट'लाई २०६२ वैशाख २१ देखि अन्तर्राष्ट्रिय आकारको बनाइएको थियो। यो आकार साविकभन्दा सानो हो। [[कान्तिपुर एफएम]]को प्रसारण २०५५ असोज २८ (हाल २४ घन्टा नै प्रसारण) सुरू भएको हो। त्यसअघि २०५२मा [[रेडियो नेपाल]]सँग ७ देखि १० बजेसम्म समय खरिद गरि प्रसारण हुन्थ्यो। [[धनकुटा जिल्ला]]को [[भेडेटार]]बाट एफएम प्रसारण २०५८ वैशाखमा भएको थियो। यस पब्लिकेसन्सका 'कान्तिपुर दैनिक', 'द काठमान्डू पोष्ट', 'साप्ताहिक', 'नेपाल साप्ताहिक' र 'सर्वोत्तम नारी' पाँच प्रकाशन छन्। कान्तिपुर पब्लिकेसन्सभित्र 'कान्तिपुर अनलाइन' छ। उक्त अनलाईनलाई अहिले 'इ-कान्तिपुर'क‍ो रूपमा चिनिन्छ। कान्तिपुर अनलाइन २०५७ वैशाख १ मा सुरू भएको थियो। कान्तिपुर पब्लिकेसन्सका सबै प्रकाशन इन्टरनेटमा उपलब्ध छन्। ==हालका प्रकाशनहरू== *कान्तिपुर दैनिक *कोसेली *[[कोपिला (बालपत्रिका)]] *हेल्लो शुक्रबार *द काठमान्डू पोष्ट (दैनिक) *कान्तिपुर साप्ताहिक *नेपाल साप्ताहिक *नारी (मासिक) ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://www.ekantipur.com/kantipur कान्तिपुर गृह पृष्ठ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100808111201/http://www.ekantipur.com/kantipur/ |date=2010-08-08 }} *[http://epaper.ekantipur.com|अनलाइन पढ्न मिल्ने कान्तिपुर दैनिक]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{नेपालका सञ्चार माध्यमहरू}} [[श्रेणी:नेपाली सञ्चारगृहहरू]] [[श्रेणी:नेपालका व्यवसायहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अनलाइन समाचार पोर्टलहरू]] klhoedhvznposj8sxe5uhna4wlu1abt 0 6412 1393257 1392425 2026-10-28T13:00:59Z Dravya Shah 81190 /* */ 1393257 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox royalty | name = पृथ्वीनारायण शाह | title = [[श्री ५]] [[महाराज|बडामहाराजाधिराज सरकार]] <br /> हिन्दव धर्मोद्धारक <br /> (हिन्दू धर्मका संरक्षक) | image = Prithvi Narayan Shah statue.jpg | caption = श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह | succession1 = [[गोरखा राज्य|गोरखाका राजा]] | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor1 = [[नरभूपाल शाह]] | predecessor = ''पद स्थापित'' <br /> {{small|(''स्वयं [[गोरखा राज्य|गोरखाका राजा]]को रूपमा'')}} | successor1 = ''पद खारेज'' <br /> {{small|(''स्वयं [[नेपालका राजा]]को रूपमा'')}} | successor = [[प्रतापसिंह शाह]] | royal house = [[शाह वंश]] | house-type = वंश | father = [[नरभूपाल शाह]] | mother = [[रानी कौसल्यावती|कौसल्यावती शाह]] | issue = [[प्रतापसिंह शाह]] <br> [[बहादुर शाह]] <br/> [[विलासकुमारी]] <br>रणसिंह शाह | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | birth_date = १७७९ पुष २७<ref>{{cite book|first=बाबुराम|last=आचार्य|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी - भाग १ |page=४२|language=नेपाली}}</ref> | death_date = १८३१ माघ १ (५२ वर्ष)<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | reign = १८२५ असोज १० – १८३१ पुस २८ | reign1 = १७९९ चैत २१ – १८२५ असोज १० | spouses = {{plainlist| *{{marriage|[[इन्द्रकुमारी देवी]]|1794}} *{{marriage|[[नरेन्द्रलक्ष्मी शाह]]|1796}} }} | birth_place = [[गोरखा दरबार]], [[गोरखा राज्य]] (हाल को [[गोर्खा जिल्ला]], नेपाल | death_place = [[देवीघाट]], [[नेपाल अधिराज्य ]] (हाल को [[नुवाकोट जिल्ला]], नेपाल) }} '''''श्री ५ बडामहाराजाधिराज'' पृथ्वीनारायण शाह''' (वि.सं. १७७९ पुस २८ – १८३१ पुस २८) नेपालको पहिलो [[शाह वंश|शाहवंशिय]] राजा थिए। स-साना राज्यहरूमा बाँडिएका [[बाइसे राज्यहरू|बाईसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे]] राज्यहरूलाई एकत्रित गरेर एउटै देशको सृजना गर्ने यिनी आधुनिक नेपालको राष्ट्रनिर्माताको रूपमा चिनिन्छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कृष्णराज गौतम|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनको सम्झनामा पुष २७ गते नेपालमा [[पृथ्वी जयन्ती|राष्ट्रिय एकता दिवस]] मनाउने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=योगी नरहरीनाथका दुर्लभ पुस्तक प्रदर्शनीमा राखिँदै|युआरएल=https://www.prasashan.com/2018/01/11/52650/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रशासन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> नेपालमा बि.सं. २००७ साल सम्म [[राणा वंश|राणा शासन]] थियो भने [[सात सालको क्रान्ति]] पश्चात् नेपालमा आएको प्रजातन्त्र पश्चात् [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले नेपालमा राष्ट्रपिता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मोत्सव मनाउनु पर्छ भनेर प्रक्रिया सुरु गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज गौतम|शीर्षक=राष्ट्रनायकको अठोट|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/168615-1547173560.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले स-साना क्षेत्र जस्तै (भिरकोट, कास्की, लम्जुङ, गोरखा) मा राज्य गरिरहेको शाहवंशलाई पुरै नेपालको राजवंशमा रूपान्तरण गर्दै आधुनिक नेपालको जग बसालेका थिए।<ref>{{cite book|first=त्रिरत्न|last=मानन्धर|title=नेपालको एकीकरण|page=215|publisher=साझा प्रकाशन|location=काठमाडौँ|language=नेपाली}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले सुरू गरेको एकिकरण अभियान बढ्दै गएर नेपाल राज्यको सिमाना पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिष्टा नदी]], दक्षिणमा मगध र पश्चिममा [[सतलज नदी]] सम्म विस्तार भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुलसीराम वैद्य|शीर्षक=जसले नेपालको जग बसाए|युआरएल=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> बि.सं.१८७१ कात्तिक १८ गते सुरु भएको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] पश्चात् गरिएको [[सुगौली सन्धि]] सम्म यो भू-भाग नेपालको अधिनमा रहेको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८३१ माघे सङ्क्रान्तिका दिन ५२ वर्षको उमेरमा [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[देवीघाट]]मा मृत्यु भए तापनि [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकिकरण]] अभियान जेठी बुहारी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]], कान्छा छोरा [[बहादुर शाह]] लगायतले अगाडि बढाइ रहेका थिए।<section begin="अंश" /><section end="अंश" /> नेपाल एकिकरण अभियानको पूर्णविराम चाहीँ उनको पनाती [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]]का पालामा भएको नेपाल-अङ्ग्रेज [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]] पछि भएको थियो। वि.सं. १८७३ सालमा [[सुगौली सन्धि|सुगौलीको सन्धि]] नहुञ्जेल सम्म पुरा ७२ वर्षसम्म एकीकरण अभियान चलेको थियो। बि.सं. २००९ सालदेखि [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले सरकारसँग समन्वय गरेर एउटा समारोह समिति गठन गरी आफै त्यो समितिमा बसेर '''राष्ट्रिय एकता दिवस''' तथा '''[[पृथ्वी जयन्ती]]'''को रूपमा मनाउन प्रारम्भ गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hamropatro.com/posts/articles-events/articles-events-prithibi-jayanti|शीर्षक=पृथ्वी जयन्ती / राष्ट्रिय एकता दिवस|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== पृथ्वीनारायण शाहको जन्म वि.सं. १७७९ पुष २७ गते बिहिबार [[गोरखा दरबार]]मा पिता [[नरभूपाल शाह]] आमा [[रानी कौसल्यावती]]को कोखमा भएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} शाहको हेरविचार महारानी [[चन्द्रप्रभावती]]ले गरेकी थिइन् र सुरूदेखि नै उनलाई [[रामायण]], [[महाभारत]] र पछि गएर शुक्रनीतिको ज्ञान दिइएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} धनुवाण, [[तरबार]], [[घोडसवारी]] दौड आदिमा पनि उनी निपूर्ण भएको मानिन्छ।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] की राजकुमारी इन्द्रकुमारीसॅंग भएको थियो। गोरखा र मकवानपुरबीच ओहोर दोहोर गर्नु पर्दा उपत्यकाको भू-बनोट र त्यहाँको आर्थिक अवस्थालाई उनले राम्रोसँग नियालेका थिए। सो समयमा गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएन। त्यसैकारणले उनले अन्नपातले सम्पन्न र उन्नतिशील काठमाडौँ उपत्यकालाई विजय गर्ने मनसाय बनाइसकेका थिए।<ref>{{cite news|title=पृथ्वीनारायण शाह, राष्ट्रियता र समावेशी संस्कार|url=http://setopati.com/blog/22658/|accessdate=27 January 2015|publisher=सेतोपाटी|quote=अनुसन्धानकर्ता इतिहासकारहरूले भन्छन्, “गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएँन।” त्यसैकारणले राजाको मात्र होइन गोरखाली जनताको पनि राज्य विस्तार गर्ने चाहना थियो। यो कुरा पृथ्वीनारायण शाहको उपदेशमा लेखिएको, “यी ३ नै देश (काठमाडौँ, पाटन, भक्तपुर) को राजा हुन पाया त हुँदो हो।” भन्ने उनको भनाइबाट स्पष्ट हुन्छ।|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118062029/http://setopati.com/blog/22658/|archive-date=18 January 2015}}</ref> वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ आएका पृथ्वीनारायण शाहले गोरखा दरबारको तर्फबाट ल्याएका पगरी [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]का राजा रणजित मल्ललाई दिए भने त्यसको कदरस्वरूप रणजित मल्लले राजकुमार वीरनरसिंह मल्लसँग उनको मितेरी लगाई दरबारमा स-सम्मान लामो अवधिसम्म राखेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : उत्तरबाट सुन किन्थे, दक्षिणबाट चाँदी, यस्तो थियो रणनीति|युआरएल=https://www.bizshala.com/story/-2786|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बिजशाला|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> गोरखा फर्किदा चाँगुनारायण, पशुपति र गुहेश्वरी पशुपतिनाथको दर्शन गर्न गएको कुरा थाहा पाई काठमाडौँका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले उनलाई दरबारमा ल्याई उनीसँग मितेरी लगाएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मितेरी साइनोको मूल्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/58672|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref>[[चित्र:Idols_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|thumb|पृथ्वीनारायण शाह र उनका दुई रानीको शालिक, यो शालिक [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरवारमा]] रहेको छ।]] उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]का राजा [[हेमकर्ण सेन]]की छोरी इन्द्रकुमारी सँग वि.सं. १७९४ मा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=निष्णु थिङ|शीर्षक=विवाहको राजनीति|युआरएल=https://www.indigenousvoice.com/1058.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनीतिक लाभ लिने उद्देश्यले यो विवाह भएको थियो तर पछि [[हेमकर्ण सेन]] ले असमर्थता जनाएका थिए। उनको दोस्रो विवाह [[बनारस|काशी]]का [[अभिमानसिंह राजपुत]]की छोरी [[नरेन्द्रलक्ष्मी]]सँग भएको थियो। नरेन्द्रलक्ष्मीबाट [[प्रतापसिंह शाह]] र [[बहादुर शाह]]को जन्म भएको थियो। मितबुवा [[रणजित मल्ल]]ले वि.सं. १८०३ मा आफ्नो दरबारमा पाहुना भएर बसेको समय मितछोरा गोरखाली राजा पृथ्वीनारायणलाई उनको सेवासुसारका लागि नेवार जातिकी मैजुकन्या ‘उपहार’ दिएका हुन्। पृथ्वीनारायण नुवाकोट आएपछि ती मैजुकन्या उनको भित्रिनी (उपरानी) बनिन्। पृथ्वीनारायण शाहकी यी नेवार भित्रिनीतिरबाट एक छोराको जन्म भएको थियो। उनको नाम नरसिंह (रणसिंह) थियो। उनी [[प्रतापसिंह शाह]]को राज्यकालमा दरबारका एक [[चौतारिया|चौतरिया]] थिए।<ref>{{Cite web |title=किन ओझेलमा पारिइन् पृथ्वीनारायण शाहकी नेवार रानी? |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20230609-queen-of-prithbinarayan-shaha/7511 |access-date=2025-02-05 |website=Ukaalo |language=Nepali}}</ref> == शासनकाल == वि.सं. १७९९ मा राजा [[नरभूपाल शाह]]को मृत्यू भएपछि पृथ्वीनारायण २० वर्षको उमेरमा गोरखाका राजा भएका थिए। उनले प्रचलित नियम अनुसार आफू राज-सिंहासनमा रहने बित्तिकै माहिला भाइ महिद्दाम्कीर्ति शाहलाई चौतारा पदवी दिएका थिए। आफ्ना मुख्यमन्त्री र सेनापति भर्ना गर्नलाई यस अघिका काजी विराज थापा बूढा भैसकेका हुनाले एक योग्य नवयुवकको खोजी गरिरहेका थिए। गोरखाका रैतीले [[भीमराज पाँडे]]का छोरा [[कालु पाँडे]] रोजेका र यिनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजासँग चलाखीका साथ सन्धी गरी राजनीतिमा योग्यता देखाएका हुनाले यिनैलाई कज्याईँ दिई मुख्यमन्त्री बनाएका थिए। राजा हुनुअगावै उनले वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ उपत्यकाको राजनीतिक रहनसहन राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेका थिए। पृथ्वीनारायण शाहको काठमाडौँ उपत्यका र पूर्वी क्षेत्र विजय गर्ने इच्छा रहेकाले आफ्ना प्रवल विरोधी शक्ति [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा रिपुमर्दन शाहसंग वि.स. १७९९ मा एक सन्धि गरेका थिई जस अनुसार दुवै राज्यवीच मैत्री सम्बन्ध कायम गर्ने [[कास्की राज्य|कास्की]]को अर्घामाथि कब्जा गर्न सफल भएमा त्यहाँको काठ कास्कीलाई दिने आदि शर्तमा उल्लेख थियो। ===दोस्रो नुवाकोट आक्रमण === पिता नरभूपालको एकीकरणको सपना साकार पार्न वि.सं. १८०० मा [[विराज थापा मगर]] र [[महेश्वर पन्त]]को नेतृत्वमा उनले नुवाकोट आक्रमण गराएका थिए तर नुवाकोटबाट गोर्खालीहरूले पराजयको सामना गर्नु परेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> === काशी यात्रा === नुवाकोटको युद्धमा पराजयको सामना गर्नुपरेकाले आवश्यक हातहतियारहरू सङ्कलनार्थ '''पृथ्वीनारायण शाह''' वनारस पुगेका थिए। उनले काशी जाँदा शासनको बागडोर जेठी आमा चन्द्रप्रभाका हातमा छोडेका थिए। पिता नरभूपालले पुण्य प्राप्त गरून् भनी काशीको यात्रा गरी आफ्नो [[भारद्वाज गोत्र|भारद्वाज]] गोत्रबाट काश्यप गोत्रमा [[गोत्र]] परिवर्तन गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन गोत्र परिवर्तन गरेका थिएँ पृथ्वीनारायण शाहले?|युआरएल=https://www.nepalipublic.com/news/4766|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली पब्लिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> सोहि बेलामा तिर्थ गर्न भनी गएका जाजरकोटका राजा हरी शाहसँग उनले राज्य विस्तार गर्दा गोरखा र जाजरकोटले एक अर्कालाई वाधा र कुभलो नचिताउने कुराहरू बारे सन्धि गरेका थिए। ===नुवाकोट आक्रमण तथा विजय === दोस्रो पटक पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८०१ मा [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]को सेनापतित्वमा नुवाकोटमाथि हमला गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आधुनिक नेपाल राष्ट्रनिर्माणमा पृथ्वीनारायण शाहको भूमिका !|युआरएल=https://www.bidharthi.com/content/118|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विद्यार्थी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> यस पटक गोर्खाका १२-२० वर्षसम्मका सबै युवाहरूलाई सशस्त्र तयारी गरीएको थियो भने सैनिकहरूको सङ्ख्या १ हजार भन्दा माथि थियो। यी मध्ये केही सैनिक खेतालाहरूको रूपमा नुवाकोट पुराइएको थियो। तत्पश्चात कालु पाँडेले नुवाकोट रक्षा तैनाथ रहेका जयन्त रानालाई गोर्खामा मिल्नु बाहेक उनको लागि अन्य भलाइ नभएको पत्र पठाएका थिए। तर जयन्त रानाले काठमाडौँ पुगी गोर्खालीहरूबाट सम्भावित आक्रमणको जानकारी दिँदै थप सैनिक र हातहतियार माग गरेका थिए। तर उपत्यकामा [[इन्द्रजात्रा]]को चहलपहल रहेकाले [[जयप्रकाश मल्ल]]ले जयन्त राणाको मागको उपेक्षा गरेका थिए। जयन्त रानाको छोरा शङ्खमणी राणाले नुवाकोटको सुरक्षामा तैनाथ रहेकको समयमा गोरखाबाट पृथ्वीनारायण शाह, दलदर्मन शाह, चौतारा विष्णु शाह, काजी [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]] आदिले नुवाकोटलाई घेरा हाली एकैपटक आक्रमण गरेका थिए। [[दलमर्दन शाह]]को हातबाट शखमणी राणाको मृत्यु भयो र पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमाथि विजय प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> नुवाकोटमा गोरखालीहरूको कब्जा भएकाले नुवाकोटका सिपाहीहरू भागि वेलकोटमा अड्डा जमाई बसेकाले कालु पाँडेको तत्काल हमला नगर्ने सल्लाहलाई उपेक्षा गरी पृथ्वीनारायण शाहले वेलकोटमा हमला गरेका थिए। [[जयन्त राना]] यहाँ पक्राउ परेका थिए। ==नेपाल एकिकरणको प्रयत्न== [[चित्र:Prithvinarayanshah.jpg|thumb|राजा पृथ्वीनारायण शाह]] पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरणको महायात्रा सुरू गरी र कैयौँ स्थानलाई नेपाल राष्ट्रमा गाभेर ४ जात र ३६ वर्णको साझा फूलबारीको सृष्टि गरेका थिए<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चार जात छत्तीस वर्णको नेपाल|युआरएल=http://www.nepaltoday.com.np/home/politics_detail?id=4967|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref>। पृथ्वीनारायणको उद्देश्यलाई युगको मागका रूपमा इतिहासकारहरूले हेरेका छन्। तत्कालीन बाइसे र चौबिसे राज्यहरू, उपत्यकाका विभाजित मल्ल राज्यहरू, पूर्वका किराँत र लिम्बूवान क्षेत्रहरू सबैतिर एउटा सशक्त राष्ट्रवादी शक्तिको आवश्यकता बढ्दै गएको थियो, जसको स्थान पृथ्वीनारायण शाहले पाएका थिए। ===तनहुँमाथिको आक्रमण=== नुवाकोट र वेलकोटको विजयपछि गोरखालीहरूले लामीडाँडामा कब्जा गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहः जस्ले नेपालको यसरी एकिकरण गरेका थिएँ|युआरएल=https://www.maipokharinews.com/2020/01/pirthivi-naryan.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> तर तनहुँद्वारा लामीडाँडा कब्जा गर्ने इच्छा रहेकाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] र गोरखालीहरूबीच भिडन्तको सम्भावना बढेको थियो। तर पृथ्वीनारायण शाहले गुरु गौरेश्वर पन्तलाई पठाई तनहुँको राजा सॅंग सन्धि गर्ने भन्ने खबर पठाएकाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनविच केही समय वार्तालाप भएपछि निर्धारित समयानुसार तिरमा लुकी बसेमा गोर्खाली सैनिकहरूले त्रिविक्रम सेनलाई बन्दी बनाई छोटो समयका लागि तनहुँमाथि कब्जा गरेका थिए। यस प्रकारको कामबाट लमजुङ, कास्की, पर्वत आदि क्रुद्ध हुने सम्भावना भएकाले वि.स. १८१० मा [[तनहुँ राज्य#त्रिविक्रम सेन द्वितीय|त्रिविक्रम सेन]]लाई मुक्त गरेका थिए। वि.स. १८१२ मा गोर्खाली सैनिकले लमजुङ र तनहुँका संयुक्त फौजसँग युद्ध गर्न परेको थियो। यस युद्धमा गोर्खाले ठुलो जनधनको क्षति बेहोर्न परेको थियो। तर पनि नालदुम, दहचोक, महादेव पोखरी, सिरानचोकको साथै कुलेखानि, इपा, माल्टा आदिमा कब्जा भएकाले गोरखाको सिमाना मकवानपुरसम्म पुग्यो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि पहिलो आक्रमण=== वि.स. १८१४ मा पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमा आक्रमण गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जोगी पाल्न गरिबलाई दस्तुर|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/162040|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> यसमा गोरखाको तर्फ १२०० सैनिक थिए। तर कीर्तिपुरले काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरका सैनिक समेत सहयोग मागेकाले किर्तिपुरतर्फ ३०० जति सैनिक थिए। यी दुईपक्षवीच बल्खु खोलामा ६ घन्टासम्म लडाइँ हुँदा धेरै गोरखालीहरूले [[वीरगति]] प्राप्त गरेका थिए। किर्तिपुरको कब्जामा परेका पृथ्वीनारायण शाह राजवध गर्न नहुने नैतिक नियमको कारणले मात्र यहाँ बाचेका थिए। भोलिपल्ट जयप्रकाश मल्लले घाइते गोरखाली सैनिकहरूलाई लैजाने आदेश दिएकाले तिनीहरू दहचोक ल्याईपुऱ्याइए । ती घाइते जवानहरूलाई देखी पृथ्वीनारायण शाह विव्हल भई यसरी अभिव्यक्त गरे - "काल्याले त भन्याथ्यो मेरा हट्ले लडाइ बिगर्यो” । अब यहाँ बसी भलो हुँदैन भनी दहचोकको रक्षार्थ केही फौज राखी बाँकिका साथ उनी नुवाकोट पुगे । जयप्रकाश मल्लको सेना पनि आधाजति नष्ट भयो । उनले कालु पाँडेको शिर मात्र काटेर लगे । 'गोरखाका धेरै शूरवीरहरू मारी सके अव फेरी शीर उठाउने उनीहरूको के तागत होला' भनी घमण्ड गरेर जयप्रकाश मल्लले कान्तिपुरमा फर्की बढाई गरे । मल्ल सेनाले गोरखाली सेनाको ढाल, तरवार, खुंडा आदि कीर्तिपुरको [[बाघभैरव मन्दिर|बाघभैरव]]को देवालयमा टाँसी दिए । मन्दिरको माथिल्लो तल्लामा टाँसिएका हेलमेट, ढाल, जाली टुक्रा कालु पाँडेका थिए भन्ने विश्वास त्यहाँ गरिन्छ । त्यस्तै २५,३० वटा तरवारहरू त्यहाँ रहेकोमा तिनीहरू गोरखाली सैनिकहरूका हुन् भन्ने पनि जनविश्वास रहेको छ । वि. सं. १८१४ पौषमा जयप्रकाशमल्ल र पृथ्वीनारायण शाहको बीच एक सन्धि भयो। सो सन्धि-पत्रको साराश<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लले रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> । जयप्रकाश मल्लले प # काठमाडौं र गोरखामा एउटै चास्नीका शुद्ध चांदीका टक मार्ने, # भोटमा रुपिया र मालताल पठाउँदा दुबै राज्यले बराबर पठाउने. # भोटसँग व्यापार गर्दा नुवाकोटको बाटोबाट गर्ने, # काठमाडौँ र गोरखामा परस्परमा दूत राख्ने, परस्परमा व्यापार चलाउने # मधेस (भारत) बाट प्राप्त हुने सिक्का बराबर बाँडिलिने # [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरे कान्तिपुरले त्यसमा स्वीकृति दिने # गोरखाले नालम काठमाडौंलाई सुम्पिदिने कीर्तिपुरको पहिलो युद्धमा विरगती प्राप्त गरेका काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]का ठाउँमा उनको छोरा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]]लाई र सेनापति पदमा [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]का छोरा [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई नियुक्त गरी सैनिक पुनर्गठन गर्ने अभिभारा सुम्पिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कालु पाँडेको बलिदानको इतिहासलाई स्मरण गर्नुपर्ने|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/47626|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> वि.स. १८१६ मा शिवपुरी र काभ्रेमाथि विजय प्राप्त गरेका थिए। ===मकवानपुर विजय=== {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} वि.स. १८१९ को भदौ महिनामा [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], नन्दु शाह, [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]मा आक्रमण गरेका थिए। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिए। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===गोरखा माथि आक्रमण === वि.स. १८२० मा दिग्वन्धन सेनलाई मद्धत गर्ने निहुमा [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेन, [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को राजा [[मुकुन्द सेन]] तृतीय, [[कास्की जिल्ला|कास्की]]का राजा सिद्धिनारायण शाहको संयुक्त सैनिकले गोरखाको अधिनमा रहेको हर्मी, भिरकोट, धापकोट, चवाङ्गली, धौराली, लकान्कोटमाथि आक्रमण गरी लुटपाट गरेका थिए। ===किीर्तिपुरमाथि दोस्रो आक्रमण=== वि.स. १८२१ को भदौ महिनामा शुरप्रताप शाह, दलजित शाह र श्री हर्ष पन्तको नेतृत्वमा किर्तिपुर माथि दोस्रो आक्रमण भएको थियो। यस युद्धमा पनि कीर्तिपुरलाई पहिले जस्तै उपत्यकाबाट सैनिक सहयोग प्राप्त नभए पनि किर्तिपुरका जनताले गोर्खाली सैनिकलाई गोपुर किल्ला तोडी किर्तिपुरमा प्रवेश गर्ने मौका दिएनन्। यस युद्धमा कीर्तिपुरद्वारा निसाना लगाइएको तिरबाट शुरप्रतापको आँखा फुट्नुका साथै अन्य केही फौज फर्कन वाध्य भएका थिए।<ref name=परिचय>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वी नारायण शाहः एक सङ्क्षिप्त परिचय|युआरएल=https://www.localsandesh.com/2018/01/11/3949/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि तेस्रो आक्रमण=== किर्तिपुरमाथि तेस्रो पटकको युद्धको नेतृत्व काजी वंशराज पाडेले लिएका थिए। उनले चारैतिरबाट गोपुर किल्लालाई घेरी खेतालाका रूपमा केही सैनिक कीर्तिपुर पठाएका थिए। त्यसबखत किर्तिपुरमा धान भित्राउने समय परेकाले वंशराज कीर्तिपुरेहरूलाई आत्मसम्पर्ण गर्न भनेका थिए। यो युद्धमा किर्तिपुरलाई छिमेकी राज्यहरूबाट सैनिक सहयोग भएको थिएन। वि.स. १८२२ चैत ३ गते धनवन्त काजीले गोपुर किल्लामा आत्मसम्पर्ण गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह र कीर्तिपुर|युआरएल=https://www.ghatanarabichar.com/83071?amp_markup=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घटना र विचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ==काठमाडौँ उपत्यका माथिको आक्रमण== किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएका निकट भविष्यमै उपत्यकामा आक्रमण सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसँग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिए। तर ललितपुर र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी [[जयप्रकाश मल्ल]]ले अङ्ग्रेजहरूसँग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागेका थिए। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको [[सिन्धुलीगढी]] हुँदै काठमाडौँ तिर बढेको थियो। यो कुराको जानकारी पृथ्वीनारायण शाहलाई पहिले नै भएकाले [[सिन्धुलीगढी]]को रक्षार्थ बिरभद्र पाँडे र वीरभद्र उपाध्याय र वंशु गुरुङको समूह ढुङ्गेवासमाथि आइपुग्दा वंशु गुरुङले प्रत्यासित रूपमा चढाई गरे भने अघि बढीसकेको फौजमाथि वंशराज र वीरभद्र उपाध्यायको फौजले पौवागढीमा आक्रमण गरेकाले सारा अङ्ग्रेज फौज आफुसँग रहेको हातहतियार र बन्दुकहरू छाडी आफ्नो प्राण बचाउन जङ्गलतर्फ भागाभाग गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह आफैंले ‘अपरेसन’ गरेको त्यो युद्ध रणनीति|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/20/66036/|कार्य=|प्रकाशक=खबरहब|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===कान्तिपुरमाथि आक्रमण=== पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यकालाई चारैतर्फबाट घेरी नाकाबन्दी गरेकाले उपत्यकामा चरम आर्थिक सङ्कट छाएको थियो। त्यसमा पनि काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल कठोर विचार, घमण्डी र संकालु प्रवृतिका भएकाले रानी र भारदारहरू रिसाई उनलाई पदच्युत गरी उनका छोरा राज्यप्रकाश शाहलाई राजा बनाएका थिए। तर पछि उनले पुन: आफ्नो सत्ता प्राप्त गरे तर उनलाई आफ्नो छोरा, रानी र भारदारहरूको सहानुभूति प्राप्त भएन। आफ्नो शक्ति कायम राख्न विदेशी सैनिक झिकाई देवी देवताको गुठि मासेकाले धर्मप्राण नेपाली जनता क्षुब्ध भएका थिए भने विदेशी सैनिकलाई बढी तलब समेत दिने गरेकाले कान्तिपुरका सैनिकमा निराशा उत्पन्न भएको थियो। ===ललितपुरको पतन=== यस्तो स्थति बुझेर पृथ्वीनारायण शाहले वि.स. १८२५ असोज १३ मा [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]]को समय पारि नरदेवी, टुडिखेल र भिमसेनस्थान गरी ३ तर्फबाट आक्रमण गरी कान्तिपुर माथि विजय गरेका थिए। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] भागेर ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]]का गई शरण लिएका थिए। वि. स. १८२५ असोज २५ गते पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]लाई ललितपुर पठाई आत्मसम्पर्ण गराउन पठाएका थिए। पाटनका राजा विना कुनै युद्ध भागेका थिए। ===भक्तपुर विजय=== {{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}} काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। राजा रणजित मल्लले आत्मासम्पर्णको सट्टा छिमेकी राज्य र अङ्ग्रेजसँग समेत सीक सहयोग मागेकाले अनावश्यक ढिलासुस्ती गर्न झुने सम्झी भक्तपुर माथि आक्रमण गर्न वंशराज पाण्डे, कहरसिंह बस्न्यात, रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंंह थापा, कालीदास खड्का आदिका साथ १५०० सशस्त्र फौज पठाएका थिए। भक्तपुरमा युद्ध भयो जसमा ठुलो जनधनको क्षति भएको थियो। झन्डै २००० भन्दा बढीको मृत्यु र ५०० भन्दा बढी घर ध्वस्त भएको थियो। हार स्वरूप वि.स. १८२६ मङ्सिर १ गते रणजित मल्लले आत्मसमर्पण गरे। यसै युद्धमा जयप्रकाश मल्लको खुट्टामा गोलि लागेको थियो। उनको इच्छा अनुसार पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई पशुपति जाने व्यवस्था मिलाई दिएका थिए ६७ वर्षीय वयोवृद्ध मितबाबु रणजित मल्लले इच्छा बमोजिम उनलाई काशीबासको उचित व्यवस्था मिलाएका थिए। त्यहाँ पुगेको १८ महिना पछि उनको मृत्यु भएको थियो। ललितपुरका राजा तेजनरसिंह मल्लले कुनै इच्छा व्यक्त नगरेकाले उनलाई आजीवन भक्तपुर दरबारमा कैद गरिएको थियो। [[File:Amar Chitrakar - Portrait of King Prithvi Narayan Shah.jpg|thumb|विसं २०२० मा [[अमर चित्रकार]]द्वारा राजा पृथ्वीनारायण शाहको चित्र]] ==चौबिसे राज्यमाथि आक्रमण== उपत्यकाका तिनैवटा शहरमा अधिकार कायम भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले पश्चिममा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिस राज्य]] विजय गर्न वि.स. १८२८ मा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा पठाएको फौज र चौविस राज्यका संयुक्त फौजबीच वि.स. १८२८ मा घमासान युद्ध भएको थियो। १६ घण्टाको अविरल युद्ध हुँदा [[केहरसिंह बस्न्यात]]सहित ५०० भन्दा बढी गोर्खालीले वीरगत प्राप्त गर्नुका साथै [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], प्रभु मल्ल जस्ता सेनापतिहरू पनि शत्रुको कब्जामा पर्न गएकाले रणवीर पाँडे र प्रभु मल्लले आफ्ना हातहतियार शत्रुलाई बुझाई बाँकी सैनिक लिई निराश भई पराजित अवस्थामा काठमाडौँ पुगेका थिए। पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना हातहतियार शत्रुपक्षलाई सम्पर्ण गर्नेहरूको जागिर समाप्ति गरी बन्दुक मोल बापत ६० रुपैयाँ लिएका थिए। यो पराजयले गोर्खालीहरूको महत्त्वकांक्ष, मान, प्रतिष्ठामा चोट लागेको थियो भने शत्रुहरूमा गोर्खा विरुद्ध कडा मुकाविला गरेमा विजय हुन् सकिन्छ भन्ने प्रतिरक्षात्मक भावना जागृत गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरणको इतिहास वैधानिकताको प्रश्न|युआरएल=https://nayayougbodh.com/opinion/2020/01/12/968429|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=युगबोध राष्ट्रिय दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ==पूर्वी सेन राज्यसँग युद्ध == १८२८;भदौ १३ मा [[रामकृष्ण कुँवर]]लाई पलञ्चोकबाट पृथ्वीनारायण शाहले पूर्वतर्फ विस्तार गुर्न सेनापति बनाए। अमरसिंह थापालाई उनका नायब गराई २६००सिपाहीसाथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले दूधकोसी नदी तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन उपाध्याय र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले टूलो सहयोग गरे। खम्बूसेना र नेपाकी (गोर्खा) सेना बीच हलेसी, रावा, दिङ्ला, माझकिरात क्षेत्रमा झडपह्ग्रू भए। किरातका विषालु धनुकाणको मारले नेपाली सेना आक्रान्त भए तापन विजय नेपालकै भयो। बिसं १८२९ माघ भरमा माझकिरातमा नेपालको अधिकार भयि। पहाडी भाग मात्र त्यहाँसम्म दखल भएको हुँदा तलहट्टीमा पनि विजय गर्नुपर्ने स्थिति देखा परुओ। मुख्य काथिनता पहाडी भागमा नै पर्थ्यो, त्यो दखल भयो। तराईको भूभागलाई कब्जा गर्न बख्सी अभिम्क्सनसिंह बस्न्यातलाई खटाई पृथ्वीनारायण शाहले अङ्ग्रेज गभर्नर वारेन हेस्ट्ङ्सलाई पत्र लेखे। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुरका राजा]] कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेबा पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। त्यस पत्रको आशय अङ्ग्रेजले विरोधीलाई साय्ह नदिउन् भन्ने थियो। ==मृत्यु== [[चित्र:विदुर नगरपालिका वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ ]] वि.सं. १८३१ (सन् १७७४) मङ्सिरको मध्यतिर जाडो छल्न नुवाकोट गएका पृथ्वीनारायण शाह [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरबार]]मा बिमारी परेका थिए। स्वास्थ्य झन्-झन् खराब हुँदै गएपछि उनैको इच्छाअनुसार त्यहाँको [[देवीघाट]] लगिएको थियो। नौ दिनसम्म घाटमै रही माघ १ गते बिहान सात बजे उनको निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> कतै कतै सिकार खेल्न गएको बेलामा बाघको आक्रमणमा परी गहिरो चोट परी घाइते भएको हिँदा मृत्यु भएको समेत उल्लेख छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=सञ्जीवन महर्जन|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु|युआरएल=https://saptahik.com.np/history/2016/03/30/20160330121932|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=साप्ताहिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> घाटमै राखिएको बेला उनले नेपालको भूराजनीतिक अवस्था, सामाजिक जीवन, प्रतिरक्षा र विकासका सन्दर्भमा उपदेशहरू दिएका थिए, जसलाई '[[दिव्योपदेश]]' समेत भनिन्छ। <ref>http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112022040/http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html |date=2015-01-12 }}</ref> "नेपाल दुई ढुङ्गाबीचको तरुल जस्तो रहेछ। दक्षिणको बादशाह महाचतुर रहेछ। जाइकटक नगर्नु, झिकी कटक गर्नु। नेपाल चार वर्ण, छत्तिस जातको साझा फूलबारी हो।" इत्यादि सान्दर्भिक उपदेशहरू पृथ्वीनारायण शाहले दिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विजयका पर्याय पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://www.newsofnepal.com/2021/01/04/373489/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> [[माघे सङ्क्रान्ति]]का दिन ५२ वर्षको उमेरमा उकुच र ठेउला आएर नुवाकोट जिल्लामा पर्ने [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली]] र तादी नदीको सङ्गम 'मोहन तिर्थ' वा [[देवीघाट]]मा उनको मृत्यु भएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref> == विदेश नीति == === भोट-चीन === === अंग्रेज कम्पनी सरकार === पृथ्वीनारायणले दीनानाथलाई अङ्ग्रेजसित सम्झौता गरी तराईको समस्या समाधान गर्ने निर्णय गरेका थिए।<ref>{{Cite web|title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} पृथ्वीनारायणको अंग्रेज नीति|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-08|website=nepalihimal.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/|archive-date=2020-10-10}}</ref> इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारसग सम्पर्क र सम्बन्ध विस्तार गर्नका लागि त्यति बेला राजदूतका रुपमा दीनानाथ उपाध्याय नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web|title=नेपालको भू-राजनीतिक कूटनीति|url=https://yugyandaily.com/news/5713|access-date=2026-06-08|website=Yugyan Daily|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260608080150/https://yugyandaily.com/news/5713|archive-date=2026-06-08}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहकै समयदेखि नेपाली वकिलका रूपमा भारतमा कार्यरत थिए। जब इष्ट इन्डिया कम्पनीका सेनाले सन्यासी डाँकाहरूलाई लखेट्थे, तिनीहरू तराईका जङ्गलहरूमा गएर लुक्ने गर्दथे। वारेन हेस्टिङ्सलाई सन्यासी डाँकाहरूलाई नियन्त्रणमा लिन पृथ्वीनारायण शाह उपयुक्त स्थितिमा छन् भन्ने लागेको थियो। त्यसैले उनले पृथ्वीनारायण शाहको सन्देशको जवाफ दिन पन्छाए। उनले अक्टोबर ३०, १७७३ मा पृथ्वीनारायण शाह र अभिमानसिंह बस्न्यातलाई पत्र लेखी ती डाँकाहरूलाई दबाउन सहयोग गर्न अनुरोध गरे। यस सन्देशको जवाफमा पृथ्वीनारायण शाहले गण्डकी नदी पार गरी पूर्वतर्फ भाग्ने क्रममा डाँकाहरू बारम्बार त्यस क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने भएकाले गोर्खाली सेनालाई बेतियामा प्रवेश गर्न दिन गभर्नर-जनेरलाई अनुरोध गरे (जनवरी, १७७४)। यसरी पृथ्वीनारायण शाहले बेतियामा आफ्नो पकड बनाउने अपेक्षा राखेका थिए। उनले ब्रिटिसहरूबाट जवाफको प्रतीक्षा गरिरहे, र साथसाथै डाँकाहरूलाई आफ्नो राज्यमा घुसपैठ गर्नबाट रोक्ने कार्यलाई पनि निरन्तरता दिए। तथापि, वारेन हेस्टिङ्सले गोर्खालीहरूलाई बेतियामा प्रवेश गर्न दिनु अनुपयुक्त ठाने। त्यसैले उनले पृथ्वीनारायण शाहलाई कुनै जवाफ पठाएनन्। फलस्वरूप, पृथ्वीनारायण शाह चौदण्डीतर्फ अघि बढे। पटनाको चढाई गर्दा [[भारतका गभर्नर जनरलहरूको सूची|गभर्नर-जनरल]]ले सहयोगको माग गर्दा पृथ्वीनारायण शाहले अंग्रेजको पक्षमा सेना पठाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Acharya |first=Baburam |date=January 14, 2007 |title=Historical:: The Sen Kingdoms |url= |website=Madhesi-We Stand}}</ref><ref>{{Citation |last=Shilapatra |title=सन् १९२३ मा चन्द्र शमशेरले बेलायतसँग गरेको सन्धि कथा {{!}} Tika Prasad Dhakal {{!}} Birat Anupam {{!}} |date=2026-08-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5grs33PTl94 |pages=15:10 |access-date=2026-08-24}}</ref> कम्पनी सरकारसँग सम्बन्ध राख्न राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित [[गजराज मिश्र]]लाई स्थायी बनारसमै राखेका थिए। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुरका राजा]] कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेना पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। === मुगल === पृथ्वीनारायण शाहले [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[मुगल साम्राज्य|बादसाह]] शाह आलम द्वितीयबाट ‘शमशेर बहादुर जंग’ भन्ने पदवी पाएका थिए। यसलाई उनीसहित उनीपछिका शाह राजाहरूले आफ्नो प्रशस्तिमा राख्दै आए। विक्रम संवत् १८२८ सालदेखि चलाइएको यो उपाधिलाई राजा महेन्द्रले २०१९ सालमा मात्रै हटाएका हुन् <ref>[[बाबुराम आचार्य]], पृथ्वीनारायण शाहको संक्षिप्त जीवनी, पृष्ठ ४८६-४९१</ref>। === बाइसे-चौबिसे === ===सल्यानसँगको सम्बन्ध=== वि.स १८२३ मा [[सल्यान राज्य|सल्यानी राजा]] श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभिम शाहसँग आफ्ना छोरी [[विलासकुमारी]]को विवाह गराई मैत्री सम्बन्ध कायम गरेका थिए। == नीति == === आर्थिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहले आर्थिक समृद्धिका बारेमा पनि धेरै कुरा व्यक्त गरेका छन्। मुलुक गरिब भयो भने सुरक्षित रहन सक्दैन भन्ने उनको मान्यता रहेको थियो। सरकारले कर उठाउनका लागि कसैलाई ठेक्का नदिइकन आफैँले सो कार्य गर्नु पर्छ भन्ने उनले धारणा रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक= डा. जयराज आचार्य|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको परराष्ट्र नीतिका पञ्चतत्व|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2018/01/651810|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> तात्कालिक समयमा, उनले पूर्व र पश्चिमको बाटोहरू बन्द गर्दै काठमाडौँसम्मको यातायातको बाटो खुलाउने इच्छा राखेका थिए। पृथ्वीनारायण शाहले स्थानीय उत्पादनलाई जोड दिएका थिए। उनको कृति दिव्योपदेशमा उनले विदेशी व्यापारीहरू नेपाल प्रवेश गरेभने यसलाई मरुभूमि बनाएर छोड्ने धारणामा रहेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायणः राष्ट्रनिर्माता कि विस्तारवादका नाइके ?|युआरएल=https://ratopati.com/story/74048|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> यस्तै सन्दर्भमा उनले विदेशी कपडा लगाउनलाई बहिष्कार गर्ने सल्लाह दिएका थिए र स्थानीय मानिसहरूलाई कपडा बुन्न प्रशिक्षण समेत दिएका थिए। स्थानीय सम्पत्ति देशबाट बाहिर जान नहुने उनको विश्वास रहेको थियो। उनले नेपाली जडिबुटीलाई विदेशी भूमिमा बेच्न र यसबाट प्राप्त सम्पत्तिलाई देशमा फिर्ता ल्याउन प्रोत्साहित गरेका थिए। उनी पैसा देश भित्र मात्र रहेको हेर्न चाहन्थे। उनले प्रसिद्ध भनाइमा उनले, "प्रजा मोटो भए दरबार पनि बलियो रहन्छ" भनेर बताएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=इतिहासलाई जोगाएर राख्नु पर्छ; मार्नु हुन्न|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2019/01/09/74013.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ब्रिटनेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === रक्षा नीति === पृथ्वीनारायण शाहले किल्लाहरू निर्माणमा जोड दिएका थिए। उनले नेपालको भूमिलाई भगवान आफैले बनाएको प्राकृतिक किल्लाको रूपमा लिएका थिए। उनले शिवपुरी, फूलचौकी, चन्द्रगिरी, महादेवपोखरी, पालुङ, डापाचा र काहुलेमा बलियो किल्ला तयार पार्न र प्रत्येकमा तोप राख्न सुझाव दिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहलाई के ले विजयी बनायो ?|युआरएल=https://www.dekhapadhi.com/news/5107|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देखापढी अनलाइन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> भन्ज्याङमा फलामेका ढोकाहरू निर्माण गर्न र ती सबैमा तोपहरू तयारी अवस्थामा राख्ने गरि उनले निर्माण गराएका थिए जसमा उनले देशलाई जासूस, शरणार्थी, हत्यारा आदिबाट जोगाउने विश्वास गरेका थिए।<ref name=":3">{{Cite book|title=बडामहाराज पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उपदेश|last=आचार्य, बाबुराम|first=नरहरिनाथ, योगी|publisher=श्रीकृष्ण आचार्य|year=२०१४|isbn=978-99933-912-1-0|location=काठमाडौँ|pages=४,५}}</ref> === धार्मिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहमा धार्मिक श्रद्धा निकै रहेको थियो। यीनी काली र [[गोरखनाथ]]का उपासक थिए। यसकारण ले उनले आफ्ना छापमा आफ्नो नाम नलेखी कालीको नामान्तर भवानी र यिनको हतियार [[खड्ग]] राखिदिए। कालीका पूजामा सिन्दूरको प्रयोग हुने हुनाले यो छापमा लगाउँदा पनि सिन्दूरकै व्यवहार गर्ने नियम गरे। यस कारण यो छाप [[लालमोहर]] भन्ने नामले प्रसिद्ध भयो। राज्य भवानीको हो, संरक्षक मा हुँ भन्ने भावना यिनको मनमा थियो। यिनका उत्तराधिकारी महाराजहरूले पनि यस छापलाई आफ्नो छाप मानेर त्यस भावनालाई कायमै राखे। पृथ्वीनारायण शाहले चाँदीका टकमा एकापट्टि आफ्नो नाम राखेर अर्कापट्टि भवानी र गोरखनाथ को नाम समेत छपाउने नियम गरे। पृथ्वीनारायण शाह [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]]का पक्षपाती भए पनि [[बौद्ध धर्म]]को आदर गर्दथे। यिनले [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] दखल गरे पछी भोटका सक्य लामाले सिम्भु [[चैत्य]] मर्मत गर्न लाग्दा मेरुदण्डको लागि चाहिने अग्राखको लिङ्गो नुवाकोटबाट पथाइदिएका थिए। कीर्तिपुर दखल हुने बित्तिकै त्यहाँका चैत्यका निमित्त केही जमीन दाङ पनि दिए। सेसातका मल्ल राजाहरोका इष्टदेवता टावर वा [[तलेजु भवानी|तलेज्यूका]] पूजाआज्ञा पनि पूर्ववत् कायम राखे। नयाँ रियासत जितिएपछी त्यहाँका देवीदेवताका देवलहरू मर्मत गर्ने र यिनका आजापूजालाई [[गुठी]] जमिन बढाइदिने भारदारहरूको पहिलो काम हुन्थ्यो। यस काममा [[अमरसिंह थापा]] (बडा) विशेष प्रसिद्ध थिए.<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=इतिहास शिरोमणी बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |journal=पूर्णिमा |issue=81 |pages=72 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008091759/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |archive-date=2023-10-08 |access-date=2023-11-01 }}</ref> ==दिव्योपदेश== {{Quote box | quote = मेरा साना दुखले आर्ज्याको मुलुक होइन यो चार जात छात्तिस वर्णको साझा फूलबारी हो सबलाई चेतना भया।}} {{मुख्य|दिव्योपदेश}}[[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह]] आफ्नो अन्तिम समयमा [[शेरा दरबार]] दिएका दिव्योपदेशका कारणले चर्चित छन्। उनका उपदेशहरू आजपनि समय सान्दर्भिक रहेको धेरैको बुझाइ रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज कँडेल|शीर्षक=पृथ्वीनारायणका दिव्योपदेशको सान्दर्भिकता|युआरएल=https://gautambuddhasandesh.com/?p=7491|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण नारायण शाहका अनुसार "बुढाहरू मर्दा कोहि अर्ति दिन्छन्, पछिल्ला पुस्तालाई ती कुरा गतिला हुनाले एकले अर्कालाई भन्दै राज्य सञ्चालन गर्दै जान्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८५</ref> पृथ्वीनारायणले आफ्नो अन्तिम समय तिर भारदारहरूलाई उपदेश दिएका दिए। उनका अन्तिम सन्देशहरूबाट त्यस्ता पेचिला र चोटिला कुराहरू झल्कन्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८४</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चेतना भया|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/136753-1515644040.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> == सन्तानहरू == [[File:Idols - Flickr - askmeaks.jpg|thumb|Idols of PrithviNarayan Shah with his two wives]] {| class="wikitable plainrowheaders" ! rowspan="2" scope="col" |नाम ! rowspan="2" scope="col" |जन्म ! colspan="2" |विवाह ! rowspan="2" |मृत्यु ! rowspan="2" scope="col" |बच्चाहरू |- ! scope="col" |जीवनसाथी !मिति |- ! scope="row" |[[प्रतापसिंह शाह|युवराजाधिराज प्रतापसिंह]] |५ बैशाख १८०८ |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी]]''(अरु थप पनि छन्)'' | |वि.सं. १८४२ |[[रणबहादुर शाह|युवराजाधिराज रणबहादुर]]<br/>[[बिदुर शाह|अधिराजकुमार विदुरबहादुर]]<br/>[[शेरबहादुर शाह|अधिराजकुमार शेरबहादुर]]<br/>''(अरु थप पनि छन्)'' |- ! scope="row" |[[बहादुर शाह|अधिराजकुमार बहादुर]] |वि.सं. १८१४ असार ६ |विद्या लक्ष्मी देवी | |वि.सं. १५ असार १८५४ |[[रिपू मर्दन शाह|अधिराजकुमार रिपू मर्दन]]<br/>[[शत्रु मन्जन शाह|अधिराजकुमार शत्रु मन्जन]] |- ! rowspan="2" scope="row" |[[विलासकुमारी|अधिराजकुमारी विलासकुमारी]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[रणभीम शाह]] | rowspan="2" |१७६६ | rowspan="2" | | |- | |- !चौतारिया रणसिंह शाह | | | | | |} == स्मारक == * [[पृथ्वी राजमार्ग|पृथ्वी राज मार्ग]] * पृथ्वी राजपथ * पृथ्वी सालिक([[सिंहदरबार|सिंह दरबार]]) * पृथ्वी सालिक([[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर्]]) * पृथ्वी सालिक, [[चन्द्रागिरी डाँडा|चन्द्रागिरि]] * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, राष्ट्र बिभुती पार्क, पोखरा * [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस|पृथ्वी नारायण क्याम्पस]] , पोखरा * पृथ्वी संग्राहलय * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, सिन्धुली गदी ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== ===उद्धरणहरू=== {{Reflist}} ===पुस्तकहरू=== * {{Cite web |last=दाहाल |first=पेशल |date=२०५७ |title=नेपालको इतिहास |url=https://archive.org/details/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/mode/2up |url-status=dead |archive-url=https://ia802509.us.archive.org/23/items/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/Nepalko%20Itihas%20by%20Peshal%20Dahal_text.pdf |archive-date=२ जेष्ठ २०७९ |access-date=२ जेष्ठ २०७९ |publisher=एम. के. पब्लिशर्स एण्ड डिस्ट्रिब्यूटर्स|ref = {{harvid|दाहाल|२०५७}}}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|२७ पुस|१७७९|१ माघ|१९३१}} {{S-reg|}} |- {{succession box | before = [[नरभूपाल शाह]] | title = [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का राजा | years = १७९९–१८३१| after = नेपालको राजाको रूपमा}} {{succession box | before = गोरखाको राजाको रूपमा| title = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]] | years = १८३१–१८३४ | after = [[प्रतापसिंह शाह]]}}{{s-end}} {{मूल_सर्ट:शाह, पृथ्वीनारायण}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह| ]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]] s0hvsgcxz42lq3hogtmjfd13baqjh0b 1393258 1393257 2026-10-28T13:07:42Z Dravya Shah 81190 /* */ 1393258 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox royalty | name = पृथ्वीनारायण शाह | title = [[श्री ५]] [[महाराज|बडामहाराजाधिराज सरकार]] <br /> हिन्दव धर्मोद्धारक <br /> (हिन्दू धर्मका संरक्षक) | image = Prithvi Narayan Shah 1960 (restoration).png | caption = श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह | succession1 = [[गोरखा राज्य|गोरखाका राजा]] | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor1 = [[नरभूपाल शाह]] | predecessor = ''पद स्थापित'' <br /> {{small|(''स्वयं [[गोरखा राज्य|गोरखाका राजा]]को रूपमा'')}} | successor1 = ''पद खारेज'' <br /> {{small|(''स्वयं [[नेपालका राजा]]को रूपमा'')}} | successor = [[प्रतापसिंह शाह]] | royal house = [[शाह वंश]] | house-type = वंश | father = [[नरभूपाल शाह]] | mother = [[रानी कौसल्यावती|कौसल्यावती शाह]] | issue = [[प्रतापसिंह शाह]] <br> [[बहादुर शाह]] <br/> [[विलासकुमारी]] <br>रणसिंह शाह | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | birth_date = १७७९ पुष २७<ref>{{cite book|first=बाबुराम|last=आचार्य|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी - भाग १ |page=४२|language=नेपाली}}</ref> | death_date = १८३१ माघ १ (५२ वर्ष)<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | reign = १८२५ असोज १० – १८३१ पुस २८ | reign1 = १७९९ चैत २१ – १८२५ असोज १० | spouses = {{plainlist| *{{marriage|[[इन्द्रकुमारी देवी]]|1794}} *{{marriage|[[नरेन्द्रलक्ष्मी शाह]]|1796}} }} | birth_place = [[गोरखा दरबार]], [[गोरखा राज्य]] (हाल को [[गोर्खा जिल्ला]], नेपाल | death_place = [[देवीघाट]], [[नेपाल अधिराज्य ]] (हाल को [[नुवाकोट जिल्ला]], नेपाल) }} '''''श्री ५ बडामहाराजाधिराज'' पृथ्वीनारायण शाह''' (वि.सं. १७७९ पुस २८ – १८३१ पुस २८) नेपालको पहिलो [[शाह वंश|शाहवंशिय]] राजा थिए। स-साना राज्यहरूमा बाँडिएका [[बाइसे राज्यहरू|बाईसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे]] राज्यहरूलाई एकत्रित गरेर एउटै देशको सृजना गर्ने यिनी आधुनिक नेपालको राष्ट्रनिर्माताको रूपमा चिनिन्छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कृष्णराज गौतम|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनको सम्झनामा पुष २७ गते नेपालमा [[पृथ्वी जयन्ती|राष्ट्रिय एकता दिवस]] मनाउने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=योगी नरहरीनाथका दुर्लभ पुस्तक प्रदर्शनीमा राखिँदै|युआरएल=https://www.prasashan.com/2018/01/11/52650/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रशासन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> नेपालमा बि.सं. २००७ साल सम्म [[राणा वंश|राणा शासन]] थियो भने [[सात सालको क्रान्ति]] पश्चात् नेपालमा आएको प्रजातन्त्र पश्चात् [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले नेपालमा राष्ट्रपिता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मोत्सव मनाउनु पर्छ भनेर प्रक्रिया सुरु गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज गौतम|शीर्षक=राष्ट्रनायकको अठोट|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/168615-1547173560.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले स-साना क्षेत्र जस्तै (भिरकोट, कास्की, लम्जुङ, गोरखा) मा राज्य गरिरहेको शाहवंशलाई पुरै नेपालको राजवंशमा रूपान्तरण गर्दै आधुनिक नेपालको जग बसालेका थिए।<ref>{{cite book|first=त्रिरत्न|last=मानन्धर|title=नेपालको एकीकरण|page=215|publisher=साझा प्रकाशन|location=काठमाडौँ|language=नेपाली}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले सुरू गरेको एकिकरण अभियान बढ्दै गएर नेपाल राज्यको सिमाना पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिष्टा नदी]], दक्षिणमा मगध र पश्चिममा [[सतलज नदी]] सम्म विस्तार भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुलसीराम वैद्य|शीर्षक=जसले नेपालको जग बसाए|युआरएल=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> बि.सं.१८७१ कात्तिक १८ गते सुरु भएको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] पश्चात् गरिएको [[सुगौली सन्धि]] सम्म यो भू-भाग नेपालको अधिनमा रहेको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८३१ माघे सङ्क्रान्तिका दिन ५२ वर्षको उमेरमा [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[देवीघाट]]मा मृत्यु भए तापनि [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकिकरण]] अभियान जेठी बुहारी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]], कान्छा छोरा [[बहादुर शाह]] लगायतले अगाडि बढाइ रहेका थिए।<section begin="अंश" /><section end="अंश" /> नेपाल एकिकरण अभियानको पूर्णविराम चाहीँ उनको पनाती [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]]का पालामा भएको नेपाल-अङ्ग्रेज [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]] पछि भएको थियो। वि.सं. १८७३ सालमा [[सुगौली सन्धि|सुगौलीको सन्धि]] नहुञ्जेल सम्म पुरा ७२ वर्षसम्म एकीकरण अभियान चलेको थियो। बि.सं. २००९ सालदेखि [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले सरकारसँग समन्वय गरेर एउटा समारोह समिति गठन गरी आफै त्यो समितिमा बसेर '''राष्ट्रिय एकता दिवस''' तथा '''[[पृथ्वी जयन्ती]]'''को रूपमा मनाउन प्रारम्भ गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hamropatro.com/posts/articles-events/articles-events-prithibi-jayanti|शीर्षक=पृथ्वी जयन्ती / राष्ट्रिय एकता दिवस|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== पृथ्वीनारायण शाहको जन्म वि.सं. १७७९ पुष २७ गते बिहिबार [[गोरखा दरबार]]मा पिता [[नरभूपाल शाह]] आमा [[रानी कौसल्यावती]]को कोखमा भएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} शाहको हेरविचार महारानी [[चन्द्रप्रभावती]]ले गरेकी थिइन् र सुरूदेखि नै उनलाई [[रामायण]], [[महाभारत]] र पछि गएर शुक्रनीतिको ज्ञान दिइएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} धनुवाण, [[तरबार]], [[घोडसवारी]] दौड आदिमा पनि उनी निपूर्ण भएको मानिन्छ।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] की राजकुमारी इन्द्रकुमारीसॅंग भएको थियो। गोरखा र मकवानपुरबीच ओहोर दोहोर गर्नु पर्दा उपत्यकाको भू-बनोट र त्यहाँको आर्थिक अवस्थालाई उनले राम्रोसँग नियालेका थिए। सो समयमा गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएन। त्यसैकारणले उनले अन्नपातले सम्पन्न र उन्नतिशील काठमाडौँ उपत्यकालाई विजय गर्ने मनसाय बनाइसकेका थिए।<ref>{{cite news|title=पृथ्वीनारायण शाह, राष्ट्रियता र समावेशी संस्कार|url=http://setopati.com/blog/22658/|accessdate=27 January 2015|publisher=सेतोपाटी|quote=अनुसन्धानकर्ता इतिहासकारहरूले भन्छन्, “गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएँन।” त्यसैकारणले राजाको मात्र होइन गोरखाली जनताको पनि राज्य विस्तार गर्ने चाहना थियो। यो कुरा पृथ्वीनारायण शाहको उपदेशमा लेखिएको, “यी ३ नै देश (काठमाडौँ, पाटन, भक्तपुर) को राजा हुन पाया त हुँदो हो।” भन्ने उनको भनाइबाट स्पष्ट हुन्छ।|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118062029/http://setopati.com/blog/22658/|archive-date=18 January 2015}}</ref> वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ आएका पृथ्वीनारायण शाहले गोरखा दरबारको तर्फबाट ल्याएका पगरी [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]का राजा रणजित मल्ललाई दिए भने त्यसको कदरस्वरूप रणजित मल्लले राजकुमार वीरनरसिंह मल्लसँग उनको मितेरी लगाई दरबारमा स-सम्मान लामो अवधिसम्म राखेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : उत्तरबाट सुन किन्थे, दक्षिणबाट चाँदी, यस्तो थियो रणनीति|युआरएल=https://www.bizshala.com/story/-2786|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बिजशाला|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> गोरखा फर्किदा चाँगुनारायण, पशुपति र गुहेश्वरी पशुपतिनाथको दर्शन गर्न गएको कुरा थाहा पाई काठमाडौँका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले उनलाई दरबारमा ल्याई उनीसँग मितेरी लगाएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मितेरी साइनोको मूल्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/58672|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref>[[चित्र:Idols_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|thumb|पृथ्वीनारायण शाह र उनका दुई रानीको शालिक, यो शालिक [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरवारमा]] रहेको छ।]] उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]का राजा [[हेमकर्ण सेन]]की छोरी इन्द्रकुमारी सँग वि.सं. १७९४ मा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=निष्णु थिङ|शीर्षक=विवाहको राजनीति|युआरएल=https://www.indigenousvoice.com/1058.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनीतिक लाभ लिने उद्देश्यले यो विवाह भएको थियो तर पछि [[हेमकर्ण सेन]] ले असमर्थता जनाएका थिए। उनको दोस्रो विवाह [[बनारस|काशी]]का [[अभिमानसिंह राजपुत]]की छोरी [[नरेन्द्रलक्ष्मी]]सँग भएको थियो। नरेन्द्रलक्ष्मीबाट [[प्रतापसिंह शाह]] र [[बहादुर शाह]]को जन्म भएको थियो। मितबुवा [[रणजित मल्ल]]ले वि.सं. १८०३ मा आफ्नो दरबारमा पाहुना भएर बसेको समय मितछोरा गोरखाली राजा पृथ्वीनारायणलाई उनको सेवासुसारका लागि नेवार जातिकी मैजुकन्या ‘उपहार’ दिएका हुन्। पृथ्वीनारायण नुवाकोट आएपछि ती मैजुकन्या उनको भित्रिनी (उपरानी) बनिन्। पृथ्वीनारायण शाहकी यी नेवार भित्रिनीतिरबाट एक छोराको जन्म भएको थियो। उनको नाम नरसिंह (रणसिंह) थियो। उनी [[प्रतापसिंह शाह]]को राज्यकालमा दरबारका एक [[चौतारिया|चौतरिया]] थिए।<ref>{{Cite web |title=किन ओझेलमा पारिइन् पृथ्वीनारायण शाहकी नेवार रानी? |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20230609-queen-of-prithbinarayan-shaha/7511 |access-date=2025-02-05 |website=Ukaalo |language=Nepali}}</ref> == शासनकाल == वि.सं. १७९९ मा राजा [[नरभूपाल शाह]]को मृत्यू भएपछि पृथ्वीनारायण २० वर्षको उमेरमा गोरखाका राजा भएका थिए। उनले प्रचलित नियम अनुसार आफू राज-सिंहासनमा रहने बित्तिकै माहिला भाइ महिद्दाम्कीर्ति शाहलाई चौतारा पदवी दिएका थिए। आफ्ना मुख्यमन्त्री र सेनापति भर्ना गर्नलाई यस अघिका काजी विराज थापा बूढा भैसकेका हुनाले एक योग्य नवयुवकको खोजी गरिरहेका थिए। गोरखाका रैतीले [[भीमराज पाँडे]]का छोरा [[कालु पाँडे]] रोजेका र यिनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजासँग चलाखीका साथ सन्धी गरी राजनीतिमा योग्यता देखाएका हुनाले यिनैलाई कज्याईँ दिई मुख्यमन्त्री बनाएका थिए। राजा हुनुअगावै उनले वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ उपत्यकाको राजनीतिक रहनसहन राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेका थिए। पृथ्वीनारायण शाहको काठमाडौँ उपत्यका र पूर्वी क्षेत्र विजय गर्ने इच्छा रहेकाले आफ्ना प्रवल विरोधी शक्ति [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा रिपुमर्दन शाहसंग वि.स. १७९९ मा एक सन्धि गरेका थिई जस अनुसार दुवै राज्यवीच मैत्री सम्बन्ध कायम गर्ने [[कास्की राज्य|कास्की]]को अर्घामाथि कब्जा गर्न सफल भएमा त्यहाँको काठ कास्कीलाई दिने आदि शर्तमा उल्लेख थियो। ===दोस्रो नुवाकोट आक्रमण === पिता नरभूपालको एकीकरणको सपना साकार पार्न वि.सं. १८०० मा [[विराज थापा मगर]] र [[महेश्वर पन्त]]को नेतृत्वमा उनले नुवाकोट आक्रमण गराएका थिए तर नुवाकोटबाट गोर्खालीहरूले पराजयको सामना गर्नु परेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> === काशी यात्रा === नुवाकोटको युद्धमा पराजयको सामना गर्नुपरेकाले आवश्यक हातहतियारहरू सङ्कलनार्थ '''पृथ्वीनारायण शाह''' वनारस पुगेका थिए। उनले काशी जाँदा शासनको बागडोर जेठी आमा चन्द्रप्रभाका हातमा छोडेका थिए। पिता नरभूपालले पुण्य प्राप्त गरून् भनी काशीको यात्रा गरी आफ्नो [[भारद्वाज गोत्र|भारद्वाज]] गोत्रबाट काश्यप गोत्रमा [[गोत्र]] परिवर्तन गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन गोत्र परिवर्तन गरेका थिएँ पृथ्वीनारायण शाहले?|युआरएल=https://www.nepalipublic.com/news/4766|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली पब्लिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> सोहि बेलामा तिर्थ गर्न भनी गएका जाजरकोटका राजा हरी शाहसँग उनले राज्य विस्तार गर्दा गोरखा र जाजरकोटले एक अर्कालाई वाधा र कुभलो नचिताउने कुराहरू बारे सन्धि गरेका थिए। ===नुवाकोट आक्रमण तथा विजय === दोस्रो पटक पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८०१ मा [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]को सेनापतित्वमा नुवाकोटमाथि हमला गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आधुनिक नेपाल राष्ट्रनिर्माणमा पृथ्वीनारायण शाहको भूमिका !|युआरएल=https://www.bidharthi.com/content/118|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विद्यार्थी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> यस पटक गोर्खाका १२-२० वर्षसम्मका सबै युवाहरूलाई सशस्त्र तयारी गरीएको थियो भने सैनिकहरूको सङ्ख्या १ हजार भन्दा माथि थियो। यी मध्ये केही सैनिक खेतालाहरूको रूपमा नुवाकोट पुराइएको थियो। तत्पश्चात कालु पाँडेले नुवाकोट रक्षा तैनाथ रहेका जयन्त रानालाई गोर्खामा मिल्नु बाहेक उनको लागि अन्य भलाइ नभएको पत्र पठाएका थिए। तर जयन्त रानाले काठमाडौँ पुगी गोर्खालीहरूबाट सम्भावित आक्रमणको जानकारी दिँदै थप सैनिक र हातहतियार माग गरेका थिए। तर उपत्यकामा [[इन्द्रजात्रा]]को चहलपहल रहेकाले [[जयप्रकाश मल्ल]]ले जयन्त राणाको मागको उपेक्षा गरेका थिए। जयन्त रानाको छोरा शङ्खमणी राणाले नुवाकोटको सुरक्षामा तैनाथ रहेकको समयमा गोरखाबाट पृथ्वीनारायण शाह, दलदर्मन शाह, चौतारा विष्णु शाह, काजी [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]] आदिले नुवाकोटलाई घेरा हाली एकैपटक आक्रमण गरेका थिए। [[दलमर्दन शाह]]को हातबाट शखमणी राणाको मृत्यु भयो र पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमाथि विजय प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> नुवाकोटमा गोरखालीहरूको कब्जा भएकाले नुवाकोटका सिपाहीहरू भागि वेलकोटमा अड्डा जमाई बसेकाले कालु पाँडेको तत्काल हमला नगर्ने सल्लाहलाई उपेक्षा गरी पृथ्वीनारायण शाहले वेलकोटमा हमला गरेका थिए। [[जयन्त राना]] यहाँ पक्राउ परेका थिए। ==नेपाल एकिकरणको प्रयत्न== [[चित्र:Prithvinarayanshah.jpg|thumb|राजा पृथ्वीनारायण शाह]] पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरणको महायात्रा सुरू गरी र कैयौँ स्थानलाई नेपाल राष्ट्रमा गाभेर ४ जात र ३६ वर्णको साझा फूलबारीको सृष्टि गरेका थिए<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चार जात छत्तीस वर्णको नेपाल|युआरएल=http://www.nepaltoday.com.np/home/politics_detail?id=4967|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref>। पृथ्वीनारायणको उद्देश्यलाई युगको मागका रूपमा इतिहासकारहरूले हेरेका छन्। तत्कालीन बाइसे र चौबिसे राज्यहरू, उपत्यकाका विभाजित मल्ल राज्यहरू, पूर्वका किराँत र लिम्बूवान क्षेत्रहरू सबैतिर एउटा सशक्त राष्ट्रवादी शक्तिको आवश्यकता बढ्दै गएको थियो, जसको स्थान पृथ्वीनारायण शाहले पाएका थिए। ===तनहुँमाथिको आक्रमण=== नुवाकोट र वेलकोटको विजयपछि गोरखालीहरूले लामीडाँडामा कब्जा गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहः जस्ले नेपालको यसरी एकिकरण गरेका थिएँ|युआरएल=https://www.maipokharinews.com/2020/01/pirthivi-naryan.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> तर तनहुँद्वारा लामीडाँडा कब्जा गर्ने इच्छा रहेकाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] र गोरखालीहरूबीच भिडन्तको सम्भावना बढेको थियो। तर पृथ्वीनारायण शाहले गुरु गौरेश्वर पन्तलाई पठाई तनहुँको राजा सॅंग सन्धि गर्ने भन्ने खबर पठाएकाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनविच केही समय वार्तालाप भएपछि निर्धारित समयानुसार तिरमा लुकी बसेमा गोर्खाली सैनिकहरूले त्रिविक्रम सेनलाई बन्दी बनाई छोटो समयका लागि तनहुँमाथि कब्जा गरेका थिए। यस प्रकारको कामबाट लमजुङ, कास्की, पर्वत आदि क्रुद्ध हुने सम्भावना भएकाले वि.स. १८१० मा [[तनहुँ राज्य#त्रिविक्रम सेन द्वितीय|त्रिविक्रम सेन]]लाई मुक्त गरेका थिए। वि.स. १८१२ मा गोर्खाली सैनिकले लमजुङ र तनहुँका संयुक्त फौजसँग युद्ध गर्न परेको थियो। यस युद्धमा गोर्खाले ठुलो जनधनको क्षति बेहोर्न परेको थियो। तर पनि नालदुम, दहचोक, महादेव पोखरी, सिरानचोकको साथै कुलेखानि, इपा, माल्टा आदिमा कब्जा भएकाले गोरखाको सिमाना मकवानपुरसम्म पुग्यो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि पहिलो आक्रमण=== वि.स. १८१४ मा पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमा आक्रमण गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जोगी पाल्न गरिबलाई दस्तुर|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/162040|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> यसमा गोरखाको तर्फ १२०० सैनिक थिए। तर कीर्तिपुरले काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरका सैनिक समेत सहयोग मागेकाले किर्तिपुरतर्फ ३०० जति सैनिक थिए। यी दुईपक्षवीच बल्खु खोलामा ६ घन्टासम्म लडाइँ हुँदा धेरै गोरखालीहरूले [[वीरगति]] प्राप्त गरेका थिए। किर्तिपुरको कब्जामा परेका पृथ्वीनारायण शाह राजवध गर्न नहुने नैतिक नियमको कारणले मात्र यहाँ बाचेका थिए। भोलिपल्ट जयप्रकाश मल्लले घाइते गोरखाली सैनिकहरूलाई लैजाने आदेश दिएकाले तिनीहरू दहचोक ल्याईपुऱ्याइए । ती घाइते जवानहरूलाई देखी पृथ्वीनारायण शाह विव्हल भई यसरी अभिव्यक्त गरे - "काल्याले त भन्याथ्यो मेरा हट्ले लडाइ बिगर्यो” । अब यहाँ बसी भलो हुँदैन भनी दहचोकको रक्षार्थ केही फौज राखी बाँकिका साथ उनी नुवाकोट पुगे । जयप्रकाश मल्लको सेना पनि आधाजति नष्ट भयो । उनले कालु पाँडेको शिर मात्र काटेर लगे । 'गोरखाका धेरै शूरवीरहरू मारी सके अव फेरी शीर उठाउने उनीहरूको के तागत होला' भनी घमण्ड गरेर जयप्रकाश मल्लले कान्तिपुरमा फर्की बढाई गरे । मल्ल सेनाले गोरखाली सेनाको ढाल, तरवार, खुंडा आदि कीर्तिपुरको [[बाघभैरव मन्दिर|बाघभैरव]]को देवालयमा टाँसी दिए । मन्दिरको माथिल्लो तल्लामा टाँसिएका हेलमेट, ढाल, जाली टुक्रा कालु पाँडेका थिए भन्ने विश्वास त्यहाँ गरिन्छ । त्यस्तै २५,३० वटा तरवारहरू त्यहाँ रहेकोमा तिनीहरू गोरखाली सैनिकहरूका हुन् भन्ने पनि जनविश्वास रहेको छ । वि. सं. १८१४ पौषमा जयप्रकाशमल्ल र पृथ्वीनारायण शाहको बीच एक सन्धि भयो। सो सन्धि-पत्रको साराश<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लले रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> । जयप्रकाश मल्लले प # काठमाडौं र गोरखामा एउटै चास्नीका शुद्ध चांदीका टक मार्ने, # भोटमा रुपिया र मालताल पठाउँदा दुबै राज्यले बराबर पठाउने. # भोटसँग व्यापार गर्दा नुवाकोटको बाटोबाट गर्ने, # काठमाडौँ र गोरखामा परस्परमा दूत राख्ने, परस्परमा व्यापार चलाउने # मधेस (भारत) बाट प्राप्त हुने सिक्का बराबर बाँडिलिने # [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरे कान्तिपुरले त्यसमा स्वीकृति दिने # गोरखाले नालम काठमाडौंलाई सुम्पिदिने कीर्तिपुरको पहिलो युद्धमा विरगती प्राप्त गरेका काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]का ठाउँमा उनको छोरा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]]लाई र सेनापति पदमा [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]का छोरा [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई नियुक्त गरी सैनिक पुनर्गठन गर्ने अभिभारा सुम्पिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कालु पाँडेको बलिदानको इतिहासलाई स्मरण गर्नुपर्ने|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/47626|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> वि.स. १८१६ मा शिवपुरी र काभ्रेमाथि विजय प्राप्त गरेका थिए। ===मकवानपुर विजय=== {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} वि.स. १८१९ को भदौ महिनामा [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], नन्दु शाह, [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]मा आक्रमण गरेका थिए। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिए। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===गोरखा माथि आक्रमण === वि.स. १८२० मा दिग्वन्धन सेनलाई मद्धत गर्ने निहुमा [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेन, [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को राजा [[मुकुन्द सेन]] तृतीय, [[कास्की जिल्ला|कास्की]]का राजा सिद्धिनारायण शाहको संयुक्त सैनिकले गोरखाको अधिनमा रहेको हर्मी, भिरकोट, धापकोट, चवाङ्गली, धौराली, लकान्कोटमाथि आक्रमण गरी लुटपाट गरेका थिए। ===किीर्तिपुरमाथि दोस्रो आक्रमण=== वि.स. १८२१ को भदौ महिनामा शुरप्रताप शाह, दलजित शाह र श्री हर्ष पन्तको नेतृत्वमा किर्तिपुर माथि दोस्रो आक्रमण भएको थियो। यस युद्धमा पनि कीर्तिपुरलाई पहिले जस्तै उपत्यकाबाट सैनिक सहयोग प्राप्त नभए पनि किर्तिपुरका जनताले गोर्खाली सैनिकलाई गोपुर किल्ला तोडी किर्तिपुरमा प्रवेश गर्ने मौका दिएनन्। यस युद्धमा कीर्तिपुरद्वारा निसाना लगाइएको तिरबाट शुरप्रतापको आँखा फुट्नुका साथै अन्य केही फौज फर्कन वाध्य भएका थिए।<ref name=परिचय>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वी नारायण शाहः एक सङ्क्षिप्त परिचय|युआरएल=https://www.localsandesh.com/2018/01/11/3949/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि तेस्रो आक्रमण=== किर्तिपुरमाथि तेस्रो पटकको युद्धको नेतृत्व काजी वंशराज पाडेले लिएका थिए। उनले चारैतिरबाट गोपुर किल्लालाई घेरी खेतालाका रूपमा केही सैनिक कीर्तिपुर पठाएका थिए। त्यसबखत किर्तिपुरमा धान भित्राउने समय परेकाले वंशराज कीर्तिपुरेहरूलाई आत्मसम्पर्ण गर्न भनेका थिए। यो युद्धमा किर्तिपुरलाई छिमेकी राज्यहरूबाट सैनिक सहयोग भएको थिएन। वि.स. १८२२ चैत ३ गते धनवन्त काजीले गोपुर किल्लामा आत्मसम्पर्ण गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह र कीर्तिपुर|युआरएल=https://www.ghatanarabichar.com/83071?amp_markup=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घटना र विचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ==काठमाडौँ उपत्यका माथिको आक्रमण== किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएका निकट भविष्यमै उपत्यकामा आक्रमण सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसँग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिए। तर ललितपुर र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी [[जयप्रकाश मल्ल]]ले अङ्ग्रेजहरूसँग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागेका थिए। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको [[सिन्धुलीगढी]] हुँदै काठमाडौँ तिर बढेको थियो। यो कुराको जानकारी पृथ्वीनारायण शाहलाई पहिले नै भएकाले [[सिन्धुलीगढी]]को रक्षार्थ बिरभद्र पाँडे र वीरभद्र उपाध्याय र वंशु गुरुङको समूह ढुङ्गेवासमाथि आइपुग्दा वंशु गुरुङले प्रत्यासित रूपमा चढाई गरे भने अघि बढीसकेको फौजमाथि वंशराज र वीरभद्र उपाध्यायको फौजले पौवागढीमा आक्रमण गरेकाले सारा अङ्ग्रेज फौज आफुसँग रहेको हातहतियार र बन्दुकहरू छाडी आफ्नो प्राण बचाउन जङ्गलतर्फ भागाभाग गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह आफैंले ‘अपरेसन’ गरेको त्यो युद्ध रणनीति|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/20/66036/|कार्य=|प्रकाशक=खबरहब|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===कान्तिपुरमाथि आक्रमण=== पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यकालाई चारैतर्फबाट घेरी नाकाबन्दी गरेकाले उपत्यकामा चरम आर्थिक सङ्कट छाएको थियो। त्यसमा पनि काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल कठोर विचार, घमण्डी र संकालु प्रवृतिका भएकाले रानी र भारदारहरू रिसाई उनलाई पदच्युत गरी उनका छोरा राज्यप्रकाश शाहलाई राजा बनाएका थिए। तर पछि उनले पुन: आफ्नो सत्ता प्राप्त गरे तर उनलाई आफ्नो छोरा, रानी र भारदारहरूको सहानुभूति प्राप्त भएन। आफ्नो शक्ति कायम राख्न विदेशी सैनिक झिकाई देवी देवताको गुठि मासेकाले धर्मप्राण नेपाली जनता क्षुब्ध भएका थिए भने विदेशी सैनिकलाई बढी तलब समेत दिने गरेकाले कान्तिपुरका सैनिकमा निराशा उत्पन्न भएको थियो। ===ललितपुरको पतन=== यस्तो स्थति बुझेर पृथ्वीनारायण शाहले वि.स. १८२५ असोज १३ मा [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]]को समय पारि नरदेवी, टुडिखेल र भिमसेनस्थान गरी ३ तर्फबाट आक्रमण गरी कान्तिपुर माथि विजय गरेका थिए। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] भागेर ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]]का गई शरण लिएका थिए। वि. स. १८२५ असोज २५ गते पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]लाई ललितपुर पठाई आत्मसम्पर्ण गराउन पठाएका थिए। पाटनका राजा विना कुनै युद्ध भागेका थिए। ===भक्तपुर विजय=== {{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}} काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। राजा रणजित मल्लले आत्मासम्पर्णको सट्टा छिमेकी राज्य र अङ्ग्रेजसँग समेत सीक सहयोग मागेकाले अनावश्यक ढिलासुस्ती गर्न झुने सम्झी भक्तपुर माथि आक्रमण गर्न वंशराज पाण्डे, कहरसिंह बस्न्यात, रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंंह थापा, कालीदास खड्का आदिका साथ १५०० सशस्त्र फौज पठाएका थिए। भक्तपुरमा युद्ध भयो जसमा ठुलो जनधनको क्षति भएको थियो। झन्डै २००० भन्दा बढीको मृत्यु र ५०० भन्दा बढी घर ध्वस्त भएको थियो। हार स्वरूप वि.स. १८२६ मङ्सिर १ गते रणजित मल्लले आत्मसमर्पण गरे। यसै युद्धमा जयप्रकाश मल्लको खुट्टामा गोलि लागेको थियो। उनको इच्छा अनुसार पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई पशुपति जाने व्यवस्था मिलाई दिएका थिए ६७ वर्षीय वयोवृद्ध मितबाबु रणजित मल्लले इच्छा बमोजिम उनलाई काशीबासको उचित व्यवस्था मिलाएका थिए। त्यहाँ पुगेको १८ महिना पछि उनको मृत्यु भएको थियो। ललितपुरका राजा तेजनरसिंह मल्लले कुनै इच्छा व्यक्त नगरेकाले उनलाई आजीवन भक्तपुर दरबारमा कैद गरिएको थियो। [[File:Amar Chitrakar - Portrait of King Prithvi Narayan Shah.jpg|thumb|विसं २०२० मा [[अमर चित्रकार]]द्वारा राजा पृथ्वीनारायण शाहको चित्र]] ==चौबिसे राज्यमाथि आक्रमण== उपत्यकाका तिनैवटा शहरमा अधिकार कायम भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले पश्चिममा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिस राज्य]] विजय गर्न वि.स. १८२८ मा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा पठाएको फौज र चौविस राज्यका संयुक्त फौजबीच वि.स. १८२८ मा घमासान युद्ध भएको थियो। १६ घण्टाको अविरल युद्ध हुँदा [[केहरसिंह बस्न्यात]]सहित ५०० भन्दा बढी गोर्खालीले वीरगत प्राप्त गर्नुका साथै [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], प्रभु मल्ल जस्ता सेनापतिहरू पनि शत्रुको कब्जामा पर्न गएकाले रणवीर पाँडे र प्रभु मल्लले आफ्ना हातहतियार शत्रुलाई बुझाई बाँकी सैनिक लिई निराश भई पराजित अवस्थामा काठमाडौँ पुगेका थिए। पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना हातहतियार शत्रुपक्षलाई सम्पर्ण गर्नेहरूको जागिर समाप्ति गरी बन्दुक मोल बापत ६० रुपैयाँ लिएका थिए। यो पराजयले गोर्खालीहरूको महत्त्वकांक्ष, मान, प्रतिष्ठामा चोट लागेको थियो भने शत्रुहरूमा गोर्खा विरुद्ध कडा मुकाविला गरेमा विजय हुन् सकिन्छ भन्ने प्रतिरक्षात्मक भावना जागृत गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरणको इतिहास वैधानिकताको प्रश्न|युआरएल=https://nayayougbodh.com/opinion/2020/01/12/968429|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=युगबोध राष्ट्रिय दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ==पूर्वी सेन राज्यसँग युद्ध == १८२८;भदौ १३ मा [[रामकृष्ण कुँवर]]लाई पलञ्चोकबाट पृथ्वीनारायण शाहले पूर्वतर्फ विस्तार गुर्न सेनापति बनाए। अमरसिंह थापालाई उनका नायब गराई २६००सिपाहीसाथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले दूधकोसी नदी तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन उपाध्याय र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले टूलो सहयोग गरे। खम्बूसेना र नेपाकी (गोर्खा) सेना बीच हलेसी, रावा, दिङ्ला, माझकिरात क्षेत्रमा झडपह्ग्रू भए। किरातका विषालु धनुकाणको मारले नेपाली सेना आक्रान्त भए तापन विजय नेपालकै भयो। बिसं १८२९ माघ भरमा माझकिरातमा नेपालको अधिकार भयि। पहाडी भाग मात्र त्यहाँसम्म दखल भएको हुँदा तलहट्टीमा पनि विजय गर्नुपर्ने स्थिति देखा परुओ। मुख्य काथिनता पहाडी भागमा नै पर्थ्यो, त्यो दखल भयो। तराईको भूभागलाई कब्जा गर्न बख्सी अभिम्क्सनसिंह बस्न्यातलाई खटाई पृथ्वीनारायण शाहले अङ्ग्रेज गभर्नर वारेन हेस्ट्ङ्सलाई पत्र लेखे। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुरका राजा]] कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेबा पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। त्यस पत्रको आशय अङ्ग्रेजले विरोधीलाई साय्ह नदिउन् भन्ने थियो। ==मृत्यु== [[चित्र:विदुर नगरपालिका वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ ]] वि.सं. १८३१ (सन् १७७४) मङ्सिरको मध्यतिर जाडो छल्न नुवाकोट गएका पृथ्वीनारायण शाह [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरबार]]मा बिमारी परेका थिए। स्वास्थ्य झन्-झन् खराब हुँदै गएपछि उनैको इच्छाअनुसार त्यहाँको [[देवीघाट]] लगिएको थियो। नौ दिनसम्म घाटमै रही माघ १ गते बिहान सात बजे उनको निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> कतै कतै सिकार खेल्न गएको बेलामा बाघको आक्रमणमा परी गहिरो चोट परी घाइते भएको हिँदा मृत्यु भएको समेत उल्लेख छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=सञ्जीवन महर्जन|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु|युआरएल=https://saptahik.com.np/history/2016/03/30/20160330121932|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=साप्ताहिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> घाटमै राखिएको बेला उनले नेपालको भूराजनीतिक अवस्था, सामाजिक जीवन, प्रतिरक्षा र विकासका सन्दर्भमा उपदेशहरू दिएका थिए, जसलाई '[[दिव्योपदेश]]' समेत भनिन्छ। <ref>http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112022040/http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html |date=2015-01-12 }}</ref> "नेपाल दुई ढुङ्गाबीचको तरुल जस्तो रहेछ। दक्षिणको बादशाह महाचतुर रहेछ। जाइकटक नगर्नु, झिकी कटक गर्नु। नेपाल चार वर्ण, छत्तिस जातको साझा फूलबारी हो।" इत्यादि सान्दर्भिक उपदेशहरू पृथ्वीनारायण शाहले दिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विजयका पर्याय पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://www.newsofnepal.com/2021/01/04/373489/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> [[माघे सङ्क्रान्ति]]का दिन ५२ वर्षको उमेरमा उकुच र ठेउला आएर नुवाकोट जिल्लामा पर्ने [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली]] र तादी नदीको सङ्गम 'मोहन तिर्थ' वा [[देवीघाट]]मा उनको मृत्यु भएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref> == विदेश नीति == === भोट-चीन === === अंग्रेज कम्पनी सरकार === पृथ्वीनारायणले दीनानाथलाई अङ्ग्रेजसित सम्झौता गरी तराईको समस्या समाधान गर्ने निर्णय गरेका थिए।<ref>{{Cite web|title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} पृथ्वीनारायणको अंग्रेज नीति|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-08|website=nepalihimal.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/|archive-date=2020-10-10}}</ref> इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारसग सम्पर्क र सम्बन्ध विस्तार गर्नका लागि त्यति बेला राजदूतका रुपमा दीनानाथ उपाध्याय नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web|title=नेपालको भू-राजनीतिक कूटनीति|url=https://yugyandaily.com/news/5713|access-date=2026-06-08|website=Yugyan Daily|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260608080150/https://yugyandaily.com/news/5713|archive-date=2026-06-08}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहकै समयदेखि नेपाली वकिलका रूपमा भारतमा कार्यरत थिए। जब इष्ट इन्डिया कम्पनीका सेनाले सन्यासी डाँकाहरूलाई लखेट्थे, तिनीहरू तराईका जङ्गलहरूमा गएर लुक्ने गर्दथे। वारेन हेस्टिङ्सलाई सन्यासी डाँकाहरूलाई नियन्त्रणमा लिन पृथ्वीनारायण शाह उपयुक्त स्थितिमा छन् भन्ने लागेको थियो। त्यसैले उनले पृथ्वीनारायण शाहको सन्देशको जवाफ दिन पन्छाए। उनले अक्टोबर ३०, १७७३ मा पृथ्वीनारायण शाह र अभिमानसिंह बस्न्यातलाई पत्र लेखी ती डाँकाहरूलाई दबाउन सहयोग गर्न अनुरोध गरे। यस सन्देशको जवाफमा पृथ्वीनारायण शाहले गण्डकी नदी पार गरी पूर्वतर्फ भाग्ने क्रममा डाँकाहरू बारम्बार त्यस क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने भएकाले गोर्खाली सेनालाई बेतियामा प्रवेश गर्न दिन गभर्नर-जनेरलाई अनुरोध गरे (जनवरी, १७७४)। यसरी पृथ्वीनारायण शाहले बेतियामा आफ्नो पकड बनाउने अपेक्षा राखेका थिए। उनले ब्रिटिसहरूबाट जवाफको प्रतीक्षा गरिरहे, र साथसाथै डाँकाहरूलाई आफ्नो राज्यमा घुसपैठ गर्नबाट रोक्ने कार्यलाई पनि निरन्तरता दिए। तथापि, वारेन हेस्टिङ्सले गोर्खालीहरूलाई बेतियामा प्रवेश गर्न दिनु अनुपयुक्त ठाने। त्यसैले उनले पृथ्वीनारायण शाहलाई कुनै जवाफ पठाएनन्। फलस्वरूप, पृथ्वीनारायण शाह चौदण्डीतर्फ अघि बढे। पटनाको चढाई गर्दा [[भारतका गभर्नर जनरलहरूको सूची|गभर्नर-जनरल]]ले सहयोगको माग गर्दा पृथ्वीनारायण शाहले अंग्रेजको पक्षमा सेना पठाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Acharya |first=Baburam |date=January 14, 2007 |title=Historical:: The Sen Kingdoms |url= |website=Madhesi-We Stand}}</ref><ref>{{Citation |last=Shilapatra |title=सन् १९२३ मा चन्द्र शमशेरले बेलायतसँग गरेको सन्धि कथा {{!}} Tika Prasad Dhakal {{!}} Birat Anupam {{!}} |date=2026-08-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5grs33PTl94 |pages=15:10 |access-date=2026-08-24}}</ref> कम्पनी सरकारसँग सम्बन्ध राख्न राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित [[गजराज मिश्र]]लाई स्थायी बनारसमै राखेका थिए। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुरका राजा]] कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेना पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। === मुगल === पृथ्वीनारायण शाहले [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[मुगल साम्राज्य|बादसाह]] शाह आलम द्वितीयबाट ‘शमशेर बहादुर जंग’ भन्ने पदवी पाएका थिए। यसलाई उनीसहित उनीपछिका शाह राजाहरूले आफ्नो प्रशस्तिमा राख्दै आए। विक्रम संवत् १८२८ सालदेखि चलाइएको यो उपाधिलाई राजा महेन्द्रले २०१९ सालमा मात्रै हटाएका हुन् <ref>[[बाबुराम आचार्य]], पृथ्वीनारायण शाहको संक्षिप्त जीवनी, पृष्ठ ४८६-४९१</ref>। === बाइसे-चौबिसे === ===सल्यानसँगको सम्बन्ध=== वि.स १८२३ मा [[सल्यान राज्य|सल्यानी राजा]] श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभिम शाहसँग आफ्ना छोरी [[विलासकुमारी]]को विवाह गराई मैत्री सम्बन्ध कायम गरेका थिए। == नीति == === आर्थिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहले आर्थिक समृद्धिका बारेमा पनि धेरै कुरा व्यक्त गरेका छन्। मुलुक गरिब भयो भने सुरक्षित रहन सक्दैन भन्ने उनको मान्यता रहेको थियो। सरकारले कर उठाउनका लागि कसैलाई ठेक्का नदिइकन आफैँले सो कार्य गर्नु पर्छ भन्ने उनले धारणा रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक= डा. जयराज आचार्य|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको परराष्ट्र नीतिका पञ्चतत्व|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2018/01/651810|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> तात्कालिक समयमा, उनले पूर्व र पश्चिमको बाटोहरू बन्द गर्दै काठमाडौँसम्मको यातायातको बाटो खुलाउने इच्छा राखेका थिए। पृथ्वीनारायण शाहले स्थानीय उत्पादनलाई जोड दिएका थिए। उनको कृति दिव्योपदेशमा उनले विदेशी व्यापारीहरू नेपाल प्रवेश गरेभने यसलाई मरुभूमि बनाएर छोड्ने धारणामा रहेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायणः राष्ट्रनिर्माता कि विस्तारवादका नाइके ?|युआरएल=https://ratopati.com/story/74048|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> यस्तै सन्दर्भमा उनले विदेशी कपडा लगाउनलाई बहिष्कार गर्ने सल्लाह दिएका थिए र स्थानीय मानिसहरूलाई कपडा बुन्न प्रशिक्षण समेत दिएका थिए। स्थानीय सम्पत्ति देशबाट बाहिर जान नहुने उनको विश्वास रहेको थियो। उनले नेपाली जडिबुटीलाई विदेशी भूमिमा बेच्न र यसबाट प्राप्त सम्पत्तिलाई देशमा फिर्ता ल्याउन प्रोत्साहित गरेका थिए। उनी पैसा देश भित्र मात्र रहेको हेर्न चाहन्थे। उनले प्रसिद्ध भनाइमा उनले, "प्रजा मोटो भए दरबार पनि बलियो रहन्छ" भनेर बताएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=इतिहासलाई जोगाएर राख्नु पर्छ; मार्नु हुन्न|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2019/01/09/74013.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ब्रिटनेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === रक्षा नीति === पृथ्वीनारायण शाहले किल्लाहरू निर्माणमा जोड दिएका थिए। उनले नेपालको भूमिलाई भगवान आफैले बनाएको प्राकृतिक किल्लाको रूपमा लिएका थिए। उनले शिवपुरी, फूलचौकी, चन्द्रगिरी, महादेवपोखरी, पालुङ, डापाचा र काहुलेमा बलियो किल्ला तयार पार्न र प्रत्येकमा तोप राख्न सुझाव दिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहलाई के ले विजयी बनायो ?|युआरएल=https://www.dekhapadhi.com/news/5107|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देखापढी अनलाइन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> भन्ज्याङमा फलामेका ढोकाहरू निर्माण गर्न र ती सबैमा तोपहरू तयारी अवस्थामा राख्ने गरि उनले निर्माण गराएका थिए जसमा उनले देशलाई जासूस, शरणार्थी, हत्यारा आदिबाट जोगाउने विश्वास गरेका थिए।<ref name=":3">{{Cite book|title=बडामहाराज पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उपदेश|last=आचार्य, बाबुराम|first=नरहरिनाथ, योगी|publisher=श्रीकृष्ण आचार्य|year=२०१४|isbn=978-99933-912-1-0|location=काठमाडौँ|pages=४,५}}</ref> === धार्मिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहमा धार्मिक श्रद्धा निकै रहेको थियो। यीनी काली र [[गोरखनाथ]]का उपासक थिए। यसकारण ले उनले आफ्ना छापमा आफ्नो नाम नलेखी कालीको नामान्तर भवानी र यिनको हतियार [[खड्ग]] राखिदिए। कालीका पूजामा सिन्दूरको प्रयोग हुने हुनाले यो छापमा लगाउँदा पनि सिन्दूरकै व्यवहार गर्ने नियम गरे। यस कारण यो छाप [[लालमोहर]] भन्ने नामले प्रसिद्ध भयो। राज्य भवानीको हो, संरक्षक मा हुँ भन्ने भावना यिनको मनमा थियो। यिनका उत्तराधिकारी महाराजहरूले पनि यस छापलाई आफ्नो छाप मानेर त्यस भावनालाई कायमै राखे। पृथ्वीनारायण शाहले चाँदीका टकमा एकापट्टि आफ्नो नाम राखेर अर्कापट्टि भवानी र गोरखनाथ को नाम समेत छपाउने नियम गरे। पृथ्वीनारायण शाह [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]]का पक्षपाती भए पनि [[बौद्ध धर्म]]को आदर गर्दथे। यिनले [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] दखल गरे पछी भोटका सक्य लामाले सिम्भु [[चैत्य]] मर्मत गर्न लाग्दा मेरुदण्डको लागि चाहिने अग्राखको लिङ्गो नुवाकोटबाट पथाइदिएका थिए। कीर्तिपुर दखल हुने बित्तिकै त्यहाँका चैत्यका निमित्त केही जमीन दाङ पनि दिए। सेसातका मल्ल राजाहरोका इष्टदेवता टावर वा [[तलेजु भवानी|तलेज्यूका]] पूजाआज्ञा पनि पूर्ववत् कायम राखे। नयाँ रियासत जितिएपछी त्यहाँका देवीदेवताका देवलहरू मर्मत गर्ने र यिनका आजापूजालाई [[गुठी]] जमिन बढाइदिने भारदारहरूको पहिलो काम हुन्थ्यो। यस काममा [[अमरसिंह थापा]] (बडा) विशेष प्रसिद्ध थिए.<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=इतिहास शिरोमणी बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |journal=पूर्णिमा |issue=81 |pages=72 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008091759/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |archive-date=2023-10-08 |access-date=2023-11-01 }}</ref> ==दिव्योपदेश== {{Quote box | quote = मेरा साना दुखले आर्ज्याको मुलुक होइन यो चार जात छात्तिस वर्णको साझा फूलबारी हो सबलाई चेतना भया।}} {{मुख्य|दिव्योपदेश}}[[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह]] आफ्नो अन्तिम समयमा [[शेरा दरबार]] दिएका दिव्योपदेशका कारणले चर्चित छन्। उनका उपदेशहरू आजपनि समय सान्दर्भिक रहेको धेरैको बुझाइ रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज कँडेल|शीर्षक=पृथ्वीनारायणका दिव्योपदेशको सान्दर्भिकता|युआरएल=https://gautambuddhasandesh.com/?p=7491|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण नारायण शाहका अनुसार "बुढाहरू मर्दा कोहि अर्ति दिन्छन्, पछिल्ला पुस्तालाई ती कुरा गतिला हुनाले एकले अर्कालाई भन्दै राज्य सञ्चालन गर्दै जान्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८५</ref> पृथ्वीनारायणले आफ्नो अन्तिम समय तिर भारदारहरूलाई उपदेश दिएका दिए। उनका अन्तिम सन्देशहरूबाट त्यस्ता पेचिला र चोटिला कुराहरू झल्कन्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८४</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चेतना भया|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/136753-1515644040.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> == सन्तानहरू == [[File:Idols - Flickr - askmeaks.jpg|thumb|Idols of PrithviNarayan Shah with his two wives]] {| class="wikitable plainrowheaders" ! rowspan="2" scope="col" |नाम ! rowspan="2" scope="col" |जन्म ! colspan="2" |विवाह ! rowspan="2" |मृत्यु ! rowspan="2" scope="col" |बच्चाहरू |- ! scope="col" |जीवनसाथी !मिति |- ! scope="row" |[[प्रतापसिंह शाह|युवराजाधिराज प्रतापसिंह]] |५ बैशाख १८०८ |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी]]''(अरु थप पनि छन्)'' | |वि.सं. १८४२ |[[रणबहादुर शाह|युवराजाधिराज रणबहादुर]]<br/>[[बिदुर शाह|अधिराजकुमार विदुरबहादुर]]<br/>[[शेरबहादुर शाह|अधिराजकुमार शेरबहादुर]]<br/>''(अरु थप पनि छन्)'' |- ! scope="row" |[[बहादुर शाह|अधिराजकुमार बहादुर]] |वि.सं. १८१४ असार ६ |विद्या लक्ष्मी देवी | |वि.सं. १५ असार १८५४ |[[रिपू मर्दन शाह|अधिराजकुमार रिपू मर्दन]]<br/>[[शत्रु मन्जन शाह|अधिराजकुमार शत्रु मन्जन]] |- ! rowspan="2" scope="row" |[[विलासकुमारी|अधिराजकुमारी विलासकुमारी]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[रणभीम शाह]] | rowspan="2" |१७६६ | rowspan="2" | | |- | |- !चौतारिया रणसिंह शाह | | | | | |} == स्मारक == * [[पृथ्वी राजमार्ग|पृथ्वी राज मार्ग]] * पृथ्वी राजपथ * पृथ्वी सालिक([[सिंहदरबार|सिंह दरबार]]) * पृथ्वी सालिक([[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर्]]) * पृथ्वी सालिक, [[चन्द्रागिरी डाँडा|चन्द्रागिरि]] * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, राष्ट्र बिभुती पार्क, पोखरा * [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस|पृथ्वी नारायण क्याम्पस]] , पोखरा * पृथ्वी संग्राहलय * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, सिन्धुली गदी ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== ===उद्धरणहरू=== {{Reflist}} ===पुस्तकहरू=== * {{Cite web |last=दाहाल |first=पेशल |date=२०५७ |title=नेपालको इतिहास |url=https://archive.org/details/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/mode/2up |url-status=dead |archive-url=https://ia802509.us.archive.org/23/items/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/Nepalko%20Itihas%20by%20Peshal%20Dahal_text.pdf |archive-date=२ जेष्ठ २०७९ |access-date=२ जेष्ठ २०७९ |publisher=एम. के. पब्लिशर्स एण्ड डिस्ट्रिब्यूटर्स|ref = {{harvid|दाहाल|२०५७}}}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|२७ पुस|१७७९|१ माघ|१९३१}} {{S-reg|}} |- {{succession box | before = [[नरभूपाल शाह]] | title = [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का राजा | years = १७९९–१८३१| after = नेपालको राजाको रूपमा}} {{succession box | before = गोरखाको राजाको रूपमा| title = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]] | years = १८३१–१८३४ | after = [[प्रतापसिंह शाह]]}}{{s-end}} {{मूल_सर्ट:शाह, पृथ्वीनारायण}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह| ]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]] 0lu9n6sg2x0f8yk0rua5y475qyejisn 0 23114 1393268 1391961 2026-10-29T02:19:26Z ~2026-57646-03 81648 /* */ 1393268 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{संक्षिप्त विवरण|नेपाली-भारतीय शेर्पा पर्वतारोही}} {{Infobox mountaineer | name = तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा | image = {{multiple image|caption_align=center|header_align=center|align = center|direction = vertical|width = 200|image1 = Tenzing Norgay (cropped).jpg|image2 = Tenzing Norgay signature.svg}} | caption = नोभेम्बर १९६७ [[स्टकहोम]], स्विडेनमा शेर्पा | birth_name = नाम्ग्याल वाङ्दी | main_discipline = [[पर्वतारोहण|पर्वतारोही]] | birth_date = वि.सं १९७१ जेठ १६ | birth_place = [[खुम्बु]], [[सोलुखुम्बु जिल्ला]], [[सगरमाथा अञ्चल]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date = २०४३ वैशाख २६ | death_place = [[दार्जिलिङ]], [[पश्चिम बङ्गाल]], भारत | nationality = [[नेपाली]], [[भारतीय]] <!-- Please do not change -- (see source at http://en.wikipedia.org/wiki/User_talk:Racerx11/Archive_1#Tenzing_Noray.27s_citizenship)--> | start_age = १९ वर्ष | start_discipline = भरिया | notable_ascents = [[सगरमाथा]]को प्रथम आरोहण, २०१० जेठ १६<ref>{{cite web|author=|title=तेन्जिङको त्यो पहिलो पाइलो|url=https://annapurnapost.com/news/tenjingko-tyo-philo-paailo-180509|language=नेपाली |work=|website=अन्नपूर्ण पोस्ट|date=|accessdate=२३ भदौ २०७९}}</ref> | partnerships = [[एडमन्ड हिलारी]] | spouse = * दावा बुठ्रीद् (वि.सं १९९१-२०००) * आङ ल्हमो (वि.सं २००१-२०२०) * दक्कु (?-?) | children = ७<ref>*{{cite web |title=A Lofty Legacy |url=https://www.unh.edu/unhtoday/2020/03/lofty-legacy |website=UNH Today |publisher=University of New Hampshire |access-date=23 July 2022 |language=en |date=10 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201132918/https://www.unh.edu/unhtoday/2020/03/lofty-legacy |archive-date=1 December 2022 }} *{{cite news |last1=Flinn |first1=John |title=Connected to the Khumbu / Tenzing Norgay's son, Norbu, and Richard Blum exemplify the Bay Area's rich shared history with Mount Everest and its denizens. This month marks 50 years since the mountain's first conquering |url=https://www.sfgate.com/bayarea/article/Connected-to-the-Khumbu-Tenzing-Norgay-s-son-2647299.php |access-date=23 July 2022 |work=SFGATE |date=18 May 2003 }} *{{cite news |last1=Clash |first1=Jim |title=Son Of Tenzing Norgay Calls For Better Climbing Benefits For The Sherpa Community |url=https://www.forbes.com/sites/jimclash/2017/06/15/son-of-tenzing-norgay-calls-for-better-climbing-benefits-for-the-sherpa-community/ |access-date=23 July 2022 |work=Forbes |language=en }} *{{cite news |title=Sherpa: Norbu Tenzing on the Everest 'circus' and the inevitability of another disaster |url=https://www.theguardian.com/film/2016/mar/30/sherpa-norbu-tenzing-on-the-everest-circus-and-the-inevitability-of-another-disaster |access-date=23 July 2022 |work=[[द गार्डियन]] |date=30 March 2016 |language=en }}</ref> }} '''तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा''' ([[शेर्पा भाषा|शेर्पा]]: བསྟན་འཛིན་ནོར་རྒྱས); सम्भवतः १९७१ जेठ १६ - २०४३ वैशाख २६), जन्मनाम नाम्ग्याल वाङदी, र तेन्जिङ शेर्पाको<ref>{{cite book |last1=Norgay |first1=Jamling Tenzing |last2=Coburn |first2=Broughton |title=Touching My Father's Soul: In the Footsteps of Sherpa Tenzing |date=2002 |publisher=Ebury Press |isbn=978-0-09-188467-3 |url=https://books.google.com/books?id=tiQ30qkDseEC |language=en}}</ref> नामबाट पनि परिचित, एक नेपाली शेर्पा पर्वतारोही थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.tenzingasianholidays.com/about-us/history.html |title=Tenzing Norgay and the Sherpas of Everest&nbsp;— Sherpa Tenzing Norgay Nepalese Mountaineer- Information on Tenzing Norgay |publisher=tenzingasianholidays.com |access-date=2 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302075925/http://www.tenzingasianholidays.com/about-us/history.html |archive-date=2 March 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302075925/http://www.tenzingasianholidays.com/about-us/history.html |date=2 March 2014 }}</ref><ref name="The Observer">{{cite news |last1=Douglas |first1=Ed |title=Secret past of the man who conquered Everest |url=https://www.theguardian.com/world/2000/dec/24/books.booksnews |access-date=22 August 2014 |work=The Observer |date=24 December 2000}}</ref> उनी [[सगरमाथा]]को शिखरमा पुग्ने पहिलो दुई व्यक्तिहरूमध्ये एक थिए, जुन उनले २०१० जेठ १६ मा [[एडमन्ड हिलारी]]सँग पूरा गरेका थिए।<ref>{{cite web|author=|title=अन्तर्राष्ट्रिय सगरमाथा दिवस : सगरमाथा आरोहणको ६८ वर्षे इतिहासमा बनेका सात अनौठा कीर्तिमान|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/64933/2021-05-30|language=नेपाली|work=|website=नयाँ पत्रिका दैनिक|date=|accessdate=२३ भदौ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[टाइम (पत्रिका)|टाइम]] पत्रिकाले नोर्गेलाई २० औँ शताब्दीका १०० सबैभन्दा प्रभावशाली व्यक्तिहरू सूचीमा राखेको थियो।<ref>{{cite magazine |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,26473,00.html |title=TIME 100 Persons of The Century |magazine=TIME |date=6 June 1999 |access-date=31 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160523112333/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,26473,00.html |archive-date=23 May 2016 }}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == तेन्जिङको प्रारम्भिक जीवनका परस्पर दावी गरिएका विवरणहरू छन्। उनले आफ्नो आत्मकथामा आफू उत्तरपूर्वी [[नेपाल]]को खुम्बुको तेङ्बोचेमा जन्मेर हुर्केको शेर्पा भएको उल्लेख गरेका छन्।<ref name="Ullman">Tenzing & Ullman</ref> सन् १९८५ मा अखिल भारतीय रेडियोलाई दिएको एक अन्तरवार्तामा उनले आफ्ना आमाबाबु [[तिब्बत]]बाट आएको तर आफू नेपालमा जन्मेको बताएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GbTgL6xpQuE|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511213141/https://www.youtube.com/watch?v=GbTgL6xpQuE&gl=US&hl=en|archive-date=11 May 2020|url-status=live|title=Tenzing Norgay Sherpa's interview, in Tibetan, with All India Radio, Kurersong, India.|last=Sonam G. Sherpa|date=27 August 2013|access-date=27 March 2018|via=[[युट्युब]]}}</ref> उनका छोरा जाम्लिङ तेनजिन नोर्गेद्वारा सह-लिखित एक पुस्तक सहित धेरै पछिका विवरणहरू अनुसार, उनको जन्म [[तिब्बत]]मा भएको थियो,<ref>{{Cite book|title=Touching My Father's Soul: a Sherpa's Journey to the Top of Everest|url=https://archive.org/details/touchingmyfather0000norg_x7z9|last1=Norgay|first1=Jamling Tenzing|last2=Coburn|first2=Broughton|publisher=HarperSanFrancisco|others=Forward by His Holiness the Dalai Lama|year=2002|isbn=0062516876|location=San Francisco, California|pages=XV|chapter="Introduction" written by Jon Krakauer, February 2001|oclc=943113647}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/everestmountainw00cobu/page/112|title=Everest : Mountain Without Mercy|last=Coburn|first=Broughton|publisher=National Geographic Society|year=1997|isbn=0792270142|location=Washington, DC|pages=[https://archive.org/details/everestmountainw00cobu/page/112 112]|oclc=36675993}}</ref> उनी खारता उपत्यकाको त्से चुमा, र थामेमा हुर्केका थिए। उनले आफ्नो प्रारम्भिक बाल्यकाल देशको उत्तरमा रहेको खारतामा बिताएका थिए।<ref>{{cite web|date=1 March 2016|title=Leadership|url=http://www.thamesherpafund.org/about-1|access-date=17 May 2014|publisher=Thames Sherpa Fund}}</ref> नोर्गे [[खुम्बु]]को एक शेर्पा परिवारका लागि काम गर्न बाल्यकालमा नेपाल गएका थिए।<ref name="The Observer" /><ref>{{Cite ODNB|id=50064|title=Tenzing Norgay}}</ref><ref>{{cite book |last1=Webster |first1=Ed |title=Snow in the Kingdom : my storm years on Everest |url=https://archive.org/details/snowinkingdommys0000webs |date=2000 |publisher=Mountain Imagery |location=Eldorado Springs, Colorado |isbn=9780965319911}}</ref><ref>{{cite news |last1=Rai |first1=Hemlata |title=The Fortunate Son |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/nepalitimes/pdf/Nepali_Times_147.pdf |access-date=22 August 2014 |work=Nepali Times |date=30 May 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115131/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/nepalitimes/pdf/Nepali_Times_147.pdf |archive-date=26 August 2014 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Das |first1=Sujoy |title=Sixty years of the dream conquest |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/sixty-years-of-the-dream-conquest/cid/1289402 |access-date=3 October 2020 |work=The Telegraph, Calcutta |date=6 April 2014}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.sherpals.com |title=Honours: Honours for Tenzing |date=7 October 2014}}</ref> [[खुम्बु]] सगरमाथाको नजिकै अवस्थित छ, जसलाई तिब्बती र शेर्पाहरूले चोमोलुङ्मा भन्छन्; मानक [[ल्हासा तिब्बती|तिब्बती भाषा]]मा, त्यो नामको अर्थ "पवित्र आमा" वा शिखरकी देवी हो।<ref>{{cite book |title=''Everest'' |date=1998 |edition=IMAX |author=Norgay's son |url=http://www.netflix.com/WiPlayer?movieid=22303843&trkid=&tctx= }}</ref> [[बौद्ध धर्म]], शेर्पा र तिब्बतीहरूको परम्परागत धर्म हो र {{पृष्ठको नाम}} बौद्ध धर्मावलम्बी थिए।<ref name="Ullman"/> यद्यपि उनको जन्म मिति अज्ञात रहेको मानिन्छ। सन् १९५३ मे २९ (२०१० जेठ १६) मा [[सगरमाथा]]को सफल आरोहण पछि उनले त्यस दिन आफ्नो जन्मदिन मनाउने निर्णय गरेका थिए।{{sfn|Hunt|1953|pp=60,61}} तेन्जिङ नोर्गेको बाल्यकालको नाम "नाम्ग्याल वाङ्दी" थियो, तर बाल्यकालमा उनको नाम प्रमुख [[लामा]] र रोङबुक गुम्बाका संस्थापक ङावाङ तेन्जिन नोर्बुको सल्लाहमा परिवर्तन गरिएको थियो।<ref name="ODNB">{{cite news |author=Hansen, Peter H. |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/50064 |title=Tenzing Norgay [Sherpa Tenzing&#93; (1914–1986) |work=Oxford Dictionary of National Biography|publisher=Oxford University Press|date=2004 |access-date=18 January 2008 |doi=10.1093/ref:odnb/50064}}</ref> "तेन्जिङ नोर्गे"को अनुवाद "धनी-भाग्यमानी-धर्मको अनुयायी" हुन्छ। उनका बुबा, एक तिब्बती चौरी गोठाला, घाङ ला मिङमा (मृत्यु सन् १९४९) थिए, र उनकी आमाको नाम डोक्मो किन्जोम हो, जो तिब्बती थिइन्। तेन्जिङ १३ जना बालबालिकामध्ये ११औँ सन्तान थिए, जसमध्ये धेरैको युवावस्थामै मृत्यु भएको थियो।<ref name="Ullman" /> तेन्जिङ किशोरावस्थामा दुई पटक घरबाट भागेका थिए, पहिले [[काठमाडौँ]] र पछि भारतको [[दार्जिलिङ]], त्यो समयमा पूर्वी हिमालय आरोहणको अधिकांश अभियानहरूको सुरुवात बिन्दु थियो।<ref>{{cite book |author=Ortner, Sherry B. |url=https://books.google.com/books?id=wLgim3BZ5mwC&q=norgay+Tengboche&pg=PA112 |title=Life and Death on Mt. Everest: Sherpas and Himalayan Mountaineering |publisher=Princeton University Press|year=2001 |page=112 |isbn=0-691-07448-8}}</ref> उनलाई एक पटक भिक्षु बन्न तेङ्बोचे गुम्बामा पठाइएको थियो, ।१ ९ वर्षको उमेरमा उनी [[दार्जिलिङ]]को तु सोङ बुस्ती जिल्लामा शेर्पा समुदायमा बसोबास गर्न थालेका थिए।<ref name="Ullman"/> == सगरमाथा पश्चात् == सन् १९५४ मा [[दार्जिलिङ]]को हिमालय पर्वतारोहण संस्थानको स्थापना हुँदा तेन्जिङ नोर्गे पहिलो स्थल प्रशिक्षण निर्देशक बनेका थिए। [[File:Himalayan Mountaineering Institute, Darjeeling in 2011.jpg|thumb|हिमालय पर्वतारोहण संस्थानको छाप]] जनवरी १९७५ मा, [[भुटान]]का राजा जिग्मे सिङ्ग्ये वाङ्चुकको अनुमतिमा नोर्गेले देशमा प्रवेश गर्ने पहिलो अमेरिकी पर्यटक पार्टीका लागि सिरदार (सहयोगी)को रूपमा सेवा गरेका थिए।<ref>{{cite web |last=Giles |first=Kea |url=http://keagiles.blogspot.com/2010/04/branding-bhutan.html |title=Dragonfly Wars: "Branding Bhutan"&nbsp;— or the story of a "Trek through Time" |publisher=Keagiles.blogspot.com |date=4 April 2010 |access-date=21 February 2014}}</ref><ref name="auto">{{cite news |date=28 June 1982 |location=Boulder, CO |work=Daily Camera |title=Trek through Time |pages=1C, 3C}}</ref> माउन्टेन ट्राभल (हाल माउन्टेन ट्राभल-सोबेक भनिने) नामक एक कम्पनीद्वारा एकसाथ ल्याइएको यस समूहले पदयात्रा सुरु गर्नुअघि पहिलो पटक नोर्गेलाई [[भारत]]मा भेटेको थियो। आधिकारिक पदयात्रा उत्तरी भुटानको पारोबाट सुरु भएको थियो र यसमा प्राचीन बौद्ध गुम्बा [[पारो ताकसाङ]]को भ्रमण समावेश थियो र त्यसपछि नेपाल र सिक्किम हुँदै भारत फर्केका थियो। नोर्गेले आफ्नो समूहलाई सिक्किमका राजा ([[सिक्किम]]का अन्तिम राजा, सिक्किम हाल भारतको एक भाग भएकोले)सँग परिचय गराएका थिए र उनीहरूलाई बिदाइ समारोहका लागि आफ्नो घरमा पनि ल्याएका थिए। सन् १९७८ मा नोर्गेले तेन्जिङ नोर्गे एडभेन्चर्सको स्थापना गरेका थिए,[४५] जुन हिमालयमा पदयात्रा प्रदान गर्दछ।<ref>{{cite web |url=http://www.tenzing-norgay.com/ |title=Welcome to the site of Tenzing Norgay Adventures |publisher=Tenzing-norgay.com |access-date=21 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050911230613/http://www.tenzing-norgay.com/ |archive-date=11 September 2005 }}</ref> सन् २०२१ मा, यो कम्पनी उनका छोरा जाम्लिङ तेन्जिङ नोर्गेले चलाएका थिए, जो सन् १९९६ मा सगरमाथाको चुचुरोमा पुगेका थिए।<ref>{{Cite web|last=Norgay|first=Jamling Tenzing|title=Introduction by Tenzing Norgay Adventures - Jamling|url=http://www.tenzing-norgay.com/pages/|url-status=live|access-date=2021-08-05|website=Tenzing Norgay Adventures|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805055426/http://www.tenzing-norgay.com/pages/|archive-date=2021-08-05}}</ref> == सम्मान== २०१० जेठ १६ गते विश्वकै अग्लो शिखर सगरमाथा आरोहण गरेर फर्किएका तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र [[एडमन्ड हिलारी]]को स्वागतार्थ काठमाडौँमा सम्मान कार्यक्रम भएको थियो।<ref>तेन्जिङ शेर्पाको सम्मानमा: इन्दिरा श्रेष्ठ कान्तिपुर</ref> ७ जुन १९५३ (२०१० असार २४) मा, महारानी [[एलिजाबेथ द्वितीय]]ले नोर्गेको उपलब्धिलाई मान्यता दिन चाहेको घोषणा गरिएको थियो। [[टेन डाउनिङ स्ट्रिट]]ले जुलाई १ मा, भारत र नेपाल सरकारसँगको परामर्श पछि, महारानीले नोर्गेलाई जर्ज पदक प्रदान गर्न अनुमोदन गरेकी थिइन्।<ref>{{cite news |title=George Medal for Tensing&nbsp;— Award Approved by the Queen |work=द टाइम्स |location=London |issue=52663 |date=2 July 1953 |page=6}}</ref> [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले उनको सम्मान स्वरूप, [[नेपाल तारा|सुप्रदीप्त मान्यवर नेपाल तारा]]द्वारा सम्मानित गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.achievement.org/achievers/hil0/large/hil0-038.jpg |title=Tenzing Norgay photograph |publisher=Achievement.org |access-date=21 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212151540/http://www.achievement.org/achievers/hil0/large/hil0-038.jpg |archive-date=12 December 2013 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212151540/http://www.achievement.org/achievers/hil0/large/hil0-038.jpg |date=12 December 2013 }}</ref> सन् १९५९ मा, [[भारत सरकार]]द्वारा उनलाई बहुप्रतिष्ठित [[पद्म भूषण|पद्मभूषण]] प्रदान गरिएको थियो।<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 }}</ref> सेप्टेम्बर २०१३ मा, [[नेपाल सरकार]]ले नेपाल रहेको ७,९१६ मिटर (२९,९७१ फिट) अग्लो शिखरको नाम तेन्जिङ शिखर राख्नका लागि प्रस्ताव गरेको थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2013/sep/06/mount-everest-hillary-tensing-peaks |work=The Guardian |title=Mount Everest: Hillary and Tenzing to have peaks named after them |date=6 September 2013}}</ref> दुबै तेन्जिङ र हिलारी शिखर [[चोयु हिमाल|चोयु]] देखि [[ग्याचुङ काङ]]सम्मको लामो हिमशृङ्खलामा रहेका छन् भने तेन्जिङ शिखर [[चोयु हिमाल]] ओयुको नजिक रहेको छन् । जुलाई २०१५ मा, क्षुद्र ग्रह [[यमग्रह|यम]]मा ३.४ किलोमिटर अग्लो (११,००० फिट) अग्लो पर्वत शृङ्खलाको नाम तेन्जिङ मोन्टेस राखिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1704/|title=International Astronomical Union – IAU|website=www.iau.org|access-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907204238/https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1704/|archive-date=7 September 2017}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन र निधन == [[File:House of Tenzing Norgay in Darjeeling.jpg|thumb|[[दार्जिलिङ]]मा रहेको घर जहाँ नेर्गेले आफ्नो अन्तिम वर्षहरू बिताएका थिए।]] नोर्गेले आफ्नो जीवनकाल भरि तीन पटक विवाह गरेका थिए। उनकी पहिलो पत्नी दावा बुठ्रिद्को वि.सं २००० मा निधन भएको थियो। उनीहरूका एक छोरा, निमा दोर्जे थिए जसको चार वर्षको उमेरमा मृत्यु भएको थिए, र दुई छोरीहरू: पेम पेम, जसको छोरा, टासी तेन्जिङले सगरमाथा चढेका थिए, र निमा, जसको फिलिपिनी ग्राफिक डिजाइनर, नोली गलाङसँग विवाह भएको थियो।<ref name="Ullman"/><ref name=barnes>Tenzing and Barnes</ref> नोर्गेको दोस्रो पत्नी आङ ल्हमो थिइन्, जो उनको पहिलो श्रीमतीको काकाको छोरी थिइन्। दोस्रो विवाह गरेता पनि तेन्जिङको उनीसँग सन्तान भएको थिएन।<ref name="Ullman"/> उनको तेस्रो पत्नी दक्कु थिइन्, जसलाई उनले दोस्रो पत्नी जीवित छँदा विवाह गरेका थिए। शेर्पाहरूको रीतिरिवाजले अनुमति दिएका कारण उनले तेस्रो विवाह गरेका थिए। उनीहरूका तीन छोराहरू (नोर्बु, जामलिङ र धमे) र एक छोरी डेकी थिए, जसको पछि अमेरिकी वकिल क्लार्क ट्रेनरसँग विवाह भएको थियो। वि.सं २०५९ मा जाम्लिङले [[एडमन्ड हिलारी]]का छोरा पिटर हिलारीसँँग आफ्ना पिताको ५०औँ वार्षिकोत्सवका अवसरमा सगरमाथा आरोहण गरेका थिए।<ref name=barnes/> [[File:Tenzing Norgay memorial.jpg|thumb|तेन्जिङ नोर्गे स्मारक]] नोर्गेको २०४३ वैशाख २६ गते, ७१ वर्षको उमेरमा [[भारत]]को [[पश्चिम बङ्गाल]]को [[दार्जिलिङ]]मा मस्तिष्क रक्तस्रावको कारण मृत्यु भएको थियो।<ref>{{cite web|author=|title=तेन्जिङ नोर्गे – कसरी पुगेका थिए उनी सगरमाथाको चुचुरोमा ?|url=https://emulyankan.org/tenzing-norgey-climb-everest/|language=नेपाली|work=|website=मूल्याङ्कन दैनिक|date=|accessdate=२३ भदौ २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220911140034/https://emulyankan.org/tenzing-norgey-climb-everest/|archive-date=2022-09-11}}</ref> उनको पार्थिव शरीरलाई दार्जिलिङको हिमालय पर्वतारोहण संस्थानमा अन्त्येष्टि गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/remembering-tenzing-norgay-on-his-29th-death-anniversary/1/437369.html|title=Tenzing Norgay: Interesting facts about the Mountaineer's Life|website=India Today|access-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427193232/http://indiatoday.intoday.in/education/story/remembering-tenzing-norgay-on-his-29th-death-anniversary/1/437369.html|archive-date=27 April 2017}}</ref><ref>{{cite journal |title= TENZING NORKAY, 72, IS DEAD: CLIMBED EVEREST WITH HILLARY |date= 10 May 1986 |journal= The New York Times |url= https://www.nytimes.com/1986/05/10/obituaries/tenzing-norkay-72-is-dead-climbed-everest-with-hillary.html |access-date= 16 October 2018}}</ref> उनकी विधवा श्रीमती दक्कुको वि.सं २०४८ मा मृत्यु भएको थियो। <ref>{{cite web|url=http://articles.orlandosentinel.com/1992-09-23/news/9209230223_1_tenzing-norgay-everest-sir-edmund-hillary|title=Daku Norgay|website=orlandosentinel.com|access-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519201148/http://articles.orlandosentinel.com/1992-09-23/news/9209230223_1_tenzing-norgay-everest-sir-edmund-hillary|archive-date=2017-05-19}}</ref> == विरासत == ===पुरस्कारहरू=== * सन् २००३ मा, नोर्गेको सगरमाथाको शिखर सफलताको स्वर्ण जयन्तीको उपलक्ष्यमा, [[भारत सरकार]]ले आफ्नो सर्वोच्च साहसिक खेल पुरस्कारको नाम, तेन्जिङ नोर्गे राष्ट्रिय साहसिक कार्य पुरस्कारमा परिवर्तन गरेको थियो।<ref>{{cite press release|title=Prime Minister Inaugurates Golden Jubilee Celebrations of the first assent of Mount Everest|url=http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rmay2003/20052003/r200520039.html|publisher=Press Information Bureau, India|access-date=1 February 2021|date=20 May 2003|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050106163533/http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rmay2003/20052003/r200520039.html|archive-date=6 January 2005}} *{{cite news |title=Vajpayee to inaugurate celebrations marking Everest conquest |url=https://zeenews.india.com/home/vajpayee-to-inaugurate-celebrations-marking-everest-conquest_99615.html |access-date=1 February 2021 |work=Zee News |date=20 May 2003 |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128113031/https://zeenews.india.com/home/vajpayee-to-inaugurate-celebrations-marking-everest-conquest_99615.html |url-status=live }}</ref> ===कला, मनोरञ्जन र सञ्चार=== ====साहित्य==== * सन् २०११ मा, भारतीय हास्य प्रकाशक अमर चित्र कथाले तेन्जिङ नोर्गेको बारेमा बालबालिकाहरूको हास्य पुस्तक जारी गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.amarchitrakatha.com/us/tenzing-norgay/ |title=Tenzing Norgay&nbsp;— Amar Chitra Katha |access-date=4 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150105000323/http://www.amarchitrakatha.com/us/tenzing-norgay |archive-date=5 January 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150105000323/http://www.amarchitrakatha.com/us/tenzing-norgay |date=5 January 2015 }}</ref> ====चलचित्र==== * सन् २००३ मा कोएन ब्रदर्सको चलचित्र इनटोलेरेबल क्रुएल्टीमा नोर्गेलाई चलचित्रको मुख्य पात्रले सक्षम पार्ने सकारात्मक कार्यको लागि रूपक सिर्जना गर्न उल्लेख गरेका छन्। <ref name="Big-Book-of-Glamour-p.94">{{cite book |author1=Richard Young|title=The Big Book of Glamour: 200 Secrets for Easier, Quicker and More Dynamic Photography |date=2015 |publisher=Amherst Media |isbn=978-1-60895-839-9 |page=94 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=2aEsDQAAQBAJ&q=Tenzing+Norgay+Intolerable+Cruelty+%282003%29&pg=PA94 |access-date=13 April 2021 |language=en |chapter=Find Your Tenzing Norgay}}</ref><ref name="review-Intolerable-Cruelty">{{cite web |author1=Brian Eggert |title=Intolerable Cruelty (2003) – Deep Focus Review – Movie Reviews, Critical Essays, and Film Analysis |url=https://deepfocusreview.com/reviews/intolerable-cruelty/ |website=Deep Focus Review |access-date=13 April 2021 |date=2020}}</ref> ===स्थानहरू=== *वि.सं २०६४ सालमा, लुक्ला विमानस्थलको नाम उनको सम्मानमा परिवर्तन गरि [[तेन्जिङ-हिलारी विमानस्थल]] कायम गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.worldhum.com/weblog/item/introducing_tenzing_hillary_airport_20080211/ |title=Introducing Tenzing Hillary Airport&nbsp;— Travel Blog |publisher=World Hum |access-date=21 February 2014}}</ref> * [[यमग्रह|यम]] ग्रहमा रहेको एउटा हिमालको नाम तेन्जिङ शिखर राखिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://pluto.jhuapl.edu/News-Center/News-Article.php?page=20170907 |title=Pluto Features Given First Official Names |publisher=NASA |date=7 September 2017 |access-date=25 September 2017}}</ref> * उनको सम्मानमा, क्षुद्र ग्रहको नाम ६४८१ तेन्जिङ राखिएको थियो।<ref>{{cite web |url=https://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=6481 | title =(6481) Tenzing = 1950 QK = 1978 UC3 = 1981 SV5 = 1987 DA = 1988 RH2 = 1994 EP2 | publisher =Minor planet center}}</ref> ===जनावर=== * उनको सम्मानमा विभिन्न चिडियाखानामा [[हाब्रे]]को नामकरण गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.knoxvilletn.gov/cms/One.aspx?portalId=109562&pageId=182588|title=Knoxville Zoo's Red Panda Cubs Officially Named – City of K...|website=www.knoxvilletn.gov|access-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831091231/http://www.knoxvilletn.gov/cms/One.aspx?portalId=109562&pageId=182588|archive-date=31 August 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nbcbayarea.com/news/local/SF-Zoos-Adorable-New-Red-Panda-Named-Tenzing-258335091.html|title=San Francisco Zoo's Adorable New Red Panda Named "Tenzing"|website=nbcbayarea.com|access-date=27 March 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hamiltonzoo.co.nz/news-and-diaries/zoo-news/red-panda-tenzing-/|title=Tenzing Norgay's family learns of red panda namesake – Hamilton Zoo|website=hamiltonzoo.co.nz|access-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208075718/http://hamiltonzoo.co.nz/news-and-diaries/zoo-news/red-panda-tenzing-|archive-date=8 February 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://hamiltonzoo.co.nz/news-and-diaries/zoo-news/red-pandas-now-classified-as-endangered/|title=Red pandas now classified as endangered – Hamilton Zoo|website=hamiltonzoo.co.nz|access-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209151447/http://hamiltonzoo.co.nz/news-and-diaries/zoo-news/red-pandas-now-classified-as-endangered/|archive-date=9 February 2019}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons category}} * [http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Virtual_Everest/-116.html तेन्जिङ नोर्गे] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070414143647/http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Virtual_Everest/-116.html |date=2007-04-14 }}, शाही भौगोलिक समाज * [http://www.sherpatenzingnorgay.com/index-noflash.html तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा फाउन्डेसन] * {{Internet Archive author |sname= |sopt=w}} [[श्रेणी:सोलुखुम्बु जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:जर्ज पदक प्राप्तकर्ताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय पर्वतारोहीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली पर्वतारोहीहरू]] [[श्रेणी:नेपाल तारा प्राप्तकर्ताहरू]] [[श्रेणी:तेन्जिङ नोर्गे|*]] [[श्रेणी:एडमन्ड हिलारी]] [[श्रेणी:भारतीय बौद्धहरू]] j5mlem94fqne3vo0nbmsu8dfy486fiy 0 23833 1393263 1390422 2026-10-28T23:38:22Z ~2026-57535-36 81646 /* */ म शम्भुनगरपालिका बासिन्दा हो । यो सत्य हो । 1393263 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = सप्तरी जिल्ला#मधेश प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति-->| subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]]|<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-saptari/bode-barsine?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = जितेन्द्रप्रसाद गुप्ता कलवार<small> ([[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) (हाल निलम्बित) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = अनिताकुमारी चौधरी <small> ([[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 108.71<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=15&municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 39634 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.63|86.67|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[मोहनपुर]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.shambhunathmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[सप्तरी जिल्ला]]को ९ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो। शम्भुनाथलाई नगरपालिका घोषित गर्दा सप्तरीका [[खोक्सरप्रवाहा]], [[मोहनपुर]], [[शम्भुनाथ]], [[भङ्गाहा]], [[बसबलपुर]] र [[रामपुर जमुवा]] गाविसलाई समेटिएको थियो।<ref name="new">{{cite web | url=http://mofald.gov.np/mofald/userfiles/news_186.xlsx | title=७२ नयाँ नगरपालिकाहरूको नाम, केन्द्र तथा वडा विभाजन | |date=२०७२ वैशाख २५ |accessdate= २०१७ अक्टोबर २६ | publisher=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय}}</ref><ref name="७२ नयाँ नगरपालिका">{{cite web | url=http://mofald.gov.np/mofald/userfiles/news_288.pdf | title=नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित ७२ नयाँ नगरपालिकाहरूको नाम, केन्द्र तथा वडा विभाजन | |date=२०७२ वैशाख २५ |accessdate= २०१७ अक्टोबर २६ | publisher=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय}}</ref><ref>{{cite web |title=थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित) |url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2014-05-08/388826.html |language=नेपाली |accessdate=2017-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170922094420/http://kantipur.ekantipur.com/news/2014-05-08/388826.html |archive-date=2017-09-22 }}</ref> भने २७ फागुन २०७३ मा क्षेत्र विस्तार गर्दा [[अर्नाहा, सप्तरी|अर्नाहा]] गाविसलाई पनि यसमा गाभिएको थियो। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३९,६३४ रहेको छ भने यहाँ ८,६७९ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ शम्भुनाथ नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[खोक्सरप्रवाहा]] (१-५) || २,३९३ || ३.०२ || ७९२.३८ |- | २ || [[खोक्सरप्रवाहा]] (६-९) || ३,१९८ || २६.२७ || १२१.७४ |- | ३ || [[शम्भुनाथ]] (१-४,९) || ४,३०६ || ६.४१ || ६७१.७६ |- | ४ || [[शम्भुनाथ]] (५-८) || २,८०३ || ५.८७ || ४७७.५१ |- | ५ || [[मोहनपुर]] (१-४) || २,२०५ || १.७१ || १२८९.४७ |- | ६ || [[मोहनपुर]] (५-९) || ३,७७६ || २.६५ || १४२४.९१ |- | ७ || [[भङ्गाहा]] (४-९) || ५,००० || ३३.७२ || १४८.२८ |- | ८ || [[भङ्गाहा]] (१-३) र [[बसबलपुर]] (७-९) || ३,०२८ || ७.७६ || ३९०.२० |- | ९ || [[बसबलपुर]] (१-६) || २,५३६ || ६.०२ || ४२१.२६ |- | १० || [[रामपुर जमुवा]] (१-३,९) || १,९५७ || २.४१ || ८१२.०३ |- | ११ || [[रामपुर जमुवा]] (४-८) || २,५५४ || ४.१६ || ६१३.९४ |- | १२ || [[अर्नाहा, सप्तरी|अर्नाहा]] || ५,८७८ || ८.७२ || ६७४.०८ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''३९,६३४''' || '''१०८.७२''' || '''३६४.५५''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcsaptari.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सप्तरी] {{सप्तरी जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] ei5krwfsz1qhss9e0i7pev8qa6cgasy 0 54466 1393273 1362270 2026-10-29T05:05:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393273 wikitext text/x-wiki {{Infobox| above = जुत्ता | image = [[File:Shoes and Fruit (p365 20).jpg|200px]] | caption = हङकङ पसलमा बेच्न राखिएका विभिन्न प्रकारक जुत्ताहरू | label1 = प्रकार | data1 = पाउपोश | label2 = प्रयोगकर्ता | data2 = पुरूष/महिला }} '''जुत्ता''' मानिसले आरम तथा सुरक्षाको लागि खुट्टामा पहिरिने बस्तु हो । ==इतिहास== ==भागहरू== ==प्रकार== ==निर्माण== ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी सुत्र== {{sisterlinks|Shoes}} * [http://www.footwearhistory.com Footwear History] * [https://web.archive.org/web/20150619010419/http://www.convertyourshoesize.com/ Shoe Size Converter and Charts] * [http://www.i18nguy.com/l10n/shoes.html International Shoe Size Conversion Charts], from i१८nguy's website, offers more information. * [http://www.schuh-lexikon.de/en/shoe-care.html Shoe Care]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130301225541/http://www.schuh-lexikon.de/en/shoe-care.html |date=2013-03-01 }} * [http://users.resist.ca/~kirstena/pageshoehistory.html The Political History of Shoes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727001634/http://users.resist.ca/~kirstena/pageshoehistory.html |date=2010-07-27 }} * [http://www.shoeguide.org ShoeGuide.Org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531183538/http://www.shoeguide.org/ |date=2008-05-31 }}, A footwear encyclopedia * [http://www.gentlemansgazette.com/how-to-make-shoes/ How to make shoes] {{पहिरनहरू}} [[श्रेणी:पाउपोश]] [[श्रेणी:पुरूषले लगाउने पहिरनहरू]] [[श्रेणी:महिलाले लगाउने पहिरनहरू]] {{Clothes stub}} l1iw0i352why2lit1y2e396ib3w8ctn 0 65309 1393267 969345 2026-10-29T01:27:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393267 wikitext text/x-wiki {{कम्पनी||प्राइभेट कम्पनी| |नाम = केपिएमजी |लोगो = [[चित्र:KPMG.svg|150px|KPMG Logo]] |प्रकार = स्विस कर्पोरेसन |उद्योग = लेखा व्यावसायी |स्थापित वर्ष = १९८७ |संस्थापक = पिट मारभिक तथा केलाईनभेल्ड |मुख्यालय = एमस्टलभेन, [[नेदरल्यान्ड]] |सेवा क्षेत्र = संसार भरि |प्रमुख ब्यक्तिहरू = जोन भेएमेयर (अध्यक्ष) |उत्पादन = |राजस्व = |चालु पुँजी = |जारी पुँजी = |कर्मचारी = १५५,१८० (२०१३) |उत्पादक = |परिसम्पत्ति = |सञ्चालन आय = २३.४२ विलियन अमेरिकन डलर(२०१३) |शुद्ध आय = |वेबसाईट = [https://www.kpmb.com/global आधिकारिक वेबसाइट] }} '''केपिएमजी''' लेखा व्यावसायी क्षेत्रमा संसारका चार ठूला लेखा व्यावसायी फर्महरु [[डेलोइट]], [[अर्नस्ट एन्ड योङ्ग]], [[प्राइस वाटर हाउस कुपरस]] मध्ये एक फर्म हो<ref>{{Cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/business/financial-services/kpmg-grows-to-match-rival-ernst-young/story-fn91wd6x-1226199492873 |title=केपिएमजी अर्नस्ट योङ्ग जत्तिकै ठुलो |access-date=2014-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107045857/https://www.theaustralian.com.au/nocookies?a=A.flavipes |archive-date=2019-01-07}}</ref> । यसको मुख्य कार्यालय एमस्टेलिभेस, [[नेदरल्यान्ड]]मा रहेको छ । यस फर्ममा जम्मा १५५,१८० जना कर्मचारीहरु काम गर्दछन् भने यसले विशेषगरी लेखापरीक्षण, कर तथा बौद्धिक सेवाहरू प्रदान गर्दछ । == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} {{Commonscat|KPMG}} [[श्रेणी:लेखा व्यावसायी फर्म]] 03cjtn1pacyoatapunzz88vb3l2gqvm 0 93502 1393262 1392323 2026-10-28T22:13:06Z Madeshi Brahman 78174 /* उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू */ 1393262 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = कुशवाहा (कोइरी)<br>kushwaha (Koiri) | image = [[File:Koiri caste couple of nepal.png|thumb|Koiri caste couple of nepal]] | caption = | popplace = {{flag|नेपाल}}, {{flag|भारत}}, {{flag|मौरिसस }}, {{flag|पाकिस्तान }}, {{flag|बर्मा }}, {{flag|बङ्गलादेश }} | pop = ३,५५,७०७ (नेपालको कुल जनसंख्याको १.२२%) २०२१ राष्ट्रिय जनगणना | languages = [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] र [[भोजपुरी]] | religions = [[हिन्दू धर्म]] १००% (२०२१) | related = अन्य इन्डो-आर्यन जाति र [[मधेशी]] समुदायहरू<ref>{{cite web |title=नेपाली मधेशी समाज (Nepalko Madheshi Samaj) |url=https://www.researchgate.net/publication/340827126 |website=ResearchGate |access-date=30 March 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scribd.com/doc/93185530/Social-Composition-of-Nepal-Caste-Ethnicity-amp-Religion |title=Chapter 3. Social composition of the Population: Caste/Ethnicity and Religion in Nepal |author=Dr. Dilli Ram Dahal |publisher=[[Government of Nepal]], Central Bureau of Statistics |date=2002-12-30 |accessdate=2013-12-05}}</ref> }} '''कुशवाहा (कोइरी)''' [[तराई]] मा वसोवास गर्ने एक उच्च जाति हो । नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या करिब १.२२% जति रहेको छ। यसको संख्या करिब ३ लाख ५५ हजार भन्दा बढी छ। यो समुदाय मुख्य रूपमा [[मधेश प्रदेश]], [[कोशी प्रदेश]], [[लुम्बिनी प्रदेश]] का जिल्लाहरूमा बढी बसोबास गर्छन् र मधेशी समाजमा एक महत्वपूर्ण समुदाय मानिन्छ। <ref>Government of Nepal, National Statistics Office. ''National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report''. Kathmandu: NSO, 2023. https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf</ref> यिनीहरूको मुख्य पुरखौली पेशा कृषि अनि जमिन्दारी हो । तर अब तिनीहरू हरेक पेशा, व्यवसाय, शिक्षा, निजामती सेवा, सेना आदिमा छन्, तिनीहरू अन्य मधेशी जातिहरूको तुलनामा प्रभावशाली र सुव्यवस्थित शक्तिशाली जाति हुन्। यिनीहरू निकै परिश्रमी हुन्छन् । कुशवाहा समुदाय मधेशी उच्च जातिको [[वैश्य]] वर्ग मा पर्दछन्<ref>Government of Nepal; Central Bureau of Statistics; UNFPA. ''Population Monograph of Nepal, Volume II: Social Demography''. Kathmandu: CBS/UNFPA, 2014. https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf</ref>, तर धेरैले आफूलाई [[क्षत्रिय]] दर्जा भएको दाबी पनि गर्छन्। यिनीहरूका पूर्वज शाकाहारी भएतापनि हाल यसमा परिवर्तन हुँदै आएको छ। यस समुदायमा परम्परागत रूपमा प्रचलित थर महतो रहेको पाइन्छ। नेपालमा कुशवाहा/कोइरी समुदायमा प्रयोग हुने थरहरूमा महतो, सिंह, कुशवाहा, मेहता, मौर्य, मुराव, भगत, सिन्हा तथा वर्मा आदि पर्दछन्। नेपालका केही कुशवाहा संगठनहरूले नेपालमा कुशवाहा(कोइरी) समुदायको जनसंख्या १० लाखभन्दा बढी रहेको दाबी गरेका छन्। यदि यो संख्या मानिने हो भने, यो नेपालका कुल जनसंख्याको करिब ३.४% बराबर हुन्छ।<ref>{{cite web |title=Kushwaha community claims over 10 lakh population in Nepal |url=https://www.enewsbureau.com/news-details/9602/2021-01-20 |website=eNews Bureau |date=20 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Final_Population_compostion_12_2.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics, Nepal}}</ref> == इतिहास == === उत्पत्ति === कुशवाहा समुदायको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध भारतका [[बिहार]] र [[उत्तर प्रदेश]] का कुशवाहासँग गहिरो छ। सयौं वर्षअघिदेखि धेरैजसो कुशवाहा नेपालमा बसोबास गर्न आएका हुन् र आफ्नो समृद्ध कृषि परम्परा ल्याएका छन्। यो समुदाय आफ्नो वंशलाई सूर्यवंशी राजवंशसँग जोड्दछ र परम्परागत रूपमा [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। उनीहरूलाई पौराणिक राजा कुश, जो भगवान् रामका पुत्र थिए, का वंशज मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Hari Bansh |title=The Terai Community and National Integration in Nepal |date=1993 |publisher=Centre for Economic and Technical Studies |isbn=978-81-7022-523-2}}</ref> ऐतिहासिक अभिलेखहरूले देखाउँछन् कि उनीहरूको मधेश क्षेत्रमा बसोबास आधुनिक नेपाल निर्माण हुनु अघि देखि नै रहेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal|date=3 March 2011}}</ref><ref name="madeshi EthnicGroupsNepal">{{cite web |title=Ethnic Groups in Nepal |url=https://www.madhesiyouth.com/data/federal-states-in-nepal/ethnic-groups-in-nepal/ }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नेपाल र विश्वभर कुशवाहा थर पनि व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ।<ref name="KushwahaSurname">{{cite web |title=Kushwaha Surname Distribution |url=https://forebears.io/surnames/kushwaha}}</ref> कुशवाहा समुदायका केही प्रतिनिधि खेलकुद र अन्य क्षेत्रमा पनि परिचित छन्, जस्तै अजय कुशवाहा(Ajay Kushwaha)।<ref name="AjayKushwahaFIBA">{{cite web |title=Ajay Kushwaha - FIBA Profile |url=https://www.fiba.basketball/en/players/251732-ajay-kushwaha}}</ref> नेपालमा कुशवाहाहरूको प्राचीन इतिहास विभिन्न क्षेत्रका ऐतिहासिक अभिलेखबाट ट्रेस गर्न सकिन्छ। मधेश क्षेत्रमा कुशवाहाहरूको उपस्थिति आधुनिक नेपालको स्थापना हुनु अघि नै देखिन्छ, जसलाई [[मिथिला |मिथिला]] र वरिपरि क्षेत्रहरूमा उनीहरूको बसोबास र शासनको ऐतिहासिक सन्दर्भहरूले प्रमाणित गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity and History |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal |date=3 March 2011 |access-date=2025-03-11}}</ref> कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने [[वंश]]हरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory">{{cite web |title=History of Kushwaha |url=https://kushwaha.in/history-of-kushwaha/}}</ref> {{Infobox royalty | name = कुश | title = [[अयोध्या|अयोध्या]] का राजकुमार<br>कासुर का राजा | type = हिन्दू | image = Kusa, one of Rāma’s sons..jpg | image_size = 100px | caption = कुश, [[राम]] र [[सीता]]का जुडवाँ पुत्रमध्ये एक | father = [[राम]] | mother = [[सीता]] | dynasty = [[रघुवंश|रघुवंश]]-[[सूर्यवंश]] | issue = अतिथि | spouse = कुमुदवती (''आनन्द रामायण'' अनुसार चम्पिका भनिने) }} नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने वंशहरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory"/> भारत र नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफूलाई [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र कुशका वंशज मान्दछ, मुख्य रूपमा रामायणसँगको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्धका कारण। हिन्दू परम्पराअनुसार, कुश आफ्नो जुडवाँ भाई [[लव]]सँगै पिता रामद्वारा निर्वासित गरिएपछि [[वाल्मीकि]]द्वारा हुर्काइएका थिए र पछि एक महत्वपूर्ण व्यक्तित्व बने। कुशवाहा समुदायले विश्वास गर्छ कि उनीहरूको नाम “कुश” बाट उत्पन्न भएको हो, जसले उनीहरूलाई [[अयोध्या]]को शाही वंशसँग प्रतीकात्मक रूपमा जोड्दछ।<ref>{{cite book |last1=Kumar |first1=Ashwani |title=Community Warriors: State, Peasants and Caste Armies in Bihar |date=2008 |publisher=Anthem Press |isbn=9781843317098 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=num2I4NFGqIC}}</ref> यो दाबी प्रायः उनीहरूको ऐतिहासिक भूमिका युद्धकर्मी र कृषकको रूपमा रहेर पनि बलियो बनाइन्छ, जुन [[क्षत्रिय]] वर्ग, अर्थात् युद्धकर्मी वर्ग,सँग मेल खान्छ, जसमा कुश रहेको मानिन्छ। धेरै कुशवाहाहरूले आफूलाई [[मौर्य वंश]] र [[शाक्य]] वंश (गौतम बुद्धको वंशज)सँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्, जसले उनीहरूको क्षत्रिय वंशावलीको विश्वासलाई थप बलियो बनाउँछ। समयसँगै, समुदायले आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान कायम राख्दै आएको छ, जुन मुख्य रूपमा कृषि र कुशको विरासतमा आधारित रहेको छ।सांस्कृतिक रूपमा, कुशवाहा समुदायले अझै पनि केही संस्कार, प्रथा र परम्पराहरू पालन गर्दै आएको छ, जसलाई उनीहरूले आफ्नो शाही विरासतसँग सम्बन्धित ठान्छन्। कुशसँगको यो सम्बन्ध उनीहरूको पहिचानको महत्वपूर्ण भाग हो र प्राचीन, कुलीन वंशावलीप्रति गर्वको अनुभूति प्रदान गर्छ। कुषावती कोसाल राज्य को एउटा नगर थियो, जसलाई महाकाव्य [[रामायण]]सँग सम्बन्धित गरिएको छ र कुश तथा कुशवाहा समुदायसँग जोडिएको मानिन्छ। पिता राम पछि कुश शासनमा आएका थिए र उनले क्रमशः लवपुरी (आजको लाहोर) र कुष (कासुर)का शहरहरू स्थापना गरेका थिए।[[File:Valmiki train Lava Kushas in Art of Archery.jpg|thumb|left|वाल्मीकि लव र कुशलाई धनुर्विद्यामा प्रशिक्षण दिँदै]] [[File:The Poet Valmiki, teaching Ramayana to Kusa and Lava.jpg|thumb|250px|ऋषि वाल्मीकि, लव र कुशलाई रामायण सिकाउँदै]] [[रामायण]] अनुसार, गर्भवती रानी [[सीता]]लाई राजा [[राम]]ले अयोध्याबाट बाहिर पठाउनुभयो। यसको उद्देश्य धर्मको सर्वोच्चता देखाउनु र आफ्नो राज्यका एक नागरिकले लगाएको आरोपलाई खारेज गर्नु थियो। त्यसपछि सीता वाल्मीकि आश्रम मा शरण लिए, जुन त्रिवेणी धाम नजिक अवस्थित थियो, जहाँ तमासा नदी, सोना र सप्तगण्डकी नदीहरू भेटिन्छन्। यो आश्रम हालको [[चितवन जिल्ला]] मा तमसा नदी को नजिक रहेको छ।<ref>{{cite book|title=Historic Rama of Valmiki|author=Vishvanath Limaye|publisher=Gyan Ganga Prakashan|year=1984}}</ref> त्यहाँ सीताले जुडवाँ पुत्रहरू, [[कुश]] र [[लव]] जन्माइन्। उनीहरू वाल्मीकि ऋषिद्वारा शिक्षा र सैनिक प्रशिक्षण प्राप्त गरे। साथै, उनीहरूले [[राम]]को कथा पनि सिके।'''कुश''' ({{langx|sa|कुश}}, {{IAST3|Kuśa}}) [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र थिए।<ref>{{Cite book |last=Mani |first=Chandra Mauli |url=https://books.google.com/books?id=0xludqcKE4IC&pg=PA77 |title=Memorable Characters from the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata |date=2009 |publisher=Northern Book Centre |isbn=978-81-7211-257-8 |pages=77 |language=en}}</ref> उनको कथा हिन्दू महाकाव्य [[रामायण]]मा वर्णन गरिएको छ। हिन्दू परम्पराअनुसार, उनले [[कश्मीर]], [[सिन्धु नदी]] र हिन्दू कुश क्षेत्रहरू भारतको सीमा भूभागको रूपमा शासन गरेको मानिन्छ, जसलाई हिन्दू कुश क्षेत्र भनेर चिनिन्छ। कथा अनुसार उनले [[कश्मीर उपत्यका]]मा [[श्रीनगर]] नगर स्थापना गरे र कासुर नगर लवपुरीसँगै स्थापना गरेको पनि बताइन्छ।<ref>{{cite book | last = Nadiem | first = Ihsan N | title = Punjab | page = 111 | year = 2005 | publisher = Al-Faisal Nashran | isbn = 9789695034347 | url = https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ }}</ref> यद्यपि स्थानीय कथाहरूले जनाउँछन् कि कासुर १५२५ मा पश्तुन आप्रवासीहरूले स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|last=Chopra|first=Gulshan Lall|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xoJICgAAQBAJ&dq=kasur+arabic&pg=PT77|title=Beyond The Border: An Indian in Pakistan|last=Sikand|first=Yoginder|date=2011-07-19|publisher=Penguin UK|isbn=9789352141326|language=en}}</ref><ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=kasur+pashtun|title=Punjab: land, history, people|last=Nadiem|first=Ihsan H.|date=2005|publisher=al-Faisal Nashran|isbn=9789695032831|language=en}}</ref> काशी–बनारस राज्य र [[मौर्य साम्राज्य]], जसले ईसा पूर्व ३२० देखि १८५ सम्म [[दक्षिण एशिया]]मा शासन गरेको थियो, का शासक वंशहरूले आफूलाई कुशका वंशज भएको दाबी गरेका छन्। कुशलाई [[रघुवंश]]का इक्ष्वाकु वंश तथा [[सूर्यवंश]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ। कथा अनुसार, उनले आफ्नी पत्नी कुमुदवतीबाट दुई सन्तान प्राप्त गरेका थिए: अतिथि (पुत्र) र कनिकमालिका (पुत्री), जसको विवाह यादव वंशका राजा महाभोजसँग भएको बताइन्छ। === वंशहरूको सूची === कुशवाहा समुदाय ऐतिहासिक रूपमा विभिन्न शासन गर्ने तथा योद्धा वंशहरूसँग सम्बन्धित मानिन्छ, जसमध्ये केही प्रमुख वंशहरू यसप्रकार छन्: * '''[[मौर्य साम्राज्य|मौर्य वंश]]''': सम्राट [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Thapar |first=Romila |title=Ashoka and the Decline of the Mauryas |date=1961 |publisher=Oxford University Press}}</ref> कुशवाहा समुदायले ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक परम्पराका आधारमा आफ्नो वंशावली [[मौर्य साम्राज्य]]सँग जोड्ने दाबी गर्छ। उनीहरूले आफूलाई [[सूर्यवंशी]] क्षत्रिय का वंशजको रूपमा पनि पहिचान गर्ने गर्दछन्, विशेष गरी मौर्य वंशका संस्थापक [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित भएको बताइन्छ।<ref name="MauryaHistory">{{cite web |title=About Maurya |url=https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html |access-date=2026-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610060326/https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html |archive-date=2025-06-10 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Thapar |first1=Romila |title=Asoka and the Decline of the Mauryas |url=https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap |date=1998 |publisher=OUP India |isbn=9780195644456 |pages=[https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap/page/334 334]}}</ref> * '''[[शाक्य]]''': [[गौतम बुद्ध]]सँग सम्बन्धित प्राचीन वंश। कुशवाहा समुदायका केही समूहहरूले आफ्नो वंशावली [[शाक्य]] वंशसँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्। शाक्यहरू उत्तरी भारत र नेपाल क्षेत्रमा बसोबास गर्ने एक प्राचीन समुदाय थिए, जसलाई प्रायः [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। शाक्य गणराज्यको पतनपछि यसको केही सदस्यहरूले कृषि कार्यलाई निरन्तरता दिएका थिए।<ref name="ShakyaCaste">{{cite web |title=Shakya Caste |url=https://sites.google.com/view/shakya-caste}}</ref> [[File:Koiri kushwaha heritage Nepal.png|thumb| Koiri kushwaha heritage Nepal terai region]] * '''लिच्छवि''': प्राचीन नेपालका शिलालेखहरूमा विभिन्न समुदायहरूको प्रशासनिक भूमिकाको उल्लेख पाइन्छ। कोइरी जातिले लिच्छवीहरू आफ्नो जात को भएको दाबी गर्छन् किनभने तिनीहरू मूल रूपमा वैशाली बिहारका का हुन्। उनीहरूले नेपालमा शासन गरे। <ref>{{Cite book |last=Regmi |first=D.R. |title=Ancient Nepal |date=1969 |publisher=Firma K. L. Mukhopadhyay}}</ref> * '''कछवाहा(कुशवाहा)''': कछवाहा/कुशवाहा वंश एक प्रमुख राजपूत वंश हो, जसले विशेष गरी [[राजस्थान]] र [[जयपुर]] क्षेत्रमा शासन गरेको इतिहास पाइन्छ।<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Rajendra |title=The Kachhwaha Dynasty: History and Heritage |publisher=Oxford University Press |year=2010 |pages=45–60}}</ref> *'''हरिकेल''' (वा हरकल): प्राचीन पूर्वी बंगालको एक शक्तिशाली र स्वतन्त्र राज्य थियो। यस राज्यको स्थापना र प्रारम्भिक शासन [[कोइरी]] (Koiri/Koeri) जातका '''महाराजाधिराज कान्तिदेव'''ले गरेका थिए।<ref name="Ray2014">{{cite book |last=Ray |first=Himanshu Prabha |title=Archaeology of Religion in South Asia |url=https://www.google.co.in/books/edition/Archaeology_of_Religion_in_South_Asia/QEkgEAAAQBAJ?hl=en |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=978-0415325912 |access-date=2026-03-20 |language=en}}</ref> हरिकेल राज्य करिब ५०० वर्षसम्म अस्तित्वमा रहेको थियो, जसमा वर्तमान बंगलादेशका सिलेट र चट्टग्राम विभागहरूका साथै भारतको त्रिपुरा र दक्षिण आसाम (कछार) का केही भागहरू समावेश थिए। [[File:The flag of the Harikela dynasty, which belonged to the Koiri caste.jpg|thumb|The flag of the Harikela dynasty which belonged to the Koiri caste.]] मध्यकालको प्रारम्भिक चरण (इस्वी संवत् ८ औँ शताब्दी) मा दरभंगा जिल्लाको मानपुर नजिकै कोइरी समुदायसँग सम्बन्धित एउटा महत्वपूर्ण शिलालेख फेला परेको छ। उक्त शिलालेखमा 'भूमिस्पर्श मुद्रा' मा रहेका गौतम बुद्धको मूर्ति दान गरिएको उल्लेख छ। मूर्तिको आसनमुनि '''"येन धर्मदत्त कोइरी"''' (Yena dhar-madatta Koiri) भन्ने वाक्यांश कुँदिएको छ, जसले त्यस समयमा कोइरी समुदायको धार्मिक र सामाजिक प्रतिष्ठालाई झल्काउँछ।<ref name="Ray2014" /> [[File:Silver coins of the Harikela dynasty, associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi), and the second features a trident (Trishula).jpg|thumb|Silver coins of the Harikela dynasty associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi) and the second features a trident (Trishula)]] [[File:Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste.jpg|thumb|Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste .]] [[File:Mata PrasRaja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.jpg|thumb|Raja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.]] == सामाजिक-आर्थिक अवस्था == [[File:Literacy rate of nepali koiri.png|thumb|Caste-wise literacy rate of Nepali Koiris]] नेपालमा कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषि सम्बन्धित पेशामा संलग्न भए पनि, उच्च साक्षरताको कारण उनीहरू सामाजिक र आर्थिक रूपमा अत्यन्त सशक्त बनेका छन्। विशेष गरी तराई क्षेत्रमा, कुशवाहा समुदायले शिक्षा, पेशागत दक्षता, र नेतृत्व क्षमतामा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेको छ।पछिल्लो जनगणना अनुसार ८०% भन्दा बढी कुशवाहा साक्षर छन् जुन नेपालको औसत साक्षरता दरभन्दा बढी हो। नेपालको औसत साक्षरता दर ७७.४% छ। कोइरी समुदाय केवल कृषिमा सीमित नभई सरकारी सेवा, राजनीति, व्यवसाय, र अन्य पेशागत क्षेत्रमा पनि प्रभावशाली उपस्थित छ। उनीहरूको उच्च साक्षरता दर र सामुदायिक एकता उनीहरूलाई नीति निर्माण, प्रशासन, र स्थानीय नेतृत्वमा अग्रणी बनाउँछ। कुशवाहा एकताबद्ध र शक्तिशाली प्रमुख मधेशी जाति मध्ये एक हुन्।नेपालमा जमिन नभएको र गरिब कोइरी विरलै देख्नुहुनेछ, तिनीहरू नेपालमा आर्थिक, राजनीतिक रूपमा माथिल्लो जातका जमिनदार हुन्। समुदायका विभिन्न सामाजिक र सामुदायिक संस्थाहरूले शिक्षा सचेतना, सांस्कृतिक संरक्षण, सामाजिक विकास, र नेतृत्व क्षमताको विकासमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। यी पहलहरूले कुशवाहा समुदायलाई नेपाली समाजभित्र प्रभावशाली, सशक्त, र अग्रणी समुदायको रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।<ref name="NKKS">{{cite web |title=Nepal Kushwaha Kalyan Samaj |url=https://nkks.org.np/ |access-date=2026-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250610060432/https://nkks.org.np/ |archive-date=2025-06-10 }}</ref> == तराई क्षेत्रमा जाति अनुसार कृषि जमिन स्वामित्व == [[File:Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.jpg|thumb|Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.]] नेपालको २०२१ को राष्ट्रिय जनगणनासँग सम्बन्धित तथ्यांकका आधारमा तयार गरिएको यस तालिकाले तराई क्षेत्रमा विभिन्न जाति समुदायहरूको औसत कृषि जमिन स्वामित्व तथा कुल कृषि जमिनमा उनीहरूको हिस्सा देखाउँछ। कुशवाहाको तराईमा अन्य कुनै पनि जातिको तुलनामा धेरै जग्गा छ, उनीहरू तराई क्षेत्रमा बहुमत जग्गाधनी हुन्। धेरै तल्लो जातका मानिसहरू पहिले कोइरीको जमिनमा मजदुरी गर्थे र कोही अझै पनि गर्छन्। यस अनुसार कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषिमा संलग्न रहेको देखिन्छ र औसत रूपमा करिब ६.२ बिगाहा जमिन स्वामित्व रहेको उल्लेख गरिएको छ, जुन तालिकामा समावेश गरिएको समुदायहरू मध्ये उच्चमध्ये एक हो। यस्तै यादव, भूमिहार र थारु समुदायहरू पनि कृषिमा प्रमुख रूपमा संलग्न देखिन्छन् र उनीहरूको पनि उल्लेखनीय कृषि जमिन स्वामित्व रहेको देखिन्छ। कृषि नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो र तराई नेपालको अन्न भण्डार हो। यस प्रकारको तथ्यांकले तराई क्षेत्रमा कृषि पेशामा संलग्न विभिन्न समुदायहरूको आर्थिक र सामाजिक संरचनालाई बुझ्न मद्दत पुर्‍याउँछ। कोइरी नेपालको एक बलियो कृषिप्रधान जाति हो। == संस्कृति == [[File:Holi festival celebration in Kathmandu 2025-070A3169.jpg|thumb|women's of kushwaha (koiri) community celebrating holi in nepal]] [[File:Chhath Puja Ritual from India.jpg|thumb|Nepali kushwaha (koiri) community celebrating chhath puja in Kathmandu]] कुशवाहा समुदाय मुख्यतः [[हिन्दू धर्म]] मान्ने समुदाय हो। यस समुदायले विशेषगरी [[शिव]], [[राम]] र [[विष्णु]] जस्ता देवताहरूको पूजा–आराधना गर्ने गर्छन्। कुशवाहा समुदायमा मनाइने प्रमुख पर्वहरूमा [[छठ पर्व]], [[दीपावली]] र [[होली]] पर्दछन्।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Religious Practices |url=https://news.sainicaste.com/2024/03/who-is-kushwaha-caste-god.html |website=Saini Caste News}}</ref> == उपसमूह (कुलहरू) == ऐतिहासिक रूपमा [[कोइरी]] समुदायभित्र विभिन्न उपसमूहहरू(कुलहरू) रहेको उल्लेख पाइन्छ। ब्रिटिशकालीन जाति अध्ययनहरूमा कोइरी समुदायभित्र निम्न उपसमूहहरूको उल्लेख गरिएको छ:<ref>{{cite book |title=The Tribes and Castes of Bengal |last=Risley |first=H. H. |year=1891 |publisher=Government of Bengal}}</ref> * बरकी-दांगी (Barki-Dangi) * छोटकी-दांगी (Chhotki-Dangi) * जरुहार (Jaruhar) * कनौजिया (Kanaujia) * मगहिया (Magahiya) * तिरहुतिया (Tirhutia) * चिरमैट (Chirmait) * कुम्रह (Kumrh) * बनाफर (Banaphar) * गोइता (Goita) * धार (Dhar) * रेतिया (Reutia) * पौरिया (Pauria) * बराकर (Barakar) * पालमोहाँ (Palmohan) == वास्तुकला == [[File:Janaki temple janakpur.jpg|thumb|जानकी मन्दिर जनकपुर कोइरी शैलीको वास्तुकला ]] कोइरी (कुशवाहा) समुदायसँग सम्बन्धित वास्तुकलाको एक उदाहरण [[जानकी मन्दिर]] (जनकपुर) मा देख्न सकिन्छ, जसलाई प्रायः ‘‘कोइरी शैली’’को वास्तुकलाको महत्वपूर्ण नमुना मानिन्छ। यो कोइरी जातिले पनि निर्माण गरेको हुन सक्छ। कुशवाहा (कोइरी) वैदिक क्षत्रिय वा विगतका क्षत्रिय हुन् भन्ने कुरा प्रमाणित हुन्छ । <ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> [[File:Drone image of jankai temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture.png|thumb|Drone image of janaki temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture]] यस प्रकारको वास्तुकलामा हिन्दु, मुगल र क्षेत्रीय मिथिला कलाको मिश्रण देखिन्छ। जनकपुरस्थित जानकी मन्दिर तीन तलाको संरचना हो र यो मुख्यतः ढुंगा तथा सेतो संगमरमरबाट निर्माण गरिएको छ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> मन्दिरको संरचनामा गुम्बज, झ्यालहरूमा जालीदार नक्काशी, रंगीन सिसा, स्तम्भ तथा मिथिला चित्रकलाबाट सजावट गरिएको हुन्छ। मन्दिर परिसरमा करिब ६० वटा कोठाहरू रहेको उल्लेख पाइन्छ, जसले यस वास्तुकलालाई विशिष्ट र आकर्षक बनाउँछ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> यस शैलीको वास्तुकलाले मधेश तथा मिथिला क्षेत्रको सांस्कृतिक प्रभाव र धार्मिक परम्परालाई प्रतिबिम्बित गरेको मानिन्छ। == सामाजिक स्थिति == नेपालका विभिन्न जाति तथा जातीय समूहहरूको ऐतिहासिक रूपमा सरकार, कृषि, व्यापार, निजामती सेवा, न्यायपालिका र सैनिक संस्थाहरूमा प्रतिनिधित्व फरक–फरक रहेको छ। नेपालको [[शाह वंश]]को शासनकाल (१७६८–२००८) मा पहाडी उच्च जाति जस्तै [[बाहुन]] र [[क्षेत्री]]हरूले निजामती सेवा, न्यायपालिका तथा सेनाको उच्च पदहरूमा उल्लेखनीय प्रभुत्व राखेका थिए। तराई क्षेत्रमा गरिएको केही अध्ययनहरू अनुसार (२०१५ भन्दा अगाडिका तथ्याङ्कहरू), केही मधेसी जाति समूहहरूको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा बढी देखिएको थियो। उदाहरणका लागि, कुशवाहा ([[कोइरी]]) समुदायको नेपाल सरकारको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको राष्ट्रिय जनसंख्या हिस्साभन्दा करिब ३.२ गुणा बढी रहेको उल्लेख गरिएको छ, जसले उनीहरूलाई प्रतिनिधित्वको हिसाबले देशमा चौथो स्थानमा राख्दछ। यसैगरी [[राजपूत]] समुदायको प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा करिब ५.६ गुणा बढी रहेको पाइन्छ भने [[मैथिल ब्राह्मण]]हरूको प्रतिनिधित्व करिब ४.२ गुणा रहेको देखिन्छ।<ref name="Hatlebakk07">{{cite web |last=Hatlebakk |first=Magnus |year=2007 |title=Economic and social structures that may explain the recent conflicts in the Terai of Nepal |location=Kathmandu |publisher=Norwegian Embassy |url=http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-date=2011-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |date=2011-07-24 }}</ref> [[यादव]] समुदाय नेपालका मधेसी समुदायभित्रका सबैभन्दा ठूलो जाति समूहहरूमध्ये एक हो। केही जिल्लाहरूमा उनीहरूको ठूलो जनसंख्याका कारण पछिल्ला दशकहरूमा राजनीतिक प्रतिनिधित्व पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। यस समुदायका एक प्रमुख व्यक्तित्व [[रामबरन यादव]] हुन्, जो सन् २००८ जुलाई २३ देखि २०१५ अक्टोबर २९ सम्म नेपालका प्रथम राष्ट्रपति बनेका थिए।<ref name="OCHA1">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=12 |date=April 2007 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20091113112940/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |archive-date=13 November 2009}}</ref> नेपालमा [[नेपाली भाषा]] राष्ट्रिय भाषा हो भने [[मैथिली भाषा]] दोस्रो धेरै बोलिने भाषामध्ये एक हो। हिन्दू समाजमा प्रचलित [[जाति व्यवस्था]]लाई सन् १९६१ मा लागू गरिएको ''नयाँ मुलुकी ऐन'' द्वारा कानुनी रूपमा निषेध गरिएको थियो।<ref name="OCHA2">{{cite journal|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/2E89F2121C2C57A24925733F000F4F21-Full_report.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=16 |date=July–August 2007 |publisher=OCHA}}</ref><ref name="OCHA3">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=30 |date=June–July 2008 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218090410/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |archive-date=18 February 2010}}</ref><ref name="Him-ext">{{cite web |url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |title=Body of murder victim found in Gulmi |publisher=The Himalayan Times |first=Hari |last=Sharma |date=2010-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |archive-date=25 May 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |date=2012-05-25 }}</ref> == जनसंख्या == नेपालको केन्द्रीय तथ्यांक विभागले कुशवाहा जातिलाई व्यापक मधेसी जाति समूह अन्तर्गतको एक उपसमूहका रूपमा वर्गीकृत गरेको छ। यो समुदाय मुख्यतः नेपालको [[तराई]] क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएको छ, जहाँ कृषिलाई मुख्य पेशाका रूपमा अपनाइन्छ। [[राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय]] द्वारा प्रकाशित [[२०२१ नेपाल जनगणना]] अनुसार नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या ३५५,७०७ रहेको छ, जुन नेपालको कुल जनसंख्याको करिब १.२२% हो।<ref name="Census2021">{{Cite book |title=National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report |publisher=National Statistics Office, Nepal |year=2021}}</ref> प्रदेश अनुसार कुशवाहा जनसंख्याको वितरण निम्नानुसार रहेको छ:<ref name="Census2021"/> * [[मधेश प्रदेश]] – ४.५६% * [[लुम्बिनी प्रदेश]] – २% * [[कोशी प्रदेश]] – १% * [[बागमती प्रदेश]] – ०.५% * [[गण्डकी प्रदेश]] – ०.१% * [[कर्णाली प्रदेश]] – ०.१% * [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] – ०.७% राष्ट्रिय औसत (करिब १.३%) भन्दा बढी कुशवाहा जनसंख्या रहेका जिल्लाहरू निम्न छन्:<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, District Level Detail Report |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |access-date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |archive-date=2023-03-14 }}</ref> * [[सर्लाही]] – ७.९% * [[रौतहट]] – ३.५% * [[बारा]] – ४.५% * [[पर्सा]] – ३.९% * [[धनुषा]] – ५.१% * [[सिराहा]] – ६.०% * [[सप्तरी]] – १.०% * [[महोत्तरी]] – ५.८% * [[सुनसरी]] – ४.१% * [[मोरङ]] – १.०% * [[कपिलवस्तु]] – ०.५% * [[रुपन्देही]] – १.०% * [[बाँके]] – ०.५% * [[बर्दिया]] – ०.२% * [[झापा]] – ०.१% * [[चितवन]] – <०.१% * [[नवलपरासी]] – <०.१% * [[काठमाडौं]] – ०.१% ==उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू== * '''रामचन्द्र सिंह कुशवाहा''' – नेपालका लोकतान्त्रिक आन्दोलनसँग सम्बन्धित एक स्वतन्त्रता सेनानी। उहाँ महोत्तरी जिल्लाको पडरिया निवासी हुनुहुन्थ्यो। लामो समयदेखि क्यान्सरबाट पीडित रहनु भएका उहाँको काठमाडौँस्थित वीर अस्पतालमा उपचारका क्रममा सन् २०२5 मा निधन भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Freedom fighter Kushwaha no more |url=https://english.onlinekhabar.com/freedom-fighter-kushwaha-no-more.html |website=OnlineKhabar |date=16 July 2025}}</ref> * [[डॉ. उपेन्द्र महतो]] (नेपाली: डॉ. उपेन्द्र महतो), व्यवसायी, परोपकारी तथा गैर‑आवासीय नेपाली संघ (NRNA) का संस्थापक अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato: Nepali Business Tycoon & NRNA Founder |url=https://www.sourcenepal.com/upendra-mahato/}}</ref> * [[राजेन्द्र महतो]] (नेपाली: राजेन्द्र महतो; जन्म १९५८), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व उप–प्रधानमन्त्री तथा विभिन्न पार्टीका नेता।<ref>{{cite web |title=Rajendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rajendra_Mahato}}</ref> * [[लक्ष्मी महतो कोइरी]] (नेपाली: लझ्मी महतो कोइरी; जन्म १९६४), नेपाली राजनीतिज्ञ, House of Representatives का सदस्य (२०८० सम्म) र CPN (UML) का प्रतिनिधि।<ref>{{cite web |title=Laxmi Mahato Koiri |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Laxmi_Mahato_Koiri}}</ref> * उपेन्द्र महतो (राजनीतिज्ञ) – मधेश प्रदेश सभाका सदस्य, Sarlahi‑1 (A) बाट निर्वाचित प्रदेश विपक्षी नेता (२०१७ देखि)।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Upendra_Mahato}}</ref> * [[बिरेन्द्र प्रसाद महतो]] (नेपाली: बिरेन्द्र प्रसाद महतो; जन्म १९६९), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व वन तथा वातावरण मन्त्री र संघीय संसद सदस्य।<ref>{{cite web |title=Birendra Prasad Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Birendra_Prasad_Mahato}}</ref> * [[संजय कुमार महतो]] (नेपाली: संजयकुमार महतो), नेपाली कांग्रेसका प्रदेश सभा सदस्य, मधेश प्रदेश १ (Dhanusha‑1A) बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sanjay Kumar Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sanjay_Kumar_Mahato}}</ref> * [[सिताराम महतो]] (नेपाली: सिताराम महतो; जन्म १९५५), नेपाली कांग्रेस पार्टीका राजनीतिज्ञ र संघीय प्रतिनिधि सभा सदस्य, Sunsari‑2 बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sitaram Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sitaram_Mahato}}</ref> * [[मुगा लाल महतो]] (नेपाली: मुगा लाल महतो), नेपाली राजनीतिज्ञ, Sunsari‑4 निर्वाचन क्षेत्रमा संविधान सभा सदस्य।<ref>{{cite web |title=Muga Lal Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Muga_Lal_Mahato}}</ref> * रबिन महतो (Rabin Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; सर्लाही–२ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=RSP’s Rabin Mahato defeats NCP’s Yadav in Sarlahi-2 by 33,989 votes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/rsps-rabin-mahato-defeats-ncps-yadav-in-sarlahi-2-by-33989-votes-41-52.html}}</ref> * प्रमोद कुमार महतो (Pramod Kumar Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; महोत्तरी–१ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=Pramod Kumar Mahato Wins Mahottari-1 Seat with 34,636 Votes |url=https://khojsamachar.com/pramod-kumar-mahato-wins-mahottari-1-election/}}</ref> * '''इर. बसन्त कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा इन्जिनियर। उहाँ २०२५ देखि मधेश प्रदेश सरकारमा खेलकुद तथा समाज कल्याण मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ र मधेश प्रदेश सभाका सदस्य पनि हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Er. Basant Kushwaha |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Er._Basant_Kushwaha}}</ref> * '''सरोज सिंह कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका प्रदेश सभा सदस्य तथा जनता समाजवादी पार्टी (नेपाल) का राजनीतिज्ञ। उहाँ महोत्तरी निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका हुन्।<ref>{{cite web |title=JSP-N lawmaker Saroj Singh Kushwaha suspended |url=https://kathmandupost.com/province-no-2/2025/10/17/jsp-n-lawmaker-saroj-singh-kushwaha-suspended}}</ref> * '''अजय कुमार कुशवाहा''' – बारा जिल्लाको कलैया उपमहानगरपालिका वडा नं. ११ का निर्वाचित वडा अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Ajay Kumar Kushwaha |url=https://kalaiyamun.gov.np/en/content/ajay-kumar-kushwaha}}</ref> * '''राम प्रसाद मेहता''' – सुनसरी जिल्लाका नेपाली राजनीतिज्ञ तथा कोशी प्रदेश सरकारका सामाजिक विकास मन्त्री। उहाँ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) (CPN-UML) सँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ। उहाँले २०७९ को निर्वाचनमा सुनसरी २ (ख) बाट प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचित भएका थिए र हाल कोशी प्रदेशमा मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Over 47000 votes invalid in Sunsari |url=https://risingnepaldaily.com/news/19590 |website=Rising Nepal}}</ref><ref>{{cite web |title=“Effective Cooperation Needed for Drug Control,” Says Koshi Province Chief Minister |url=https://english.pardafas.com/effective-cooperation-needed-for-drug-control-says-koshi-province-chief-minister |website=Pardafas}}</ref> * '''राजन मेहता''' – सुनसरी जिल्लाको इनरुवा नगरपालिकाका मेयर तथा राजनीतिज्ञ। उहाँ नेपाली कांग्रेससँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ र स्थानीय तह निर्वाचनमा निर्वाचित भएका हुन्। उहाँले जिल्ला समन्वय समिति, सुनसरीको प्रमुखको रूपमा पनि जिम्मेवारी सम्हाल्नु भएको छ।<ref>{{cite web |title=District Coordination Committee, Sunsari Chief Mr. Rajan Mehta hosted the coordination meeting |url=https://daosunsari.moha.gov.np/en/post/district-coordination-committee-sunsari-chief-mr-rajan-mehta-hosted-the |website=DAO Sunsari}}</ref><ref>{{cite web |title=Mayor Rajan Mehta Receiving Victory Certificate after Local Level Election |url=https://www.dreamstime.com/rajan-mehta-the-newly-elected-mayor-of-inaruwa-municipality-is-receiving-the-official-certificate-of-victory-from-the-election-image422987909 |website=Dreamstime }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''[[निशा मेहता]]''' सुनसरी जिल्लासँग सम्बन्धित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की नेतृ तथा प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन्। उहाँ २०७९ सालको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा रास्वपाबाट मधेसी महिला क्लस्टर अन्तर्गत समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमार्फत निर्वाचित हुनुभएको हो।<ref>{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा समानुपातिक सदस्यहरूको सूची|url=https://election.gov.np}}</ref>उहाँ नेपाल सरकारको मन्त्रिपरिषद्मा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री तथा खानेपानी मन्त्रीको रूपमा नियुक्त हुनुभएको छ।<ref>{{cite web |title=नयाँ मन्त्रिपरिषद् गठन |url=https://moha.gov.np}}</ref>मेहता स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यक्ति हुन्। उहाँले नर्सिङ विषयमा स्नातकोत्तर (Master’s) उपाधि हासिल गर्नुभएको छ र यसअघि स्वास्थ्य सेवा तथा शिक्षण क्षेत्रमा कार्यरत रहनुभएको थियो।<ref>{{cite web |title=Nisha Mehta |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nisha_Mehta}}</ref> *'''जवाहरलाल कुशवाहा''' मधेश प्रदेश सभाका सदस्य हुन्, जो सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ (क) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा निर्वाचित भई पछि नेकपा (माओवादी केन्द्र) मा प्रवेश गरेका हुन्।<ref name="JawaharMaoist">{{cite news |title=स्वतन्त्र सांसद जवाहरलाल कुशवाहा माओवादी केन्द्रमा प्रवेश |url=https://www.ratopati.com/story/321456/jawaharlal-kushwaha |work=रातोपाटी |date=२०२३-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="MadheshAssembly">{{cite web |title=प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''रघुनाथ महतो कोइरी''' सुनसरी जिल्लाका एक स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले विभिन्न तहका निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा सहभागिता जनाउँदै स्थानीय राजनीतिमा सक्रिय भूमिका खेल्दै आएका छन्।<ref name="EC_Nepal_Result">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा तथा प्रदेश सभा निर्वाचन परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |archive-date=2022-11-23 }}</ref> *'''लक्ष्मण महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लासँग सम्बन्धित राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मधेश प्रदेशको प्रदेश सभा तथा स्थानीय तहका निर्वाचनहरूमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेका छन्।<ref name="ElectionRecord">{{cite news |title=धनुषामा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको प्रभाव |url=https://ekantipur.com/news |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''रामनरेश महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लाका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मुख्यतया तराई-मधेस क्षेत्रमा कुशवाहा (कोइरी) समुदायको हकहित र प्रतिनिधित्वको सवालमा आवाज उठाउँदै आएका छन्।<ref name="CommunityLeader">{{cite web |title=मधेसको राजनीतिमा जातीय समीकरण र प्रतिनिधित्व |url=https://gorkhapatraonline.com/ |website=गोरखापत्र अनलाइन |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''राज किशोर महतो''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का राजनीतिज्ञ हुन्। उनी २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ बाट भारी मतका साथ निर्वाचित भएका हुन्। उनले नेपाली कांग्रेसका प्रभावशाली नेता महेन्द्र यादवलाई पराजित गर्दै युवा राजनीतिको लहरलाई स्थापित गरेका थिए।<ref name="Dhanusa4_2082">{{cite news |title=धनुषा ४ मा रास्वपाका राज किशोर महतो विजयी |url=https://election.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusa/constituency-4 |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |date=२०२६-०३-११ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''वीरेन्द्र कुमार मेहता''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका केन्द्रीय सदस्य हुन्। उनी मधेस प्रदेशमा पार्टीको संगठन विस्तार र वैकल्पिक राजनीतिको प्रवर्द्धनमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। उनी २०८२ को निर्वाचनमा पार्टीको रणनीतिक योजना निर्माण र युवा परिचालनमा संलग्न रहेका थिए।<ref name="VirendraRSP">{{cite news |title=रास्वपा केन्द्रीय समितिमा नयाँ अनुहार |url=https://kfgo.com/2026/03/07/inside-the-nepal-campaign |work=The Mighty 790 KFGO |date=२०२६-०३-०७ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> *'''फकिरा महतो''' मधेस प्रदेश सभाका सदस्य हुन्। उनी सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ (ख) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी हाल मधेस प्रदेश सभामा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) को प्रतिनिधित्व गर्दै विभिन्न संसदीय समितिहरूमा सक्रिय छन्।<ref name="FakeeraMadhesh">{{cite web |title=मधेस प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''सञ्जय कुमार महतो''' धनुषा जिल्लाका राजनीतिज्ञ हुन्। उनले २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा-४ बाट नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको तर्फबाट उम्मेदवारी दिएका थिए। उनी मधेसको स्थानीय राजनीति र सामुदायिक विकासका मुद्दाहरूमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।<ref name="SanjayDhanusa">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०८२ - परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |archive-date=2022-11-23 }}</ref> *'''प्रमेश्वर महतो''' (सहिद) सिरहा जिल्लाको लाहानसँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको ऐतिहासिक मधेश आन्दोलनका क्रममा लाहानमा भएको प्रदर्शनमा सहादत प्राप्त गरेका थिए। उनलाई नेपाल सरकारले औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ र उनको सम्मानमा लाहानका विभिन्न स्थानमा स्मारकहरू निर्माण गरिएका छन्।<ref name="Sahid_Lahan">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिदहरूको सम्झना |url=https://gorkhapatraonline.com/news/72431 |work=गोरखापत्र अनलाइन |date=२०२२-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="Madesh_Martyrs">{{cite web |title=सहिदहरूको सूची - मधेश प्रदेश सरकार |url=https://madesh.gov.np/martyrs-list |website=मधेश प्रदेश सरकार मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''बेचन मेहता''' (सहिद) सुनसरी जिल्लाको इनरुवासँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको मधेश आन्दोलनका क्रममा माघ महिनामा इनरुवामा भएको विरोध प्रदर्शनका क्रममा सहादत प्राप्त गरेका थिए। नेपाल सरकारले उनलाई औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ। इनरुवा नगरपालिका भित्र उनको सम्मानमा 'सहिद बेचन मेहता चोक' र उनको पूर्ण कदको सालिक निर्माण गरिएको छ।<ref name="BechanSahid">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिद बेचन मेहताको स्मरण |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/01/735624 |work=अनलाइनखबर |date=२०१९-०१-२१ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="SunsariMartyr">{{cite web |title=सुनसरीका सहिदहरूको विवरण |url=https://madesh.gov.np/ |website=मधेश प्रदेश सरकार |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''अनिता देवी''' जनमत पार्टीकी एक प्रभावशाली नेतृ हुन्। उनी नेपाल सरकारको संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रीको रूपमा कार्य गरिसकेकी छिन्। उनी कुशवाहा समुदायबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उच्च तहमा पुग्ने थोरै महिला नेतृहरूमध्ये एक हुन्।<ref name="AnitaDevi">{{cite news |title=अनिता देवी सामान्य प्रशासन मन्त्री नियुक्त |url=https://www.nepallive.com/story/301245 |work=नेपाल लाइभ |date=२०२३-०८-१४ |access-date=२०२६-०३-१७ |language=ne}}</ref> === खेलकुद === * [[इन्दु बर्मा]] (नेपाली: इन्दु बर्मा), नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी तथा कप्तान।<ref name="ICC">{{cite web |title=Indu Barma |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/70947/indu-barma |publisher=International Cricket Council}}</ref> * [[पुजा महतो]] (नेपाली: पुजा महतो; जन्म १७ फेब्रुअरी २००६), नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी।<ref name="ESPNCricinfo"/> * [[किशोर महतो]] (नेपाली: किशोर महतो), नेपाली पुरुष क्रिकेट खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Kishore Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kishore_Mahato |website=Wikipedia}}</ref> * [[संगम महतो]] (नेपाली: संगम महतो), नेपाली महिला भलिबल टोलीकी खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Sangam Mahato Profile |url=https://www.hamrokhelkud.net/players/sangam-mahato/ |website=HamroKhelkud }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[अजय कुशवाहा]] (नेपाली: अजय कुशवाहा; जन्म १४ अप्रिल १९९८), नेपाली बास्केटबल खेलाडी तथा नेपाल राष्ट्रिय बास्केटबल टोलीका अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी।<ref name="FIBA">{{cite web |title=Ajay Kushwaha |url=https://www.fiba.basketball/en/players/251732-ajay-kushwaha |publisher=FIBA}}</ref> * [[प्रतीक कुशवाहा]] (नेपाली: प्रतीक कुशवाहा), नेपाली युवा क्रिकेट खेलाडी; सन् २०२३ मा नेपालबाट इन्डो–नेपाल मैत्रीपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय यू–१६ क्रिकेट प्रतियोगितामा सहभागी।<ref name="DAV">{{cite web |title=DAV Team Departed for Indo-Nepal Friendship International U-16 Sports Meet |url=https://davnepal.com/news/news.php?id=1170 |publisher=DAV Sushil Kedia Vishwa Bharati School}}</ref> * [[भरत सिंह महता]] (नेपाली: भरत सिंह महता; जन्म १२ अगस्ट १९९७), नेपाली पारा‑टाइक्वान्डो प्रतिस्पर्धी; पेरालम्पिक्समा प्रतिस्पर्धा।<ref>{{cite web |title=Bharat Singh Mahata |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bharat_Singh_Mahata |website=Wikipedia}}</ref> * कुशल सिंह मेहता (Kushal Singh Mehta), क्रिकेट खेलाडी (क्रिकहिरोज प्रोफाइल अनुसार)।<ref>{{cite web |title=Kushal‑singh‑mehta Cricket Stats |url=https://cricheroes.com/player-profile/8161779/kushal-singh-mehta/stats}}</ref> *'''सर्वज्ञ सिंह कुशवाहा''' विश्वकै सबैभन्दा कम उमेरका 'फिडे रेटेड' (FIDE rated) चेस खेलाडी हुन्। उनले मात्र ३ वर्ष ७ महिनाको उमेरमा १५७२ रेटिङ प्राप्त गरेर गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्ड्समा आफ्नो नाम दर्ता गराउने प्रयास गरिरहेका छन्।<ref name="Sarwagya_Chess">{{cite news |title=Sarwagya Singh Kushwaha becomes youngest FIDE-rated chess player |url=https://khelnow.com/chess/sarwagya-singh-kushwaha-youngest-fide-rated-202512 |work=Khel Now |date=२०२५-१२-०३ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> == प्राचीन पुर्ख्यौली DNA तथा शारीरिक बनावटको विश्लेषण: नेपालका कुशवाहा (कोइरी) == '''स्वतःसञ्चालित DNA तथा मानवशास्त्रीय प्रोफाइल: नेपालका कुशवाहा (तराई/मधेश)''' इरान_N + ANE + ANF (सिन्धु / जाग्रोसियन कृषक): ४०.५% AASI (प्राचीन पुर्ख्यौली दक्षिण भारतीय): ३८.५% एन्ड्रोनोभो (मध्य स्टेपी मध्य कांस्य युग): २०.०% तिब्बती (पूर्वी एसियाली / तिब्बती-बर्मेली): १.०% '''औसत उचाइ:''' पुरुष: ५ फिट ९ इन्च (१७५.२६ सेमी) | महिला: ५ फिट ४ इन्च (१६२.५ सेमी) '''सारांश:''' उर्वर मिथिला र मधेशका मैदानहरूमा जरा गाडेको कुशवाहा (मेहता/कोइरी) समुदायको जीनोममा लगभग ७९% सिन्धु उपत्यकासँग सम्बन्धित (Iran_N + AASI) कृषक पुर्ख्यौली आधार रहेको छ, जससँगै कांस्य युगको स्टेपी क्षेत्रका पशुपालकहरूसँग सम्बन्धित २०% (एन्ड्रोनोभो) पुर्ख्यौली योगदान रहेको छ। हिमाली पहाडी समूहहरूको तुलनामा, तराईका मैदानहरूमा कडा अन्तर्विवाह प्रथाका कारण तिब्बती-बर्मेली मिश्रण न्यूनतम (लगभग १%) रहेको र राष्ट्रिय औसतको तुलनामा औसत शारीरिक उचाइ बढी रहेको छ। '''उपकरण तथा मोडेलिङ रूपरेखा:''' Eurogenes G25 / Vahaduo (दक्षिण एसियाली स्केल गरिएका निर्देशाङ्क), IllustrativeDNA (कांस्य युगको विश्वव्यापी चार-घटक मोडेल) र HarappaWorld सन्दर्भ तथ्याङ्क। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:नेपालका जातिहरू]] * [[क्षत्रिय ]] * [[मौर्य साम्राज्य ]] * [[मधेश प्रदेश ]] * [[तराई]] * [[निशा मेहता]] 8wpgxs1k7wd5kfl9jno8l2ozmlau713 0 107052 1393271 1385316 2026-10-29T04:16:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393271 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = जङ्की मिडिया | logo = जङ्की मिडिया.png | type = [[प्राइभेट लिमिटेड कम्पनी|निजी]] | foundation = {{start date and age|2000|df=yes}} | industry = डिजिटल मिडिया | location = न्यु वेल्स, [[अस्ट्रेलिया]] | key_people = निल अक्लण्ड, [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]]<br> टिम डुगन, [[प्रकाशक]] | num_employees = | products = जङ्की<br>पङ्की<br>एडब्ल्यूओएल | revenue = | parent = [[ओ! मिडिया लिमिटेड]] (८५%) | homepage = {{URL|JunkeeMedia.com}} }} '''जङ्की मिडिया''' , पूर्व '''साउण्ड एलायन्स'''को रूपमा चिनिने, [[अस्ट्रेलिया]]मा आधारित एक अङ्कीय सञ्चार माध्यम कम्पनी हो। कम्पनीका अनुसार, जङ्की मिडियाका वेबसाइटहरूले मासिक रूपमा २० लाख भन्दा बढी दर्शकहरू ब्राउजरहरूबाट आकर्षित गर्दछ। वेबसाइटको ट्राफिकको लगभग ७० प्रतिशत मोबाइल उपकरणहरूबाट आउँदछ र सञ्जालमा सबैभन्दा ठूलो उल्लेखनीय प्रतिस्पर्धी फेसबुक हो। == इतिहास == जङ्की मिडियाको स्थापना सन् २००० मा म्याट क्यालेन्डर, लिबि क्लर्क र एण्ड्रे ल्याकमनले उनीहरूको नृत्य सङ्गीत वेबसाइट ''इन द मिक्स''को सुरू गरे लगत्तै सुरुवात गरेका थिए।<ref name=Sinclair>{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/business/media/sound-alliance-beats-advertising-blues/story-e6frg996-1225738875552|title=Sound Alliance beats advertising blues|first=Lara|last=Sinclair|date=22 June 2009|publisher=News Corp|newspaper=द अष्ट्रेलियन|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207183417/http://www.theaustralian.com.au/business/media/sound-alliance-beats-advertising-blues/story-e6frg996-1225738875552|archive-date=7 February 2016|access-date=13 October 2019}}</ref> वेबसाइट तीन जनाको आंशिक समयको शौकको रूपमा शुरू भएको थियो र चाँडैनै यसमा निल अकल्याण्ड पनि सामेल भएका थिए।<ref>{{citation|url=http://andrewmcmillen.com/2009/08/07/a-conversation-with-neil-ackland-sound-alliance-managing-director/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221071016/http://andrewmcmillen.com/2009/08/07/a-conversation-with-neil-ackland-sound-alliance-managing-director/|archivedate=21 February 2014|title=A Conversation With Neil Ackland, Sound Alliance Managing Director|first=Andrew|last=McMillen|date=7 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221071016/http://andrewmcmillen.com/2009/08/07/a-conversation-with-neil-ackland-sound-alliance-managing-director/|access-date=13 October 2019|archive-date=21 February 2014}}</ref> अकल्याण्डले साइट अनलाइन प्रतिस्थापन गरे र यसको सृजनाकर्ताहरूसँग सम्पर्कमा रहे।<ref>{{cite news |url=http://digitalministry.com/AU/articles/827/DIGITAL+PEOPLE+NEIL+ACKLAND/1 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120403233425/http://digitalministry.com/AU/articles/827/DIGITAL%2BPEOPLE%2BNEIL%2BACKLAND/1 |title=Digital People - Neil Ackland |first=Denise |last=Shrivell |archivedate=3 April 2012 |date=31 July 2009 |newspaper=Digital Ministry |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403233425/http://digitalministry.com/AU/articles/827/DIGITAL%2BPEOPLE%2BNEIL%2BACKLAND/1 |date=3 April 2012 }}</ref> साउण्ड एलायन्सले समूह डेष्ट्रा निगम मार्फत अक्टोबर २००८ मा मेस + न्वाइजलाई प्राप्त गरेको थियो। मेस + न्वाइज द्विमासिक मुद्रण प्रकाशनको रूपमा सन् २००५ देखि सञ्चालनमा रहेका थिए।<ref name=Sinclair/> ''Mess+Noise'' had been operating since 2005 when it began as a bimonthly print publication.<ref name=Toller>{{cite web|title=What went wrong at Mess+Noise?|url=http://dailyreview.com.au/what-went-wrong-at-mess-noise/|publisher=Daily Review|first=एनी|last=टोलर|date=3 August 2015|archivedate=8 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160108231241/http://dailyreview.com.au/what-went-wrong-at-mess-noise}}</ref> सन् २००६ मा, टिम दुग्गनले साउण्ड एलायन्सको साथ राष्ट्रिय लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक वेबसाइटको सह-स्थापना गरेका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://mumbrella.com.au/junkee-media-names-tim-duggan-publisher-following-rebrand-and-appoints-head-of-video-304919|title=Junkee Media names Tim Duggan publisher following rebrand and appoints head of video|last=Miranda Ward|date=2015-07-10|website=मुम्ब्रेला|language=अङ्ग्रेजी|access-date=2019-05-16}}</ref> साउण्ड एलायन्सले मार्च २०१३ मा जङ्कीको प्रक्षेपण गरेको थियो जून एक अनलाइन शीर्षक थियो जसले १८ देखि २९ वर्ष उमेरका दर्शकहरूको लागि लक्षित थियो।<ref>{{cite news|url=http://mumbrella.com.au/youth-publisher-launches-mobile-title-junkee-com-144686|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150708102546/http://mumbrella.com.au/youth-publisher-launches-mobile-title-junkee-com-144686|archivedate=8 July 2015|title=Youth publisher launches mobile-first title जङ्की डटकम|publisher=मुम्ब्रेला}}</ref> प्रकाशकले आफ्ना श्रोताहरूलाई जङ्की, केही हजार १८ देखि २९ वर्षका युवकहरूका लागि लक्षित हुने र यो व्यापक युवा सर्वेक्षणमा खुलासा गरिएका सिद्धान्तहरूमा निर्माण हुने जनाएका थिए।<ref>{{cite news|url=http://junkee.com/welcome-to-junkee/616|title=Welcome To Junkee|first=Tim|last=Duggan|date=11 March 2013|publisher=Sound Alliance|work=Junkee|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117021029/http://junkee.com/welcome-to-junkee/616|archivedate=17 November 2015}}</ref> साउण्ड एलायन्सले जङ्कीलाई स्वदेशी विज्ञापनको परीक्षण गर्न प्रयोग गरेको थियो जुन अक्टोबर २०१४ सम्ममा यसले आफ्ना सबै प्रकाशनहरूमा प्रयोग गरेको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.adnews.com.au/news/sound-alliance-formalises-native-advertising-team|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404203021/http://www.adnews.com.au/news/sound-alliance-formalises-native-advertising-team|archivedate=4 April 2015|first=Rachael|last=Micallef|date=16 October 2014|title=Sound Alliance formalises native advertising team|newspaper=एड न्युज|publisher=Yaffa Media Pty Ltd}}</ref> साउण्ड एलायन्सले औपचारिक रूपमा सन् २०१५ को जुलाईमा जङ्की मिडियाको रूपमा पुनर्गठित भएको थियो।<ref>{{cite web|title=Sound Alliance rebrands as Junkee Media, says half its revenue now comes from native|url=http://mumbrella.com.au/sound-alliance-rebrands-as-junkee-media-says-half-its-revenue-now-comes-from-native-303187|publisher=Mumbrella|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150730163034/http://mumbrella.com.au/sound-alliance-rebrands-as-junkee-media-says-half-its-revenue-now-comes-from-native-303187|archivedate=30 July 2015|date=2 July 2015|first=निक|last=क्रिष्टेनसेन}}</ref> प्रमुख कार्यकारी अधिकृत नील अकल्याण्डले मिडियालाई, परिवर्तनले कम्पनीको रूपान्तरणमा केवल एक सङ्गीतको मात्र प्रकाशकबाट युवा लक्षित जीवनशैली प्रकाशक बन्ने बताएका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.adnews.com.au/news/sound-alliance-rebrands-to-junkee-media|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160108233528/http://www.adnews.com.au/news/sound-alliance-rebrands-to-junkee-media|archivedate=8 January 2016|title=Sound Alliance rebrands to Junkee Media|first=Sarah|last=Homewood|date=2 July 2015|newspaper=एड न्युन|publisher=Yaffa Media Pty Ltd}}</ref> सेप्टेम्बर २०१५ मा, जङ्की मिडियाले लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक शीर्षक समान इभो मिडियालाई बताएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://mumbrella.com.au/junkee-media-offloads-lgbti-community-hub-samesame-to-evo-media-for-undisclosed-sum-321663|title=Junkee Media offloads LGBTI community hub SameSame to Evo Media for undisclosed sum|last=Miranda Ward|date=2015-09-30|website=मुम्ब्रेला|language=अङ्ग्रेजी|access-date=2019-05-16}}</ref> सन् २०१६ मा, ओह! मिडिया, सार्वजनिक रूपमा सूचीबद्ध अस्ट्रेलियाको बाह्य विज्ञापन कम्पनीले, मिडियाको ८५% स्वामित्वलाई  ११.०५ मिलियन अमेरिकी डलरमा खरिद गरेको थियो।<ref>{{cite news|url=https://mumbrella.com.au/ooh-media-buys-junkee-media-surprise-move-376329|website=Mumbrella|date=24 June 2016|first=Alex|last=Hayes|title=Ooh Media buys Junkee Media in surprise move|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160625130830/https://mumbrella.com.au/ooh-media-buys-junkee-media-surprise-move-376329|archivedate=25 June 2016}}</ref> अप्रिल २०१७ मा, फाष्टर लाउडरलाई जङ्की सङ्गीतको रूपमा पुनर्गठित गरिएको थियो<ref>{{Cite web|url=https://mumbrella.com.au/junkee-media-rebrands-the-vine-as-punkee-while-it-retires-fasterlouder-in-favour-of-music-junkee-436801|title=Junkee Media rebrands The Vine as Punkee while it retires FasterLouder in favour of Music Junkee|last=Miranda Ward|date=2017-04-04|website=मुम्ब्रेला|language=अङ्ग्रेजी|access-date=2019-05-16}}</ref> जसमा अर्को महिना पङ्की नामक एक नयाँ साइटको पनि सुरुवात गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://mumbrella.com.au/junkee-media-officially-launches-punkee-448273|title=Junkee Media officially launches Punkee|last=Samios|first=Zoe|date=2017-05-31|website=मुम्ब्रेला|language=अङ्ग्रेजी|access-date=2019-05-16}}</ref> नोभेम्बर २०१८ मा, जङ्की मिडिया १८ वर्षको सञ्चालन पछि इन द मिक्सको बन्द गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://junkee.com/inthemix-goodbye/179992|title=A Farewell From inthemix: Thanks For All The Memories|date=2018-11-01|website=जङ्की|language=अङ्ग्रेजी|access-date=2019-05-16}}</ref> == प्रकाशनहरू == *जङ्की , एक लोकप्रिय संस्कृति र राजनीतिक व्यङ्ग्य साइट *पङ्की , एक मनोरञ्जन र लोकप्रिय संस्कृति साइट जून १६ देखि २४ वर्षका युवाका लागि लक्षित छ।<ref>{{Cite web|url=https://mumbrella.com.au/building-punkee-moving-beyond-the-bachelor-recaps-539248|title=Building Punkee: Moving beyond The Bachelor recaps|last=Samios|first=Zoe|date=2018-09-05|website=मुम्ब्रेला|language=अङ्ग्रेजी|access-date=2019-05-16}}</ref> *एडब्ल्यूओएल, सन् २०१४ मा क्वाण्टाससँगको साझेदारीमा स्थापित एक युवा यात्रा वेबसाइट<ref>{{cite press release|date=12 November 2014|title=Qantas and Sound Alliance launch youth travel title AWOL|url=http://www.qantasnewsroom.com.au/media-releases/qantas-and-sound-alliance-launch-youth-travel-title-awol/|publisher=क्वाण्टस|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150316114306/http://www.qantasnewsroom.com.au/media-releases/qantas-and-sound-alliance-launch-youth-travel-title-awol|archivedate=16 March 2015}}</ref> == पुरस्कारहरू == सन् २०१४ को मुम्ब्रेला पुरस्कारमा जङ्कीलाई वर्षमो उत्कृष्ट मिडिया ब्राण्डको रूपमा नामकरण गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=मुम्ब्रेला पुरस्कार: सन् २०१४ विजेता|url=http://www.mumbrellaawards.com.au/2014-awards/tables/|publisher=मुम्ब्रेला|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117031402/http://www.mumbrellaawards.com.au/2014-awards/tables/|archivedate=17 November 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117031402/http://www.mumbrellaawards.com.au/2014-awards/tables/ |date=17 November 2015 }}</ref> क्वाण्टास र जङ्की मिडियाको एडब्ल्यूओएललाई सन् २०१५ मा सामग्री बजारशास्त्र रणनीतिको रूपमा नाम दिइएको थियो।<ref>{{cite web|title=The Mumbrella Awards: 2015 winners|url=http://www.staging2.mumbrellaawards.com.au/2015-winners/|publisher=Mumbrella|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160108234412/http://www.mumbrellaawards.com.au/2015-winners/|archivedate=8 January 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160108234412/http://www.mumbrellaawards.com.au/2015-winners/ |date=8 January 2016 }}</ref> सन् २०११ मा, साउण्ड एलायन्सलाई, अङ्कीय सञ्चार माध्यमको रूपमा शीर्ष १० शक्तिशाली सूचकाङ्कमा नामाकरण गरिएको थियो। यसले ठूलो परम्परागत मिडिया प्रतिस्पर्धाहरूलाई अवरोध पुर्‍याएकोमा प्रशंसा प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{citation|url=http://www.thepowerindex.com.au/digital-media-/sound-alliance|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150706144348/http://www.thepowerindex.com.au/digital-media-/sound-alliance|archivedate=6 July 2015|url-status=live|title=Digital Media , no. 9: Sound Alliance|date=8 November 2011|first=अञ्जल|last=प्रिष्ट्ली|work=The Power Index|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706144348/http://www.thepowerindex.com.au/digital-media-/sound-alliance|access-date=13 October 2019|archive-date=6 July 2015}}</ref> साउण्ड एलायन्सलाई सन् २००९ र २०१० मा काम गर्नका लागि बिआरडब्ल्यू पत्रिकाले अस्ट्रेलियाको सर्वश्रेष्ठ ठाउँहरू मध्ये एकको रूपमा नामकरण गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=गार्डनर|first=जेसिका|title=Labour of Love|url=http://www.brw.com.au/p/sections/features/labour_of_love_NX7EcmmB0vkJVqTKNqcfBM?hl|publisher=BRW|date=24 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314091202/http://www.brw.com.au/p/sections/features/labour_of_love_NX7EcmmB0vkJVqTKNqcfBM?hl|archivedate=14 March 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314091202/http://www.brw.com.au/p/sections/features/labour_of_love_NX7EcmmB0vkJVqTKNqcfBM?hl |date=14 March 2012 }}</ref> सन् २०१८ को मुम्ब्रेला पुरस्कारमा पङ्कीलाई वर्षको उत्कृष्ट सञ्चार माध्यमको ब्राण्डको रूपमा नामकरण गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://mumbrella.com.au/che-proximity-steals-the-show-at-2018-mumbrella-awards-as-the-monkeys-put-in-another-strong-performance-526198|title=Mumbrella Awards winners for 2018|last=फ्रान्सिस|first=डोमेन|date=2018-06-28|website=Mumbrella|language=en-US|access-date=2019-05-16}}</ref> जङ्की मिडियालाई वर्षको उत्कृष्ट प्रकाशन कम्पनीको रूपमा चयन गरिएको थियो भने, सन् २०१८ मा प्रकाशन पुरस्कारमा ठूला प्रकाशकहरूको रूपमा पनि यसलाई नामकरण गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://mumbrella.com.au/bauer-media-bauer-trader-win-big-at-mumbrella-publish-awards-542022|title=Mumbrella Publish 2018 award winners revealed|last=फ्रन्सिस|first=डोमेन|date=2018-09-20|website=मुम्ब्रेला|language=अङ्ग्रेजी|access-date=2019-05-16}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 91sgkamgdbr0jvdrga09dzjajorn1l2 0 107072 1393283 1386096 2026-10-29T08:14:13Z ONENAIN sexteen MUSIC 81655 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|1 */ 1393283 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = तिमी बिनाको जीवन | cover = | alt = | type = एकल | artist = [[नरेन्द्र प्यासी]]<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/NarendraPyasiSongs/NarendraPyasi-timiBinakoJiwan.mp3|title= नरेन्द्र प्यासीका गीतहरू|website=आर्काइभ|author=|date=|accessdate=}}</ref> | released = | format = {{hlist|डिजिटल डाउनलोड}} | recorded = | studio = | venue = | genre = {{hlist|[[आधुनिक सङ्गीत|आधुनिक]]}} | length = {{duration|m=०५|s=३५}} | label = म्युजिक नेपाल | writer = आनन्द अधिकारी | producer = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = | misc = {{External music video|{{YouTube|BJYsGc5X0Ak|"तिमी बिनाको जीवन"}}}} |}} '''तिमी बिनाको जीवन''' प्रख्यात [[नेपाली भाषा]]को आधुनिक गीत हो। यस गीतमा स्वर नेपाली गीत सङ्गीत नेपालमा ख्याति कमाउन सफल गायक [[नरेन्द्र प्यासी]]को रहेको छ। "तिमी बिनाको जीवन" नरेन्द्र प्यासीको वासना गीति सङ्गालोमा समावेश गीत हो।<ref>{{cite web|url=https://www.hamrochords.com/narendra-pyasi/timi-bina-ko-jivan|title= तिमी बिनाको जीवन गीतको शब्द|website=हाम्रो कर्डस् |author=|date=|accessdate=}}</ref> यस गीतलाई छायाङ्कन शिव राम श्रेष्ठले गरेका छन् भने सम्पादन सुवास अर्यालले गरेका छन् र यस गीतलाई निर्देशन सुमन अधिकारीले गरेका हुन्। यस गीतमा शब्द तथा सङ्गीत वरिष्ठ गीत तथा [[सङ्गीतकार]] आनन्द अधिकारीको रहेको छ। यसमा सङ्गीत आशिष अविरलको रहेको छ। यस गीतको उत्पादक तथा वितरक सगरमाथा म्युजिक प्रालि हो। यस गीतको श्रव्य दृश्यलाई निर्माण सगरमाथा म्युजिक प्रालिले गरेको छ। यसको सिआरबिटि अङ्क ०१३०००४४४६ हो।<ref>{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=BJYsGc5X0Ak|title= तिमी बिनाको जीवन गीत|website=युट्युब|author=|date=|accessdate=}}</ref> == साङ्गीतिक श्रव्य दृश्य == यसको आधिकारिक श्रव्य दृश्यमा वरिष्ठ अभिनेता [[भुवन केसी]] र अभिनेत्री [[झरना थापा]]लाई प्रस्तुत गरिएको छ जसको सुरुवातमा उनीहरू एउटा रथमा चढेर यात्रा गरिरहेका हुन्छन्। पछि उनीहरू लट्ठी नाच चलिरहेको ठाउँमा ट्याक्टरमा हालिएको परालको थुप्रोमा गएर रमाउँदै दृश्यको अवलोकन गर्न थाल्छन्। भुवन केसीले उनलाई आफू भएको ठाउँमा तान्छन्। पछि उनी फरक पहिरनको साथ देखा पर्छिन् जसमा उनले कम्मर नचाउँदै अगाडि फर्किएर उनलाई हेर्छिन्। भुवन केसी उक्त दृश्य देख्नासाथ उनी भएको ठाउँ नजिक पुग्छन् र उनी एउटा कुर्सीमा बस्दै टाउको झुकाउँछन्। भुवन केसीले एउटा क्यानमा रहेको पेय पिउँदै उनलाई हेर्छन् र गीतको सोही स्थानबाट सुरुवात हुन्छ। दृश्यको सुरुवातमा उनी एक खुला चौरमा घुँडा टेकेर झरना थापाको हात समाउँछन्। उनको हात छोडेर उनी अलिकति टाढा जान्छिन् र उनलाई अलिकति परबाट हेर्छिन्। दृश्य उनीहरू दुबै जना एउटा फूलको भएको ठाउँमा पल्टिन्छन्। दृश्य सोही स्थानमा पुग्छ जसमा उनले एउटा धारिलो सिसा समाई आफ्नो हात काट्छन् र हातबाट रगत बग्न थाल्छ। उक्त दृश्य देखेर उनी भावुक हुँदै उनको हात सुम्सुमाउन थाल्छिन् र दुबै जनाले टाउको एकै ठाउँमा ल्याउँछन्। गीत सोही फूलको थुप्रोमा पुग्छ र त्यसको एकैछिन पछि गीतमा घुनको आगमन हुन्छ जसमा झरना थापा दौडिरहेकी हुन्छिन् र उनलाई भुवन केसीले पकड्ने कोशिश गर्छन्। पछि उनी एउटा परालको थुप्रो पछाडि गएर लुक्छिन् र भुवन केसीले उनलाई देख्छन्। उनले उनलाई सिन्दुर लगाइदिन खोज्दा उनले उनको हात हटाइदिन्छिन्। पछि उनी दौडिएर यसु अङ्कित जोड चिन्ह भएको ठाउँमा पुगि उक्त चिन्हलाई प्रार्थना गर्न थाल्छिन्। उक्त दृश्य उनले देख्नासाथ दङ्ग पर्छन र भावुक हुँदै गीत प्रस्तुत गर्न थाल्छन्। पछि उनी उनको नजिक गई छातीमा टाँस्छन् र त्यसको एकैछिन पछि दुबै जना त्यस ठाउँबाट जान्छन्।  दृश्य वनमा पुग्छ जसमा झरना थापा एउटा रूख पछाडि गई त्यहाँबाट बिलाउँछिन्। भुवन केसी त्यस ठाउँमा पुगेर उनलाई भेट्टाउँदैनन् र उनलाई यता उती खोज्न थाल्छन्। यता उती हेर्ने क्रममा उनले झुण्डिरहेको दृश्य देख्छन् र झस्किन्छन्। उनी रूखको आड लागेर भावुक हुँदै,गीत प्रस्तुत गर्न थाल्छिन्। दृश्य उनी पुनः देखा पर्छिन् र पछि सोही रूखको पछाडिबाट उनी भएको ठाउँमा आउँछिन् र उक्त झुण्डिरहेको बुख्याचाबाट सल निकाल्छिन्। दृश्य नदीको किनारमा पार्दर्शी कपडा बेरिएको ठाउँमा पुग्छ जसमा भुवन केसी भुँईमा बस्दै भावुक मुद्रामा गीत गाउँछन्। भुवन केसीलाई देख्नेबित्तिकै उनी त्यस ठाउँमा दौडिएर आउँछिन् र उनलाई अङ्गालोमा बाँधिन्छिन्। दृश्य घाम डुब्ने बेलामा पुग्छ जसमा दुबै जना एउटा डुङ्गामा चढेर गन्तव्य तर्फ जान्छन् र घाम डुबेर श्रव्य दृश्य अन्त्य हुन्छ।<ref>{{cite web|url=https://video.genyt.com/BJYsGc5X0Ak|title=तिमी बिनाको जीवन गीतको आधिकारिक श्रव्य दृश्य|website=जेनवाइटी|author=|date=|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014120332/https://video.genyt.com/BJYsGc5X0Ak|archive-date=2019-10-14}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:आधुनिक नेपाली गीतहरू]] [[श्रेणी:नरेन्द्र प्यासीका गीतहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गीतहरू]] ici50pqzmb969k6kua2nz35vyvge5kr 0 108906 1393274 1385762 2026-10-29T05:57:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393274 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = टेलकमटेल्ष्ट्रा | trading_name = टेलकमटेल्ष्ट्रा पर्सिरन टर्बटास टेलट्रानेट एप्लिकासी सोलुसी | logo = चित्र:टेलकमटेल्ष्ट्राको लोगो.png | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | logo_padding = | image = | image_size = | image_alt = | image_caption = | type = दूरसञ्चार कम्पनी | founded = {{start date|2014|10|27}} in [[जाकार्ता]], [[इन्डोनेसिया]] | hq_location_city = [[जाकार्ता]] | hq_location_country = [[इन्डोनेसिया]] | area_served = [[इन्डोनेसिया]] | key_people = एरिक मिजर (प्रमुख कार्यकारी अधिकृत) | industry = दूरसञ्चार | services = | website = {{URL|http://www.telkomtelstra.co.id/ }} }} '''टेलकमटेल्ष्ट्रा''' इन्डोनेसियाको राजधानी [[जाकार्ता]]मा आधारित एक दूरसञ्चार कम्पनी हो।<ref>{{cite web | url=http://www.theaustralian.com.au/business/companies/telstra-in-joint-venture-with-telekom-indonesia/story-fn91v9q3-1227041878418 | title=Telstra in joint venture with Telekom Indonesia | publisher=द अष्ट्रेलिएन | date=30 August 2014 | accessdate=27 February 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105002/http://www.theaustralian.com.au/business/companies/telstra-in-joint-venture-with-telekom-indonesia/story-fn91v9q3-1227041878418 | archive-date=4 March 2016}}</ref> यो देशको सबैभन्दा ठूलो निश्चित लाइन सेवा सञ्चालक हो भने यो अष्ट्रेलियाली दूरसञ्चार कम्पनी, टेल्ष्ट्रा र टेलकम इन्डोनेसियाको संयुक्त लगानीको रूपमा गठन भएको थियो। <ref>{{cite web | url=http://www.cnnindonesia.com/teknologi/20150513131701-185-53063/perusahaan-patungan-telkomtelstra-incar-perbankan/ | title=Perusahaan Patungan TelkomTelstra Incar Perbankan | publisher=सिएनएन इन्डोनेसिया | date=13 May 2015 | accessdate=27 February 2016 | author=आदित्य पञ्जी}}</ref><ref>{{cite web | url=http://market.bisnis.com/read/20140829/192/253656/pasarkan-nas-telkom-gandeng-telstra | title=PASARKAN NAS, Telkom Gandeng Telstra | publisher=Bisnis | date=29 August 2014 | accessdate=27 February 2016 | author=}}</ref> टेलकमटेल्ष्ट्राले प्रबन्धित सञ्जाल सेवाहरू जस्त‌ै वादल सेवा, सफ्टवेयरको रूपमा सेवा , सेवाको रूपमा पूर्वाधार, सेवाको रूपमा मञ्च, एकीकृत सञ्चार र सहयोग सेवा, व्यवस्थित सुरक्षा सेवा , र व्यावसायिक सेवाहरूको प्रदान गर्दछ। यस संयुक्त उद्यम अक्टोबर २०१४ मा गठन भएको थियो र यसमा हाल १०० भन्दा बढी कर्मचारीहरू कार्यरत छन्।<ref name=guardian>{{cite web|title=Telstra Forges Network Services Joint Venture in Indonesia|url=https://www.theguardian.com/business/2014/jan/24/telstra-forges-network-services-joint-venture-in-indonesia|website=द गर्जिएन}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.thejakartapost.com/news/2014/09/02/telkom-australia-s-telstra-form-jv.html | title=Telkom, Australia’s Telstra to form JV | publisher=द जाकार्ता पोष्ट | date=2 September 2014 | accessdate=27 February 2016}}</ref> यो कतारको बहुराष्ट्रिय दूरसञ्चार कम्पनी [[उरिदू]]को सहायक इन्डोस्याटको प्रतिद्वन्द्वी हो। == इतिहास == टेलकमटेल्ष्ट्राको स्थापना, टेलकम इन्डोनेसिया र एक [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलियाली]] कम्पनी टेल्ष्ट्राको बीच एक प्रारम्भिक बैठक र सम्झौता ज्ञापनपत्रबाट भएको थियो।<ref name="ब्राएन कार्लोभस्की">{{cite web | url=http://www.arnnet.com.au/article/553657/telstra_strikes_cloud_deal_telkom_indonesia/ | title=Telstra strikes Cloud deal with Telkom Indonesia | publisher=आर्न नेट | date=29 August 2014 | accessdate=27 February 2016 | author=ब्राएन कार्लोभस्की}}</ref><ref name="मित्र">{{cite web | url=http://www.metra.co.id/en/news/telkom-telkommetra-joint-venture-dengan-telstra-2/ | title=TELKOM & TelkomMetra Embarked on a Joint Venture with Telstra | publisher=मित्र | accessdate=27 February 2016}}</ref> २९ अगष्ट २०१४ मा यी दुई कम्पनीका अभिभावकहरू बीच संयुक्त लगानी सम्झौता अन्तिम रूपमा समापन भएको थियो। एक विशेष नयाँ दूरसञ्चार सेवा प्रदायक बन्न र नयाँ संयुक्त उद्यम सृजना गर्नका लागि, दुई कम्पनीका विशेष स्रोतहरू छान्ने र साझा रूपमा गठन गर्ने अवधारणाका साथ यसलाई स्थापना गरिएको थियो। पर्सिरन टर्बटास टेलट्रानेट एप्लिकासी सोलुसी (टेलकमटेल्ष्ट्रा) जकार्तामा स्थापित भएको थियो।<ref name="ब्राएन कार्लोभस्की"/><ref name="मित्र"/> स्थापना कार्यलाई सन् २७ अक्टोबर २०१४ मा, [[इन्डोनेसिया|गणतन्त्र इन्डोनेसिया]]का न्यायमन्त्रीले आफ्नो निर्णय पत्रमा अनुमोदन गरेका थिए। स्थापना काल देखि यता यसको विस्तार भएको छ र यसले विभिन्न सेवाहरूको दायरा पनि समावेश गरेको छ।<ref>{{cite web | url=http://www.computerworld.com.au/article/553652/telstra_finalises_joint_venture_telkom_indonesia/ | title=Telstra finalises joint venture with Telkom Indonesia | publisher=कम्प्युटर वर्ल्ड | date=29 August 2014 | accessdate=27 February 2016 | author=रोहन पिएर्स | archive-url=https://web.archive.org/web/20160303152749/http://www.computerworld.com.au/article/553652/telstra_finalises_joint_venture_telkom_indonesia/ | archive-date=3 March 2016 }}</ref> यसलाई आइडिसी द्वारा "सबैभन्दा अभिनव साझेदारी पुरस्कार"बाट सम्मानित गरिएको छ।<ref name=medianewsline>{{cite web|title=Telkomtelstra Switches on Gen Next Solutions in Indonesia|url=http://www.medianewsline.com/telkomtelstra-switches-on-gen-next-solutions-in-indonesia/|website=मिडिया न्युजलाइन}}</ref><ref>{{cite web | url=http://jakartaglobe.beritasatu.com/press-release/telkom-telstra-win-idc-telecom-service-provider-innovation-award-2014/ | title=Telkom and Telstra Win 'IDC Telecom Service Provider Innovation Award 2014' | publisher=जाकार्ता ग्लोब | accessdate=27 February 2016}}</ref><ref>{{cite web | url=http://jakartaglobe.beritasatu.com/press-release/telkomtelstra-bridge-business-relations-australia-indonesia/ | title=Telkomtelstra To Bridge Business Relations Between Australia and Indonesia | publisher=जकार्ता ग्लोब | accessdate=27 February 2016}}</ref> == सेवाहरू == टेलकमटेल्ष्ट्राले देशव्यापी रूपमा सञ्जाल अनुप्रयोग सेवाहरूको प्रदान गर्दछ, र, यसको सम्झौता बमोजिम, देशमा यो दूरसञ्चार सेवाहरूको विशेष प्रदायक हो। हाल सम्म, कम्पनीले प्रदान गरेको सेवाहरू यस प्रकारका छन्:<ref>{{cite web | url=http://www.smartcompany.com.au//technology/43523-telstra-finalises-nas-joint-venture-deal-with-telkom-indonesia/ | title=Telstra finalises NAS joint venture deal with Telkom Indonesia | publisher=Smartcompany.com.au | date=1 September 2014 | accessdate=27 February 2016 | author=एण्ड्र्यु सादौसकास | archive-url=https://web.archive.org/web/20160307133045/http://www.smartcompany.com.au//technology/43523-telstra-finalises-nas-joint-venture-deal-with-telkom-indonesia/ | archive-date=7 March 2016 }}</ref> व्यवस्थित सञ्जाल सेवाहरू - टेलकमटेल्ष्ट्राले दुबै बहुराष्ट्रिय र घरेलु कम्पनीहरूको सञ्चार सञ्जालहरूको लागि प्रबन्धन सेवाहरूको प्रदान गर्दछ।<ref>{{cite web | url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=301266929 | title=Company Overview of Telkomtelstra | publisher=ब्लुमबर्ग | accessdate=27 February 2016}}</ref> सेवाको रूपमा सफ्टवेयर - यसलाई माग अनुरुपका सफ्टवेयर भनेर पनि चिनिन्छ। टेलकमटेल्ष्ट्राले सदस्यतामा आधारित सफ्टवेयर सेवाहरूको पनि प्रदान गर्दछ। <ref>{{cite web | url=http://www.republika.co.id/berita/ekonomi/korporasi/14/11/14/nf17zr-telkom-telstra-raih-penghargaan-tspi-2014 | title=Telkom Telstra Raih Penghargaan TSPI 2014 | publisher=रिपब्लिका | date=14 November 2014 | accessdate=27 February 2016 | author=इचसान इमरल्ड}}</ref> एकीकृत सञ्चार र सहयोग - टेलकमटेल्ष्ट्राले कम्पनीहरूमा सबै सञ्चारहरूलाई एक ठाउँमा ल्याएर चुनौतीहरू पार गर्न मद्दत गर्दछ, र कर्मचारीहरूको लागि सञ्चार सेवाहरू प्रदान गर्दछ। <ref>{{cite web | url=http://www.thefastmode.com/4846-telkomtelstra-launches-network-applications-and-services-nas-for-indonesian-enterprises | title=Telkomtelstra Launches Network Applications and Services (NAS) for Indonesian Enterprises | publisher=ुद फाष्ट मोड | accessdate=27 February 2016}}</ref> व्यवस्थित सुरक्षा सेवाहरू - यो सेवा कम्पनीको सुरक्षाको उद्देश्य हो जसले ग्राहकहरूको संवेदनशील जानकारीलाई आक्रमण र चुहावट हुनबाट बचाउँदछ।<ref>{{cite web | url=https://www.digitalnewsasia.com/telstra-serious-about-asia-play | title=Telstra serious about Asia play | publisher=डिजिटल न्युज एसिया | date=10 February 2016 | accessdate=27 February 2016 | author=बेञ्जामिन चिर}}</ref> व्यावसायिक सेवाहरू - परामर्श सेवाहरू सहित परियोजना व्यवस्थापन र मूल्याङ्कन।<ref name=guardian /><ref>{{cite web | url=http://jakartaglobe.beritasatu.com/business/telkom-telstra-jv-launch-customer-experience-center-jakarta/ | title=Telkom-Telstra JV to Launch Customer Experience Center in Jakarta | publisher=जाकार्ता ग्लोब | date=16 September 2015 | accessdate=27 February 2016}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{Official website|http://www.telkomtelstra.co.id/}} [[श्रेणी:इन्डोनेसियाका दूरसञ्चार कम्पनिहरू]] [[श्रेणी:जाकार्तामा आधारित कम्पनीहरू]] pnptr1wp1g2604fv84rvgpdgj17hw6x 0 110567 1393278 1266078 2026-10-29T07:57:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393278 wikitext text/x-wiki '''दासत्व''' भनेको सम्पत्तिको रूपमा व्यक्तिको स्वामित्व हो, विशेष गरी उनीहरूको श्रमको सन्दर्भमा।<ref>{{cite book|url={{google books|plainurl=y|id=62t3a5iESy8C}}|chapter=The Legal Definition of Slavery into the Twenty-First Century|pages=199–219|title=The Legal Understanding of Slavery: From the Historical to the Contemporary|editor1-first=Jean|editor1-last=Allain|first=Jean|last=Allain|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|year=2012|isbn=978-0-19-164535-8}}</ref> '''दास प्रथा''' भनेको मानिसलाई पशुसरह किनबेच गरि विभिन्न कामहरूमा लगाउने अमानविय क्रियाकलाप हो। ==विश्वमा दास प्रथाको इतिहास == दासप्रथा मानव समाजको एउटा अपरिहार्य अवस्था थियो । यसको जन्म तत्कालीन उत्पादक शक्तिहरूको आवश्यकताहरूको अनुकूल थियो । दास समाजमा युद्धबन्दीहरूलाई सामूहिक रूपमा मृत्युदण्ड दिइँदैनथ्यो । त्यसको बदलामा उनीहरूलाई काम गराउनका निम्ति जीवित राखिने गर्थ्यो । यो उत्पादनको विकासमा सहायक थियो । दासमालिकसँग ठूलो मात्रामा उत्पादनका साधन र श्रम विद्यमान हुनाले ठूलो परिमाणमा उत्पादन र सहकार्यलाई सङ्गठित गर्न सम्भव भयो । दासप्रथा बिगतका केही समय धेरै समाजमा बैध थियो, तर अहिले सबै देशहरूमा यो गैरकानुनी छ।<ref name="Bales2004">{{cite book|author=Kevin Bales|title=New Slavery: A Reference Handbook|url={{google books |plainurl=y |id=8Cw6EsO59aYC|page=4}}|year=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-815-6|page=4|accessdate=February 11, 2016}}</ref><ref name="WhiteWhite2014">{{cite book|author1=White, Shelley K. |author2=Jonathan M. White|author3=Kathleen Odell Korgen|title=Sociologists in Action on Inequalities: Race, Class, Gender, and Sexuality|url={{google books |plainurl=y |id=GsruAwAAQBAJ|page=43}}|date=2014|publisher=Sage|isbn=978-1-4833-1147-0|page=43}}</ref> आधिकारिक रूपमा दासप्रथा अन्त्य गर्ने अन्तिम देश [[मौरिटानिया]] थियो जहाँ १९८१ मा दासप्रथा अन्त्य भयो। अहिले पनि अनुमानित ४.०३ करोड मानिसहरु आधुनिक दास भएको मानिन्छ।<ref>{{cite web|url=https://www.globalslaveryindex.org/findings/|title=Findings Global Slavery Index 2016|date=2016|accessdate=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224033009/https://www.globalslaveryindex.org/findings/|archive-date=24 December 2017}}</ref> आधुनिक दास किनबेच को सबैभन्दा प्रचलित रुप भनेको [[मानव तस्करी|मानव बेचबिखन]] हो। अन्य क्षेत्रमा दासप्रथा (वा बेगार) [[कमलरी]], अझै चलिरहेको छ,<ref name="newint" /> [[कमैया]],[[यौन दासत्व]] [[घरेलु कामदार]] kept in captivity, certain adoptions in which children are forced to work as slaves, [[बाल सैनिक]], and [[जबर्जस्ती बिबाह]]को रूपमा बालबालिकाहरू दासको रूपमा काममा लगाइएका छन्.<ref name="modernslavery">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/ethics/slavery/modern/modern_1.shtml#section_2 |title=Religion & Ethics – Modern slavery: Modern forms of slavery |publisher=BBC |date=January 30, 2007 |accessdate=June 16, 2009}}</ref> === नेपालमा दास प्रथाको इतिहास === नेपालमा दास प्रथाको इतिहास निकै पुरानो छ। नेपालमा विभिन्न नामहरूबाट दास प्रथा विध्यमान अवस्थामा रहेका थिए। जस्तै: कमैया प्रथा, हलिया प्रथा आदि। तर सबै प्रथाहरू मानिसहरूको अमानविय शोषणमा नै केन्द्रित थिए। नेपालमा आधिकारिक रूपमा वि.सं. १९८१ मा तत्कालिन प्रधानमन्त्री चन्द्र समशेरले दास प्रथाको अन्त्यको घोषणा गरेका थिए। जुन घोषणासंगै नेपालबाट उनन्साठी हजार आठ सय त्रिपन्न दासदासीहरू मुक्त भएका थिए। तर पनि कमैया प्रथा र हलिया प्रथा भने विध्यमान अवस्थामा नै थियो। पछि आएर वि.सं. २०५७ साउन २ गते कमैया प्रथा अन्त्य भयो। साथै वि.सं.२०६५ भदौ २१ गते हलिया प्रथा अन्त्य भयो। यसरी नेपाललाई दासमुक्त देश बन्न भने धेरै समय लागेको अनुमान गर्न सकिन्छ।1,त्रिशूल्ली डामि र राणाहरूसँग मुक्त गरायो। भिक्षा खोरी मा व्यवस्थापन गर्न । अभिलेखमा राख्न गञ्जा समूहमा अभिलेख गन्ज भनिन्छ । ==सन्दर्भ== [[श्रेणी:दासता]] [[श्रेणी:मानवाधिकार]] rocsthle7mva19igmleclaxyrvth65x 0 129889 1393270 1319832 2026-10-29T04:01:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393270 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = चुख्खा जिल्ला | native_name = ཆུ་ཁ་རྫོང་ཁག | native_name_lang = dz | settlement_type = [[भुटानका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_map = Chukha in Bhutan.svg | map_caption = भुटानको चुख्खा जिल्लाको नक्सा | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भुटान}} | seat_type = [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] | seat = [[चुख्खा जिल्ला|चुख्खा]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1,880 | population_total = 68,966 | population_as_of = २०१७ | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[भुटान समय]] | utc_offset1 = +६ | website = {{URL|www.chhukha.gov.bt|आधिकारिक वेबसाइट}} }} '''चुख्खा जिल्ला''' ({{lang-dz|ཆུ་ཁ་རྫོང་ཁག}}) [[भुटान]] सम्मिलित [[भुटानका जिल्लाहरू|२० जिल्ला मध्ये एक]] हो। प्रमुख सहर [[फुन्छोलिङ|फुन्छोलिङ्ग]] हो जुन [[भारत]]लाई पश्चिमी भुटानसँग जोड्ने एकमात्र सडकको प्रवेशद्वार सहर हो। [[चुख्खा जिल्ला|चुख्खा]] भुटानको व्यावसायिक र आर्थिक राजधानी हो। == प्रशासनिक विभाजनहरू == चुख्खा जिल्लालाई एघार गाउँ खण्डमा विभाजन गरिएको छ:<ref>{{cite web|url=http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/chukha.pdf|title=Chiwogs in Chukha|year=2011|publisher=Election Commission, [[Government of Bhutan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002183400/http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/chukha.pdf|archive-date=2011-10-02|access-date=2011-07-28|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002183400/http://www.election-bhutan.org.bt/2011/finaldelimitation/chukha.pdf |date=2011-10-02 }}</ref> {{div col}} # बजाचो # बोङ्गो # चप्चा # डाला # डुङ्गना # घेलिङ्ग # गेटेना # लगचीना # मेटाखा # [[फुन्छोलिङ|फुन्छोलिङ्ग]] # सम्फेलिङ्ग {{div col end}} == भूगोल == चुख्खा जिल्लाले कूल क्षेत्रफल १८८० वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ, तर अन्य जिल्लाहरू भन्दा फरक, चुख्खा र सामत्सेमा भुटानको कुनै संरक्षित क्षेत्र छैन।<ref>{{Cite book|last=Wanggchuk|first=Lily|title=Facts About Bhutan The land of the Thunder Dragon|publisher=Absolute Bhutan Books|year=2017|isbn=978-99936-760-0-3|location=Bhutan|pages=290|language=English}}</ref> यद्यपि १९६० को दशकमा धेरै दक्षिणी भुटानमा संरक्षित क्षेत्रहरू थिए, पार्क-स्तरको वातावरणीय संरक्षण असक्षम भयो।<ref name="BTF1">{{cite web|url=http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan|title=Parks of Bhutan|work=Bhutan Trust Fund for Environmental Conservation online|publisher=Bhutan Trust Fund|archive-url=https://web.archive.org/web/20110702041330/http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan|archive-date=2011-07-02|access-date=2011-03-26|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161217080833/http://www.bhutantrustfund.bt/parks-of-bhutan/ |date=2016-12-17 }}</ref><ref name="BTF2">{{cite web|url=http://www.bhutantrustfund.bt/about-bhutan-trust-fund/the-organisation|title=The Organisation|work=Bhutan Trust Fund for Environmental Conservation online|publisher=Bhutan Trust Fund|archive-url=https://web.archive.org/web/20100329063448/http://www.bhutantrustfund.bt/about-bhutan-trust-fund/the-organisation|archive-date=2010-03-29|access-date=2011-03-26|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329063448/http://www.bhutantrustfund.bt/about-bhutan-trust-fund/the-organisation |date=2010-03-29 }}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[भुटानका जिल्लाहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://web.archive.org/web/20080516100439/http://www.chhukha.gov.bt/ आधिकारिक वेबसाइट] {{भुटानका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:भुटानका जिल्लाहरू]] feh7urpoyh0iq75dsqv7jh9g0gtw20j 0 131926 1393265 1372104 2026-10-29T00:21:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393265 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = सिराहा जिल्ला#कोशी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/kalyanpur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख|नगर प्रमुख]] | leader_name = रामपुकार साह तेली <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = रेखाकुमारी यादव <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 76.81<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 58872 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.86|86.22|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[कल्याणपुर जब्दी]] गाविसको [[कार्यालय]] | website = [https://kalyanpurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''कल्याणपुर नगरपालिका''' [[सिराहा जिल्ला]]को ८ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक नगरपालिका हो। २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[कल्याणपुर जब्दी]], [[अर्नामा प्ररा]], [[चतरी]], [[इटरी परसाही]], [[डुमरी]], [[मझौलिया]], [[चिकना]], [[विष्णुपुर प्ररा]], [[भोक्राहा, सिराहा|भोक्राहा]], [[बेल्हा]] र [[भेडिया]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५८,८७२ रहेको छ भने यहाँ ११,८३५ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ कल्याणपुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[अर्नामा प्ररा]] || ४,१९४ || ५.६६ || ७४०.९८ |- | २ || [[चतरी]] || ३,२०७ || ३.३४ || ९६०.१८ |- | ३ || [[इटरी परसाही]] || ४,९६९ || ५.६ || ८८७.३२ |- | ४ || [[विष्णुपुर प्ररा]] || ६,११९ || ११.०२ || ५५५.२६ |- | ५ || [[चिकना]] || ४,५८७ || ५.७५ || ७९७.७४ |- | ६ || [[भोक्राहा, सिराहा|भोक्राहा]] || २,१४१ || १.८२ || ११७६.३७ |- | ७ || [[भेडिया]] || ४,६९५ || ६.५५ || ७१६.७९ |- | ८ || [[मझौलिया]] || ५,५८२ || ८.४५ || ६६०.५९ |- | ९ || [[डुमरी]] || ४,४३० || ६.१२ || ७२३.८५ |- | १० || [[कल्याणपुर जब्दी]] (१-५) || ७,०३५ || ११.४३ || ६१५.४८ |- | ११ || [[कल्याणपुर जब्दी]] (६-९) || ४,८११ || २.४५ || १९६३.६७ |- | १२ || [[बेल्हा]] || ७,१०२ || ८.६२ || ८२३.८९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५८,८७२''' || '''७६.८१''' || '''७६६.४६''' |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://web.archive.org/web/20230324124138/https://kalyanpurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] dr0rignqxnnoyoq5odmu4s5uygzljcy 0 131927 1393264 1372103 2026-10-29T00:06:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393264 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = सिराहा जिल्ला#कोशी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/karjanha?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख|नगर प्रमुख]] | leader_name = ‍भोलाप्रसाद पोखरेल <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = लक्ष्मीकुमारी श्रेष्‍ठ <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]) | established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area --> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 76.84<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=16&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 38557 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.86|86.22|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-३३ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[कर्जन्हा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://karjanhamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''कर्जन्हा नगरपालिका''' [[सिराहा जिल्ला]]को ८ [[नगरपालिका]] मध्येको एक नगरपालिका हो। २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[कर्जन्हा]], [[बडहरामाल]], [[कल्याणपुर कालाबन्जर]] र [[गौताडी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३८,५५७ रहेको छ भने यहाँ ८,२८९ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ कर्जन्हा नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[बडहरामाल]] (१) || २,७०९ || ८.७५ || ३०९.६० |- | २ || [[बडहरामाल]] (२) || ५,०४५ || १०.१८ || ४९५.५८ |- | ३ || [[बडहरामाल]] (३, ४) || ४,४२८ || ४.९८ || ८८९.१६ |- | ४ || [[बडहरामाल]] (५, ६) || २,८८१ || ८.८ || ३२७.३९ |- | ५ || [[बडहरामाल]] (८, ९) || २,६०३ || २.४४ || १०६६.८० |- | ६ || [[बडहरामाल]] (७) र [[कल्याणपुर कालाबन्जर]] (१, २, ३) || ४,३२३ || ६.१९ || ६९८.३८ |- | ७ || [[गौताडी]] (६–९) र [[कल्याणपुर कालाबन्जर]] (४–९) || ४,१५३ || ८.५३ || ४८६.८७ |- | ८ || [[गौताडी]] (१–५) || ३,०७० || ३.५२ || ८७२.१६ |- | ९ || [[कर्जन्हा]] (१, २, ३) || २,५७७ || ०.६६ || ३९०४.५५ |- | १० || [[कर्जन्हा]] (७, ८, ९) || ३,६७२ || ११.५७ || ३१७.३७ |- | ११ || [[कर्जन्हा]] (४, ५, ६) || ३,०९६ || ११.२१ || २७६.१८ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''३८,५५७''' || '''७६.८३''' || '''५०१.८५''' |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://web.archive.org/web/20230324124656/https://karjanhamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{सिराहा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सिराहा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] b5k26xrb3ui2n8c2i99doeuxquyre4q 0 134453 1393281 1338465 2026-10-29T08:10:23Z ~2026-57631-74 81657 रोधिँ 1393281 wikitext text/x-wiki '''रोधिँघर''' गुरुङ समुदायमा रोधिँ एक विशिष्ट र महत्त्वपूर्ण सामाजिक तथा सांस्कृतिक संस्था हो जसको ऐतिहासिक अर्थ निकै गहिरो छ। यसलाई गुरुङ पहिचानको एक शुद्ध प्रतीक मानिन्छ। रोधीको शाब्दिक अर्थलाई लिएर विभिन्न धारणा भए पनि, सामान्यतया 'रो' को अर्थ बुन्नु र 'धी' को अर्थ घर भन्ने बुझिन्छ। यसरी रोधी भनेको ऊन बुन्ने वा सीप सिक्ने घर हो। अर्को जनश्रुति अनुसार 'रोव' को अर्थ सुत्ने र 'धीं' को अर्थ घर भन्ने पनि लाग्छ। रोधीको ऐतिहासिक महत्व निम्न बुँदाहरूमा समेट्न सकिन्छ:   ज्ञान र सीप आदानप्रदानको पाठशाला: रोधीलाई गुरुङ समुदायको अघोषित विद्यालय मानिन्थ्यो। यहाँ युवा तथा युवतीहरूले सामाजिक व्यवहार, अनुशासन, परम्परागत सीप (जस्तै: ऊन बुन्ने, राडीपाखी बनाउने, भाङ्ग्रा सिलाउने आदि) सिक्ने अवसर पाउँथे। यसले नयाँ पुस्तालाई पुर्खाको ज्ञान र सीप हस्तान्तरण गर्न मद्दत गर्थ्यो।   सामाजिक घुलमिल र सम्बन्ध स्थापनाको केन्द्र: रोधी युवायुवतीहरूका लागि साँझ परेपछि भेला हुने, गीत गाउने, नाच्ने र रमाइलो गर्ने ठाउँ थियो। यसले उनीहरूबीच सामाजिक घुलमिल बढाउँथ्यो र प्रेम सम्बन्ध विकास गर्न तथा वैवाहिक सम्बन्ध (जोडी खोज्न) स्थापना गर्न पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्थ्यो। यसलाई एक गुरुङ समुदाय (पवित्र समाज घर) को रूपमा लिइन्थ्यो जहाँ चोखो माया र सद्भाव साटिन्थ्यो।   सांस्कृतिक संरक्षण र प्रवर्द्धन: रोधीले गुरुङहरूको मौलिक संस्कृति, भाषा, संगीत, नृत्य (जस्तै घाँटु,झोरा,चुड्का,ठाडो भाका,सोरठी) र लोककथा लाई जीवन्त राख्न र पुस्तान्तरण गर्नमा अहम् भूमिका खेलेको छ। यो गुरुङ जातिको सांस्कृतिक पहिचानको ऐना थियो।   सामुदायिक एकता र सहयोग: रोधीले समुदायका सदस्यहरूलाई एकताबद्ध गर्थ्यो। सामूहिक निर्णय लिने, सामुदायिक कार्यमा सहयोग गर्ने (जस्तै 'नो कोरा' वा पर्म), र आपसी सद्भाव बढाउने थलोका रूपमा यसको महत्व थियो।   मनोरञ्जन र फुर्सदको समय: दिनभरिको कामपछि रोधी घरमा भेला भएर गीत-सङ्गीत, नाचगान र हाँसो-ठट्टाले मानिसहरूलाई थकान भुलाउन र मनोरञ्जन गर्न मद्दत गर्थ्यो। संक्षेपमा, गुरुङ समुदायको रोधी परम्परा केवल मनोरञ्जनको साधन मात्र नभई सामाजिक, शैक्षिक, सांस्कृतिक र आर्थिक रूपमा पनि महत्त्वपूर्ण संस्था थियो। यसले गुरुङ समुदायको मौलिकता, मूल्यमान्यता र सामूहिक जीवनशैलीलाई प्रतिबिम्बित गर्दथ्यो। यद्यपि, आधुनिकीकरण र बसाइँसराइका कारण परम्परागत रोधीको स्वरूपमा केही परिवर्तन आएको छ, तर यसको ऐतिहासिक महत्व र गुरुङ पहिचानमा यसको भूमिका अझै पनि छ। [[श्रेणी:गुरुङ सम्पदा रोधिं]] 6lqiixlersa0rhy2ubm50o4gepvm3qa 0 140712 1393260 1383444 2026-10-28T14:23:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1393260 wikitext text/x-wiki '''आयकर''' भन्नाले कुनै पनि व्यक्ति तथा व्यवसायको आयमा लाग्ने प्रत्यक्ष करलाई जनाउँदछ। आयकर राज्यले व्यवस्था गरे अनुसारको दरमा लागू हुन्छ। == इतिहास == === प्रचीन इतिहास === पहिलो आयकर सामान्यतया [[इजिप्ट]] सुरु भएको मानिन्छ।<ref>{{cite book|last=Breasted|first=James Henry|author-link=James Henry Breasted|date=1906|title=Ancient Records of Egypt|url=https://archive.org/details/cu31924081208526/mode/2up|volume=II: The Eighteenth Dynasty|location=Chicago|publisher=The University of Chicago Press|at=paragraph 719-742}}</ref> [[रोमन गणतन्त्र]]को प्रारम्भिक दिनहरूमा, सार्वजनिक करहरूमा स्वामित्वको सम्पत्ति र सम्पत्तिमा सामान्य मूल्याङ्कनहरू समावेश थिए। सामान्य परिस्थितिमा कर दर १% थियो र कहिलेकाहीँ [[युद्ध]] जस्ता परिस्थितिहरूमा ३% सम्म उच्च हुन्थ्यो। भूमि, घर र अन्य घरजग्गा, [[दासप्रथा|दास]], जनावर, व्यक्तिगत वस्तुहरू र मौद्रिक सम्पत्तिहरूमा [[कर]] लगाइन्थ्यो। जति धेरै सम्पत्ति थियो, उति धेरै कर तिर्न्थ्यो।<ref>{{cite web |title=Roman Taxes |url=http://www.unrv.com/economy/roman-taxes.php |access-date=April 12, 2014 |website=UNRV.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505110103/https://www.unrv.com/economy/roman-taxes.php |archive-date=May 5, 2019 }}</ref> == देश अनुसार आयकर लागु गरेको साल == * '''१७९९–१८०२''': {{flag|संयुक्त अधिराज्य}} * '''१८०३–१८१६''': {{flag|संयुक्त अधिराज्य}} * '''१८४०''': {{flag|स्विट्जरल्यान्ड}}<ref>{{Cite web |url=https://wifoe.tg.ch/public/upload/assets/34523/AnoutlineontheSwissTaxSystem2016.pdf |title=An outline of Swiss Tax System |access-date=May 6, 2019 |archive-date=May 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506135739/https://wifoe.tg.ch/public/upload/assets/34523/AnoutlineontheSwissTaxSystem2016.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506135739/https://wifoe.tg.ch/public/upload/assets/34523/AnoutlineontheSwissTaxSystem2016.pdf |date=May 6, 2019 }}</ref> * '''१८४२''': {{flag|संयुक्त अधिराज्य}} * '''१८६०''': {{flag|भारत}},{{Flagicon|British Raj}} [[ब्रिटिस राज]] को शासनमा <ref>{{cite news |last=Pandey |first=T. N. |date=February 13, 2000 |title=The evolution of income-tax |url= https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-others/article29052871.ece |work=The Hindu Business Line}}</ref>{{efn|[[Income tax in India]]}} * '''१८६१–१८७२''': {{flag|संयुक्त राज्य अमेरिका}} * '''१८६४''': {{Flag|इटाली}}<ref>{{Cite web |title=1864 - 1973 Imposta di ricchezza mobile |url=https://www.finanze.gov.it/opencms/it/il-dipartimento/fisco-e-storia/i-tributi-nella-storia-ditalia/1864-1973-imposta-di-ricchezza-mobile/ |access-date=March 14, 2023 |website=Dipartimento Finanze |language=it}}</ref> * '''१८७२''': {{flag|फ्रान्स}}<ref>{{cite web |url=https://www.europenowjournal.org/2019/02/04/top-incomes-in-france-in-the-twentieth-century-inequality-and-redistribution-1901-1998-by-thomas-piketty/ |title= Top Incomes in France in the Twentieth Century Inequality and Redistribution, 1901–1998 by Thomas Piketty |website=EuropeNow}}</ref> * '''१८८७''': {{flag|जापान}}<ref>{{cite journal |last=Shiomi |first=Saburo |date=1935 |title=The Development of the Income Tax in Japan |url=https://www.jstor.org/stable/43216791 |jstor=43216791 |journal=Kyoto University Economic Review |volume=10 |issue=1 |pages=54–84}} </ref> * '''१८९१''': {{flag|न्युजिल्यान्ड}},<ref>{{cite journal |last=Vosslamber |first=Rob |date=2011 |title=Taxation for New Zealand's future: The introduction of New Zealand's progressive income tax in 1891 |url=https://www.researchgate.net/publication/254074481 |journal=Accounting History |volume=17 |issue=1 |pages=105–122 |doi=10.1177/1032373211424581 |s2cid=154949776 }}</ref> at the time a [[Colony of New Zealand|colony]] of the United Kingdom * '''१८९४–९५''': {{flag|संयुक्त राज्य अमेरिका}} * '''१९००''': {{flag|स्पेन}}<ref>{{cite web |last1=Jiménez-Valladolid de L´Hotellerie-Fallois |first1=Domingo Alberto |last2=Vega Borrego |first2=Félix |date=2013 |url=http://www.eatlp.org/uploads/public/2013/National%20report%20Spain.pdf |title=Corporate income tax subjects: Spain |access-date=May 6, 2019 |archive-date=December 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212124900/http://www.eatlp.org/uploads/public/2013/National%20report%20Spain.pdf |url-status=dead |publisher=Ministry of Economy and Competitiveness of Spain }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212124900/http://www.eatlp.org/uploads/public/2013/National%20report%20Spain.pdf |date=December 12, 2019 }}</ref> * '''१९०३''': {{flag|डेनमार्क}},<ref>{{cite report |author=Organisation for Economic Co-operation and Development |author-link=OECD |title=Tax Policy Reforms in Denmark |url= https://www.oecd.org/ctp/tax-policy/37154664.pdf}}</ref> {{flag|स्विडेन}} * '''१९०८''': {{flag|इन्डोनेसिया}}<ref>{{Cite web |url=https://www.rug.nl/research/portal/files/2800266/c5.pdf |title=Who pulled the strings? A comparative study of Indonesian and Vietnamese tax reform |access-date=May 6, 2019 |archive-date=May 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506135734/https://www.rug.nl/research/portal/files/2800266/c5.pdf |url-status=dead }}</ref> * '''१९११''': {{flag|नर्वे}}<ref>{{cite encyclopedia |last=Zimmer |first=Frederik |author-link=Frederik Zimmer |editor-last=Wahlgren |editor-first=Peter |encyclopedia=Scandinavian Studies in Law |title=The Development of the Concept of Income in Nordic Tax Law |url=http://www.scandinavianlaw.se/pdf/44-24.pdf |date=2003 |publisher=The Stockholm University Law Faculty |volume=44: Tax Law |location=Stockholm |pages=393–410}}</ref> * '''१९१३''': {{flag|संयुक्त राज्य अमेरिका}} * '''१९१६''': {{flag|अस्ट्रेलिया}},<ref>{{cite web |url=https://www.austaxpolicy.com/income-tax-at-100-years-a-little-history/ |title= Income Tax at 100 Years: A Little History |last=Stewart |first=Miranda |date=June 6, 2016 |website=Tax and Transfer Policy Institute |publisher=Australian National University}}</ref> {{flag|रुस|1914}}<ref>{{cite journal |last=Bowman |first=Linda |date=1993 |title=Russia's First Income Taxes: The Effects of Modernized Taxes on Commerce and Industry, 1885-1914 |url=https://www.jstor.org/stable/2499922 |journal=Slavic Review |volume=52 |issue=2 |pages=256–282 |doi=10.2307/2499922|jstor=2499922 |s2cid=156258835 }}</ref> * '''१९१८''': {{flag|Canada}} * '''१९२०''': {{flag|Finland}}, {{flag|Poland}}<ref>{{Cite Polish law |title=Ustawa z dnia 16 lipca 1920 r. o państwowym podatku dochodowym i podatku majątkowym |trans-title=Act on State Income Tax and Property Tax |year=1920 |volume=82 |number=550 |date=July 16, 1920}}</ref> * '''१९२१''': {{flag|Iceland}} * '''१९२४''': {{flag|Brazil}},<ref>{{cite news |last=Rodriguez |first=Diogo |date=October 18, 2018 |title=Income tax in Brazil: past, present, and future |url=https://brazilian.report/money/2018/10/18/income-tax-brazil-future/ |url-access=subscription |work=The Brazilian Report |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506135738/https://brazilian.report/money/2018/10/18/income-tax-brazil-future/ |archive-date=May 6, 2019 |access-date=July 29, 2024 }}</ref> {{flag|Mexico}}<ref>{{cite book |last=Albertus |first=Michael |date=2015 |title=Autocracy and Redistribution: the politics of land reform |url=https://books.google.com/books?id=jJprCgAAQBAJ&dq=mexico+1924+income+tax&pg=PA76 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |page=76 |isbn=978-1-107-10655-0}}</ref> * '''१९३२''': {{flag|Bolivia}},<ref>{{cite book |last=Contreras |first=Manuel E |date=1993 |title=The Bolivian Tin Mining Industry in the First Half of the Twentieth Century |url=https://sas-space.sas.ac.uk/3404/1/B14_-_The_Bolivian_Tin_Mining_Industry_in_the_First_Half_of_the_Twentieth_Century.pdf |series=Institute of Latin American Studies Research Papers |volume=32 |location=London |publisher=Institute of Latin American Studies |isbn=0-901145-85-8}}</ref> {{flag|Argentina}}<ref>{{Cite web |url=http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers3/Mitchell.pdf |title=Institutions and Factor Endowments: Income Taxation in Argentina and Australia |access-date=May 6, 2019 |archive-date=May 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506135744/http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers3/Mitchell.pdf |url-status=dead }}</ref> * '''१९३४''': {{flag|Peru}}<ref>{{cite journal |last=Basombrio Porras |first=Carlos |date=<!--Unknown--> |title=Collection Agencies and Systems in Peru |url=https://www.ciat.org/Biblioteca/AsambleasGenerales/1968/Ingles/assembly2_argentina1968_basombrio_peru.pdf |pages=129–132}}</ref> * '''१९३७''': {{flag|China|1928}}<ref>{{cite encyclopedia |last=Pang Tim Tim |first=Terence |editor-last=Pak-Wah Leung |editor-first=Edwin |encyclopedia=Political Leaders of Modern China: A Biographical Dictionary |title=Kong Xiangxi, Chauncey |url=https://archive.org/details/politicalleaders0000unse_h4d2/page/76/mode/2up |url-access=registration |date=2002 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Connecticut |isbn=0-313-30216-2 |page=77}}</ref> * '''१९४२''': {{flag|Venezuela}}<ref>{{cite conference |last1=Moreno |first1=María Antonia |last2=Maita Bolívar |first2=Miriam Adriana |date=2014 |title=Tax elasticity in Venezuela: A dynamic cointegration approach |url= http://www.cemla.org/red/cbrn-xix-papers/cbrn-xix-papers-00036.pdf | conference=XIX Meeting of the Central Bank Researchers Network of the Americas}}</ref> * '''१९५९''': {{flag|नेपाल}} : [[आयकर (नेपाल)]] * '''२००७''': {{flag|Uruguay}}<ref>{{cite web |url=https://www.dgi.gub.uy/wdgi/afiledownload?2,4,1360,O,S,0,29490%3BS%3B3%3B108 |title=6 años de IRPF, evaluación de la imposición a la renta personal |date=October 30, 2013 |publisher=Jornadas Tributarias |language=es |trans-title=Six years of IRPF, evaluation of the personal income tax |type=presentation |access-date=July 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315012101/https://www.dgi.gub.uy/wdgi/afiledownload?2,4,1360,O,S,0,29490%3BS%3B3%3B108 |archive-date=March 15, 2023}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{notelist}} [[श्रेणी:कर]] 85cv860ou9rsjv23j84neqg1f0s6i97 0 148940 1393261 1346103 2026-10-28T19:32:23Z Rotondus 34710 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ ढाँचा 1393261 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु धर्मग्रन्थ रामायणकी एक पात्र}} {{Infobox character | image = Kakaye and Manthara.jpg | caption = कैकेयीसँग मन्थरा (बायाँ) को चित्र | series = [[रामायण]] | gender = महिला | occupation = दासी }} '''''मन्थरा''''' हिन्दु धर्मग्रन्थ ''[[रामायण]]''की एक पात्र हुन्। यस ग्रन्थमा वर्णन गरिएअनुसार, उनले रानी [[कैकेयी]]लाई [[अयोध्या]]को सिंहासन उनका छोरा [[भरत (रामायण)|भरत]]को हुनुपर्ने र उनका सौतेनी छोरा युवराज [[राम]]लाई (रामायणका मुख्य पात्र) राज्यबाट निकाला (वनवास) गर्नुपर्ने कुरामा सहमत गराएकी थिइन्।{{sfn|Mani|2015}} कैकेयीकी आमालाई राज्य निकाला गरिएपछि मन्थरालाई कैकेयी र उनका जुम्ल्याहा दाजु युधाजितका लागि आमा समान पात्रको रूपमा चित्रण गरिएको छ। कैकेयीको [[दशरथ]]सँग विवाह भएपछि उनी कैकेयीसँगै अयोध्या आएकी थिइन्। == कैकेयीमाथि प्रभाव == कैकेयीको पारिवारिक दासीको रूपमा मन्थरा उनको जन्मदेखि नै उनीसँगै बस्थिन्। जब उनले राजा दशरथले आफ्ना जेठा छोरा रामलाई (कैकेयीका छोरा भरतको सट्टा) युवराज बनाउने योजना बनाउँदैछन् भन्ने सुन्छिन् उनी क्रोधित हुन्छिन् र यो खबर कैकेयीलाई सुनाउँछिन्। सुरुमा कैकेयी प्रसन्न हुन्छिन् र खुसी हुँदै मन्थरालाई मोतीको हार उपहार दिइन्।{{sfn|Mani|2015}} [[File:Dasaratha promises to banish Rama per Kaikeyi's wishes.jpg|thumb|250px|कैकेयीको इच्छा अनुसार दशरथले रामलाई वनवास पठाउने वाचा गर्दै। <small>अयोध्या काण्डको पाण्डुलिपिबाट एउटा पाना</small>]] मन्थराले कैकेयीलाई ती दुई वरदानहरूको सम्झना गराइन् जुन दशरथले एक पटक देवासुर सङ्ग्राममा आफ्नो ज्यान बचाएको बदलामा उनलाई दिएका थिए। कैकेयीले ती वरदानहरू पछिका लागि साँचेर राखेकी थिइन् र मन्थराले ती माग्ने यो सही समय भएको ठान्छिन्। उनले कैकेयीलाई फोहोर लुगा लगाएर र कुनै पनि गहना नपहिरिएर आफ्नो कोठामा सुत्न सल्लाह दिन्छिन्। उनलाई रिसको बहाना गर्दै रुन र विलाप गर्न भन्छिन्। जब दशरथ उनलाई सान्त्वना दिन आउँथे, उनले तुरुन्तै ती वरदानहरू माग्नुपर्ने थियो। पहिलो वरदान भरतलाई राजा बनाउनुपर्ने र दोस्रो वरदान रामलाई चौध वर्षका लागि वनवास पठाउनुपर्ने थियो। मन्थराको विचारमा चौध वर्षको वनवासको अवधि भरतलाई साम्राज्यमा आफ्नो पकड बलियो बनाउन र जनताको मन जित्नका लागि पर्याप्त हुनेछ।{{sfn|Mani|2015}} == शत्रुघ्नद्वारा तिरस्कृत == रामको वनवासपछि ''रामायण''मा मन्थरा एक पटक मात्र देखा पर्छिन्। कैकेयीबाट महँगा लुगा र गहनाहरू उपहार पाएपछि उनी दरबारको बगैँचामा टहलिरहेकी हुन्छिन्, जहाँ भरत र उनका सौतेनी भाइ [[शत्रुघ्न]]को उनीसँग जम्काभेट हुन्छ। उनलाई देख्नेबित्तिकै रामको वनवासका कारण शत्रुघ्न प्रचण्ड क्रोधमा आउँछन् र उनीमाथि घातक आक्रमण गर्छन्। कैकेयीले मन्थरालाई बचाउन भरतसँग प्रार्थना गर्छिन् र शत्रुघ्नलाई स्त्री हत्या गर्नु पाप भएको र यस्तो कार्य गरेमा राम उनीहरू दुवैसँग क्रोधित हुने कुरा सम्झाउँछिन्। त्यसपछि शत्रुघ्न शान्त हुन्छन् र दुवै दाजुभाइ त्यहाँबाट जान्छन् जबकि कैकेयीले मन्थरालाई सान्त्वना दिने प्रयास गर्छिन्। == रामको राज्याभिषेकपछि == जब [[राम]] १४ वर्षको वनवासपछि [[सीता]] र [[लक्ष्मण]]का साथ अयोध्या फर्किए तब<ref>{{Cite book|author=Ohri, Vishwa Chander|url=http://worldcat.org/oclc/10349809|title=The exile in forest|date=1983|publisher=Lalit Kalā Akademi, India|oclc=10349809}}</ref> उनलाई अयोध्याको राजा बनाइन्छ।<ref>{{Cite journal|last=Hone|first=Joseph|date=2017-11-23|title=Coronation|url=http://dx.doi.org/10.1093/oso/9780198814078.003.0003|journal=Oxford Scholarship Online|doi=10.1093/oso/9780198814078.003.0003|url-access=subscription}}</ref> रामको राज्याभिषेकपछि राम र सीताले आफ्ना सेवकहरूलाई गहना र लुगाहरू उपहार दिन्छन्। त्यसपछि, रामले [[कैकेयी]]सँग मन्थरा कहाँ छिन् भनी सोध्छन्। कैकेयीले रामलाई मन्थरा आफ्नो कार्यप्रति निकै पश्चाताप गरिरहेकी छिन् र १४ वर्षदेखि रामसँग माफी माग्न उनलाई पर्खिरहेकी छिन् भनेर बताउँछिन्। राम एउटा अँध्यारो कोठामा गए जहाँ मन्थरा भुइँमा लडिरहेकी थिइन्। लक्ष्मण, सीता र रामलाई देखेपछि उनले आफ्नो विश्वासघातका लागि माफी माग्छिन् भने रामले उनलाई क्षमा गरिदिन्छन्। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{रामायण}} [[श्रेणी:रामायणका पात्रहरू]] i5df62zki88fbha1ayfrmvv69cixhbs 0 150590 1393259 1393209 2026-10-28T14:10:45Z Kent Wang 81331 Igreja e Mosteiro de São Vicente de Fora.jpg; Roof terrace of Igreja de São Vicente de Fora 830.jpg 1393259 wikitext text/x-wiki '''लिस्बन''' ({{IPAc-en|ˈ|l|ɪ|z|b|ən|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Lisbon.wav}} {{respell|LIZ|bən}}; {{langx|pt|Lisboa}} {{IPA|pt-PT|liʒˈβoɐ||pt-pt Lisboa FF.ogg}})<ref>{{cite web |last=Wells |first=John C. |date=21 July 2010 |title=Portuguese |url=http://phonetic-blog.blogspot.com/2010/07/portuguese.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120408214322/http://www.phonetic-blog.blogspot.com/2010/07/portuguese.html |archive-date=8 April 2012 |access-date=17 June 2012}}</ref> [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] राजधानी र सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर हो। २०२४ को अनुसार यसको प्रशासनिक सीमा भित्र ५७५,७३९<ref name="INEpt">{{Cite web |title=Statistics Portugal - Web Portal |url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0008272&contexto=bd&selTab=tab2 |website=www.ine.pt}}</ref><ref name="dgt">{{Cite web |title=Áreas das freguesias, concelhos, distritos e país |url=http://www.dgterritorio.pt/cartografia_e_geodesia/cartografia/carta_administrativa_oficial_de_portugal_caop_/caop__download_/carta_administrativa_oficial_de_portugal___versao_2017__em_vigor_/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181105172426/http://www.dgterritorio.pt/cartografia_e_geodesia/cartografia/carta_administrativa_oficial_de_portugal_caop_/caop__download_/carta_administrativa_oficial_de_portugal___versao_2017__em_vigor_/ |archive-date=5 November 2018 |access-date=5 November 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729230329/http://www.dgterritorio.pt/cartografia_e_geodesia/cartografia/carta_administrativa_oficial_de_portugal_caop_/caop__download_/carta_administrativa_oficial_de_portugal___versao_2017__em_vigor_/ |date=29 July 2018 }}</ref> र २०२५ सम्ममा महानगर भित्र ३,०२८,००० जनसंख्या रहेको अनुमान गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=Lisbon, Portugal Population (2025) - Population Stat |url=https://populationstat.com/portugal/lisbon |access-date=2025-04-14 |website=populationstat.com}}</ref> यो सहर [[इबेरियन प्रायद्वीप]] पश्चिमी भागमा, टागस नदीको उत्तरी किनारमा अवस्थित छ। यसको मेट्रो क्षेत्रको पश्चिमी भाग, पोर्चुगिज रिभिएरा, महाद्वीपीय युरोपको सबैभन्दा पश्चिमी बिन्दु हो, जुन काबो दा रोकामा टुङ्गिन्छ। लिस्बन विश्वको सबैभन्दा पुरानो शहरहरू मध्ये एक हो<ref name="RudlinThompsonJarvis2016">{{cite book|last1=Rudlin|first1=David|last2=Thompson|first2=Rob|last3=Jarvis|first3=Sarah|title=Urbanism|year=2016|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-21390-1|page=45|url=https://books.google.com/books?id=rislDwAAQBAJ&pg=PA45|access-date=14 January 2023|archive-date=14 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114173934/https://books.google.com/books?id=rislDwAAQBAJ&pg=PA45|url-status=live}}</ref> र [[एथेन्स]] पछि दोस्रो सबैभन्दा पुरानो युरोपेली राजधानी शहर हो। यो शहर अन्य आधुनिक युरोपेली राजधानीहरू भन्दा शताब्दीयौं पुरानो हो।।<ref name="CIAFactbook2021">{{cite book|last1=Central Intelligence Agency|title=The CIA World Factbook 2021–2022|year=2021|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-5107-6382-1|page=3319|url=https://books.google.com/books?id=NyUFEAAAQBAJ&pg=PT3319|access-date=14 January 2023|archive-date=14 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114173934/https://books.google.com/books?id=NyUFEAAAQBAJ&pg=PT3319|url-status=live}}</ref> सेल्टिक-पूर्व जनजातिहरू यस शहरमा बसोबास गर्थे र पछि फोनिशियनहरूले यसको स्थापना गरे। [[जुलियस सिजर|जुलियस सीजर]]ले यसलाई फेलिसिटास जुलिया<ref name="Livermore1973">{{cite book|author=H. V. Livermore|title=Portugal: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=PF0fAAAAMAAJ&q=%22Felicitas%20Julia%22|year=1973|publisher=Edinburgh University Press|isbn=978-0-85224-207-0|page=4|access-date=5 September 2019|archive-date=7 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207052700/https://books.google.com/books?id=PF0fAAAAMAAJ&q=%22Felicitas%20Julia%22|url-status=live}}</ref> नामक नगरपालिका बनाए, नाममा ''ओलिसिपो'' शब्द थपियो। रोमन साम्राज्यको पतन पछि, यो ५ औं शताब्दीदेखि जर्मन जनजातिहरू, विशेष गरी भिसिगोथहरूद्वारा शासन गरिएको थियो। पछि यसलाई ८ औं शताब्दीमा मुर्सहरूले कब्जा गरे। ११४७ मा, अफोन्सो हेनरिक्सले शहर जिते र १२५५ मा, यो कोइम्ब्रालाई प्रतिस्थापन गर्दै पोर्चुगलको राजधानी बन्यो।<ref>{{Cite web |last=Ferreira |first=Marta Leite |title=Lisboa não é a capital de Portugal e outros 9 factos que não aprendeu nas aulas de História |trans-title=Lisbon is not the capital of Portugal — and 9 other facts you didn’t learn in history class |url=https://observador.pt/2016/10/06/lisboa-nao-e-a-capital-de-portugal-e-outros-9-factos-que-nao-aprendeu-nas-aulas-de-historia/ |access-date=23 August 2023 |website=Observador |language=pt-PT}}</ref> त्यसबेलादेखि यो देशको राजनीतिक, आर्थिक र सांस्कृतिक केन्द्र रहेको छ। देशको राजनीतिक केन्द्रको रूपमा, लिस्बनमा सरकार, गणतन्त्रको सभा, सर्वोच्च अदालत, सशस्त्र बल र राष्ट्र प्रमुखको निवास रहेको छ। यो पोर्चुगिज कूटनीतिको केन्द्र पनि हो, जहाँ ८६ देशका [[राजदूत|राजदूतहरू]] बसोबास गर्छन्, साथै [[ताइवान]] र [[प्यालेस्टाइन राज्य|प्यालेस्टाइन]]का प्रतिनिधिहरू पनि यहाँ बस्छन्।<ref>{{Cite web |title=Corpo Diplomático em Portugal |url=https://portaldiplomatico.mne.gov.pt/politica-externa/protocolo-do-estado-e-corpo-diplomatico-acreditado-em-portugal |access-date=23 August 2023 |website=Portal Diplomático |language=pt-pt}}</ref> लिस्बन महानगरीय क्षेत्रमा लगभग ३० लाख १० हजार मानिसहरू बसोबास गर्छन्, जुन शहरको प्रशासनिक क्षेत्रभन्दा बाहिर फैलिएको छ। यो [[इबेरियन प्रायद्वीप]]मा ([[म्याड्रिड]] र [[बार्सिलोना]] पछि) मा तेस्रो ठूलो महानगरीय क्षेत्र हो र [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली संघ]]का १० सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएका शहरी क्षेत्रहरू मध्ये एक हो।<ref name="Statistics Portugal - Web Portal">{{Cite web |title=Statistics Portugal - Web Portal |url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_indicadores&indOcorrCod=0008272&contexto=bd&selTab=tab2 |access-date=23 August 2023 |website=www.ine.pt}}</ref><ref name="World_Urban_Areas">[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517065701/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|date=17 May 2017}} - demographia.com, 06.2021</ref> यसले देशको जनसंख्याको लगभग २८% प्रतिनिधित्व गर्दछ। लिस्बनलाई वित्त, वाणिज्य, फेसन, मिडिया, मनोरञ्जन, कला, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, शिक्षा र पर्यटनमा यसको महत्त्वका कारण अल्फा-स्तर विश्वव्यापी शहरको रूपमा मान्यता दिइएको छ। <gallery class=center caption="लिस्बन - Lisboa"> Lissabon-Praca do Comercio-14-2011-gje.jpg Igreja e Mosteiro de São Vicente de Fora.jpg Roof terrace of Igreja de São Vicente de Fora 830.jpg Lissabon-Kathedrale-Se-04-Westwerk-2011-gje.jpg Nave of Igreja de Nossa Senhora dos Mártires 45.jpg Lissabon-Ascensor da Bica-06-2011-gje.jpg Lissabon-Travessa da Laranjeira-04-Waesche-2011-gje.jpg Lissabon-Fado mit Joana Veiga-04-2011-gje.jpg|Fado </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:युरोपका राजधानीहरू]] [[श्रेणी:जानकारीबाकस व्यवस्थापनमा सम्भावित वासिन्दा सूचीसहितका पृष्ठहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] [[श्रेणी:जानकारीबाकस व्यवस्थापनमा खराब व्यवस्थापन प्रकारसहितका पृष्ठहरू]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] oapy9dgm8n5buz3n7azghow56wgyxug 0 151840 1393277 1393160 2026-10-29T06:46:50Z ArjeKhas 77671 /* जीवन */ 1393277 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली पत्रकार}} {{Infobox person | name = एन.पी. उपाध्याय | image = N.P Upadhyaya.jpg | birth_name = नरेन्द्र प्रसाद उपाध्याय अर्याल | birth_date = लगभग १९४० | birth_place = बैरवा, [[नेपाल]] | death_date = {{death date|2024|09|07|df=y}} (२०८१ भदौ २२) | death_place = [[लस एन्जलस]], अमेरिका | occupation = {{plainlist | * [[पत्रकार]] * टेलिग्राफ नेपाल }} }} '''नरेन्द्र प्रसाद उपाध्याय अर्याल/''' '''एन.पी. उपाध्याय''',<ref>{{Cite news |title=रहेनन् अग्रज पत्रकार एनपी उपाध्याय |trans-title=Senior journalist NP Upadhyaya is no more |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/1448023-1725844182.html |work=Nagarik News |date=9 September 2024 |language=ne |access-date=12 October 2026}}</ref> (१९४० – ७ सेप्टेम्बर २०२४)<ref>{{Cite press release |title=वरिष्ठ पत्रकार नरेन्द्रप्रसाद उपाध्यायको ८४ वर्षको उमेरमा निधन भएको दुःखद् खबरले नेपाल पत्रकार महासंघ स्तब्ध |trans-title=Federation of Nepali Journalists shocked at the sad news of the death of senior journalist Narendra Prasad Upadhyaya at age 84 |url=https://fnjnepal.org/en/press/716 |publisher=Federation of Nepali Journalists |date=8 September 2024 |language=ne |access-date=12 October 2026}}</ref> नेपाली पत्रकार तथा [[टेलिग्राफ नेपाल]]का प्रधान सम्पादक थिए।<ref>{{Cite news |date=8 September 2024 |title=Senior Journalist N.P. Upadhyaya No More |url=https://english.himalayatimes.com.np/2024/09/84668/ |access-date=27 September 2026 |work=[[The Himalaya Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=वरिष्ठ पत्रकार उपाध्यायको निधन |trans-title=Senior journalist Upadhyaya passes away |url=https://gorkhapatraonline.com/news/122778 |work=Gorkhapatra Online |date=8 September 2024 |language=ne |access-date=12 October 2026}}</ref><ref>{{Cite news |title=वरिष्ठ पत्रकार उपाध्यायको अमेरिकामा निधन |trans-title=Senior journalist Upadhyaya dies in United States |url=https://annapurnapost.com/story/464946/ |work=Annapurna Post |date=10 September 2024 |language=ne |access-date=12 October 2026}}</ref> ==जीवन== उपाध्यायको जन्म [[सप्तरी जिल्ला]]को बैरवा गाउँमा भएको हो। उनी [[विराटनगर]] सरेर बखरी नामको सानो गाउँमा हुर्किए, जहाँ उनले आदर्श विद्यालयमा अध्ययन गरे र पछि सन् १९६० को दशकको मध्यतिर [[काठमाडौँ]] आए।<ref>{{Cite news |date=8 September 2024 |title=Senior Journalist N.P. Upadhyaya No More |url=https://english.himalayatimes.com.np/2024/09/84668/ |access-date=27 September 2026 |work=[[The Himalaya Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=रहेनन् अग्रज पत्रकार एनपी उपाध्याय |trans-title=Senior journalist NP Upadhyaya is no more |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/1448023-1725844182.html |work=Nagarik News |date=9 September 2024 |language=ne |access-date=12 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |last=Upadhyaya |first=N.P. |url=https://archive.org/details/complexitiesofsouthasianpoltics |title=Complexities of South Asian Political Order |publisher=Telegraph Nepal |pages=4 |language=en |access-date=18 October 2026 |via=Archive.org}}</ref> उनको पत्रकारिता करियर सन् १९६९ मा ज्योति साप्ताहिकबाट सुरु भएको थियो। पत्रकारितासँगै उनले आफ्नो जीवनको धेरै समय शिक्षकको रूपमा पनि काम गरे। [[File:N.P. Upadhyaya.jpg|thumb|एन.पी. उपाध्याय अर्याल (दायाँ) र [[गुलाम अली]] (बायाँ), सन् १९५४]] स्रोतहरूका अनुसार, उनले सन् २००७ मा ''टेलिग्राफ वीकली'' स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Senior Journalist N.P. Upadhyaya No More |url=https://english.himalayatimes.com.np/2024/09/84668/ |access-date=2026-06-09 |website=Himalaya Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite book |last=Upadhyaya (Aryal) |first=Narendra Prasad |title=Complexities of South Asian Political Order |date=January 2023 |publisher=Telegraph Nepal |pages=1–3 |language=en}}</ref> उनले दक्षिण एसियाली राजनीतिमा आधारित ''Complexities of the South Asian Political Order'' नामक पुस्तक प्रकाशन गरेका थिए।<ref>{{Cite news |title=रहेनन् अग्रज पत्रकार एनपी उपाध्याय |trans-title=Senior journalist NP Upadhyaya is no more |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/1448023-1725844182.html |work=Nagarik News |date=9 September 2024 |language=ne |access-date=12 October 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Review |first=People's |date=2023-05-31 |title='Complexities of South Asian Political Order' with special reference to India, Nepal and Pakistan |url=https://peoplesreview.com.np/2023/05/31/complexities-of-south-asian-political-order-with-special-reference-to-india-nepal-and-pakistan/ |access-date=2026-10-13 |website=Peoples' Review |language=en-US}}</ref> == वंशावली == {{ahnentafel |collapsed=yes |align=center |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |1= 1. '''नरेन्द्र प्रसाद उपाध्याय अर्याल''' |2= 2. भोला प्रसाद अर्याल |3= 3. मिठ्ठु देवी घिमिरे |4= 4. पदम प्रसाद अर्याल |5= 5. पवित्रा देवी रेग्मी |6= |7= |8= 8. कृष्ण प्रसाद अर्याल |9= |10= |11= |12= |13= |14= |15= }} पितृवंश: [[उदयानन्द अर्याल]] → छबीलाल अर्याल → मनोरंजन अर्याल → कृष्ण प्रसाद अर्याल → पदम प्रसाद अर्याल → भोला प्रसाद अर्याल → नरेन्द्र प्रसाद उपाध्याय अर्याल<ref>{{Cite web |title=Aryal Family Tree - Bhola Prasad Aryal |url=https://sites.google.com/view/aryal-family-tree/manoranjan-aryal/krishna-prasad-aryal/padam-prasad-aryal/bhola-prasad-aryal |archive-url=https://web.archive.org/web/20261017233625/https://sites.google.com/view/aryal-family-tree/manoranjan-aryal/krishna-prasad-aryal/padam-prasad-aryal/bhola-prasad-aryal |archive-date=October 28 2026 |access-date=2026-10-29 |website=sites.google.com |language=ne}}</ref> ==निधन== उपाध्यायको निधन सन् २०२४ सेप्टेम्बर ७ (२०८१ भदौ २२) शनिबार, क्यालिफोर्निया समयअनुसार अपराह्न ३:३८ बजे [[लस एन्जलस]]को एक अस्पतालमा उपचारका क्रममा भएको हो।<ref>{{Cite web |last=Review |first=People's |date=2024-09-08 |title=Senior journalist NP Upadhyaya no more |url=https://peoplesreview.com.np/2024/09/08/senior-journalist-np-upadhyaya-no-more/ |access-date=2026-10-13 |website=Peoples' Review |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |title=वरिष्ठ पत्रकार उपाध्यायको अमेरिकामा निधन |trans-title=Senior journalist Upadhyaya dies in United States |url=https://annapurnapost.com/story/464946/ |work=Annapurna Post |date=10 September 2024 |language=ne |access-date=12 October 2026}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{DEFAULTSORT:उपाध्याय, एन.पी.}} [[श्रेणी:सन् २०२४ मा निधन]] [[श्रेणी:नेपाली पत्रकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दूहरू]] [[श्रेणी:सप्तरी जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:विराटनगरका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली लेखकहरू]] gq5w6t5p2wsri4t602qs2yhn8gblkbj 3 151867 1393269 2026-10-29T03:58:51Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1393269 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, टीका कोन्मे गुरुङज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०७०]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:टीका कोन्मे गुरुङ|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:४३, २९ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) 5bypxusb63bieja1js1z978tnfe3oxz 3 151868 1393272 2026-10-29T04:26:52Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1393272 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Sherpa pज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०७०]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Sherpa p|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:११, २९ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) tw7nw7yh2wqyz5m2a8cjf73a09qbv7x 3 151870 1393279 2026-10-29T07:59:47Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1393279 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, ONENAIN sexteen MUSICज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०७१]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:ONENAIN sexteen MUSIC|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:४४, २९ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) ln2sm8w20kx1c0x9j2icj3oevgu7o8e 3 151871 1393280 2026-10-29T08:04:45Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1393280 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, ONENAIN16ज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०७१]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:ONENAIN16|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:४९, २९ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) 99rq01tkk039m9gqgpys8rbd1js24m4 3 151872 1393282 2026-10-29T08:10:38Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1393282 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, ONENAIN sexteenज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०७१]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:ONENAIN sexteen|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:५५, २९ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) ofv2ab1t47eh9mehrv7tx88w5h2sfvx