सिन्धुली जिल्ला

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ne">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपिडिया</sitename>
    <dbname>newiki</dbname>
    <base>https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मीडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">वार्तालाप</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">प्रयोगकर्ता</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">प्रयोगकर्ता वार्ता</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपिडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपिडिया वार्ता</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र वार्ता</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मीडियाविकि</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मीडियाविकि वार्ता</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ढाँचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ढाँचा वार्ता</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">मद्दत</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">मद्दत वार्ता</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">श्रेणी</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">श्रेणी वार्ता</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">पोर्टल</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">पोर्टल वार्ता</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मस्यौदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मस्यौदा वार्ता</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">मोड्युल</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">मोड्युल वार्तालाप</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>सिन्धुली जिल्ला</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2744</id>
    <revision>
      <id>1393321</id>
      <parentid>1391050</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1393321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25929" sha1="mznobodjtxtnmbw921nhxciceos6he4" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = सिन्धुली जिल्ला
| subdivision_type = देश
| subdivision_name = {{NPL}}
| subdivision_type1 = [[प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश|बागमती]]
| seat_type = सदरमुकाम
| seat = [[सिन्धुलीमाढी]] ([[कमलामाई]])
| area_total_km2 = २४९१
| population_total = ३०००२६
| population_as_of = २०७८
| image_map = Sindhuli Bagmati locator.png
}}{{DistrictsOfNepal}}
'''सिन्धुली जिल्ला''' [[नेपाल]]का [[बागमती प्रदेश]] अन्तर्गत पर्ने एक [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] हो। यस जिल्लाको क्षेत्रफल २,४९१ वर्ग किलोमिटर (९६२ वर्ग माइल) रहेको छ। [[कमलामाई नगरपालिका]]मा पर्ने  [[सिन्धुलीमाढी]] यस जिल्लाको सदरमुकाम हो। प्रशासनिक रूपमा यो जिल्ला ९ वटा स्थानीय तहमा विभाजित छ, जसमा २ वटा नगरपालिका र ७ वटा गाउँपालिका रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=संक्षिप्त परिचय |url=https://dccsindhuli.gov.np/brief-introduction |website=जिल्ला समन्वय समिति, सिन्धुली |access-date=2026-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260119180252/https://dccsindhuli.gov.np/brief-introduction |archive-date=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=सिन्धुली जिल्ला परिचय |url=https://daosindhuli.moha.gov.np/page/district-profile-2 |website=जिल्ला प्रशासन कार्यालय, सिन्धुली}}&lt;/ref&gt; [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं.]] [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८ को जनगणना]] अनुसार सिन्धुली जिल्लाको जनसंख्या ३,००,०२६ रहेको छ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

सिन्धुली जिल्ला [[भित्री मधेश|भित्री तराई]] तथा पहाडी भूभागबाट बनेको छ। स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ अनुसार यसलाई भित्री तराई जिल्लाको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ। यस जिल्लाको कुल १० वटा अन्य जिल्लासँग सिमाना जोडिएको छ, जसका कारण यो सबैभन्दा धेरै जिल्लासँग सिमाना जोडिएको जिल्ला हो।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; यसको पूर्वतर्फ [[कोशी प्रदेश]] र दक्षिणतर्फ [[मधेश प्रदेश]] पर्दछन्।

यो जिल्ला ऐतिहासिक [[सिन्धुलीगढी]] किल्लाका कारण प्रसिद्ध छ, जहाँ  वि.सं. १८२४ मा गोर्खाली सेनाले ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीका सेनालाई पराजित गरेको थियो। प्रसिद्ध [[बिपी राजमार्ग|बी.पी. राजमार्ग]] यस जिल्ला हुँदै जान्छ। सिन्धुली जिल्ला जुनार उत्पादनका लागि पनि परिचित छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार सिन्धुली जिल्ला [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]] अन्तर्गत [[जनकपुर अञ्चल]]मा पर्दथ्यो। वि.सं. २०२३ सम्म [[सिन्धुलीगढी]] यस जिल्लाको सदरमुकाम थियो।

==जिल्लाको नामाकरण==
सिन्धुली जिल्लाको नामाकरणमा विभिन्न प्रसगंहरू जोडिएका छन्, जसमध्ये केही प्रसंगहरू तल प्रस्तुत गरिएका छन्;
* नेपालको एकीकरण भन्दा पूर्व सिन्धुली जिल्ला विशाल मकवानी राज्यमा पर्दथ्यो। मकवानी शासकहरूमा राघव नरेन्द्र सेन मकवानपुर राज्यमा वि.सं. १५३० मा राजा थिए। यी राजा भगवान [[श्रीराम अवतार|श्रीराम]]का परम भक्त भएकाले आफूलाई सिन्धुल उपनामले परिचित गराएका थिए। पछि यिनै राजाको नामवाट यो वस्तिको नाम सिन्धुली जिल्ला रहन गएको हो।
* सिन्धुली जिल्लाको सदरमुकामबाट करिव ११ किलोमिटरको दूरीमा समुद्री सतहबाट १,०७७ मिटरको उचाईमा सिद्धवावा मन्दिर छ। सिन्धुली सदरमुकामको वरपरका क्षेत्रलाई यही मन्दिरको नामबाट सिद्धस्थली पनि भनेर पुकारिन्छ। सिद्धस्थली भन्ने शब्द नै पछि अपभ्रंस भई सिन्धुली भएको हो भन्ने पनि भनाई छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* यस क्षेत्रमा परापूर्व कालमा सिन्धुल भन्ने राजाले राज्य गरेको हुनाले यीनै राजाको नामबाट सिन्धुली रहन गएको हो।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* सितामाढी लगायत मधेसबाट सिन्धुलीमाढी हुँदै रामेछाप, दोलखा, वनेपा, भक्तपुर हुँदै काठमाडौँसम्म जानेवाटो एउटा प्रचलित मार्ग थियो। यही मार्गको विचमा हालको भद्रकाली गा.वि.स.को सिउरानी भन्ने स्थानबाट खुर्कोट निस्कनलाई सुरूङ्ग थियो जसलाई सुन्दुरी पनि भनिन्थ्यो पछि यही सुन्दुरी भन्ने शब्द सिन्धुली भएको हो भन्ने बुझिन्छ।
* सिन्धुली जिल्लामा अहिले विभिन्न जाती तथा जनजातिहरूको वसोवास रहेतापनि आदिमकालमा यहाँ तामाङहरू बस्दथे। परापूर्व कालदेखि नै घनाजंगलले घेरिएको जिल्ला भएकोले यस ठाँउमा काठ, दाउरा गर्ने काम यहाँका आदीवासी तामाङहरूको दिनचर्या भएको अनुमान गर्न सकिन्छ। दाउरा वा काठ काट्नुलाई तामाङहरू सिङथुवा भन्दछन र दाउरा टिप्यो ?लाई'''सिङथुजी''' शब्द अपभ्रंस भएर सिन्धुली भएको हो भन्ने पनि अनुमान गर्न सकिन्छ। &lt;ref&gt;नेपाल तामाङ्ग घेदुङ्ग सङ्घ, सिन्धुली&lt;/ref&gt;
* अर्को एक भनाई अनुसार परापूर्व कालमा यो जिल्ला मकवानपुर राज्यमा पर्दथ्यो, त्यहाँ सेन वंशीय राजाहरूको शासन थियो। त्यस क्षेत्रका ती शासक वा राजाका भारदारहरूको शिकार क्षेत्र सिन्धुली खोंच भएको हुँदा प्रायसः ती राजाको माछा मार्ने ठाउँ त्यो थियो। रैथाने [[देवास राई जाति]]को बोलीचालीमा माछा मार्ने खोलामा बनाइने सानो ठाउँलाई 'दुवाली' भानिन्छ। स्थानीय बोलीमा सेनहरूले माछा मर्ने दुवाली वा छिटो बोल्दा सेनको दुवाली अथवा सेनदुवाली (सेन + दुवाली), सेनदुली हुँदै अपभ्रंस हुँदै सिन्धुली भएको हो। सिन्धुली का एक जना साहित्यकार स्व. उमानाथ शास्त्री ज्युको प्रख्यात महकाब्य 'मकवानी बाला 'मा यो कुरालाईउल्लेख गरिएको पाइन्छ।

==भौगोलिक अवस्थिति==
* अक्षांस:-२६ डिग्री ५५&quot; देखि २७ डिग्री २२&quot; उत्तर
* देशान्तर:- ८५ डिग्री १५&quot; देखि ८६ डिग्री २५&quot; पूर्व
* कुल क्षेत्रफल:- २,४९१ वर्ग किलोमिटर

== प्रशासनिक विभाजन ==
=== स्थानिय तहहरू ===
[[चित्र:Sindhuli local bodies (Nepali).png|अङ्गुठाकार|सिन्धुली जिल्लाका स्थानिय तहहरू]]जिल्लामा दुई नगरपालिका र सात गाउँपालिकाहरू गरि ९ वटा [[नेपालमा स्थानीय सरकार|स्थानीय तह]]हरू रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://giwmscdnone.gov.np/media/app/public/36/posts/1709009301_88.pdf|title=जिल्ला वस्तुगत विवरण सिन्धुली २०८०|access-date=२०८२ माघ १०}}&lt;/ref&gt;  
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+सिन्धुली जिल्लाका स्थानीय तहहरू
!क्रम
!स्थानीय तहहरू
!वडा सङ्ख्या
!केन्द्र
!जिल्ला सदरमुकामबाट दूरी (किमी)
!जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]])
!क्षेत्रफल (वर्ग
किमी)
!जनघनत्व (वर्ग
किमी)
|-
|१
|[[कमलामाई नगरपालिका]]
|१४
|[[सिन्धुलीमाढी]]
|०
|७१,०१६
|४८२.५७ 
|१५०
|-
|२
|[[दुधौली नगरपालिका]]
|१४
|[[दुधौली नगरपालिका|दुधौली]]
|५७
|७०,२०७
|३९०.३९ 
|१८०
|-
|३
|[[फिक्कल गाउँपालिका]]
|६
|[[खाङ्साङ]]
|७५
|१५,९१०
|१८६.०६ 
|८६
|-
|४
|[[तीनपाटन गाउँपालिका]]
|११
|[[लाम्पानटार]] (चकमके)
|३८
|३४,८८९
|२८०.२६ 
|१२०
|-
|५
|[[गोलन्जोर गाउँपालिका]]
|७
|[[भुवनेश्वरी ग्वालटार]]
|५०
|१८,७३७
|१८४.१३ 
|१००
|-
|६
|[[घ्याङलेख गाउँपालिका]]
|५
|[[बस्तिपुर, सिन्धुली|बस्तीपुर]] (हायुटार)
|३५
|१२,६५२
|१६६.७७ 
|७६
|-
|७
|[[मरिण गाउँपालिका]]
|७
|[[कपिलाकोट]]
(छाप बजार)
|२६
|२८,८०८
|३२४.५५ 
|८९
|-
|८
|[[हरिहरपुरगढी गाउँपालिका]]
|८
|झनझने
|५६
|२६,५०५
|३४३.९ 
|७७
|-
|९
|[[सुनकोशी गाउँपालिका, सिन्धुली|सुनकोशी गाउँपालिका]]
|७
|[[पुरानो झागाझोली]] (रामटार)
|६५
|१८,३७५
|१५४.६८ 
|१२०
|}
===पूर्व गाउँ विकास समितिहरू===
[[चित्र:सिन्धुली जिल्लाका गाविसहरू.png|अङ्गुठाकार|सिन्धुली जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा (वि.सं. २०७१ अघि)]]
वि.संं. २०५३ सम्म सिन्धुलीमा जम्मा ५५ वटा गाउँ विकास समिति (गाविस) थिए। वि.संं. २०५३ मा कमलामाई नगरपालिका गठन भएपछि गाउँ विकास समितिहरूको संख्या घटेर ५३ भयो। वि.संं. २०७१ मा दुधौली नगरपालिका गठन हुँदा गाउँ विकास समितिहरूको संख्या थप घटेर ५० रह्यो। वि.संं. २०७३ फागुन २७ मा नेपालमा स्थानीय तहको पुनर्संरचना अन्तर्गत सबै गाउँ विकास समितिहरू खारेज गरि नगरपालिका तथा गाउँपालिकामा समावेश गरियो।
{| class=&quot;wikitable&quot;
!क्रम
!स्थानिय तह
!समावेश गाविस
!समावेश मिति
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१
| rowspan=&quot;2&quot; |कमलामाई नगरपालिका
|सिद्धेश्वर र भिमान
|वि.सं. २०५३ चैत १४
|-
|[[डाँडिगुराँसे|डाँडीगुराँसे]], [[भद्रकाली, सिन्धुली|भद्रकाली]], [[जलकन्या]], [[रानिबास|रानीबास]] र [[रानिचुरी|रानीचुरी]]
|वि.संं. २०७३ फागुन २७
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२
| rowspan=&quot;2&quot; |दुधौली नगरपालिका
|दुधौली, [[टाँडी]], [[लदाभिर]]
|वि.संं. २०७१ मंसिर १६
|-
|[[हत्पते]], [[निपाने]], [[सिर्थौली]], [[हर्षाही]], [[अरुणठाकुर]], [[कुकुरठाकुर]] र [[जिनाखु]]
|वि.संं. २०७३ फागुन २७
|-
|३
|फिक्कल गाउँपालिका
|[[महादेवडाँडा]], [[सुम्नाम पोखरी]], [[खोलागाउँ]], [[खाङ्साङ]], [[सोल्पाठाना]] र [[रत्नावती]]
| rowspan=&quot;7&quot; |वि.संं. २०७३ फागुन २७
|-
|४
|तीनपाटन गाउँपालिका
|[[बालाजोर]], [[जरायोटार]], [[लाम्पानटार]], [[आम्बोटे]], [[तोश्रामखोला]], [[बाहुनतिल्पुङ]], [[भिमस्थान]] र [[बेलघारी]]
|-
|५
|गोलन्जोर गाउँपालिका
|[[भीमेश्वर]], [[बासेश्वर]], [[भुवनेश्वरी ग्वालटार]], [[बितिजोर बगैया|बितिजोर बगैँचा]], [[तिनकन्या|तीनकन्या]], [[रतनचुरा]] र [[डुडभञ्ज्याङ]]
|-
|६
|घ्याङलेख गाउँपालिका
|[[अमले]], [[बस्तिपुर, सिन्धुली|बस्तीपुर]], [[तामाजोर]], [[नेत्रकाली]] र [[शान्तेश्वरी|शान्तेश्वरी (रामपुर)]]
|-
|७
|मरिण गाउँपालिका
|[[महादेवस्थान, सिन्धुली|महादेवस्थान]], [[कल्पवृक्ष]] र [[कपिलाकोट]]
|-
|८
|हरिहरपुरगढी गाउँपालिका
|[[हरिहरपुरगढी]], [[क्यानेश्वर]], [[पिपलमाडी]] र [[महेन्द्र झयाडी|महेन्द्र झ्याडी]]
|-
|९
|सुनकोशी गाउँपालिका
|[[कुशेश्वर दुम्जा]], [[झागाझोली रातमाटा|झाँगाझोली रातमाटा]], [[पुरानो झागाझोली|पुरानो झाँगाझोली]], [[सितलपाटी, सिन्धुली|सितलपाटी]] र [[मझुवा]]
|}

==जिल्लाको सिमाना==
* पूर्व- [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] र [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]], 
*पश्चिम- [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]], [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] र [[काभ्रेपलान्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]],
*उत्तर-[[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] र [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]], 
*दक्षिण-[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]], [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] र [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]]
* सबभन्दा अग्लो स्थान:- २३८६ मिटर(फिक्कल गाउँपालिका)
* सबभन्दा होचो स्थान:- १६८ मिटर (दुधौली न.पा.)

==सिन्धुली जिल्लाका मन्दिरहरू==
===कालीमाई मन्दिर===
[[कमलामाई नगरपालिका]] वडा नं. ४ अवस्थित [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]]धर्मालम्वीहरूको आस्था र शक्तिकी प्रतिक श्री कालीमाई मन्दिर पूर्वमा ग्वाङखोला, पश्चिममा हरियाली वनजंगलले ढाकेको र विचमा रमणिय मधुटार गाउँको अवलोकन गर्न सकिन्छ। कालिमाईलाई शक्तिको प्रतिकको रूपमा भक्तजनहरूले मान्ने गरेको पाइन्छ। यस मन्दिरमा [[माघे सङ्क्रान्ति]]को पर्वमा भब्यमेला लाग्ने गर्दछ। यहाँ हजारौ नरनारीहरू आएर आ–आफ्नो मनोकाङ्क्षा पूरा गर्नको लागि पूजा आराधना गरी परेवा तथा कुखुराको वलि चढाउने गर्दछन्। राणाशासन कालमा सेनाको एक टुकडि आएर पहिला कालिमाईलाई र त्यसपछि कमलामाईलाई सलामी दिने गरेको उदाहरण विभिन्न लेख रचनाहरूमा उल्लेख गरेको पाइन्छ। दिलिपकुमार थापा द्वारा लिखित “सिन्धुलीको धार्मिक तथा ऐतिहासिक झलक” नामक पुस्तकमा उल्लेख गरिए अनुसार सिन्धुली गढीका तत्कालिन बडाहाकीम मिन्टुजङ्ग राणाले कालिमाइलाई सलामि दिनु पर्दैन श्री कमलामाईलाई मात्र गएर सलामी दिए हुन्छ भनेर सेनालाई आदेश दिएर कमलामाईको मन्दिरतर्फ बढ्न थालेपछि एक्कारी बडा हाकिम समेतका सेनाहरू थरथर काम्नथाले पछि अहो ! वित्यास म-यो श्री कमलामाईलाई सलामि नदिएर पो यस्तो भएको हो कि ? जाऊँ फर्केर भनि कालीमाईको मन्दिरमा आइपुग्नासाथ बेहोस भएछन। तत्कालिन पूजारीले श्री कालीमाईको स्तुति पुकारापात गरेपछि बडाहाकिम समेत होसमा आई सैनिकहरूले विधिपूर्वक श्रीइ कालीमाइलाई सलामी दिएर कमलामाइको मन्दिर तर्फ गएको भनाई उल्लेख गरेका छन्। हाल सम्म पनि भक्तजनहरू पहिला कालिकामाईको पूजा आराधना गरेर मात्र कमलामाईलाईको दर्शन गर्न जान्छन्।

यस कालिकामाई मन्दिरको स्थापना कहिले र कसले स्थापना गर्यो भन्नेबारे हाल सम्म कुनै अभिलेख प्राप्त भएको छैन। शक्तिकी प्रतिक जगनजननी श्री कालीमाईको भक्तिभावले पूजाआराधना गर्नाले आफ्नो मनोकांक्षा पूराहुने र शक्ति प्राप्त हुने जनआस्था र विश्वास हालसम्म पनि उत्तिकै रहि आएको पाइन्छ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sindhuligadhi.com/|title=कालिकामाई मन्दिर|publisher='''sindhuligadhi.com'''|access-date=2011-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191031175759/http://sindhuligadhi.com/|archive-date=2019-10-31}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist|http://clicksindhuli.com/details.php?action=0&amp;details=589=नेपाल अंग्रेज युद्धमा सिन्धुलीगढी}}

== यो पनि हेर्नुहोस ==
* [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन|नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण]]
{{सिन्धुली जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}
{{सिन्धुली जिल्लाका गाविसहरू}}
{{नेपालका जिल्लाहरू}}

==बाह्य कडीहरू==
{{Commonscat|Sindhuli district}}

[[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]]
[[श्रेणी:बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू]]
[[श्रेणी:भित्री मधेशका जिल्लाहरू]]</text>
      <sha1>mznobodjtxtnmbw921nhxciceos6he4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपोलियन बोनापार्ट</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6550</id>
    <revision>
      <id>1393290</id>
      <parentid>1381817</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1393290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37361" sha1="bhdvbux7kxhvrkhx6pz5i4q6hpenpij" xml:space="preserve">{{Infobox royalty|realm=france
|name=नेपोलियन प्रथम
|image=Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg
|imgw=225
|alt=नेपोलियन
|caption=सन् १८१२ मा झाक-लुई दाभिदले बनाएको नेपोलियन बोनापार्टको चित्र
|succession= [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्स सम्राट]]
|reign= सन् १८०४ मे १८&amp;nbsp;– सन् १८१४ अप्रिल ११&lt;br/&gt;सन् १८१५ मार्च २०&amp;nbsp;– सन् १८१५ जुन २२ 
|coronation= सन् १८०४ डिसेम्बर २
|cor-type=फ्रान्स
|full name=नेपोलियन बोनापार्ट
|predecessor=स्वयं (पहिलो दुतावास)
|successor=लुई XVIII (''[[de jure]]'' सन् १८१४ मा)
|succession1= [[इटाली नरेश]]
|reign1=सन् १८०५ मार्च १७&amp;nbsp;– सन् १८१४ अप्रिल ११ 
|coronation1= सन् १८०५ मे २६ 
|predecessor1=स्वयं घोषित [[इटालीको राष्ट्रपति]]
|successor1=छैन&lt;small&gt;(त्यसपछि इटालीका राजा [[भिक्टर इम्यानुएल दोश्रा]] भए&lt;/small&gt;)
|spouse=जोसेफिने डे ब्युहार्नाइस&lt;br/&gt;म्यारी लुसी
|issue=[[नेपोलियन द्वितीय|नेपोलियन द्वीतिय]]
|house=[[बोनापार्ट घर]]
|father=[[कार्लो बोनापार्ट]]
|mother=[[लेटिजिया रामोलिनो]]
|birth_date={{Birth date|1769|8|15|df=yes}}
|birth_place=[[आजासियो]], [[कोर्सिका]], [[फ्रान्स]]
|death_date={{Death date and age|1821|5|5|1769|8|15|df=yes}}
|death_place=[[सेन्ट हेलेना]]
|place of burial=लेस इन्भालिडेस,प्यारिस, [[फ्रान्स]]
|religion = रोमन क्याथोलिक 
|signature=Firma Napoleón Bonaparte.svg
|}}

[[File:Imperial Standard of Napoléon I.svg|thumb|नेपोलियनले प्रयोग गरेको सम्राटको प्रतीक]]

'''नेपोलियन बोनापार्ट''' ({{IPAc-en|n|ə|ˈ|p|oʊ|l|i|ən|,_|-|ˈ|p|oʊ|l|j|ən}};&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/napoleon &quot;Napoleon&quot;]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.&lt;/ref&gt; {{IPA-fr|napɔleɔ̃ bɔnapaʁt|lang}} (जन्म: नेपोलिओनी दी बुओनापार्ते, अगस्ट १५, १७६९ – मे ५, १८२१) एक फ्रान्सेली सैनिक तथा राजनीतिक नेता थिए जसले पछिल्लो फ्रान्सेली क्रान्ति तथा यससँग सम्बन्धित युद्धका समयमा ख्याति कमाए । उनी नेपोलियन प्रथमको रूपमा सन् १८०४ देखि १८१४ सम्म तथा सन् १८१५ मा र फेरी दोस्रो पटक [[फ्रान्स]]को सम्राट भए । क्रान्तिकारी युद्ध तथा उनका समयमा भएका सबै युद्धमा उनले फ्रान्सलाई नेतृत्व गर्दै सम्पूर्ण [[युरोप]]लाई आफ्नो अधिनमा राखेर विभिन्न देशका संयुक्त फौजको विरुद्ध उभिए। सन् १८१५ को पराजयपूर्व उनले प्राय सबै लडाइँहरू जितेर युरोप महादेशका लगभग पूरै भूभाग आफ्नो कब्जामा राखे। उनी एक महान ऐतिहासिक कमान्डर हुन् जसले सञ्चालन गरेका अभियानहरू विश्वभरका सैन्य विद्यालयहरूमा अध्ययन गरिए। उनी युरोपको इतिहासमा लगातार रूपमा सबभन्दा मानिएका तथा विवादमा आएका नेता रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite book|author=Charles Messenger, ed. |title=Reader's Guide to Military History|url=http://books.google.com/books?id=VT7fAQAAQBAJ&amp;pg=PA391|year=2001|publisher=Routledge|pages=391–427|isbn=9781135959708}}&lt;/ref&gt; सर्वसाधारणको हकमा नेपोलियनले युरोपभर धेरै मात्रामा उदारवादी सामाजिक सुधारहरू लागू गरे। जनतामाथि महाजनहरूको आधिपत्यको उन्मुलन, सबै वर्गका जनताका लागि समान कानुन, धार्मिक सहिष्णुता तथा सम्बन्धबिच्छेदलाई कानुनीमान्यता उनले गरेका प्रमुख सामाजिक सुधारहरू हुन्। उनले प्राप्त गरेका कानुनी उपलब्धिहरू नेपोलियोनिक कोडका रूपमा विश्वका दर्जनौं देशमा विभिन्न तहका पाठ्यक्रममा समावेस गरिएका छन्।&lt;ref&gt;The ideas that underpin our modern world—meritocracy, equality before the law, property rights, religious toleration, modern secular education, sound finances, and so on—were championed, consolidated, codified and geographically extended by Napoleon. To them he added a rational and efficient local administration, an end to rural banditry, the encouragement of science and the arts, the abolition of feudalism and the greatest codification of laws since the fall of the Roman Empire. Andrew Roberts, ''Napoleon: A Life'' (2014), p. xxxiii.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Xavier Blanc-Jouvan, ''Worldwide Influence of the French Civil Code of 1804, on the Occasion of its Bicentennial Celebration'' [http://scholarship.law.cornell.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1003&amp;context=biss_papers]&lt;/ref&gt;

नेपोलियन कोर्सिकाको एक मध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएका थिए। उनका पुर्खाहरू इटालेली राज घरानाका थिए जो १६औं सताब्दीमा कोर्सिका आएर बसे। राम्रो शैक्षिक योग्यता प्राप्त गरेका उनी अध्ययनमा गहिरो रुचि राख्दथे। नेपोलियन कोर्सिकाली लवजमा उत्कृष्ट [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च भाषा]] बोल्दथे। कट्टरपन्थी ज्याकब्लिन गुटका समर्थक उनको सैन्यकलाले तिब्र गतिमा ख्याति पाउन सफल भयो। उनले सन् १७९६ देखि १७९९ सम्म [[इटाली]] तथा [[इजिप्ट]]मा चलाएको चर्चित सैन्य अभियानपश्चात उनी क्रान्तिको नेताको रूपमा उदाए।

नेपोलियन सन् १७९९ मा शक्ति हत्याउन सफल भए र उनी फ्रान्सको केही बाहेक नियन्त्रणमा राख्दै प्रथम कन्सुलको रूपमा आफूलाई स्थापित गरे। सन् १८०४ मा उनलाई फ्रान्सेली जनताको सम्राटको रूपमा राज्याभिषेक  गरियो। उनले [[पोप]] तथा क्याथोलिक चर्चसँग राम्रो सम्बन्ध स्थापित गरेर धार्मिक शक्तिबाट खतरामुक्त रहे। क्रान्तिको समयमा देश निकाला गरिएकाहरूलाई फिर्ता आउन अनुमति दिएर उनले फ्रान्समा नयाँ खालको अभिजात वर्ग सुरु गरे। उनले लगातार रूपमा धेरै लडाइँ लडे जसलाई नेपोलियनकालिन([[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियोनिक]]) युद्धको नामले पनि चिनिन्छ। फ्रान्सेली साम्राज्यका विरुद्ध निरन्तर परिवर्तन भइरहने गठबन्धनहरूसँगका ती युद्धहरू अत्यन्तै जटिल पनि थिए। सन् १८१५ मा उल्म तथा अस्ट्रालिजको विजयसँगै उनले तेस्रो गठबन्धनलाई समाप्त पार्दै पुरानो रोमन साम्राज्य समाहित गरेर कनफेडरेसन अफ द राइनको स्थापना गरे। यद्यपी सन् १८०५ को अक्टोबरमा ट्राफल्गरमा उनको जलसेना ध्वस्त भयो भने [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]ले फ्रान्सेली समुद्रतटमा जलनाकाबन्दी लगायो। त्यसको जवाफमा उनले बेलायतसँग युरोपेली व्यापारमा कटौति गर्न महादेशीय प्रणाली लागू गरे। फ्रान्सेली साम्राज्यका विरुद्ध चौथो गठबन्धन पनि बनेको थियो तर सन् १८०६ मा जेना-अयुर्स्टेड तथा सन् १८०७ मा भएको अर्को लडाइँमा यो परास्त भयो। यी लडाइँमा भएको फ्रान्सको जितकै कारण प्रसिया टुक्रियो र पोलिस राज्य पुन अस्तित्वमा आयो। नेपोलियनले सन् १८०९ पाँचौं गठबन्धनलाई पनि वाग्राममा हराउँदै युरोप महादेशभर आफ्नो दबदबा कायम राख्न सफल भए। नेपोलियनले पटक पटक बनेका विभिन्न गठबन्धनलाई चिर्दै तथा मित्र राष्ट्रहरूको आफूतिरको झुकावलाई कायम राख्दै फ्रान्सको बर्चश्व कायम राखे। उनले यसका लागि फ्रान्सका उपनिवेसका रूपमा रहेका अन्य युरोपेली राष्ट्रहरूमा आफ्नै परिवारका सदस्यहरूलाई शासक नियुक्त गरेका थिए।
 
नेपोलियन सन् १८०२ देखि १८०५ सम्म राष्ट्रपति थिए, सन् १८०५ देखि १८१४ सम्म इटालीका राजा भए, सन् १८०३ देखि १८१३सम्म स्विस महासंघका मध्यस्थकर्ता तथा सन् १८०६ देखि १८१३सम्म राइनको संरक्षक थिए। सन् १८१७ को अन्त्यमा नेपोलियनले पोर्चुगललाई पनि महादेशीय प्रणालीमा आउन बाध्य बनाउने कोशिस गरे। अर्को वर्ष उनले आफ्नै भाइ जोसेफ बोनापार्टलाई स्पेनको राजा बनाए। उनका यिनै कदमले प्रायद्विपीय युद्ध निम्त्यायो जुन अत्यन्त हिंश्रक गुरिल्ला विवादको लागि चिनिन्छ। यहि युद्धले बेलायती सेनाको पनि सामना गर्नु पर्यो भने यसकै कारण फ्रान्सको स्रोत तथा सामर्थ्यमा ह्रास आयो। 
महादेशीय नाकाबन्दीलाई लागू गराउन उनले सन् १८१२ मा [[रूसमाथि नेपोलियनको आक्रमण|रुसको हस्तक्षेप]] सुरू गरे जुन अन्त्यमा गएर सैन्य विफलतामा परिणत भयो। [[रूसमाथि नेपोलियनको आक्रमण|यही अभियान]]का क्रममा रोगका कारण उनको महासेनाको ठूलो हिस्सा ध्वस्त भयो। त्यसपछि धेरैजसो युरोपेलीदेशहरू उनको विपक्षमा उभिए। सन् १८१३ को अक्टोबरमा लेइप्जिगमा भएको युद्धमा छैटौँ गठबन्धनले उनलाई परास्त गर्यो र फ्रान्सलाई कब्जा गर्यो।
नेपोलियनलाई सन् १८१४ को अप्रिलमा राज्य त्याग्न बाध्य पारियो। अन्त्यमा देश निकाला गरेर उनलाई एल्बा टापुमा पठाइयो। त्यसपछि सन् १७९२ देखि फ्रान्सको कब्जामा रहेका भूमि फिर्ता भए अनि पहिलाका शासक बर्बोनहरूले शक्ति प्राप्त गरे। सन् १८१५ मा उनले एल्बा टापुबाट भागेर पुन शक्ति प्राप्त गरे तर त्यो लगभग १०० दिनका लागि मात्र रह्यो। आखिर उनी वाटरलुको युद्धमा पराजित भए। जीवनका अन्तिम ६ वर्ष उनले दूर्गम सेन्ट हेलेना टापुमा बेलायती नजरबन्दीमा काटे। उनी फ्रान्सेली जनताका लागि उन्नाइसौं सताब्दीभरका महान नायक थिए। उनकै ख्यातिको प्रभावले उनका भाञ्जा नेपोलियन तृतीय सन् १८४८ देखि १८७० सम्म फ्रान्सको शासक भए।

==प्रारम्भिक जीवन तथा शिक्षा==
[[File:Carlo Buonaparte.jpg|thumb|right|upright|alt=Half-length portrait of a wigged middle-aged man with a well-to-do jacket. His left hand is tucked inside his waistcoat.|नेपोलियनका पिता कार्लो बुओनापार्ते फ्रान्सका राजा [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौं]]को अदालतका लागि कोर्सिकाका प्रतिनिधि थिए।]]
नेपोलियन सन् १७६९ अगस्ट १५ तारिखका दिन बाबु कार्लो मारिया दी बुओनापार्ते र आमा मारिया लेटिजिया रामोलिनोका साहिला छोराको रूपमा कासा बुओनापार्तेमा रहेको पुर्ख्यौली घरमा भएको थियो। कासा बुओनापार्ते तत्कालिन कोर्सिका टापुको राजधानी अजाक्सिओ सहरमा अवस्थित छ। उनी बुओनापार्ते दम्पतिका चौथो सन्तान र तेस्रो छोरा थिए। उनको जन्मभन्दा एक वर्षअघि मात्र त्यो टापु गणतन्त्र जेनोआबाट फ्रान्समा सारिएको थियो। उनलाई नेपोलिओनी दी बुओनापार्ते नामाकरण गरियो। सम्भवत उनको यो नाम उनका काकाबाट आएको हो(पहिला उनका जेठा दाजुको नाम नेपोलिओनी राख्न खोजिएको थियो तर दाजुको शैसवावस्थामै निधन भएकोले यो नाम नेपोलियनले पाए)। उनी बीसवर्ष पुगेपछि मात्र केही फ्रेन्च जस्तो सुनिने नेपोलियन बोनापार्ट नाम उनी आफैंले राखेका थिए।&lt;ref name=dwyerxv&gt;Dwyer 2008, p.xv&lt;/ref&gt;{{#tag:ref|उनको नामको हिज्जे ''नबुलिओन'', ''नबुलियो'', ''नपोलिओन'', र ''नापूलिओन'' गर्ने गरिन्छ । &lt;ref name=dwyerxv/&gt;|group=note}}

यो कोर्सिकाली बुओनापार्ते परिवारका पुर्खा इटालीको टस्कनीका मध्यम वर्गीय परिवारका थिए। उनीहरू लिगुरियाबाट सोह्रौं सताब्दीमा त्यस ठाउँमा आएका थिए।&lt;ref&gt;McLynn 1998, p.2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;2012 DNA tests found some of the family's ancestors were from the [[Caucasus]] region; {{cite web |author=lefigaro.fr |date=15 January 2012 |title=Le Figaro&amp;nbsp;– Mon Figaro : Selon son ADN,les ancêtres de Napoléon seraient du Caucase! |url=http://www.lefigaro.fr/mon-figaro/2012/01/15/10001-20120115ARTFIG00193-selon-son-adnles-ancetres-de-napoleon-seraient-du-caucase.php |accessdate=20 February 2012 |work=Le Figaro}}; The study found [[Haplogroup E1b1b (Y-DNA)|haplogroup type E1b1c1*]], which originated in Northern Africa circa 1200 BC; the people migrated into the Caucasus and into Europe. {{cite web |date=December 2011 |title=Haplogroup of the Y Chromosome of Napoléon the First; Gerard Lucotte, Thierry Thomasset, Peter Hrechdakian; ''Journal of Molecular Biology Research'' |url=http://www.ccsenet.org/journal/index.php/jmbr/article/view/10609/ |accessdate=18 February 2012}}&lt;/ref&gt;

उनका बाबु नोबाइल कार्लो बुओनापार्ते एक मुख्तियार थिए। कार्लो सन् १७७७ मा फ्रान्सका राजा लुइस सोह्रौँका लागि कोर्सिकाका प्रतिनिधि चुनिए। नेपोलियनको बाल्यकाल मुख्यतया उनकी आमाबाट प्रभावित रह्यो। आमा लेटिजिया रामोलिनोको कडा अनुशासनले एउटा चकचके बालक सरल स्वभावको बालकमा परिवर्तन भयो।&lt;ref&gt;Cronin 1994, pp. 20–21&lt;/ref&gt; नेपोलियनकी मामाघरकी हजुरआमाले स्विस फेस्च परिवारमा दोस्रो विवाह गरिन्। नेपोलियनका सौतेनी हजुरबुबा कार्डिनल जोसेफ फेस्च केही वर्ष बोनापार्ट परिवारको संरक्षक पनि भए।

उनका जोसेफ नाम गरेका एक दाजु तथा भाइबहिनीहरू लुसिएन, एलिसा, लुइस, पाउलाइन, क्यारोलाइन जेरोम थिए। जोसेफभन्दा पहिला जन्मेका एक बालक र बालिकाको शैसवावस्थामै मृत्यु भयो। नेपोलियनले [[रोमन क्याथोलिक]]को रूपमा बप्तिस्मा लिए।

== प्रारम्भिक सैनिक जागिर ==
[[File:Richard Cosway - Pasquale Paoli.png|thumb|upright|right|alt=Head and shoulders portrait of a white-haired, portly, middle-aged man with a pinkish complexion, blue velvet coat and a ruffle|कोर्सिकाका राष्ट्रवादी नेता पास्कल पाओली, रिचार्ड कस्वेले १७९८ मा बनाएको तस्वीर]]
सन् १७८५ सेप्टेम्बरमा अध्ययन पूरा गरेपछि बोनापार्टलाई [[सहायक सेनानी]]को रूपमा ला फेर रेजिमेन्टमा पठाइयो। उनले सन् १७८९ मा क्रान्तिको थालनि हुनुभन्दा पहिलासम्म भ्यालेन्स र अक्जोनमा सुरक्षा दिए। यो अवधिमा उनले करिब दुई वर्षको बिदा कोर्सिका तथा पेरिसमा बिताए। एक कट्टर राष्ट्रवादी बोनापार्टले सन् १७८९ मा कोर्सिकाली नेता पास्कल पाओलीलाई यस्तो पत्र लेखे: 
{{quote|देश शक्तिहीन हुँदै गएको बेलामा मेरो जन्म भयो। तीसहजार फ्रान्सेलीहरूले हाम्रो स्वतन्त्रताको मुकुटलाई रगतको आहलमा डुबाएर हाम्रा स्रोत साधनमा डकारी रहेका थिए। त्यस्तो नितान्त अस्वीकार्य दृष्य पहिलो पटक मेरो मनमा बिझेको थियो।&lt;ref&gt;McLynn 1998, p.37&lt;/ref&gt;}}

उनले कान्तिका सुरुका वर्षहरू कोर्सिकामै बिताए। त्यतिबेला उनी शाही  शासन पक्षधर, कान्तिकारीहरू तथा कोर्सिकाली राष्ट्रवादीहरूमा चलेको तीन पक्षीय जटिल संघर्षमा होमिए। उनले कान्तिकारी ज्याकब्लिन गुटको समर्थन गरी कोर्सिकाली लडाकु सेनामा [[प्रमुख सेनानी (नेपाली सेना)|प्रमुख सेनानी]]को दर्जा पाए। उनले स्यम्सेवकको दस्ताको नेतृत्व पनि प्राप्त गरे। बिदाको समयभन्दा धेरैसम्म अनुपस्थित रहेर फ्रान्सेली सेनाको विरुद्धमा कोर्सिकामा भएको विद्रोहमा सम्लग्न भएता पनि सन् १७९२ को जुलाईमा फ्रान्सेली सेनामा उनको बढुवा भयो र उनी [[सह-सेनानी]] भए।
उनी कोर्सिका फिर्ता आए र पाओलीसँग विवादमा फसे। पाओलीले फ्रान्ससँग छुट्टिने निर्णय गरी नेपोलियनको नेतृत्वमा फ्रान्सेलीसेना रहेको सार्डिनियाली टापु ला मादालेनामा सन् १७९३ को फेब्रुअरीदेखि हतियारसहितको विद्रोह सुरुगरे। पाओलीसँगकै खटपटका कारण त्यही वर्षको जुनमा नेपोलियन र उनको परिवार फ्रान्सको मुख्य भूमिमा बसाइँ सर्यो।
===अक्टोबर ५, १७९५===
सन् १७९४ जुलाईको थर्मिडोरियाली प्रतिकृयापछि रोबेस्पिएरेहरूको पतन भयो। यस लगत्तै बोनापार्टलाई पनि रोबेस्पिएरे दाजुभाइसँग सम्बन्ध भएको आरोपमा नाइसमा रहेको घरमै नजरबन्दीमा राखियो भनिएको 
पनि पाइन्छ। तर नेपोलियनका स्वकीय सचिव बौरिएन्नेले आत्मकथा लेखनका क्रममा यसको खण्डन गरे। बौरिएन्नेका अनुसार एल्पको सेना र इटालीको सेनाबीचको इर्श्याका कारण उक्त नजरबन्दी भएको थियो। नेपोलियनले आफू निर्दोष भएको दावी गर्दै सरकारी प्रतिनिधिहरू स्यालिसेटी तथा अलबित्तेलाई पत्र लेखेपछि उनलाई कुनै गलत काममा सम्लग्न नभएको भन्दै नजरबन्द मुक्त गरियो। उनलाई दुई हप्ताभित्रै मुक्त गरिएको थियो। उनको युद्ध कौशलका कारण उनलाई फ्रान्सको अस्ट्रियासँगको युद्धमा इटालेली किल्लाहरूमा आक्रमणको योजना बनाउन आग्रह गरियो। उनी बेलायतीहरूबाट कोर्सिका फिर्ता ल्याउने अभियानमा पनि सम्लग्न भए तर बेलायती जलसेना रोयल नाभीले फ्रान्सेलीसेनालाई फर्कन बाध्य बनायो।

बोनापार्टले देसिरी क्लारीसँग बिहेको कुरा छिने। देसिरी उनकी भाउजु (जोसेफ बुओनापार्तेकी श्रीमती) जुली क्लारीकी बहिनी थिइन्। मार्सेइलेसका क्लारीहरू धनि व्यापारिक परिवारका थिए। सन् १७९४ को अप्रिलमा उनलाई मध्यपश्चिमी फ्रान्समा अवस्थित भेन्डीमा भएको गृहयुद्धमा सम्लग्न पश्चिमी सेनामा पठाइयो। आन्ध्र महासागरीय टापु भेन्डीमा राष्ट्रवादीहरूको प्रतिक्रान्तिका कारण त्यतिबेला गृहयुद्ध 
चलिरहेको थियो। त्यहाँ आर्टिलरी जनरलको पद खाली नभएकोले उनलाई सानो गस्ती टोलीको प्रमुख बनाएर पठाइयो जुन उनको पहिलाको पदभन्दा तल्लो स्तरको थियो। उनले नयाँ स्थानमा नजानको लागि 
स्वास्थ्यस्थिति खराब भएको भन्दै बिरामी बिदाको निवेदन दिए। उनलाई नागरिक सुरक्षा समितिको नापी तथा नक्शा विभागमा सरुवा गरियो तर उनले सुल्तानको सेवा गर्नका लागि कन्स्ट्यानटिनोपोलमा जाने चाहना व्यक्त गरेका थिए त्यो पूरा हुन सकेन। यो समयमा उनले एउटा छोटो रोमान्टिक उपन्यास लेखे। ''क्लिसन एट इउगेनाई'' शीर्षक दिइएको उक्त उपन्यासमा बोनापार्टले देसिरीसँगको आफ्नो सम्बन्धको समानान्तर हुनेगरी एउटा सिपाही र उसकी प्रेमिकाको जीवनलाई कथानक बनाएका छन्।

===भेन्डीको गृहयुद्धमा बोनापार्ट===

सन् १७९४ को सेप्टेम्बरमा भेन्डीको अभियानमा खटाइएको पदमा जान नमानेका कारण बोनापार्टको नाम जनरलको सूचीबाट हटाइयो। त्यसपछि उनले आर्थिक समस्या तथा तल्लो स्तरको जागिर झेल्नुपर्यो। 
अक्टोबर ३ मा पेरिसका राष्ट्रवादीहरूले नेसनल कन्भेन्सनका विरुद्ध विद्रोहको घोषणा गरे। थर्मोडरियाली प्रतिकृयाका एक नेता पाउल बारासले तोउलनमा नेपोलियनले देखाएको सैन्य कौशल थाह पाएका थिए। त्यसैले उनले तुइलेराइज दरवारमा कन्भेन्सनको सुरक्षार्थ खटिएको विशेष सैन्य दस्ताको जिम्मा नेपोलियनलाई दिए। तीन वर्षअघि त्यहाँ राजाका स्विस गार्डको हत्याकाण्ड देखेका उनले हतियार भण्डारले नै यसको रक्षा गर्छ भन्ने बुझेका थिए। उनले घोडचडी सैन्य अधिकृत जोअचिम मुरतलाई ठूला तोप हत्याउने आदेश दिए र सन् १७९५ अक्टोबर ५ मा आक्रमणकारीहरूलाई धपाउन तिनको प्रयोग गरे। १४०० राष्ट्रवादीहरू मारिएपछि बाँकी त्यहाँबाट भागे।

उन्नाइसौँ सताब्दीका इतिहासकार थोमस कार्लिलले फ्रेन्च रिभोलुसन: अ हिस्ट्री शीर्षकको पुस्तकमा नेपोलियनले चोकहरू खाली गराउन 'ह्विफ अफ ग्रेप सटको प्रयोग गरे भनेर लेखेका छन्। राष्ट्रवादीहरूले भोगेको पराजयले फ्रान्सको सरकार नेसनल कन्भेन्सनमाथिको खतरा टल्यो र यसले बोनापार्टलाई आकस्मिक ख्याति मात्र नभएर सम्पति तथा नयाँ सरकारको तर्फबाट नयाँ पदमा नियुक्ती मिल्यो। मुरतले उनकी एउटी बहिनीसँग बिहे गरे र नेपोलियनको माताहतमा जर्नेलको रूपमा जागिर खाए। बोनापार्टलाई आन्तरिक कमान्डरमा पदोन्नती गरियो र उनलाई इटालेली सेनाको कमान्ड दिइयो। नेपोलियन केही हप्ताभित्रै बारासकी भूतपूर्व श्रीमती जोसेफाइन दी बिउहार्नाइससँग गहिरो मायामा फसे। बोनापार्टले पहिले कुरा छिनेकी देसिरी क्लारीसँग सम्बन्ध तोडेपछि सन् १७९६ को मार्च ९ मा उनीहरूले विवाह गरे।

== फ्रान्सका सम्राट ==
[[चित्र:Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png|thumb|right|150px|१८०२मा प्रथम कन्सुलका रूपमा नापोलेओंको चित्र]]

== दोस्रो निर्वासन र मृत्यु ==
[[वाटरलूको युद्ध]] आइतबार, १८ जुन १८१५ मा वाटरलू नजिकै (त्यस बेला नेदरल्याण्ड्सको संयुक्त अधिराज्य, अहिले बेल्जियममा) लडिएको थियो, यो नेपोलियन प्रथम संलग्न अन्तिम युद्ध थियो।

नेपोलियनलाई दोस्रोपटक [[अफ्रिका|अफ्रीका]] कोष्टको [[सेन्ट हेलेना]] द्वीपमा पठाइयो त्यहाँ यिनको पेटको क्यान्सरका कारण ५ मे १८२१मा निधन भयो।

==टिप्पणी==
{{Reflist|group=note|35em}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
{{Commonscat|Napoleon I of France|नेपोलियन बोनापार्ट}}

[[श्रेणी:फ्रान्सेली सम्राटहरू]]</text>
      <sha1>bhdvbux7kxhvrkhx6pz5i4q6hpenpij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपोलियन तृतीय</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6981</id>
    <revision>
      <id>1393297</id>
      <parentid>1361551</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* जीवनी */</comment>
      <origin>1393297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6392" sha1="r8u10w26wr36rqfyl9kzg87kyqdrqv0" xml:space="preserve">[[चित्र:Franz Xaver Winterhalter Napoleon III.jpg|thumbnail|नेपोलियन तृतीय]]'''नेपोलियन तृतीय''' (बोनपार्ट्, लुई) (सन् १८०८-१८७३) - सन् १८५२ देखि १८७० सम्म [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सका सम्राट]], [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन प्रथम]]का भतीजा हुन्। सन्  [[फ्रान्सको क्रान्ति (१८४८)|१८४८ को क्रान्ति]]को पराजयपछि उनी [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य]] फ्रान्स गणतन्त्रको [[फ्रान्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] निर्वाचित भएका थिए । सन् १८९१ को २ डिसेम्बरको राती राजकीय सत्ता पल्टाएर उनले सिंहासन हत्याएका थिए । &lt;ref&gt;[[भ्ला. इ. लेनिन]]: संकलिन रचना / भाग १-४. [[काठमाडौँ]]: ऐरावती प्रकाशन, २०६३. p. ४८२-४८९&lt;/ref&gt;
==जीवनी ==
लुई नेपोलियनको जन्म २० अप्रिल १८०८ मा पेरिसमा भएको थियो। त्यस समय उनका काका नेपोलियन महान् आफ्नो गौरवको शिखरमा थिए। नेपोलियन सत्ताच्युत हुँदा नेपोलियन आफ्नो आमा सँग स्विजरल्यान्ड पलायन भएका थिए। उनको शिक्षादीक्षा उनको आमाको रेखदेखमा भयो। केही समयसम्म जर्मनी तथा इटलीमा पनि बसे। लुई नेपोलियनको शिक्षा दीक्षा त्यस्तो वातावरणमा जहाँ उनको पारिवारिक परम्परा फ्रेन्च क्रान्ति र राष्ट्रियताको पर्यायवाची बनेका थिए। फ्रान्सबाट भियनाको व्यवस्था समाप्त गरि बोनापार्ट वंशीय शासन स्थापित गर्नु  करना लुई नेपोलियनको जीवन लक्ष्य बन्यो। इटलीको क्रान्ति कारी दल कारबोनारीको सदस्यको हैसियतले लुई नेपोलियनले [[पोप]] विरूद्ध भएको १८३१ को असफल आन्दोलनमा भाग लिएका थिए। लुई नेपोलियनले स्ट्रासवर्ग (Strasbourg)को दुर्गरक्षक द्वारा एक असफल विद्रोह गराए जसको परिमाणस्वरूप फ्रान्सको शासक लुई फिलिपद्वारा उनलाई अमेरिका पठाइयो। त्यहाँबाट उनले १८३७ मा स्वीजरल्यान्ड फर्किए र १८३८ मा इङ्ल्यान्ड पुगे।

सन् १८३९ मा लुई नेपोलियनले एक पुस्तकको रचना गरे जसमा नेपोलियन बोनापर्टको  विचारलाई गरि &quot;बोनापर्टवाद&quot;, समाजवाद र शान्तिवादको मिश्रणलाई युरोपेली समाजमा परिचित गराए। यस रचनाको परिणाम स्वरूप सम्पूर्ण फ्रान्समा नेपोलियनलाई लिएर केही कुराहरू चल्ब थाल्यो। नेपोलियनलाई अजेय बताइयो र उनको पराजयलाई शत्रुहरूको षड्यन्त्र मात्र लिइयो। तत्कालीन फ्रेन्च शासक लुई फिलिपले पनि औपचारिक रूपमा यस तथ्यलाई संमुख आफ्नो आस्था प्रकट गरे तथा अगस्ट, १८४० ई. मा सेन्ट हेलेनाबाट नेपोलियन महानको अस्तु फिर्ता ल्याएर उनलाई पूर्ण पवित्रताको साथ स्थापित गराए। यस  समय लुई नेपोलियन बोलोन (Boulogne) मा सैनिक विद्रोह गराउन असफल भए र बन्दी बनाइएर हेगको किल्लामा कैद भए। कारागारमा लुईले राजनीतिक र सामाजिक विषयहरूमा केही पुस्तक लेखे। ६ वर्ष पछि सन् १८४६ मा कैद बाट मुक्त भएर लन्डनमा शरण लिए।

== स्रोतहरू ==
{{reflist}}
{{commons|Napoleon_III|नेपोलियन तृतीय}}
{{Commonscat|Napoleon III of France}}
{{ढाँचा:Presidents of France}}
[[श्रेणी:फ्रान्सको इतिहास]]

[[श्रेणी:युरोपको इतिहास]]
[[श्रेणी:फ्रान्सेली सम्राटहरू]]
[[श्रेणी:फ्रान्सका राष्ट्रपतिहरू]]
[[श्रेणी:'कु' द्वारा सत्ता हासिल गर्ने नेताहरू]]</text>
      <sha1>r8u10w26wr36rqfyl9kzg87kyqdrqv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पत्नी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7547</id>
    <revision>
      <id>1393295</id>
      <parentid>1314489</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* सन्तानोत्पादन */</comment>
      <origin>1393295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20029" sha1="602aca77gqhh06r4c31ebf8nuleh4dg" xml:space="preserve">'''पत्नी''' वा '''श्रीमती''' भन्नाले वैवाहिक सम्बन्धमा रहेको महिलालाई जनाइन्छ। कुनै महिलाले आफ्नो पति वा जीवन साथीबाट अलग भए पनि कानूनी रूपमा सम्बन्ध विच्छेद (तलाक) नभएसम्म वा मृत्युसम्म, उनी पत्नीको रूपमा नै मानिन्छिन्, जुन विवाहको प्रकारमा निर्भर हुन्छ। जीवनसाथीको मृत्यु भएमा पत्नीलाई विधवा भनिन्छ। पत्नीका हक–अधिकार र कर्तव्यहरू, साथै समुदाय र कानुनमा उनको स्थिति संस्कृतिअनुसार फरक–फरक हुन्छन् र समयक्रममा परिवर्तन हुँदै आएको छ। 

विवाहपश्चात् धेरै संस्कृतिहरूमा महिलाले आफ्ना श्रीमान्को थर ग्रहण गर्ने अपेक्षा गरिन्छ, यद्यपि यो सबै ठाउँमा अनिवार्य भने हुँदैन। विवाहित महिलाले आफ्नो वैवाहिक स्थिति विभिन्न तरिकाले देखाउन सक्छिन्। पश्चिमी संस्कृतिमा विवाहित महिलाले सामान्यतया विवाहको औँठी लगाउने चलन छ, भने अन्य संस्कृतिहरूमा फरक–फरक पहिचान चिह्नहरू, पहिरनहरू जस्तै चुरा, टिका, वस्त्रले वैवाहिक अवस्थाले पहिचान गराउँछ। विवाहित महिलालाई प्रायः “Mrs” भन्ने उपाधि दिइन्छ, तर केही महिलाहरूले “Ms” भन्ने उपाधि रोज्ने गर्दछन्। “Ms” उपाधि व्यक्तिगत रुचिका आधारमा वा महिलाको वैवाहिक स्थिति अज्ञात भएको अवस्थामा पनि प्रयोग गरिन्छ भने दक्षिण भारतमा महिलालाई श्रीमती भनेर सम्बोधन पनि गर्ने गरिन्छ। 

== शब्दोपत्ती र शब्दावली ==
पत्नीलाई स्वास्नी, [[श्रीमती]], जोई, बुढी र साथी पनि भनिन्छ । 

विवाहको दिन कुनै महिलालाई सामान्यतया वधु वा दुलही भनिन्छ। कहिलेकाहीँ यो शब्द विवाह समारोह पछि पनि प्रयोग गरिन्छ, तर वैवाहिक सम्बन्धभित्र उनलाई प्रायः पत्नी नै भनिन्छ।  पुराना प्रथाअनुसार, जसलाई अझै पनि रोमन क्याथोलिक अनुष्ठानले पालना गर्छ, वधु (bride) शब्दको अर्थ वास्तवमा विवाहार्थी (fiancée) हो, र यो विवाहको स्वीकृति आदान–प्रदान नभएसम्म मात्र लागू हुन्छ। त्यस क्षणदेखि, समारोह बाँकी भए पनि, ती महिला अब वधु नभई पत्नी मानिन्छिन्। त्यसैले त्यसपछि जोडीलाई नवविवाहित दम्पती भनिन्छ। 

[[आमा]] भन्ने शब्दले महिलालाई सन्तानसँगको सम्बन्धमा राख्छ भने पत्नी भन्ने शब्दले उनलाई जीवनसाथी सँगको संस्थागत सम्बन्धमा परिभाषित गर्दछ। कतिपय समाजमा, विशेष गरी ऐतिहासिक दृष्टिले, उपपत्नी (concubine) भन्नाले यस्तो महिलालाई जनाइन्थ्यो जसको वैवाहिक–उन्मुख सम्बन्ध पुरुषसँग हुन्थ्यो तर सामाजिक वा वर्गीय कारणले उनीसँग वैधानिक विवाह गर्न सक्दैनथे।

पत्नी (wife) शब्द प्रायः कानुनी रूपमा (धार्मिक कानुनसहित) मान्य विवाहमा रहेका महिलाका लागि प्रयोग हुन्छ, तर अनौपचारिक सहवास सम्बन्धमा रहेका महिलाका लागि प्रयोग हुँदैन। त्यस्ता सम्बन्धलाई प्रायः प्रेमिका, साथी, सहवासिनी, उपपत्नी (concubine), वा प्रेयसी (mistress) भनिन्छ। लैङ्गिक तटस्थता प्रवर्द्धन गर्न इच्छुकहरूले दुवै विवाह–साथीलाई “spouses” (जीवनसाथी) भन्न थालेका छन्।  कुनै पत्नीको जीवनसाथीको मृत्यु भएमा उनलाई विधवा (widow) भनिन्छ।

== पत्नीका कानुनी अधिकारहरू ==
पत्नीका कानुनी अधिकारहरू १९औँ शताब्दीदेखि धेरै कानुनी क्षेत्रहरूमा विवादको विषय रहँदै आएका छन्। यस विषयमा विशेष रूपमा जोन स्टुअर्ट मिल (John Stuart Mill) ले आफ्नो पुस्तक ''The Subjection of Women (1869)'' मा चर्चा गरेका छन्। ऐतिहासिक रूपमा, धेरै समाजहरूले पति र पत्नीलाई छुट्टाछुट्टै अधिकार र कर्तव्यको दिएका छन्। विशेष गरी सम्पत्ति नियन्त्रण, उत्तराधिकार अधिकार, र बच्चाहरूको गतिविधि निर्धारण गर्ने अधिकार प्रायः पुरुष पति/जीवनसाथीलाई दिइन्थ्यो तर बीसौं शताब्दीमा धेरै देशहरूले यस प्रथालाई ठूलो मात्रामा परिवर्तन गरेका छन्, र आधुनिक कानुनहरूले प्रायः लैङ्गिक भेदभाव बिना दम्पतीका अधिकार र कर्तव्य परिभाषित गर्ने प्रयास गरेका छन्।

युरोपका केही देशहरू, स्विट्जरल्यान्ड, ग्रीस, स्पेन, र फ्रान्स (१९८० को दशकमा),  विवाहमा पूर्ण लैङ्गिक समानता स्थापना गरेका छन्। तर संसारका विभिन्न विवाह कानुनमा अझै पति/श्रीमान्को अधिकार कायम छ। उदाहरणका लागि, इरानको सिभिल कोड (Civil Code of Iran) को धारा ११०५ मा ''&quot;पति र पत्नीबीचको सम्बन्धमा परिवारको प्रमुखको स्थिति केवल पतिलाई मात्र हुनेछ।&quot;'' भनि किटान नै गरेको छ।

== संस्कृतिअनुसार फरकपन ==

=== हिन्दु धर्म ===
पत्नीको अर्थ महिला जसले आफ्नो पति सँग संसारका सबै कुरा साझा गर्छिन्, र पति पनि उस्तै गर्छन् भन्ने रहेको हुन्छ। यसमा निर्णयहरू आदर्शत: आपसी सहमतिको आधारमा गरिने अपेक्षा गरिन्छ। पत्नी प्रायः आफ्नो घरभित्रको सबै कुरा हेर्ने गर्छिन्, जस्तै परिवारको स्वास्थ्य, बच्चाहरूको शिक्षा, आमाबुबाको आवश्यकताहरू आदिको ख्याल राख्नुमा पत्नीले जिम्मेवारीबोध गर्छिन्। ग्रामीण र परम्परागत भारतमा हिन्दू विवाहको अधिकांश सामाजिक प्ररम्परा अनुसार विवाह हुन्छ। जब उपयुक्त परिवार (उस्तै जात, संस्कृति र आर्थिक अवस्था भएको) भेटिन्छ, तब केटा र केटी एक–अर्कालाई भेटेर कुरा गरेर निर्णय गर्छन्। यद्यपि हालसालै पश्चिमी संस्कृतिको प्रभावले नयाँ पुस्तालाई प्रेमका आधारमा विवाह गर्ने विचारमा खुलापन दिएको छ। भारतीय कानूनले पति द्वारा महिलामाथि बलात्कार, यौन, भावनात्मक वा मौखिक दुर्व्यवहारलाई अपराधको रूपमा मान्यता दिएको छ। हिन्दू धर्ममा पत्नीलाई “पत्नी” वा “अर्धाङ्गिनी” भनिन्छ, जसको अर्थ पति वा उनको परिवारको अंश वा “सहभागी आधा” हुन्छ। हिन्दू धर्म अनुसार पुरुष वा महिला विवाह एकपटक गर्न सक्छन्, तर साधारण अवस्थामा एउटाभन्दा बढी पति वा पत्नी हुनु हुदैँन। महिलाहरू आफ्नो वैवाहिक स्थिति देखाउन माथि टाउकोमा सिन्दूर हाल्न सक्छन्, मंगलसूत्र नामक हार लगाउन सक्छन्, वा खुट्टाका औँलामा औँठी लगाउन सक्छन् (जो अविवाहित महिलाले लगाउँदैनन्)।

== वैवाहिक अपेक्षा ==

=== निष्ठाप्रति ===
इतिहासभरि र अधिकांश संस्कृतिहरूमा पत्नीले आफ्ना कानुनी श्रीमान् बाहेक अरूसँग यौन सम्बन्ध राख्न हुँदैन भन्ने व्यापक अपेक्षा रहँदै आएको छ। यस निष्ठाको अपेक्षाको उल्लङ्घनलाई सामान्यतया व्यभिचार (adultery) वा वैवाहिक बाहिरको यौन सम्बन्ध (extramarital sex) भनिन्छ। ऐतिहासिक रूपमा व्यभिचारलाई गम्भीर अपराध, कतिपय अवस्थामा कानुनी अपराध र पापको रूपमा पनि लिइएको पाइन्छ। यद्यपि सबै सन्दर्भमा यो अपराध नमानिए पनि यसले कानुनी परिणाम निम्त्याउन सक्छ, विशेषगरी यो नै सम्बन्ध विच्छेदको आधारका रूपमा पनि लिइन्छ। व्यभिचार सम्पत्ति बाँडफाँटमा विचार गर्नुपर्ने कारक बन्न सक्छ, यसले बच्चाहरूको स्थिति, अभिभावकत्व वा उत्तराधिकारमा समेत प्रभाव पार्न सक्छ। सामाजिक दृष्टिले, संसारका कतिपय भागहरूमा व्यभिचारले सामाजिक बहिष्कार पनि निम्त्याउँछ।

यसका अतिरिक्त, क्याथोलिक धर्म, यहूदी धर्म र इस्लामका नियमहरू अनुसार पत्नी (तलाकशुदा वा विधवा) ले आफ्नो पूर्वपति वा दिवङ्गत पति सम्बन्धित केही नातेदारहरूसँग यौन सम्बन्ध राख्न वा विवाह गर्न पाउँदिनन् भन्ने प्रावधान छ।

=== सन्तानोत्पादन ===
परम्परागत रूपमा, र अझै धेरै संस्कृतिहरूमा, पत्नीको भूमिका आमा सँग निकट रूपमा सम्बन्धित मानिन्छ। यसका अनुसार पत्नीले बच्चा जन्माउनु पर्ने अपेक्षा हुन्छ, जबकि अविवाहित महिलाले विवाह बाहिर बच्चा जन्माउनु हुँदैन भन्ने धारणा रहँदै आएको छ। यस्ता विचार संसारका धेरै भागमा परिवर्तन भइरहेका छन्। धेरै देशहरूमा वैवाहिक बाहिर जन्मिएका बच्चा बढी सामान्य हुन थालेका छन्। यद्यपि केही पत्नीहरू, विशेष गरी पश्चिमी देशहरूमा, बच्चा नजन्माउने निर्णय लिन्छन्, तर विश्वका केही भागहरूमा यस्तो निर्णय स्वीकार्य हुदैँन। उदाहरणका लागि, उत्तर घानामा वरमूल्य भुक्तानीले महिलाले बच्चा जन्माउनु पर्ने शर्त जनाउँछ, र जन्म नियन्त्रण उपाय प्रयोग गर्ने महिलाहरू धम्की र जबरजस्तीको जोखिममा रहन्छन्। केही धर्महरूमा विवाहमा बच्चा जन्माउनु आवश्यक रहेको व्याख्या गरिन्छ। उदाहरणका लागि, [[पोप]] [[पोप फ्रान्सिस|फ्रान्सिस]]ले २०१५ मा भनेका थिए कि बच्चा नजनाउने निर्णय स्वार्थपूर्ण हो।

=== दाइजो प्रथा ===
संसारका केही भागहरूमा परम्परागत रूपमा विवाहसँग सम्बन्धित भुक्तानी वा विनिमय गरिन्छ, जसमाः

* वधु वा उनको परिवारले वरलाई दाइजो ‍दिनु,
* वर वा उनको परिवारले वधुको परिवारलाई वरमूल्य तिर्नु,
* दुवै भुक्तानी परिवारहरूबीच आदान–प्रदान हुनु,
* वा वरले पत्नीलाई महर तिर्नु।

दाइजोको उद्देश्य संस्कृतिअनुसार फरक हुन्छ र ऐतिहासिक रूपमा परिवर्तन हुँदै आएको छ। केही संस्कृतिमा, दाइजो नयाँ परिवारको स्थापनामा सहयोग पुर्‍याउने मात्र नभई यस्तो शर्तको रूपमा पनि राखिन्थ्यो कि यदि पति पत्नीमाथि गम्भीर अपराध गर्छ भने दाइजो पत्नी वा उनको परिवारलाई फिर्ता गर्नु पर्छ। यस शर्तका कारण विवाहको अवधिभर दाइजो प्रायः पतिले आफ्नो नियन्त्रणमा राख्न नसक्ने बनाइन्थ्यो।

आज पनि दक्षिण एसियाका केही भागहरूमा जस्तै भारत, पाकिस्तान, नेपाल, बंगलादेश, र श्रीलंका दाइजो अपेक्षित रहन्छ। दाइजो भुक्तानीसँग सम्बन्धित विवादहरूले कहिलेकाहीँ हिंसा निम्त्याउँछ, जसमा दाइजो हत्या र वधुलाई आगो लगाइदिने घटना जस्ता क्रूर घटनाहरू देखिन्छन्।

== यी पनि हेर्नुहोस् ==
{{नाताहरू}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:नाता सम्बन्ध]]
[[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]</text>
      <sha1>602aca77gqhh06r4c31ebf8nuleh4dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भ्याटिकन सिटी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8389</id>
    <revision>
      <id>1393287</id>
      <parentid>1288161</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1393287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13245" sha1="e8372kuo798y04jvgobnx8x319ql40m" xml:space="preserve">{{Infobox country
|native_name  ={{native name|it|Stato della Città del Vaticano|icon=no}}&lt;ref&gt;[http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/FBFEA0E8-B43A-452A-AAA0-1AF49590F658/2614/TrattatoSantaSedeItalia.pdf Treaty between the Holy See and Italy], article 26.&lt;/ref&gt;
|conventional_long_name =Vatican City State&lt;ref&gt;[http://www.vaticanstate.va/EN/homepage.htm Vatican City State homepage]&lt;/ref&gt;
|common_name  =भ्याटिकन सिटी 
|image_flag  =Flag of the Vatican City - 2001 version.svg
|image_coat  =Coat of arms of the Vatican City.svg
|symbol_type  = निसाना छाप
|image_map  =Location Vatican City Europe.png
|map_caption  ={{Map caption|location_color=green|region=Europe|region_color=dark grey|legend=Location Vatican City Europe.png}}
|national_motto  =
|ethnic_groups  =[[Italian people|इटालियन]], [[Swiss people|Swiss]] ([[Swiss Guard]]s), other&lt;ref name=&quot;factbook&quot;/&gt;
|national_anthem =&quot;[[Pontifical Anthem|Inno e Marcia Pontificale]]&quot;{{Spaces|2}}&lt;small&gt;(Italian)&lt;br /&gt;&quot;Pontifical Anthem and March&quot;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;[[चित्र:United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg]]&lt;/center&gt;
|capital  =भ्याटिक्यान City&lt;ref&gt;Vatican City is a [[city-state]]&lt;/ref&gt;
|official_languages =[[Italian language|Italian]]&lt;!--Vatican City uses ONLY Italian; Vatican City is ''not'' the Holy See, which uses Latin.--&gt;&lt;ref&gt;In accordance with paragraph 2 of the ''Legge sulle fonti del diritto'' of 7 June 1929, all laws and regulations of the state are published in the Italian-language ''Supplemento per le leggi e disposizioni dello Stato della Città del Vaticano'' attached to the [[Acta Apostolicae Sedis]]. The text of the first seven items published in that supplement is given [http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/FBFEA0E8-B43A-452A-AAA0-1AF49590F658/2615/Supplemento.pdf here.] While the state itself uses only Italian, many other languages are used by institutions situated within the state, such as the [[Holy See]], the [[Pontifical Guard|Pontifical Swiss Guard]], and the [[Pontifical Academy of Sciences]]. The Holy See uses [[Latin]] as an official language and French as a diplomatic language; in addition, its [[Secretariat of State (Holy See)|Secretariat of State]] uses English, German, Italian, Polish, Portuguese and Spanish. The Swiss Guard, in which commands on parade are given in German, also uses French and Italian in all its official ceremonies. The semi-official Holy See newspaper [[L'Osservatore Romano]] uses English, French, German, Italian, [[Malayalam language|Malayalam]], Polish, Portuguese and Spanish. [http://www.radiovaticana.org/inglese/enindex.html Vatican Radio] uses 40 languages, including Albanian, Amharic, Arabic, Armenian, Byelorussian, Bulgarian, Chinese, Croatian, Czech, Esperanto, English, Filipino, French, German, Hindi, Hungarian, Italian, Latvian, Lithuanian, Malayalam, Polish, Portuguese, Rumanian, Russian, Slovak, Slovenian, Somali, Spanish, Swahili, Tamil, Tigrigna, Ukrainian, and Vietnamese.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/apost_constitutions/documents/hf_p-vi_apc_19670815_regimini-ecclesiae-universae_it.html&lt;/ref&gt;
|latd=४१ |latm=५२.१ |latNS=N |longd=१२ |longm=२७.२ |longEW=E|
|government_type =[[ecclesiastical]],&lt;ref name=&quot;factbook&quot;/&gt;&lt;br /&gt;[[sacerdotal]]-[[monarchical]],&lt;ref name=pages/&gt;&lt;br /&gt;[[absolute monarchy|absolute]], and [[elective monarchy]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/index.htm |title=Internet portal of Vatican City State |publisher=Vatican City State |accessdate=9 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; or [[theocracy]]&lt;ref&gt;[http://www.staff.ncl.ac.uk/nick.megoran/pdf/theocracy.pdf International Encyclopedia of Human Geography] p.226&lt;/ref&gt;
|leader_title1  =[[Pope|Sovereign]]
|leader_name1  =[[Pope Leo XIV]]
|leader_title2  =[[President of the Pontifical Commission for Vatican City State|President of the Governorate]]
|leader_name2  =[[Giuseppe Bertello]]
|legislature  =[[Pontifical Commission for Vatican City State|Pontifical Commission]]
|area_rank  =२५०औँ
|area_magnitude  =1 E5
|area_km2  =०.४४
|area_sq_mi  =०.१७
|percent_water  =०
|population_estimate =८३२&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201223203905/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html |date=2020-12-23 }}, ''The World Factbook'', CIA. Retrieved 25 January 2012.&lt;/ref&gt;
|population_estimate_rank= २३६औँ
|population_estimate_year= जुलाई २०११
|population_census =
|population_census_year =
|population_density_km2 =१८७७
|population_density_sq_mi= ४८५९
|population_density_rank=६औँ
|GDP_PPP   =
|GDP_PPP_rank  =
|GDP_PPP_year  =
|GDP_PPP_per_capita =
|GDP_PPP_per_capita_rank =
|sovereignty_type =स्वतन्त्र
|sovereignty_note =from the [[Kingdom of Italy (१८६१–१९४६)|Kingdom of Italy]]
|established_event1 =[[Lateran Treaty]]
|established_date1 =११ फेब्रुअरी १९२९
|currency  =Euro (€)&lt;ref&gt;Since 1 January 2002. [http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html#Valuta www.vatican.va] [[Holy See Press office]] – General Information. Retrieved 23 October 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Before 2002, the [[Vatican lira]] (on par with the Italian lira)&lt;/ref&gt;
|currency_code  =EUR
|country_code  =&lt;!-- ? SCV --&gt;
|time_zone  =[[Central European Time|CET]]
|utc_offset  =+१
|time_zone_DST  =[[Central European Summer Time|CEST]]
|utc_offset_DST  =+२
|drives_on  =दायाँ{{ref|a|1}}
|cctld   =[[.va]]
|calling_code  =[[Telephone numbers in Vatican City|+३७९]]&lt;ref&gt;[[ITU-T]] assigned code 379 to Vatican City. However, Vatican City is included in the Italian telephone numbering plan and uses the Italian country code 39, followed by 06 (for Rome) and 698.&lt;/ref&gt;
|ISO_3166-1_alpha2 =VA
|ISO_3166-1_alpha3 =VAT
|ISO_3166-1_numeric =३३६
|sport_code  =
|vehicle_code  =V&lt;ref&gt;[http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html#Targa www.vatican.va] [[Holy See Press office]]&amp;nbsp;— General Information. Retrieved 23 October 2009.&lt;/ref&gt;
}}

'''भ्याटिकन सिटी''' ({{IPAc-en|audio=en-us-Vatican City.ogg|ˈ|v|æ|t|ᵻ|k|ən|}}), (:en:Vatican City, [[इटालीयन भाषा|इटालीयन]] Stato della Città del Vaticanoल्याटिन : Status Civitatis Vaticanae), वा '''भ्याटिकन सिटी राज्य''',&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/EN/homepage.htm |title=Homepage of Vatican City State |publisher=Vaticanstate.va |accessdate=15 October 2010}}&lt;/ref&gt; ({{IPA-it|ˈstaːto della t͡ʃitˈta del vatiˈkaːno|pron}})&lt;ref&gt;&quot;Stato della Città del Vaticano&quot; is the name used in the state's [[Constitution|founding document]], the [http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/FBFEA0E8-B43A-452A-AAA0-1AF49590F658/2614/TrattatoSantaSedeItalia.pdf Treaty between the Holy See and Italy], article 26.&lt;/ref&gt;, यूरोप महादेश अस्थित एक देश हो। यो संसारको सबैभन्दा सानो देश हो । यसको क्षेत्रफल ४४ हेक्टर र जनशंख्या ८४२ रहेको छ । ईटालीको सहर रोम भित्र रहेको छ । यसको राष्ट्रिय भाषा ल्याटिन हो । ईसाई धर्मको प्रमुख साम्प्रदाय रोमन कैथोलोक चर्चको यही केन्द्र हो, र यस साम्प्रदायको सर्वोच्च धर्मगुरू [[पोप]]को निवास यही छ ।

== नाम ==
नाम ''{{linktext|भ्याटिकन सिटी}}'' पहिलो पटक [[लेटरन सन्धि]] मा प्रयोग गरिएको थियो, 11&amp;nbsp;फेब्रुअरी 1929 मा हस्ताक्षर गरिएको थियो, जसले [[रोम]] शहर भित्र राज्यको भौगोलिक स्थान [[भ्याटिकन हिल]] को नाममा आधुनिक सहर-राज्य स्थापना गर्‍यो। &quot;भ्याटिकन&quot; आफैं एउटा [[एट्रस्कन सभ्यता|एट्रस्कन]] बस्ती, {{lang|la|भ्याटिका}} वा {{lang|la|भ्याटिकम}} को नामबाट व्युत्पन्न भएको हो, जुन रोमीहरूले ''[[एजर भ्याटिकनस]]'', &quot;भ्याटिकन क्षेत्र&quot; भनिने सामान्य क्षेत्रमा अवस्थित छ।&lt;ref&gt;|=| |शीर्षक=प्राचीन रोमको नयाँ टोपोग्राफिकल शब्दकोश |date=October 1992 |page=405 |isbn=0-8018-4300-6 |publisher=Johns Hopkins University Press |location=Baltimore}}&lt;/ref&gt;

=== प्रारम्भिक इतिहास ===
[[File:Obelisk of St. Peter.jpg|thumb|upright=0.8|left|The [[Vatican obelisk]] in [[St. Peter's Square]] was brought to Rome from [[Egypt]] by [[Caligula]].]]
&quot;भ्याटिकन&quot; नाम [[रोमन गणतन्त्र]] को समयमा पहिले नै प्रयोगमा थियो, [[Tiber]] को पश्चिमी किनारमा रहेको [[Janiculum]], [[भ्याटिकन हिल]] र [[Monte Mario to the Hill]], [[Monte Mario to the Hill], [[Monte Mario]]]] को बीचमा अवस्थित, [[Tiber]] को पश्चिमी किनारमा रहेको दलदली क्षेत्र ''[[Ager Vaticanus]]'' को लागि। [[Cremera]] क्रीक।&lt;ref name=&quot;Liverani 2016 21&quot;&gt;{{harvnb|Liverani |2016|p=21}}&lt;/ref&gt; 'एजर भ्याटिकनस' को टोपोनाम ईस्वी 1st शताब्दी सम्म प्रमाणित गरिएको छ: त्यसपछि, अर्को टोपोनाम देखा पर्‍यो, ''भ्याटिकनस अधिक डेस्ट्रिक्ट क्षेत्र: आज भ्याटिकनस धेरै [[सेन्ट। पिटर स्क्वायर]], र सम्भवतः आजको [[Via della Conciliazione]]।&lt;ref name=&quot;Liverani 2016 21&quot; /&gt; रोमको पुरातन शत्रुको नजिक भएको कारण, [[Etruscan सभ्यता|Etruscan]] सहर [[Veii]]] (अर्को भेइआन &quot;&quot;&quot;&quot; भेइआन &quot;अस्य भेइआन&quot; थियो। वा ''रिपा एट्रुस्का''), र [[टाइबर]] को बाढीको अधीनमा भएको कारण, रोमीहरूले रोमको यो मूल रूपमा बसोबास नभएको भागलाई निराशाजनक र अशुभ ठाने।&lt;ref&gt;{{harvnb|Petacco|2016|p=11}}&lt;/ref&gt;
भ्याटिकन वाइनको विशेष गरी कम गुणस्तर, क्षेत्रको पुन: प्राप्ति पछि पनि, कवि [[मार्शल]] ([[Anno Domini|AD]]&amp;nbsp;40 – {{circa}}&amp;nbsp;AD&amp;nbsp;102) द्वारा टिप्पणी गरिएको थियो।, जब [[Vitellius]] लाई सत्तामा ल्याउने उत्तरी सेना रोममा आइपुग्यो, &quot;एक ठूलो हिस्सा भ्याटिकनको अस्वस्थ जिल्लाहरूमा क्याम्प राख्यो, जसको परिणामस्वरूप सामान्य सिपाहीहरू बीच धेरै मृत्यु भयो; र टाइबर नजिकै भएको कारण, [[जर्मन] को असक्षमता र अयोग्यता]। तिनीहरूले खोलाबाट पिउने लोभले तिनीहरूको शरीरलाई कमजोर बनायो, जुन पहिले नै रोगको सजिलो शिकार थियो।&quot;
=== नोट ===
:१.{{note|a}} पर्यटक वा अवलोकनकर्तालाई भ्याटिकन सिटी भित्र बिना कुनै विशेष अनुमति, गाडी चलाउन रोक छ ।


== सन्दर्भ सूची ==
{{reflist|colwidth=30em}}
{{Europe}}
{{Commonscat|Vatican City}}

[[श्रेणी:युरोप]]
[[श्रेणी:भूगोल]]
[[श्रेणी:देशहरू]]</text>
      <sha1>e8372kuo798y04jvgobnx8x319ql40m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अर्याल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8818</id>
    <revision>
      <id>1393319</id>
      <parentid>1393110</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57779-36</username>
        <id>81673</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1393319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4677" sha1="93ddvkvnkm3xnhgienpcymc6abos10i" xml:space="preserve">'''अर्याल''' भनेको [[आत्रेय गोत्र]]को खस बाहुन र खत्रीमा पाईने एक थर हो। पहिला [[अर्ज्याल वंश|अर्ज्याल]] भनिनेमा हाल समय अनुसार अर्याल भएको हो। अर्याल जाति ब्राहम्ण मात्रै नभएर खत्री क्षेत्रहरू पनि छ्न । यिनिहरू को मुल थलो [[गुल्मी जिल्ला]]को अर्जै गाउँपालिका भन्ने ठाउँ हो भन्ने पछिल्लो अध्ययन ले देखाएको छ । अर्यालहरु आफ्ना कुल देवता बराह देव र काला [[मष्टो|मष्ट]]लाई मान्दछन्।

==परिचय र इतिहास==
'''अर्याल''' थर नेपालको  [[ब्राह्मण|बाहुन]] परिवारमा पाइन्छ।  अर्यालहरूको [[गोत्र]] [[आत्रेय ऋषि|आत्रेय]] भएबाट उनीहरू आफू [[अत्रि ऋषि]]का सन्तान भएको विश्वास गर्दछन्। अर्याल थर को साथै [[नहर्की]], [[दुवाडी]]/ [[द्विवेदी]], [[सिग्देल]],पानी [[पोखरेल]]/[[पोखरेल|पोख्रेल]], [[पौडेल]], [[दुलाल]], [[थापा]],-: [[पुवार]], [[खुलाल]], [[कालिकोटे]], [[बगाले (स्पष्टता)|बगाले]] र [[खड्का]] हरूको [[गोत्र]] पनि '''आत्रेय''' हो । 
यस समूहमा आत्रेय, अर्चना, श्यावाश्व, श्यावाश्वि, अत्रि, भूरि, छन्दि, अर्चिसन्, श्यामवान् उद्दालक, गौरिवीति स्वात्ति, दत्त, पतञ्जल, माहुलि, वल्गुत, निष्ठुर, पूर्वातिथि, कुमार, वसुश्रुत, इय, गय, सुतम्भर, पुरु, सृतवाह, वध्रि, पयस्वन्त, सस, विस्वसामा, विश्वचर्षणि, वसुयव, बभ्रु, गातु, सदापृत, प्रतीक्ष्ण, प्रतिभानु, प्रतिप्रभ, श्रुत्वित्, रातहव्य,यजत, उरुचक्रि, बाहुपृक्त, पौर, सप्तवध्रि, सत्यश्रवा, मरुत् इषात्रेय, भौमात्रेय, कृष्णात्रेय आदि चौरानब्बे भन्दा अधिक ऋषि रहेकाछन् । यिनीहरू धेरैको प्रवर आत्रेय, अर्चनानस, श्यावाश्व हो । यसका गोत्रकर्ता ऋषि अत्रि हुन् । &lt;ref&gt;सिग्देल, आनन्दप्रसाद (२०७२), '''आत्रेय वंशसूत्र''', झापा : लीलादेवी सिग्देल&lt;/ref&gt;

==उल्लेखनीय अर्यालहरु ==

* [[उपेन्द्रकान्त अर्याल|उपेन्द्र कान्त अर्याल]] [[नेपाल प्रहरी]] पुर्व [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक|आइजिपी]]
* [[प्रकाश अर्याल]]
* [[पद्मकुमारी अर्याल]]
* [[शक्तिबल्लभ अर्याल]]
* राधाबल्लभ अर्याल
* [[भैरव अर्याल|भैरव अर्य]]

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[लामिछाने]]
* [[कोइराला]]
* [[सूत्र]]
{{गोत्र}}
{{थर गोत्रावली}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}

==बाह्य कडीहरू==

[[श्रेणी:गोत्र]]
[[श्रेणी:खस जातिका थरहरू]]


{{stub}}
[[श्रेणी:थरहरू]]</text>
      <sha1>93ddvkvnkm3xnhgienpcymc6abos10i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सुवासचन्द्र नेम्वाङ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10758</id>
    <revision>
      <id>1393334</id>
      <parentid>1391247</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>Subash_Nemwang.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No license since 22 October 2026 को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1393334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18598" sha1="e37zmo72vuls2dlm8qhxm1d1ncs2i0c" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = [[माननीय]]
| honorific_suffix    = [[नेपालको प्रतिनिधि सभा|सांसद]]
| name                = 
| native_name         = 
| image               =
| father              = रामबहादुर नेम्वाङ 
| mother              = अपिन्द्रकुमारी नेम्वाङ 
| office1             = [[नेपालको संविधान सभा|संविधान सभा अध्यक्ष]]
| president1          = [[रामवरण यादव]]&lt;br /&gt;[[विद्यादेवी भण्डारी]]
| term_start1         = २०६३
| term_end1           = २०७२
| predecessor1        = ''पद स्थापित''
| successor1          = [[ओनसरी घर्तिमगर]]
| office2             = [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला राज्यमन्त्री]]
| primeminister2      = [[मनमोहन अधिकारी]]
| deputy1             = [[चित्रलेखा यादव]]
| monarch2            = [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह]]
| term_start2         = वि.सं २०५०
| term_end2           = वि.सं २०५१
| office3             = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]]
| term_start3         = २०७४ फागुन २०
| term_end3           = २६ भदौ २०८०
| constituency3       = [[इलाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम २]]
| predecessor3        = 
| successor3          = 
| term_start4         = २०५६
| term_end4           = २०५९
| constituency4       = [[इलाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम २]]
| predecessor4        = [[कुलबहादुर गुरुङ]]
| successor4          = 
| office5             = [[नेपालको संविधान सभा|संविधान सभा सदस्य]]
| term_start5         = २०६५ जेठ १५
| term_end5           = २०७४ असोज २८
| constituency5       = [[इलाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम २]]
| office6             = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा सदस्य]]
| term_start6         = २०५२ कार्तिक २७
| term_end6           = वैशाख २०५६
| term_start7         = २०४८ असार १२
| term_end7           = २०५० असार १२
| constituency7       = [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र|पूर्वी क्षेत्रमा]]
| birth_date          = २००९ फागुन २८
| birth_place         = [[इलाम जिल्ला|सुन्तलावारी]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]]
| death_date          = २६ भदौ २०८०
| death_place         = [[काठमाडौँ]], नेपाल 
| party               = [[नेकपा (एमाले)]] &lt;small&gt;(वि.सं २०४८–२०७५, वि.सं २०७६–२०८०)&lt;/small&gt;
| otherparty          = [[नेकपा (माले)]] &lt;small&gt;(२०४८ अगाडि)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] &lt;small&gt;(वि.सं २०७५–२०७७)&lt;/small&gt;
}}

'''सुवासचन्द्र नेम्वाङ (लिम्बू)''' (२००९ फागुन २८ - २६ भदौ २०८०) एक नेपाली राजनीतिज्ञ थिए जसले [[नेपालको संविधान सभा]]को अध्यक्षको रूपमा सेवा गरेका थिए। [[इलाम जिल्ला|इलाम]]को महेन्द्ररत्न क्याम्पसको प्रथम स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनको अध्यक्ष र २०४६ सालमा [[नेपाल बार एसोसिएसन]]को महासचिवमा निर्वाचित भएका थिए।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/international/south-asia/nembang-elected-nepal-ca-chair-again/article5704147.ece|title=Nembang elected Nepal CA chair again|first=Damakant|last=Jayshi|date=19 February 2014|access-date=11 October 2018|via=www.thehindu.com|newspaper=The Hindu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://election.ujyaaloonline.com/candidates/32/Subhash-Chandra-Nembang/ |title=Subhash Chandra Nembang |website=election.ujyaaloonline.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031014419/http://election.ujyaaloonline.com/candidates/32/Subhash-Chandra-Nembang/ |archive-date=31 October 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031014419/http://election.ujyaaloonline.com/candidates/32/Subhash-Chandra-Nembang/ |date=31 October 2013 }}&lt;/ref&gt; २०७९ फागुन २५ मा, उनी 
[[नेपालको राष्ट्रपतिय निर्वाचन, २०७९]] [[नेकपा (एमाले)]] बाट उम्मेदवारको रूपमा छानिएका थिए, तर [[नेपाली काङ्ग्रेस]]का [[रामचन्द्र पौडेल]]सँग पराजित भएका थिए। सुवासचन्द्र नेम्बाङको २७ भदौ २०८० मा हृदयघातका कारण निधन भएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web|title=एमाले उपाध्यक्ष सुवास नेम्वाङको निधन|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/09/1364351|website=अनलाइनखबर|publisher=अनलाइनखबर|accessdate=12 सेप्टेम्बर 2023}}&lt;/ref&gt;

==व्यक्तिगत जीवन==
सुवासचन्द्र नेम्वाङको जन्म २००९ फागुन २८ मा [[इलाम जिल्ला]]को सुन्तलाबारीमा भएको थियो। पिता बाबु रामबहादुर नेम्बाङ र माता अपिन्द्रकुमारी का सन्तान रूपमा जन्मिएका नेम्वाङको बाल्यकाल इलाम सदरमुकामको सुन्तलाबारीमा बितेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=इलाम |first=भीम चापागाईं |title=सुवासचन्द्र नेम्वाङ- सुन्तलाबारीदेखि बालुवाटारसम्म |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/1290751-1694485425.html |access-date=2023-09-12 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}&lt;/ref&gt; उनका दुई छोरा, जेठा छोरा मिङ्सो नेम्वाङ, कान्छा छोरा सुहाङ नेम्वाङ र दुई छोरी छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=बेलायत र अष्ट्रेलियाबाट फर्किँदै छन् सुवास नेम्वाङका दुई छोरा |url=https://www.setopati.com/politics/311439/ |access-date=2023-09-12 |website=Setopati |language=en-US}}&lt;/ref&gt; उनले कानुनमा स्नातक (बीएल) गरेका थिए। पछिल्ला ५० वर्ष भने सक्रिय राजनीतिमा लागेका शालीन राजनीतिज्ञ थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|title=शालीन राजनीतिज्ञको शान्त प्रस्थान|url=https://ekantipur.com/news/2023/09/12/169449290125432913.html|website=कान्तिपुर|publisher=इकान्तिपुर|accessdate=12 सेप्टेम्बर 2023}}&lt;/ref&gt;

==राजनीतिक जीवन==

===विद्यार्थी राजनति===
विद्यार्थी छँदा नै राजनीतिमा लागेका नेम्वाङ २०४८ सालमा [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]]मा प्रवेश गरेका थिए। उनले २०२९ सालमा [[अखिल नेपाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन|अनेरास्ववियु]]को अध्यक्षको रूपमा रहेका थिए। विद्यार्थी जीवनदेखि नै राजनीतिमा लागेका नेम्वाङ २०३३ सालमा राजकाज मुद्दामा जेल परेका थिए। उनले [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट कानुनमा स्नातक हासिल गरेका थिए।

=== कानुन तथा न्याय मन्त्री ===
२०५१ मा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]] [[मनमोहन अधिकारी]]को [[अल्पमतको सरकार]]  [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन तथा न्याय मन्त्री]] बनेका थिए।।&lt;ref&gt;[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17248 २०५१ मङ्सिर १४ को राजपत्र]&lt;/ref&gt;

===संविधानसभा===
उनले नेपालको नयाँ संविधान बनाउने [[नेपालको संविधान सभा|संविधान सभा]]को दुई पटक नेतृत्व गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|title=सुवास नेम्वाङ: कानुनका विद्यार्थीदेखि कानुन निर्माणको नेतृत्वसम्म|url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cz987gl8zrno|website=बीबीसी नेपाली|accessdate=12 सेप्टेम्बर 2023}}&lt;/ref&gt;  संविधान सभा अध्यक्ष सुवासचन्द्र नेम्वाङ यस अघिको [[नेपालको व्यवस्थापिका संसद]]मा सभामुखको रूपमा सेवा गरेका थिए। त्यसअघि २०४८ र २०५२ मा गरी उनले दुई पटक [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को अध्यक्षको जिम्मेदारी सम्हालेका थिए। [[आम निर्वाचन २०५६|२०५६ को संसदीय निर्वाचन]]मा विजयी नेम्वाङ कानुन, न्याय तथा संसदीय व्यवस्था मन्त्री, सामान्य प्रशासन मन्त्री र संसदको सार्वजनिक लेखा समितिको अध्यक्ष समेत रहेका थिए। [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को केन्द्रीय सदस्य र कानुन विभाग प्रमुख रहेका नेम्वाङ संविधानसभा सभासदमा [[इलाम जिल्ला|इलाम]]बाट निर्वाचित भएका थिए।

कानुन व्यवसायीका रूपमा परिचित र प्राध्यापनमा समेत संलग्न रहेका नेम्वाङले [[नेपाल बार एसोसिएसन]]को महासचिवको जिम्मेदारी सम्हालेका थिए।  

उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]का तर्फबाट [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन तथा न्याय मन्त्री]] बनेका थिए। 
[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४ को संविधान सभा निर्वाचन]]मा [[इलाम जिल्ला]] क्षेत्र नं. २ बाट निर्वाचित भै [[संविधान सभा]]को अध्यक्षको रूपमा कार्यरत थिए। २०७० को [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] पछि [[ओनसरी घर्तिमगर]] [[संविधान सभा]]को अध्यक्ष चुनिएकी थिइन्।&lt;ref&gt;[http://www.nepalcaportal.org संविधान सभा निर्वाचन पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218052452/http://nepalcaportal.org/ |date=2014-12-18 }}&lt;/ref&gt;

== सभामुख== 
[[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|दोस्रो जनआन्दोलन]]बाट पुनस्र्थापित संसदमा २०६३ वैशाख ३० मा उनी पहिलोपटक सभामुख बनेका थिए र यो कार्यकाल १ माघ २०६३ सम्म रहेको थियो। नेम्वाङ [[नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३|अन्तरिम संविधान]] जारीपश्चात ३ माघ २०६३ उनी पुनः सर्वसम्मत सभामुख बनेका थिए र कार्यकाल २०६५ जेठ १४ सम्म रहेको थियो । तेस्रोपटक सभाध्यक्षका रूपमा नेम्वाङ २०६५ साउन १२ देखि २०६९ जेठ १४ सम्म र ६ फागुन २०७० मा, चौथो पटक पनि सभाध्यक्षका लागि निर्विरोध भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=जो चारपटक सर्वसम्मत सभामुख बने |url=https://www.onlinekhabar.com/2023/09/1364705 |access-date=2023-09-12 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;

==प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०७९==
[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]]का उम्मेदवार सुवासचन्द्र नेम्वाङ [[इलाम (स्पष्टता)|इलाम]] जिल्ला प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र नं २ बाट ३०,०२० मत प्राप्त गरि प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-1/district-jhapa?lng=nep|title=झापा : प्रदेश १ - प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन २०७९ विवरण तथा नतिजा|website=election.ekantipur.com|accessdate=2022-11-25}}&lt;/ref&gt; उनका निकटतम प्रतिद्वन्द्वी [[नेपाली काङ्ग्रेस]]का उम्मेदवार [[डम्बरबहादुर खड्का]]ले २९,००६ मत प्राप्त गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://result.election.gov.np/|title=मतगणना प्रगतिको विवरण|website=result.election.gov.np|accessdate=2022-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/|archive-date=2022-11-23}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:सन् २०२३ मा मृत्यु]]
[[श्रेणी:संविधान सभा सदस्य]]
[[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]][[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)का राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद]]
[[श्रेणी:नेपालको प्रतिनिधि सभाका सभामुखहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९५३ मा जन्म]]
[[श्रेणी:इलाम जिल्लाका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]]
[[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रपतिको उम्मेदवारहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका न्याय मन्त्रीहरू]]</text>
      <sha1>e37zmo72vuls2dlm8qhxm1d1ncs2i0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>टिकाराम सुब्बा लेप्चा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14637</id>
    <revision>
      <id>1393327</id>
      <parentid>1320244</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>Tikaram_Lepcha.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No license since 22 October 2026 को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1393327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4719" sha1="hj6rjhiib3bq0iz2uu1ix2iccx7kb34" xml:space="preserve">{{ठुटो}}
{{Infobox person
|name            = टिकाराम सुब्बा लेप्चा
|image           =
|image_size      = 
|caption         = टीकाराम सुब्बा (लेप्चा) काठमाडौंमा
|nickname     = 
|birth_name      = 
|birth_date      = 
|birth_place     = 
|residence       = 
|alma_mater      = 
|years_active    = 
|occupation      = राजनीति
|known_for       = 
|nationality     = [[नेपाली]]
|religion        = 
|spouse          = 
|relatives       = 
|awards          = 
|website         = 
}}

'''टीकाराम सुब्बा लेप्चा''' [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]का नेता तथा पूर्व सभासद् हुन्।
[[इलाम जिल्ला|इलाम]], [[आइतबारे]] [[सूर्योदय नगरपालिका|पञ्चकन्या]] निवासी  [[संविधानसभा-१]] मा समानुपातिकतर्फ [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]का सभासद थिए। ५४ वर्षीय लेप्चाले २०३० सालमा विद्यार्थी राजनीतिमार्फत आफ्नो राजनीतिक यात्रा शुरु गर्नुभएको हो। आफ्ना बुबा कांग्रेसमा सक्रिय रहनुभएकाले उहाँ राजनीतिमा लाग्न प्रेरित हुनुभएको थियो। २०३६ सालमा [[जनमत सङ्ग्रह, २०३७|जनमत सङ्ग्रह]]का सन्दर्भमा तत्कालीन स्वास्थ्यमन्त्रीसँग झगडा र कुटपीट भएपछि उहाँ १० वर्षसम्म भारत, [[असम|आसाम]]मा निर्वासित हुनुभएको थियो। नेपाली काङ्ग्रेस क्षेत्र नं.१ का क्षेत्रीय सभापति लेप्चाले यसअघिका संसदीय निर्वाचनहरूमा उम्मेदवारी दिनुभएको छैन।
एसएलसी सम्मको अध्ययन गर्नुभएका सभासद लेप्चा अविवाहित हुनुहुन्छ। राजनीति बाहेक ठेक्कापट्टा र व्यापार उहाँको पेशा हो भने साहित्य लेखन रुचिको विषय। उहाँ आफ्नो पुस्तक प्रकाशनको तयारीमा हुनुहुन्छ। लेप्चा जातिको हकहितका निम्ति क्रियाशील रहँदै आएका उहाँ लेप्चा उत्थान मञ्चका महासचिव तथा थेन्सुङ गुम्वा समितिका सल्लाहकार रहनुभएको छ। प्रजातन्त्र प्रतिको प्रतिबद्धता, राजनीतिक इमान्दारी र जनतासँगको निकत सम्पर्कले आफूलाई संविधानसभामा पुर्‍याएको ठान्ने लेप्चाले संविधानसभामा आदिवासी, विशेष गरी लेप्चा जातिको अधिकार सुनिश्चित गर्ने कार्यमा आफ्ना प्रयास केन्द्रित गर्ने अठोट गर्नुभएको छ। 

&lt;ref&gt;[http://www.nepalcaportal.org संविधान सभा निर्वाचन पोर्टल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218052452/http://nepalcaportal.org/ |date=2014-12-18 }}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भ==
{{reflist}}

[[श्रेणी:संविधान सभा सदस्य]]
[[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]</text>
      <sha1>hj6rjhiib3bq0iz2uu1ix2iccx7kb34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कपडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15396</id>
    <revision>
      <id>1393284</id>
      <parentid>1393119</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* जनावर/पशु */</comment>
      <origin>1393284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15718" sha1="95g8gu9fyb682rp3wylx5ibv8nsxxn3" xml:space="preserve">[[Image:Clothes.jpg|thumb|विभिन्न ऐतिहासिक कपडाहरू]]

'''कपडा''' ( ''बस्त्र'' वा ''लुगा'') भन्नाले मानिसले शरीरमा लगाउने वा शरीर छोप्न प्रयोग गर्ने वस्तुलाई जनाउँछ । कपडा लगाउनु विशेषत [[मानिस|मानव]] विशेषता तथा लगभग सम्पूर्ण मानव [[समुदाय]]को विशेषता हो । कपडाको प्रयोग सामान्यतया मनिसको [[गुप्ताङ्ग]] मात्र छोप्न देखि लिएर शरीरलाई जाडोबाट जोगाउनको लागि गरिएको पाइन्छ ।


== प्रयोग र उपयोगिताहरू==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!वाणिज्यिक कपडा / घरेलु कपडा
!अन्तिम प्रयोग
!प्राविधिक कपडा / औद्योगिक प्रयोजन
!अन्तिम प्रयोग
|-
|लुगाफाटो 
|पुरुष, महिला र बालबालिकाका पहिरनहरू। सुत्ने बेला लगाउने कपडा, खेलकुदका कपडा, अन्डरवियर, स्विमसुट। टोपी, छाता, मोजा, पन्जा र ह्यान्डब्याग जस्ता सामानहरू।{{sfn|Elsasser|2005|p={{page needed|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot;&gt;{{Cite book |last1=Abisch |first1=Roz |url=http://archive.org/details/textiles00abis |title=Textiles |last2=Kaplan |first2=Boche |date=1975 |location=New York |publisher= Watts |isbn=978-0-531-00824-9 |pages=1, 2}}&lt;/ref&gt;
|कृषि-कपडा
|कृषि, बागवानी, माछापालन (एक्वाकल्चर), ल्यान्डस्केप बगैंचा र वनविज्ञानमा प्रयोग गरिन्छ। मुख्यतया बाली सुरक्षा, बाली विकास (जस्तै छाया पार्ने जाली, ताप इन्सुलेशन र सनस्क्रिन सामग्री, हावा छेक्ने जाली, चराबाट बचाउने जाली), पशुपक्षीको सुरक्षा, झारपात नियन्त्रण र किरा नियन्त्रणका लागि।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Annapoorani |first=Grace S. |url=https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |title=Agro Textiles and Its Applications |date=2018 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-93-85059-89-6 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531180223/https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|फर्निचर र सजावट
|सोफा वा कुर्सीका खोलहरू (Upholstery), पर्दाहरू, ड्रिपरी, कार्पेट, तौलिया.{{sfn|Elsasser|2005|p={{page needed|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|जियोटेक्सटाइल (भू-कपडा)
|सिभिल इन्जिनियरिङ, सडक, विमानस्थल, रेलवे, बाँध, टेवा दिने संरचनाहरू, जलाशय, नहरहरू, नदी किनारको सुरक्षा, तटीय इन्जिनियरिङ, निर्माण स्थलका गाद रोक्ने बारहरू (silt fences) र पग्लिरहेका हिमनदीहरूको संरक्षणमा प्रयोग हुने प्राविधिक कपडाहरू।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italian glaciers tell the tale of climate change; lost 1/3rd of its volume – World News |url=https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |access-date=2022-05-22 |website=www.wionews.com |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531224302/https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|ओछ्याउने सामग्री
| ओछ्याउने तन्ना, खेस, कम्बल, सिरानीहरू।{{sfn|Elsasser|2005|p={{page needed|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|सवारी साधनसम्बन्धी कपडा)
|एयरब्याग, सिट बेल्ट, गाडीको छानाका भित्री भाग (headliners), सिटको खोल, कारका कार्पेट र ढोकाका प्याडहरू।.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shishoo |first=Roshan |url=https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |title=Textile Advances in the Automotive Industry |date=20 October 2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-504-0 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602124140/https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|अन्य
|
| चिकित्सासम्बन्धी कपडा)
|इम्प्लान्टहरू, सिलाउने धागो (sutures), ड्रेसिङ, ब्यान्डेज, चिकित्सकले लगाउने गाउन, फेस मास्कहरू।{{sfn|Elsasser|2005|p={{page needed|date=January 2025}}}}
|-
|
|
|औद्योगिक कपडा
|कन्भेयर बेल्ट, ड्राइभ बेल्ट, डोरी र सुतलीहरू, फिल्टर गर्ने उत्पादनहरू, ग्लास ब्याट्री सेपरेटरहरू, डिसाइजिंग र बोल्टिङ कपडा, एजीएम (Absorption Glass Mat) प्लाज्मा स्क्रिनहरू, कोटेड एब्रेसिभ्स, कम्पोजिट सामग्री, छापिएको सर्किट बोर्ड (PCB), प्रिन्टरको रिबन, सिल, ग्यास्केट, कागज बनाउने कपडाहरू।&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;
|}
===अन्य प्रयोगहरू===

====ज्ञानको स्रोत====

==== कथात्मक कला (आख्यान कला)====

====सजावटी कला====

====वास्तुकला कपडा (आर्किटेक्सटाइल)====

==== मुद्रा====

====भाकल/धार्मिक चढावा ====

==रेशा==

===विश्वव्यापी खपत===

=== फाइबरका स्रोतहरू===

== प्रकारहरू==

=== फाइबरका गुणहरू===

====मिश्रणहरू (मिश्रित कपडाहरू)====

====बनावट/संरचना====

== विभिन्न फाइबरहरूको प्रयोग==

=== प्राकृतिक फाइबर ===

====वनस्पति====
* घाँस, [[बाबियो]]/[[खर]] (rush), [[गाँजा (वनस्पति)|गाँजा]]/[[भाङ]] (hemp), र [[सिसल]] (sisal) सबै डोरी बनाउन प्रयोग गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;pg=PR41 |title=The Atlas of the World Commerce Maps, Text and Diagrams |date=1907 |publisher=Newnes |page=xli |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528130716/https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PR41&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; पहिलो दुईवटामा सिङ्गो बिरुवा नै यस प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्छ भने पछिल्ला दुईवटामा बिरुवाबाट निकालिएका फाइबर (रेशा) मात्र प्रयोग गरिन्छ। नरिवलको सुतली/जटा (Coir) डोरी बनाउनका साथै भुइँमा ओछ्याउने म्याट, ढोकाका म्याट (doormats), ब्रस, डसना (mattresses), भुइँको टायल र बोरा (sacking) बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
* पराल र बाँस दुवै टोपी बनाउन प्रयोग गरिन्छ। 
* काठको गुदा (pulpwood) दिने रुख, कपास, धान (धानको भुस/पराल), गाँजा/भाङ र सिस्नो (nettle) का फाइबरहरू कागज बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
* [[कपास]], [[आलस]] (flax), जुट, गाँजा/भाङ, मोडल (modal), केरा, बाँस, कमल, मसला (eucalyptus), काभ्रो/किम्बु (mulberry) र उखु सबै कपडा बनाउन प्रयोग गरिन्छ।&lt;ref name=TH_1&gt;{{cite web| title=Tiare Hawaiʻi Is Making Ultra-Cute Dresses from Pineapple, Banana and Eucalyptus| author=Thalmann, B.|
url=https://www.honolulumagazine.com/tiare-hawaii-is-making-ultra-cute-dresses-from-pineapple-banana-and-eucalyptus| website=[[Honolulu Magazine]]| date=30 August 2022| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hendrickx |first1=Katrien |url={{google books |plainurl=y |id=ULyu8dNqS1sC|page=188}} |title=The Origins of Banana-fibre Cloth in the Ryukyus, Japan |publisher=Leuven University Press |year=2007 |isbn=978-90-5867-614-6 |page=188 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327155254/https://books.google.com/books?id=ULyu8dNqS1sC&amp;pg=PA188&amp;dq=banana%20textile#v=onepage&amp;q=banana%20textile |archive-date=27 March 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BS_1&gt;{{cite web| title=Banana Saris, Lotus Shawls, Bamboo Jeans: How Desi Fashion Is Going Green!| author=Kadapa-Bose, S.| url=https://www.thebetterindia.com/262318/sustainable-fashion-designers-clothes-plant-fabric-banana-bamboo-cloth| website=the better india| date=15 September 2021| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt; भुइँकटरको फाइबर (पिना, Piña) र रमी (ramie) पनि कपडामा प्रयोग हुने फाइबर हुन्, जसलाई प्रायः कपास जस्ता अन्य फाइबरहरूसँग मिसाएर (blend) प्रयोग गरिन्छ। सिस्नोको प्रयोग गाँजा वा आलस (flax) सँग मिल्दोजुल्दो फाइबर र कपडा बनाउन पनि गरिएको छ। दुधिला (milkweed) को डाँठको फाइबर प्रयोग गरिएको पनि पाइएको छ, तर यो गाँजा वा आलस जस्ता अन्य फाइबरको तुलनामा केही कमजोर हुने गर्दछ।
* लेसबार्क' (lacebark) रुखको भित्री बोक्रा एउटा मसिनो जाली जस्तो हुन्छ, जसको प्रयोग कपडा र कपडाका सामानका साथै डोरी जस्ता व्यावहारिक/उपयोगी वस्तुहरू बनाउन गरिएको छ।
* एसिटेट (Acetate) को प्रयोग रेशम (silks), मखमल (velvets), र टाफेटा (taffetas) जस्ता केही खास कपडाहरूको टलक/चमक बढाउन गरिन्छ।
*सामुद्रिक झार (Seaweed) को प्रयोग कपडा उत्पादनमा गरिन्छ: 'अल्जिनेट' (alginate) नामको पानीमा घुल्ने फाइबर उत्पादन गरिन्छ र यसलाई अड्याउने फाइबरका रूपमा प्रयोग गरिन्छ; कपडा तयार भइसकेपछि अल्जिनेट पखालिन्छ/घुल्छ, जसले गर्दा खाली/खुल्ला भाग रहन्छ।
* रेयान (Rayon) बिरुवाको गुदा (plant pulp) बाट तयार पारिने एक निर्मित फाइबर हो।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Anstey |first=H. (Helen) |url=http://archive.org/details/ansteywestonguid0000anst |title=The Anstey Weston guide to textile terms |date=1997 |location=Great Britain |publisher= Weston |isbn=978-0-9530130-0-5}}&lt;/ref&gt; रेयानका विभिन्न प्रकारहरूले रेशम, कपास, ऊन, वा सुती (linen) को अनुभव र बनावटको नक्कल गर्न सक्छन्।

गाँजा, आलस, र सिस्नो जस्ता बिरुवाका डाँठहरूबाट निकालिने फाइबरहरूलाई 'बास्ट' (bast) फाइबर पनि भनिन्छ। गाँजाको फाइबर गाँजाको बिरुवाबाट बनाइने पहेँलो-पहेंलो खैरो रङको फाइबर हो। यस फाइबरका विशेषताहरू केही खस्रो, कडा, बलियो र हल्का हुनु हुन्। गाँजाको फाइबर मुख्यतया सुतली, डोरी र धागो/डोरीका सामानहरू (cordage) बनाउन प्रयोग गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cohen |first1=Allen |title=J.J. Pizzuto's Fabric Science |date=11 November 2011 |publisher=Fairchild Books |isbn=978-1-60901-380-6 |edition=tenth |page=41}}&lt;/ref&gt;

==== जनावर/पशु====
पशुपक्षीजन्य कपडा सामान्यतया रौं, भुत्ला, छाला, वा रेशम ([[रेसम किरा|रेशमकिरा]]का सन्दर्भमा) बाट बनाइन्छ। 

====सूक्ष्मजीव (माइक्रोब्स)====

====खनिज====

=== कृत्रिम (सिन्थेटिक)===

==उत्पादन विधिहरू==

==सन्दर्भ सामाग्री==
{{reflist}}

{{stub}}

[[श्रेणी:मानिस]]</text>
      <sha1>95g8gu9fyb682rp3wylx5ibv8nsxxn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1393328</id>
      <parentid>1393284</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* फाइबरका स्रोतहरू */</comment>
      <origin>1393328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16794" sha1="lvw347vqwaikhmyyle8596eeq4v2wqw" xml:space="preserve">[[Image:Clothes.jpg|thumb|विभिन्न ऐतिहासिक कपडाहरू]]

'''कपडा''' ( ''बस्त्र'' वा ''लुगा'') भन्नाले मानिसले शरीरमा लगाउने वा शरीर छोप्न प्रयोग गर्ने वस्तुलाई जनाउँछ । कपडा लगाउनु विशेषत [[मानिस|मानव]] विशेषता तथा लगभग सम्पूर्ण मानव [[समुदाय]]को विशेषता हो । कपडाको प्रयोग सामान्यतया मनिसको [[गुप्ताङ्ग]] मात्र छोप्न देखि लिएर शरीरलाई जाडोबाट जोगाउनको लागि गरिएको पाइन्छ ।


== प्रयोग र उपयोगिताहरू==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!वाणिज्यिक कपडा / घरेलु कपडा
!अन्तिम प्रयोग
!प्राविधिक कपडा / औद्योगिक प्रयोजन
!अन्तिम प्रयोग
|-
|लुगाफाटो 
|पुरुष, महिला र बालबालिकाका पहिरनहरू। सुत्ने बेला लगाउने कपडा, खेलकुदका कपडा, अन्डरवियर, स्विमसुट। टोपी, छाता, मोजा, पन्जा र ह्यान्डब्याग जस्ता सामानहरू।{{sfn|Elsasser|2005|p={{page needed|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot;&gt;{{Cite book |last1=Abisch |first1=Roz |url=http://archive.org/details/textiles00abis |title=Textiles |last2=Kaplan |first2=Boche |date=1975 |location=New York |publisher= Watts |isbn=978-0-531-00824-9 |pages=1, 2}}&lt;/ref&gt;
|कृषि-कपडा
|कृषि, बागवानी, माछापालन (एक्वाकल्चर), ल्यान्डस्केप बगैंचा र वनविज्ञानमा प्रयोग गरिन्छ। मुख्यतया बाली सुरक्षा, बाली विकास (जस्तै छाया पार्ने जाली, ताप इन्सुलेशन र सनस्क्रिन सामग्री, हावा छेक्ने जाली, चराबाट बचाउने जाली), पशुपक्षीको सुरक्षा, झारपात नियन्त्रण र किरा नियन्त्रणका लागि।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Annapoorani |first=Grace S. |url=https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |title=Agro Textiles and Its Applications |date=2018 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-93-85059-89-6 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531180223/https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|फर्निचर र सजावट
|सोफा वा कुर्सीका खोलहरू (Upholstery), पर्दाहरू, ड्रिपरी, कार्पेट, तौलिया.{{sfn|Elsasser|2005|p={{page needed|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|जियोटेक्सटाइल (भू-कपडा)
|सिभिल इन्जिनियरिङ, सडक, विमानस्थल, रेलवे, बाँध, टेवा दिने संरचनाहरू, जलाशय, नहरहरू, नदी किनारको सुरक्षा, तटीय इन्जिनियरिङ, निर्माण स्थलका गाद रोक्ने बारहरू (silt fences) र पग्लिरहेका हिमनदीहरूको संरक्षणमा प्रयोग हुने प्राविधिक कपडाहरू।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italian glaciers tell the tale of climate change; lost 1/3rd of its volume – World News |url=https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |access-date=2022-05-22 |website=www.wionews.com |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531224302/https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|ओछ्याउने सामग्री
| ओछ्याउने तन्ना, खेस, कम्बल, सिरानीहरू।{{sfn|Elsasser|2005|p={{page needed|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|सवारी साधनसम्बन्धी कपडा)
|एयरब्याग, सिट बेल्ट, गाडीको छानाका भित्री भाग (headliners), सिटको खोल, कारका कार्पेट र ढोकाका प्याडहरू।.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shishoo |first=Roshan |url=https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |title=Textile Advances in the Automotive Industry |date=20 October 2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-504-0 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602124140/https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|अन्य
|
| चिकित्सासम्बन्धी कपडा)
|इम्प्लान्टहरू, सिलाउने धागो (sutures), ड्रेसिङ, ब्यान्डेज, चिकित्सकले लगाउने गाउन, फेस मास्कहरू।{{sfn|Elsasser|2005|p={{page needed|date=January 2025}}}}
|-
|
|
|औद्योगिक कपडा
|कन्भेयर बेल्ट, ड्राइभ बेल्ट, डोरी र सुतलीहरू, फिल्टर गर्ने उत्पादनहरू, ग्लास ब्याट्री सेपरेटरहरू, डिसाइजिंग र बोल्टिङ कपडा, एजीएम (Absorption Glass Mat) प्लाज्मा स्क्रिनहरू, कोटेड एब्रेसिभ्स, कम्पोजिट सामग्री, छापिएको सर्किट बोर्ड (PCB), प्रिन्टरको रिबन, सिल, ग्यास्केट, कागज बनाउने कपडाहरू।&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;
|}
===अन्य प्रयोगहरू===

====ज्ञानको स्रोत====

==== कथात्मक कला (आख्यान कला)====

====सजावटी कला====

====वास्तुकला कपडा (आर्किटेक्सटाइल)====

==== मुद्रा====

====भाकल/धार्मिक चढावा ====

==रेशा==

===विश्वव्यापी खपत===

=== फाइबरका स्रोतहरू/ प्रकारहरू===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Types of fibres{{sfn|Smith|1982|p=68}}
! colspan=&quot;3&quot; |'''प्राकृतिक'''
!'''सिन्थेटिक / कृत्रिम'''
!'''अर्ध-सिन्थेटिक'''
|-
!'''सेलुलोजिक फाइबर / वनस्पति वा बिरुवा फाइबर'''
!'''प्रोटीन फाइबर / जनावर फाइबर'''
!'''खनिज फाइबर'''
!'''पेट्रोलियम आधारित'''
!'''सेलुलोज आधारित'''
|-
|कपास
|उन
|एस्बेस्टस
| [[नाइलन]]
|रेयन 
|-
|फ्लेक्स / भँगालो
|रेशम
|ग्लास फाइबर
|पोलिएस्टर
|एसिटेट 
|-
|जुट / सनपाट
|
|
|एक्रिलिक फाइबर
|ट्राइएसिटेट 
|-
|पाट 
|
|
|ओलेफिन फाइबर
|
|-
|बाँसको धागो
|
|
|स्प्यान्डेक्स 
|
|-
|
|
|
|अरामिड 
|}

=== फाइबरका गुणहरू===

====मिश्रणहरू (मिश्रित कपडाहरू)====

====बनावट/संरचना====

== विभिन्न फाइबरहरूको प्रयोग==

=== प्राकृतिक फाइबर ===

====वनस्पति====
* घाँस, [[बाबियो]]/[[खर]] (rush), [[गाँजा (वनस्पति)|गाँजा]]/[[भाङ]] (hemp), र [[सिसल]] (sisal) सबै डोरी बनाउन प्रयोग गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;pg=PR41 |title=The Atlas of the World Commerce Maps, Text and Diagrams |date=1907 |publisher=Newnes |page=xli |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528130716/https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PR41&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; पहिलो दुईवटामा सिङ्गो बिरुवा नै यस प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्छ भने पछिल्ला दुईवटामा बिरुवाबाट निकालिएका फाइबर (रेशा) मात्र प्रयोग गरिन्छ। नरिवलको सुतली/जटा (Coir) डोरी बनाउनका साथै भुइँमा ओछ्याउने म्याट, ढोकाका म्याट (doormats), ब्रस, डसना (mattresses), भुइँको टायल र बोरा (sacking) बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
* पराल र बाँस दुवै टोपी बनाउन प्रयोग गरिन्छ। 
* काठको गुदा (pulpwood) दिने रुख, कपास, धान (धानको भुस/पराल), गाँजा/भाङ र सिस्नो (nettle) का फाइबरहरू कागज बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
* [[कपास]], [[आलस]] (flax), जुट, गाँजा/भाङ, मोडल (modal), केरा, बाँस, कमल, मसला (eucalyptus), काभ्रो/किम्बु (mulberry) र उखु सबै कपडा बनाउन प्रयोग गरिन्छ।&lt;ref name=TH_1&gt;{{cite web| title=Tiare Hawaiʻi Is Making Ultra-Cute Dresses from Pineapple, Banana and Eucalyptus| author=Thalmann, B.|
url=https://www.honolulumagazine.com/tiare-hawaii-is-making-ultra-cute-dresses-from-pineapple-banana-and-eucalyptus| website=[[Honolulu Magazine]]| date=30 August 2022| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hendrickx |first1=Katrien |url={{google books |plainurl=y |id=ULyu8dNqS1sC|page=188}} |title=The Origins of Banana-fibre Cloth in the Ryukyus, Japan |publisher=Leuven University Press |year=2007 |isbn=978-90-5867-614-6 |page=188 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327155254/https://books.google.com/books?id=ULyu8dNqS1sC&amp;pg=PA188&amp;dq=banana%20textile#v=onepage&amp;q=banana%20textile |archive-date=27 March 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BS_1&gt;{{cite web| title=Banana Saris, Lotus Shawls, Bamboo Jeans: How Desi Fashion Is Going Green!| author=Kadapa-Bose, S.| url=https://www.thebetterindia.com/262318/sustainable-fashion-designers-clothes-plant-fabric-banana-bamboo-cloth| website=the better india| date=15 September 2021| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt; भुइँकटरको फाइबर (पिना, Piña) र रमी (ramie) पनि कपडामा प्रयोग हुने फाइबर हुन्, जसलाई प्रायः कपास जस्ता अन्य फाइबरहरूसँग मिसाएर (blend) प्रयोग गरिन्छ। सिस्नोको प्रयोग गाँजा वा आलस (flax) सँग मिल्दोजुल्दो फाइबर र कपडा बनाउन पनि गरिएको छ। दुधिला (milkweed) को डाँठको फाइबर प्रयोग गरिएको पनि पाइएको छ, तर यो गाँजा वा आलस जस्ता अन्य फाइबरको तुलनामा केही कमजोर हुने गर्दछ।
* लेसबार्क' (lacebark) रुखको भित्री बोक्रा एउटा मसिनो जाली जस्तो हुन्छ, जसको प्रयोग कपडा र कपडाका सामानका साथै डोरी जस्ता व्यावहारिक/उपयोगी वस्तुहरू बनाउन गरिएको छ।
* एसिटेट (Acetate) को प्रयोग रेशम (silks), मखमल (velvets), र टाफेटा (taffetas) जस्ता केही खास कपडाहरूको टलक/चमक बढाउन गरिन्छ।
*सामुद्रिक झार (Seaweed) को प्रयोग कपडा उत्पादनमा गरिन्छ: 'अल्जिनेट' (alginate) नामको पानीमा घुल्ने फाइबर उत्पादन गरिन्छ र यसलाई अड्याउने फाइबरका रूपमा प्रयोग गरिन्छ; कपडा तयार भइसकेपछि अल्जिनेट पखालिन्छ/घुल्छ, जसले गर्दा खाली/खुल्ला भाग रहन्छ।
* रेयान (Rayon) बिरुवाको गुदा (plant pulp) बाट तयार पारिने एक निर्मित फाइबर हो।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Anstey |first=H. (Helen) |url=http://archive.org/details/ansteywestonguid0000anst |title=The Anstey Weston guide to textile terms |date=1997 |location=Great Britain |publisher= Weston |isbn=978-0-9530130-0-5}}&lt;/ref&gt; रेयानका विभिन्न प्रकारहरूले रेशम, कपास, ऊन, वा सुती (linen) को अनुभव र बनावटको नक्कल गर्न सक्छन्।

गाँजा, आलस, र सिस्नो जस्ता बिरुवाका डाँठहरूबाट निकालिने फाइबरहरूलाई 'बास्ट' (bast) फाइबर पनि भनिन्छ। गाँजाको फाइबर गाँजाको बिरुवाबाट बनाइने पहेँलो-पहेंलो खैरो रङको फाइबर हो। यस फाइबरका विशेषताहरू केही खस्रो, कडा, बलियो र हल्का हुनु हुन्। गाँजाको फाइबर मुख्यतया सुतली, डोरी र धागो/डोरीका सामानहरू (cordage) बनाउन प्रयोग गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cohen |first1=Allen |title=J.J. Pizzuto's Fabric Science |date=11 November 2011 |publisher=Fairchild Books |isbn=978-1-60901-380-6 |edition=tenth |page=41}}&lt;/ref&gt;

==== जनावर/पशु====
पशुपक्षीजन्य कपडा सामान्यतया रौं, भुत्ला, छाला, वा रेशम ([[रेसम किरा|रेशमकिरा]]का सन्दर्भमा) बाट बनाइन्छ। 

====सूक्ष्मजीव (माइक्रोब्स)====

====खनिज====

=== कृत्रिम (सिन्थेटिक)===

==उत्पादन विधिहरू==

==सन्दर्भ सामाग्री==
{{reflist}}

{{stub}}

[[श्रेणी:मानिस]]</text>
      <sha1>lvw347vqwaikhmyyle8596eeq4v2wqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1393329</id>
      <parentid>1393328</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* फाइबरका स्रोतहरू/ प्रकारहरू */</comment>
      <origin>1393329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16773" sha1="ffp75bf3hqfhls0dl595w79pgm549q6" xml:space="preserve">[[Image:Clothes.jpg|thumb|विभिन्न ऐतिहासिक कपडाहरू]]

'''कपडा''' ( ''बस्त्र'' वा ''लुगा'') भन्नाले मानिसले शरीरमा लगाउने वा शरीर छोप्न प्रयोग गर्ने वस्तुलाई जनाउँछ । कपडा लगाउनु विशेषत [[मानिस|मानव]] विशेषता तथा लगभग सम्पूर्ण मानव [[समुदाय]]को विशेषता हो । कपडाको प्रयोग सामान्यतया मनिसको [[गुप्ताङ्ग]] मात्र छोप्न देखि लिएर शरीरलाई जाडोबाट जोगाउनको लागि गरिएको पाइन्छ ।


== प्रयोग र उपयोगिताहरू==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!वाणिज्यिक कपडा / घरेलु कपडा
!अन्तिम प्रयोग
!प्राविधिक कपडा / औद्योगिक प्रयोजन
!अन्तिम प्रयोग
|-
|लुगाफाटो 
|पुरुष, महिला र बालबालिकाका पहिरनहरू। सुत्ने बेला लगाउने कपडा, खेलकुदका कपडा, अन्डरवियर, स्विमसुट। टोपी, छाता, मोजा, पन्जा र ह्यान्डब्याग जस्ता सामानहरू।{{sfn|Elsasser|2005|p={{page needed|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot;&gt;{{Cite book |last1=Abisch |first1=Roz |url=http://archive.org/details/textiles00abis |title=Textiles |last2=Kaplan |first2=Boche |date=1975 |location=New York |publisher= Watts |isbn=978-0-531-00824-9 |pages=1, 2}}&lt;/ref&gt;
|कृषि-कपडा
|कृषि, बागवानी, माछापालन (एक्वाकल्चर), ल्यान्डस्केप बगैंचा र वनविज्ञानमा प्रयोग गरिन्छ। मुख्यतया बाली सुरक्षा, बाली विकास (जस्तै छाया पार्ने जाली, ताप इन्सुलेशन र सनस्क्रिन सामग्री, हावा छेक्ने जाली, चराबाट बचाउने जाली), पशुपक्षीको सुरक्षा, झारपात नियन्त्रण र किरा नियन्त्रणका लागि।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Annapoorani |first=Grace S. |url=https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |title=Agro Textiles and Its Applications |date=2018 |publisher=Woodhead Publishing |isbn=978-93-85059-89-6 |language=en |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531180223/https://books.google.com/books?id=ckqoDwAAQBAJ&amp;q=Technical+textiles+can+be+divided+into+many+categories,+depending+on+their+end+use.&amp;pg=PA3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|फर्निचर र सजावट
|सोफा वा कुर्सीका खोलहरू (Upholstery), पर्दाहरू, ड्रिपरी, कार्पेट, तौलिया.{{sfn|Elsasser|2005|p={{page needed|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|जियोटेक्सटाइल (भू-कपडा)
|सिभिल इन्जिनियरिङ, सडक, विमानस्थल, रेलवे, बाँध, टेवा दिने संरचनाहरू, जलाशय, नहरहरू, नदी किनारको सुरक्षा, तटीय इन्जिनियरिङ, निर्माण स्थलका गाद रोक्ने बारहरू (silt fences) र पग्लिरहेका हिमनदीहरूको संरक्षणमा प्रयोग हुने प्राविधिक कपडाहरू।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italian glaciers tell the tale of climate change; lost 1/3rd of its volume – World News |url=https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |access-date=2022-05-22 |website=www.wionews.com |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531224302/https://www.wionews.com/videos/italian-glaciers-tell-the-tale-of-climate-change-lost-13rd-of-its-volume-307503/amp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|ओछ्याउने सामग्री
| ओछ्याउने तन्ना, खेस, कम्बल, सिरानीहरू।{{sfn|Elsasser|2005|p={{page needed|date=January 2025}}}}&lt;ref name=&quot;Abisch-1975&quot; /&gt;
|सवारी साधनसम्बन्धी कपडा)
|एयरब्याग, सिट बेल्ट, गाडीको छानाका भित्री भाग (headliners), सिटको खोल, कारका कार्पेट र ढोकाका प्याडहरू।.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shishoo |first=Roshan |url=https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |title=Textile Advances in the Automotive Industry |date=20 October 2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-84569-504-0 |language=en |access-date=2022-05-24 |archive-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602124140/https://books.google.com/books?id=6aajAgAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
|अन्य
|
| चिकित्सासम्बन्धी कपडा)
|इम्प्लान्टहरू, सिलाउने धागो (sutures), ड्रेसिङ, ब्यान्डेज, चिकित्सकले लगाउने गाउन, फेस मास्कहरू।{{sfn|Elsasser|2005|p={{page needed|date=January 2025}}}}
|-
|
|
|औद्योगिक कपडा
|कन्भेयर बेल्ट, ड्राइभ बेल्ट, डोरी र सुतलीहरू, फिल्टर गर्ने उत्पादनहरू, ग्लास ब्याट्री सेपरेटरहरू, डिसाइजिंग र बोल्टिङ कपडा, एजीएम (Absorption Glass Mat) प्लाज्मा स्क्रिनहरू, कोटेड एब्रेसिभ्स, कम्पोजिट सामग्री, छापिएको सर्किट बोर्ड (PCB), प्रिन्टरको रिबन, सिल, ग्यास्केट, कागज बनाउने कपडाहरू।&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;
|}
===अन्य प्रयोगहरू===

====ज्ञानको स्रोत====

==== कथात्मक कला (आख्यान कला)====

====सजावटी कला====

====वास्तुकला कपडा (आर्किटेक्सटाइल)====

==== मुद्रा====

====भाकल/धार्मिक चढावा ====

==रेशा==

===विश्वव्यापी खपत===

=== फाइबरका स्रोतहरू/ प्रकारहरू===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Types of fibres{{sfn|Smith|1982|p=68}}
! colspan=&quot;3&quot; |'''प्राकृतिक'''
!'''सिन्थेटिक / कृत्रिम'''
!'''अर्ध-सिन्थेटिक'''
|-
!'''सेलुलोजिक फाइबर / वनस्पति वा बिरुवा फाइबर'''
!'''प्रोटीन फाइबर / जनावर फाइबर'''
!'''खनिज फाइबर'''
!'''पेट्रोलियम आधारित'''
!'''सेलुलोज आधारित'''
|-
|[[कपास]]
|उन
|एस्बेस्टस
| [[नाइलन]]
|रेयन 
|-
|[[आलस]]
|[[रेशम]]
|ग्लास फाइबर
|पोलिएस्टर
|एसिटेट 
|-
|जुट / सनपाट
|
|
|एक्रिलिक फाइबर
|ट्राइएसिटेट 
|-
|पाट 
|
|
|ओलेफिन फाइबर
|
|-
|बाँसको धागो
|
|
|स्प्यान्डेक्स 
|
|-
|
|
|
|अरामिड 
|}

=== फाइबरका गुणहरू===

====मिश्रणहरू (मिश्रित कपडाहरू)====

====बनावट/संरचना====

== विभिन्न फाइबरहरूको प्रयोग==

=== प्राकृतिक फाइबर ===

====वनस्पति====
* घाँस, [[बाबियो]]/[[खर]] (rush), [[गाँजा (वनस्पति)|गाँजा]]/[[भाङ]] (hemp), र [[सिसल]] (sisal) सबै डोरी बनाउन प्रयोग गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;pg=PR41 |title=The Atlas of the World Commerce Maps, Text and Diagrams |date=1907 |publisher=Newnes |page=xli |language=en |access-date=2023-05-28 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528130716/https://books.google.com/books?id=URbaUVdk1NwC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PR41&amp;dq=Grass,+rush,+hemp,+and+sisal+are+all+used+in+making+rope.&amp;hl=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; पहिलो दुईवटामा सिङ्गो बिरुवा नै यस प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्छ भने पछिल्ला दुईवटामा बिरुवाबाट निकालिएका फाइबर (रेशा) मात्र प्रयोग गरिन्छ। नरिवलको सुतली/जटा (Coir) डोरी बनाउनका साथै भुइँमा ओछ्याउने म्याट, ढोकाका म्याट (doormats), ब्रस, डसना (mattresses), भुइँको टायल र बोरा (sacking) बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
* पराल र बाँस दुवै टोपी बनाउन प्रयोग गरिन्छ। 
* काठको गुदा (pulpwood) दिने रुख, कपास, धान (धानको भुस/पराल), गाँजा/भाङ र सिस्नो (nettle) का फाइबरहरू कागज बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
* [[कपास]], [[आलस]] (flax), जुट, गाँजा/भाङ, मोडल (modal), केरा, बाँस, कमल, मसला (eucalyptus), काभ्रो/किम्बु (mulberry) र उखु सबै कपडा बनाउन प्रयोग गरिन्छ।&lt;ref name=TH_1&gt;{{cite web| title=Tiare Hawaiʻi Is Making Ultra-Cute Dresses from Pineapple, Banana and Eucalyptus| author=Thalmann, B.|
url=https://www.honolulumagazine.com/tiare-hawaii-is-making-ultra-cute-dresses-from-pineapple-banana-and-eucalyptus| website=[[Honolulu Magazine]]| date=30 August 2022| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hendrickx |first1=Katrien |url={{google books |plainurl=y |id=ULyu8dNqS1sC|page=188}} |title=The Origins of Banana-fibre Cloth in the Ryukyus, Japan |publisher=Leuven University Press |year=2007 |isbn=978-90-5867-614-6 |page=188 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327155254/https://books.google.com/books?id=ULyu8dNqS1sC&amp;pg=PA188&amp;dq=banana%20textile#v=onepage&amp;q=banana%20textile |archive-date=27 March 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BS_1&gt;{{cite web| title=Banana Saris, Lotus Shawls, Bamboo Jeans: How Desi Fashion Is Going Green!| author=Kadapa-Bose, S.| url=https://www.thebetterindia.com/262318/sustainable-fashion-designers-clothes-plant-fabric-banana-bamboo-cloth| website=the better india| date=15 September 2021| access-date=1 February 2024}}&lt;/ref&gt; भुइँकटरको फाइबर (पिना, Piña) र रमी (ramie) पनि कपडामा प्रयोग हुने फाइबर हुन्, जसलाई प्रायः कपास जस्ता अन्य फाइबरहरूसँग मिसाएर (blend) प्रयोग गरिन्छ। सिस्नोको प्रयोग गाँजा वा आलस (flax) सँग मिल्दोजुल्दो फाइबर र कपडा बनाउन पनि गरिएको छ। दुधिला (milkweed) को डाँठको फाइबर प्रयोग गरिएको पनि पाइएको छ, तर यो गाँजा वा आलस जस्ता अन्य फाइबरको तुलनामा केही कमजोर हुने गर्दछ।
* लेसबार्क' (lacebark) रुखको भित्री बोक्रा एउटा मसिनो जाली जस्तो हुन्छ, जसको प्रयोग कपडा र कपडाका सामानका साथै डोरी जस्ता व्यावहारिक/उपयोगी वस्तुहरू बनाउन गरिएको छ।
* एसिटेट (Acetate) को प्रयोग रेशम (silks), मखमल (velvets), र टाफेटा (taffetas) जस्ता केही खास कपडाहरूको टलक/चमक बढाउन गरिन्छ।
*सामुद्रिक झार (Seaweed) को प्रयोग कपडा उत्पादनमा गरिन्छ: 'अल्जिनेट' (alginate) नामको पानीमा घुल्ने फाइबर उत्पादन गरिन्छ र यसलाई अड्याउने फाइबरका रूपमा प्रयोग गरिन्छ; कपडा तयार भइसकेपछि अल्जिनेट पखालिन्छ/घुल्छ, जसले गर्दा खाली/खुल्ला भाग रहन्छ।
* रेयान (Rayon) बिरुवाको गुदा (plant pulp) बाट तयार पारिने एक निर्मित फाइबर हो।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Anstey |first=H. (Helen) |url=http://archive.org/details/ansteywestonguid0000anst |title=The Anstey Weston guide to textile terms |date=1997 |location=Great Britain |publisher= Weston |isbn=978-0-9530130-0-5}}&lt;/ref&gt; रेयानका विभिन्न प्रकारहरूले रेशम, कपास, ऊन, वा सुती (linen) को अनुभव र बनावटको नक्कल गर्न सक्छन्।

गाँजा, आलस, र सिस्नो जस्ता बिरुवाका डाँठहरूबाट निकालिने फाइबरहरूलाई 'बास्ट' (bast) फाइबर पनि भनिन्छ। गाँजाको फाइबर गाँजाको बिरुवाबाट बनाइने पहेँलो-पहेंलो खैरो रङको फाइबर हो। यस फाइबरका विशेषताहरू केही खस्रो, कडा, बलियो र हल्का हुनु हुन्। गाँजाको फाइबर मुख्यतया सुतली, डोरी र धागो/डोरीका सामानहरू (cordage) बनाउन प्रयोग गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cohen |first1=Allen |title=J.J. Pizzuto's Fabric Science |date=11 November 2011 |publisher=Fairchild Books |isbn=978-1-60901-380-6 |edition=tenth |page=41}}&lt;/ref&gt;

==== जनावर/पशु====
पशुपक्षीजन्य कपडा सामान्यतया रौं, भुत्ला, छाला, वा रेशम ([[रेसम किरा|रेशमकिरा]]का सन्दर्भमा) बाट बनाइन्छ। 

====सूक्ष्मजीव (माइक्रोब्स)====

====खनिज====

=== कृत्रिम (सिन्थेटिक)===

==उत्पादन विधिहरू==

==सन्दर्भ सामाग्री==
{{reflist}}

{{stub}}

[[श्रेणी:मानिस]]</text>
      <sha1>ffp75bf3hqfhls0dl595w79pgm549q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इस्वी सम्वत्</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18236</id>
    <revision>
      <id>1393296</id>
      <parentid>943525</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1393296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3173" sha1="rf6deyxif5ham2t2pvnjkxlxm5ab07n" xml:space="preserve">'''इस्वी सम्बत''' वा '''ग्रेगोरी पात्रो''' विश्वमा प्रयोग गरिने अन्तर्राष्ट्रिय [[सम्वत्|सम्बत]] हो । यो संसारमा लगभग हरेक ठाउँमा उपयोग गरिने [[पात्रो|क्यालेन्डर]] हो। यो [[जुली सम्बत]]को रूपान्तरण हो। 

इस्वी सम्बत'रको मूल एकाइ [[दिन]] हुन्छ। ३६५ दिनहरूको एक [[वर्ष]] हुन्छ, तर प्रत्येक चौथो वर्ष ३६६ दिनको हुन्छ जसलाई '''अधिक वर्ष''' (लिप इअर) भनिन्छ। सूर्यमाथि आधारित पञ्चाङ्ग हर १४६,०९७ दिनपछि दोहोरिन्छ। यसलाई ४०० वर्षहरूमा बाँडिएकोछ, र यो २०८७१ [[हप्ता|सप्ताह]] (७ दिन)को बराबर हुन्छ। यी ४०० वर्षहरूमा ३०३ वर्ष साधारण वर्ष हुन्छन्, जसमा ३६५ दिनहरू हुन्छन्। र ९७ लीप वर्ष हुन्छन्, जसमा ३६६ दिन हुन्छन्। यस प्रकार प्रत्येक वर्षमा ३६५ दिन, ५ [[घण्टा]], ४९ [[मिनेट]] र १२ [[सेकेन्ड|सेकेण्ड]] हुन्छन्।
यसलाई [[पोप]] ग्रेगोरीले लागू गरेका हुन् र नैं यसको नाम ग्रेगोरियन क्यालेन्डर बसेको हो। यो भन्दा पहिला जूलियन क्यालेन्डर प्रचलनमा थियो, तर त्यसमा त्रुटीहरू भएकोले हटाइयो।

=== महिनाहरूको नामको क्रम: दिनहरूको सङ्ख्या ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! क्र.सं. || नाम || दिन
|-
| १ || [[जनवरी|जेनवरी]] || ३१
|-
| २ || [[फेब्रुअरी]]  || २८ वा २९,
|-
| ३ || [[मार्च]] ||   ३१,
|-
| ४|| [[अप्रिल]]  || ३०,
|-
| ५ ||  [[मे]]  ||  ३१,
|-
| ६ || [[जुन]]  || ३०,
|-
| ७ || [[जुलाई]]  || ३१
|-
| ८ || [[अगस्ट]]  || ३१
|-
| ९|| [[सेप्टेम्बर]] || ३०
|-
| १० || [[अक्टोबर]] ||  ३१
|-
| ११ || [[नोभेम्बर]] ||  ३०
|-
| १२ || [[डिसेम्बर]] ||  ३१
|}

==थप हेर्नुहोस्==
{{सम्वत्}}
{{Commonscat|Gregorian calendars}}

[[श्रेणी:संवत्]]
[[श्रेणी:समय]]</text>
      <sha1>rf6deyxif5ham2t2pvnjkxlxm5ab07n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राजेन्द्र महतो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26821</id>
    <revision>
      <id>1393324</id>
      <parentid>1349929</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>Rajendra_Mahato.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No license since 22 October 2026 को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1393324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17363" sha1="4vz48unzwv3ijk4srntnqh56bhx7s15" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = राजेन्द्र महतो
| image               =
| office              = [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री]]
| president           = [[विद्यादेवी भण्डारी]]
| term_start          = ४ जुन २०२१
| term_end            = २२ जुन २०२१
| predecessor         = [[ईश्वर पोखरेल]]
| successor           = 
| office1             = [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास मन्त्री]]
| term_start1         = ४ जुन २०२१
| term_end1           = २२ जुन २०२१
| predecessor1        = [[प्रभु शाह]]
| successor1          = रुही सिंह
| office2             = [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री]]
| term_start2         = ४ सेप्टेम्बर २०११
| term_end2           = १४ मार्च २०१३
| predecessor2        = 
| successor2          = 
| office3             = [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]]
| term_start3         = १८ अगस्ट २००८
| term_end3           = २५ मे २००९
| term_start4         = २३ मे २००९
| term_end4           =६ फेब्रुअरी २०११
| predecessor4        = 
| successor4          = 
| office5             = [[प्रतिनिधिसभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]]
| term_start5         = ४ मार्च २०१८
| term_end5           = १८ सेप्टेम्बर २०२२
| constituency5       = [[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]]
| predecessor5        = [[बिमलेन्द्र निधि]]
| successor5          = [[जुलीकुमारी महतो]]
| term_start6         = मे १९९९
| term_end6           = मे २००२
| constituency6       = [[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]]
| predecessor6        = [[मिना पाण्डे]]
| successor6          = मोहम्मद रिजवा अन्सारी
| office7             = [[पहिलो नेपाली संविधान सभा|संविधान सभा सदस्य]]
| term_start7         = २८ मे २००८
| term_end7           = २८ मे २०१२
| constituency7       = [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]]
| predecessor7        = नगेन्द्रकुमार राय
| successor7          = [[महिन्द्रा राय यादव]]
| birth_date          = {{birth date and age|1958|11|20|df=y}}]&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://hr.parliament.gov.np/uploads/attachments/z3qljvte6vwen2cy.pdf |title=सङ्घीय संसद सदस्य, २०७४ परिचयात्मक पुस्तिका |publisher=Federal Parliament Secretariat |year=2021 |location=Nepal |pages=270 |language=ne |trans-title=Federal Parliament Members 2017 Introduction Booklet |access-date=2022-06-15 |archive-date=2022-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220704131433/https://hr.parliament.gov.np/uploads/attachments/z3qljvte6vwen2cy.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| birth_place         = [[सहरसा जिल्ला|सोनवर्ष]], [[बिहार]], [[भारत]] वा [[बबरगन्ज]], [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]], [[नेपाल अधिराज्य]]&lt;ref name=&quot;Ujyaa&quot;&gt;{{cite web|title=राजेन्द्र महतो- CA Profile|url=http://election.ujyaaloonline.com/candidates/2482/Rajendra-Mahato/|website=Ujyalo Online|access-date=2015-10-01|archive-date=2015-10-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001144538/http://election.ujyaaloonline.com/candidates/2482/Rajendra-Mahato/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151001144538/http://election.ujyaaloonline.com/candidates/2482/Rajendra-Mahato/ |date=2015-10-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;onlinekhabar.com&quot;&gt;{{Cite web|title=अख्तियारमा यसरी रोकियो राजेन्द्र महतोको नागरिकता छानविन|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/01/370625|access-date=2021-06-08|website=Online Khabar|language=en-US|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608105948/https://www.onlinekhabar.com/2016/01/370625|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reportersnepal.com&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-06-22|title=राजेन्द्र महतोको नागरिकता छानविन गर्न अख्तियारमा उजूरी|url=https://www.reportersnepal.com/2021/06/559818|access-date=2021-06-22|website=रिपोर्टर्स नेपाल|language=en|archive-date=2021-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622143203/https://www.reportersnepal.com/2021/06/559818|url-status=live}}&lt;/ref&gt;(विवादित)
| relations           = 
| parents             = 
| party               = [[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]]
| other_party          = [[सद्भावना पार्टी]]&lt;br /&gt;[[नेपाल सद्भावना पार्टी]]&lt;br /&gt;[[नेपाल सद्भावना पार्टी (आनन्दीदेवी)]]&lt;br /&gt;[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल]]&lt;br /&gt;[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]
| president1          = विद्यादेवी भण्डारी
| prime_minister       = [[खड्गप्रसाद शर्मा ओली]]
| prime_minister1      = [[खड्गप्रसाद शर्मा ओली]]
| prime_minister2      = [[बाबुराम भट्टराई]]
| president2          = [[रामवरण यादव]]
| prime_minister3      = [[पुष्पकमल दाहाल]]
| president3          = [[रामवरण यादव]]
| prime_minister4      = [[माधवकुमार नेपाल]]
| president4          = [[रामवरण यादव]]
| alongside           = [[विष्णुप्रसाद पौडेल]] र&lt;br /&gt;[[रघुवीर महासेठ]]
}}  

== प्रारम्भिक जीवन ==
सन् १९५८ नोभेम्बर १९ का दिन पूर्वी नेपालको [[सर्लाही जिल्ला]]मा खोभारी महतोको पहिलो सन्तानका रुपमा जन्मिएका महतोको जन्म विवादित नै छ र ठुलो सङ्ख्यामा मानिसहरूले उनलाई [[भारत]]को [[बिहार]]मा जन्मिएको विश्वास गर्छन्।

== निर्वाचन इतिहास ==

=== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |राजनीतिक दल
!उम्मेदवार
!मतदान
|-
| style=&quot;background-color:#ffb300&quot; |
|[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल]]
|राजेन्द्र महतो
|३०,७५०
|-
| {{party color cell|Nepali Congress}}
|[[नेपाली काङ्ग्रेस]]
|[[बिमलेन्द्र निधि]]
|२७,८४७
|-
| {{party color cell|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]]
|रामसिंह यादव
|२,३४६
|-
|
| colspan=&quot;2&quot; |अन्य
|१,३००
|-
| colspan=&quot;3&quot; |अवैध मतहरू
|२,९३०
|-
! colspan=&quot;2&quot; |नतिजा
! colspan=&quot;2&quot; |राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल विजय
|-
| colspan=&quot;4&quot; |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग]
|}
[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |राजनीतिक दल
!उम्मेदवार
!मतदान
|-
| style=&quot;background-color:mediumaquamarine&quot; |
|[[तराई मधेश सद्भावना पार्टी]]
|[[महेन्द्र राय यादव]]
|११,५३४
|-
| style=&quot;background-color:seagreen&quot; |
|[[सद्भावना पार्टी]]
|राजेन्द्र महतो
|८,७९०
|-
| {{party color cell|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]]
|रामनारायण साह
|८,३४८
|-
| style=&quot;background-color:orangered&quot; |
|[[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]]
|रामचन्द्र राय यादव
|५,०२०
|-
| {{party color cell|Nepali Congress}}
|[[नेपाली काङ्ग्रेस]]
|लक्ष्मण राय
|२,६०५
|-
| style=&quot;background-color:#F88379&quot; |
|राष्ट्रिय मधेस समाजवादी पार्टी
|दिनेश राय
|१,७१४
|-
| style=&quot;background-color:darkred&quot; |
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]]
|राम किशुन राय
|१,६०१
|-
|
| colspan=&quot;2&quot; |अन्य
|२,७२९
|-
! colspan=&quot;2&quot; |नतिजा
! colspan=&quot;2&quot; |तराई मधेश सद्भावना पार्टी विजय
|-
| colspan=&quot;4&quot; |स्रोत: नेपाल समाचार&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25|access-date=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |राजनीतिक दल
!उम्मेदवार
!मतदान
|-
| style=&quot;background-color:seagreen&quot; |
|[[सद्भावना पार्टी]]
|राजेन्द्र महतो
|१७,०७३
|-
| style=&quot;background-color:olivedrab&quot; |
|[[तराई-मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी]]
|रामचन्द्र राय यादव
|८,७५२
|-
| style=&quot;background-color:orangered&quot; |
|[[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]]
|रामेश्वर राय
|६,९३९
|-
| {{party color cell|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]]
|राजनारायण साह
|४,६१५
|-
| {{party color cell|Nepali Congress}}
|[[नेपाली काङ्ग्रेस]]
|लक्ष्मण राय
|४,२०७
|-
| style=&quot;background-color:khaki&quot; |
|[[राष्ट्रिय जनशक्ति पार्टी]]
|रेम भट्ट शाह
|३,१७७
|-
|
|अन्य
|
|४,६८४
|-
| colspan=&quot;3&quot; |अवैध मतहरू
|२,९१८
|-
! colspan=&quot;2&quot; |नतिजा
! colspan=&quot;2&quot; |सद्भावना विजय
|-
| colspan=&quot;4&quot; |स्रोत: निर्वाचन आयोग&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2009-10-03|title=Ca Election report|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archive-date=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
|}

=== [[आम निर्वाचन २०५१]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |राजनीतिक दल
!उम्मेदवार
!मतदान
|-
| {{party color cell|Nepali Congress}}
|[[नेपाली काङ्ग्रेस]]
|[[मिना पाण्डे]]
|१०,७९५
|-
| style=&quot;background-color:yellowgreen&quot; |
|[[नेपाल सद्भावना पार्टी]]
|राजेन्द्र महतो
|१०,१७३
|-
| style=&quot;background-color:gold&quot; |
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|[[सूर्यबहादुर थापा]]
|९,७२३
|-
| {{party color cell|Nepal Communist Party}}
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]]
|लक्ष्मण पौडेल
|७,७२४
|-
|
| colspan=&quot;2&quot; |अन्य
|३८७
|-
! colspan=&quot;2&quot; |नतिजा
! colspan=&quot;2&quot; |काङ्ग्रेस विजय
|-
| colspan=&quot;4&quot; |स्रोत: निर्वाचन आयोग&lt;ref name=&quot;archive&quot;&gt;{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012034141/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2006-10-12 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== [[आम निर्वाचन २०४८]] ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |राजनीतिक दल
!उम्मेदवार
!मतदान
|-
| {{party color cell|Nepali Congress}}
|[[नेपाली काङ्ग्रेस]]
|[[मिना पाण्डे]]
|१०,६८४
|-
| style=&quot;background-color:yellowgreen&quot; |
|[[नेपाल सद्भावना पार्टी]]
|राजेन्द्र महतो
|७,८२८
|-
! colspan=&quot;2&quot; |नतिजा
! colspan=&quot;2&quot; |काङ्ग्रेस विजय
|-
| colspan=&quot;4&quot; |स्रोत:&lt;ref&gt;http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101235944/http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf |date=2013-11-01 }} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}&lt;/ref&gt;
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:सन् १९५८ मा जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपाल सद्भावना पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:सद्भावना पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:मधेशी जाति]]
[[श्रेणी:सर्लाही जिल्लाका मानिसहरू]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]]
[[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५६–२०५९]]
[[श्रेणी:नेपालका उप-प्रधानमन्त्रीहरू]]
[[श्रेणी:नेपालको पहिलो संविधान सभाका सदस्यहरू]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपालका राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी नेपालका राजनीतिज्ञहरू]]</text>
      <sha1>4vz48unzwv3ijk4srntnqh56bhx7s15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सचिन तेन्दुलकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27750</id>
    <revision>
      <id>1393318</id>
      <parentid>1390637</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T00:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1393318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30238" sha1="88u8zkcd4buxp15zvgpcdboesj93azw" xml:space="preserve">{{विशेष लेख|व्यक्तित्व}}
{{Infobox cricketer
| playername = सचिन तेन्दुलकर
| honorific-suffix = राज्यसभाका सदस्य, [[भारत रत्‍न|भारत रत्न]], अर्डर अफ अस्ट्रेलिया
| image            = Sachin Tendulkar at MRF Promotion Event.jpg
| image_size = 250px
| country = भारत
| fullname = सचिन रमेश तेन्दुलकर
| nickname = लिटिल मास्टर, तेन्देल्या, क्रिकेटको भगवान,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywood.com/srk-sallu-move-aside-god-cricket-joins-twitter |title=The God of Cricket Joins Twitter |publisher=Bollywood.com |date= |accessdate=21 December 2010}}&lt;/ref&gt; मास्टर ब्लास्टर,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://content-aus.cricinfo.com/magazine/content/current/story/372146.html |title=Elegy for the Long Player |publisher=Content-aus.cricinfo.com |date= |accessdate=21 December 2010}}&lt;/ref&gt; द मास्टर,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Arora |first=Nishant |url=http://cricketnext.in.com/news/india-will-need-sachin-for-next-23-years-srikkanth/34874-14.html |title=India will need Sachin for next 2–3 years: Srikkanth: Cricket Next |publisher=Cricketnext.in.com |date= |accessdate=27 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024190830/http://cricketnext.in.com/news/india-will-need-sachin-for-next-23-years-srikkanth/34874-14.html |archive-date=24 October 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/news/sport/cricket/despite-the-loss-of-ageing-stars-india-is-on-the-brink-of-a-goldenera/2008/10/25/1224351619581.html |title=Despite the loss of ageing stars, India is on the brink of a golden era |publisher=Theage.com.au |date= 26 October 2008|accessdate=27 November 2008 | location=Melbourne |first=Darren |last=Berry}}&lt;/ref&gt; द लिटल च्याम्पियन,
| living = true
| dayofbirth = 24
| monthofbirth = 4
| yearofbirth = 1963
| placeofbirth = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]] &lt;!----Do not change without discussing on talk page----&gt;
| countryofbirth = [[भारत]]
| height = ५ फिट ५ इन्च &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2015/01/sachin-tendulkar-height-weight-age-measurements-net-worth//|title=Sachin Tendulkar Height, Weight, Age, Measurements, Net Worth |publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-01-27}}&lt;/ref&gt;
| role = [[ब्याटिङ (क्रिकेट)|ब्याट्सम्यान]]
| currentclub= 
| oneIT20 = true
| batting = दाँया हाते
| bowling = दायाँ हाते लेग स्पिन, अफ स्पिन, मध्यमगति
| international = true
| testdebutdate = १५ नोभेम्बर
| testdebutyear = १९८९
| testdebutagainst = पाकिस्तान
| testcap = १८७ 
| lasttestdate = १४ नोभेम्बर
| lasttestyear = २०१३
| lasttestagainst = वेस्ट इन्डिज 
| odidebutdate = १८ डिसेम्बर
| odidebutyear = १९८९
| odidebutagainst = पाकिस्तान
| odicap = ७४
| odishirt = १०
| lastodidate = १८ मार्च
| lastodiyear = २०१२
| lastodiagainst = पाकिस्तान
| onlyt20idate = १ डिसेम्बर
| onlyt20iyear = २००६
| onlyt20iagainst = दक्षिण अफ्रिका
| t20ishirt = 
| t20icap = ११
| club1 = [[मुम्बई क्रिकेट टोली|मुम्बई]]
| year1 = १९८८–२०१३
| club2 = मुम्बई इन्डियन्स (इन्डियन प्रिमियर लिग)
| year2 = २००८–२०१३ 
| club3 = [[योर्कसायर क्रिकेट क्लब|योर्कशिर]]
| year3 = १९९२
|
| columns = 5
| column1 = [[टेस्ट क्रिकेट|टेस्ट]]
| matches1 = २०० 
| innings1 = 
| runs1 = १५,९२१ 
| bat avg1 = ५३.७९ 
| 100s/50s1 = ५१/६८ 
| strike rate1 = 
| top score1 = २४८*
| deliveries1 = ४,२४० 
| wickets1 = ४६ 
| bowl avg1 = ५४.१७ 
| fivefor1 = ०
| tenfor1 = ०
| best bowling1 = ३/१०
| catches/stumpings1 = ११५/- 
| column2 = [[एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय|ओडिआई]]
| matches2 = ४६३
| innings2 = ४५२
| runs2 = १८,४२६
| bat avg2 = ४४.८३
| 100s/50s2 = ४९/९६
| top score2 = २००*
| deliveries2 = ८,०५४
| wickets2 = १५४
| bowl avg2 = ४४.४०
| fivefor2 = २
| tenfor2 = -
| best bowling2 = ५/३२
| catches/stumpings2 = १३५/- 
| column3 = [[प्रथम-श्रेणी क्रिकेट|प्रथम श्रेणी]]
| matches3 = ३१० 
| innings3 = 
| runs3 = २५,३९६ 
| bat avg3 = ५७.९२ 
| 100s/50s3 = ८१/११६ 
| top score3 = २४८*
| deliveries3 = ७,५६३ 
| wickets3 = ७१ 
| bowl avg3 = ६२.१८ 
| fivefor3 = ०
| tenfor3 = ०
| best bowling3 = ३/१०
| catches/stumpings3 = १७४/-
| column4 = [[सूची ए क्रिकेट|सूची ए]]
| matches4 = ५५१ 
| innings4 = ५३७
| runs4 = २१,९९९ 
| bat avg4 = ४५.५४ 
| 100s/50s4 = ६०/११४ 
| top score4 = २००*
| deliveries4 = १०,२३० 
| wickets4 = २०१
| bowl avg4 = ४२.१७ 
| fivefor4 = २
| tenfor4 = -
| best bowling4 = ५/३२
| catches/stumpings4 = १७५/-
| column5 = [[टि-ट्वान्टि अन्तर्राष्ट्रिय|टि २०आई]]
| matches5 = 1 
| inning5 = 1 
| runs5 = 10
| bat avg5 = 10.00
| 100s/50s5 = ०/०
| top score5 = 10 
| deliveries5 = ०
| wickets = 0 
| bowl avg5 = -  
| fivefor5 = ०
| tenfor5 = ०
| best bowling5 = -
| catches/stumpings5 = -/-
| date= १५ नोभेम्बर 
| year = २०१३ 
| source = &lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/35320.html&lt;/ref&gt; क्रिकइन्फो 
}}
'''सचिन तेन्दुलकर''' ({{IPAc-en|audio=Sachin_Tendulkar.ogg|ˌ|s|ə|tʃ|ɪ|n|_|t|ɛ|n|ˈ|d|uː|l|k|ər}}; जन्म २४ अप्रिल १९७३) [[भारत राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|भारत]]को भुतपूर्व खेलाडी र कप्तान हुन । उनको जन्म [[भारत]]को [[मुम्बई]]मा भएको हो । सचिन विश्व क्रिकेटको इतिहासमा विश्वकै सर्वश्रेष्ठ ब्याट्सम्यानहरूमा गनिन्छन् ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sachin Tendulkar is greatest cricketer in history – Brian Lara|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/24921333|publisher=BBC|accessdate=19 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Is Sachin Tendulkar the greatest batsman of all time?|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/international/10369214/Is-Sachin-Tendulkar-the-greatest-batsman-of-all-time.html|work=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=19 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alex Brown (11 October 2013). [http://www.news.com.au/sport/cricket/crickets-greatest-batsmen-sachin-tendulkar-v-don-bradman/story-fndpt0dy-1226738004879 &quot;Cricket's greatest batsmen: Sachin Tendulkar v Don Bradman.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116053148/http://www.news.com.au/sport/cricket/crickets-greatest-batsmen-sachin-tendulkar-v-don-bradman/story-fndpt0dy-1226738004879 |date=2013-11-16 }} [[News.com.au]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Revealed! What makes Sachin Tendulkar the greatest batsman...|url=http://www.rediff.com/cricket/slide-show/slide-show-1-revealed-how-sachin-tendulkar-prepared-for-the-2003-world-cup-rahul-dravid/20140805.htm|publisher=rediff.com|accessdate=5 August 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Greater than Bradman|url=http://www.greaterthanbradman.com/the-debate.html|publisher=Wisden Almanack|accessdate=19 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011120628/http://www.greaterthanbradman.com/the-debate.html|archive-date=11 October 2016}}&lt;/ref&gt; उनले सन् १९८९ मा [[पाकिस्तान राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|पाकिस्तान]] विरुद्ध [[कराची]]मा भएको टेस्ट खेलबाट आफ्नो खेल जीवनको प्रारम्भ गरेका थिए। उनले [[टेस्ट क्रिकेट|टेस्ट]] तथा [[एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय|एकदिवसीय]] क्रिकेट गरी दुवैमा सर्वाधिक रन तथा शतक बनाएका छन् । उनले टेस्ट क्रिकेटमा ४९ [[शतक (क्रिकेट)|शतक]] तथा एकदिवसीय क्रिकेटमा ५१ शतक बनाएका छन् । उनी पुरुष समूहको एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा दोहोरो शतक बनाउने पहिलो खेलाडी हुन् । उनी टेस्ट क्रिकेटमा सबैभन्दा धेरै १५,९२१ रन बनाउने एक मात्र खेलाडी हुन् ।&lt;ref name=&quot;AllInternationalCombinedRecords&quot;&gt;{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284269.html |title=Records / Combined Test, ODI and T20I records / Batting records ; Most runs in career |publisher=ESPNcricinfo |date=17 November 2013 |accessdate=17 November 2013}}&lt;/ref&gt; एकदिवसीय म्याचहरूमा पनि उनलाई सर्वाधिक रन बनाउने कीर्तिमान प्राप्त छ । उनले आफ्नो पहिलो प्रथम श्रेणी क्रिकेट म्याच मुम्बईको लागि १४ वर्षको उमेरमा खेलेका थिए ।

सन् २००२ मा आफ्नो करियरको आधा बाटोमै '''विज्डन क्रिकेट खेलाडी्स अल्मानाक'''ले उनलाई टेस्ट क्रिकेटको सबैभन्दा महान ब्याट्सम्यानको सूचीमा दोस्रो स्थानमा राखेको थियो, उनीभन्दा अगाडि अस्ट्रेलियाका [[डोनाल्ड ब्रेडम्यान|डन ब्र्याडम्यान]] थिए । त्यसैप्रकार एकदिवसीय क्रिकेटमा पनि उनलाई दोस्रो स्थान प्राप्त भएको थियो, उनीभन्दा अगाडि वेस्ट इन्डिजका [[भिभ रिचर्ड्स]] रहेका थिए ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/cricket/2002/dec/13wisden.htm |title=Tendulkar second-best ever: Wisden |publisher=Rediff.com |accessdate=27 November 2008}}&lt;/ref&gt; तेन्दुलकर [[२०११ क्रिकेट विश्वकप]] [[भारत राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|भारत]]ले जित्दा सो टिममा प्रमुख खेलाडीको रूपमा थिए, उनले भारतको लागि खेलेका ६ [[विश्वकप क्रिकेट|क्रिकेट विश्वकप]]हरू मध्ये पहिलो जित थियो ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Reliving a dream|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/nxg/article1604713.ece|accessdate=6 April 2011|newspaper=The Hindu|date=6 April 2011}}&lt;/ref&gt; उनी त्यसभन्दा पहिले दक्षिण अफ्रिकामा भएको [[२००३ क्रिकेट विश्वकप]] प्रतियोगितामा '''प्लेयर अफ द टुर्नामेन्ट''' भएका थिए । सन् २०१३ मा विज्डन क्रिकेट खेलाडी्स अल्मानकको १५०औँ वार्षिकोत्सवको अवसरमा विश्व क्रिकेट इतिहासमा विश्व टेस्ट एघारको सूचीमा आफ्नो स्थान बनाउन सफल उनी मात्र एकजना भारतीय क्रिकेट खेलाडी थिए ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Don Bradman, Shane Warne in Wisden's XI|url=http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/don-bradman-shane-warne-in-wisdens-xi/story-e6frg7rx-1226745875416|accessdate=23 October 2013|publisher=theaustralian.com|date=23 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024073854/http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/don-bradman-shane-warne-in-wisdens-xi/story-e6frg7rx-1226745875416|archive-date=24 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=WG Grace and Shane Warne in Wisden all-time World Test XI|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/24640224|accessdate=23 October 2013|publisher=BBC|date=23 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sachin Tendulkar in Wisden's All-time World Test XI|url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/215990-sachin-tendulkar-in-wisdens-all-time-world-test-xi|accessdate=23 October 2013|publisher=[[NDTV]]|date=23 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023230756/http://sports.ndtv.com/cricket/news/215990-sachin-tendulkar-in-wisdens-all-time-world-test-xi|archive-date=23 October 2013}}&lt;/ref&gt;

तेन्दुलकरले क्रिकेट खेलमा गरेको योगदानको कदर स्वरूप भारत सरकारले सन् १९९४ मा [[अर्जुन पुरस्कार]], सन् १९९७ मा भारतको सबैभन्दा ठुलो खेल सम्मान [[राजीव गान्धी खेल रत्न]]का साथै सन् १९९९ र सन् २००८ मा क्रमसः [[पद्म श्री]] र [[पद्म विभूषण]]ले सम्मानित गरेको थियो ।&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | accessdate=21 July 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | archive-date=15 October 2015 }}&lt;/ref&gt; सन् २०१३ नोभेम्बर १६ मा आफ्नो क्रिकेट जीवनको अन्तिम म्याच सकेको केहीबेरमै प्रधानमन्त्री कार्यालय (भारत)ले उनलाई भारतको सबैभन्दा नागरिक सम्मान [[भारत रत्‍न|भारत रत्न]]ले सम्मानित गर्ने निर्णय गरेको थियो ।&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/india-news/sachinretirement/sachin-first-sportsperson-to-win-country-s-highest-civilian-honour-bharat-ratna/article1-1151983.aspx | title=Sachin first sportsperson to win country's highest civilian honour Bharat Ratna | work=Hindustan Times | place=New Delhi | date=16 November 2013 | accessdate=16 November 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140117200437/http://www.hindustantimes.com/india-news/sachinretirement/sachin-first-sportsperson-to-win-country-s-highest-civilian-honour-bharat-ratna/article1-1151983.aspx | archive-date=17 January 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pmindia.nic.in/press-details.php?nodeid=1748 |title=Bharat Ratna for Prof CNR Rao and Sachin Tendulkar |publisher=[[Prime Minister's Office (India)|Prime Minister's Office]] |date=16 November 2013 |accessdate=16 November 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131119004210/http://pmindia.nic.in/press-details.php?nodeid=1748 |archivedate=19 November 2013 }}&lt;/ref&gt; भारत रत्नले सम्मानित हुने हालसम्मका सबैभन्दा कान्छो र पहिलो खेलाडी हुन् ।&lt;ref name=&quot;BharatRatna1&quot;&gt;{{cite news |title=Sachin Tendulkar and CNR Rao conferred Bharat Ratna |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/series-tournament/sachin-tendulkar-hangs-his-boots/top-stories/Sachin-Tendulkar-and-CNR-Rao-conferred-Bharat-Ratna/articleshow/29849599.cms |newspaper=The Times of India |accessdate=4 February 2014 |date=4 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140204191430/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/series-tournament/sachin-tendulkar-hangs-his-boots/top-stories/Sachin-Tendulkar-and-CNR-Rao-conferred-Bharat-Ratna/articleshow/29849599.cms |archivedate=4 February 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BharatRatna2&quot;&gt;{{cite news|title=CNR Rao, Sachin receive Bharat Ratna|url=http://www.thehindu.com/news/national/cnr-rao-sachin-receive-bharat-ratna/article5652196.ece|accessdate=4 February 2014|newspaper=The Hindu|date=4 February 2014}}&lt;/ref&gt;

सन् २०१२ डिसेम्बरमा, तेन्दुलकरले एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटबाट सन्यासको घोषणा गरे ।&lt;ref name=&quot;ODIRetirement&quot;&gt;{{cite web | url= http://www.wisdenindia.com/cricket-news/tendulkar-announces-limited-overs-retirement/41457| title= Tendulkar announces limited-overs retirement| publisher=Wisden India | accessdate=23 December 2012}}&lt;/ref&gt; उनी ट्वान्टी२० क्रिकेटबाट अक्टोबर २०१३ मा सन्यास लिए &lt;ref name=&quot;IPLRetirement&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.wisdenindia.com/cricket-news/tendulkar-calls-time-ipl-career/63929|title=Tendulkar calls time on IPL career|publisher=Wisden India|date=26 May 2013}}&lt;/ref&gt; र यसै प्रकार सचिनले सन् २०१३ नोभेम्बर १६ मा मुम्बईको वानखेडे स्टेडियममा [[वेस्ट इन्डिज राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|वेस्ट इन्डिज]] विरुद्ध आफ्नो जीवनको २००औँ तथा अन्तिम टेस्ट म्याच खेलेर क्रिकेटको सबै स्वरूपबाट सन्यास लिएका थिए । तेन्दुलकरले ६६४ अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट म्याच खेलेर जम्मा ३४,३५७ रन बनाएका थिए ।&lt;ref name=&quot;AllInternationalCombinedRecords&quot; /&gt;

==प्रारम्भिक जीवनी==
[[File:Sachin Tendulkar and his wife at Bloomberg TV Autocar Awards.jpg|thumb|right|200px|अञ्जली र सचिन एक सार्वजनिक समारोहमा]] 
तेन्दुलकरको जन्म राजापुरको मराठी ब्राह्मण परिवारमा भएको थियो ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sachin born at Nirmal Nursing Home|url=http://www.indiatvnews.com/photos/rare-pics-of-sachin-tendulkar-1760.1744.html|accessdate=18 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219051931/http://www.indiatvnews.com/photos/rare-pics-of-sachin-tendulkar-1760.1744.html#/2|archive-date=19 December 2013}}&lt;/ref&gt; उनको बुवा रमेश तेन्दुलकर चिनिएका कथाकार थिए भने आमा रजनी एक जीवन विमा कम्पनीमा कार्य गर्थिन् ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Thani |first1=L. |last2=Mishra |first2=R. |title=Sensational Sachin |publisher=Diamond Pocket Books |year=1999 |page=113 |quote=His mother Rajni Tendulkar worked in L.I.C.|isbn=81-288-2573-9}}&lt;/ref&gt; सचिनको नाम उनको बुवाले आफ्नो मनपर्ने सङ्गीतकार [[सचिन देव बर्मन]]को नाममा राखेका थिए । उनको ठुलो दाई अजीत तेन्दुलकरले सचिनलाई क्रिकेट खेल्नका लागि प्रोत्साहित गरेका थिए । सचिनको एक भाइ नितिन तेन्दुलकर र एक बहिनी सविता तेन्दुलकर छन् ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mahalo.com/sachin-tendulkar/ |title=Sachin Tendulkar |publisher=Mahalo.com |accessdate=18 December 2012}}&lt;/ref&gt; सन् १९९५ मा सचिन तेन्दुलकरको विहे अञ्जली तेन्दुलकरसँग भयो । सचिनको दुई छोराछोरी छन् - सारा र अर्जुन ।

सचिनले मुम्बईको शारदाश्रम विद्यामन्दिरबाट आफ्नो शिक्षा पुरा गरेका थिए । त्यहिँ उनले प्रशिक्षक रमाकान्त अचरेकरको अचरजमा आफ्नो क्रिकेट जीवनको प्रारम्भ गरेका थिए ।

==विश्व रेकर्ड==
* सन् २०१२ को मार्च १६ मा बङ्गलादेशमा सम्पन्न एसिया कप क्रिकेटमा [[बङ्गलादेश]]विरुद्ध एक सय रन बनाई अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा एक नयाँ विश्व कीर्तिमान कायम गरे। उनले टेस्ट र एकदिवसीय गरी शतकको शतक बनाए। यो खेल बङ्गलादेशको मिरपुरस्थित [[शेरे बङ्गला राष्ट्रिय स्टेडियम]]मा भएको थियो ।
* सन् २००९ मा [[भारत]]को ग्वालियरमा [[दक्षिण अफ्रिका]] विरुद्ध एक एकदिवसीय क्रिकेटमा नट आउट २०० रन बनाए । उनी अन्तर्राष्ट्रिय एकदिवसीय खेलमा २०० रन बनाउने पहिलो खेलाडी हुन् ।
* सचिनले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा १०० शतक प्रहार गरे।
* एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा सबैभन्दा बढी (१७००० भन्दा बढी) रन ।
* एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा सबैभन्दा बढी ४९ शतक ।
* एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय विश्व कप प्रतियोगितामा सबैभन्दा बढी रन ।
* टेस्ट क्रिकेटमा सबैभन्दा बढी ५१ शतक ।
* अस्ट्रेलियाको विरुद्ध ५ नोभेम्बर २००९ मा १७५ रनको इनिङसँगै एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा १७ हजार रन पुरा गर्ने विश्वको पहिलो ब्याट्सम्यान ।
* टेस्ट क्रिकेटमा सबैभन्दा बढी रनको किर्तिमान ।
* टेस्ट क्रिकेटमा १३००० रन बनाउने विश्वको पहिलो ब्याट्सम्यान ।
* एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय म्याचमा सबैभन्दा बढी म्यान अफ द सिरीज ।
* एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय म्याचमा सबैभन्दा बढी म्यान अफ द म्याच ।
* अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट म्याचमा सबैभन्दा बढी ३०००० रन बनाउने कीर्तिमान ।

==सचिन तेन्दुलकरका केही रोचक कुरा==
* सचिन तेन्दुलकर तेज बलर बन्न चाहन्थे । यही इच्छाले गर्दा सन् १९८७ मा उनले एमआरएफ पेस एकेडेमीमा पनि भर्ना भए । तर, उनलाई अस्ट्रेलियाका महान तेज बलर डेनिस लिले अस्वीकृत गरे।
* सन् १९८७ को विश्वकपमा तेन्दुलकर बल ब्वाय थिए ।
* सन् १९८८ मा अन्तरविद्यालय क्रिकेटमा उनले भारतकै पूर्वखेलाडी विनोद काम्बलीसँग मिलेर ६६४ रनको विश्व कीर्तिमान साझेदारी गरे । जसमा तेन्दुलकरको योगदान ३२६ रन थियो।
* सचिन तेन्दुलकर इङ्ग्लिस काउन्टीमा खेल्ने सबैभन्दा कम उमेरका भारतीय क्रिकेट खेलाडी हुन् । सन् १९९२ मा उनले योर्कसायरबाट खेलेका थिए । उनी योर्कसायरका पहिलो ओभरसिज खेलाडी पनि हुन् ।
* सचिन तेन्दुकलरले भारतको तीन सबैभन्दा ठूलो घरेलु प्रतियोगिता रन्जी ट्रफी, दुलिप ट्रफी र इरानी कपमा पहिलो खेलमै शतक बनाएका थिए ।
* सचिन तेन्दुलकर आफ्नो आदर्श खेलाडी भारतका सुनिल गवास्कर तथा वेस्टइन्डिजका सर भिभियन रिचर्ड्सलाई मान्छन् ।
* पाकिस्तानविरुद्ध कराँचीमा टेस्ट क्रिकेटमा पदार्पण गर्नेक्रममा तेन्दुलकरले सुनील गवास्करले उपहार दिएको प्याड लगाएका थिए ।
* सचिन तेन्दुलकरले अन्य क्रिकेट खेलाडीलेभन्दा भारी ब्याट प्रयोग गर्छन् । प्रायः उनको ब्याटको तौल १ दशमलव ५ किलोको हुने गर्छ ।
* सचिन तेन्दुलकरको एकदिवसीय क्रिकेटमा उत्कृष्ट वर्ष सन् १९९८ रह्यो । सो वर्ष उनले नौ शतकसहीत १,८९४ एकदिवसीय रन बनाएका थिए ।

==सन्दर्भ सूची==
{{सन्दर्भसूची}}

==बाह्य कडीहरू==
{{Commonscat|Sachin Tendulkar|सचिन तेन्दुलकर}}
* {{Cricinfo|ref=ci/content/player/35320.html}}
* {{Yahoo!_Cricket|ref=cricket/profile/player-profile?pid=2962}}
* {{Twitter|sachin_rt}}

==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[सचिन तेन्दुलकरको अन्तर्राष्ट्रिय शतकहरूको सूची|सचिन तेन्दुल्करको अन्तर्राष्ट्रिय शतकहरूको सूची]]
{{भारत रत्न सम्मानित}}
{{एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा १०,००० वा सो भन्दा बढी रन बनाउने खेलाडीहरू}}
{{टेस्ट क्रिकेटमा १०,००० वा सो भन्दा बढी रन बनाउने खेलाडीहरू‎}}

[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:भारतीय क्रिकेट खेलाडीहरू]]
[[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]
[[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]]</text>
      <sha1>88u8zkcd4buxp15zvgpcdboesj93azw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता:Krish Dulal/Gallery</title>
    <ns>2</ns>
    <id>30228</id>
    <revision>
      <id>1393335</id>
      <parentid>1392023</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>Subash_Nemwang.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No license since 22 October 2026 को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1393335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6356" sha1="eyupwj8078icegs3pm3utostq6yonbn" xml:space="preserve">==पर्यटकीय स्थलहरू(Tourist Spots)==
&lt;gallery perrow=&quot;10&quot;&gt;
चित्र:Farping reservior.jpg
चित्र:55 windows palace.jpg
चित्र:Namche bazaar krish.jpg
चित्र:Yak Nepal.jpg
चित्र:Nepali airport Solu.jpg
चित्र:Machchha puchchhre.jpg
चित्र:Riksaw nepal.jpg
चित्र:Panchkhal Valley krish.jpg
चित्र:Kathmandu Valley krish.jpg
चित्र:Panchkhal Valley krish 02.jpg
चित्र:Nuwakot.jpg
चित्र:घलेगाउँ photo 2.jpg
चित्र:राजा धनपाल थान.jpg
चित्र:हसेनी सिमसार.jpg
चित्र:जामुन पोखरी.jpg
चित्र:केचना 3.jpg
चित्र:केचना 02.jpg
चित्र:केचना.jpg
चित्र:Betauna.jpg
चित्र:Betauna.jpg
चित्र:मण्ठपोखरी.jpg
चित्र:MurtiyaVDC.jpg

&lt;/gallery&gt;

==धर्म तथा संस्कृती (Religion and Culture)==
&lt;gallery perrow=&quot;10&quot;&gt;
चित्र:Krishnas temple.jpg
चित्र:Baraha.jpg
चित्र:Arjundhaara.jpg
चित्र:Baraha 01.jpg ‎ 
चित्र:Arjundhara.jpg
चित्र:अर्जुनधारा ०२.jpg
चित्र:चाँगुनारायण मन्दिर.jpg
चित्र:Bhaitika @ Ranipokhari.jpg
चित्र:Chhatha @ ranipokhari kathmandu.jpg
चित्र:Chhatha ranipokhari kathmandu.jpg
चित्र:Upanayana krish.jpg
चित्र:Statue of lord shiva.jpg
चित्र:Shankha bajaudai.jpg
चित्र:Worshipers in pashupati.jpg
चित्र:Sadhu PASHUPATI.jpg
चित्र:Pashupati temple.jpg
चित्र:Bel Marriage02.jpg
चित्र:Bel Marriage.jpg
चित्र:God saraswati.jpg
चित्र:Statue of Goddess Saraswati on the auspicious occasion of Vasanta panchami.jpg
चित्र:Muktinath Temple, Mustang, Nepal.jpg
चित्र:View of Muktinath Temple.jpg
चित्र:Painseri nach.jpg
चित्र:Kauda dance.jpg
चित्र:Mayur dance.jpg
चित्र:Doko Dance nepal.jpg
चित्र:बालाजु बाइसधारा 01.jpg
चित्र:बालाजु बाइसधारा 03.jpg
चित्र:Panchebaja.jpg 

&lt;/gallery&gt;

==राजनीतिक नेताहरू (Political Leaders)==
&lt;gallery perrow=&quot;10&quot;&gt;
चित्र:Baburam Bhattarai.jpg
चित्र:Prachanda krish.jpg
चित्र:Baburam bhattarai.jpg
चित्र:JN PM of Nepal.jpg
चित्र:Jhalanath Sapath.jpg
चित्र:KP Oli.jpg
चित्र:Krishna p Bhattarai.jpg
चित्र:Krishna Bhattari.jpg
चित्र:Bijaya kumar gachchadar.jpg
चित्र:Jhala Nath Khanal.jpg
चित्र:Krishna Bdr Mahara.jpg
चित्र:Bidya bhandaRi.jpg 
&lt;/gallery&gt;

==वन्यजन्तुहरु (Wildlife)==
&lt;gallery perrow=&quot;10&quot;&gt;
चित्र:One horned Rhino.jpg
&lt;/gallery&gt;

==वनस्पतिहरु (Plants)==
&lt;gallery perrow=&quot;10&quot;&gt;
चित्र:Apple mustang.jpg
चित्र:Apple in nepal.jpg
चित्र:Orange farming Nepal.jpg
चित्र:Orange in Nepal.JPG
चित्र:Orange parwat district.JPG
चित्र:Choerospondias axillaris.jpg
चित्र:Choerospondias axillaris02.jpg
चित्र:Sunakhari Nepal.JPG
चित्र:Bhogete krish.jpg
चित्र:Aduwa krish.jpg
चित्र:Aduwa01 krish.jpg
चित्र:Coffee krish.jpg
चित्र:Dhanchamara.krish.jpg
चित्र:Cauliflower krish.jpg
चित्र:Kera krish.jpg
चित्र:Golbheda krish.jpg
चित्र:Amba.tree.jpg
चित्र:Amba.krish.jpg
चित्र:Makai.ghoga.jpg
चित्र:Dhanchamara.krish.jpg


&lt;/gallery&gt;

==महत्वपूर्ण भवनहरू (Important Buildings)==
&lt;gallery perrow=&quot;10&quot;&gt;
चित्र:BP smriti bhawan Nepali congress.jpg
चित्र:Cpn maoist building.jpg
चित्र:CPN Uml Building.jpg
चित्र:TU building.jpg
चित्र:55 window palace.jpg
चित्र:Home ministry nepal.jpg
चित्र:Nepal foreignministry.jpg
चित्र:Farping 02.jpg
चित्र:Simha durbar.jpg
चित्र:Artha mantralaya.jpg
चित्र:Rastrabank.krish.jpg
चित्र:Rastriya bima samiti.Nepal.krish.jpg
चित्र:NCL 03.jpg
चित्र:फर्पिङ विद्युत गृह.jpg
चित्र:Nuwakot Darbar.jpg
&lt;/gallery&gt;

==अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्व (International Personality)==
&lt;gallery perrow=&quot;10&quot;&gt;
चित्र:Demi in nepal.jpg
चित्र:Bryan Adams in Nepal.jpg
चित्र:डेमी मुर.jpg
चित्र:ब्रायन एडम्स.jpg
&lt;/gallery&gt;

==जीवन शैली (Lifestyle)==
&lt;gallery perrow=&quot;10&quot;&gt;
चित्र:Newar girls.jpg
चित्र:Loom nepal.jpg
चित्र:Charkha nepal krish.jpg
चित्र:Handi being used.jpg
चित्र:Ping nepal.jpg
चित्र:Agenu.jpg
चित्र:Lettuce in Nepal.jpg
चित्र:Ropain nepal.jpg
चित्र:Ropain 02.jpg
चित्र:Nepali farmer.jpg
चित्र:THARUNI.jpg
चित्र:Mehendi.jpg

&lt;/gallery&gt;
==जडिबुटीहरू (Medicinal Plants)==
&lt;gallery perrow=&quot;10&quot;&gt;
चित्र:Yarcha gumba.jpg
चित्र:Paanch aaule.jpg
&lt;/gallery&gt;

==प्रख्यात नेपालीहरू (Famous Nepali People)==
&lt;gallery perrow=&quot;10&quot;&gt;
चित्र:Madhav Pd Ghimire.JPG
चित्र:Khilaraj Regmi 02.jpg
चित्र:Khilaraj regmi.jpg ‎ 
चित्र:Khagendra shortest man2010.jpg
चित्र:Rekkha thapa.jpg 
चित्र:Rejina Upre.jpg 
&lt;/gallery&gt;

==दैनिक आवस्यक उपकरणहरू (Simple Machines)==
&lt;gallery perrow=&quot;10&quot;&gt;
चित्र:Dhiki.JPG
चित्र:Dhiki by krish.JPG
चित्र:Pani ghatta.jpg
चित्र:Chulesi krish.jpg
चित्र:Hasiya krish.jpg
चित्र:Chulesi02 krish.jpg
&lt;/gallery&gt;

==प्रमुख भौतिक पुर्वाधारहरु (Infrastructures)==
&lt;gallery perrow=&quot;10&quot;&gt;
चित्र:Football match at Dasharath Rangashala stadium.jpg
चित्र:Koshi.jpg
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>eyupwj8078icegs3pm3utostq6yonbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकिलिक्स</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31234</id>
    <revision>
      <id>1393316</id>
      <parentid>1390239</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1393316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33992" sha1="fk9hzqq5eabjtgk0i3i95kw8oava8ma" xml:space="preserve">{{Infobox website
| logo            = Wikileaks logo.svg
| logo_alt        = 1Graphic of hourglass, coloured in blue and grey; a circular map of the eastern hemisphere of the world drips from the top to bottom chamber of the hourglass.
| logocaption     = विकिलिक्सको लोगो, जसमा एउटा घण्टा माथिबाट तलका तर्फ एक ग्लोब लीक हुँदै
| logo_size       = 125px
| screenshot      = WikiLeaks homepage screenshot.png
| collapsible     = yes
| caption         = Screenshot of WikiLeaks' [[Home page|main page]] as of 27 June 2011
| website         = {{official website|https://wikileaks.org/}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wikileaks.org |title=Wikileaks Mirrors |publisher=WikiLeaks |date=24 August 2012 |access-date=11 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121006081736/http://wikileaks.info/ |archivedate=6 October 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| commercial      = होइन वा छैन&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.wikileaks.org/About.html |title=About |publisher=WikiLeaks |access-date=11 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120919192928/http://wikileaks.org/About.html |archivedate=19 September 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| type            = [[दस्तावेज सङ्ग्रह|दस्तावेज]] र [[ध्यानाकर्षण|प्रकटिकरण]]
| registration    = केहि नाइ
| language        = अङ्ग्रेजी, तर स्रोत दस्तावेज मूल भाषामा रहेको
| num_users       = 
| owner           = सनशाइन प्रेस
| author          = [[जुलियन असान्ज]]
| key_people      = जुलियन असान्ज ([[निर्देशक (व्यापार)|निर्देशक]])&lt;br&gt;[[क्रिस्टिन हफ्सनसन]] ([[मुख्य सम्पादक]])
| alexa           = {{IncreaseNegative}} २३,३९६ ({{as of|2018|10|10|alt=अगस्ट २०१९}})&lt;ref name=&quot;alexa&quot;&gt;{{cite web |title=Wikileaks.org Traffic, Demographics and Competitors – Alexa |url=https://www.alexa.com/siteinfo/wikileaks.org |website=www.alexa.com |accessdate=18 August 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029010426/https://www.alexa.com/siteinfo/wikileaks.org |archive-date=29 October 2019 }}&lt;/ref&gt;
| name            = विकिलिक्स
| content_license = 
| launch_date     = {{Start date and age|df=yes|2006|10|04}}&lt;ref name=whois/&gt;
| current_status  = अनलाइन
}}
'''विकिलिक्स''' एउटा अन्तर्राष्ट्रिय गैर-नाफामुखी सङ्गठन हो जो अज्ञात स्रोतहरुद्वारा प्रदान गरिएका समाचार लिक&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ifla.org/publications/what-is-the-effect-of-wikileaks-for-freedom-of-information |title=What is the effect of WikiLeaks for Freedom of Information? |last=Karhula |first=Päivikki |date=5 October 2012 |publisher=International Federation of Library Associations and Institutions |access-date=11 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120630172755/http://www.ifla.org/publications/what-is-the-effect-of-wikileaks-for-freedom-of-information |archivedate=30 June 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;र वर्गीकृत मिडियालाई प्रकाशित गर्दछ। यो संस्था सनशाइन प्रेस, आइसल्याण्डमा सन् २००६ मा शुरू गरिइएको वेबसाइटले सन् २०१५ मा दाबी गरेको थियो कि यसले पहिलो १० वर्षसम्ममा १० मिलियन दस्तावेज अनलाइन जारी गरेका थिए। जूलियन असान्ज, एउटा अस्ट्रेलियाली इन्टरनेट कार्यकर्ता र साधारण शब्दमा यसका संस्थापक र निर्देशकका रूपमा वर्णित रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;McGreal&quot;&gt;{{cite news |last=McGreal |first=Chris |title=Wikileaks reveals video showing US air crew shooting down Iraqi civilians |url=https://www.theguardian.com/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack |access-date=15 December 2010 |work=The Guardian |date=5 April 2010 |place=London |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110626230310/http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack |archivedate=26 June 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wikileaks.org/What-is-WikiLeaks.html |title=What is Wikileaks |website=WikiLeaks |access-date=14 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Editors |first=The |url=http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/organizations/w/wikileaks/ |title=WikiLeaks |work=The New York Times |date=16 August 2012 |access-date=24 August 2012}}&lt;/ref&gt;सेप्टेम्बर २०१८ बाट, क्रिस्टिन हफ्सनसनले यसको प्रधान सम्पादकका रूपमा कार्य गरे।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.apnews.com/df4b97d353c34ce4baa02f671dd6321b|title=WikiLeaks names one-time spokesman as editor-in-chief|agency=Associated Press|access-date=26 September 2018|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;&gt;{{cite news|last=Bridge|first=Mark|url=https://www.thetimes.co.uk/article/loss-of-internet-forces-assange-to-step-down-from-wikileaks-editor-role-q8ndg5jkc|title=Loss of internet forces Assange to step down from Wikileaks editor role|work=The Times|date=27 September 2018|access-date=11 April 2019}}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Chatriwala |first=Omar |title=WikiLeaks vs the Pentagon |url=http://blogs.aljazeera.com/blog/americas/wikileaks-vs-pentagon |publisher=Al Jazeera |date=5 April 2010 |access-date=27 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209163305/http://blogs.aljazeera.com/blog/americas/wikileaks-vs-pentagon |archivedate=9 February 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;समूहले अनेकौं प्रमुख दस्तावेज क्यासहरु जारी गरे। यसको प्रारम्भिक रिलिजमा अफ्गानिस्तान युद्धमा उपकरण व्यय र होल्डिङ्ग्सका दस्तावेजीकरण, केन्यामा भएको एउटा भ्रष्टाचार जाँचको रिपोर्ट अनि क्युबाका गुआन्तानामो बे मा अमेरिकी जेलमा सञ्चालनका लागि एउटा म्यानुअल समावेश थियो।&lt;ref&gt;{{cite news |author=Joseph, Channing |title=Wikileaks Releases Secret Report on Military Equipment |url=http://www.nysun.com/foreign/wikileaks-releases-secret-report-on-military/62236/ |work=The New York Sun |date=9 September 2007 |access-date=28 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221133936/http://www.nysun.com/foreign/wikileaks-releases-secret-report-on-military/62236/ |archivedate=21 February 2014 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221133936/http://www.nysun.com/foreign/wikileaks-releases-secret-report-on-military/62236/ |date=21 February 2014 }}&lt;/ref&gt;अप्रिल २०१० मा, विकिलिक्सले १२ जुलाई २००७ मा कोल्याटरल मर्डर फुटेज जारी गरे जसमा बगदाद हवाई हमलामा मारिएका मानिसहरुमा इराकी पत्रकार समावेश थियो। सन् २०१० मा अन्य रिलिजमा अफ्गान युद्ध डायरी र &quot;इराक वार लग्स&quot; समावेश थियो। उत्तरार्द्धले इराकमा विद्रोहीहरुद्वारा &quot;महत्वपूर्ण&quot; हमलामा १०९,०३२ मृत्युको म्यापिङ्गका अनुमति दिए, जो कि बहु-राष्ट्रिय बल-इराकलाई सूचित गरिइएको थियो&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2010/oct/23/wikileaks-iraq-data-journalism |title=Wikileaks Iraq: data journalism maps every death |work=The Guardian |place=London |date=23 October 2010 |access-date=26 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110107113804/http://www.guardian.co.uk/news/datablog/2010/oct/23/wikileaks-iraq-data-journalism |archivedate=7 January 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2010/oct/25/wikileaks-iraq-data |title=Wikileaks Iraq: what's wrong with the data? |work=The Guardian |place=London |date=25 October 2010 |access-date=26 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130609222435/http://www.guardian.co.uk/news/datablog/2010/oct/25/wikileaks-iraq-data |archivedate=9 June 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;, जसमा लगभग १५,००० रिपोर्ट समावेश थियो जो कि पहिला प्रकाशित भएका थिएनन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://qz.com/africa/1594656/the-kenyan-roots-of-julian-assanges-wikileaks/ | title=It all started in Nairobi: How Kenya gave Julian Assange's WikiLeaks its first major global scoop | first=Abdi Latif | last=Dahir | date=13 April 2019 | accessdate=20 April 2019 | publisher=Quartz Africa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2007/aug/31/kenya.topstories3 | title=The looting of Kenya | first=Xan | last=Rice | date=31 August 2007 | accessdate=20 April 2019 | work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=Wired20071114&gt;
{{cite magazine
|url=https://www.wired.com/politics/onlinerights/news/2007/11/gitmo#
| title=Sensitive Guantánamo Bay Manual Leaked Through Wiki Site
| magazine=[[Wired magazine]]
| author=Ryan Singel
| date= 14 November 2007
| accessdate=14 November 2007
| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140210123003/http://www.wired.com/politics/onlinerights/news/2007/11/gitmo
| archivedate=10 February 2014
| author-link=Ryan Singel
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AssociatedPressWikileaksDeltaSOP20071114&gt;{{cite news
 |url         = http://ap.google.com/article/ALeqM5hMWigm_hQ2FTGealn3uipPxbD2PAD8STS7JG2
 |title       = US: Leaked Gitmo Manual Out of Date
 |publisher   = [[Associated Press]]
 |date        = 14 November 2007
 |accessdate  = 14 November 2007
 |url-status  = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20071118160838/http://ap.google.com/article/ALeqM5hMWigm_hQ2FTGealn3uipPxbD2PAD8STS7JG2
 |archivedate = 18 November 2007
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071118160838/http://ap.google.com/article/ALeqM5hMWigm_hQ2FTGealn3uipPxbD2PAD8STS7JG2 |date=18 November 2007 }}&lt;/ref&gt;सन् २०१० मा, विकिलिक्सले यूएस स्टेट डिपार्टमेन्ट डिप्लोमेटिक &quot;केबल्स&quot; अनि क्लासिफाइड केबल्स पनि जारी गरे, जसलाई यूएस स्टेट डिपार्टमेन्टलाई पठाइएको थियो। अप्रिल २०११ मा, विकिलिक्सले ग्वान्तानामो बे हिरासत शिविरमा बन्द कैदीहरुसँग सम्बन्धित ७७९ गुप्त फाइलहरुलाई प्रकाशित गर्न शुरू गरे।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2011/apr/25/guantanamo-files-lift-lid-prison |title=Guantánamo files lift lid on world's most controversial prison |author1=Leigh, David |author2=Ball, James |author3=Burke, Jason |work=The Guardian |place=London |date=25 April 2011 |access-date=25 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110626230514/http://www.guardian.co.uk/world/2011/apr/25/guantanamo-files-lift-lid-prison |archivedate=26 June 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;सन् २०१२ मा, विकिलिक्सले सिरियाका राजनेताहरु, निगमहरु र सरकारका मन्त्रालयहरुद्वारा पठाइएको दुई मिलियनभन्दा पनि बढी ईमेल &quot;सिरिया फाइल्स&quot; जारी गरे।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-18724328 | title=Syria files: Wikileaks releases 2m 'embarrassing' emails | publisher=BBC | date=5 July 2012 | accessdate=20 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.forbes.com/sites/andygreenberg/2012/07/05/wikileaks-announces-its-largest-release-yet-in-the-syria-files-2-4-million-emails-from-syrian-officials-and-companies/#752b7eae5081 | magazine=Forbes | title=WikiLeaks Announces Massive Release With The 'Syria Files': 2.4 Million Emails From Syrian Officials And Companies | first=Andy | last=Greenberg | date=5 July 2012 | accessdate=20 April 2019}}&lt;/ref&gt; सन् २०१५ मा, विकिलिक्सले साऊदी अरबका राजनयिक केबलहरु, अमेरिकाका राष्ट्रिय सुरक्षा एजेन्सीद्वारा लगातार फ्रान्सीसी राष्ट्रपतिहरुमाथि जासूसी गर्ने दस्तावेजहरु र ट्रान्स-प्यासिफिक पार्टनरशिपका बौद्धिक सम्पदा अध्याय, एउटा विवादास्पद अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार समझौतालाई प्रकाशित गरेको थियो&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/world/middleeast/cables-released-by-wikileaks-reveal-saudis-checkbook-diplomacy.html | work=New York Times | title=Cables Released by WikiLeaks Reveal Saudis' Checkbook Diplomacy | first=Ben | last=Hubbard | date=20 June 2015 | accessdate=20 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://time.com/3928584/wikileaks-saudi-arabia-cables/ | title=WikiLeaks Begins Releasing Leaked Saudi Arabia Cables | first=Julia | last=Zorthian | magazine=Time Magazine | date=19 June 2015 | accessdate=20 April 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190421043839/http://time.com/3928584/wikileaks-saudi-arabia-cables/ | archive-date=21 April 2019 | access-date=15 October 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-france-wikileaks/nsa-spied-on-french-presidents-wikileaks-idUSKBN0P32EM20150623 | title=NSA spied on French presidents: WikiLeaks | work=Reuters | first1=James | last1=Regan | first2=Mark | last2=John | date=23 June 2015 | accessdate=20 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/06/25/world/europe/wikileaks-us-spying-france.html | title=Hollande Condemns Spying by U.S., but Not Too Harshly | work=New York Times | first1=Alyssa J. | last1=Rubin | first2=Scott | last2=Shane | date=24 June 2015 | accessdate=20 April 2019}}&lt;/ref&gt;, जसमा गुप्त रूपले कुराकानी भएको थियो। सन् २०१६ मा अमेरिकी राष्ट्रपति चुनाव अभियानका समयमा, विकिलिक्सले डेमोक्रेटिक नेशनल कमिटी र हिलेरी क्लिन्टनका अभियान प्रबन्धक, जोन पडेस्टासँगको ईमेल र अन्य दस्तावेज जारी गरे। यस रिलिजले क्लिन्टन अभियानलाई ज्यादै नै क्षति पुर्याए अनि यसको क्षतिका सम्भावित योगदान कारकका रूपमा जिम्मेवार ठहराएको थियो। अमेरिकी जासुसी समुदायले &quot;उच्च विश्वास&quot; व्यक्त गरे कि लिक गरिएका ईमेल रूसद्वारा ह्याक गरिइएको र विकिलिक्सलाई आपूर्ति गरिइएको थियो, जबकि विकिलिक्सले अस्वीकार गरिदिएका थिए कि उनको स्रोत रूस वा कुनै अन्य राज्य हो। अभियानका समयमा, विकिलिक्सले हिलेरी क्लिन्टन र डेमोक्रेटिक पार्टीका बारेमा षड्यन्त्रका सिद्धान्तहरुलाई प्रोत्साहन दिएको थियो।


==इतिहास==


===कर्मचारी, नाम र संस्थापक===
Wikileaks.org डोमेन नाम ४ अक्टोबर २००६ मा पञ्जीकृत गरिइएको थियो। &lt;ref name=&quot;whois&quot;&gt;{{cite web |title=Whois Search Results: wikileaks.org |url=http://whois.domaintools.com/wikileaks.org |publisher=Domaintools.com|access-date=8 December 2016}}&lt;/ref&gt;वेबसाइटको स्थापना डिसेम्बर २००६ मा भएको थियो र यसको पहिलो दस्तावेज प्रकाशित गरिइएको थियो। &lt;ref name=&quot;TIME&quot;&gt;{{cite news |title=WikiLeaks' War on Secrecy: Truth's Consequences |date=2 December 2010 |author=Calabresi, Massimo |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2034276-3,00.html |work=Time |place=New York |quote=Reportedly spurred by the leak of the Pentagon papers, Assange unveiled WikiLeaks in December 2006. |access-date=19 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520104123/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C2034276-3%2C00.html |archivedate=20 May 2013 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520104123/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C2034276-3%2C00.html |date=20 May 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Khatchdourian&quot;&gt;{{cite news |first=Raffi |last=Khatchadourian |date=7 June 2010 |url=https://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?printable=true |title=No Secrets: Julian Assange's Mission for total transparency |work=The New Yorker |access-date=8 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827012725/http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?printable=true |archivedate=27 August 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;विकिलिक्सलाई साधारणतया जुलियन असान्जद्वारा सार्वजनिक रूपले दर्शाउने गरिन्छ, जसलाई &quot;यस सङ्गठनको हृदय र आत्मा&quot; का रूपमा वर्णित गरिइएको छ, यसको संस्थापक, दार्शनिक, प्रवक्ता, मूल कोडर, आयोजक, फाइनेन्सर र बाँकी सबै &quot;। डेनियल डम्स्चिट-बर्ग, सारा ह्यारिसन, क्रिस्टिन ह्राफसन र जोसेफ फेरेल असान्जका अन्य सार्वजनिक रूपले ज्ञात सहयोगी हो जो कि परियोजनामा समावेश रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/10/24/world/24assange.html |work=The New York Times |title=WikiLeaks Founder on the Run, Trailed by Notoriety |date=23 October 2010 |last1=Burns |first1=John F. |last2=Somaiya |first2=Ravi |access-date=19 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 |title=Rudd Government blacklist hacker monitors police |work=The Australian |place=Sydney |author=Guilliatt, Richard |date=30 May 2009 |access-date=17 June 2010 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120527015312/http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/defence/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 |archive-date=27 May 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Mostrous |first=Alexi |date=4 August 2011 |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/public/life/article3114254.ece |title=He came for a week and stayed a year |place=London |work=The Times |archiveurl=http://www.thetimes.co.uk/tto/life/article3114254.ece |archivedate=4 August 2012}}{{dead link|date=March 2015}}{{subscription required}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wikileaksrevolt&quot; /&gt;ह्यारिसन सनशाइन प्रेस प्रोडक्शन्सका सदस्य हुनुका साथ-साथ असान्ज र इङ्गी राग्नार इनगासन पनि छन्। गेविन म्याकफेडेनलाई असान्जद्वारा विकिलिक्सका प्रिय निर्देशकका रूपमा स्वीकार गरिइएको थियो, सन् २०१६ मा वहाँको मृत्युको तुरुन्त पछी। विकीलीक्स मूल रूपले एउटा &quot;विकी&quot; साम्प्रदायिक प्रकाशन विधिका साथ स्थापित गरिइएको थियो, जसलाई मे २०१० सम्ममा समाप्त गरिइएको थियो। मूल स्वयंसेवकहरु अनि संस्थापकहरुलाई कहिले एसियाली असन्तुष्टता, पत्रकारहरु, गणितज्ञ र संयुक्त राज्य अमेरिका, ताइवानका स्टार्ट-अप कम्पनी प्रौद्योगिकीविदहरुका मिश्रणका रूपमा वर्णित गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.techeye.net/internet/wikileaks-sets-up-shop-in-iceland |title=Wikileaks sets up shop in Iceland – Heated pavements far nicer than Gitmo TechEye |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140210200145/http://news.techeye.net/internet/wikileaks-sets-up-shop-in-iceland |archivedate=10 February 2014 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140210200145/http://news.techeye.net/internet/wikileaks-sets-up-shop-in-iceland |date=10 February 2014 }}. News.techeye.net (15 November 2010). Retrieved 22 November 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.icenews.is/index.php/2010/11/13/wikileaks-starts-company-in-icelandic-apartment/ |title=Wikileaks starts company in Icelandic apartment IceNews – Daily News |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122222226/http://www.icenews.is/index.php/2010/11/13/wikileaks-starts-company-in-icelandic-apartment/ |archivedate=22 November 2010 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122222226/http://www.icenews.is/index.php/2010/11/13/wikileaks-starts-company-in-icelandic-apartment/ |date=22 November 2010 }}. Icenews.is (13 November 2010). Retrieved 22 November 2011. WikiLeaks is not and never has been affiliated with the well-known website Wikipedia or Wikipedia's parent organization, the Wikimedia Foundation.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Gavin MacFadyen, 76, Mentor and Defender of WikiLeaks Founder, Dies |url=https://www.nytimes.com/2016/10/28/business/media/gavin-macfadyen-dies-wikileaks.html |website=The New York Times |accessdate=1 August 2018}}&lt;/ref&gt;जून २००९ सम्ममा, वेबसाइटमा १२०० भन्दा पनि बढी पञ्जीकृत स्वयंसेवक थियो। केहि लोकप्रिय भ्रमका बावजूद, यस तथ्यसँग सम्बन्धित दुईटै साइट &quot;विकी&quot; नाम र वेबसाइट डिजाइन टेम्पलेटको उपयोग गर्दछ, विकिलिक्स र विकिपिडिया सम्बद्ध छैन्।&lt;ref name=&quot;wikigone&quot;&gt;{{cite news |url=http://motherjones.com/mojo/2010/05/wikileaks-assange-returns |title=WikiLeaks Gets A Facelift |author=Gilson, Dave |date=19 May 2010 |work=Mother Jones|access-date=17 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429130452/http://www.motherjones.com/mojo/2010/05/wikileaks-assange-returns |archivedate=29 April 2014 |url-status=live |place=San Francisco}}&lt;/ref&gt;विकियाका लागि विकीपिडिया फाउन्डेशनबाट सम्बद्ध लाभ निगम विकियाले सन् २००७ मा अनेकौं विकिलिक्स-सम्बन्धित डोमेन नाम &quot;सुरक्षात्मक ब्राण्ड माप&quot; का रूपमा खरिद गरे। २६ सेप्टेम्बर २०१८ मा, यो घोषणा गरिएको थियो कि जुलियन असान्जले विकिलिक्सका मुख्य सम्पादकका रूपमा क्रिस्टिन ह्राफसनलाई नियुक्त गरिएको थियो,&lt;ref name=&quot;aboutwikileaks&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:About |title=About WikiLeaks |publisher=WikiLeaks |date=28 February 2012 |access-date=5 December 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140410065353/https://wikileaks.org/wiki/WikiLeaks%3AAbout/ |archivedate=10 April 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=aboutwikileaks/&gt;&lt;ref name=&quot;ab&quot;&gt;{{cite news |last=Rintoul |first=Stuart |title=WikiLeaks advisory board 'pretty clearly window-dressing' |url=http://www.theaustralian.com.au/news/nation/wikileaks-advisory-board-pretty-clearly-window-dressing/story-e6frg6nf-1225967895242 |work=The Australian |place=Sydney |date=9 December 2010 |access-date=18 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140308001123/http://www.theaustralian.com.au/news/nation/wikileaks-advisory-board-pretty-clearly-window-dressing/story-e6frg6nf-1225967895242 |archivedate=8 March 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=2 |title=Inside WikiLeaks' Leak Factory |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429104335/http://www.motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=2 |archivedate=29 April 2014 |url-status=live}}. Mother Jones (6 April 2010). Retrieved 22 November 2011.&lt;/ref&gt; जबकि सङ्गठनका बयानमा भनिएको थियो कि असान्ज यसका प्रकाशकका रूपमा शेष थियो। मार्च २०१८ मा इक्वेडरद्वारा इन्टरनेटसम्म तिनीहरुको पहुँच काटिएको थियो, जब वहाँले ट्विट गरेका थिए कि ब्रिटेन रूसका विरुद्ध सर्गेई र युलिया स्क्रीपालका प्रोपागान्डासँग सम्बन्धित प्रचार युद्धलाई सञ्चालन गर्न चाहन्थे।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/media/online/wiki-giants-on-a-collision-course-over-shared-name-2065561.html |title=Wiki giants on a collision course over shared name |last1=Rawlinson |first1=Kevin |first2=Tom |last2=Peck |date=30 August 2010 |work=The Independent |place=London |access-date=1 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100912225910/http://www.independent.co.uk/news/media/online/wiki-giants-on-a-collision-course-over-shared-name-2065561.html |archivedate=12 September 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wikia.com/Press:Wikia_Does_Not_Own_Wikileaks_Domain_Names |title=Press:Wikia Does Not Own Wikileaks Domain Names |website=[[Wikia]] |publisher=[[Wikia]] |access-date=13 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140510121146/http://www.wikia.com/Press%3AWikia_Does_Not_Own_Wikileaks_Domain_Names |archivedate=10 May 2014 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140510121146/http://www.wikia.com/Press%3AWikia_Does_Not_Own_Wikileaks_Domain_Names |date=10 May 2014 }}&lt;/ref&gt;इक्वेडरले भन्यो कि उसले &quot;ती सन्देशहरुलाई जारी नगर्नका लागि एउटा प्रतिबद्धतालाई तोडिएका थियो जो अन्य राज्यहरुका साथ हस्तक्षेप गर्न सक्दछ&quot; र असान्जले भने कि वहाँ &quot;स्वतन्त्र भाषणको आफ्नो अधिकारलाई प्रयोग गरिरहेका थिए&quot;।&lt;ref name=&quot;Bridge&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Julian Assange has stepped down as the editor of WikiLeaks |url=https://www.news.com.au/world/europe/julian-assange-has-stepped-down-as-the-editor-of-wikileaks/news-story/5f616b419f7fd8154779fefe69c4c1b6 |accessdate=6 December 2018|date=27 September 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=With his internet cut off, Julian Assange steps down as editor of WikiLeaks |url=https://techcrunch.com/2018/09/27/julian-assange-wikileaks-new-editor-in-chief/ |accessdate=6 December 2018}}&lt;/ref&gt;

===उद्देश्य===


==प्रशासन==


==कानूनी स्थिति==


===सम्भावित आपराधिक अभियोजन===


===अदालतमा लिक दस्तावेजहरुको उपयोग===


==फाइनेन्सिङ्==


==लिक==


===२००६-०८===


===२००९===


===२०१०===


===राजनयिक केबल जारी===


===२०११-२०१५===


===२०१६===


===२०१७===


===२०१९===


===आगामी लिकका दाबी===


==प्रामाणिकता==


==षड्यन्त्रका सिद्धान्तहरुको प्रचार==


===सेठ रिचको हत्या===


===डेमोक्रेटिक पार्टी र हिलेरी क्लिन्टन===


==आलोचना र विवाद==


===अमेरिका विरोधी भएको आरोप===


===एन्टी-क्लिन्टन र ट्रम्प समर्थक पूर्वाग्रहको आरोप===


===रूसी प्रभावका आरोप===


===यहूदी-विरोधीको आरोप===


===लिकको सामग्रीको अतिरञ्जजित र भ्रामक वर्णन===


===अपर्याप्त गोपनीयता र व्यक्तिगत गोपनीयताको उल्लङ्घन===


===आन्तरिक सङ्घर्ष र पारदर्शिताको कमी===


===लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय समितिद्वारा मुद्दा===


==रिसेप्शन==


===पुरस्कार र प्रशंसा===


===विकिलिक्सका सम्बन्धमा राजनेताहरुद्वारा उठाइएका सार्वजनिक पद===


===अमेरिकी सरकारसँगको चिन्ता===


===विकिलिक्सलाई बदनाम गर्ने अभियान===


===लोकप्रिय संस्कृतिमा===


===इक्वेडर===


==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}


==बाह्य कडीहरू==
* {{official website|https://wikileaks.org/}}
* [https://couragefound.org/ करेज फाउन्डेशनको आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411131928/https://couragefound.org/ |date=2019-04-11 }} एउटा सङ्गठन जो कि ध्यानाकर्षण र राजनीतिक कैदीहरुलाई समर्थन गर्दछ।

==यो पनि हेर्नुहोस्==


{{Commonscat|WikiLeaks|विकिलिक्स}}

[[श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित]]
[[श्रेणी:विकिपरियोजनाहरू]]</text>
      <sha1>fk9hzqq5eabjtgk0i3i95kw8oava8ma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वाङसिङ देउराली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34067</id>
    <revision>
      <id>1393315</id>
      <parentid>1379247</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1393315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9029" sha1="gys6dqtdn7oua8cb8wves62cenfmgk9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name = 
| other_name = 
| native_name = 
| nickname = 
| settlement_type = आँधीखोला गाउँपालिका वडा नं ४
| motto = &lt;!-- चित्र र नक्सा--&gt;
| image_skyline = Wangsing Deurali.jpg
| image_caption = 
| image_flag = 
| image_seal = 
| image_map = &lt;!-- NepalSyangjaDistrictmap.png --&gt;
| mapsize = 300px
| map_caption =
|pushpin_map            = स्याङ्जा जिल्ला (गाविस तह)#गण्डकी अञ्चल#पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_map_caption =
&lt;!-- अवस्थिति --&gt;| subdivision_type = देश
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[स्याङ्जा जिल्ला]]
&lt;!-- राजनीति --&gt;| government_footnotes = 
| government_type = 
| leader_title = 
| leader_name = 
| leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
| leader_name1 = 
| established_title = &lt;!-- Settled --&gt;
| established_date = &lt;!-- क्षेत्रफल    --&gt;
| unit_pref = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = १२.९&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
| area_total_sq_mi = &lt;!-- जनसङ्ख्या   --&gt;
| population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]]
| population_footnotes = 
| population_note = 
| population_total = 2374
| population_density_km2 = auto
| population_blank1_title = जातीयता
| population_blank2_title = Religions
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]]
| utc_offset = +५:४५
| timezone_DST = 
| utc_offset_DST = 
|coordinates            = {{coord|28.19|83.79|type:city_region:NP|display=inline,title}}
| elevation_footnotes = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code = 
| area_code = 
| blank_name = 
| blank_info = 
| website = 
| footnotes = 
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|पश्चिमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[गण्डकी अञ्चल]], [[स्याङ्जा जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। साबिक बाङसिङ देउराली गाउँ विकास समितिका १-९ वटा वडाहरु समाहित गरि हाल [[आँधीखोला गाउँपालिका]] [https://web.archive.org/web/20241113141323/https://aandhikholamun.gov.np/content/%E0%A4%86%E0%A4%81%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%96%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A4%BE%C2%A0%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%89%E0%A4%81%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF वडा नं ४] बनेको हो। यस वडा को क्षेत्रफल १२.९ वर्ग [https://sthaniya.gov.np/gis/ किमि] र जनसंख्या राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार १७७९ रहेको छ। जसमा पूरुष  ८२९ र महिला ९५० रहेका छन। साथै घरधुरी संख्या ५६४ रहेको छ।[https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population?province=4&amp;district=44&amp;municipality=3 1] यो आँधीखोला गाउँपालिकाको वडा नम्बर ४ हो।
[[चित्र:श्रवण कुमार पोखरी.jpg|अङ्गुठाकार]]
यहाँ श्रवणकुमारको मन्दिर रहेको छ श्रबणकुमार अन्धा वाआमालाई पानी खुवाउन पुगेको [[श्रवणकुमार पोखरी|पोखरी]] रहेको छ, जहाँ श्रवणकुमारलाई बाण लागेको थियो।    [[ब्राह्मण|बाहुन]], [[क्षेत्री]], [[दमाई जाति|दमाई]], [[विश्वकर्मा जाति|कामी]] र [[सार्की जाति|सार्की]] जातिको बसोबास रहेको यो गाउँ दुईतिरबाट सामुदायिक वनले घेरिएको छ । पर्यटकीय क्षेत्र पञ्चासे र डहरे देउरालीको काखमा अवस्थित यस गाविसको छिमेकमा [[बाँगेफड्के]] , [[कास्की जिल्ला|कास्की]]को भदौरे तामागी, [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]]को आर्थर का साथै [[विचारी चौतारा]], [[चिलाउनेवास]] र [[सेतीदोभान]] गाविस रहेका छन ।

==यातायात==
वाङसिङ देउराली गाविस हालको [[आँधीखोला गाउँपालिका]] वडा नं ४ बाङसिङ पुग्नका लागि [[सिद्दार्थ राजमार्ग]]को [[फेदीखोला गाउँपालिका|फेदीखोला]] गाविस अन्तर्गत खड्केटारीबाट भाटखोला,[[बाँगेफड्के]] गाविस हालको [[फेदीखोला गाउँपालिका|फेदिखोला गाउँपालिका]] वडा नं ५ बागेफड्के हुदै &lt;ref&gt;{{Cite web |title=आँधिखोला गाउँपालिकाको संक्षिप्त परिचय {{!}} आँधिखोला गाउँपालिका, गाउँकार्यपालिकाको कार्यालय |url=https://aandhikholamun.gov.np/content/%E0%A4%86%E0%A4%81%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%96%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A4%BE%C2%A0%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%89%E0%A4%81%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF |access-date=2024-12-01 |website=aandhikholamun.gov.np |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113141323/https://aandhikholamun.gov.np/content/%E0%A4%86%E0%A4%81%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%96%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A4%BE%C2%A0%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%89%E0%A4%81%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF |archive-date=2024-11-13}}&lt;/ref&gt;पार गरेर एक पर्यटकीय सडक प्रयोग गर्न सकिन्छ । यसका साथै सिद्दार्थ राजमार्गको [[पुतलीबजार नगरपालिका]] अन्तर्गत नौडाँडाबाट नौडाँडा कार्कीनेटा सडकखण्डबाट सेतीदोभान गाविसलाई पार गरेर पनि उक्त स्थान पुग्न सकिन्छ ।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
[https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population?province=4&amp;district=44&amp;municipality=3 १. राष्ट्रिय जनगणना २०७८ https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population?province=4&amp;district=44&amp;municipality=3]{{स्याङ्जा जिल्लाका गाविस तथा नगरपालिकाहरू}}
[[श्रेणी:स्याङ्जा जिल्लाका ठाउँहरू]]</text>
      <sha1>gys6dqtdn7oua8cb8wves62cenfmgk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>माक्सवेल समीकरण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43455</id>
    <revision>
      <id>1393311</id>
      <parentid>1355223</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T18:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1393311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6955" sha1="fppurwqzepkrtr5tg7dd6qmirkxmueo" xml:space="preserve">[[चित्र:James Clerk Maxwell big.jpg|thumb|right|जेम्स क्लर्क माक्सवेल]]

[[विद्युत्चुम्बकत्व]]का क्षेत्रमा ''' माक्सवेल समीकरण''' चार समीकरणहरूको एक समूह हो जो [[वैद्युत क्षेत्र]], [[चुम्बकीय क्षेत्र]], वैद्युत आवेश, एवं विद्युत धाराका अन्तर्सम्बधहरूको गणितीय व्याख्या गर्दछन्। यी समीकरण सन १८६१मा [[जेम्स क्लर्क माक्सवेल]]का शोधपत्रमा छपे थिए, जसको शीर्षक थियो - '''अन फिजिकल लाईन्स अफ फोर्स''' ।

मैक्सवेलको समीकरणहरूको आधुनिक स्वरूप निम्नवत छ :

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;8&quot; cellspacing=&quot;0&quot; 
|[[गाउसको नियम]]
| &lt;math&gt;\nabla \cdot \mathbf{E} = \frac {\rho} {\epsilon_0}&lt;/math&gt;
|-
|[[चुम्बकत्व]]का लागि [[गाउसको नियम (चुम्बकत्व)|गाउसको  नियम]] 
| &lt;math&gt;\nabla \cdot \mathbf{B} = 0&lt;/math&gt;
|-
|[[फैराडेको प्रेरणको नियम]]
| &lt;math&gt;\nabla \times \mathbf{E} = -\frac{\partial \mathbf{B}} {\partial t}&lt;/math&gt;
|-
|[[एम्पीयरको नियम]] &lt;/br&gt;    मैक्सवेल द्वारा यसमा  [[विस्थापन धारा]] (displacement current)का समावेशका साथ  
| &lt;math&gt;\nabla \times \mathbf{B} = \mu_0 \mathbf{J} + \mu_0 \epsilon_0 \frac{\partial \mathbf{E}} {\partial t}&lt;/math&gt; &lt;math&gt;&lt;/math&gt;
|}

माथिोक्त समीकरणहरूमा [[लारहरुज बलको नियम]] पनि सम्मिलित गर्न लिनमा शास्त्रीय विद्युतचुम्बकत्वको सम्पूर्ण व्याख्या हुन पाउँछ।
&lt;/br&gt;

== यी पनि हेर्नुहोस् ==

* [[विद्युतचुम्बकीय तरङ्गको समीकरण]]
* [[लरहरुज बल]]
* [[एम्पीयरको नियम]]
* [[वैद्युत जनित्र]] (Electrical generator)
* [[ट्रान्सफार्मर]]

== वाह्य सूत्र ==
=== आधुनिक ===
* [http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch11/ch11.html Electromagnetism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110603233123/http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch11/ch11.html |date=2011-06-03 }}, B. Crowell, Fullerton College
* [http://farside.ph.utexas.edu/~rfitzp/teaching/jk1/lectures/node6.html Lecture series: Relativity and electromagnetism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030803151533/http://farside.ph.utexas.edu/~rfitzp/teaching/jk1/lectures/node6.html |date=2003-08-03 }}, R. Fitzpatrick, University of Texas at Austin
* [http://www.physnet.org/modules/pdfmodules/m210.pdf ''Electromagnetic waves from Maxwell's equations''] on [http://www.physnet.org Project PHYSNET].
* [http://ocw.mit.edu/OcwWeb/Physics/8-02Electricity-and-MagnetismSpring2002/VideoLectures/index.htm MIT Video Lecture Series (३० x ५० minute lectures)- Electricity and Magnetism] Taught by Professor [[Walter Lewin]].

=== ऐतिहासिक ===
* [http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._1 A Treatise on Electricity And Magnetism - Volume १ - १८७३] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627013509/http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._1 |date=2007-06-27 }} - Posner Memorial Collection - Carnegie Mellon University
* [http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._2 A Treatise on Electricity And Magnetism - Volume २ - १८७३] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627013446/http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._2 |date=2007-06-27 }} - Posner Memorial Collection - Carnegie Mellon University
* [http://www.zpenergy.com/modules.php?name=Downloads&amp;d_op=getit&amp;lid=60 Original Maxwell Equations] - Maxwell's २० Equations in २० Unknowns - PDF
* [https://web.archive.org/web/20081217035457/http://blazelabs.com/On%20Faraday%27s%20Lines%20of%20Force.pdf On Faraday's Lines of Force - १८५५/५६] Maxwell's first paper (Part १ &amp; २) - Compiled by Blaze Labs Research (PDF)
* [https://web.archive.org/web/20080406182956/http://www.vacuum-physics.com/Maxwell/maxwell_oplf.pdf On Physical Lines of Force - १८६१] Maxwell's १८६१ paper describing magnetic lines of Force - Predecessor to १८७३ Treatise
* [http://books.google.com/books?vid=ISBN0486495604&amp;id=duyKrTNps_AC&amp;pg=PA526&amp;lpg=PA526&amp;dq=%22A+Dynamical+Theory+of+the+Electromagnetic+Field%22&amp;sig=twd-S431TklLmLLYbdZMKfl7H0g A Dynamical Theory Of The Electromagnetic Field - १८६५] Maxwell's १८६५ paper describing his २० Equations in २० Unknowns - Predecessor to the १८७३ Treatise
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_1.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_2.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_3.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_4.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_5.pdf
* http://www.zpenergy.com/downloads/Maxwell_1864_6.pdf
* [http://www.electromagnetism.demon.co.uk/z014.htm Catt, Walton and Davidson. &quot;The History of Displacement Current&quot;. ''Wireless World'', March १९७९.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506120012/http://www.electromagnetism.demon.co.uk/z014.htm |date=2008-05-06 }}

=== फीनमान द्वारा मैक्सवेल समीकरणहरूको व्युत्पत्ति ===
* [http://uk.arxiv.org/abs/hep-ph/0106235 Feynman's derivation of Maxwell equations and extra dimensions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420061500/http://uk.arxiv.org/abs/hep-ph/0106235 |date=2015-04-20 }}

=== अन्य ===
[http://www.irregularwebcomic.net/1420.html Simple explanation of the equations and their physical implications] - David Morgan-Mar - [[Irregular Webcomic!]]
* [http://physicsweb.org/articles/world/17/10/2 According to an article in Physicsweb, the Maxwell equations rate as &quot;The greatest equations ever&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714042750/http://physicsweb.org/articles/world/17/10/2 |date=2007-07-14 }}

{{Commonscat|Maxwell's equations}}

[[श्रेणी:भौतिकी]]</text>
      <sha1>fppurwqzepkrtr5tg7dd6qmirkxmueo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ढाँचा:Infobox recurring event</title>
    <ns>10</ns>
    <id>57952</id>
    <revision>
      <id>1393330</id>
      <parentid>1175631</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nirmal Dulal</username>
        <id>4744</id>
      </contributor>
      <origin>1393330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4359" sha1="igt06eajuhvkczcas3gzyz3voichm5h" xml:space="preserve">{{Infobox
| above  = {{br separated entries&lt;!--
  --&gt;|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}}&lt;!--
  --&gt;|{{#if:{{{native_name|}}}|&lt;div style=&quot;display:inline;&quot; class=&quot;nickname&quot; {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang=&quot;{{{native_name_lang}}}&quot;}}&gt;{{{native_name}}}&lt;/div&gt;}}&lt;!--
  --&gt;}}

| image       = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|size={{{logo_size|{{{logosize|}}}}}}|sizedefault=frameless|alt={{{logo_alt|}}}}}
| caption     = {{{logo_caption|}}}

| image2      = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|sizedefault=frameless|alt={{{alt|}}}}}
| caption2    = {{{caption|}}}

| label1      = अवस्था
| data1       = {{{status|}}}

| label2      = शैली
| data2       = {{{genre|}}}

| label3      = {{#if:{{{dates|}}}|मिति|मिति(हरू)}}
| data3       = {{#if:{{{dates|}}}|{{{dates}}}|{{{date|}}}}}

| label4      = आरम्भ
| data4       = {{{begins|}}}

| label5      = समाप्ति
| data5       = {{{ends|}}}

| label6      = आवृत्ति
| data6       = {{{frequency|}}}

| label7      = स्थान
| data7       = {{{venue|}}}

| label8      = स्थान(हरू)
| data8       = {{{location|}}}

| label9      = निर्देशाङ्क
| data9       = {{{coordinates|}}}

| label10     = देश
| data10      = {{{country|}}}

| label11     = सक्रिय वर्ष
| data11      = {{{years_active|}}}

| label12     = {{#if:{{{established|}}}|स्थापना|{{#if:{{{founded|}}}|स्थापना|उद्घाटन}}}}
| data12      = {{#if:{{{established|}}}|{{{established|}}}|{{#if:{{{founded|}}}|{{{founded|}}}|{{{first|}}}}}}}

| label13     = {{#if:{{{founders|}}}|संस्थापक|{{#if:{{{founder_title|}}}|{{{founder_title|}}}|संस्थापक}}}}
| data13      = {{#if:{{{founders|}}}|{{{founders|}}}|{{{founder_name|}}}}}

| label14     = हालैको
| data14      = {{{last|}}}

| label15     = पछिल्लो संस्करण
| data15      = {{{prev|}}}

| label16     = अघिल्लो संस्करण
| data16      = {{{next|}}}

| label17     = {{#if:{{{participants_title|}}}|{{{participants_title|}}}|सहभागीहरू}}
| data17      = {{{participants|}}}

| label18     = उपस्थिति
| data18      = {{{attendance|}}}

| label19     = क्षमता
| data19      = {{{capacity|}}}

| label20     = क्षेत्र
| data20      = {{{area|}}}

| label21     = बजेट
| data21      = {{{budget|}}}

| label22     = {{#if:{{{events|}}}|प्रमुख कार्यक्रम|गतिविधि}}
| data22      = {{#if:{{{events|}}}|{{{events|}}}|{{{activity|}}}}}

| label23     = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_title}}}|नेतृत्वकर्ता}}
| data23      = {{{leader_name|}}}

| label24     = {{#if:{{{patrons|}}}|संरक्षक|संरक्षक(हरू)}}
| data24      = {{#if:{{{patrons|}}}|{{{patrons}}}|{{{patron|}}}}}

| label25     = {{#if:{{{organizer|{{{organized|}}}}}}|आयोजक|आयोजन}}कर्ता
| data25      = {{#if:{{{organizer|{{{organized|}}}}}}|{{{organizer|{{{organized}}}}}}|{{{organiser|{{{organised|}}}}}}}}

| label26     = दाखिल&amp;nbsp;स्थिति
| data26      = {{{filing|}}}

| label27     = मानिस
| data27      = {{{people|}}}

| label28     = {{#if:{{{members|}}}|सदस्यहरू|सदस्य}}
| data28      = {{#if:{{{members|}}}|{{{members|}}}|{{{member|}}}}}

| label29     = {{#if:{{{sponsors|}}}|प्रायोजकहरू|प्रायोजक}}
| data29      = {{#if:{{{sponsors|}}}|{{{sponsors|}}}|{{{sponsor|}}}}}

| label30     = पुरस्कार राशि
| data30      = {{{prize_money|}}}

| label31     = {{{free_label}}}
| data31      = {{#if:{{{free_label|}}}|{{{free_text|}}}}}

| label32     = वेबसाइट
| data32      = {{#if:{{{homepage|{{{URL|}}}}}}|{{{homepage|{{{URL}}}}}}|{{{website|}}}}}

| data33  = {{#if:{{{current|}}}{{{current_season|}}}|[[File:Current event clock.svg|15px|alt=|link=]] ''{{#if:{{{current|}}}|{{{current}}}|[[{{{current_season}}}]]}}''}}

| below       = {{{footnotes|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>igt06eajuhvkczcas3gzyz3voichm5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपाल प्रिमियर लिग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62647</id>
    <revision>
      <id>1393323</id>
      <parentid>1393053</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NPLOffical</username>
        <id>81675</id>
      </contributor>
      <origin>1393323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35828" sha1="tf846xovivtq2k80pxp4rn49tbpzrds" xml:space="preserve">{{छोटो विवरण|नेपालको एक व्यावसायिक क्रिकेट लिग}}
{{Infobox cricket tournament main
| name              = {{पृष्ठको नाम}}
| image             = Nepal Premier League(2024).png
| caption           = {{ubl|''फेस्टिबल अफ हिमालयज''}}
| image_size        = 250px
| country           = {{झण्डा|नेपाल}}
| administrator     = [[नेपाल क्रिकेट सङ्घ]] (क्यान)
| cricket format    = [[ट्वान्टी२०]] 
| first             = [[नेपाल प्रिमियर लिग २०८१|२०८१]]
| last              =[[नेपाल प्रिमियर लिग २०८३|२०८३]] 
| next              = [[नेपाल प्रिमियर लिग २०८४|२०८४]]
| current           = [[नेपाल प्रिमियर लिग २०८३|२०८३]] &lt;!-- Add only while tournament is in progress--&gt;
| tournament format = [[राउन्ड-रोबिन प्रतियोगिता|राउन्ड रोबिन]] र [[प्लेअफ]]
| participants      = [[#टोलीहरू|८]]
| champions         = 
| trophy holder     = 
| most successful   = 
| qualification     = 
| most runs         = 
| most wickets      =  
| TV                = * '''नेपाल'''
#[[स्टार स्पोर्ट्स]] (टेलिभिजन) &lt;ref name=&quot;NPLRights&quot; &gt;{{Cite web |title=CAN grants Star Sports the right to broadcast Nepal Premier League |url=https://kathmandupost.com/sports/2024/11/15/can-grants-star-sports-the-right-to-broadcast-nepal-premier-league |access-date=2024-11-15 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt;
#[[डिस होम|डिस होम गो]] (ओटिटी)
#Action Sports HD (इन्टरनेट) &lt;ref name=&quot;NPLRights2&quot; &gt;{{Cite web|title=Action Sports To Broadcast NPL on YouTube|url=https://thesportsy.com/cricket/npl/action-sports-to-broadcast-npl-on-youtube/|website=thesportsy.com|language=अङ्ग्रेजी}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*'''International'''
[[#प्रसारकहरूको सूची|प्रसारकहरूको सूची]]
| website           = {{url|https://nplcricketleague.com/}}
}}
{{Season sidebar
|image = 
|caption = 
|title = संस्करण 
|list  = 
}}
{{Infobox
|bodyclass = hlist nowraplinks
|headerstyle = border-top:1px solid #aaa
|header1 = प्रतियोगिता
|data2 = 
* [[नेपाल प्रिमियर लिग २०८१|२०८१]]
* [[नेपाल प्रिमियर लिग २०८२|२०८२]]
* [[नेपाल प्रिमियर लिग २०८३|२०८३]]
* [[नेपाल प्रिमियर लिग २०८४|२०८४]]
* [[नेपाल प्रिमियर लिग २०८५|२०८५]]
}}

'''नेपाल प्रिमियर लिग''' प्रायोजनका कारण '''सिद्धार्थ बैंक एनपिएल''' नामले पनि चिनिने, नेपालमा हरेक वर्ष आयोजना हुने पुरुष ट्वान्टी–२० (टी–२०) क्रिकेट लिग हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Siddhartha Bank title-sponsored Nepal Premier League live on Star Sports |url=https://risingnepaldaily.com/news/52038 |access-date=2024-11-16 |website=GorakhaPatra}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Siddhartha Bank named title sponsor of Nepal Premier League |url=https://kathmandupost.com/cricket/2024/11/16/siddhartha-bank-named-title-sponsor-of-nepal-premier-league |access-date=2024-11-16 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt; वि.सं २०८१ मा [[नेपाल क्रिकेट सङ्घ]]द्वारा स्थापित यस लिगमा आठ वटा प्रदेश/सहरमा आधारित फ्रेन्चाइज टोलीहरू रहेका छन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eight teams announced for Nepal Premier League |url=https://kathmandupost.com/cricket/2024/10/02/can-planning-to-develop-npl-into-a-global-premier-event |access-date=2024-11-16 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt; उद्घाटन सत्र २०८१ साल मङ्सिर १५ देखि ६ पौष २०८१ सम्म आयोजना गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/can-unveils-annual-sports-calendar-for-2024/ |title=CAN unveils annual sports calendar for 2024 |work=MyRepublica |access-date=9 August 2024}}&lt;/ref&gt; प्रतियोगितामा [[राउन्ड-रोबिन प्रतियोगिता]]को प्रयोग भएको थियो र शीर्ष टोली प्लेअफमा पुगेका थिए।

== इतिहास ==

===नेपाल टी–२० लिग असफल===
वि.सं २०७९ मा [[नेपाल क्रिकेट सङ्घ]]ले भारतीय खेलकुद व्यवस्थापन कम्पनी सेभेन थ्री स्पोर्ट्ससँग एक वर्षका लागि रु ३३ करोडको सम्झौता गरी नेपालमा फ्रेन्चाइज ट्वान्टी–२० लिग प्रतियोगिता आयोजना गरेको थियो। यद्यपि, लिग म्याच फिक्सिङ र भ्रष्टाचार जस्ता धेरै द्वन्द्व र आरोपहरूले घेरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nepal T20 League: CIB says 3 Nepali, 4 foreign players involved in spot-fixing |url=https://english.onlinekhabar.com/nepal-t20-league-cib-fixing.html |access-date=29 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.onlinekhabar.com/nepal-t20-league-icc-team-inspect.html |title=Nepal T20 League: ICC team inspects spot-fixing allegations and returns |work=Onlinekhabar |access-date=29 August 2024}}&lt;/ref&gt;

वि.सं २०७९ पौष १९ मा काठमाडौं नाइट्स र विराटनगर सुपर किंग्सबीचको खेल दुई घण्टा ढिलो गरी खेलाडीहरूले भुक्तानी नपाएपछि मैदान उत्रन अस्वीकार गरेको थियो। खेलाडीहरुले प्रतियोगिता सुरु हुनुभन्दा अगाडि ४० प्रतिशत र बाँकी ६० प्रतिशत प्रतियोगिता अवधिभर पाउने गरी सम्झौता भएको थियो । पोखरा एभेन्जर्स र लुम्बिनी अल स्टार्सका खेलाडीले मात्रै सम्झौता रकमको ५० प्रतिशत भुक्तानी पाएका छन् भने बाँकी खेलाडीले भने अझै भुक्तानी गरेका छैनन् । क्रिकेट संघ नेपालका अधिकारीहरुले खेलाडीलाई भुक्तानी दिने आश्वासन दिएपछि खेल सुचारु भएको हो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Match-fixing, pay issues rock Nepal T20 League |url=https://kathmandupost.com/cricket/2023/01/04/match-fixing-pay-issues-rock-nepal-t20-league |access-date=2023-01-10 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt; त्यसपछि काठमाडौं नाइट्सका कप्तान ज्ञानेन्द्र मल्लले वि.सं २०७९ पौष २० मा आफ्नो एक टोलीका साथीलाई म्याच फिक्सिङको लागि सम्पर्क गरिएको खुलासा गरे । घटनाको बारेमा आईसीसीको भ्रष्टाचार विरोधी इकाईलाई जानकारी गराएपछि दावीहरूको छानबिन गर्न टोली नेपाल पठाइएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-01-06 |title=Nepal T20 League: ICC team inspects spot-fixing allegations and returns |url=https://english.onlinekhabar.com/nepal-t20-league-icc-team-inspect.html |access-date=2023-01-10 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरोले घटनाको अनुसन्धान गर्न विशेष टोली पनि गठन गरेको छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CAN comes up with contradictory statement on fixing |url=https://kathmandupost.com/cricket/2023/01/04/can-comes-up-with-contradictory-statement-on-fixing |access-date=2023-01-10 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt; १ ] केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरोले घटनाको अनुसन्धान गर्न विशेष टोली पनि गठन गरेको छ। [ १२ ] [ १३ ] ब्यूरोले आफ्नो प्रारम्भिक अनुसन्धानमा स्पट फिक्सिङको आरोपमा तीन नेपाली खेलाडी र चार विदेशी खेलाडीमाथि नजिकबाट नजर राखेको खुलासा गरेको छ । घटनामा आयोजना गर्ने खेलकुद व्यवस्थापन कम्पनी सेभेन थ्री स्पोर्ट्सको पनि संलग्नता रहेको अनुसन्धानले प्रमाण फेला पारेको छ।.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-01-08 |title=Nepal T20 League: CIB says 3 Nepali, 4 foreign players involved in spot-fixing |url=https://english.onlinekhabar.com/nepal-t20-league-cib-fixing.html |access-date=2023-01-10 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;  यसले लिग बन्द गर्न जान्छ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-01-08 |title=Police investigation reveals 10 people were involved in spot-fixing in Nepal T-20 League |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/police-investigation-reveals-10-people-were-involved-in-spot-fixing-in-nepal-t-20-league  |access-date=2023-01-10 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 

=== स्थापना ===
२०८१ असार २१ मा, [[नेपाल क्रिकेट सङ्घ]]ले नेपाल प्रिमियर लिगको घोषणा गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=क्यानले नेपाल प्रिमियर लिग आयोजना गर्ने |url=https://www.nepalpress.com/2024/07/05/485272/ |date=२०८१ असार २१ |access-date=२०८१ मङ्सिर ८ |website=kathmandupost.com |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt; २०८१ साउन १८ मा, क्यानले फ्रेन्चाइज स्वामित्वको लागि प्रस्तावहरू आमन्त्रित गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=CAN to organize Nepal Premier League in November and December|url=https://kathmandupost.com/cricket/2024/07/06/can-to-organise-nepal-premier-league-in-november-and-december |access-date=9 August 2024 |work=The Kathmandu Post |language=en-US}}&lt;/ref&gt; लिगको आधिकारिक लोगो २०८१ भदौ ३ गते सार्वजनिक गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |title=CAN issues RFP for Nepal Premier League franchise ownership |url=https://www.cricnepal.com/can-issues-rfp-for-nepal-premier-league-franchise-ownership |access-date=9 August 2024 |work=Cricnepal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Request for Proposal (RFP) for Franchise Ownership |url=https://cricketnepal.org.np/press_release/request-for-proposal-rfp-for-franchise-ownership/ |access-date=9 August 2024 |website=Cricket Association of Nepal (CAN) |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807132609/https://cricketnepal.org.np/press_release/request-for-proposal-rfp-for-franchise-ownership/ |archive-date=7 August 2024 }}&lt;/ref&gt; [[नेपाल क्रिकेट सङ्घ]]ले २०८१ को नेपाल प्रिमियर लिगमा [[नेपालका सहरहरूको सूची|नेपालका प्रमुख सहर]]को प्रतिनिधित्व गर्ने गरी आठ टोलीको सहभागिता रहने घोषणा गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricnepal.com/nepal-premier-league-to-feature-eight-teams |title=Nepal Premier League to feature eight teams |work=Cricnepal |access-date=30 August 2024}}&lt;/ref&gt; यो [[एभरेष्ट प्रिमियर लिग]] र [[नेपाल टी-२० लिग]] जस्ता अघिल्लो लिगहरू भन्दा महत्त्वपूर्ण विस्तार हो, जसमा केवल ६ टोलीहरू सामेल थिए।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://english.khabarhub.com/2024/31/392030/ |title=CAN announces eight franchises for Nepal Premier League |work=Khabarhub |access-date=31 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricnepal.com/can-reveals-eight-team-names-for-nepal-premier-league |title=CAN reveals eight team names for Nepal Premier League |work=Cricnepal |access-date=31 August 2024}}&lt;/ref&gt;

टोलीको स्वामित्व निर्धारण गर्न २०८१ भदौ २० मा सार्वजनिक भएको थियो। क्यानले नेपाल प्रिमियर लिगका लागि आठ टोलीहरूलाई १६,८८,९३,२३१ नेपाली रुपैयाँमा बोलपत्र प्रक्रियामार्फत बिक्री गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricnepal.com/franchise-auction-confirms-owners-for-all-eight-teams-in-nepal-premier-league |title=Franchise auction confirms owners for all eight teams in Nepal Premier League |work=Cricnepal |access-date=11 September 2024}}&lt;/ref&gt; [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]को प्रतिनिधित्व गर्ने टोलीलाई नेपाल टी–ट्वान्टी क्रिकेट प्रालिले सर्वाधिक रु ३,५७,००,००० मा, [[काठमाडौँ]]को प्रतिनिधित्व गर्ने टोलीलाई [[कान्तिपुर पब्लिकेशन्स]]ले रु ३,३३,३३,३३९ मा र कर्णालीको प्रतिनिधित्व गर्ने टोलीलाई हिमालयन विल्डर्सले रु १,११,७०,००० मा खरिद गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://neplays.com/archives/144731 |title=NPL Franchise Teams Sold, Pokhara Fetches Highest Price |work=Neplays |access-date=11 September 2024}}&lt;/ref&gt; 

=== लोगो ===

नेपाल प्रिमियर लिगको लोगोले नेपालको भावना र सम्पदा झल्काउँछ। लोगोमा प्रतिष्ठित [[खुकुरी]]लाई क्रिकेट ब्याटसँग जोडिएको छ, जुन [[गोरखाली|गोर्खाली]]हरूको वीरता र नेपाली क्रिकेटको सारको प्रतीक हो। यसमा नेपालको राष्ट्रिय प्रतीकहरूबाट प्रेरित तत्वहरू पनि छन्: झण्डाबाट सूर्य र चन्द्रमा, नेपाली क्रिकेटलाई विश्वव्यापी रूपमा माथि उकास्ने महत्वाकांक्षाको प्रतिनिधित्व गर्दछ। यो डिजाइन [[सगरमाथा]]बाट प्रेरित छ, जसले विश्वव्यापी क्रिकेट क्षेत्रमा नयाँ उचाईमा पुग्ने लिगको आकांक्षाको प्रतीक हो। &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://x.com/OfficialNPLT20/status/1825785404311622041/photo/1 |title=Official NPL Logo and Symbolism |work=Official NPL Twitter |access-date=23 August 2024}}&lt;/ref&gt;


== खेलाडी लिलामी, टोली संरचना, र परिश्रमिक==
टोलीहरूले लिलामी मार्फत खेलाडीहरू प्राप्त गर्छन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricnepal.com/nepal-premier-league-auction-to-feature-142-players |title=Nepal Premier League auction to feature 142 players |work=Cricnepal |access-date=5 October 2024}}&lt;/ref&gt; प्रत्येक टोलीमा १६ खेलाडीहरूको हुन्छन् जसमा चार विदेशी खेलाडीहरू रहन्छन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wicketnepal.com/2024/09/8-marquee-players-in-nepal-premier-league-to-earn-npr-2-million-find-out-which-player-represents-which-team/ |title=8 Marquee Players in Nepal Premier League to Earn NPR 2 Million: Find Out Which Player Represents Which Team |work=Wicket Nepal |access-date=5 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricnepal.com/why-the-lucky-draw-system-in-the-nepal-premier-league-misses-the-mark |title=Why the Lucky Draw System in the Nepal Premier League Misses the Mark |work=Cricnepal |access-date=5 October 2024}}&lt;/ref&gt; 
लक्की ड्रबाट एक मार्की खेलाडी, तीन क वर्गका खेलाडीहरू, चार ख बर्गका खेलाडीहरू, तीन ग बर्ग खेलाडीहरू र ट्यालेन्ट हन्टबाट एक खेलाडी छानिन्छन्। लिलामीमा नबिकेका खेलाडी प्रतिस्थापन खेलाडी बन्न सक्छन्।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricnepal.com/nepal-premier-league-auction-everything-you-need-to-know |title=Nepal Premier League auction: Everything you need to know |work=Cricnepal |access-date=6 October 2024}}&lt;/ref&gt;

अन्य उल्लेखनीय नियमहरू, २०८१ को संस्करण अनुसार, समावेश छन्:

*लिलामी चरण (३ क वर्ग, ४ ख वर्ग र ३ ग वर्ग)बाट टोलीले १० जनासम्म खेलाडी खरिद गर्न सक्नेछन्।
**क वर्गका खेलाडीहरूको आधारभूत मूल्य: रु १० लाख देखि १५ लाख सम्म
**ख बर्गका खेलाडीहरूको आधारभूत मूल्य: रु ५ लाख देखि १० लाख सम्म
**ग बर्गका खेलाडीहरूको आधारभूत मूल्य: रु २ लाख देखि ५ लाख सम्म

उच्चतम बोलीमा परेका; यदि दुई वा दुई भन्दा बढीले अधिकतम रकमको लागि बोली लगायो भने खेलाडी कुन टोलीमा जानेछ भनेर चिट्ठाले निर्णय गर्नेछ।

लिलामीमा परेका खेलाडीको लिलामीमा बढीमा ९० लाख खर्च गर्न पाइनेछ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2024/10/1550048/a-maximum-of-90-lakhs-can-be-spent-on-npl-auctions |title=एनपिएलको अक्सनमा बढीमा ९० लाख खर्च गर्न पाउने |work=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=२०८१ असोज १९}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''नेपाल प्रिमियर लिग २०८१ को लिलामीमा सर्वाधिक कमाउने खेलाडीहरू&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=12 players sold at highest price at Nepal Premier League auction
|url=https://kathmandupost.com/cricket/2024/10/07/12-players-sold-at-highest-price-at-nepal-premier-league-auction |access-date=7 October 2024 |website=The Kathmandu Post |language=en}}&lt;/ref&gt;
!खेलाडी
!टोली
!पारिश्रमिक
|-
|[[आरिफ शेख]]
|सुदूरपश्चिम रोयल्स
|रू १५ लाख
|-
|[[अनील साह]]
|जनकपुर बोल्ट्स
|रू १५ लाख
|-
|[[भीम सार्की]]
|काठमाडौँ गोर्खाज
|रू १५ लाख
|-
|[[विवेक यादव]]
|लुम्बिनी लायन्स
|रू १५ लाख
|-
|[[गुलसन झा]]
|कर्णाली याक्स
|रू १५ लाख
|-
|[[ललित राजवंशी]]
|जनकपुर बोल्ट्स
|रू १५ लाख
|-
|[[लोकेश बम]]
|विराटनगर किङ्ग्स
|रू १५ लाख
|-
|[[प्रतिश जिसी|प्रतिस जिसी]]
|विराटनगर किङ्ग्स
|रू १५ लाख
|-
|[[सागर ढकाल]]
|पोखरा एभेन्जर्स
|रू १५ लाख
|-
|[[शाहब आलम]]
|काठमाडौँ गोर्खाज
|रू १५ लाख
|-
|[[सूर्य तामाङ]]
|लुम्बिनी लायन्स
|रू १५ लाख
|-

|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''जम्मा'''
|रू १ करोड ८० लाख
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''औसत पारिश्रमिक'''
|रू १५ लाख
|}

== टोलीहरू ==
२०८१ सिजन सम्म, लिगमा नेपालभरका प्रान्त/शहरहरूमा आधारित आठ टोलीहरू छन्।

{{Location map+|Nepal|width=500|float=center|caption=सबै ८ एनपिएल टोलीहरू प्रदेश/सहरहरूमा आधारित छन्|places=
 {{Location map~|Nepal|coordinates={{coord|26|27|N|87|16|E}}|position=top|mark=orange pog.svg
|label=[[विराटनगर किङ्ग्स]]}}
 {{Location map~|Nepal|coordinates={{coord|27|41|N|84|26|E}}|position=bottom|mark=blue pog.svg|
|label=[[चितवन राइनोज]]}}
 {{Location map~|Nepal|coordinates={{coord|26|43|N|85|55|E}}|position=top|label=जनकपुर बोल्ट्स}}
 {{Location map~|Nepal|coordinates={{coord|29|16|N|82|11|E}}|position=top|mark=red pog.svg
|label=कर्णाली याक्स}}
 {{Location map~|Nepal|coordinates={{coord|27|42|N|85|18|E}}|position=top||mark=green pog.svg|
label=[[काठमाडौँ गोर्खाज]]}}
 {{Location map~|Nepal|coordinates={{coord|27|28|N|83|16|E}}|position=bottom|mark=yellow pog.svg|
label=लुम्बिनी लायन्स}}
 {{Location map~|Nepal|coordinates={{coord|28|12|N|83|59|E}}|position=left|mark=pink pog.svg|
label=[[पोखरा एभेन्जर्स]]}}
 {{Location map~|Nepal|coordinates={{coord|28|54|N|80|35|E}}|position=bottom|mark=purple pog.svg
|label=सुदूरपश्चिम रोयल्स}}
}}

&lt;div style=&quot;overflow:auto&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!colspan=&quot;2&quot; | टोली
! प्रदेश/सहर
! प्रदापण
! कप्तान
! मुख्य प्रशिक्षक
! मालिक
! लिलामी
! प्रस्तावित गृह मैदान
|-
| style=&quot;background:#d6c014&quot; |
| [[विराटनगर किङ्ग्स]]
| [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]
| २०८१
| [[सन्दीप लामिछाने]]
|{{flagicon|IRE|cricket}} [[केभिन ओ ब्रायन]]
| एमएडी ड्रिम स्पोर्ट्स
| १.५१ करोड
|[[गिरिजाप्रसाद कोइराला क्रिक्रेट रङ्गशाला]]
|-
| style=&quot;background:#2e2b36&quot; |
| [[चितवन राइनोज]]
| [[चितवन जिल्ला|चितवन]]
| २०८१
|
|{{flagicon|IND}} [[उमेश पटवाल]]
| [[चितवन मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल|चितवन मेडिकल कलेज]]
| १.७६ करोड
|[[गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रङ्गशाला]]
|-
| style=&quot;background:#162648&quot; |
| [[जनकपुर बोल्ट्स]]
| [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]
| २०८१
|
| {{flagicon|SL}} [[पुबुदु दासनायक]]
| ड्रिम स्पोर्ट्स
| २.०५ करोड
|राम जानकी क्रिकेट मैदान
|-
| style=&quot;background:#023884&quot; |
| [[कर्णाली याक्स]]
| [[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]]
| २०८१
|
| {{flagicon|NEP}} [[ज्ञानेन्द्र मल्ल]]
| हिमालयन बिल्डर्स
| १.११ करोड
| [[कालिञ्चोक क्रिकेट मैदान]]
|-
| style=&quot;background:#D3D3D3&quot; |
| [[काठमाडौँ गोर्खाज]]
| [[काठमाडौँ]]
| २०८१
|
| {{flagicon|NEP}} वसन्त शाही
| काठमाडौँ स्पोर्ट्स डेभलपमेन्ट भेन्चर
| ३.३३ करोड
|[[मूलपानी क्रिकेट रङ्गशाला]]
|-
| style=&quot;background:#efa413&quot; |
| [[लुम्बिनी लायन्स]]
| [[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]
| २०८१
|
| {{flagicon|IND}} [[नन्दन फड्निस]]
| फोर्टुना हेल्थ केयर
| १.८६ करोड
|[[एक्स्ट्रटेक अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रङ्गशाला]]
|-
| style=&quot;background:#14569d&quot; |
| [[पोखरा एभेन्जर्स]]
| [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]
| २०८१
|
| {{flagicon|IND}} [[राजीव कुमार]]
| नेपाल टिट्वान्टी प्राली
| ३.५७ करोड
|[[पोखरा रङ्गशाला]]
|-
| style=&quot;background:#ffff00&quot; |
| [[सुदूरपश्चिम रोयल्स]]
| [[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]]
| २०८१
|
| {{flagicon|NEP}} [[जगत टमटा|जगत टमाटा]]
| एम्पायर स्पोर्ट्स
| १.६८ करोड
|[[फाप्ला क्रिकेट मैदान]]
|}
&lt;/div&gt;

==प्रतियोगिताको संस्करण र नतिजा ==
===फाइनल===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align: center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |वर्ष
! colspan=&quot;3&quot; |फाइनल 
! rowspan=&quot;2&quot; |फाइनल खेल स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; |संस्करणको उत्कृष्ट खेलाडी 
|-
!विजेता 
!नतिजा 
!उप-विजेता
|- style=&quot;background:#ddeeff&quot;
![[नेपाल प्रिमियर लिग २०८१|२०८१]]
| जनकपुर बोल्ट्स
| ८ विकेटले जनकपुर बोल्ट्स बिजयी
| सुदुरपश्चिम रोयल्स
|[[त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदान]], [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]
| सैफ जैब 
(नेपाली दीपेन्द्र सिंह ऐरी)
|-
|
[[नेपाल प्रिमियर लिग २०८२|२०८२]]
| 
| 
| 
|[[त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदान]], [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]
| 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
|
[[नेपाल प्रिमियर लिग २०८३|२०८३]]
| 
| 
| 
|त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदान, कीर्तिपुर
|
|-
|
[[नेपाल प्रिमियर लिग २०८४|२०८४]]
| 
| 
| 
|
| 
|-style=&quot;background:#ddeeff&quot;
|
[[नेपाल प्रिमियर लिग २०८५|२०८५]]
| 
| 
| 
|
|
|}

==प्रसारण==
[[नेपाल प्रिमियर लिग]]ले आफ्नो पहिलो संस्करणका लागि [[स्टार स्पोर्ट्स]]सँग टेलिभिजन अधिकार साझेदारी र [[डिस होम]]सँग डिजिटल अधिकार साझेदारीको औपचारिक घोषणा गरेको थियो।
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CAN grants Star Sports the right to broadcast Nepal Premier League |url=https://kathmandupost.com/sports/2024/11/15/can-grants-star-sports-the-right-to-broadcast-nepal-premier-league |access-date=15 November 2024 |website=kathmandupost.com |language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Budhathoki |first=Bipin |title=How to Watch Nepal Premier League 2024 ? |url=https://bipinbudhathoki.com.np/watch-nepal-premier-league-2024 |website=THEBIPINBLOG}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=एनपिएलको प्रत्यक्ष प्रसारण स्टार स्पोर्टसबाट हुने, टाइटल स्पोन्सर सिद्धार्थ बैंक |url=https://kantipurtv.com/sports/2024/11/15/1731669436.html#:~:text=%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C%E0%A4%82%20%E0%A5%A4%20%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%B0%20%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%97%20%28%E0%A4%8F%E0%A4%A8%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%8F%E0%A4%B2%29%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7,%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%B0%20%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B8%20%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%9F%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%9F%20%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%87%20%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B9%E0%A5%8B%20%E0%A5%A4 |access-date=८ मङ्सिर २०८१ |website=कान्तिपुर |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
===प्रसारकहरूको सूची===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! देश !! च्यानलहरू !! वर्ष
|-
| {{झण्डा|नेपाल}} ||
* [[स्टार स्पोर्ट्स]]
* [[डिस होम|डिस होम गो]] (अनलाइन प्रसारण)
* [[एनसेल|एनसेल एप]] (इन्टरनेट)
* [https://youtube.com/@actionsportsnepal?si=uLzt7PTQoylHpHVK एक्सन स्पोर्ट्स च्यानल]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (युट्युब)
| २०८१&lt;ref name=&quot;NPLRights&quot; &gt;{{Cite web |title=CAN grants Star Sports the right to broadcast Nepal Premier League |url=https://kathmandupost.com/sports/2024/11/15/can-grants-star-sports-the-right-to-broadcast-nepal-premier-league |access-date=2024-11-15 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NPLRights2&quot; &gt;{{Cite web|title=Action Sports To Broadcast NPL on YouTube|url=https://thesportsy.com/cricket/npl/action-sports-to-broadcast-npl-on-youtube/|website=thesportsy.com|language=अङ्ग्रेजी}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
|-
| {{झण्डा|भारत}} || 
* [[स्टार स्पोर्ट्स]]
| २०८१&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Where to watch Nepal Premier League in India|url=https://www.sportsadda.com/cricket/news/nepal-premier-league-npl-2024-schedule-squads-telecast-watch-live-streaming-match-times-india|access-date=2024-11-26|website=SportsAdda|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130120327/https://www.sportsadda.com/cricket/news/nepal-premier-league-npl-2024-schedule-squads-telecast-watch-live-streaming-match-times-india|archive-date=2024-11-30}}&lt;/ref&gt;

|}

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
* [[नेपालमा क्रिकेट]]
* [[:श्रेणी:नेपालका व्यावसायिक खेलकुद लिगहरू|नेपालका व्यावसायिक क्रिकेट लिगहरूको सूची]]
* [[नेपाल प्रिमियर लिग|एभरेस्ट प्रिमियर लिग]]
* [[धनगढी प्रिमियर लिग]]
* [[पोखरा प्रिमियर लिग]]
* [[नेपालमा खेलकुद]]
* [[नेपाल प्रिमियर लिग रेकर्ड र तथ्याङ्कहरूको सूची]]

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}
{{नेपालमा क्रिकेट}}

[[श्रेणी:नेपाल प्रिमियर लिग| ]]
[[श्रेणी:नेपालका क्रिकेट प्रतियोगिताहरू]]
[[श्रेणी:नेपालमा खेलकुद]]
[[श्रेणी:नेपालका व्यावसायिक खेलकुद लिगहरू]]</text>
      <sha1>tf846xovivtq2k80pxp4rn49tbpzrds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ढाँचा:इतिहासमा आज/११, मार्च</title>
    <ns>10</ns>
    <id>75076</id>
    <revision>
      <id>1393333</id>
      <parentid>1280784</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>Subash_Nemwang.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No license since 22 October 2026 को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1393333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2268" sha1="onzx418gbt7xxeh7qf4g174e8u2e8h9" xml:space="preserve">{{इतिहासमा आज ढाँचा
| चित्र =
&lt;!-- ‍‍‍‍‍================== जन्म ==================== --&gt;
|अन्तराष्ट्रिय व्यक्तित्व = टेरेन्स होवार्ड        |वर्ष१ = १९६९ 
|राष्ट्रिय व्यक्तित्व = सुभाषचन्द्र नेम्बाङ               |वर्ष२ = १९५३-२०२३

&lt;!-- ============= इतिहासका महत्वपूर्ण घटनाहरू ======== --&gt;
|अन्य =                                 |वर्ष३ =  |वि.स. ३ =
|अन्य१ =                                 |वर्ष३.१ =  |वि.स. ३.१ =
|अन्य२ = [[जापान]]को [[सेनडेइ]] सहर देखि १३० कि.मि. पूर्वमा ९ रेकटर स्केलको भुकम्पको कारण आएको [[सुनामी]]ले हजारौ व्यक्तिहरूको मृत्यु भएको थियो ।                                 |वर्ष३.२ =२०११  |वि.स. ३.२ =२०६६
|अन्य३ = [[युरोपेली संघ]]ले पशु माथि परिक्षण गरिएको सौन्दर्य सामग्रीको विक्रिमा प्रतिवन्ध लगाएको थियो ।                                |वर्ष३.३ = २०१३ |वि.स. ३.३ = २०६९
|अन्य४ = [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन|विश्व स्वास्थ्य संगठन]]का तातकालिन प्रमुख [[टेड्रोस एड्हानोम|टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयसस]]ले १,२१,५६४ संक्रमित र ४,३७३ जनाको मृत्यु भएपछि कोभिड-१९ लाई महामारी घोषणा गरेका छन्।                                |वर्ष३.४ = २०२०  |वि.स. ३.४ = २०७६
}}</text>
      <sha1>onzx418gbt7xxeh7qf4g174e8u2e8h9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98630</id>
    <revision>
      <id>1393300</id>
      <parentid>1371490</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* चर्चमाथि नियन्त्रण */</comment>
      <origin>1393300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150471" sha1="dt2kc7ys76150o3xydr6nr2tgv5xyyi" xml:space="preserve">{{Wikify}}
{{अशुद्ध}}
{{Infobox historical event
|Event_Name = फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति
|Image_Name = Anonymous - Prise de la Bastille.jpg
|Image_Caption = बास्तिल कब्जा, १४ जुलाई १७८९
|Location = {{झण्डा|फ्रान्स}}
|Date       = १७८९ मे ५ - १७९९ नोभेम्बर ९ &lt;br&gt;(१० वर्ष , ६ महिना र ४ दिन )
|Result = * फ्रान्सेली राजतन्त्रको अन्त्य
* प्रजातान्त्रिक र धर्म निरपेक्ष गणराज्यको स्थापना
* अधिनायकवादी तथा सैन्यवादी शासनको सुरुवात 
* [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]को उदय
* 
}}
'''फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति''' ({{lang-fr|Révolution française}} {{IPA-fr|ʁevɔlysjɔ̃ fʁɑ̃sɛːz|}}) रेभोलुस्योँ फ्रँसेस ; सन् १७८९-१७९९) फ्रान्सको इतिहासको राजनैतिक र सामाजिक उथल-पुथल तथा आमूल परिवर्तनको अवधि थियो। [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले फ्रान्सेली साम्राज्यको विस्तारद्वारा केही अंशसम्म यस क्रान्तिलाई अघि बढाएका थिए। क्रान्तिको फलस्वरूप राजालाई गद्दीबाट हटाई गणतन्त्रको स्थापना भएको थियो। यस क्रान्तिले आधुनिक इतिहासको दिशा परिवर्तन गरिदिएको थियो। यसबाट विश्वभर निरपेक्ष राजतन्त्रमा ह्रास आउन सुरु भएको थियो।&lt;ref&gt;Livesey, James. ''Making Democracy in the French Revolution'' p. 19 &quot;The Revolution created and elaborated...the ideal of democracy, which forms the creative tension with the notion of sovereignty that informs the functioning of modern democratic liberal states. This was the truly original contribution of the Revolution to modern political culture.&quot;&lt;/ref&gt; इतिहासकारहरूले यो क्रान्तिलाई मानव इतिहासको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटना मान्दै आएका छन्।&lt;ref name=&quot;Linda S 2004&quot;&gt;Linda S. Frey and Marsha L. Frey, ''द फ्रेन्च रिभोलुसन'' (२००४), Foreword.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Joel Colton 1978 p. 341&quot;&gt;R.R. Palmer and Joel Colton, ''A History of the Modern World'' (5th ed. 1978), p. 341&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ferenc Fehér 1990 pp. 117-30&quot;&gt;Ferenc Fehér, ''द फ्रेन्च रिभोलुसन एण्ड द बर्थ अफ मोडर्निटी'', (१९९०) pp. ११७-३०&lt;/ref&gt;

क्रान्ति पछिको तीन वर्ष सत्ता कब्जाका लागि गरिएका पहलहरू निकै सङ्घर्षपूर्ण भएको थियो। अस्ट्रिया, बेलायत र प्रसिया जस्ता बाहिरी शक्तिहरूले यस क्रान्तिलाई खतराको रूपमा हेरेकाले अप्रिल १७९२ मा फ्रान्सेली क्रान्तिकारी युद्ध सुरु भएको थियो। लुई सह्रौको शासन अन्त्य गरी २२ सेप्टेम्बर १७९२ मा पहिलो फ्रान्सेली गणतन्त्रको स्थापना भएपछि सन् १७९३ को जनवरीमा राजालाई मृत्युदण्ड दिइएको थियो। जुन महिनामा भएको पेरिस विद्रोहले संसदमा अधिपत्य जमाएका जिरोन्दलाई [[माक्सिमिलियेँ रबस्पियर]]को नेतृत्वमा रहेको सुरक्षा निकायले विस्थापित गरेको थियो।

यस क्रान्तिले विश्वव्यापी रूपमा गणतन्त्र र प्रजातन्त्रको उदयको गतिलाई तीब्रता दिनुका साथै यो क्रान्ति थुप्रै आधुनिक राजनैतिक विचारधाराको विकासको केन्द्रिय बिन्दु बनेको थियो। यसले [[उदारवाद]], [[पुरातनवाद]], [[राष्ट्रवाद]], [[धर्म निरपेक्षता]] र अन्य धेरै राजनैतिक आदर्शहरूको विस्तारको लागि दिशानिर्देश गरेको थियो। यो क्रान्ति [[फ्रान्स]]का जनता र स्रोतहरूलाई एकक्रित गर्दै राष्ट्रिय सुरक्षाको लक्ष्य तर्फ केन्दृत गरी पूर्ण युद्धको उदयको साक्षी समेत बनेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The First Total War: Napoleon's Europe and the Birth of Warfare as We Know It|last=बेल|first=डेभिड एभ्रोम|year=2007|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|location=न्यु योर्क|isbn=978-0-618-34965-4|page=[https://archive.org/details/firsttotalwarnap00bell/page/51 51]|url=https://archive.org/details/firsttotalwarnap00bell/page/51}}&lt;/ref&gt;

== पृष्ठभुमि ==
[[File:Antoine-François Callet - Louis XVI, roi de France et de Navarre (1754-1793), revêtu du grand costume royal en 1779 - Google Art Project.jpg|thumb|[[लुई सोह्रौँ|लुइस सोह्रौ]], जो १७७४ मा गद्दीमा आए।]]
[[फ्रान्स]]मा धेरै पहिलेदेखि निरंकुस शासन चलेको थियो।  फ्रान्समा [[लुई चौधौँ]] योग्य भए पनि उनका छोरा लुई पन्धौं योग्य थिएनन्। लुई चौधौँको मृत्युपछि सन् १७१५ मा ५ वर्षको उमेरमा लुई पन्धौं गद्दिमा बसेका थिए। उनी अयोग्य, विलासी र अदुरदर्शी थिए। सन् १७७४ मा उनको मृत्यु भएपछी उनका छोरा [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]] २० वर्षको उमेरमा गद्दिमा बसे। यी सबै राजाहरु निरंकुस भएकाले जनताहरु राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक आदि रूपमा शोषित थिए।

क्रान्तिको पूर्व सन्ध्यामा लुई १६ औँ (१७७४-९३)को शासन थियो। उनी एक अकर्मण्य र अयोग्य शासक थिए। उनले पनि स्वेच्छाचारित र निरंकुशताको गरे प्रदर्शन गरे। उनको भनाइ थियो कि &quot;यो चीज यसकारण कानूनी हो किनभने म नै यो चाहन्छु।&quot; आफ्नो एक मन्त्रीले राजिनामा दिदा उनले भनेका थिए कि-सायद! म पनि राजीनामा दिन पाए। उनी माथी उसकी पत्नी मेरी एन्टोनिएट को अत्यधिक प्रभाव थियो। रानी फिजूलखर्ची थिइन्। उनलाई सर्वसाधारण जनताको समस्याको कुनै ज्ञान थिएन। एक पटक जब मानिसहरूको जुलूस रोटीको माग गरिरहेका थिए तब उनले सल्लाह दिएका थिए कि-&quot; यदि रोटी उपलब्ध छैन भने केक किन खादैनौ?&quot; {{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}}

सन् १७८९ मा फ्रान्समा निरंकुस शासन व्यबस्थालाई समाप्त गर्न ठुलो क्रान्ति भयो। उक्त क्रान्तिलाई '''फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति''' भनिन्छ।

== कारणहरू ==
फ्रान्सेली क्रान्तिको कारणहरु निकै जटिल छन् र अझै पनि इतिहासकाहरूमा बहसको विषय बन्ने गरेको छ । [[सात वर्षे युद्ध]] र [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध|अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्ध]] पश्चात,&lt;ref&gt;Tombs, Robert and Isabelle. ''That Sweet Enemy: The French and the British from the Sun King to the Present''. Random House (2007) {{ISBN|978-1-4000-4024-7}}. p. १७९.&lt;/ref&gt; फ्रान्सेली सरकार नराम्रोसँग ऋणमा डुबेको थियो। सरकारले आर्थिक अवस्थ सुधार्न अलोकपि्रय कर नियम ल्यायो, जसले गरिब माथी भारी करको दर र धनी माथी करको दर कम हुन्थ्यो। सन् १७८६ को औद्यौगिक संकट र सन् १७८७ र १७८८ मा देशैभरि [[खडेरी]] पर्न गई अन्न उत्पादनमा कमी भएको कारणले फ्रान्स भरी नै [[आर्थिक मन्दी]] आउनु फ्रान्सेली राज्य क्रान्तिका लागि उर्वर वातावरण बन्दै गएको थियो । [[थोमस जेफर्सन]]ले घोषणा गरेका थिए:&quot;हाम्रो [[अमेरिकी क्रान्ति]]ले फ्रान्सलाई जगाएको थियो ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=सिस्टर रिभोलुसन्स|last=डन|first=सुसन|publisher=Faber and Faber|year=१९९९|location=न्युयोर्क|page=९}}&lt;/ref&gt;

=== राजनीतिक कारण ===

* फ्रान्समा धेरै पहिलेदेखि निरंकुस एबम् स्वेच्छाचारी  शासन चलेको थियो ।  शासकहरू जनहितका काम गर्न छाडीसकेकाले जनताले ठुलो दुख पाएका थिए। उनीहरूलाई कुनै राजनीतिक अधिकार थिएन।
* त्यस समयको फ्रान्सको संसदलाई इस्टेट जनरल भनिन्थ्यो तर विगत १७५ वर्षआघि ( सन् १६१४ - १७८९ ) सम्म यसको बैठक नबोलाई राजाहरूले मनोमानी एबम स्वेच्छाचारी शासन चलाईरहेका थिए ।
* राजाका आसेपासे तथा दरबारी ऐसआराम तथा भोगबिलाशमा व्यस्त रहने भएकाले जनताको भलाईमा ध्यान दिदैनथे।
* जनतालाई कुनै राजनीतिक अधिकार थिएन | कुनै पनि व्यक्तिलाई एक आज्ञापत्र (letter de-cachet) द्वारा कैद गर्न सकिन्थ्यो।

देशको शासन पद्धति पुर्ण रूपले नोकरशाही माथि निर्भर थियो। जो वंशानुगत थियो। जसको भर्ती तथा प्रशिक्षणको कुनै नियम थिएन र यी नोकरशाही माथि नियन्त्रण गर्ने कुनै संस्थाको व्यवस्था नै थिएन। यस प्रकार शासन प्रणाली पुरै भ्रष्ट, निरंकुश, निष्क्रिय र शोषणकारी थियो। व्यक्तिगत कानून र राजाको इच्छा नै कानून लागू हुन्थ्यो। फलतः देशमा एक समान कानून संहिताको अभाव तथा विभिन्न क्षेत्रमा विभिन्न कानून प्रचलित थिए। यस अव्यवस्थित र जटिल कानूनको कारण जनतालाई आफ्नै कानूनको ज्ञान थिएन। यस अव्यवस्थित निरंकुश तथा संवेदनहीन शासन तन्त्रको अस्तित्व जनताको लागि कष्टदायी बन्यो। यी उत्पीडक राजनीतिक परिस्थितिहरूले क्रान्तिको मार्ग प्रशस्त गर्‍यो। फ्रान्सको अराजकपूर्ण स्थिति बारे मा भनिन्थ्यो कि &quot;खराब व्यवस्थाको त कुनै प्रश्न नै थिएन, वास्तवमा कुनै व्यवस्था नै थिएन।&quot;

=== सामाजिक कारण ===
[[चित्र:Troisordres.jpg|thumb|साधारण वर्ग; कुलीन वर्ग र उच्च पादरी वर्गको चित्रण]]
फ्रान्सको समाज मूलतः सुबिधा प्राप्त वर्ग र सुबिधा अप्राप्त वर्गमा विभाजित थियो । सुविधा प्राप्त वर्गमा कुलीन तथा पादरीहरु र सुबिधा अप्राप्त वर्गमा मध्यमवर्ग, बौद्दिक वर्ग कालिगढ, व्यापारी, किसान तथा मजदुरवर्ग पर्दथे । पादरी तथा कुलीन वर्ग सबै किसिमका सुविधाबाट नजिक थिए। उनीहरूको सामाजिक स्तर उच्च ठानिन्थ्यो। भने अन्य वर्गलाई तल्लो स्तरको ठानेर उनीहरूलाई कुनै पदमा नियुक्ति गरिदैनथ्यो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}}

पादरी तथा कुलीन वर्ग विशेष सुबिधा उपयोग गर्दथे भने सर्वसाधारणमध्ये किसान तथा मजदूरको अवस्था एकदमै गुज्रेको थियो । स्वतन्त्र किसानको जग्गा जमिन हुन्थ्यो। यी किसानले अनेकानेक कर तिर्नु पर्दथ्यो भने अर्धदासले जागिरदारको खेतमा काम गर्नु पर्थ्यो भने स्वतन्त्र किसानले नगद तिर्नु पर्थ्यो। पादरी र कुलीन वर्ग [[कर]]बाट मुक्त थिए ।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}}

* '''प्रथम स्टेट''': पादरी वर्ग प्रथम स्टेट सदस्य भनिन्थे । चर्चको आफ्नो बेग्लै सरकार थियो । यसको आफ्नै सङ्गठन, न्यायलय थियो र आफ्नै आर्थिक स्रोत थियो। चर्चको उच्च पदमा कुलीन वंशको व्यक्ती नियुक्त हुन्थे र आम्दानी भोगविलास जीवन बिताउथे। साधारण पादरी दोश्रो श्रेणीका थिए। यिनीहरू इमानदार हुन्थे तर यिनीहरूको अवस्था भने एकदमै नाजुक थियो। यिनीहरूको अवस्था साधारण वर्गको जस्तो थियो। उच्च पादरीको भोग विलासपूर्ण जीवन देखेर यिनीहरू रिसले आगो हुन्थे। यिनीहरू सुधारवादी र आन्दोलनप्रती समेत जागरुक थिए। फ्रान्समा क्रान्ति हुँदा यिनीहरू अग्रमोर्चामा देखा परे।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}}

* '''द्वितीय वर्ग''': कुलीनवर्ग जो विशेषाधिकार सम्पन्न थियो, यसलाई फ्रान्समा दोश्रो स्टेट भनिन्थ्यो। यिनीहरूलाई '''मेरा मालिक''' (My Lord) र '''अन्न दाता''' (Your Grace) भनेर सम्बोधन गरिन्थ्यो। राजदरबारमा यिनीहरू भेला भैरहन्थे र राज्यको प्रमुख ठाँउमा यिनीहरूको नै पहुँच थियो । इङ्ल्याण्डको जस्तो जेठो छोराले मात्र कुलीन पद पाउने नभएर फ्रान्समा कुलीनका सबै सन्तान कुलीन हुन्थे। यो वर्गले आफ्नो सम्पत्ति जाँड-रक्सी, जुवा तास र भोगविलासमा सकेको थियो र धेरै कुलीन गरीब भएका थिए तर बित्थाको अधिकार प्राप्त गरेको हुनाले साधारण वर्ग यिनीहरू देखि सन्तुष्ट थिएनन्। फ्रान्समा क्रान्ति हुँदा यिनीहरू प्रती कसैले सहानुभूति देखाएनन्।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}}

* '''तृतीय स्टेट''' : तृतीय स्टेटमा जनसाधारण वर्गसँग संबद्ध थिए जसलाई कुनै विशेषाधिकार प्राप्त थिए। यसमा मध्यम वर्ग किसान, मजदूर, शिल्पी, व्यापारी र बुद्धिजीवी मानिस थिए। यस वर्गमा पनि भारी असमानता थियो। यी सबै वर्गको आ आफ्नो समस्याहरू थिए। किसानको संख्या सर्वाधिक थियो र यीनको अवस्था निम्न र दयनीय थियो। किसानले राज्य, चर्च तथा अन्य जमीदारहरूलाई अनेक प्रकारको कर दिनु पर्थ्यो। र सामन्ती अत्याचारीलाई सहनु बाहेक अर्को बाटो थिएन। एक दृष्टिबाट किसानको असन्तोषको मुख्य कारण सामन्तद्वारा दिइने कष्ट एवं असुविधा थिए र राजतन् यसमा चुप्पी साधे हुए था। यस प्रकार किसान यति दुःखी थिए कि उनीहरू स्वयं नै एक क्रान्तिकारी तत्वको रूपमा परिणत भए र उनीहरूले क्रान्ति गर्नको लागि मात्र एक झिल्को को आवश्यकता थियो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}}

मध्यम वर्ग ([[बुर्जुवा|बुर्जुआ]])मा साहुकार व्यापारी, शिक्षक, वकील, डॉक्टर, लेखक, कलाकार, कर्मचारी आदि सम्मिलित थिए। उनकी आर्थिक अवस्था अवश्य ठीक थियो तर पनि उनीहरू तत्कालीन राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक परिस्थिति प्रति आक्रोशित थिए। यस वर्गलाई कुनै राजनीतिक अधिकार प्राप्त थिएन र पादरी र कुलीन वर्गको व्यवहार उनीहरू प्रति राम्रो थिएन। यस कारण मध्यमवर्ग कुलीन को सामाजिक श्रेष्ठतालाई घृणा गर्थे र राजनीतिक व्यवस्थामा परिवर्तन गरेर आफ्नो अधिकार प्राप्त गर्न इच्छुक थिए। यही कारण फ्रान्सको क्रान्ति मा उनीहरूको मुख्य योगदान रह्यो र यसै वर्गले क्रान्तिको नेतृत्व गर्‍यो। मध्यवर्गको केहि आर्थिक उजुरी पनि थिए। पूर्वको वाणिज्य व्यापारको कारण यस वर्गले धनसम्पत्ति अर्जिन गरेका थिए तर सामन्ती वातावरण मा उनीहरूको व्यापारमा धेरै प्रकारको प्रतिबन्ध लागेको थियो र ठाउँ ठाँउ चुंगी कर/ घुस दिनु पर्थ्यो। उनीहरू आफ्नो व्यापार व्यवसायको लागि उन्मुक्त वातावरण चाहन्थे। यसको लागि उनीहरूले क्रान्तिको नेतृत्व गरे।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}}


यस प्रकार यो भन्न सकिन्छ कि फ्रान्सको क्रान्ति फ्रान्सेली समाजको दुई परस्पर विरोधी गुटको सङ्घर्षको परिणाम थियो। एक तर्फ राजनीतिक दृष्टिकोणबाट प्रभावशाली र अर्को तर्फ आर्थिक दृष्टिकोणबाट प्रभावशाली वर्ग थिए। देशको राजनीति र सरकारमाथि प्रभुत्व कायम गर्नको लागि यी दुई सङ्घर्ष अनिवार्य थियो। यस प्रकार १७८९ को फ्रान्सेली क्रान्ति, फ्रान्सेली समाजमा असमानताको विरूद्धको सङ्घर्ष थियो।

=== आर्थिक कारण ===
सन् १७७४ मा लुइ १६ औँ आर्थिक सङ्कटको माझ फ्रान्सको गद्दी सम्हाले। राज्यमा चरम घाटाको बजेट थियो र टाट पल्टने अवस्थामा पुगेको थियो। &lt;ref&gt;Frey, p. 3&lt;/ref&gt; यसको कारण भनेको फ्रान्सको [[सात वर्षे युद्ध|सप्तवर्षीय युद्ध]] र पछि [[अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध|अमेरिकी स्वतन्त्रता सङ्ग्राम]] मा सहभागी हुनु थियो जुन फ्रान्सलाई निकै महङ्गो पर्न गयो।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sparknotes.com/history/european/frenchrev/section1.html|title=France's Financial Crisis: 1783–1788|accessdate=26 October 2008}}&lt;/ref&gt; वस्तुतः फ्रान्सको राजपरिवारको फजुलखर्च र लुइस १४औं को लगातार युद्धमा सामेल हुने नीतिको कारणले शाही कोष खाली भएको थियो। उनको मृत्यु पछि लुइस १५औं ले अष्ट्रियाको उत्तराधिकार युद्ध एवं सप्तवर्षीय युद्धमा भाग लिए जसबाट राज्यकोष माथिको बोझ झनै बढ्यो र लुइस १६औं ले अमेरिकी स्वतन्त्रता युद्धमा भाग लिएपछि फ्रान्सको आर्थिक अवस्था झनै जर्जर बन्यो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} 

सम्राट, साम्राज्ञी र उनका परिवारमाथि राज्यको अत्यधिक धनराशी खर्च गरिन्थ्यो। भर्साइल राजदरबार राजकोषको लुटपाटको साधन बनिरहेको थियो। अर्को तर्फ कर प्रणाली असन्तोषजनक थियो। विशेषाधिकारको कारण सम्पन्न वर्ग करबाट मुक्त थुए भने गरिब किसान जो आर्थिक दृष्टिले विपन्न थिए,  एकमात्र करदाता उनीहरू थिए। यसप्रकार राजकोषको स्थिति अत्यन्त दयनीय भएको थियो। सरकार फ्रान्समा आय अनुसार व्याव निश्चित गर्नुको साटो व्यवको अनुसार आय निर्धारण गर्थ्यो।  मे १७७६ मा, अर्थमन्त्री टुर्गोटलाई हटाइयो, र नेकरलाई, विदेशी,लाई आर्थिक जनरल बनाइयो। उनलाई आधिकारिक मन्त्री बनाउन मिल्दैनथ्यो किनभने उनी एक प्रोटेस्टेन्ट थिए।&lt;ref name=&quot;Hib35&quot;&gt;Hibbert, pp. 35, 36&lt;/ref&gt;

फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति हुनुमा फ्रान्सको जर्जर हुँदै गइरहेको आर्थिक कारण पनि थियो। मुलुक ऋणको भारले थिचिएको थियो। प्रत्येक वर्षको बजेट कैयौँ करोड घाटा भइ रहेको थियो। यो घाटा पूर्तिको लागि केवल दुईवटा उपाय थिए, नयाँ ऋण लिने या जनतामाथी थप कर लगाउने। सरकारलाई ॠण दिन जनताले पत्याउन छोडिसकेका थिए भने जनताहरू पहिला नै करको बोझले यसरी  थिचिएका थिए कि नयाँ कर तिर्ने उनीहरूमा कुनै शक्ति थिएन।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}}

फ्रान्सको राज्य क्रान्ति हुनु अघि केही अर्थमन्त्रीले फ्रान्सको अर्थतन्त्र सुधारको विभिन्न प्रयास गरेका थिए, जस्तो टुर्गोट, नेकर, केलोन आदि । टुर्गोटले भू-स्वामीलाई पनि समान करको दायरामा ल्याउन चाहे तर सामन्तले यिनको विरोध गरेर रानीसँग यिनलाई हटाउन विन्ती गरे। राजा लुई सोर्हौं रानीको कुरा टाल्न सक्दैनथे परिणाम टुर्गोटलाई राजाले पदबाट हटाए। यिनी पछि नेकर नयाँ अर्थमन्त्री बने। यिनको जोड खर्च कम गर्ने कुरामा थियो। यिनले देशको आर्थिक अवस्था जनतामा प्रस्तुत गरे जसले गर्दा देशको आर्थिक अवस्था कती बिध्न नाजुक रहेछ भनेर पहिलो पटक जनताले थाहा पाए। यिनका खर्च कम गर्ने नीतिबाट खर्चालु र विलासी [[मारी अँतवानेत|रानी एन्टोनिएट]] प्रसन्न भइनन्। राजालाई दबाब दिएर नेकरलाई पदबाट हटाउन लगाइन्। {{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}}

== दार्शनिकको भूमिका ==
फ्रान्सेली राज्यक्रान्तिमा दार्शनिकहरूको भूमिकाको सन्दर्भमा दुई मत अगाडि आउँछ -एक, दार्शनिकहरूले क्रान्तिको परिस्थितिहरूको सिर्जना गरेर क्रान्ति  उत्पन्न गरे र दोश्रो क्रान्तिको स्रोत त्यस समयको राष्ट्रिय  जीवनको  दोषमा तथा सरकारको भूलमा थियो र दार्शनिकहरूले क्रान्ति उत्पन्न गरेका थिएनन् ।

=== मन्टेस्क्यु ===
[[शार्ल लुई मन्टेस्क्यु|मन्टेस्क्यु]] (१६८९-१७५५ ई .) ले आफ्नो पुस्तक 'द स्पिरिट अफ लज' (The Spirit of Laws ) मा राजाको दैवी अधिकारको  सिद्धान्तको खण्डन गरे र फ्रान्सेली राजनीतिक संस्थाको आलोचना गरे र त्यसको विकल्प पनि प्रस्तुत गरे। उनले &quot;फ्रान्सेली सरकार निरकुंश सरकार छ किनकी फ्रान्समा कार्यपालिका, न्यायपालिका र व्यवस्थापिका सबै शक्ति एकै व्यक्ति अर्थात् राजाको हातमा केन्द्रित छ ; त्यसकारण फ्रान्सका जनतालाई स्वतन्त्रता प्राप्त भएको छैन। &quot; यसै सन्दर्भ मा उनले “[[शक्ति पृथकीकरण|शक्तिको पृथकीकरण]] ” को सिद्धान्त दिए जस अनुसार शासनको तीन प्रमुख अंग-कार्यपालिका, न्यायपालिका र व्यवस्थापिका को अधिकार अलग-अलग हातमा हुनु पर्ने विचार राखेका थिए। उनले इंग्ल्याण्ड सरकारलाई आदर्श बताए{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}} किनकी त्यहां [[संवैधानिक राजतन्त्र]] थियो जसमा त्यहां नागरिकलाई स्वतन्त्रता थियो। यस प्रकार मन्टेस्क्युले शक्तिको पृथकीकरणको माध्यमबाट फ्रान्सको निरंकुश राजव्यवस्था माथि प्रहार गरे। उसको यो विचार यती लोकप्रिय भयो कि 'द स्पिरिट अफ लज'को तीन वर्षमा छ संस्करण प्रकाशित भयो।

=== भोल्टेयर ===
[[भोल्टेयर]] ( १६९४ - १७७८ ई .) ले आफ्नो पुस्तक, &quot;लेटर्स अन द इंगलिश&quot; आदि, को माध्यमबाट ब्रिटेनमा प्रचलित उदार राजनीति, धर्म र विचारको स्वतन्त्रताको चित्रण गरे तथा पुरातन फ्रान्सेली व्यवस्थासँग तुलना गरे र फ्रान्समा व्याप्त बिकृती एवं कमजोरीको उल्लेख गरे। प्रतिबन्धित हुनुको बाबजुद यो  पुस्तक बहुत लोकप्रिय भएको थियो । भोल्टेयरले चर्चको भ्रष्ट अचारण, असहिष्णुता, अन्याय, दमन र अत्याचारको विरोधमा लेखे । चर्चको भ्रष्टता माथी औंला उठाउदै उनले लेखे &quot;अब कोही पनि ईसाइलाई बचाउन सकिदैन किनकी एक मात्र ईसाई थिए र उसलाई पनि सुलीमा चढाइयो।&quot; उनले थप लेखे &quot;कुख्यात एवं बदनाम चीजलाई खुट्टाले धसिदियौँ।&quot; यो स्पष्ट रूपमा फ्रान्सको निरंकुश राजतन्त्र एवं चर्चको अत्याचारमाथि प्रहार थियो। भोल्टेयर इंग्ल्याण्डको [[संवैधानिक राजतन्त्र]]को अनुरूप फ्रान्समा पनि त्यसै अनुसारको शासन स्थापित गर्न चाहन्थे। उनले भनेका थिए &quot;म सयौँ मुसाको स्थानमा एक सिंहको शासन मन पराउँछु ।&quot; भोल्टेयरले क्रान्तिको कुरा गरेनन् तर वैचारिक स्वतन्त्रताको पृष्ठभूमि तयार गरे। उनले उच्च पादरीको विलासी जीवनको सक्दो विरोध र निन्दा गर्‍। अन्याय, शोषण, अत्याचारको, असमानता, अन्धविश्वासको विरोध गर्दा जेल पनि परे।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=15}}

=== रूसो ===
[[चित्र:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|alt=Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|thumb|जिन ज्याक्स रुसो]]
[[जँ-जाक रूसो|रूसो]]ले आफ्नो पुस्तक “एमिली”, “सोशल कन्ट्रयाक्ट” र “रूसोनी”को माध्यमद्वारा मनुष्यको स्वतन्त्रताको कुरा उठाए। उनको भनाइ थियो कि &quot;मनुष्य स्वतन्त्र जन्मन्छ र सर्वत्र जन्जिरमा बाधिन्छ। यी जन्जिरबाट मुक्ति पाउनको लागि एक मात्र तरिका छ कि हामी प्राकृतिक आदिम अवस्था व्यवस्थामा फर्कौ। रूसोले बताए की कि सामूहिक इच्छाबाट बनेको राज्यको यो अनिवार्य तथा सार्वभौम कर्तव्य हो कि यो सम्पूर्ण समाजको सर्वोपरि मान्य हुने कार्य संचालित गरोस्। जो जसलाई कार्यपालिका शक्ति सुम्पिएको छ; उनीहरू जनताको स्वामी होईनन्, उनको कार्यकारी हो र उनका कर्तव्य जनताको आज्ञाको  पालन गर्नु हो।&quot; यस प्रकार उसलाई दृढ विश्वास थियो कि सर्वोपरि सत्ता जनताको हातमा हुन आवश्यक छ, कुनै एक व्यक्ति वा संस्थाको हातमा होईन। सार्वभौम सत्ता जनताको इच्छामा निहित हुन्छ जसलाई  “जन इच्छा” (General Wills ) भनियो ।

रूसोले क्रान्तिको कुरा गरेका थिएनन् तर सबै व्यक्तिलाई स्वतन्त्र एवं समान माने र क्रान्तिको &quot;स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्व&quot; नारा उनको विचारबाट नै प्रभावित थियो। नेपोलियनले उनको महत्त्वको स्वीकार गर्दै भनेका छन् कि &quot;यदि रूसो नभएका भए फ्रान्समा क्रान्ति हुँदैनथयो। रूसोको &quot;सोसल कन्ट्र्याक्ट&quot; को लोकप्रियता को अनुमान यस कुराबाट लगाउन सकिन्छ कि एक वर्षमा यसको १३ संस्करण प्रकाशित भएको थियो।

=== दिदेरो ===
दिदेरो आफ्नो वाक्शक्ती र लेखनशक्तिको कारण प्रसिद्ध मानिन्छन्। यिनले सम्पादन गरेको इन्साइक्लोपेडियामा [[दासप्रथा]], शासनको भ्रष्टता, निरंकुश शासन, [[सामन्तवाद|सामन्तप्रथा]], समाजका विभिन्न वर्ग तथा फौजदारी कानुन बारे लेखिएको थियो जुन पुस्तक फ्रान्समा बहुत रुचाइयो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=16}}

=== क्वेस्ने ===
क्वेस्ने अर्थशास्त्री थिए । यिनी फ्रान्सको तत्कालीन अर्थ व्यवस्था परिवर्तन चाहन्थे ।

=== हेलिभेरास ===

== घटना क्रम ==

=== सङ्कट ===
[[फ्रान्स]]को इतिहासमा नै सबैभन्दा संकट सन् १७८६ को औद्यौगिक संकट र सन् १७८७ र १७८८ मा देशैभरि खडेरी पर्न गई अन्न उत्पादनमा कमी भएको कारणले फ्रान्स भरी नै आर्थिक मन्दी आउनु फ्रान्सेली राज्य क्रान्तिका लागि उर्वर वातावरण बन्दै गएको थियो । अनिकाल र मूल्य वृद्धिका कारण सर्वसाधारण जनता संकटग्रस्त जीवन विताउन वाध्य हुनु नै उक्त क्रान्तिका लागि महत्त्वपूर्ण आधार बन्यो ।

स्टेट जनरलका कुलिन वर्ग, पुरोहित वर्गहरू पनि सामान्य जनताका प्रतिनिधि जस्तै राजतन्त्र विरुद्ध आक्रोसित बन्दै जानु नै राजतन्त्रको अवशान हुने अर्को मुख्य कारण थियो । अर्कोतर्फ सामान्य जनताको प्रतिनिधि भने पूरै आक्रोशित थिए । [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]]ले करिव १ सय ५० वर्ष पश्चात बढ्दो आर्थिक संकट समाधान गर्नको लागि भर्साइल स्टेट जनरलको बैठक बोलाउन वाध्य भए ।{{sfn|Doyle|1990|p=93}}

=== स्टेट जनरल बैठक ===
[[चित्र:Estatesgeneral.jpg|thumb|भर्साइलमा स्टेट जनरल बैठक ५ मे १७८९]]
स्टेट जनरलको स्थापना राजा फिलिपद्वारा सन् १३०४ मा भएको थियो । सन् १६१४ सम्म यसको अधिवेशन नियमित जस्तो भइरहेको थियो, तर १७५ वर्षदेखी भने कुनै अधिवेशन भएको थिएन । निर्वाचन १७८९ को बसन्त ऋतुमा भयो। साधारण वर्गको लागि मतदानको योग्यता भनेको फ्रान्समा जन्मेको वा वंशज नागरिक पुरुष; उमेर २५ वर्ष वा सो भन्दा बढी, जो मतदान हुने स्थानमा बसोबास गरेको र कर तिर्ने गरेको थिए। स्टेट जनरलमा कुलीन वर्गका २९१, उच्च पादरी वर्गका ३०३ र साधारण वर्गका ६१० गरी १२०१ प्रतिनिधि थिए । साधारण वर्गको प्रतिनिधित्व दोब्बर गरी ६१० पुर्याइएको थियो जसले ९५ % जनसंख्याको प्रतिनिधित्व गर्दथ्यो; ती मध्ये आधा सुशिक्षित वकिल तथा स्थानीय अधिकारी थिए; करिब एक तिहाइ उद्योग व्यापार व्यवसाय मा सम्बद्ध थिए भने ५१ जना धनी जमिनदारहरू थिए । &lt;ref&gt;Doyle, '' The Oxford History of the French Revolution'' (1989) pp. 99–101&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Albert Soboul, ''The French Revolution 1787–1799'' (1975) pp. 127–29.&lt;/ref&gt;

स्टेट जनरलमा तीन सदनहरु थिए जसमा कुलीन वर्ग, उच्च पादरी वर्ग र साधारण वर्ग थिए । हरेक सदन बराबर एक मत मान्ने गरिन्थ्यो र जुनसुकै प्रस्ताव दुई मत भएपछी पारित हुन्थ्यो तर यहाँ साधारण वर्गले जनताको भलाईको लागि लिएर जाने जुनसुकै प्रस्ताव पनि कुलीन वर्ग र उच्च पादरी वर्ग मिलेर त्यसलाई असफल पारिदिन्थे।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=17}}

राजाले भर्साइल स्टेट जनरलका ३ वटै तप्का कुलिन वर्ग, पुरोहित वर्ग र सामान्य जनाताका प्रतिनिधीहरूसँग &quot;राष्ट्रको आर्थिक संकटको समाधान गर्ने उपाय खोज्न चाहन्थे। उनको उक्त भर्साइल स्टेट जनरलका बैठकमा प्रस्तावित एजेण्डाहरु मध्यको प्रमुख एजेण्डा राष्ट्रमाथिको बढेको ऋणलाई कसरी चुक्ता गर्ने ? र अर्थ व्यवस्था कसरी सुदृढ गर्ने ?&quot; भन्ने थियो।

उक्त वैठकमा सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरु नै लगभग एघार सयको संख्यामा भएकाले उक्त आर्थिक संकटका विरुद्ध, राजा विरुद्ध बढी नै आक्रोशित भए। सामान्य जनताका वकिल र वुद्धिजीवी प्रतिनिधिहरूले राजाका विरुद्ध विभिन्न आरोप लगाउँदै जनताका आवाज उठाएका थिए। ४ मे १७८९ मा सुरु भएको स्टेट जनरलको बैठकमा लगभग २ महिना बहस भएको थियो ।

यो अधिवेशन नै क्रान्तिको आमन्त्रण भयो ।

साधारण वर्गका प्रतिनिधिले स्टेट्स जनरलका सम्पूर्ण प्रतिनिधिको बैठक बेग्ला बेग्लै नगरी संयुक्त रूपमा एकै सभा भवनमा गरिनु पर्ने र संयुक्त प्रतिनिधिको बहुमतद्वारा कुनै पनि निर्णय पारित गर्नु पर्ने कुरामा जोड दिए किनकी यसले मान्यता पाउनासाथ स्टेट्स् जनरलमा उनीहरूको बहुमत हुने थियो। यसको खतरा प्रथम र द्वितीय वर्गका कुलीन र पादरी वर्गलाई राम्रोसँगले थाहा थियो, त्यसैले उनीहरूले यो कुराको कडा विरोध गरे । र पहिला झैं तीन सदनमा दुई सदनको मत पाएर प्रस्ताव पास गर्ने कुरामा जोड दिन थाले । लगभग महिना दिन सम्म यसको बारेमा छलफल भयो )। जून ३ मा पादरीवर्गका तीन सदस्य साधारण वर्गमा मिल्न गए र साधरण वर्गका प्रतिनिधिहरूले १७ जून १७८९ मा राष्ट्रिय सभा (National Assembly)को निर्माण गर्ने घोषणा गरे । जुन अत्याधिक मतले पास भयो । उनीहरूको राष्ट्रिय सभाको स्थापना गरेर फ्रान्समा सुधारका कार्यक्रम ल्याउने घोषणा भयो।{{sfn|खरेल|२०६४।pp=18}}

=== टेनिस कोर्टको सपथ ===
[[चित्र:Le_Serment_du_Jeu_de_paume.jpg|alt=|left|thumb|टेनिस कोर्टको हलमा सपथ (ज्याक्स- लुइस डेभिडद्वारा चित्रित)]]
सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरूले लगभग ९६ प्रतिशत स्थान ओगटेकोले जनताको एजेण्डालाई बहुमतद्धारा पारित गर्न चाहन्थे ।

२० जूनमा राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरू बैठक गर्नको लागि सभा भवनतिर गए तर त्यहाँ ढोकामा ताल्चा लगाइएको थियो र सिपाहीहरू पहरा दिइरहेका थिए। त्यो सभा गर्न नदिने योजनाको परिणाम थियो। सभाघर नजिकै टेनिसकोर्ट थियो। सामान्य जनताका निस्काशित प्रतिनिधिहरूले एउटा टेनिस कोर्टको हलमा बैठक सञ्चालन गर्न वाध्य भए। साधारण वर्गका ५७७ जना मध्ये ५७६ सदस्य त्यहाँ उपस्थित थिए। बेलीको अध्यक्षतामा त्यहाँ एउटा सभा भयो र मोनियरले एउटा सपथको प्रस्ताव राखे।

उक्त बैठकमा फ्रान्सको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक क्रान्ति गरी नयाँ संविधान जारी नगरेसम्म पछि नहट्ने सपथ खाए।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Proceedings of the Bunker Hilll Monument Association at the annual meeting|first=Marshall Putnam|last=Thompson|chapter=The Fifth Musketeer: The Marquis de la Fayette|url=https://books.google.com/books?id=qbvW7zpvRg8C|page=50|year=1914|accessdate=10 February 2011}}&lt;/ref&gt; सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरूको क्रान्तिकारी निर्णय थाहा पाएपछि लुई १६ औँ राजाले उनीहरू विरुद्ध कडा कारवाही गर्ने चुनौतिपूर्ण धम्की दिए। त्यसको बदलामा सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरूले राजालाई त्यस्तै धम्की दिँदै भने कि “संगिनको धारबाट सक्छौ भने हामीलाई हटाउ” । उक्त धम्की पछि [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]] डराए।

अब राजाको केहि उपाय चलेन र उनले राष्ट्रिय सभालाई मान्यता प्रदान गरे र सबै वर्गका प्रतिनिधिहरु मिलेर कुनै पनि निर्णय बहुमतले गर्ने घोषणा गरे। राष्ट्रिय सभाले मान्यता पाएपछी साधारण वर्गका प्रतिनिधिको शक्ति बढ्यो किनकी उनीहरू बहुमतमा थिए।  

=== अर्थमन्त्री नेकरको बर्खास्त ===
[[चित्र:Necker,_Jacques_-_Duplessis.jpg|thumb|प्रधानमन्त्री / अर्थमन्त्री नेकर]]
यसपछि साधारण वर्गका प्रतिनिधिहरूले राष्ट्रिय सभामा प्रस्ताव पास गरेर विशेषाधिकार खत्तम पार्ने र उनीहरूमाथी पनि कर लगाउने योजना गर्न थाले । यो योजना बुझेपछी विशेषाधिकार वर्गका प्रतिनिधिहरूले रानी एन्टोनिएट, राजाका भाइ काउण्ट आर्तोसद्वारा राजालाई दबाब दिएर राष्ट्रिय सभा भङ्ग गर्ने र क्रान्तिकारीलाई दमन गर्न विदेशी सैनिकको सहयोग लिने कुरामा सहमत गराए । राजाले पनि जुलाई १७८९ मा पेरिस र भर्साइलमा स्वीस र प्रसियन सेना सैनिक डफ्फा तैनाथ गराए । राजाको यो कदमको विरोध गर्दै साधारण वर्गका राष्ट्रिय सभाका प्रतिनिधिले विदेशी सैनिक हटाउन अनुरोध गरे । तर उनीहरूको कुराको सुनुवाई हुनु त कता हो कता कुलीन र पादरीलाई पनि करको दायरामा ल्याएर राज्यको अर्थव्यवस्था ठीक पार्नुपर्छ भन्ने अर्थमन्त्री नेकरलाई पदबाट हटाए ।

[[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]]ले आफ्नो प्रधानमन्त्री नेकरलाई ती सामान्य जनताका प्रतिनिधिहरु विरुद्ध कारवाही गर्नु भनी आदेश दिए । राजाको आदेश नेकरले कार्यान्वयन गर्न नसकेपछि ११ जुलाई १७८९ मा उनलाई मन्त्रीवाट नै बर्खास्त गरेका थिए।&lt;ref&gt;Schama 2004, p. 317&lt;/ref&gt;

=== सङ्घर्ष ===

==== पेरिसमा जनविद्रोह ====

पेरिसमा भोका नाङ्गा मानिसहरू सहित विशाल जनसमूहको भीड जम्मा भएको थियो । सर्वसाधारण प्रति सहानुभूति राख्दै विशेषाधिकारवालालाई पनि समान करको दायरामा ल्याउन चाहाने अर्थमन्त्री नेकरलाई राजाले पदच्यूत गरेको समाचार पुगेपछी पेरिसमा रहेको जनसूहमा उत्तेजना फैलियो ।

१२ जुलाई १७८९ मा पेरिसको एउटा सरकारी बगैंचामा भेला भएको भीडलाई एक पत्रिका सम्पादक कोमाइलले चिच्याउदै -&quot;छिटो गरौं भाइ हो, अब एक क्षण पनि नष्ट गर्नु हुन्न । राजाले हाम्रा प्रिय अर्थमन्त्री नेकरलाई पदच्यूत गरे । उनको यो पदच्यूत देशभक्तहरूको लागि खतराको घण्टी हो । अब जर्मन तथा स्वीस सैनिकहरूले हामीलाई मार्नेछन् । अब हामी सँग एउटामात्र बाटो छ, त्यो हो हतियार उठाउनु । अब हामी हतियार उठाउँ । हतियारबाट सुसज्जित भएर मात्र हामी आफ्नो र आफ्ना प्रतिनिधिको रक्षा गर्न सक्दछौं । &quot;

यो भाषणले भीड झनै उत्तेजित भयो। मानिसहरु नारा लगाएर कुलीन र पादरीका घरमा पसेर लुटपाट गर्दै र हतियार भेला पार्दै पेरिसका सडकमा घुम्न थाले। १८ जुलाई सम्ममा यो भीडले २ तोप, ३२,००० बन्दुक ५२००० भाला र अरु थुप्रै स-साना हतियार भेला पार्यो ।&lt;ref&gt;Schama 2004, p. 331&lt;/ref&gt;

==== बेस्टाइल कब्जा ====
[[चित्र:Prise_de_la_Bastille,_H._Jannin,_Musée_de_la_Ré&amp;volution_française_-_Vizille.jpg|thumb|बेस्टाइल किल्ला कब्जा गर्ने क्रममा झडप]]
यसपछी हतियार भेला गर्ने भोक जागेको यो भीड १४ जुलाईमा बेस्टाइलको किल्लातिर गयो, जुन पेरिसबाट तीन माइल टाढा थियो । यो किल्लामा राजनैतिक बन्दी थिए जसलाई राजाले बिनाकारण थुनेर राखेका थिए ।

बेस्टाइललाई जनसमूहले घेरेपछी भीषण भिडन्त भयो । बेस्टाइल किल्लाका गभर्नर डि लानी थिए । डि लानीले आफ्नो गोलाबारुद सकिएपछी आत्मसमर्पण गरे तर डि लानी र उनका सैनिक जनताद्वारा मारिए । बेस्टाइलको किल्ला ध्वस्त गरेर राजबन्दीलाई मुक्त गरियो।&lt;ref&gt;Schama 2004, p. 344&lt;/ref&gt;

बेस्टाइलको पतन एक युगान्तकारी घटना थियो जुन निरंकुशताको पतन एवं जनताको विजयको प्रतीक थियो। वास्तवमा यो क्रान्तिको उद्घोष थियो र यसकारण फ्रान्समा १४ जुलाई लाई स्वतन्त्रता दिवसको रूपमा मनाइन्छ।

राजा र जनताका बीचमा यस क्रममा नै सहर र ग्रामिण क्षेत्रका विभिन्न इलाकाहरूमा भिषण सङ्घर्ष भयो। राजा उक्त सङ्घर्षमा पराजित हुदै जान थाले पछि वर्खास्त गरिएका प्रधानमन्त्रीलाई पुनःस्थापना गर्दै जनता समक्ष माफी माग्दै उक्त क्रान्तिलाई मान्यता दिन वाध्य भए। कुलिन वर्ग र पादरी वर्गका प्रतिनिधिहरूले समेत जनताका प्रतिनिधिहरूलाई समर्थन गर्न वाध्य भएका थिए। उक्त क्रान्ति मार्फत राजतन्त्र समाप्त भयो र केही समय पछि राजालाई माफ माग्न लगाएर संवैधानिक राजाको रूपमा पुनःस्थापना गराए। सहर र ग्रामिण क्षेत्रका विभिन्न इलाकाहरूमा विभिन्न कम्युन निर्माण गरिए र उक्त कम्युनहरूको एउटा छाता सङ्गठन फेडेरेसन बनाइयो।

== संविधान ==
[[चित्र:Declaration_of_the_Rights_of_Man_and_of_the_Citizen_in_1789.jpg|thumb|'''२६ अगस्डिट १७८९ को क्लेरेसन अफ दि राइटस अफ म्यान एण्ड दि सिटिजन.'''  ({{lang-fr|'''Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789'''|links=no}})  ({{lang-en|'''The Declaration of the Rights of Man and of the Citizen of 26 August 1789'''’|links=no}})]]

उक्त क्रान्तिमा प्रयोग गरिएको नारा ‘भातृत्व, समानता र स्वतन्त्रता’ प्रत्येक नागरिकहरूको मुखबाट कठस्त सुनिन्थ्यो । ‘यहाँबाट स्वतन्त्र धर्तीको सुरुवात हुन्छ’ भन्ने नारा देशका विभिन्न भागहरूमा टाँगिएको थियो । क्रान्ति पछिको निर्मित संविधानमा लेखिएको वाक्याशं ‘'''डिक्लेरेसन अफ दि राइटस अफ म्यान एण्ड दि सिटिजन'''  ({{lang-fr|'''Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789'''|links=no}})  ({{lang-en|'''The Declaration of the Rights of Man and of the Citizen'''’|links=no}}) झनै चर्चित थियो । सबै नागरिक जन्मले बराबर हुन्छन्, अधिकार सबैका लागि बराबर हुन्छ ।
[[चित्र:Execution_of_Louis_XVI.jpg|alt=|left|thumb|[[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]]लाई  मृत्युदण्ड]]


उक्त संविधानमा फ्रान्सका राजा एउटा सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रको केवल सेवक हो भन्ने कुरा उल्लेख गरिएका कारण फ्रान्स एउटा सार्वभौम स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा रुपान्तरण हुन पुग्यो । क्रान्ति पछिको क्रान्तिकारी सरकारले भू–कर, व्यक्तिगत सम्पति माथिको कर, उद्योग तथा व्यापारका लागि लाइसेन्स आदि जस्ता कदम अगाडि सार्दै जनताका कामहरु अगाडि बढाउँदै लगे। यस क्रममा नै संविधान अन्तर्गत रहेका राजाले जनताका प्रतिनिधिहरु र तीनका कार्यक्रमहरूमा षड्यन्त्र गर्न थाले पछि [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]] राजालाई अन्ततः मृत्युदण्ड नै दिनु पर्यो ।

== क्रान्तिको विभिन्न चरणहरू ==
&lt;nowiki&gt;'''फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति'''&lt;/nowiki&gt; विभिन्न चरण हुदै गयो । अध्ययनको सुविधाको दृष्टिले क्रान्तिलाई निम्नलिखित चार चरणमा विभाजन गरेर हेर्न सकिन्छ।
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!चरण
!समय अवधि
!शासन व्यवस्था
|-
|प्रथम चरण
|१७८९-१७९२ ई. 
|संवैधानिक राजतन्त्रको समय
|-
|द्वितीय चरण
|१७९२-१७९४ ई
|उग्र गणतन्त्रवादको समय
|-
|तृतीय चरण
|१७९४-१७९९ ई.
|उदार गणतन्त्रवादको चरण
|-
|चतुर्थ चरण
|१७९९-१८१४ ई.
|तानाशाही एवं साम्राज्यवादी समय
|}

=== प्रथम चरण: संवैधानिक राजतन्त्रको समय (१७८९-१७९२) ===
यस चरणमा पेरिसको भीडले बेस्टाइल किल्ला कब्जा नियन्त्रण स्थापित गर्‍यो। यस प्रकार क्रान्तिको शुरूआत भयो । वस्तुतः बेस्टाइल किला निरंकुशता एवं अत्याचारको प्रतीक थियो र यसको पतनबाट पुरातन व्यवस्थालाई गहिरो चुनौती आयो। यस घटनाको प्रभाव फ्रान्सको ग्रामीण क्षेत्रमा पनि पर्यो र ग्रामीण क्षेत्रमा सामन्ती कर सम्बन्धी अभिलेखहरूलाई आगो लगाइयो, जलाइयो। जनताको यस कारबाहीको राष्ट्रिय सभामा पनि गहिरो असर पर्यो। अतः ४ अगस्ट १७८९ रात भर चलेको राष्ट्रिय सभाको अधिवेशनले कानून निर्माण गरी सबै प्रकारको विशेषाधिकारहरू समाप्त गर्‍यो। राष्ट्रिय सभाको महत्त्वपूर्ण कार्य- एक संविधान निर्माण गर्नु थियो। अतः राष्ट्रिय सभालाई नै संविधान सभा भनियो र २६ अगस्ट १७८९ मा संविधान सभाले मानवाधिकारको घोषणा भयो ।

==== मानवाधिकारको सीमा ====
संविधान सभाले आफ्नो आदर्श तथा उद्देश्यको रूपमा मानवाधिकारको घोषणा गर्‍यो। यस घोषणामा समानताको सिद्धान्तलाई बल दिइयो &quot;सबै मनुष्य समान रूपमा पैदा हुन्छन्, अतः सबैलाई समान अधिकार मिल्नुपर्छ।&quot; भन्ने उल्लेख थियो। यी अधिकारहरूमा स्वतन्त्रता, सम्पत्ति सुरक्षा तथा अत्याचारको विरोध गर्ने अधिकार आदि थिए। यस प्रकार संविधान सभाले आधारभूत सिद्धान्त, स्वतन्त्रता, समानता र जनताको प्रभुत्वको घोषणा गर्‍यो। सम्पत्ति अधिकारलाई घोषणा पत्रमा पटकपटक दोहोर्याइयो। यस अधिकारबाट कसैलाई बञ्चित गर्न सकिदैन थियो।

==== चर्चमाथि नियन्त्रण ====

राष्ट्रिय संविधान सभाले चर्चको सम्पत्ति जफत गर्‍यो र जनतामाथी चर्चको नियन्त्रण कम गर्ने प्रयास गर्‍यो । यस सन्दर्भमा चर्चलाई राज्यको अधीनमा ल्याइयो र चर्चलाई रोमको पोपको प्रभावबाट मुक्त गरी राष्ट्रिय चर्चको रूपमा स्थापित गरियो ।

राज्य प्रति पादरिको वफादारी सुरक्षित गर्नको लागि &quot;सिभिल कन्स्टिच्युसन अफ क्लर्जी&quot; बनाइयो। जसअनुसार पादरिहरूले राज्य प्रति निष्ठाको शपथ ग्रहण गर्नु पर्थ्यो र जनताद्वारा चुनिन पर्थ्यो। [[पोप]] र केहि पादरिहरूले यस कदमको  विरोध गरे । जुन पादरिहरूले राज्य प्रति निष्ठाको शपथ ग्रहण गरे उनीहरूलाई “ज्यूरर” भनिन्थ्यो भने शपथ नलिनेलाई “नन- ज्यूरर” भनिन्थ्यो । यस कानुनबाट क्रान्तिको विरूद्धमा एक माहोल सिर्जना हुन थल्यो किनभने अहिलेसम्म साना पादरिहरूले क्रान्तिको समर्थन गरेका थिए । अब उनीहरू यसबाट अलग भए र केहि पादरी देश छोडेर विदेश गए र त्यहाँ युरोपमा क्रान्तिको विरूद्ध प्रचार-प्रसार गर्न थाले ।

==== संविधान निर्माण ====
राष्ट्रिय संविधान सभाले फ्रान्सको लागि लिखित संविधान बनायो र यस संविधानलाई  १७९१मा  लुई सोह्रौले आफ्नो स्वीकृति दिए । संविधानमा दुई वटा कुराहरु महत्त्वका साथ लेखिएको थियो

* एक, राज्यको सार्वभौम शक्ति जनतामा निहित छ

* दोश्रो, शक्तिको पृथकिकरण राज्य एवं जनताको हित हुनेछ ।{{sfn|Schama|1989|pp=527-529}}

यद्यपि शासन प्रणाली राजतन्त्रात्मक नै रह्यो तथापी राजाको अधिकारहरु सीमित गरिएका थिए। अब राजा कानुन निर्माता रहेनन् । राजालाई कुनै देशसँग  युद्ध वा सन्धि गर्ने अधिकार थिएन । कानून बनाउने अधिकार एक व्यवस्थापिका सभालाई दिइयो र उक्त सभाको सदस्य संख्या ७४५ थियो। व्यवस्थापिका सदस्य निर्वाचनको लागि नागरिकहरूलाई सक्रिय र निष्क्रय दुइ भागमा विभाजन गरियो र मताधिकार केवल सक्रिय नागरिकलाई दिइयो। सक्रिय नागरिक २५ वर्ष भन्दा अधिक आयुको नागरिक थिए जो राज्यलाई तीन दिनको आय बराबरको प्रत्यक्ष कर तिर्थे जबकि निष्क्रिय नागरिकमा गरिबहरु थिए ।

राष्ट्रिय सभाले फ्रान्सको प्रशासनिक संरचनामा व्यापक परिवर्तन गर्‍यो । प्राचीन प्रान्तलाई हटाएर सम्पूर्ण देशलाई ८३ डिपार्टमेन्ट (Departmants) मा विभक्ति गरियो । यी डिपार्टमेन्टहरूलाई Cantan र Commune मा विभाजन गरियो । प्रत्येक ईकाईको शासनको लागि निर्वाचन परिषद् हुन्थ्यो जसको चुनाव सक्रिय नागरिक गर्थे । यस प्रकार स्थानीय स्तर देखी केन्द्रीय स्तर सम्म पुरै राज्य व्यवस्था बुर्जआ वर्गमा आयो ।

=== द्वितीय चरण: पहिलो गणतन्त्र (१७९२-१७९४) ===
अगस्टको अन्त्यतिर, नेशनल कन्भेन्सन (राष्ट्रिय सम्मेलन)को लागि चुनाव भयो। मताधिकारमा प्रतिबन्धका कारण १७९१ मा ४० लाखको तुलनामा खसालिएको मत संख्या ३३ लाखमा झर्यो।{{Sfn|Crook|1996|p=94}}

राष्ट्रिय सभा भंग भए पश्चात् सन् १७९१ मा ७४५ सदस्यीय व्यवस्थापिका सभा (Legislative Assembly) अस्तित्वमा आयो ।{{sfn|Crook|1996|p=94}} यस व्यवस्थापिका सभामा सभामुख /अध्यक्षको दाहिने हात तिर बस्नेलाई 'दक्षिणपन्थी' भनियो । उनीहरू अनुदार एवं राजतन्त्रको समर्थक थिए जबकि वायाँ तिर बस्नेलाई  'वामपन्थी' भनियो र यस समुह मूल परिवर्तनवादिहरु (Redicals) थियो जो उग्र र क्रान्तिकारी थिए । रेडिकल्स पनि दुई वर्गमा विभाजित थिए - [[जिरोन्दिस्ट]] र [[ज्याकोबियन]]।

यसैबीच फ्रान्सको क्रान्तिको भय युरोपका अन्य देशहरूमा समेत फैलन लाग्यो। जो पादरी एवं कुलीन वर्ग फ्रान्सबाट भागेर युरोपका अन्य क्षेत्रहरूमा पुगेका  थिए उनिहरूले क्रान्तिको विरूद्ध भावना फैलाए। अर्को तर्फ फ्रान्सका क्रान्तिकारी अन्य देशमा पनि क्रान्तिकारी सिद्धान्तको प्रचार-प्रसार गर्न चाहन्थे। फलतः युरोपका अन्य राजा सशंकित भए। परिणामस्वरूप क्रान्तिकारी फ्रान्स र युरोपका अन्य देशहरू सङ्ग आपसी सम्बन्ध चिसो भयो । आस्ट्रियाले क्रान्तिकारीहरूले आग्रह गर्दा गर्दै पनि फ्रान्सको राजतन्त्र समर्थक शरणार्थीहरूलाई शरण दियो । अतः व्यवस्थापिका सभाले अप्रिल १७९२ ई मा अस्ट्रिया विरूद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो, किन्तु फ्रान्सको सेना नराम्रो सँग पराजित भयो । यस पराजयले  फ्रान्सको जनतालाई विश्वास भयो कि राजाले अष्ट्रियालाई फ्रान्सको सैन्य शक्ति र सुरक्षाको सबै भेद बताइदिए । अतः राजा प्रति जनताको रवैया उग्र भयो। यो स्थितिमा फ्रान्सेली राजतन्त्रको समर्थनमा प्रसा र आस्ट्रियाले चेतावनी  दिदै घोषणा गरे कि &quot;फ्रान्सको जनता राजाको आज्ञा पालन गरुन् अन्यथा हामी उनीहरू विरूद्ध कारवाही गर्छौ।&quot; यस प्रकार फ्रान्सको क्रान्तिले युरोपमा युद्धको स्थिति उत्पन्न गर्‍यो ।

यस घोषणाबाट फ्रान्सका जनता झनै उग्र भए र जनाताले राजालाई घेरे। राजा भागेर व्यवस्थापिका सभाको शरणमा पुगे। अब व्यवस्थापिका सभा भंग गर्ने ; पुनः चुनाव गर्ने, नयाँ व्यवस्थापिका सभा बनाउने र राजतन्त्रको भविष्यमाथि आफ्नो  निर्णय दिने बहस चल्न थाल्यो। यसैको साथ व्यवस्थापिका सभा समाप्त गरियो र वयस्क मताधिकारको आधार परमा राष्ट्रिय कन्भेन्सनको गठन भयो ।

==== नेशनल कन्भेन्सन ====
२१ सेप्टेम्बर १७९२ मा नेशनल कन्भेन्सनको प्रथम अधिवेशन भयो। यसमा ज्याकोबियन एवं जिरोन्दिस्त दल प्रमुख थिए। ज्याकोबियन अनुशासित र संगठित थिए। पेरिसको भीडमाथी यिनको प्रभाव थिए। यसमा प्रमुख नेता - दांते, [[माक्सिमिलियेँ रबस्पियर|रबस्पियर]], हीटर आदि थिए। अर्को तर्फ जिरोन्दिस्त थिए - उनीहरू शिक्षित र सुसंस्कृत थिए। उनीहरूमा किताबी ज्ञान अधिक थियो। फलतः उनीहरू  व्यावहारिक राजनीतिज्ञ बन्न सकेनन्। प्रमुख नेताहरूमा - इस्नार, म्याडम रोलां, ब्रिसो आदि थिए। यो दुबै समुह गणतन्त्रको हिमायती थिए, विदेशी शक्तिहरु विरूद्ध युद्धको समर्थन गर्थे। अन्तर केवल पर्टिको स्वरूपको थियो। वस्तुतः जिरोन्दिस्तहरूले फ्रान्समा उदारवादी स्थान ग्रहण गरे। उनीहरू &quot;क्रान्ति निकै अगडी गैसक्यो र यसको अन्त हुनुपर्छ।&quot; भन्ने मान्थे। उनीहरू र अधिक सामाजिक समानताको विरूद्ध थिए। उनीहरू समानाताअको साटो स्वतन्त्रतामा अधिक जोड दिन्थे। उता ज्याकोबियनहरु समानता माथि अधिक जोड दिन्थे तथा निम्न वर्गप्रति सद्भावपूर्ण व्यबहार गर्थे।

'''नेशनल कन्भेन्सनको कठिनाइ'''

नेशनल कन्भेन्सनको सामु तीन प्रमुख समस्याहरु थिए- विदेशी आक्रमण, राजाको उपस्थिती र गृहयुद्ध। सेप्टेम्बर १७९२ मा फ्रान्स्सेली सेनाले बेल्जियममाथी अधिकार कायम गर्‍यो र दक्षिणमा निस र सेवय पनि फ्रान्सको अधिकारमा आयो । यी विजयबाट हल्याण्ड, अस्ट्रिया, प्रशा र इंग्ल्याण्ड डराए । क्रान्तिकारिहरूले १७९२ मा घोषणा गर्‍यो कि &quot; फ्रान्सको गणतन्त्र स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्वको भावनामा आधारित छ र यी भावनाहरूको प्रचार- प्रसार गर्नु उनीहरू आफ्नो कर्तव्य सम्झन्छन्। फ्रान्स जुन जुन क्षेत्रमा आधिपत्य कायम गरे त्यहाँ क्रान्तिकारी सिद्धान्त लागू गर्नेछ र पादरी र कुलीनहरूको  सम्पत्ति जफत गरिनेछ र जो सुकैले विरोध गर्छ उसलाई क्रान्तिको शत्रु मानिनेछ ।&quot;

यस घोषणाबाट युरोपको निरंकुश राजतन्त्री देशहरू भयभीत भए र अब फ्रान्सको क्रान्ति फ्रान्सको नभएर पुरै युरोपको भयो। अतः युरोपीय देश क्रान्तिको प्रचार-प्रसार रोक्न एकजूट भए र इंल्यान्ड, हल्याण्ड, अस्ट्रिया, प्रशाको एक गुट फ्रान्सको विरूद्ध निर्माण भयो। यस गुटले कयौँ युद्धक्षेत्रमा फ्रान्सलाई पराजित गर्‍यो। फलतः विदेशी युद्धमा फ्रान्सको पराजय नेशनल कन्भेन्सन समक्ष एक मुख्य समस्या बन्यो।

नेशनल कन्भेन्सनले एक प्रस्ताव पारित गरेर राजतन्त्र समाप्त गर्‍यो र गणतन्त्र स्थापना गर्‍यो। राजामाथी देशद्रोहको मुद्धा चलाइयो र मृत्युदण्डको सजाय दिइयो। राजाको मृत्युदण्डको सवालामा जिरोन्दिस्तहरूको नीति स्पष्ट थिएन। उनीहरू राजतन्त्रको विरोधी त थिए तर मृत्युदण्डको सवालामा [[जनमत सङ्ग्रह]]को कुरा गरिरहेका थिए। यस विपरीत ज्याकोबियन्सको यो मत थियो कि &quot;राजाको देशद्रोह सिद्ध भैसक्यो। अतः उनलाई मृत्युदण्ड तत्काल दिनुपर्छ ।&quot; अन्ततः २१ जनवरी १७९३ मा लुई १६औँ लाई फाँसी दिइयो ।

====आतंकको राज्य ====
{{main|आतंकको राज्य}}
[[चित्र:Robespierre.jpg|alt=Robespierre.jpg|left|thumb|म्याक्समिलन रबस्पियर]]
नेशनल कन्भेन्सनको सामु ज्याकोबियन र जिरोन्दिस्तहरूको बीच सङ्घर्षको समस्या पनि देखा पर्‍यो। वस्तुतः युद्धको कारण फ्रान्स आर्थिक संकटबाट गुज्रिनु पर्‍यो, मुल्यवृद्धी बढ्यो जसबाट कन्भेन्सनले राहत दिनको लागि विधान बनायो, धनीसंग कर उठाउने नियम बनाइयो । यी कदमहरु जिरोन्दिस्तहरूले विरोध गरे। जब ज्याकोबियनाहरूले पेरिसको भीड र कम्यूनको सहायताले कन्भेन्सनमाथी आक्रमण गरी सत्ता कब्जा गरे र जिरोन्दिस्तहरूलाई गिरफ्तार गरी आतंकको राज्य ({{lang-fr|la Terreur|link=no}} / {{lang-en|reign of terror|link=no}}) को स्थापना भयो।

अभिलेख दस्तावेज अनुसार, सेप्टेम्बर १७९३ देखि जुलाई १७९४ मा, करिब १६,६०० व्यक्तिलाई क्रान्ति विरोधी गतिबिधी गरेको आरोपमा [[मृत्युदण्ड]] दिइयो; ४०,००० लाई बिना कुनै पुर्पक्ष वा सुनुवाई मृत्युदण्ड दिइयो।{{sfn|Gough|1998|p=77}}

'आतंकको राज्य' स्थापनाको साथ फ्रान्स फेरी एक पटक पुनः अव्यवस्थाको शिकार भयो। [[माक्सिमिलियेँ रबस्पियर|म्याक्समिलन रबस्पियर]]को नेतृत्वमा यसको स्थापना भएको थियो । यसमा क्रान्तिकारी, जनसुरक्षाको स्थापना गरिएको थियो र जो कोहीले ज्याकाबिन्सको विरूद्ध काम गर्थ्यो उसलाई मृत्युदण्डको सजाय दिइन्थ्यो। रबस्पियर रूसोको विचारधाराबाट निकै प्रभावित थिए। जस अनुसार “सामान्य इच्छा” (जनरल विल) नै सार्वभौमिक इच्छा हो। रबस्पियरले सत्तामा नियन्त्रण राख्नको लागि विरोधीहरूलाई “जिलेटिन/ [[गियोतिन|गिलेटिन]]” (फाँसी)मा शीर छेदन गरे। अतः सबै व्यक्ति आफ्नो जीवनको आयु कती होला भनेर सशंकित रहन्थे।

१७९३ मा एउटा प्रस्ताव पास गरेर जेकोबिनद्वारा जिरोन्दिस्टका नेतालाई कन्भेन्सनबाट निकालिएको थियो जसको दक्षिण फ्रान्समा भयङ्कर विरोध भयो तर त्यसलाई क्रुरतापुर्वक दवाइयो। यस्तै लिऔं  शहरका बासिन्दाले विद्रोह गर्दा कन्भेन्सनले यसको पनि कठोरतापूर्वक दमन गर्‍यो। यो दमनमा विशाल सैनिक शक्तिको प्रयोग गरियो । सामन्तका घरहरु नष्ट गरिए । ३,५०० भन्दा बढी समाइए र लगभग २,००० जनालाई मारियो ।
[[चित्र:Robespierre_exécutant_le_bourreau.jpg|thumb|रबस्पियरले [[गियोतिन|जिलेटिन]]मा शीर छेदन गरी मृत्युदण्ड दिएको व्यङ्ग्यचित्र]]

'''बेन्दी''' जिरोन्दिस्ट दल तथा राजतन्त्रवादीहरूको आँखाडा थियो। यो शहरका बासिन्दाले गणतन्त्रविरुद्ध विद्रोह गरे। यहाँ कन्भेन्सनले केरियार नामक व्यक्तीलाई दमनको लागि पठायो । यिनले क्रुरताको परिचय दिए। मानिसलाई लाईनमा राखेर गोली ठोकियो र आइमाई, केटाकेटीलाई नदिमा बगाइयो।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=नेपोलियन महान् योद्धा नेपोलियनको सनसनी पूर्ण जीवनी|last=खरेल|first=ओम प्रसाद|publisher=डीकुरा प्रकाशन|year=|location=काठमाडौँ|page=४०}}&lt;/ref&gt;

२६ जुलाईमा कन्भेन्सनमा गरेको एक भाषणमा, रबिस्पियरले केही सदस्यहरूले गणतन्त्र र क्रान्तिको विरुद्ध षड्यन्त्र गरिरहेको दाबी गरे र पुष्टि भएमा मृत्युदण्ड निश्चित भएको कुरा बताए। तर उनले ती सदस्यको नाम दिएनन् र कन्भेन्सनको सत्र अन्योलता सँगै अन्त्य भयो। त्यो साँझ, उनले ज्याकोबिन्स क्लबमा पनि त्यही भाषण गरे। भीडले ठूलो उत्साहले उनको भनाइको स्वागत गर्‍यो र 'गद्दार'हरूलाई मृत्युदण्डको माग गर्‍यो। अब यो स्पस्ट थियो कि विपक्षीहरूले कुनै कदम नचाले रबिस्पियरले चाल्नेछन्। अर्को दिन कन्भेन्सनमा, रबिस्पियर र उनका साथीहरूलाई ती सदस्यको नाम सोधियो। रबिस्पियरको बोली बन्द भयो।{{sfn|Schama|1989|p=844}}

कन्भेन्सनले [[माक्सिमिलियेँ रबस्पियर]]को [[गिरफ्तारी]]लाई अनुमति दिएपछि उनले उनका समर्थकहरूले होटल डे भिल्लीमा शरण लिए। त्यहाँ [[नेसनल गार्ड]]को एक टुकुडीले प्रतिरक्षा गरेको थियो। साँझ कन्भेन्सन प्रति वफादार अर्को टुकुडीले भवनमा हमला गर्‍यो र रविस्पियरलाई हिरासतमा राख्यो। आत्महत्या गर्ने प्रयासमा आफूले आफैंलाई चोट पुर्याएकाले उनी गम्भीर घाइते भएका थिए।  २८ जुलाईमा उनलाई उनका १९ जना साथीहरू सहित मृत्युदण्ड दिइयो।{{sfn|Schama|1989|p=845}} २२ प्राइरियालको कानुन खारेज गरियो, जीवित जिरोन्दिस्त डेपुटी बने, र ज्याकोबिन्स क्लबलाई बन्द गरियो अनि प्रतिबन्ध लगाइयो।{{sfn|Soboul|1975|pp=425–428}}

यसैको साथ साथ आंतकको राज्य पनि समाप्ति भयो।

आतंकी राज्य पछि '[[थर्मिदोरियनको प्रतिक्रिया]]' (Thermidorian reaction) भयो। उदारवादी थर्मिदोरियन नेताहरूले देशको सत्ता सम्हाले र आंतक राज्यको व्यवस्थाहरूलाई भंग गरियो, ज्याकोबियन्सलाई अवैध घोषित गरियो। आंतकी शासनको दौरान लगाइएको मूल्य तथा पारिश्रमिक माथिको नियन्त्रण उठाइयो। यसबाट मूल्य फेरि बढ्न थाल्यो, सट्टेबाजहरूको प्रभाव बढ्यो र प्रतिक्रिया स्वरूप विद्रोह हुन लाग्यो तर यी विद्रोहहरूलाई दबाइयो।

====नेसनल कन्भेन्सनको कार्य ====

# राष्ट्रिय शिक्षा नीति लागू गरियो र [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रेन्च]] राष्ट्रभाषा घोषित गरियो ।
#[[दासप्रथा|दास प्रथा]] समाप्त गरियो तथा ऋण चुक्ता नगर्ने माथि हाल्ने सम्बन्धी कानुन समाप्त गरियो ।
#जेठो पुत्रलाई नै उत्तराधिकार दिने कानुन समाप्त गरी पारिवारिक जीवनमा समानता स्थापित गरियो।
#[[राजतन्त्र]] समाप्त गरी [[गणतन्त्र]] स्थापना दिवस देखी एक नयाँ पात्रो पञ्चाङ्ग पंचाग (२२ सेप्टेम्बर १७९२) लागू गरियो
#नाप मापन तौलको नयाँ पद्धति ग्राम, लिटर, [[मिटर]] शुरू गरियो ।
#[[कालो बजार|कालोबजारी]] रोक्न रासनिङ व्यवस्था लागू गरियो।
#मुआब्जा दिने नीति समाप्त गरियो। धनीहरूलाई [[आयकर]] तथा युद्धकर लगाइयो ।
#धर्मको मामिलामा राज्यले [[धर्म निरपेक्षता|धर्मनिरपेक्ष]] घोषित गर्‍यो र पादरीलाई कुनै मान्यता दिइएन ।

=== तृतीय चरण /“डाइरेक्टरी” शासन (१७९५-१७९९) ===
२२ अगस्ट १७९५ मा कनभेन्सनले नयाँ संबिधान पारित गर्‍यो । फ्रेन्च [[जनमत सङ्ग्रह]]ले यो दस्तावेजलाई अनुमोदन गर्‍यो । यसको पक्षमा करिव १०,५७,००० मत आएको थियो भने विपक्षमा ४९,००० मत परेको थियो।&lt;ref name=&quot;Doyle-p320&quot;&gt;Doyle (1989), p. 320&lt;/ref&gt; मतदानको नतिजाको घोषणा २३ सेप्टेम्बर १७९५ मा भयो, नयाँ संबिधान २७ सेप्टेम्बर १७९५ देखि लागु हुने भयो ।&lt;ref name=&quot;Doyle-p320&quot; /&gt; नयाँ संविधान ले  द्वि-सदनात्मक व्यवस्थापिका सहितको डाइरेक्टरी ({{lang-fr|Directoire}}) ({{lang-en|Directory}}) को सिर्जना गर्‍यो।

“डाइरेक्टरी” शासन वस्तुतः नेशनल कन्भेन्सनले एक संविधान निर्माण गरी कार्यपालिकाको उत्तरदायित्व ५ सदस्यीय निर्देशनालय  “निर्देशक मण्डल” लाई सुम्पिइयो। निर्देशनालयको सबै  सदस्यहरूको अधिकार बराबर थियो। प्रत्येक सदस्य पटक -पटक गरी तीन महिनाको लागि अध्यक्ष हुन्थे। प्रत्येक वर्ष एक सदस्य कार्यकाल समाप्त हुन्थ्यो र उनको साटो दोश्रो सदस्यको नियुक्ति हुने गर्थ्यो। यस प्रकार नेशनल कन्भेन्सन पछि फ्रान्समा डाइरेक्टरी शासन शुरू भयो जुन १७९५ देखी १७९९ सम्म चल्यो। अन्तमा [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]ले डाइरेक्टरी शासनको अन्त गरे। डाइरेक्टरीको यो शासन अव्यवस्थित, दुःखमय रह्यो। सञ्चालक मण्डललाई सशस्त्र सेनाको नियन्त्रण एवं सेनाध्यक्ष र [[जर्नेल|जनरल]]को नियुक्ति, फ्रान्सको तर्फबाट सन्धि तथा [[युद्धको घोषणा]] गर्ने अधिकार थियो। संचालक मण्डलको सामु प्रमुख समस्या युद्धको समस्या थियो, अर्को तर्फ डाइरेक्टरी सदस्यहरु अनुभवहीन, अयोग्य तथा भ्रष्ट थिए। अतः डाइरेक्टरीको शासन कालमा प्रकारको गडबडी फैलियो, व्यापार ठप्प भयो र [[विदेश नीति]] पनि कमजोर रह्यो। यस्तो स्थितिमा फ्रान्सको जनता एक यस्तो शासक (नेतृत्व)को आवश्यकता महसुस गएइरहेका थिए जो देशको आन्तरिक र बाह्य शान्ति र सन्तुलन मिलाउन सकोस् तथा विदेशी शक्तिलाई परास्त गर्न सकोस्।

यस कालमा नेपोलियनले सैन्य [[विजय]]द्वारा फ्रान्सको सम्मान प्रतिष्ठा स्थापित गरे र अन्ततः डाइरेक्टरी शासनको अन्त गरेर सत्तामा आफ्नो नियन्त्रण स्थापित गरे।{{sfn|McLynn|1997|p=219}}

=== चतुर्थ चरण: काउन्सल (१७९९-१८०४ ) ===


१७९९ मा [[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]ले डाइरेक्टरी (निर्देशनात्मक ) शासन अन्त गरे र फ्रान्सका प्रथम (सल्लाहकार ) काउन्सल बने र १८०४ ई. मा उनले आफैलाई सम्राट घोषित गरे र यस प्रकार नेपोलियनको [[तानाशाही]] साम्राज्यवादी शासनको शुरूवात भयो ।

== फ्रान्सेली क्रान्तिकारी युद्ध ==
{{main|आतंकको राज्य}}{{main|नेपोलियनकालीन युद्ध}}

क्रान्तिबाट द्वन्दको एक शृंखला सुरु भयो। यसको सुरुवात १७९२ मा भयो र १८१५ मा नेपोलियनको पराजय भएपछी मात्र अन्त्य भयो।

मे १७९२ देखि जुन १८१५, फ्रान्स लगभग निरन्तर ब्रिटिस र अन्य मुख्य शक्तिको परिवर्तित सङ्गठन विरुद्ध युद्धमा संलग्न भयो । यो युद्धमा भएको फ्रान्सको धेरै सफलता/ [[विजय]]ले फ्रान्सेली क्रान्तिको विचारधारा छिमेकी देशहरू र युरोप भरि फैलियो । तर, १८१४ (र १८१५) मा नेपोलियनको आखिरी पराजयले प्रतिक्रिया ल्यायो जसले फ्रान्स र युरोपमा केहि- तर सम्पूर्ण होइन- क्रान्तिकारी उपलब्धीहरू उल्त्यायो। बुर्बोनहरू राजगद्दीमा पुनर्स्थापित भए, [[लुई सोह्रौँ|लुई सोह्रौ]] को भाइ लुइस अठारौको नाममा राजगद्दीमा बसे।

१७९२ अप्रिल मा, फ्रेन्च सेनाले अष्ट्रियाको नेदरल्यान्डमा आक्रमण गर्‍यो तर सेप्टेम्बरमा हार व्यहोर्नु पर्यो। नोवेम्बर ६ मा अष्ट्रियाको सेनालाई पराजित गरेर राइनल्यान्ड, नाइस र सेभोई कब्जा गर्‍यो। यी सफलताको उत्साहबाट, १७९३ फेब्रुअरीमा, फ्रान्सले डच रिपब्लिक, स्पेन र ब्रिटेन माथि युद्धको घोषणा गर्‍यो। यसबाट पहिलो गठबन्धनको सुरु भयो ।{{sfn|Rothenberg|1988|p=785}} १७९४ मे सम्ममा, फ्रेन्च सेनामा ७,५०,००० देखि ८,००,००० जवान थिए।{{sfn|Blanning|1996|pp=120-121}} सेनामा उच्च परित्यागको वावजुद, उनीहरूसँग आन्तरिक र बाह्य चुनौतीको सामना गर्न पर्याप्त सेना थियो।{{sfn|Brown|1995|p=35}}[[चित्र:La_Bataille_du_Pont_d'Arcole.jpg|left|thumb|नेपोलियनको इटालीको अभियानले इतालीको नक्सा बनाए।]]
१७९५ फेब्रुअरीमा, फ्रान्सले अष्ट्रियाको नेदरल्यान्डलाई विलय गरायो। 

१७९७ अक्टोबर मा, बोनापार्टले इटालीमा अष्ट्रियालाई शृंखलाबद्ध पराजित गरे। यसबाट इटालीले काम्पो फोर्मियोको सन्धि गर्‍यो। जसबाट नेदरल्याण्डलाई हातबाट गुमाउनु पर्यो।{{sfn|McLynn|1997|p=157}}

== परिणाम ==

# '''संसारलाई [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]] पाठ सिकाउदै मानवता, स्वतन्त्रता र समानताको नारा दिई प्रजातान्त्रिक आदर्शको घोषणा''' फ्रान्सेली क्रान्तिको प्रेरक शब्दहरू -स्वतन्त्रता, समानता र बंधुत्व। यी तीन शब्दले विश्वको राजनीतिक व्यवस्थाको स्वरूपमा आमूलचूल परिवर्तनको मार्ग प्रशस्त गर्‍यो । जस प्रकार धर्म र संस्कृतिको क्षेत्रमा सत्यम् शिवम् र सुन्दरमको महत्त्व छ उसैप्रकार राजव्यवस्थामा स्वतन्त्रता एवं बन्धुत्व भावना धेरै देशको संविधानमा देखिन्छ ।
# '''युरोपमा गतिशील राष्ट्रियताको जन्म :[[इटालीको एकीकरण]],  [[जर्मनीको एकीकरण]]'''
# '''धर्मनिरपेक्षताको भावनाको प्रसार''' :  फ्रान्सेली क्रान्तिले धर्मलाई राज्यबाट अलग गरेर धर्मनिरपेक्ष स्वरूप प्रदान गर्‍यो। अब धर्म व्यक्तिगत विश्वासको वस्तु बन्यो। जसबाट राज्यलाई कुनै किसिमको हस्तक्षेप गर्नु पर्दैनथ्यो।
# '''सैन्यवादको विकास''' फ्रान्सेली क्रान्तिले  [[सैन्यवाद]]लाई प्रेरित गर्‍यो । युद्धको समयमा नागरिकहरूको लागि सैनिक सेवा अनिवार्य गरिएको थियो। युद्धको लागि जनताको सेनामा भर्ती हुनको लागि यो पहिलो पटक अपिल थियो । बताइएको थियो &quot;अबबाट जबसम्म गणतन्त्रको शत्रुहरूलाई बाहिर निकालिदैन तबसम्म फ्रान्सेली जनताहरू स्थायी रूपमा सैनिक सेवाको लागि उपलब्ध रहनेछन् ।&quot; त्यस अघिसम्म युद्ध राजाको पेशेवर सैनिकहरुद्वारा लडिन्थ्यो । यसै सैन्यवादले पछि अनेक राष्ट्रहरूलाई प्रभावित गर्‍यो र [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]को एक महत्त्वपूर्ण कारण बन्यो।
# '''अधिनायकवादको शुरूआत''' फ्रान्सेली क्रान्तिलाई [[तानाशाही|अधिनायकवाद]]को उद्गम स्रोत मानिन्छ। रबस्पिरको 'आतंकको शासन' यसको पहिलो मञ्चन थियो । क्रान्तिको दौरान अनेक नीति र सिद्धान्तहरू असफल भयो र परिवर्तन गरिनु पर्यो । फलस्वरूप एक व्यक्तिलाई योग्यतामाथी बल दिइन थालियो। यसैबाट नेपोलियन जस्ता तानाशाहको उदय उद्भव सम्भव भयो। पछि इटली, जर्मनी सहित कयौं देशहरूमा अधिनायकवादको उदय भयो ।
# '''समाजवादको मार्ग प्रशस्त'''
# '''मध्यकालीन सामन्ती अवशेष समाप्त पारेर आधुनिक व्यबस्था लागु गर्‍यो'''  फ्रान्सेली  क्रान्तिले सामन्ती व्यवस्थामाथी प्रहार गर्दै सामन्ती विशेषाधिकारहरूको अन्त गर्‍यो र क्रान्तिको यो उपलब्धि यूरोपको अन्य देशहरूलाई समेत प्रभावित गर्‍यो ।
# '''कृषिमा सामन्ती व्यबस्था समाप्त गरी किसानहरूलाई स्वतन्त्र बनेकाले कृषि उत्पादनमा वृद्धि, किसानहरूको जीवन स्तरमा वृद्धि'''
# '''कानुनी स्वतन्त्रता एबम समानताको आधारमा सामाजिक तथा आर्थिक सुधार'''
# '''धार्मिक स्वतन्त्रता'''
# '''संसारभरी नै क्रान्तिको लहर बढ्दै गयो र पुरानो निरंकुस व्यबस्था समाप्त पारेर नया प्रजातान्त्रिक वैधानिक शासन व्यबस्थाको व्यापक प्रचार'''
# '''फ्रान्समा अस्थिरता'''
# '''[[नेपोलियन बोनापार्ट|नेपोलियन]]को उदय''' इटालीसंगको युद्धमा नेपोलियन विजयी भए। उनले मिश्र(इजिप्ट) माथि पनि आक्रमण गरे। विभिन्न युद्धमा विजयी भएकाले उनको लोकप्रियता बढ्यो। त्यसैले सन् १७९९ मा बनेको संबिधान अनुसार नेपोलियन फ्रान्सको कन्सुल (राज्य सल्लाहकार) बने। कन्सुल बनेपछि उनले राज्यको आन्तरिक अवस्था ठीक गरे। उनले अनेकौ सुधार गारी फ्रान्सको आर्थिक, धार्मिक तथा सामाजिक स्थिति दह्रो बनाए। नेपोलियनको लोकप्रियता थप बढ्न थाल्यो। र १८०४ मा नेपोलियन [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सको सम्राट]] बने । यस प्रकार फ्रान्समा पुनः राजतन्त्र कायम हुन गयो ।

== फ्रान्सेली क्रान्तिको प्रकृति ==
फ्रान्सेली क्रान्तिको प्रकृति लाई क्रान्तिको आर्दर्श, क्रान्तिको नेतृत्व, क्रान्तिको प्रगती, क्रान्तिको दौरान ल्याइएका परिवर्तन र विश्वमा परेको प्रभावको प्रकाशमा बुझ्न जरुरी छ। यस दृष्टिले क्रान्ति एक यस्तो क्रान्ति थियो जसको प्रारम्भ त कुलीन वर्ग ले गरे, फेरि यसको नेतृत्व मध्यमवर्गको हातमा आयो। केही समयको लागि यो क्रान्तिकारी तत्त्वको प्रभावमा रह्यो र अन्तमा एक सैनिक तानाशाहको साथ खत्तम भयो। यस प्रकार फ्रान्सेली क्रान्ति विशाल नदीजस्तै उच्च पर्वत शिखरबाट प्रारम्भ भइ मार्गमा अनेक पहाड पर्वत हुँदै कहिले तिव्र गति त कहिले मन्द गति सँगै प्रवाहित भइरह्यो।

=== क्रान्तिको मध्यवर्गीय स्वरूप ===
१७८९ मा भएको फ्रान्सेली क्रान्तिलाई एक बुर्जुवा क्रान्तिको रुपमा देख्न सकिन्छ। क्रान्तिको पहिलो चरणमा नेतृत्व तृतीय स्टेटको बुर्जुवा वर्गको हातमा थियो। मध्यवर्गीय नेतृत्वले निजी सम्पत्तिलाई ध्यानमा राख्दै केही सिद्धान्त पनि बनाए। वस्तुतः सामन्तवादको अन्तको घोषणा त गरियो तर सामन्ती अधिकारलाई यत्तिकै छाडिएन, तर भूमिपतिहरूलाई क्षतिपूर्ति गरेपछि नै किसान कुनै उत्तरदायित्वबाट मुक्त हुन सक्थे।

मानवाधिकारको घोषणामा मध्यवर्गीय प्रभाव देख्न सकिन्छ। सम्पत्तिको अधिकारलाई मनुष्यको नैसर्गिक अधिकारहरूको श्रेणीमा राखियो जुन बुर्जुआ हितको संरक्षणसंग सम्बन्धित छ। यस प्रकार प्रकार वयस्क मताधिकारको कुरा त गरियो तर संविधानमा “नागरिक” शब्दको अत्यन्त संकुचित अर्थमा प्रयोग गरिएको थियो। नागरिकलाई सक्रिय वा निष्क्रिय नागरिकमा विभाजित गरिएको थियो। सक्रिय नागरिक जो आफ्नो कम से कम तीन दिनको आयको रकम प्रत्यक्ष करको रुपमा बुझाउथे र मात्र उनीहरूलाई मात्र मत दिन पाउने अधिकार थियो। प्रतिनिधि हुनको लागि पनि सम्पत्तिको योग्यतालाई आधार बनाइएको थियो र यो धनी मानिसहरू नै राजनीतिक क्रियाकलापमा सहभागी हुन सक्थे र यसको मतलब यो थियो कि धनी मानिस मध्यवर्गसंग सम्बन्धित थिए। यस प्रकार फ्रान्सेली क्रान्तिले जन्ममा आधारित भेदभावलाई अन्त्य गर्‍यो तर त्यस प्राचीन सामन्तवादको स्थानमा धनमा आधारित नयाँ सामन्तवादको प्रभुत्व सुरु भयो।

क्रान्तिको दौरान क्रान्तिकारिहरूले निरंकुश सरकारद्वारा लिइएको ऋणको कुरा त उठाए तर उक्त ऋण माफ गर्ने कुरा कसैले गरेनन्। यसको कारण थियो कि यो ऋण सरकारलाई बुर्जुआ वर्गले दिएको थियो। यस प्रकार सरकारलले चर्चको सम्पत्तिलाई जफत गरियो तर उक्त सम्पत्तिलाई भूमिहीनलाई वितरण गरिएन। जमिन सर्वाधिक उच्च मुल्यमा बेचियो र त्यस जमीनलाई किन्ने क्षमता मध्यवर्गसँग थियो।

फ्रान्सेली क्रान्तिले मजदुरको हितलाई वेवास्ता गर्‍यो र र श्रमिक आन्दोलनलाई हतोत्साहित गर्‍यो। क्रान्तिको दौरान श्रमिक वर्गले महत्वपूर्ण भूमिका निभएका थिए तर बुर्जुआ नेतृत्वलाई उसको बढ्दो स्थिति मन्जुर थिएन। अतः नेशनल असेम्बलीले निरंकुश राजतन्त्र युगमा निर्मित कानूनलाई पुनः लागू गरियो। जसअनुसार सबै श्रमिक संघ सम्बन्धी कार्य प्रतिबन्ध लगाइयो र गिल्डलाई गैरकानूनी घोषित गरियो।

नेशनल एसेम्बलीमा बुर्जुआको प्रधानता थियो र त्यसमा जिरोन्दिस्त र ज्याकोबियन पनि बुर्जुआ वर्ग संग सम्बन्धित थिए । यद्यपि ज्याकोबियन सर्वहारा वर्गको हितको कुरा गर्थे तर आतंकी राज्यको स्थापनामा बुर्जुआ हितलाई माथि राखिएको थियो र श्रमिक प्रतिक्रिया दबाउन सेनाको सहायता लिइयो।

डायरेक्टरीको शासनमा पनि मध्यवर्गीय हितलाई प्रमुखता दिइयो । संचालक मंडलले जुन द्विसदनात्नीमक विधायिकाको निर्माण गरेका थिए, त्यसका सबै सदस्य मध्यवर्गीय बुद्धिजीवी थिए।

नेपोलियनको सुधारहरूमा पनि बुर्जुआ प्रभाव देख्न सकिन्छ। उनले बुर्जुआ हितलाई संरक्षित राखेर आफ्नो विधि संहितामा सम्पत्तिको अधिकारलाई सुरक्षित राखियो, कुलीनलाई अपेक्षाकृत व्यापक अधिकार दिए तथा उनको व्यापारिक र वाणिज्यिक सुधारको फाइदा मध्यवर्गलाई नै मिल्यो। यस प्रकार क्रान्तिको स्वरूपमा मध्यवर्गीय तत्व देखिन्छ। तर पुरै क्रान्ति र उसको प्रभावको विश्लेषणबाट यो स्पष्ट हुन्छ कि कि क्रान्तिमा मध्यवर्गीय तत्वको साथ कृषक, मजदूर, महिलाको सहमागिता थियो। यस तरिकाले यो मात्र मध्यवर्गीय क्रान्ति थिएन तर एक लोकप्रिय क्रान्तिको रुपमा यसलाई देख्न सकिन्छ।

===विश्वव्यापी स्वरूप===
फ्रांन्सेली राज्य क्रान्ति एक विश्वव्यापी चरित्रको लागि भएको थियो। क्रान्तिकारीहरूले १७८९ मा मनुष्य तथा नागरिक अधिकारको घोषणा गरे, जस अनुसार &quot;जन्म बाट समान पैदा भएको कारण सबै मानवलाई समान अधिकार हुनुपर्छ। र यो सबै देशको लागि, सबै मानवको लागी र सबै विश्वको लागि हो। , सबै समयको लागि,  मिलना चाहिए और यह सभी देशों के लिए यो घोषणा फ्रान्सको लागि मात्र नभएर स्वतन्त्र हुन चाहने र राजतन्त्र र सामन्ती विशेषाधिकारको बोझबाट मुक्त हुन चाहनेहरूको लागि थियो। नेसनल एसेम्बली(राष्ट्रिय सभा)द्वारा १७९२ मा कामपेने नामक एक इंलिस नायकलाई फ्रान्सेली नागरिकको उपाधी दिइयो र उनलाई फ्रान्सेली नेसनल कन्भेन्सनको प्रतिनिधि चुनियो। यस प्रकार &quot;क्रान्तिको दौरान क्रान्तिलाई स्थायी र सुदृढ राख्नको लागी क्रान्तिलाई युरोपको अन्य देशमा पनि विस्तार गरिनु पर्छ&quot; भन्ने विचारको विकास भयो। यसमा एउटा यस्तो युद्धको कल्पना गरियो जसमा फ्रान्सेली सेना छिमेकी देशमा प्रवेश गरेर त्यहाँका स्थानीय क्रान्तिकारीहरूसँग मिलेर राजतन्त्रलाई अपदस्त गरि गणतन्त्र स्थापना गर्नेछ।

फ्रान्सको क्रान्ति एक राष्ट्रिय घटना मात्र थिएन। यो त -स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्वको नारा सम्पूर्ण युरोपमा गुञ्जेको घटना थियो। क्रान्तिको प्रभाव यति दूरगामी रह्यो कि समस्त यूरोप यसमा आच्छादित भयो। यसै सन्दर्भमा &quot;यदि फ्रान्स बिरामी भयो भने सम्स्त युरोपलाई हाच्छ्यु आउँछ।&quot; भनिन्थ्यो।

===क्रान्ति सुनियोजित थिएन===
==='सामाजिक क्रान्ति'को रूपमा ===
फ्रान्सेली क्रान्तिको मूल कारण तत्कालीन फ्रान्सेली समाजको दुरावस्था पनि एक थियो। समाज विशेषाधिकार प्राप्त र अधिकार विहीन वर्गमा विभाजित थियो। कृषक किसानको स्थिति कर को बोझबाट नाजुक थियो र अर्को तर्फ उनीहरूलाई सामन्तको अत्याचार र चर्चको हस्तक्षेपबाट पनि शोषणको सिकार हुनु पर्थ्यो। यी स्थितिले क्रान्तिको मार्ग देखायो। क्रान्तिकारीहरूले यसै असमानताको विरुद्ध आवाज उठाए र स्वतंत्रता, समानता तथा बन्धुत्व का नारा दिए। क्रान्तिको समय नै [[सामन्तवाद]]को अन्तको घोषणा भयो, विशेषाधिकारको अन्त्य गरियो।

===अधिनायकवादी स्वरूप===
फ्रान्सेली क्रान्तिमा सर्वसाधारणको सहभागिता थियो तर उनीहरूको हितलाई नजरअन्दाज गरेर क्रान्तिले अधिनायकवादको रुप धारण गर्‍यो जसमा कुनै एक व्यक्तिको सिद्धान्त र इच्छाको विशेष स्थान थियो। वस्तुतः क्रान्तिको समय रबिस्पियरको नेतृत्वमा एक तानाशाही सरकार वा अधिनायकतन्त्रको स्थापना भएको थियो र पछी गएर नेपालियनले पनि अधिनायकवादको स्थापना गरे।

===	प्रगतिशील क्रान्तिको रूपमा ===
फ्रान्सको क्रान्ती त्यहाँको पुरातन व्यवस्थामा व्याप्त तमाम विकृति, विसंगति तथा आधारभूत दोषको बिरुद्ध एक शसक्त प्रतिकृया थियो। क्रान्तिले निरंकुश राजतन्त्र, असमानतामा आधारित फ्रान्सेली समाज, विलासितापूर्ण पादरी वर्ग तथा आर्थिक अव्यवस्थाको सङ्कट सँग जुधिरहेको कुशासनको अन्त गरि फ्रान्समा प्रजातान्त्रिक शासन प्रणालीको मार्ग प्रशस्त गर्‍यो। यस  दृष्टिबाट यसलाई प्रगतिशील क्रान्तिको रुपमा देख्न सकिन्छ। 

साथै मानवाधिकार को घोषणा, स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्वको नारा तथा राष्ट्रियताको विचारधाराबाट समस्त विश्वलाई जागरुक गरायो। 
परिणामस्वरूप विश्वको कयौं देशमा राजनैतिक अधिकारको माग लाई लिएर आन्दोलन सुरु भयो। इटली एवं जर्मनीको एकीकरणको भावनालाई प्रोत्साहन मिल्यो। धर्म र राजनीतिको पृथक्करणको मुद्दा पहिलो पटक यस क्रान्तिको दौरान उठ्यो।

== प्रतीक ==

=== ला मार्सेलाइज ===
{{Main|ला मार्सेलाइज}}
[[चित्र:Pils rouget lisle chantant marseillaise mb (Musée).jpg|thumb|क्लाउड जोसेफ रूजेट डी लिस्ले, ला मार्सेलाइजका रचनाकारले १७९२ मा सर्वप्रथम यो गीत गएका थिए ।]]
{{Listen
|filename     = La Marseillaise.ogg
|title        = ला मार्सेलाइज
|description  = फ्रान्सको [[राष्ट्रिय गान]] ''ला मार्सेलाइज''; text in French.
}}

&quot;ला मार्सेलाइज&quot; ({{IPA-fr|la maʁsɛjɛːz}}) फ्रान्सको [[राष्ट्रिय गान]] बन्यो। यो गीत &quot;क्लाउड जोसेफ रूजेट डी लिस्ले&quot; ले १७९२ मा रचना गरेका हुन् । फ्रान्सको राष्ट्रिय सभाले यसलाई १७९५ मा राष्ट्रिय गानको रूपमा स्वीकार गर्‍यो ।&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Karen A.|last=Cerulo|title=Symbols and the world system: national anthems and flags|url=https://archive.org/details/sim_sociological-forum_1993-06_8_2/page/243|journal=Sociological Forum|year=1993|volume=8|issue=2|pages=243–71|doi=10.1007/BF01115492}}&lt;/ref&gt;

=== गिलेटिन ===
[[गियोतिन|गिलेटिन]] फ्रेच क्रान्तिको आतंकको मुख्य प्रतिकको रूपमा उभिएको छ।&lt;ref&gt;{{cite book|author=Paul R. Hanson|title=The A to Z of the French Revolution|url=https://books.google.com/books?id=yYJ4AAAAQBAJ&amp;pg=PA151|year=2007|publisher=Scarecrow Press|page=151|isbn=978-1-4617-1606-8}}&lt;/ref&gt;

== दीर्घकालीन प्रभाव ==

युरोपेली र पश्चिमी इतिहासमा फ्रेन्च क्रान्तिको ठूलो प्रभाव छ। यसले सामन्तवादको अन्त्य गर्‍यो र भविष्यमा व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको परिभाषाको मार्ग प्रशस्त गर्‍यो। {{sfn|Palmer|Colton|1995|p=341}}{{sfn|Fehér|1990|pp=117–130}} यसको फ्रेन्च राष्ट्रवादमा परेको ओरभाव गहन छ र युरोप भरी नै राष्ट्रवादी आन्दोलनको लागि उत्साह मिल्यो।{{sfn|Dann|Dinwiddy|1988|p=13}} आधुनिक इतिहासकारहरू राष्ट्र राज्यको अवधारणा क्रान्तिको प्रत्यक्ष परिणाम भएको कुरामा सहमत छन्। {{sfn|Keitner|2007|p=12}}

=== फ्रान्स ===
क्रान्ति फ्रान्सको समाजमा कयौं परिवर्तन ल्यायो,। ती मध्ये केही सर्वस्वीकार्य छन् भने केहीमा अझै बहस जारी छन्। {{sfn|Stewart|1951|pp=783–94}} लुइस चौधौको पालामा, राजनैतिक शक्ति भर्सेलिजमा केन्द्रित थियो र राजाको नियन्त्रणमा थियो। राजाको शक्ति अथाह व्यक्तिगत धन, सेना माथिको नियन्त्रण र क्लर्जी, प्रादेशिक गभर्नर, वकिल तथा न्यायाधीशको नियुक्तिबाट मिलेको थियो।{{sfn|Thompson|1952|p=22}} एक वर्ष भन्दा कम समयमा, राजालाई नाम मात्रको बनाइयो, कुलीनहरूलाई सम्पत्ति र उपाधीबाट, चर्च र यसका सम्पत्तिबाट बञ्चित गरियो। क्लर्जी, न्यायाधीश र मेजिस्ट्रेटको नियन्त्रण राज्यबाट गरिने भयो र सेनाको साथ साथ क्रान्तिकारी नेसनल गार्डको व्यवस्था गरियो। १७८९ को केन्द्रिय तत्त्व &quot;स्वतन्त्रता, समानता र बन्धुत्व&quot;को नारा थियो। र &quot;मानव तथा नागतिकको अधिकारको घओषणा&quot;लाई नै पूर्ण रुपमा क्रान्तिको रुप मानियो। &quot;{{sfn|Lefebvre|1947|p=212}}
==== क्याथोलिक चर्चको स्थिति ====
क्रान्तिताका क्याथोलिक चर्चको स्थिती एक सबैभन्दा तातो विवाद थियो। {{sfn|Kennedy|1989|pp=145–167}} १७८८ मा, यसले समाजमा प्रभुत्व कायम गरेको थियो; फ्रेन्च नै क्याथोलिक र क्याथोलिक नै फ्रेन्च भन्ने मान्यता थियो। १७९९ सम्ममा, चर्चको अधिकांश सम्पत्ति जफत गरियो र यसमा प्रमुख नेताहरू कि त मारिए वा निर्वासित थिए। यसको सांस्कृतिक प्रभाव माथि हमला गरियो र आइतबार, पवित्र दिन, प्राथना, संस्कार र पर्वहरू हटाउने प्रयास गरियो। अन्ततः यी प्रयासहरू विफल भए बरु धर्म माने सन्तहरू बाट आक्रोशित प्रतिकृया सामना गर्नु पर्यो। यी परिवर्तनहरूको विरोध नै वेन्दीको विद्रोहको मुख्य कारण थियो। {{sfn|Kennedy|1989|pp=338–353}}

[[File:Le Bataillon Carré, Affaire de Fougères 1793 (Square Battalion).jpg|thumb|upright=1.0|left|The 1793 [[War in the Vendée]] was in part sparked by opposition to state persecution of the Catholic church]]

शताब्दियौं देखि, परोपकारी संस्थाहरूले अस्पताल, गरिबलाई राहत दिन, स्कुललाई पैसा दिने गर्थ्यो। जब यसका सम्पत्ति जफत गरियो र बेचियो पैसा आउन बन्द भयो र समाजमा अव्यवस्था भयो। {{sfn|Sutherland|2002|pp=1-24}}
==== अर्थतन्त्र ====
दुई तिहाई भन्दा धेरै फ्रान्सेली हरू कृषिमा काम गर्थे, जुनलाई क्रान्तिले परिवर्तन गर्‍यो। चर्च र कुलीनवर्गले नियन्त्रण गर्ने ठूलो जमिन जफत भएपछि फ्रान्समा धेरै सङ्ख्यामा साना स्वतन्त्र फार्मको विकास भयो। बाली फसल कटाइमा कर अन्त्य गरियो। परिवारमा पितृसत्ता कमजोर हुँदै गयो। परिवारका सबै सन्तानसँग पैतृक सम्पत्तिको हक हुने भएपछि जन्मदरमा कमी आयो। {{Sfn|Jones|1988|pp=251–54, 265}}

सहरमा, साना स्तरको उद्यम विस्तार भयो। [[एकाधिकार]], प्राथमिकता, बाधा, नियम, कर उदार भएकाले त्यस्तो भएको थियो। यद्यपि बेलायती [[नाकाबन्दी]]को कारणले समुद्रपार र उपनीवेशको व्यापार लगभग अन्त्य भएको थियो। त्यसले उनीहरूको आपूर्ति चक्र बिथोलिएको थियो। समग्रमा, क्रान्तिले फ्रान्सको व्यापार क्षेत्रमा ठूलो परिवर्तन भएन। एक सामान्य व्यापारीको स्वामित्वमा एक सानो स्टोर, मिल वा पसल हुन्थ्यो, परिवारको सहयोग वा केही कर्मचारीहरू को साथ चलाउथ्यो। ठूला उद्योगहरू अन्य औद्योगिकशील राष्ट्रभन्दा कम थियो।{{sfn|Cobban|1964|pp=68-80}}

==== संविधानवाद ====
क्रान्तिको मुख्य उद्देश्य राजाको स्वेच्छाचारी शासनको अन्त्य थियो। क्रान्तिको समयमा संवैधानिक व्यवस्था सहितको [[कानूनको शासन|विधिको शासन]]को वाचा गरिएको थियो। नेपोलियनले सम्राटको रुपमा संवैधानिक प्रणालीको स्थापना गरेका थिए (यद्यपि उनको हातमा नै सम्पूर्ण नियन्त्रण थियो), र पुर्नार्स्थापित बुर्बोन राजवंश पनि संवैधानिक मार्गमा नै हिड्न बाध्य भयो। १८७१ मा [[नेपोलियन तृतीय|नेपोलियन तृतीयको]] बहिर्गमन पछी, राजतन्त्रवादीहरूस संग बहुमत थियो, तर उनीहरू यति विभाजित थिए कि को राजा भन्नेमा उनीहरू सहमत हुन सकेनन्।  र क्रान्तिको विचारप्रति अझै बढी प्रतिबद्ध तेस्रो फ्रान्सेली गणतन्त्रको स्थापना भयो।&lt;ref&gt;Furet, ed., ''A Critical Dictionary of the French Revolution,'' pp. 479–93&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Robert Tombs, &quot;Inventing politics: from Bourbon Restoration to republican monarchy,&quot; in Martin S. Alexander, ed., ''French history since Napoleon'' (1999), pp. 59–79&lt;/ref&gt; क्रान्तिको पुरातनवादी क्याथोलिक दुश्मन भिची फ्रान्स (१९४०-४४)मा सत्तामा आयो। भिचीले समानताको सिद्धान्तलाई अस्वीकार गर्‍यो र क्रान्तिको क्रान्तिमा प्रयोग गरिएको नारा ‘भातृत्व, समानता र स्वतन्त्रता’ ९(Liberty, Equality, Fraternity)को स्थानमा &quot;काम, परिवार र मातृभूमी&quot; ले प्रतिस्थापन गर्ने प्रयास गरेको थियो। यद्यपि बुर्बोन, भिची वा कसैले पनि १७८९ अगाडी कुलीन वर्गले प्रयोग गर्ने विशेषाधिकार पुनर्स्थापना गर्ने प्रयास गरेनन्। फ्रान्स स्थायी रुपमा कानुनीको नजरमा सबै बराबर रहेको समाज बन्यो ।{{sfn|Hanson|2009|p=189}}

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}
==स्रोत ==
{{refbegin|40em}}
* {{cite book |last1=Schama |first1=Simon |author-link=|title=Citizens, A Chronicle of The French Revolution |url=https://archive.org/details/citizenschronicl0000scha |publisher=Penguin |year=1989 |edition=2004 |isbn=978-0-14-101727-3}}
* {{cite book |last1=Schama |first1=Simon |publisher=Harper Collins |year=1977 |isbn=978-0-00-216701-7 |title=Patriots and Liberators: Revolution in the Netherlands, 1780–1813}}
* {{cite book |last1=खरेल|first1=ओम प्रसाद|publisher=डीकुरा प्रकाशन |year=२०६४ |isbn= |title=नेपोलियन महान् योद्धा नेपोलियनको सनसनी पूर्ण जीवनी}}

{{विश्वको इतिहास}}

[[श्रेणी:क्रान्तिहरू]]
[[श्रेणी:फ्रान्सको इतिहास]]
[[श्रेणी:फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति]]</text>
      <sha1>dt2kc7ys76150o3xydr6nr2tgv5xyyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राउल क्यास्ट्रो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99300</id>
    <revision>
      <id>1393294</id>
      <parentid>1392660</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* अमेरिकासँगको सम्बन्धमा सामान्याकरण */</comment>
      <origin>1393294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18697" sha1="4d30cylwqfjvlkovjsev95bkhq3kvl8" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|name=Raúl Castro
|image=Raul-castro-2015 (cropped).jpg
| office         = क्युबा कम्युनिष्ट पार्टीका महासचिव
|term_start=१९ अप्रिल २०११&lt;br&gt;{{small|कार्यबाहक: ३१  जुलाई २००६&amp;nbsp;– 19 April 2011}}
|term_end= १९ अप्रिल २०२१
|deputy=[[José Ramón Machado Ventura|José Ramón Machado]]
|president=स्वयम्&lt;br/&gt;[[मिगेल दिआस कानेल]]
|predecessor=[[फिडेल क्यास्ट्रो]]
|predecessor1=[[फिडेल क्यास्ट्रो]]
|successor1=[[मिगेल दिआस कानेल]]
|office2        = Second Secretary of the [[Communist Party of Cuba]]
|term_start2= ३ अक्टोबर १९६५
|term_end2= १९ अप्रिल २०११ 
|predecessor2=पद स्थापित
|successor2=[[José Ramón Machado Ventura|José Ramón Machado]]
|office3        = प्रथम [[क्युवाको उपराष्ट्रपति]]
|term_start3= २ डिसेम्बेर १९७६
|term_end3= २४ फेब्रुअरी २००८  
|president3=[[फिडेल क्यास्ट्रो]]
|predecessor3=पद स्थापित
|successor3=[[José Ramón Machado Ventura|José Ramón Machado]]
|office4        =रक्षा मन्त्री [[Ministry of the Revolutionary Armed Forces (Cuba)|Minister of Defence]]
|term_start4= १६ फेब्रुअरी १९५९
|term_end4= २४ फेब्रुअरी २००८
|primeminister4=[[फिडेल क्यास्ट्रो]]
|predecessor4=पद स्थापित
|successor4=[[Julio Casas Regueiro]]
|birth_date={{birth date and age|1931|6|3|df=y}}
|birth_place=[[Birán]], [[Republic of Cuba (1902–59)|Cuba]]
|party=पपुलर सोसलिस्ट पार्टी {{small|(Before 1953)}}&lt;br&gt;[[26th of July Movement]] {{small|(1953–1965)}}&lt;br&gt;[[Communist Party of Cuba|Communist Party]] {{small|(1965–present)}}|spouse={{marriage|[[Vilma Espín]]|26 January 1959|18 June 2007|end=died}}
|signature=Raul Castro Signature.svg
|allegiance     = {{flag|क्युबा}}
|branch         = [[Cuban Revolutionary Armed Forces|Revolutionary Armed Forces]]
|serviceyears   = 1953–59
|rank           = [[File:Comandante en jefe.jpg|25px]] Comandante
|unit           = [[26th of July Movement]]
|battles        = [[Cuban Revolution]]&lt;br&gt;[[क्युबा क्षेप्यास्त्र सङ्कट|क्युबा मिसाइल संकट]]
|mawards        = [[Hero of the Republic of Cuba]]&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Castro |first1=Fidel |title=Fidel Castro Reader |date=2007 |publisher=Ocean Press |isbn=9781920888886 |pages=37 |url=https://books.google.com/books?id=aNQaaPKRJ68C&amp;pg=PA37 |ref=castro07 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Order of Prince Yaroslav the Wise]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.kievukraine.info/2010_03_01_archive.html |title=Kiev Ukraine News Blog |publisher=Kiev Ukraine |accessdate=12 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043104/http://news.kievukraine.info/2010_03_01_archive.html |archive-date=6 March 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;National Order of Mali&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jeanpaulleblanc.com/Cuba.htm |title=Orders, Decorations and Medals&amp;nbsp;–&amp;nbsp;– Medals of Cuba |publisher=Jean paul leblanc |accessdate=12 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Order of the Quetzal]]&lt;ref&gt;{{cite news |author=Antonio de la Cova |url=http://www.latinamericanstudies.org/cuba-foreign-relations.htm |title=Cuba Foreign Relations |publisher=Latin American Studies |accessdate=12 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Order Prince Daniel of Good Faith First Degree&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jeanpaulleblanc.com/Cuba.htm |title=Orders, Decorations and Medals, Medals of Cuba |publisher=Jean paul leblanc |accessdate=12 January 2013}}&lt;/ref&gt;
}}
'''राउल मोदेस्तो क्यास्ट्रो रुज़ ''(en :Raúl Modesto Castro Ruz') ({{IPA-es|raˈul moˈðesto ˈkastɾo ˈrus|am}}; born 3 June 1931) एक [[क्युबा]]ली राजनीतिज्ञ हुन् र हाल क्युबाको सबैभन्दा उच्च पद क्युबा कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिव पद अप्रिल २०११ देखि आफ्नो दाजु [[फिडेल क्यास्ट्रो]]पछि सम्हालिरहेका छन् ।&lt;ref name=&quot;Leader of Cuba&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/20180419-raul-castro-leadership-cuba-communist-party-2021-diaz-canel|title=Raul Castro to lead Cuba's Communist Party until 2021|date=19 April 2018|publisher=FRANCE 24|quote=&quot;I confirm to this assembly that Raul Castro, as first secretary of the Communist Party, will lead the decisions about the future of the country,&quot; Diaz-Canel said.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180718003647/https://amp.france24.com/en/20180419 |date=18 July 2018 }}&lt;/ref&gt; उनी १९७५ देखि क्युबा कम्युनिष्ट पार्टीको सर्वोच्च निर्णय गर्ने निकाय पोलिटब्युरो सदस्य पनि हुन् | फेब्रुअरी २००८ मा उनी क्युबाको राष्ट्रिय परिषद तथा मन्त्रिपरिषदको अध्यक्ष ( रास्ट्रपति ) नियुक्त भए  । उनको रास्ट्रपतिको कार्यकाल १९ अप्रिल २०१८ सम्म रह्यो ।

== राजनैतीक जीवन ==

===अमेरिकासँगको सम्बन्धमा सामान्याकरण===
[[File:Lula e Raúl Castro - 2008.jpg|thumb|Raúl Castro with [[Luiz Inácio Lula da Silva]], 2008]]

राउल क्यास्ट्रोले २००८ माएक अन्तर्वार्तामा भने, &quot;अमेरिकी जनता हाम्रा एक नजिकका छिमेकी हुन्। हमीले एक अर्कालाई सम्मान गर्नुपर्छ। हमीले अमेरिकी जनता विरुद्ध केहि गरेका छैनौं। सुमधुर सम्बन्ध आपसी हितको लागि फाइदाजनक हुन्छ। सायद हामी हाम्रा सबै समस्याहरू समाधान गर्न सक्दैनौ होला, तर हामी ती मध्ये धेरै समाधन गर्न सक्छौ।&quot;&lt;ref name=&quot;thenation.com&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.thenation.com/article/conversations-chaacutevez-and-castro?page=0,2 |title=Conversations With Chávez and Castro |newspaper=[[The Nation]] |date=25 November 2008 |accessdate=12 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107005336/https://www.thenation.com/article/conversations-chaacutevez-and-castro/?page=0,2 |archive-date=7 November 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181107005336/https://www.thenation.com/article/conversations-chaacutevez-and-castro/?page=0,2 |date=7 November 2018 }}&lt;/ref&gt;

१० डिसेम्बर २०१३ मा, क्यास्ट्रोले, एक महत्त्वपूर्ण कदम, उनले जोहानस्बर्गमा नेल्सन मण्डेलाको राजकीय अन्त्येष्टिको क्रममा अमेरिकी राष्ट्रपति [[बाराक ओबामा]] सँग हात मिलाए र अबिवादन गरे।&lt;ref&gt;{{cite news|url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-2521146/Nelson-Mandela-memorial-service-World-leaders-gather-South-Africa-remember-president.html|title= Nelson Mandela's memorial service|date=10 December 2013|newspaper=[[The Daily Mail]]|accessdate=11 December 2013}}&lt;/ref&gt;

१७ डिसेम्बर २०१४, मा क्यास्ट्रो र ओबामाले छुट्टाछुट्टै घोषणा गरे कि दुई राष्ट्र बीचको सम्बन्ध सामन्य बनाउने प्रयास हावाना र वासिङ्टन डि.सी. मा राजदुतावासको पुनर्स्थापना गरिने सार्वजनिक गरे । दुतावास १९६१ मा क्युवा सोभियत सङ्घ सङ्घ नजिक भएपछि विघटन भएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web|newspaper=[[Bloomberg News]]|date=December 17, 2014|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-12-17/obama-to-announce-u-s-cuba-relations-shift-as-gross-is-released.html|title=Obama Acts to End More Than Half-Century U.S.-Cuba Estrangement|author=Keane, Angela Greiling|author2=Dorning, Mike}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Baker|first1=Peter|title=Obama Announces U.S. and Cuba Will Resume Relations|url=https://www.nytimes.com/2014/12/18/world/americas/us-cuba-relations.html|accessdate=18 December 2014|newspaper=The New York Times|date=December 18, 2014}}&lt;/ref&gt;

अमेरिका र क्युवा बिच सम्बन्ध सुधारको लागि [[पोप]] [[पोप फ्रान्सिस|फ्रान्सिस]]ले सहयोग गरेका थिए जसले गोप्य भेटवार्ताको लागि भेटिकन प्रयोग गर्न अनुमती दिएका थिए। त्यसपछि क्यास्ट्रो र ओबामाको लागातार सम्बन्ध सुधारको प्रगतिको सम्बन्धमा सार्वजनिक घोषणा भयो।&lt;ref name=Yardley&gt;{{cite news|last=Yardley|first=Jim|title=Praising Pope, Cuban President says he might return to Church|newspaper=The New York Times|date=May 11, 2015|page=A4}}&lt;/ref&gt;
[[File:Press conference, Havana.jpg|thumb|क्यास्ट्रो र अमेरिकी राष्ट्रपति ओबामा भेट in Havana, 22 March 2016|left]]
२० जुलाई २०१५ मा,क्युवा र अमेरिकाले वासिङ्टन र हवानामा दूतावास औपचारिक रूपमा खोलेर पुर्ण कुटनैतिक सम्बन्ध स्थापना गरे।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/u-s-cuba-restore-full-diplomatic-ties-after-5-decades-1.3159608|title=U.S., Cuba restore full diplomatic ties after 5 decades|agency=CBC News|date=July 20, 2015|accessdate=July 20, 2015}}&lt;/ref&gt;

२०१६ मार्च २० मा, अमेरिकी राष्ट्रपति ओबामाले क्युबाको भ्रमण गरे र क्यास्ट्रो सँग भेटे- यो भ्रमण बहालवाला अमेरिकी राष्ट्रपतिको ८८ वर्शपछिको क्युवा भ्रमण थियो।  &lt;ref&gt;Korte, Gregory (21 March 2016) [https://www.usatoday.com/story/news/politics/2016/03/21/obama-meet-cuban-president-ral-castro/82068258/ &quot;Obama meets Cuban President Raúl Castro&quot;], ''[[USA Today]]''. Retrieved 21 March 2016.&lt;/ref&gt;

२०१७ मा बोल्दै, क्यास्ट्रोले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको मेक्सिकोको पर्खाल र् प्रतिबन्धात्मक व्यापार नीतिको आलोचना गरे। क्यास्ट्रोले ट्रम्पको योजना अहंकारी र तर्कहीन रहेको बाताए। &quot;तिमीले गरीबी, विपत्ति, र आप्रवासीलाई पर्खालले रोक्न सक्दैनौ, तर सहयोग, समझहदारी र् शान्तिले सकिन्छ। &quot; क्यास्ट्रोले बताए।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-cuba-usa-castro-idUSKBN16D0BM|title=Cuba's Raul Castro blasts Trump's Mexican wall and trade policy|date=6 March 2017|website=Reuters.com|access-date=4 March 2019}}&lt;/ref&gt; २०१६ नोभेम्बरमा अमेरिकी राष्ट्रपति निर्वाचित डोनाल्ड ट्रम्पले टुइटमा राउललाई लक्षित गर्दै भने ,&quot;यदी क्युवा क्युवाली जनता, क्युवाली/अमेरिकी जनता र अमेरिकाको लागि राम्रो सम्झौताको लागि इच्छुक छैन भने, म सम्झौता अन्त्य गर्नेछु।&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/realdonaldtrump/status/803237535178772481|title=If Cuba is unwilling to make a better deal for the Cuban people, the Cuban/American people and the U.S. as a whole, I will terminate deal.|last=Trump|first=Donald J.|date=28 November 2016|publisher=[[Twitter]]|access-date=4 March 2019}}&lt;/ref&gt;

२०१७ सेप्टेम्बरमा, उच्च अमेरिकी दूत सँग अमेरिकी कुटनितिक कर्मचारी माथि भएको [[सोनिक आक्रमण]]को छलफलमा, क्यास्ट्रोले आश्चर्य व्यक्त गरे। उनले क्युबाको संलग्नता अस्वीकार गरे, यद्यपी उनले एफ बि आइलाई त्यो घटनाको छानबिनको लागि दुर्लभ पहुँच प्रदान गरे, जसमा २१ जनाको सुन्ने शक्ती गुमेको तथा मस्तिस्कमा क्षति पुगेको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/raul-castros-surprising-response-to-harmed-us-diplomats/2017/09/16/1d48b436-9b0d-11e7-af6a-6555caaeb8dc_story.html|title=Raul Castro's surprising response to harmed US diplomats|last=Gillies {{!}} AP|first=Josh Lederman, Michael Weissenstein and Rob|date=16 September 2017|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=17 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917050249/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/raul-castros-surprising-response-to-harmed-us-diplomats/2017/09/16/1d48b436-9b0d-11e7-af6a-6555caaeb8dc_story.html|archive-date=17 September 2017|language=en-US|issn=0190-8286|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170917050249/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/raul-castros-surprising-response-to-harmed-us-diplomats/2017/09/16/1d48b436-9b0d-11e7-af6a-6555caaeb8dc_story.html |date=17 September 2017 }}&lt;/ref&gt;

२०१९ सेप्टेम्बरमा, [[:en:Venezuelan_presidential_crisis|भेनेजुएलाको राष्ट्रपतीय सङ्कट]]को दौरान [[:en:Nicolás_Maduro|निकोलस मोदुरो]] सरकारलाई क्युवाको समर्थन र उनको सरकारले गरेको मानवअधिकार उल्लङ्घनलाई लिएर संयुक्त राज्यले क्यास्ट्रो माथी प्रतिबन्ध लगायो र उनलाई अमेरिका प्रवेशमा रोक लगायो। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-cuba-castro-idUSKBN1WB2B5|title=U.S. issues travel ban for Cuba's Castro over human rights accusations, support for Venezuela's Maduro|last=Spetalnick|first=Matt|date=26 September 2019|newspaper=Reuters|via=www.reuters.com}}&lt;/ref&gt;

=== सन्यास ===
२०२१ अप्रिल १६ मा, क्युवा कम्युनिस्त पार्टीको चार दिने आँठौ सम्मेलन सुरु भयो।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.plenglish.com/index.php?o=rn&amp;id=66427|title=President of Cuba greets 8th Congress of the Communist Party|date=16 April 2021|accessdate=16 April 2021|publisher=Prensa Latina|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416165402/https://www.plenglish.com/index.php?o=rn&amp;id=66427|archive-date=16 April 2021}}&lt;/ref&gt; यसमा क्यास्ट्रोको आखिरी नेत्रित्व हस्तानतरण र् राजनैतीक अवकास बारे छलफल भयो।&lt;ref name=&quot;AFP&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.france24.com/en/live-news/20210416-a-future-without-castro-leadership-change-in-cuba|title=A future without Castro: leadership change in Cuba|author=AFP|date=16 April 2021|work=France 24|accessdate=16 April 2021}}&lt;/ref&gt; २०२१ अप्रिल १९ मा [[मिगेल दिआस कानेल]]  क्यास्ट्रोको उत्तरआधिकारीको रुपमा कम्युनिष्ट पार्टीको प्रथम सचिव निर्वाचित भए।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-56802129|title=Cuba leadership: Díaz-Canel named Communist Party chief|date=19 April 2021|work=[[BBC News]]|access-date=20 April 2021}}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
{{ढाँचा:NAMSecretary-General}}
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{Reflist|30em}}
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:कम्युनिष्ट शासक]]
[[श्रेणी:क्युबाका राष्ट्रपतिहरू‎]]
[[श्रेणी:क्युबाका प्रधानमन्त्रीहरू]]</text>
      <sha1>4d30cylwqfjvlkovjsev95bkhq3kvl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राजशाही</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100650</id>
    <revision>
      <id>1393309</id>
      <parentid>1389609</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T15:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1393309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20962" sha1="b5vtbg65ztxyylka7n6r6yu2hqzg7or" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name          = राजशाही
| native_name          = রাজশাহী 
| nickname               = रेसम सहर 
| settlement_type        = सहर
|image_skyline = {{Photomontage
|photo1a       =Rajshahi skyline.jpg
|photo2b       =First Administration Building , University of Rajshahi.jpg 
|photo2a       =Shaheed Kamruzzaman Stadium (29229129961).jpg
|photo3a       =Shahid Zia Shishu Park 06.jpg 
|photo3b       =Varendra Research Museum 04.jpg
|photo4a       = Administration Building of Rajshshi College.jpg
|size          = 280
|spacing       = 
|color         = transparent
|border        = 1 
| foot_montage = माथिबाट: क्षितिजको काखमा राजशाही सहर, [[सहिद कम्रूज्जमन रङ्गशाला]],[[युनिभर्सिटी अफ राजशाही]] को पहिलो आधिकारिक भवन, केन्द्रीय पार्क, [[भरेन्द्रा रिसर्च सङ्ग्रहालय]],[[राजशाही कलेज]]को प्रशासकीय भवन
}}

|image_caption        = 
| pushpin_map            = Bangladesh
| pushpin_label_position = centre
| pushpin_map_caption    = [[बङ्गलादेश]]को नक्सामा राजशाही
| pushpin_mapsize        =
| coordinates            = {{coord|24|22|N|88|36|E|region:BD|display=inline,title}}
| subdivision_type       = देश
| subdivision_name       = {{झण्डा|बङ्गलादेश}}
| subdivision_type1      = विभाग 
| subdivision_name1      = राजशाही विभाग 
| subdivision_type2      = जिल्ला
| subdivision_name2      = [[राजशाही जिल्ला]]
| established_title      =स्थापना  
| established_date       = १७००
| established_title2     = नगरपालिका
| established_date2      = १८७६
| established_title3     = स्तरीय सहर 
| established_date3      = १९९१
|government_footnotes   =
|government_type        = [[नगर निगम]]
|governing_body         = {{nowrap|[[राजशाही सिटी निगम]]}}
|leader_title           = [[मेयर|सिटी मेयर]]
|leader_name            =        
| area_footnotes         =&lt;ref name=&quot;bangladesh1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf|title=बङ्गलादेशको जिल्ला अनुसारको जनसङख्या|publisher=बङ्गलादेश राष्ट्रिय तथ्याङ्क विभाग|accessdate=19 August 2009|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217230450/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf|archivedate=17 December 2008|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |date=10 June 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.risingbd.com/english/PM-opens-8-new-police-stations-in-Rajshahi/51855|title=राजशाहीमा प्रधानमन्त्रीले नयाँ प्रहरी चौकीको उत्घाटन गर्नुभयो|date=२०१८-०२-२२|work=राइजिङ सन|access-date=२०१८-०९-१५|language=}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2         = ९६.६८
| area_metro_km2   = ९००      
| area_rank               =
| elevation_footnotes    =
| elevation_m            = १८
| population_as_of       = २०११
| population_footnotes   =&lt;ref name=bangladesh2&gt;[http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf &quot; सन् २००८ को तथ्याङ्क, बङ्गलादेश राष्ट्रिय तथ्याङ्क विभाग&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090419080055/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf |date=१९ अप्रिल २००९ }}&lt;/ref&gt;
| population_total       = ७६३,९५२
| population_metro       = ८७८,५००
| population_density_km2 =
| timezone               = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय|बङ्गलादेशी समय]]
| utc_offset             = +६
| postal_code_type       = हुलाकीय कोडहरू
| postal_code            = ६०००,६१००,६२०३
| blank_name             = राष्ट्रिय सम्पर्क कोड
| blank_info             = +८८०
| blank1_name            = सम्पर्क कोड 
| blank1_info            = ०७२१
|blank2_name      = प्रहरी 
|blank2_info      = [[राजशाही महानगरीय प्रहरी]]
|blank3_name      = विमानस्थल 
|blank3_info      = [[शाह मख्दुल विमानस्थल]]
| website                ={{url|erajshahi.gov.bd/}}
| footnotes              =
}}

'''राजशाही''' ({{lang-bn|রাজশাহী}}) बङ्गलादेशको एक महानगरीय सहर र मुख्य सहरी, प्रशासनिक, व्यापारिक तथा शैक्षिक केन्द्र हो। यो सोही नामको जिल्ला र विभागको प्रशासनिक केन्द्र पनि हो। यो उत्तर बङ्गालको सबैभन्दा ठूलो सहर समेत हो। [[पद्मा नदी]]को उत्तरी किनारमा, बङ्गलादेश–भारत सीमा नजिक अवस्थित, यो सहरको वरिपरि [[पबा उपजिल्ला]]को नवहाटा र कटाखाली उपनगरहरू छन्, जुनसँगै मिलेर करिब १० लाख जनसङ्ख्याको सहरी क्षेत्र निर्माण गर्दछ।&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/rajshahicity/admin/|title=Bangladesh: Rajshahi City Corporation (City Districts and Wards) - Population Statistics, Charts and Map|website=www.citypopulation.de|access-date=28 May 2025|archive-date=13 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513083329/https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/rajshahicity/admin/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==इतिहास==
आधुनिक राजशाही प्राचीन पुन्द्रवर्धन क्षेत्रमा अवस्थित छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pundravardhana - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Pundravardhana? |access-date=2025-06-09 |website=en.banglapedia.org}}&lt;/ref&gt; सुफी सन्त शाह मखदूमको समाधिस्थलमा रहेका शिलालेखीय अभिलेखअनुसार यस सहरको स्थापना सन् १६३४ मा भएको मानिन्छ। १८औँ शताब्दीमा यस क्षेत्रमा डच बस्ती पनि रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Rajshahi|title=Rajshahi &amp;#124; Riverside City, Silk Production &amp;#124; Britannica|date=22 May 2025|website=www.britannica.com|access-date=28 May 2025|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403170316/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/490171/Rajshahi|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==भूगोल==

===प्रविधि===

===हावापानी===

*''राजशाहीको हावापानीको विस्तृत जानकारी''

{{Weather box
|metric first      = yes
|single line       = yes
|location          = राजशाही
|Jan record high C = 30.0
|Feb record high C = 35.4
|Mar record high C = 40.3
|Apr record high C = 45.1
|May record high C = 44.8
|Jun record high C = 43.6
|Jul record high C = 39.7
|Aug record high C = 35.5
|Sep record high C = 39.2
|Oct record high C = 35.3
|Nov record high C = 34.3
|Dec record high C = 30.3
|Jan high C= 25.4
|Feb high C= 28.0
|Mar high C= 33.5
|Apr high C= 35.9
|May high C= 34.8
|Jun high C= 33.3
|Jul high C= 32.0
|Aug high C= 32.0
|Sep high C= 32.3
|Oct high C= 31.9
|Nov high C= 29.5
|Dec high C= 26.1
|year high C =
|Jan mean C = 18.5
|Feb mean C = 20.6
|Mar mean C = 25.7
|Apr mean C = 28.8
|May mean C = 29.1
|Jun mean C = 29.4
|Jul mean C = 28.9
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.1
|Oct mean C = 27.6
|Nov mean C = 23.5
|Dec mean C = 19.4
|Jan low C= 10.2
|Feb low C= 13.3
|Mar low C= 18.0
|Apr low C= 21.7
|May low C= 23.5
|Jun low C= 25.5
|Jul low C= 25.9
|Aug low C= 26.2
|Sep low C= 25.9
|Oct low C= 23.4
|Nov low C= 17.6
|Dec low C= 12.8
|year low C =
|Jan record low C = 1.8
|Feb record low C = 3.9
|Mar record low C = 8.6
|Apr record low C = 10.8
|May record low C = 14.4
|Jun record low C = 20.3
|Jul record low C = 19.4
|Aug record low C = 18.3
|Sep record low C = 12.6
|Oct record low C = 11.4
|Nov record low C = 7.0
|Dec record low C = 4.2
|Jan precipitation mm = 13
|Feb precipitation mm = 15
|Mar precipitation mm = 27
|Apr precipitation mm = 39
|May precipitation mm = 129
|Jun precipitation mm = 272
|Jul precipitation mm = 301
|Aug precipitation mm = 261
|Sep precipitation mm = 234
|Oct precipitation mm = 112
|Nov precipitation mm = 14
|Dec precipitation mm = 2
|year precipitation mm =
|Jan humidity = 40
|Feb humidity = 35
|Mar humidity = 37
|Apr humidity = 40
|May humidity = 51
|Jun humidity = 79
|Jul humidity = 88
|Aug humidity = 85
|Sep humidity = 80
|Oct humidity = 66
|Nov humidity = 62
|Dec humidity = 59
|year humidity =
|source= [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=418950&amp;refer=/&amp;units=metric/ WeatherBase.Com]
|date=October 2013}}

===पार्क र हरियाली===
[[File:Shahid Zia Shishu Park 03.jpg|thumb|right|शहिद जीया शिशु पार्क]]

सहिद जीया शिशु पार्क राजशाहीको एक महत्त्वपूर्ण तथा लोकप्रिय सार्वजनिक स्थलहरू मध्ये एक हो ।

== अर्थतन्त्र ==

== जनसङ्ख्या ==

==संस्कार==

===कला तथा पर्वहरू===
[[File:Pohela Boishak rally at Rajshahi.jpg|thumb|250px|[[पहेला वैशाख|बंगाली नयाँ वर्ष/ বাংলা নববর্ষ]]को स्वागतको तयारीमा राजशाही सहर]]

राजशाही एक शैक्षिक,कलाकृत सहर हो । यो सहर [[राजशाही रेशम]]को लागि बङ्गलादेश भर निकै प्रसिद्ध रहेको छ। जसबाट स्तरिय लुगाकपडा निर्माण गर्ने गरिन्छ । यो सहरमा [[बरेन्द्रा सङ्ग्रहालय]] रहेको छ। जहाँ विभिन्न प्रकारका स्थानीय कलाकृति तथा कलात्मक मुर्तिहरूको सङ्ग्रह गरिएको छ ।

===मिडिया===
Aस्थानीय एफएम स्टेसनहरू, [[रेडियो पद्मा]],९९.२ मेगाहर्ज. [[रेडियो फोर्टिन]] ८८.० मेगाहर्ज

===खेलकुद===
[[File:Shaheed Kamruzzaman Stadium (28686945853).jpg|thumb|right|सहिद कम्रूज्जमन रंगशाल]]

यस राजशाही सहरमा सहिद कम्रूज्जमन रंगशाल नामक रंगशाला रहेको छ । यो सहिद कम्रूज्जमन रंगशालको कुल दर्शक क्षमता पन्ह्र हजार भन्दा धेरै रहेको (१९,००० +) छ । जसलाई सामान्यतया राजशाही जिल्ला रंगशाला पनि भन्ने गरिन्छ। आधारभुत रूपमा यो सहिद कम्रूज्जमन रंगशालको प्रयोग क्रिकेट खेलका लागि गर्ने गरिन्छ । यसबाहेक यो सहरमा अन्य विभिन्न प्रकारका अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका टेनिस कम्प्लेक्स तथा विभिन्न खेलकुद सम्बन्धि तालिम केन्द्रहरू पनि रहेको छ ।

केही राष्ट्रिय स्तरका उत्कृष्ट फुटबल खेलाडीहरू पनि यो सहर वा स्थानमा जन्मिएका थिए । जसका उदाहरणका रूपमा राष्ट्रिय क्लब स्तरीय खेलाडीहरू डिगोन्टो प्रोशरी तथा सोनली ओटिटलाई लिन सकिन्छ । यो सहरमा केही स्तरीय फुटबल तालिम केन्द्रहरू समेत रहेको छ । भने फुटबलको जिल्ला रंगशाला पनि रहेको छ ।

राजशाही हक्कीका लागि पनि प्रसिद्ध ठाउँ होख । रमजशाहीमा विभिन्न प्रकारका स्थानीय हक्की क्लबहरू छन् भने विभिन्न खाले हक्कि प्रतियोगिताहरू पनि हुने गर्दछन् ।

==यातायात==
[[File:Rajshahi Railway Station.jpg|thumb|राजशाही सेन्टर रेलवे स्टेसन]]

===रोड===
===रेलवे===
===हवाई माध्यम===

==स्वास्थ्य==
यो सहरमा धेरै सरकारी तथा गैर सरकारी हस्पिटलहरू रहेको छ । यहाँ रहेको [[राजशाही मेडिकल कलेज]]|हस्पिटल एक प्रमुख हस्पिटल तथा शैक्षिक संस्था हो । यस्तै गरी यहाँ विभिन्न बालबालिका मैत्री हस्पिटलहरू छन्,एउटा छाती सम्बन्धि हस्पिटल,एउटा जिल्ला स्तरीय सरकारी हस्पिटल र क्रिश्चियन मार्गिहरूको हस्पिटल पनि यो सहरमा प्रमुख रूपमा रहेको छ । साथै दुईवटा निजी मेडिकल कलेज हस्पिटल पनि यो सहरमा रहेको छ ।

== शिक्षा ==

[[Image:Administration Building, University of Rajshahi.jpg|right|200px|thumb| राजशाही विश्वविद्यालयको प्रशासकिय भवन]]

[[Image:Rajshahi College 3.jpg|thumb|right|200px|राजशाही कलेजको प्रशासकिय भवन जुन बङ्गलादेशको सर्वाधिक पुरानो शैक्षिक संस्था हो ।]]

राजशाही बङ्गलादेशको एक महत्त्वपूर्ण शैक्षिक केन्द्रीय क्षेत्र हो । त्यसैले राजशाहीलाई बङ्गलादेशको 'शैक्षिक सहर ' भन्ने गरिन्छ । यो सहरमा धेरै संख्यामा सरकारी तथा गैरसरकारी शैक्षिक संस्थाहरू रहेको छ । यो सहरमा रहेको [[राजशाही कलेज]] ढाका कलेज पछिको बङ्गलादेशकै सबैभन्दा पुरानो कलेज हो । यस्तै [[युनिभर्सिटी अफ राजशाही]] पनि बङ्गलादेशको दोस्रो पुरानो विश्वविद्यालय हो । जसलाई राजशाही इन्जिनियरिङ कलेजको नामबाट पनि चिन्ने गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ruet.ac.bd/articles/History/5|title=राजशाहीमा रहेका विश्वविद्यालय|website=रुयट|access-date=2016-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025130206/http://www.ruet.ac.bd/articles/History/5|archive-date=2018-10-25}}&lt;/ref&gt;

सहायक शैक्षिक संस्थाहरूको सुचि:
{{div col|colwidth=20em}}
* [[ब्यारिड मेडिकल कलेज]]
* गभर्नमेन्ट सिटी कलेज,राजशाही
* गभर्नमेन्ट विमिन कलेज,राजशाही
* [[इस्लामी बैङ्क मेडिकल कलेज]]
* [[मोहनोगोर कलेज,राजशाही]]
* [[न्यू गभर्नमेन्ट डिग्री कलेज,राजशाही]]
* [[नर्थ बङ्गाल इन्टरनेसनल युनिभर्सिटी]]
* [[राजशाही कलेज]]
* [[राजशाही मेडिकल कलेज]]
* [[राजशाही युनिभर्सिटी अफ इन्जिनियरिङ एन्ड टेक्नोलोजी]]
* [[युनिभर्सिटी अफ राजशाही]]
* [[भेरेन्द्रा सरकारी कलेज,राजशाही]]
* [[भेरेन्द्रा विश्वविद्यालय]]
{{div col end}}

==स्मरणीय व्यक्तिहरू==
* [[ऋत्विक घटक]]
* [[सेलिना हुसेन]] उपन्यासकार,वर्तमान [[बंगला एकेडेमी]]को संचालक
* [[सब्बिर रहमान]] बङ्गलादेशी राष्ट्रिय  क्रिकेट खेलाडी
* [[सर जधुनाथ सरकार]] इतिहासकार

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
* [[बङ्गलादेशको सहर तथा गाउँको सुचि]]
* [[राशाही युनिभर्सिटी अफ इन्जिनियरिङ एन्ड टेक्नोलोजी]]
* [[राजशाही युनिभर्सिटी]]

==बाह्य कडी==
{{Sister project links|Rajshahi|voy=Rajshahi}}
* [http://www.amaderrajshahi.com/rajshahi/images/Rajsahi_Disrict.png Map of Rajshahi District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040012/http://www.amaderrajshahi.com/rajshahi/images/Rajsahi_Disrict.png |date=2016-03-04 }}
* [http://www.erajshahi.gov.bd/app/index/index.php E-Rajshahi (in English)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101130700/http://www.erajshahi.gov.bd/app/index/index.php |date=2011-01-01 }}, an online portal for information and government services managed by Rajshahi City Corporation
* [http://www.financialexpress-bd.com/index3.asp?cnd=3/6/2006&amp;section_id=8&amp;newsid=17737&amp;spcl=no FinancialExpress-bd.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404060905/http://www.financialexpress-bd.com/index3.asp?cnd=3%2F6%2F2006&amp;section_id=8&amp;newsid=17737&amp;spcl=no |date=2019-04-04 }}, News about LSE survey
* [https://web.archive.org/web/20060210014327/http://www.betar.org.bd/Engineer.htm Betar.org.be], Radio Bangladesh website for information on Bangladesh Betar
* [http://www.world-airport-codes.com/bangladesh/rajshahi-6196.html World-Airport-Codes.com], information on Shah Mokhdum Airport

==सन्दर्भ सामाग्री==
{{reflist}}

[[श्रेणी:बङ्गलादेश]]
[[श्रेणी:बङ्गलादेशका सहरहरू]]</text>
      <sha1>b5vtbg65ztxyylka7n6r6yu2hqzg7or</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1393336</id>
      <parentid>1393309</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T09:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1393336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21054" sha1="s0js0bmc4idp6q2xif47s7sxts6jma6" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name                   = राजशाही
| nickname                        = रेशमनगरी, स्वच्छ वायुको सहर, हरित नगरी
| settlement_type                 = [[बङ्गलादेशका सहरहरूको सूची|सहर]]
| image_skyline                   = {{Photomontage
|photo1a       = Rajshahi city (3).jpg
|photo2b       =Varendra Research Museum 10.jpg
|photo2a       =Administration Building, University of Rajshahi.jpg
|photo3a       =Mango roundabout, Rajshahi.jpg
|photo3b       =Administration Building of Rajshshi College.jpg
|photo4a       =
|size          = 280
|spacing       =
|color         = transparent
|border        = 1
| foot_montage = माथिबाट: राजशाही सहरको स्काईलाइन, [[वरेन्द्र अनुसन्धान सङ्ग्रहालय]], [[राजशाही विश्वविद्यालय]]को पहिलो प्रशासनिक भवन, आँपको वरिपरि,[[राजशाही कलेज]]को प्रशासनिक भवन
}}
| image_blank_emblem              =
রাজশাহী জেলার ব্র্যান্ডিং লোগো.png
| blank_emblem_type               = ब्रान्डिङ लोगो
| pushpin_map                     = बङ्गलादेश राजशाही विभाग#बङ्गलादेश
| pushpin_label_position          = centre
| pushpin_map_caption             = बङ्गलादेशमा राजशाहीको स्थान
| pushpin_mapsize                 = 300
| coordinates                     = 
{{coord|24|22|N|88|36|E|region:BD|display=inline,title}}
| subdivision_type                = देश
| subdivision_name                = {{झण्डा|बङ्गलादेश}}
| subdivision_type1               = [[बङ्गलादेशका विभागहरू|विभाग]]
| subdivision_name1               = [[राजशाही विभाग|राजशाही]]
| subdivision_type2               = [[बङ्गलादेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2               = [[राजशाही जिल्ला|राजशाही]]
| established_title               = स्थापना
| established_date                = सन् १७७२
| established_title2              = नगरपालिका
| established_date2               = सन् १८७६
| established_title3              = सहर निगम
| established_date3               = सन् १९९१
| government_footnotes            = 
| government_type                 = नगरप्रमुख
| governing_body                  = राजशाही सहर निगम
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| unit_pref                       = Imperial
| area_footnotes                  = &lt;ref name=&quot;bangladesh1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf|title=পৌরসভা অনুযায়ী আয়তন, জনসংখ্যা ও সাক্ষরতার হার –২০০১|publisher=बङ्गलादेश तथ्याङ्क ब्यूरो|accessdate=१९ अगस्ट २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050327072826/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf|archivedate=२००५-०३-२७}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2                  = ९६.७२|
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 18
| population_as_of                = डिजिटल जनगणना तथा गृहगणना-२०२२
| population_footnotes            = &lt;ref name=bangladesh2&gt;{{cite web|title=&quot;Statistical Pocket book 2008, Bangladesh Bureau of Statistics&quot; |
url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf |date=१४ डिसेम्बर २०१४ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090419080055/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf |archivedate=१९ अप्रिल २००९ }}&lt;/ref&gt;
| population_total                = ५,५२,७९१
| population_density_km2          = auto
| timezone                        = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय|प्रमाणिक समय]]
| utc_offset                      = +६
| postal_code_type                = हुलाक कोड
| postal_code                     = ६०००, ६१००, ६२०३
| blank_name                      = राष्ट्रिय टेलिफोन कोड
| blank_info                      = +८८०
| blank1_name                     = टेलिफोन कोड
| blank1_info                     = ०२५८८८
| website                         = {{url|http://www.erajshahi.portal.gov.bd|आधिकारिक वेबसाइट}}
| footnotes                       = 
| pushpin_relief                  = y
}}


'''राजशाही''' ({{lang-bn|রাজশাহী}}) बङ्गलादेशको एक महानगरीय सहर र मुख्य सहरी, प्रशासनिक, व्यापारिक तथा शैक्षिक केन्द्र हो। यो सोही नामको जिल्ला र विभागको प्रशासनिक केन्द्र पनि हो। यो उत्तर बङ्गालको सबैभन्दा ठूलो सहर समेत हो। [[पद्मा नदी]]को उत्तरी किनारमा, बङ्गलादेश–भारत सीमा नजिक अवस्थित, यो सहरको वरिपरि [[पबा उपजिल्ला]]को नवहाटा र कटाखाली उपनगरहरू छन्, जुनसँगै मिलेर करिब १० लाख जनसङ्ख्याको सहरी क्षेत्र निर्माण गर्दछ।&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/rajshahicity/admin/|title=Bangladesh: Rajshahi City Corporation (City Districts and Wards) - Population Statistics, Charts and Map|website=www.citypopulation.de|access-date=28 May 2025|archive-date=13 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513083329/https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/rajshahicity/admin/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==इतिहास==
आधुनिक राजशाही प्राचीन पुन्द्रवर्धन क्षेत्रमा अवस्थित छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pundravardhana - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Pundravardhana? |access-date=2025-06-09 |website=en.banglapedia.org}}&lt;/ref&gt; सुफी सन्त शाह मखदूमको समाधिस्थलमा रहेका शिलालेखीय अभिलेखअनुसार यस सहरको स्थापना सन् १६३४ मा भएको मानिन्छ। १८औँ शताब्दीमा यस क्षेत्रमा डच बस्ती पनि रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Rajshahi|title=Rajshahi &amp;#124; Riverside City, Silk Production &amp;#124; Britannica|date=22 May 2025|website=www.britannica.com|access-date=28 May 2025|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403170316/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/490171/Rajshahi|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==भूगोल==

===प्रविधि===

===हावापानी===

*''राजशाहीको हावापानीको विस्तृत जानकारी''

{{Weather box
|metric first      = yes
|single line       = yes
|location          = राजशाही
|Jan record high C = 30.0
|Feb record high C = 35.4
|Mar record high C = 40.3
|Apr record high C = 45.1
|May record high C = 44.8
|Jun record high C = 43.6
|Jul record high C = 39.7
|Aug record high C = 35.5
|Sep record high C = 39.2
|Oct record high C = 35.3
|Nov record high C = 34.3
|Dec record high C = 30.3
|Jan high C= 25.4
|Feb high C= 28.0
|Mar high C= 33.5
|Apr high C= 35.9
|May high C= 34.8
|Jun high C= 33.3
|Jul high C= 32.0
|Aug high C= 32.0
|Sep high C= 32.3
|Oct high C= 31.9
|Nov high C= 29.5
|Dec high C= 26.1
|year high C =
|Jan mean C = 18.5
|Feb mean C = 20.6
|Mar mean C = 25.7
|Apr mean C = 28.8
|May mean C = 29.1
|Jun mean C = 29.4
|Jul mean C = 28.9
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.1
|Oct mean C = 27.6
|Nov mean C = 23.5
|Dec mean C = 19.4
|Jan low C= 10.2
|Feb low C= 13.3
|Mar low C= 18.0
|Apr low C= 21.7
|May low C= 23.5
|Jun low C= 25.5
|Jul low C= 25.9
|Aug low C= 26.2
|Sep low C= 25.9
|Oct low C= 23.4
|Nov low C= 17.6
|Dec low C= 12.8
|year low C =
|Jan record low C = 1.8
|Feb record low C = 3.9
|Mar record low C = 8.6
|Apr record low C = 10.8
|May record low C = 14.4
|Jun record low C = 20.3
|Jul record low C = 19.4
|Aug record low C = 18.3
|Sep record low C = 12.6
|Oct record low C = 11.4
|Nov record low C = 7.0
|Dec record low C = 4.2
|Jan precipitation mm = 13
|Feb precipitation mm = 15
|Mar precipitation mm = 27
|Apr precipitation mm = 39
|May precipitation mm = 129
|Jun precipitation mm = 272
|Jul precipitation mm = 301
|Aug precipitation mm = 261
|Sep precipitation mm = 234
|Oct precipitation mm = 112
|Nov precipitation mm = 14
|Dec precipitation mm = 2
|year precipitation mm =
|Jan humidity = 40
|Feb humidity = 35
|Mar humidity = 37
|Apr humidity = 40
|May humidity = 51
|Jun humidity = 79
|Jul humidity = 88
|Aug humidity = 85
|Sep humidity = 80
|Oct humidity = 66
|Nov humidity = 62
|Dec humidity = 59
|year humidity =
|source= [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=418950&amp;refer=/&amp;units=metric/ WeatherBase.Com]
|date=October 2013}}

===पार्क र हरियाली===
[[File:Shahid Zia Shishu Park 03.jpg|thumb|right|शहिद जीया शिशु पार्क]]

सहिद जीया शिशु पार्क राजशाहीको एक महत्त्वपूर्ण तथा लोकप्रिय सार्वजनिक स्थलहरू मध्ये एक हो ।

== अर्थतन्त्र ==

== जनसङ्ख्या ==

==संस्कार==

===कला तथा पर्वहरू===
[[File:Pohela Boishak rally at Rajshahi.jpg|thumb|250px|[[पहेला वैशाख|बंगाली नयाँ वर्ष/ বাংলা নববর্ষ]]को स्वागतको तयारीमा राजशाही सहर]]

राजशाही एक शैक्षिक,कलाकृत सहर हो । यो सहर [[राजशाही रेशम]]को लागि बङ्गलादेश भर निकै प्रसिद्ध रहेको छ। जसबाट स्तरिय लुगाकपडा निर्माण गर्ने गरिन्छ । यो सहरमा [[बरेन्द्रा सङ्ग्रहालय]] रहेको छ। जहाँ विभिन्न प्रकारका स्थानीय कलाकृति तथा कलात्मक मुर्तिहरूको सङ्ग्रह गरिएको छ ।

===मिडिया===
Aस्थानीय एफएम स्टेसनहरू, [[रेडियो पद्मा]],९९.२ मेगाहर्ज. [[रेडियो फोर्टिन]] ८८.० मेगाहर्ज

===खेलकुद===
[[File:Shaheed Kamruzzaman Stadium (28686945853).jpg|thumb|right|सहिद कम्रूज्जमन रंगशाल]]

यस राजशाही सहरमा सहिद कम्रूज्जमन रंगशाल नामक रंगशाला रहेको छ । यो सहिद कम्रूज्जमन रंगशालको कुल दर्शक क्षमता पन्ह्र हजार भन्दा धेरै रहेको (१९,००० +) छ । जसलाई सामान्यतया राजशाही जिल्ला रंगशाला पनि भन्ने गरिन्छ। आधारभुत रूपमा यो सहिद कम्रूज्जमन रंगशालको प्रयोग क्रिकेट खेलका लागि गर्ने गरिन्छ । यसबाहेक यो सहरमा अन्य विभिन्न प्रकारका अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका टेनिस कम्प्लेक्स तथा विभिन्न खेलकुद सम्बन्धि तालिम केन्द्रहरू पनि रहेको छ ।

केही राष्ट्रिय स्तरका उत्कृष्ट फुटबल खेलाडीहरू पनि यो सहर वा स्थानमा जन्मिएका थिए । जसका उदाहरणका रूपमा राष्ट्रिय क्लब स्तरीय खेलाडीहरू डिगोन्टो प्रोशरी तथा सोनली ओटिटलाई लिन सकिन्छ । यो सहरमा केही स्तरीय फुटबल तालिम केन्द्रहरू समेत रहेको छ । भने फुटबलको जिल्ला रंगशाला पनि रहेको छ ।

राजशाही हक्कीका लागि पनि प्रसिद्ध ठाउँ होख । रमजशाहीमा विभिन्न प्रकारका स्थानीय हक्की क्लबहरू छन् भने विभिन्न खाले हक्कि प्रतियोगिताहरू पनि हुने गर्दछन् ।

==यातायात==
[[File:Rajshahi Railway Station.jpg|thumb|राजशाही सेन्टर रेलवे स्टेसन]]

===रोड===
===रेलवे===
===हवाई माध्यम===

==स्वास्थ्य==
यो सहरमा धेरै सरकारी तथा गैर सरकारी हस्पिटलहरू रहेको छ । यहाँ रहेको [[राजशाही मेडिकल कलेज]]|हस्पिटल एक प्रमुख हस्पिटल तथा शैक्षिक संस्था हो । यस्तै गरी यहाँ विभिन्न बालबालिका मैत्री हस्पिटलहरू छन्,एउटा छाती सम्बन्धि हस्पिटल,एउटा जिल्ला स्तरीय सरकारी हस्पिटल र क्रिश्चियन मार्गिहरूको हस्पिटल पनि यो सहरमा प्रमुख रूपमा रहेको छ । साथै दुईवटा निजी मेडिकल कलेज हस्पिटल पनि यो सहरमा रहेको छ ।

== शिक्षा ==

[[Image:Administration Building, University of Rajshahi.jpg|right|200px|thumb| राजशाही विश्वविद्यालयको प्रशासकिय भवन]]

[[Image:Rajshahi College 3.jpg|thumb|right|200px|राजशाही कलेजको प्रशासकिय भवन जुन बङ्गलादेशको सर्वाधिक पुरानो शैक्षिक संस्था हो ।]]

राजशाही बङ्गलादेशको एक महत्त्वपूर्ण शैक्षिक केन्द्रीय क्षेत्र हो । त्यसैले राजशाहीलाई बङ्गलादेशको 'शैक्षिक सहर ' भन्ने गरिन्छ । यो सहरमा धेरै संख्यामा सरकारी तथा गैरसरकारी शैक्षिक संस्थाहरू रहेको छ । यो सहरमा रहेको [[राजशाही कलेज]] ढाका कलेज पछिको बङ्गलादेशकै सबैभन्दा पुरानो कलेज हो । यस्तै [[युनिभर्सिटी अफ राजशाही]] पनि बङ्गलादेशको दोस्रो पुरानो विश्वविद्यालय हो । जसलाई राजशाही इन्जिनियरिङ कलेजको नामबाट पनि चिन्ने गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ruet.ac.bd/articles/History/5|title=राजशाहीमा रहेका विश्वविद्यालय|website=रुयट|access-date=2016-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025130206/http://www.ruet.ac.bd/articles/History/5|archive-date=2018-10-25}}&lt;/ref&gt;

सहायक शैक्षिक संस्थाहरूको सुचि:
{{div col|colwidth=20em}}
* [[ब्यारिड मेडिकल कलेज]]
* गभर्नमेन्ट सिटी कलेज,राजशाही
* गभर्नमेन्ट विमिन कलेज,राजशाही
* [[इस्लामी बैङ्क मेडिकल कलेज]]
* [[मोहनोगोर कलेज,राजशाही]]
* [[न्यू गभर्नमेन्ट डिग्री कलेज,राजशाही]]
* [[नर्थ बङ्गाल इन्टरनेसनल युनिभर्सिटी]]
* [[राजशाही कलेज]]
* [[राजशाही मेडिकल कलेज]]
* [[राजशाही युनिभर्सिटी अफ इन्जिनियरिङ एन्ड टेक्नोलोजी]]
* [[युनिभर्सिटी अफ राजशाही]]
* [[भेरेन्द्रा सरकारी कलेज,राजशाही]]
* [[भेरेन्द्रा विश्वविद्यालय]]
{{div col end}}

==स्मरणीय व्यक्तिहरू==
* [[ऋत्विक घटक]]
* [[सेलिना हुसेन]] उपन्यासकार,वर्तमान [[बंगला एकेडेमी]]को संचालक
* [[सब्बिर रहमान]] बङ्गलादेशी राष्ट्रिय  क्रिकेट खेलाडी
* [[सर जधुनाथ सरकार]] इतिहासकार

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
* [[बङ्गलादेशको सहर तथा गाउँको सुचि]]
* [[राशाही युनिभर्सिटी अफ इन्जिनियरिङ एन्ड टेक्नोलोजी]]
* [[राजशाही युनिभर्सिटी]]

==बाह्य कडी==
{{Sister project links|Rajshahi|voy=Rajshahi}}
* [http://www.amaderrajshahi.com/rajshahi/images/Rajsahi_Disrict.png Map of Rajshahi District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040012/http://www.amaderrajshahi.com/rajshahi/images/Rajsahi_Disrict.png |date=2016-03-04 }}
* [http://www.erajshahi.gov.bd/app/index/index.php E-Rajshahi (in English)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101130700/http://www.erajshahi.gov.bd/app/index/index.php |date=2011-01-01 }}, an online portal for information and government services managed by Rajshahi City Corporation
* [http://www.financialexpress-bd.com/index3.asp?cnd=3/6/2006&amp;section_id=8&amp;newsid=17737&amp;spcl=no FinancialExpress-bd.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404060905/http://www.financialexpress-bd.com/index3.asp?cnd=3%2F6%2F2006&amp;section_id=8&amp;newsid=17737&amp;spcl=no |date=2019-04-04 }}, News about LSE survey
* [https://web.archive.org/web/20060210014327/http://www.betar.org.bd/Engineer.htm Betar.org.be], Radio Bangladesh website for information on Bangladesh Betar
* [http://www.world-airport-codes.com/bangladesh/rajshahi-6196.html World-Airport-Codes.com], information on Shah Mokhdum Airport

==सन्दर्भ सामाग्री==
{{reflist}}

[[श्रेणी:बङ्गलादेश]]
[[श्रेणी:बङ्गलादेशका सहरहरू]]</text>
      <sha1>s0js0bmc4idp6q2xif47s7sxts6jma6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1393337</id>
      <parentid>1393336</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1393337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23596" sha1="tgjgnv4nc3rp3rkrgxjr5c9ie5upbag" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name                   = राजशाही
| nickname                        = रेशमनगरी, स्वच्छ वायुको सहर, हरित नगरी
| settlement_type                 = [[बङ्गलादेशका सहरहरूको सूची|सहर]]
| image_skyline                   = {{Photomontage
|photo1a       = Rajshahi city (3).jpg
|photo2b       =Varendra Research Museum 10.jpg
|photo2a       =Administration Building, University of Rajshahi.jpg
|photo3a       =Mango roundabout, Rajshahi.jpg
|photo3b       =Administration Building of Rajshshi College.jpg
|photo4a       =
|size          = 280
|spacing       =
|color         = transparent
|border        = 1
| foot_montage = माथिबाट: राजशाही सहरको स्काईलाइन, [[वरेन्द्र अनुसन्धान सङ्ग्रहालय]], [[राजशाही विश्वविद्यालय]]को पहिलो प्रशासनिक भवन, आँपको वरिपरि,[[राजशाही कलेज]]को प्रशासनिक भवन
}}
| image_blank_emblem              =
রাজশাহী জেলার ব্র্যান্ডিং লোগো.png
| blank_emblem_type               = ब्रान्डिङ लोगो
| pushpin_map                     = बङ्गलादेश राजशाही विभाग#बङ्गलादेश
| pushpin_label_position          = centre
| pushpin_map_caption             = बङ्गलादेशमा राजशाहीको स्थान
| pushpin_mapsize                 = 300
| coordinates                     = 
{{coord|24|22|N|88|36|E|region:BD|display=inline,title}}
| subdivision_type                = देश
| subdivision_name                = {{झण्डा|बङ्गलादेश}}
| subdivision_type1               = [[बङ्गलादेशका विभागहरू|विभाग]]
| subdivision_name1               = [[राजशाही विभाग|राजशाही]]
| subdivision_type2               = [[बङ्गलादेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2               = [[राजशाही जिल्ला|राजशाही]]
| established_title               = स्थापना
| established_date                = सन् १७७२
| established_title2              = नगरपालिका
| established_date2               = सन् १८७६
| established_title3              = सहर निगम
| established_date3               = सन् १९९१
| government_footnotes            = 
| government_type                 = नगरप्रमुख
| governing_body                  = राजशाही सहर निगम
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| unit_pref                       = Imperial
| area_footnotes                  = &lt;ref name=&quot;bangladesh1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf|title=পৌরসভা অনুযায়ী আয়তন, জনসংখ্যা ও সাক্ষরতার হার –২০০১|publisher=बङ्गलादेश तथ्याङ्क ब्यूरो|accessdate=१९ अगस्ट २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050327072826/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf|archivedate=२००५-०३-२७}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2                  = ९६.७२|
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 18
| population_as_of                = डिजिटल जनगणना तथा गृहगणना-२०२२
| population_footnotes            = &lt;ref name=bangladesh2&gt;{{cite web|title=&quot;Statistical Pocket book 2008, Bangladesh Bureau of Statistics&quot; |
url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf |date=१४ डिसेम्बर २०१४ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090419080055/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf |archivedate=१९ अप्रिल २००९ }}&lt;/ref&gt;
| population_total                = ५,५२,७९१
| population_density_km2          = auto
| timezone                        = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय|प्रमाणिक समय]]
| utc_offset                      = +६
| postal_code_type                = हुलाक कोड
| postal_code                     = ६०००, ६१००, ६२०३
| blank_name                      = राष्ट्रिय टेलिफोन कोड
| blank_info                      = +८८०
| blank1_name                     = टेलिफोन कोड
| blank1_info                     = ०२५८८८
| website                         = {{url|http://www.erajshahi.portal.gov.bd|आधिकारिक वेबसाइट}}
| footnotes                       = 
| pushpin_relief                  = y
}}


'''राजशाही''' ({{भाषा-बङ्गाली|রাজশাহী}}) [पद्मा नदी|पद्मा]] नदीको किनारमा अवस्थित
[[बङ्गलादेश]]को प्रमुख सहर, प्रशासनिक, व्यापारिक र शैक्षिक केन्द्रका साथसाथै एक प्राचीन तथा परम्परागत महानगर पनि हो। यो क्षेत्रफल र जनसङ्ख्याको हिसाबले देशको चौथो ठूलो महानगर हो। यो [[राजशाही विभाग]]को विभागीय सहर हो। राजशाही सहरको नजिक प्राचीन बङ्गालका धेरै राजधानी सहरहरू अवस्थित छन् जसमध्ये [[गौड|लक्ष्मणावती]] वा लक्षणावती, [[महास्थानगढ]] आदि उल्लेखनीय छन्। राजशाही [[रेसम|रेशमी वस्त्र]], [[आँप]], [[लिची]] र मिठाइँका सामग्रीहरूका लागि प्रसिद्ध छ। रेशमी वस्त्रका कारण राजशाहीलाई '''रेशम नगरी''' पनि भन्ने गरिन्छ। राजशाही सहरमा उल्लेखनीय सङ्ख्यामा शिक्षण संस्थानहरू रहेका छन् जसमध्ये बङ्गलादेशको दोस्रो ठूलो विश्वविद्यालय [[राजशाही विश्वविद्यालय]], [[राजशाही कलेज]] र देशको सबैभन्दा पुरानो पोलिटेक्निकहरूमध्ये एक [[राजशाही सरकारी पोलिटेक्निक इन्स्टिच्युट]] अवस्थित छन्। राजशाही सहरमा र यसको वरपर केही प्रसिद्ध र ऐतिहासिक मस्जिद, मन्दिर र उपासनालय अर्थात् ऐतिहासिक संरचनाहरू रहेका छन्। राजशाही बङ्गलादेशका सहरहरूमध्ये सबैभन्दा सफा र हराभरा मानिन्छ।&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/rajshahicity/admin/|title=Bangladesh: Rajshahi City Corporation (City Districts and Wards) - Population Statistics, Charts and Map|website=www.citypopulation.de|access-date=28 May 2025|archive-date=13 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513083329/https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/rajshahicity/admin/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jun/17/rajshahi-bangladesh-city-air-pollution-won?|title=Rajshahi: the city that took on air pollution – and won|publisher=द गार्डियन|accessdate=२०१९-०६-१७}}&lt;/ref&gt; 
[[चित्र:PadmaRiver.jpg|right|thumb|220px|राजशाही सहरको छेउबाट बग्दै गएको पद्मा नदी। यसको छेउमा सुन्दर किनार बाँध र दर्शनीय स्थलहरू बनेका छन्। प्रत्येक दिन यहाँ धेरै मानिसहरू आउने गर्दछन्।]] 
[[चित्र:শীতের পদ্মায় মাছ ধরা.JPG|दायाँ|थम्ब|220px|पद्मामा नदीमा माछा मार्दै गरेका माझीहरू।]]

==इतिहास==
आधुनिक राजशाही प्राचीन पुन्द्रवर्धन क्षेत्रमा अवस्थित छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pundravardhana - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Pundravardhana? |access-date=2025-06-09 |website=en.banglapedia.org}}&lt;/ref&gt; सुफी सन्त शाह मखदूमको समाधिस्थलमा रहेका शिलालेखीय अभिलेखअनुसार यस सहरको स्थापना सन् १६३४ मा भएको मानिन्छ। १८औँ शताब्दीमा यस क्षेत्रमा डच बस्ती पनि रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Rajshahi|title=Rajshahi &amp;#124; Riverside City, Silk Production &amp;#124; Britannica|date=22 May 2025|website=www.britannica.com|access-date=28 May 2025|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403170316/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/490171/Rajshahi|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==भूगोल==

===प्रविधि===

===हावापानी===

*''राजशाहीको हावापानीको विस्तृत जानकारी''

{{Weather box
|metric first      = yes
|single line       = yes
|location          = राजशाही
|Jan record high C = 30.0
|Feb record high C = 35.4
|Mar record high C = 40.3
|Apr record high C = 45.1
|May record high C = 44.8
|Jun record high C = 43.6
|Jul record high C = 39.7
|Aug record high C = 35.5
|Sep record high C = 39.2
|Oct record high C = 35.3
|Nov record high C = 34.3
|Dec record high C = 30.3
|Jan high C= 25.4
|Feb high C= 28.0
|Mar high C= 33.5
|Apr high C= 35.9
|May high C= 34.8
|Jun high C= 33.3
|Jul high C= 32.0
|Aug high C= 32.0
|Sep high C= 32.3
|Oct high C= 31.9
|Nov high C= 29.5
|Dec high C= 26.1
|year high C =
|Jan mean C = 18.5
|Feb mean C = 20.6
|Mar mean C = 25.7
|Apr mean C = 28.8
|May mean C = 29.1
|Jun mean C = 29.4
|Jul mean C = 28.9
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.1
|Oct mean C = 27.6
|Nov mean C = 23.5
|Dec mean C = 19.4
|Jan low C= 10.2
|Feb low C= 13.3
|Mar low C= 18.0
|Apr low C= 21.7
|May low C= 23.5
|Jun low C= 25.5
|Jul low C= 25.9
|Aug low C= 26.2
|Sep low C= 25.9
|Oct low C= 23.4
|Nov low C= 17.6
|Dec low C= 12.8
|year low C =
|Jan record low C = 1.8
|Feb record low C = 3.9
|Mar record low C = 8.6
|Apr record low C = 10.8
|May record low C = 14.4
|Jun record low C = 20.3
|Jul record low C = 19.4
|Aug record low C = 18.3
|Sep record low C = 12.6
|Oct record low C = 11.4
|Nov record low C = 7.0
|Dec record low C = 4.2
|Jan precipitation mm = 13
|Feb precipitation mm = 15
|Mar precipitation mm = 27
|Apr precipitation mm = 39
|May precipitation mm = 129
|Jun precipitation mm = 272
|Jul precipitation mm = 301
|Aug precipitation mm = 261
|Sep precipitation mm = 234
|Oct precipitation mm = 112
|Nov precipitation mm = 14
|Dec precipitation mm = 2
|year precipitation mm =
|Jan humidity = 40
|Feb humidity = 35
|Mar humidity = 37
|Apr humidity = 40
|May humidity = 51
|Jun humidity = 79
|Jul humidity = 88
|Aug humidity = 85
|Sep humidity = 80
|Oct humidity = 66
|Nov humidity = 62
|Dec humidity = 59
|year humidity =
|source= [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=418950&amp;refer=/&amp;units=metric/ WeatherBase.Com]
|date=October 2013}}

===पार्क र हरियाली===
[[File:Shahid Zia Shishu Park 03.jpg|thumb|right|शहिद जीया शिशु पार्क]]

सहिद जीया शिशु पार्क राजशाहीको एक महत्त्वपूर्ण तथा लोकप्रिय सार्वजनिक स्थलहरू मध्ये एक हो ।

== अर्थतन्त्र ==

== जनसङ्ख्या ==

==संस्कार==

===कला तथा पर्वहरू===
[[File:Pohela Boishak rally at Rajshahi.jpg|thumb|250px|[[पहेला वैशाख|बंगाली नयाँ वर्ष/ বাংলা নববর্ষ]]को स्वागतको तयारीमा राजशाही सहर]]

राजशाही एक शैक्षिक,कलाकृत सहर हो । यो सहर [[राजशाही रेशम]]को लागि बङ्गलादेश भर निकै प्रसिद्ध रहेको छ। जसबाट स्तरिय लुगाकपडा निर्माण गर्ने गरिन्छ । यो सहरमा [[बरेन्द्रा सङ्ग्रहालय]] रहेको छ। जहाँ विभिन्न प्रकारका स्थानीय कलाकृति तथा कलात्मक मुर्तिहरूको सङ्ग्रह गरिएको छ ।

===मिडिया===
Aस्थानीय एफएम स्टेसनहरू, [[रेडियो पद्मा]],९९.२ मेगाहर्ज. [[रेडियो फोर्टिन]] ८८.० मेगाहर्ज

===खेलकुद===
[[File:Shaheed Kamruzzaman Stadium (28686945853).jpg|thumb|right|सहिद कम्रूज्जमन रंगशाल]]

यस राजशाही सहरमा सहिद कम्रूज्जमन रंगशाल नामक रंगशाला रहेको छ । यो सहिद कम्रूज्जमन रंगशालको कुल दर्शक क्षमता पन्ह्र हजार भन्दा धेरै रहेको (१९,००० +) छ । जसलाई सामान्यतया राजशाही जिल्ला रंगशाला पनि भन्ने गरिन्छ। आधारभुत रूपमा यो सहिद कम्रूज्जमन रंगशालको प्रयोग क्रिकेट खेलका लागि गर्ने गरिन्छ । यसबाहेक यो सहरमा अन्य विभिन्न प्रकारका अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका टेनिस कम्प्लेक्स तथा विभिन्न खेलकुद सम्बन्धि तालिम केन्द्रहरू पनि रहेको छ ।

केही राष्ट्रिय स्तरका उत्कृष्ट फुटबल खेलाडीहरू पनि यो सहर वा स्थानमा जन्मिएका थिए । जसका उदाहरणका रूपमा राष्ट्रिय क्लब स्तरीय खेलाडीहरू डिगोन्टो प्रोशरी तथा सोनली ओटिटलाई लिन सकिन्छ । यो सहरमा केही स्तरीय फुटबल तालिम केन्द्रहरू समेत रहेको छ । भने फुटबलको जिल्ला रंगशाला पनि रहेको छ ।

राजशाही हक्कीका लागि पनि प्रसिद्ध ठाउँ होख । रमजशाहीमा विभिन्न प्रकारका स्थानीय हक्की क्लबहरू छन् भने विभिन्न खाले हक्कि प्रतियोगिताहरू पनि हुने गर्दछन् ।

==यातायात==
[[File:Rajshahi Railway Station.jpg|thumb|राजशाही सेन्टर रेलवे स्टेसन]]

===रोड===
===रेलवे===
===हवाई माध्यम===

==स्वास्थ्य==
यो सहरमा धेरै सरकारी तथा गैर सरकारी हस्पिटलहरू रहेको छ । यहाँ रहेको [[राजशाही मेडिकल कलेज]]|हस्पिटल एक प्रमुख हस्पिटल तथा शैक्षिक संस्था हो । यस्तै गरी यहाँ विभिन्न बालबालिका मैत्री हस्पिटलहरू छन्,एउटा छाती सम्बन्धि हस्पिटल,एउटा जिल्ला स्तरीय सरकारी हस्पिटल र क्रिश्चियन मार्गिहरूको हस्पिटल पनि यो सहरमा प्रमुख रूपमा रहेको छ । साथै दुईवटा निजी मेडिकल कलेज हस्पिटल पनि यो सहरमा रहेको छ ।

== शिक्षा ==

[[Image:Administration Building, University of Rajshahi.jpg|right|200px|thumb| राजशाही विश्वविद्यालयको प्रशासकिय भवन]]

[[Image:Rajshahi College 3.jpg|thumb|right|200px|राजशाही कलेजको प्रशासकिय भवन जुन बङ्गलादेशको सर्वाधिक पुरानो शैक्षिक संस्था हो ।]]

राजशाही बङ्गलादेशको एक महत्त्वपूर्ण शैक्षिक केन्द्रीय क्षेत्र हो । त्यसैले राजशाहीलाई बङ्गलादेशको 'शैक्षिक सहर ' भन्ने गरिन्छ । यो सहरमा धेरै संख्यामा सरकारी तथा गैरसरकारी शैक्षिक संस्थाहरू रहेको छ । यो सहरमा रहेको [[राजशाही कलेज]] ढाका कलेज पछिको बङ्गलादेशकै सबैभन्दा पुरानो कलेज हो । यस्तै [[युनिभर्सिटी अफ राजशाही]] पनि बङ्गलादेशको दोस्रो पुरानो विश्वविद्यालय हो । जसलाई राजशाही इन्जिनियरिङ कलेजको नामबाट पनि चिन्ने गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ruet.ac.bd/articles/History/5|title=राजशाहीमा रहेका विश्वविद्यालय|website=रुयट|access-date=2016-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025130206/http://www.ruet.ac.bd/articles/History/5|archive-date=2018-10-25}}&lt;/ref&gt;

सहायक शैक्षिक संस्थाहरूको सुचि:
{{div col|colwidth=20em}}
* [[ब्यारिड मेडिकल कलेज]]
* गभर्नमेन्ट सिटी कलेज,राजशाही
* गभर्नमेन्ट विमिन कलेज,राजशाही
* [[इस्लामी बैङ्क मेडिकल कलेज]]
* [[मोहनोगोर कलेज,राजशाही]]
* [[न्यू गभर्नमेन्ट डिग्री कलेज,राजशाही]]
* [[नर्थ बङ्गाल इन्टरनेसनल युनिभर्सिटी]]
* [[राजशाही कलेज]]
* [[राजशाही मेडिकल कलेज]]
* [[राजशाही युनिभर्सिटी अफ इन्जिनियरिङ एन्ड टेक्नोलोजी]]
* [[युनिभर्सिटी अफ राजशाही]]
* [[भेरेन्द्रा सरकारी कलेज,राजशाही]]
* [[भेरेन्द्रा विश्वविद्यालय]]
{{div col end}}

==स्मरणीय व्यक्तिहरू==
* [[ऋत्विक घटक]]
* [[सेलिना हुसेन]] उपन्यासकार,वर्तमान [[बंगला एकेडेमी]]को संचालक
* [[सब्बिर रहमान]] बङ्गलादेशी राष्ट्रिय  क्रिकेट खेलाडी
* [[सर जधुनाथ सरकार]] इतिहासकार

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
* [[बङ्गलादेशको सहर तथा गाउँको सुचि]]
* [[राशाही युनिभर्सिटी अफ इन्जिनियरिङ एन्ड टेक्नोलोजी]]
* [[राजशाही युनिभर्सिटी]]

==बाह्य कडी==
{{Sister project links|Rajshahi|voy=Rajshahi}}
* [http://www.amaderrajshahi.com/rajshahi/images/Rajsahi_Disrict.png Map of Rajshahi District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040012/http://www.amaderrajshahi.com/rajshahi/images/Rajsahi_Disrict.png |date=2016-03-04 }}
* [http://www.erajshahi.gov.bd/app/index/index.php E-Rajshahi (in English)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101130700/http://www.erajshahi.gov.bd/app/index/index.php |date=2011-01-01 }}, an online portal for information and government services managed by Rajshahi City Corporation
* [http://www.financialexpress-bd.com/index3.asp?cnd=3/6/2006&amp;section_id=8&amp;newsid=17737&amp;spcl=no FinancialExpress-bd.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404060905/http://www.financialexpress-bd.com/index3.asp?cnd=3%2F6%2F2006&amp;section_id=8&amp;newsid=17737&amp;spcl=no |date=2019-04-04 }}, News about LSE survey
* [https://web.archive.org/web/20060210014327/http://www.betar.org.bd/Engineer.htm Betar.org.be], Radio Bangladesh website for information on Bangladesh Betar
* [http://www.world-airport-codes.com/bangladesh/rajshahi-6196.html World-Airport-Codes.com], information on Shah Mokhdum Airport

==सन्दर्भ सामाग्री==
{{reflist}}

[[श्रेणी:बङ्गलादेश]]
[[श्रेणी:बङ्गलादेशका सहरहरू]]</text>
      <sha1>tgjgnv4nc3rp3rkrgxjr5c9ie5upbag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1393338</id>
      <parentid>1393337</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T10:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>हिमाल सुवेदी</username>
        <id>30817</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1393338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23580" sha1="pd8npbigx3cynyldzv7rcfohd3hjwbe" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name                   = राजशाही
| nickname                        = रेशमनगरी, स्वच्छ वायुको सहर, हरित नगरी
| settlement_type                 = [[बङ्गलादेशका सहरहरूको सूची|सहर]]
| image_skyline                   = {{Photomontage
|photo1a       = Rajshahi city (3).jpg
|photo2b       =Varendra Research Museum 10.jpg
|photo2a       =Administration Building, University of Rajshahi.jpg
|photo3a       =Mango roundabout, Rajshahi.jpg
|photo3b       =Administration Building of Rajshshi College.jpg
|photo4a       =
|size          = 280
|spacing       =
|color         = transparent
|border        = 1
| foot_montage = माथिबाट: राजशाही सहरको स्काईलाइन, [[वरेन्द्र अनुसन्धान सङ्ग्रहालय]], [[राजशाही विश्वविद्यालय]]को पहिलो प्रशासनिक भवन, आँपको वरिपरि,[[राजशाही कलेज]]को प्रशासनिक भवन
}}
| image_blank_emblem              =
রাজশাহী জেলার ব্র্যান্ডিং লোগো.png
| blank_emblem_type               = ब्रान्डिङ लोगो
| pushpin_map                     = बङ्गलादेश राजशाही विभाग#बङ्गलादेश
| pushpin_label_position          = centre
| pushpin_map_caption             = बङ्गलादेशमा राजशाहीको स्थान
| pushpin_mapsize                 = 300
| coordinates                     = 
{{coord|24|22|N|88|36|E|region:BD|display=inline,title}}
| subdivision_type                = देश
| subdivision_name                = {{झण्डा|बङ्गलादेश}}
| subdivision_type1               = [[बङ्गलादेशका विभागहरू|विभाग]]
| subdivision_name1               = [[राजशाही विभाग|राजशाही]]
| subdivision_type2               = [[बङ्गलादेशका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2               = [[राजशाही जिल्ला|राजशाही]]
| established_title               = स्थापना
| established_date                = सन् १७७२
| established_title2              = नगरपालिका
| established_date2               = सन् १८७६
| established_title3              = सहर निगम
| established_date3               = सन् १९९१
| government_footnotes            = 
| government_type                 = नगरप्रमुख
| governing_body                  = राजशाही सहर निगम
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| unit_pref                       = Imperial
| area_footnotes                  = &lt;ref name=&quot;bangladesh1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf|title=পৌরসভা অনুযায়ী আয়তন, জনসংখ্যা ও সাক্ষরতার হার –২০০১|publisher=बङ्गलादेश तथ्याङ्क ब्यूरो|accessdate=१९ अगस्ट २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050327072826/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf|archivedate=२००५-०३-२७}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2                  = ९६.७२|
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 18
| population_as_of                = डिजिटल जनगणना तथा गृहगणना-२०२२
| population_footnotes            = &lt;ref name=bangladesh2&gt;{{cite web|title=&quot;Statistical Pocket book 2008, Bangladesh Bureau of Statistics&quot; |
url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf |date=१४ डिसेम्बर २०१४ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090419080055/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf |archivedate=१९ अप्रिल २००९ }}&lt;/ref&gt;
| population_total                = ५,५२,७९१
| population_density_km2          = auto
| timezone                        = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय|प्रमाणिक समय]]
| utc_offset                      = +६
| postal_code_type                = हुलाक कोड
| postal_code                     = ६०००, ६१००, ६२०३
| blank_name                      = राष्ट्रिय टेलिफोन कोड
| blank_info                      = +८८०
| blank1_name                     = टेलिफोन कोड
| blank1_info                     = ०२५८८८
| website                         = {{url|http://www.erajshahi.portal.gov.bd|आधिकारिक वेबसाइट}}
| footnotes                       = 
| pushpin_relief                  = y
}}


'''राजशाही''' ({{भाषा-बङ्गाली|রাজশাহী}}) [[पद्मा नदी|पद्मा]] नदीको किनारमा अवस्थित
[[बङ्गलादेश]]को प्रमुख सहर, प्रशासनिक, व्यापारिक र शैक्षिक केन्द्रका साथसाथै एक प्राचीन तथा परम्परागत महानगर पनि हो। यो क्षेत्रफल र जनसङ्ख्याको हिसाबले देशको चौथो ठूलो महानगर हो। यो [[राजशाही विभाग]]को विभागीय सहर हो। राजशाही सहरको नजिक प्राचीन बङ्गालका धेरै राजधानी सहरहरू अवस्थित छन् जसमध्ये [[गौड|लक्ष्मणावती]] वा लक्षणावती, [[महास्थानगढ]] आदि उल्लेखनीय छन्। राजशाही [[रेसम|रेशमी वस्त्र]], [[आँप]], [[लिची]] र मिठाइँका सामग्रीहरूका लागि प्रसिद्ध छ। रेशमी वस्त्रका कारण राजशाहीलाई '''रेशम नगरी''' पनि भन्ने गरिन्छ। राजशाही सहरमा उल्लेखनीय सङ्ख्यामा शिक्षण संस्थानहरू रहेका छन् जसमध्ये बङ्गलादेशको दोस्रो ठूलो विश्वविद्यालय [[राजशाही विश्वविद्यालय]], [[राजशाही कलेज]] र देशको सबैभन्दा पुरानो पोलिटेक्निकहरूमध्ये एक [[राजशाही सरकारी पोलिटेक्निक इन्स्टिच्युट]] अवस्थित छन्। राजशाही सहरमा र यसको वरपर केही प्रसिद्ध र ऐतिहासिक मस्जिद, मन्दिर र उपासनालय अर्थात् ऐतिहासिक संरचनाहरू रहेका छन्। राजशाही बङ्गलादेशका सहरहरूमध्ये सबैभन्दा सफा र हराभरा मानिन्छ।&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/rajshahicity/admin/|title=Bangladesh: Rajshahi City Corporation (City Districts and Wards) - Population Statistics, Charts and Map|website=www.citypopulation.de|access-date=28 May 2025|archive-date=13 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513083329/https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/rajshahicity/admin/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jun/17/rajshahi-bangladesh-city-air-pollution-won?|title=Rajshahi: the city that took on air pollution – and won|publisher=द गार्डियन|accessdate=२०१९-०६-१७}}&lt;/ref&gt; 
[[चित्र:PadmaRiver.jpg|right|thumb|220px|राजशाही सहरको छेउबाट बग्दै गएको पद्मा नदी। यसको छेउमा सुन्दर किनार बाँध र दर्शनीय स्थलहरू बनेका छन्। प्रत्येक दिन यहाँ धेरै मानिसहरू आउने गर्दछन्।]] 
[[चित्र:শীতের পদ্মায় মাছ ধরা.JPG|right|thumb|220px|पद्मामा नदीमा माछा मार्दै गरेका माझीहरू।]]

==इतिहास==
आधुनिक राजशाही प्राचीन पुन्द्रवर्धन क्षेत्रमा अवस्थित छ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pundravardhana - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Pundravardhana? |access-date=2025-06-09 |website=en.banglapedia.org}}&lt;/ref&gt; सुफी सन्त शाह मखदूमको समाधिस्थलमा रहेका शिलालेखीय अभिलेखअनुसार यस सहरको स्थापना सन् १६३४ मा भएको मानिन्छ। १८औँ शताब्दीमा यस क्षेत्रमा डच बस्ती पनि रहेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Rajshahi|title=Rajshahi &amp;#124; Riverside City, Silk Production &amp;#124; Britannica|date=22 May 2025|website=www.britannica.com|access-date=28 May 2025|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403170316/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/490171/Rajshahi|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==भूगोल==

===प्रविधि===

===हावापानी===

*''राजशाहीको हावापानीको विस्तृत जानकारी''

{{Weather box
|metric first      = yes
|single line       = yes
|location          = राजशाही
|Jan record high C = 30.0
|Feb record high C = 35.4
|Mar record high C = 40.3
|Apr record high C = 45.1
|May record high C = 44.8
|Jun record high C = 43.6
|Jul record high C = 39.7
|Aug record high C = 35.5
|Sep record high C = 39.2
|Oct record high C = 35.3
|Nov record high C = 34.3
|Dec record high C = 30.3
|Jan high C= 25.4
|Feb high C= 28.0
|Mar high C= 33.5
|Apr high C= 35.9
|May high C= 34.8
|Jun high C= 33.3
|Jul high C= 32.0
|Aug high C= 32.0
|Sep high C= 32.3
|Oct high C= 31.9
|Nov high C= 29.5
|Dec high C= 26.1
|year high C =
|Jan mean C = 18.5
|Feb mean C = 20.6
|Mar mean C = 25.7
|Apr mean C = 28.8
|May mean C = 29.1
|Jun mean C = 29.4
|Jul mean C = 28.9
|Aug mean C = 29.1
|Sep mean C = 29.1
|Oct mean C = 27.6
|Nov mean C = 23.5
|Dec mean C = 19.4
|Jan low C= 10.2
|Feb low C= 13.3
|Mar low C= 18.0
|Apr low C= 21.7
|May low C= 23.5
|Jun low C= 25.5
|Jul low C= 25.9
|Aug low C= 26.2
|Sep low C= 25.9
|Oct low C= 23.4
|Nov low C= 17.6
|Dec low C= 12.8
|year low C =
|Jan record low C = 1.8
|Feb record low C = 3.9
|Mar record low C = 8.6
|Apr record low C = 10.8
|May record low C = 14.4
|Jun record low C = 20.3
|Jul record low C = 19.4
|Aug record low C = 18.3
|Sep record low C = 12.6
|Oct record low C = 11.4
|Nov record low C = 7.0
|Dec record low C = 4.2
|Jan precipitation mm = 13
|Feb precipitation mm = 15
|Mar precipitation mm = 27
|Apr precipitation mm = 39
|May precipitation mm = 129
|Jun precipitation mm = 272
|Jul precipitation mm = 301
|Aug precipitation mm = 261
|Sep precipitation mm = 234
|Oct precipitation mm = 112
|Nov precipitation mm = 14
|Dec precipitation mm = 2
|year precipitation mm =
|Jan humidity = 40
|Feb humidity = 35
|Mar humidity = 37
|Apr humidity = 40
|May humidity = 51
|Jun humidity = 79
|Jul humidity = 88
|Aug humidity = 85
|Sep humidity = 80
|Oct humidity = 66
|Nov humidity = 62
|Dec humidity = 59
|year humidity =
|source= [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=418950&amp;refer=/&amp;units=metric/ WeatherBase.Com]
|date=October 2013}}

===पार्क र हरियाली===
[[File:Shahid Zia Shishu Park 03.jpg|thumb|right|शहिद जीया शिशु पार्क]]

सहिद जीया शिशु पार्क राजशाहीको एक महत्त्वपूर्ण तथा लोकप्रिय सार्वजनिक स्थलहरू मध्ये एक हो ।

== अर्थतन्त्र ==

== जनसङ्ख्या ==

==संस्कार==

===कला तथा पर्वहरू===
[[File:Pohela Boishak rally at Rajshahi.jpg|thumb|250px|[[पहेला वैशाख|बंगाली नयाँ वर्ष/ বাংলা নববর্ষ]]को स्वागतको तयारीमा राजशाही सहर]]

राजशाही एक शैक्षिक,कलाकृत सहर हो । यो सहर [[राजशाही रेशम]]को लागि बङ्गलादेश भर निकै प्रसिद्ध रहेको छ। जसबाट स्तरिय लुगाकपडा निर्माण गर्ने गरिन्छ । यो सहरमा [[बरेन्द्रा सङ्ग्रहालय]] रहेको छ। जहाँ विभिन्न प्रकारका स्थानीय कलाकृति तथा कलात्मक मुर्तिहरूको सङ्ग्रह गरिएको छ ।

===मिडिया===
Aस्थानीय एफएम स्टेसनहरू, [[रेडियो पद्मा]],९९.२ मेगाहर्ज. [[रेडियो फोर्टिन]] ८८.० मेगाहर्ज

===खेलकुद===
[[File:Shaheed Kamruzzaman Stadium (28686945853).jpg|thumb|right|सहिद कम्रूज्जमन रंगशाल]]

यस राजशाही सहरमा सहिद कम्रूज्जमन रंगशाल नामक रंगशाला रहेको छ । यो सहिद कम्रूज्जमन रंगशालको कुल दर्शक क्षमता पन्ह्र हजार भन्दा धेरै रहेको (१९,००० +) छ । जसलाई सामान्यतया राजशाही जिल्ला रंगशाला पनि भन्ने गरिन्छ। आधारभुत रूपमा यो सहिद कम्रूज्जमन रंगशालको प्रयोग क्रिकेट खेलका लागि गर्ने गरिन्छ । यसबाहेक यो सहरमा अन्य विभिन्न प्रकारका अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका टेनिस कम्प्लेक्स तथा विभिन्न खेलकुद सम्बन्धि तालिम केन्द्रहरू पनि रहेको छ ।

केही राष्ट्रिय स्तरका उत्कृष्ट फुटबल खेलाडीहरू पनि यो सहर वा स्थानमा जन्मिएका थिए । जसका उदाहरणका रूपमा राष्ट्रिय क्लब स्तरीय खेलाडीहरू डिगोन्टो प्रोशरी तथा सोनली ओटिटलाई लिन सकिन्छ । यो सहरमा केही स्तरीय फुटबल तालिम केन्द्रहरू समेत रहेको छ । भने फुटबलको जिल्ला रंगशाला पनि रहेको छ ।

राजशाही हक्कीका लागि पनि प्रसिद्ध ठाउँ होख । रमजशाहीमा विभिन्न प्रकारका स्थानीय हक्की क्लबहरू छन् भने विभिन्न खाले हक्कि प्रतियोगिताहरू पनि हुने गर्दछन् ।

==यातायात==
[[File:Rajshahi Railway Station.jpg|thumb|राजशाही सेन्टर रेलवे स्टेसन]]

===रोड===
===रेलवे===
===हवाई माध्यम===

==स्वास्थ्य==
यो सहरमा धेरै सरकारी तथा गैर सरकारी हस्पिटलहरू रहेको छ । यहाँ रहेको [[राजशाही मेडिकल कलेज]]|हस्पिटल एक प्रमुख हस्पिटल तथा शैक्षिक संस्था हो । यस्तै गरी यहाँ विभिन्न बालबालिका मैत्री हस्पिटलहरू छन्,एउटा छाती सम्बन्धि हस्पिटल,एउटा जिल्ला स्तरीय सरकारी हस्पिटल र क्रिश्चियन मार्गिहरूको हस्पिटल पनि यो सहरमा प्रमुख रूपमा रहेको छ । साथै दुईवटा निजी मेडिकल कलेज हस्पिटल पनि यो सहरमा रहेको छ ।

== शिक्षा ==

[[Image:Administration Building, University of Rajshahi.jpg|right|200px|thumb| राजशाही विश्वविद्यालयको प्रशासकिय भवन]]

[[Image:Rajshahi College 3.jpg|thumb|right|200px|राजशाही कलेजको प्रशासकिय भवन जुन बङ्गलादेशको सर्वाधिक पुरानो शैक्षिक संस्था हो ।]]

राजशाही बङ्गलादेशको एक महत्त्वपूर्ण शैक्षिक केन्द्रीय क्षेत्र हो । त्यसैले राजशाहीलाई बङ्गलादेशको 'शैक्षिक सहर ' भन्ने गरिन्छ । यो सहरमा धेरै संख्यामा सरकारी तथा गैरसरकारी शैक्षिक संस्थाहरू रहेको छ । यो सहरमा रहेको [[राजशाही कलेज]] ढाका कलेज पछिको बङ्गलादेशकै सबैभन्दा पुरानो कलेज हो । यस्तै [[युनिभर्सिटी अफ राजशाही]] पनि बङ्गलादेशको दोस्रो पुरानो विश्वविद्यालय हो । जसलाई राजशाही इन्जिनियरिङ कलेजको नामबाट पनि चिन्ने गरिन्छ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ruet.ac.bd/articles/History/5|title=राजशाहीमा रहेका विश्वविद्यालय|website=रुयट|access-date=2016-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025130206/http://www.ruet.ac.bd/articles/History/5|archive-date=2018-10-25}}&lt;/ref&gt;

सहायक शैक्षिक संस्थाहरूको सुचि:
{{div col|colwidth=20em}}
* [[ब्यारिड मेडिकल कलेज]]
* गभर्नमेन्ट सिटी कलेज,राजशाही
* गभर्नमेन्ट विमिन कलेज,राजशाही
* [[इस्लामी बैङ्क मेडिकल कलेज]]
* [[मोहनोगोर कलेज,राजशाही]]
* [[न्यू गभर्नमेन्ट डिग्री कलेज,राजशाही]]
* [[नर्थ बङ्गाल इन्टरनेसनल युनिभर्सिटी]]
* [[राजशाही कलेज]]
* [[राजशाही मेडिकल कलेज]]
* [[राजशाही युनिभर्सिटी अफ इन्जिनियरिङ एन्ड टेक्नोलोजी]]
* [[युनिभर्सिटी अफ राजशाही]]
* [[भेरेन्द्रा सरकारी कलेज,राजशाही]]
* [[भेरेन्द्रा विश्वविद्यालय]]
{{div col end}}

==स्मरणीय व्यक्तिहरू==
* [[ऋत्विक घटक]]
* [[सेलिना हुसेन]] उपन्यासकार,वर्तमान [[बंगला एकेडेमी]]को संचालक
* [[सब्बिर रहमान]] बङ्गलादेशी राष्ट्रिय  क्रिकेट खेलाडी
* [[सर जधुनाथ सरकार]] इतिहासकार

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
* [[बङ्गलादेशको सहर तथा गाउँको सुचि]]
* [[राशाही युनिभर्सिटी अफ इन्जिनियरिङ एन्ड टेक्नोलोजी]]
* [[राजशाही युनिभर्सिटी]]

==बाह्य कडी==
{{Sister project links|Rajshahi|voy=Rajshahi}}
* [http://www.amaderrajshahi.com/rajshahi/images/Rajsahi_Disrict.png Map of Rajshahi District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040012/http://www.amaderrajshahi.com/rajshahi/images/Rajsahi_Disrict.png |date=2016-03-04 }}
* [http://www.erajshahi.gov.bd/app/index/index.php E-Rajshahi (in English)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101130700/http://www.erajshahi.gov.bd/app/index/index.php |date=2011-01-01 }}, an online portal for information and government services managed by Rajshahi City Corporation
* [http://www.financialexpress-bd.com/index3.asp?cnd=3/6/2006&amp;section_id=8&amp;newsid=17737&amp;spcl=no FinancialExpress-bd.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404060905/http://www.financialexpress-bd.com/index3.asp?cnd=3%2F6%2F2006&amp;section_id=8&amp;newsid=17737&amp;spcl=no |date=2019-04-04 }}, News about LSE survey
* [https://web.archive.org/web/20060210014327/http://www.betar.org.bd/Engineer.htm Betar.org.be], Radio Bangladesh website for information on Bangladesh Betar
* [http://www.world-airport-codes.com/bangladesh/rajshahi-6196.html World-Airport-Codes.com], information on Shah Mokhdum Airport

==सन्दर्भ सामाग्री==
{{reflist}}

[[श्रेणी:बङ्गलादेश]]
[[श्रेणी:बङ्गलादेशका सहरहरू]]</text>
      <sha1>pd8npbigx3cynyldzv7rcfohd3hjwbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ल्यारी पेज</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102851</id>
    <revision>
      <id>1393314</id>
      <parentid>1390141</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1393314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5741" sha1="7jst5s5i0ux53rmhrhmdj8kg733fqpb" xml:space="preserve">{{Infobox Person
| image            = Larry Page in the European Parliament, 17.06.2009 (cropped).jpg
| birth_name       = लरेन्स ल्यारी पेज
| birth_date       = {{birth date and age|mf=yes|1973|3|26}}
| birth_place      = इस्ट लन्सिङ्, [[मिचिगन]] 
| residence       = 
| nationality      = [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]]
| citizenship      = 
| occupation       = कम्प्यूटर वैज्ञानिक, प्रविधि अभिनव, उद्यमी
| alma_mater       = इस्ट लन्सिङ् हाइ स्कूल&lt;br /&gt; मिचिगन विश्वविद्यालय &lt;br /&gt;स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालय 
|known_for        = गुगलका सह-संस्थापक  
| networth        = {{gain}} युएस$१७.५ बिलियन(२०१०)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forbes.com/lists/2010/10/billionaires-2010_Larry-Page_XFXI.html|title=Larry Page|author=Forbes Magazine|publisher=Forbes Magazine|date=2010|accessdate=2019-02-14}}&lt;/ref&gt;
| spouse         = लुसिन्डा साउथवर्थ 
| footnotes       =
}}

'''लरेन्स एड्वार्ड पेज'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Page%2c+Larry|title=Page, Larry|trans-title=पेज, ल्यारी|last=[[The Columbia Electronic Encyclopedia]]|first=|date=2013|website=[[Thefreedictionary.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829072152/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Page%2c+Larry|archive-date=August 29, 2018|dead-url=|access-date=August 28, 2018}}&lt;/ref&gt; (जन्म मार्च २६, १९७३, {{lang-en|Lawrence Edward Page}}) [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]का कम्प्युटर वैज्ञानिक हुन्। उनी विश्व प्रसिद्ध इन्टरनेट सञ्जाल [[गुगल]]का सह-संस्थापक हुन्। ल्यारी पेज सन् २०१८ मा विश्वकै दोस्रो शक्तिशाली प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुन् । अलफाबेट कम्पनीमा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत रहेको उनको उमेर ४५ वर्ष भयो । कम्पनीमा उनी भन्दा तल्लो तहमा रहेर ८८ हजार १ सय १० जनाले काम गर्छन्।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://safalstories.com/archives/4735|title=२०१८ का विश्वकै सबैभन्दा शक्तिशाली १० सिइओ|accessdate=2019-02-14}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==व्यक्तिगत जीवन==
पेज २६ मार्च, १९७३&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.biography.com/people/larry-page-12103347|title=Larry Page Biography|accessdate=2019-02-14}}&lt;/ref&gt; मा पूर्वी लन्सिङ्, [[मिचिगन]]मा जन्मिएका थिए ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Anatomy of a Large-Scale Hypertextual Web Search Engine|url=http://infolab.stanford.edu/~backrub/google.html|website=Stanford University|accessdate=14 February 2019|author=Sergey Brin|author2=Lawrence Page|year=1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20090425160729/http://infolab.stanford.edu/~backrub/google.html|archive-date=25 April 2009}}{{cite book |last=Lowe |first=Janet |date=Apr 22, 2009|title=Google Speaks: Secrets of the World's Greatest Billionaire Entrepreneurs, Sergey Brin and Larry Page|url=https://archive.org/details/googlespeakssecr0000lowe |publisher=John Wiley &amp; Sons|page=[https://archive.org/details/googlespeakssecr0000lowe/page/22 22] |isbn=9780470501245}}&lt;/ref&gt; उनी पढ्न र लेख्न थालेपछि घरमा पाइने अखबारमा रमाउने गर्थे ।  उनी सानैमा स्याक्सोफोनले खेल्नुको साथै म्युजिक कम्पोजिङमा समेत रुचि राखेका थिए । यो क्रियाकलापले संगीत शिक्षालाई कम्प्युटिङ कसरी गर्ने भन्ने ज्ञानसमेत उनी पाउन सफल भए । ल्यारी पेजले [[स्टान्फोर्ड विश्वविद्यालय]]बाट [[कम्प्युटर इन्जिनियरिङ]] पढे । पढाइकै क्रममा उनको जम्का भेट [[सेर्गेई ब्रिन|सर्गेइ ब्रिन]]सँग भयो । सन् १९९८ मा उनले ब्रिनसँग मिलेर खोज इन्जिन '''गुगल''' सुरु गरेका हुन् ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kantipurdaily.com/business/2016/01/02/20160102094947.html|title=‘गुगल’ का आविष्कारक पेज|accessdate=2019-02-14}}&lt;/ref&gt;

==सन्दर्भहरू==
{{reflist}}

[[श्रेणी:वैज्ञानिकहरू]]
[[श्रेणी:अमेरिकी कम्प्युटर व्यापारीहरू]]
[[श्रेणी:सन् १९७३ मा जन्म]]</text>
      <sha1>7jst5s5i0ux53rmhrhmdj8kg733fqpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नातावाद</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115798</id>
    <revision>
      <id>1393298</id>
      <parentid>1321001</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1393298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4460" sha1="7a3941btfui7yvvkw778azo3tokq7zc" xml:space="preserve">
'''नातावाद''' व्यवसाय, राजनीति, मनोरन्जन क्षेत्र, खेलकुद, धर्म र अन्य गतिविधिहरु लगायतका विभिन्न क्षेत्रहरूमा कुनै काममा योग्यता, न्याय-अन्यायको ख्याल नगरी आफ्नो [[नाता|आफन्तहरु]]को पक्ष लिने प्रवृति हो। यो [[क्याथोलिक चर्च|क्याथोलिक]] [[पोप]] तथा पादरीहरूले आफ्ना भाइ-भतिजा तथा नातेदारहरूलाई जिम्मेवारी सुम्पने प्रवृतिवाट यो शब्दको उत्पत्ति भएको हो। 

नातावाद [[अरस्तु|अरस्तू]], [[तिरुवल्लुवर]] र [[कन्फुसियस|कन्फ्युसियस]] सहित धेरै दार्शनिकहरूले पुरातन समय देखि नै आलोचना गर्दै आइरहेका छन् । उदाहरणको लागि, प्राचीन भारतीय दार्शनिक [[तिरुवल्लुवर]]ले नातावाद/ भतीजावादलाई खराब र मूर्ख भनेर निन्दा गरेका थिए।

== प्रकारहरू ==

=== राजनीतिक ===

=== सङ्गठनात्मक ===

== देश उदाहरणहरू ==
===नेपाल===
उदारवादी अर्थतन्त्र र समाजवाद उन्मुख भनिएको नेपाली समाजमा नातावाद, परिवारवाद र आफन्तवाद हराउनुको साटो झन् भयावह बन्दै गरेको उदाहरणहरू धेरै छन् ।

नेपालमा गणतन्त्र आएपछि नातावाद झन् मौलाएको देख्न सकिन्छ। [[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउवा]]ले आफ्नी सासूलाई जापानको राजदूतमा, रामचन्द्र पौडेलले सम्धीलाई प्रधानन्यायाधीशमा, [[माधवकुमार नेपाल]]ले भाइलाई हङकङको दूतमा, [[पुष्पकमल दाहाल|प्रचण्ड]]ले आफ्ना छोरी [[रेणु दाहाल]], बुहारी [[बिना मगर]], ज्वाइँ, भाइ आदिलाई विभिन्न पदमा गरेका नियुक्ति नातावादका केही उदाहरण हुन्। मधेसकेन्द्रित राजनीतिक पार्टीका नेताहरूले आफ्ना श्रीमती र प्रेमीलाई समेत सभासद् बनाएका घटनाले नातावाद नेपाली समाजको अभिन्न अंग रहेको कुरालाई स्पष्ट पारेको छ। तत्कालीन उपप्रधान तथा रक्षामन्त्री [[ईश्वर पोखरेल]]का सम्धीलाई [[राष्ट्रिय वाणिज्य बैङ्क|राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक]]को अध्यक्षमा गरेको नियुक्तिले नातेदारीको प्रभुत्वलाई घीनलाग्दो उदाहरणका रूपमा चरितार्थ गरेको छ ।

== पक्षपातका प्रकारहरू ==

== यो पनि हेर्नुहोस् ==

* [[नेपाली राजनैतिक परिवारहरूको सूची]]
* [[चोरतन्त्र]]

== सन्दर्भ ==

[[श्रेणी:राजनैतिक भ्रष्टाचार]]</text>
      <sha1>7a3941btfui7yvvkw778azo3tokq7zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नवउदारवाद</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118647</id>
    <revision>
      <id>1393302</id>
      <parentid>1371838</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* आलोचना */</comment>
      <origin>1393302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22917" sha1="p8inhr4qddq9mz6cax413la2dlq41y4" xml:space="preserve">नव-उदारवाद [[उदारवाद]]को संशोशित रुप हो।
नव उदारवादमा [[आर्थिक उदारीकरण]], [[विश्वव्यापीकरण]], [[निजीकरण]], अर्थतन्त्र र समाजमा नीजी क्षेत्रको भूमिका बढाउन [[सरकारी खर्च]] कटौती, [[स्वतन्त्र बजार]] र [[खुला अर्थतन्त्र]]को अवधारणाको विकास भएको छ&lt;ref&gt;{{cite book|last=Goldstein|first=Natalie|url=https://books.google.com/books?id=bkotGqoG0u0C&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA30|title=Globalization and Free Trade|date=2011|publisher=[[Infobase Publishing]]|isbn=978-0-8160-8365-7|location=|page=30}}&lt;/ref&gt;{{refn|&lt;ref name=&quot;Handbook2&quot;/&gt;&lt;ref name=Boas2009/&gt;&lt;ref name = &quot;For Business Ethics&quot;&gt;Campbell Jones, Martin Parker, Rene Ten Bos (2005). ''For Business Ethics.'' [[Routledge]]. {{ISBN|0415311357}}. p. 100:
* &quot;Neoliberalism represents a set of ideas that caught on from the mid to late 1970s, and are famously associated with the economic policies introduced by Margaret Thatcher in the United Kingdom and Ronald Reagan in the United States following their elections in 1979 and 1981.  The 'neo' part of neoliberalism indicates that there is something new about it, suggesting that it is an updated version of older ideas about 'liberal economics' which has long argued that markets should be free from intervention by the state. In its simplest version, it reads: markets good, government bad.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gérard Duménil and Dominique Lévy (2004). ''[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674011588 Capital Resurgent: Roots of the Neoliberal Revolution].'' [[Harvard University Press]]. {{ISBN|0674011589}} Retrieved 3 November 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jonathan Arac in Peter A. Hall and Michèle Lamont in ''Social Resilience in the Neoliberal Era'' (2013) pp. xvi–xvii
* The term is generally used by those who oppose it. People do not call themselves neoliberal; instead, they tag their enemies with the term.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Collins English Dictionary – Complete and Unabridged HarperCollins Publishers 1991, 1994, 1998, 2000, 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20040806144320/http://www.who.int/trade/glossary/story067/en/ &quot;Neo-Liberal Ideas&quot;]. ''[[World Health Organization]]''.&lt;/ref&gt;}}।
नवउदारवाद भन्नाले सरकार भन्दा बजारलाई, सामाजिक तथा सांस्कृतिक मान्यताभन्दा आर्थिक लाभ र सामूहिक क्रियाकलापभन्दा निजी व्यवसाय, उद्यमलाई प्राथमिकता दिने आर्थिक प्रणाली भन्ने बुझिन्छ। नवउदारवादको अर्थ पूँजीलाई स्वतन्त्र आवतजावत गर्न दिनु हो।

अगस्तो पिनोचे, [[मार्गरेट थ्याचर]], [[रोनाल्ड रेगन]]को अवधारणादेखि [[बिल क्लिन्टन]] कालको अमेरिकाको डेमोक्रेटिक, बेलायतको न्यु लेबर, चीनको आर्थिक उदारीकरण र लोककल्याणकारी राज्य, स्वीडेनमा भएका आर्थिक सुधार आदिलाई नवउदारवादको प्रयोग भन्ने गरिएको छ।नवउदारवादको प्रयोग खुला बजार, उदारीकरण, निजीकरणका रुपमा पनि बुझिन्छ र बुझाइन्छ।

==राजनीतिक पक्ष==
===आर्थिक तथा राजनैतिक स्वतन्त्रता ===
===स्वतन्त्र व्यापार===
{{main|स्वतन्त्र व्यापार}}नव-उदारवादको प्रधान विशेषता भनेको [[स्वतन्त्र व्यापार]] को समर्थन  हो ,&lt;ref name=&quot;Worstall&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2012/03/01/so-what-is-this-neoliberal-globalisation-free-trade-thing-about-anyway/#44a75cc43ec4|title=So What is this Neoliberal Globalisation Free Trade Thing About Anyway?|last=Worstall|first=Tim|date=1 March 2012|work=Forbes|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/neoliberalism|title=Neoliberalism|last1=Smith|first1=Nicola|website=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gertz|first1=Geoffrey|last2=Kharas|first2=Homi|title=Beyond neoliberalism: Insights from emerging markets|date=April 2019|publisher=The Brookings Institute|url=https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2019/05/beyond-neoliberalism-final-05.01.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uni-bielefeld.de/cias/wiki/n_Neoliberalism.html|title=Neoliberalism|last1=Dieter|first1=Plehwe|date=2012|website=Center for InterAmerican Studies|publisher=Universität Bielefeld}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://theweek.com/articles/725419/decline-fall-neoliberalism-democratic-party|title=The decline and fall of neoliberalism in the Democratic Party|last1=Cooper|first1=Ryan|date=8 January 2018|publisher=The Week|quote=[Neoliberalism's] fundamental economic bedrock is...deregulation, tax and spending cuts, union busting, and free trade.}}&lt;/ref&gt; र [[:en:North_American_Free_Trade_Agreement|उत्तर अमेरिकी स्वतन्त्र व्यापार समझौता]] जस्ता स्वतन्त्र व्यापारलाई प्रशय दिने नीतिहरू नव-उदारवाद संग जोदिन्छन्न । &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2017/nov/14/the-fatal-flaw-of-neoliberalism-its-bad-economics|title=The fatal flaw of neoliberalism: it's bad economics|last=Rodrik|first=Dani|date=14 November 2017|work=The Guardian|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; नवउदारवादीहरू स्वतन्त्र व्यापारले [[आर्थिक वृद्धि]]लाई बढावा दिने&lt;ref name=&quot;Political-Theology&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Moe-Lobeda|first1=Cynthia|last2=Spencer|first2=Daniel|date=2009|title=Free Trade Agreements and the Neo-Liberal Economic Paradigm: Economic, Ecological, and Moral Consequences|journal=Political Theology|volume=10|issue=4|pages=685–716|doi=10.1558/poth.v10i4.685|s2cid=154933948|quote=The premise undergirding FTAs is that trade liberalization within the neo-liberal global economy produces economic growth and development among all parties, and reduces poverty in poor nations.}}&lt;/ref&gt;, [[गरिबी]] न्यूनीकरण गर्ने&lt;ref name=&quot;Political-Theology&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Worstall&quot; /&gt;, प्रतिस्पर्धाको कारण कम मूल्य&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://equitablegrowth.org/the-benefits-of-free-trade-time-to-fly-my-neoliberal-freak-flag-high-hoisted-from-march-2016/|title=The Benefits of Free Trade: Time to Fly My Neoliberal Freak Flag High!: Hoisted from March 2016|last=DeLong|first=Brad|date=26 May 2017|website=Washington Center for Equitable Growth|archive-url=|archive-date=|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt;,  ग्राहकलाई छनोटको विकल्प दिने&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/02/07/magazine/the-rise-of-china-and-the-fall-of-the-free-trade-myth.html|title=The Rise of China and the Fall of the Fall of the 'Free Trade' Myth|last=Mishra|first=Pankaj|date=7 February 2018|work=New York Times Magazine|quote=Free markets, the thinking went, not only generated wealth for all nations but also maximized consumer choice, reduced prices and optimized the use of scarce resources.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; तर्क प्रस्तुत गर्छन्। दूई पक्ष बीचाको व्यापारमा सरकारले हस्तक्षेप र अबरोध गर्न नहुने उनीहरूको विश्वास छ ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/03/14/why-is-free-trade-good|title=The Economist Explains: Why is free trade good?|last=|first=|date=14 March 2018|work=The Economist|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  नव-उदारवादीहरू [[संरक्षणवाद]]ले [[उपभोक्ता]]लाई हानी पुर्याउने&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hoover.org/research/case-free-trade|title=The Case for Free Trade|last1=Friedman|first1=Milton|last2=Friedman|first2=Rose D.|date=30 October 1997|website=The Hoover Institute|archive-url=|archive-date=|quote='Protection' really means exploiting the consumer.|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt; विश्वास राख्छन्। संरक्षणवादले उपभोक्तालाई वस्तु तथा सेवाको लागी उच्च मूल्य तिर्न बाध्य बनाउछ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2018/aug/13/is-free-trade-always-the-answer|title=Is free trade always the answer?|last=Partington|first=Richard|date=13 August 2018|work=The Guardian|quote=Economists mostly agree higher tariffs are counterproductive. While they can protect jobs, they also tend to raise the price of goods for consumers and stifle innovation that could benefit the economy.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, स्रोत साधन र संसाधनको दुरुपयोग हुन्छ&lt;ref name=&quot;Friedman-Trade&quot;&gt;{{Cite book|last=Friedman|first=Milton|url=https://archive.org/details/friedman-milton-capitalism-and-freedom/page/n1/mode/2up|title=Capitalism and Freedom|publisher=The University of Chicago Press|year=1962|isbn=0-226-26401-7|location=Chicago|publication-date=1982|pages=39|quote=Tariffs and other restrictions on international trade...give individuals an incentive to misuse and misdirect resources, and distort the investment of new savings.}}&lt;/ref&gt;, लगानीलाई गलत जानकारी दिने तथा निरुत्साहित गर्छ&lt;ref name=&quot;Friedman-Trade&quot; /&gt;, नवीनतालाई दबाउछ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2018/aug/13/is-free-trade-always-the-answer|title=Is free trade always the answer?|last=Partington|first=Richard|date=13 August 2018|work=The Guardian|quote=Economists argue international competition stimulates greater innovation and productivity, while warning protectionism can hinder progress.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, अन्य उद्योग र उपभोक्ताको मूल्यमा निश्चित उद्योगको पक्षपोषण गर्छ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cato.org/publications/commentary/case-free-trade|title=The Case for Free Trade|last=Lincicome|first=Scott|date=2 May 2019|website=The Cato Institute|archive-url=|archive-date=|quote=Protectionism invisibly propped up certain industries and workers at most Americans’ expense and generated the aforementioned economic and geopolitical problems.|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt; । 

=== Monetarism ===

==आलोचना==
नव-उदारवादले प्राज्ञ, प्रत्रकार, धार्मिक नेता, र दुवै [[वामपन्थी राजनीति|बामपन्थी]] र [[दक्षिणपन्थी राजनीति|दक्षिणपन्थी]] राजनीतिका अभियानकर्मीबाट आलोचनाको सामना गरेको छ &lt;ref&gt;{{Citation|title=Higher Degree Research By Numbers: Beyond the Critiques of Neo-liberalism|first1=Timothy|last1=Laurie|first2=Liam|last2=Grealy|journal=Higher Education Research &amp; Development|volume=36|issue=3|pages=458–71|year=2017|url=https://www.academia.edu/31833744|doi=10.1080/07294360.2017.1288710|hdl=10453/63197|s2cid=151552617|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Neoliberal Hegemony&quot;&gt;{{cite book|last1=Plehwe|first1=Dieter|last2=Walpen|first2=Bernhard|last3=Neunhöffer|first3=Gisela|title=Neoliberal hegemony : a global critique|location=London &amp; New York|publisher=Routledge|year=2006|isbn=9780203099506|oclc=646744326|chapter=Introduction: Reconsidering neoliberal hegemony|chapter-url={{Google books|kiaxAx5l1QEC|page=1|plainurl=yes}}|access-date=2018-07-07}}&lt;/ref&gt; नव-उदारवादको उल्लेख्यानीय आलोचाकहरूमा अर्थशास्त्री [[:en:Joseph_Stiglitz|जोसेफ स्तिगलित्झ]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/joseph-stiglitz-says-neoliberalism-is-dead-2016-8|title=Nobel Prize-winning economist Stiglitz tells us why 'neoliberalism is dead'|last=Martin|first=Will|date=August 19, 2016|website=[[Business Insider]]|publisher=|quote=|access-date=February 8, 2017}}&lt;/ref&gt; [[अमर्त्य सेन]],&lt;ref&gt;{{cite book|last=Couldry|first=Nick|date=2010|title=Why Voice Matters: Culture And Politics After Neoliberalism|url=https://books.google.com/books?id=NUdlWiL7iCgC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA38|location=|publisher=SAGE Publications Ltd|page=38|isbn=978-1848606623}}&lt;/ref&gt; [[माइकल हडसन्]] ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.truthdig.com/videos/neoliberalism-will-soon-force-americans-to-leave-the-united-states/|title=Neoliberalism Will Soon Force Americans to Leave the United States|last=Hudson|first=Michael|date=18 June 2016|website=Truthdig|archive-url=|archive-date=|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt; [[:en:Ha-Joon_Chang|हा-जून च्यांग]],&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Chang|first=Ha-Joon|title=[[Bad Samaritans: The Myth of Free Trade and the Secret History of Capitalism]]|publisher=Random House|year=2008|isbn=978-1596915985|location=New York|pages=[https://archive.org/details/badsamaritansgui0000chan/page/229 229]}}&lt;/ref&gt; [[:en:Robert_Pollin|रोबर्ट पोलिनn]],&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Contours of Descent: U.S. Economic Fractures and the Landscape of Global Austerity|url=https://archive.org/details/contoursofdescen00poll|url-access=registration|last=Pollin|first=Robert|year=2003|isbn=978-1-84467-534-0|location=New York|publisher=Verso|ref=harv}}&lt;/ref&gt; Julie Matthaei,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://america.aljazeera.com/opinions/2015/3/the-time-for-a-new-economics-is-at-hand.html|title=The time for a new economics is at hand|last=Matthaei|first=Julie|date=8 March 2015|work=Al Jazeera|access-date=9 March 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and [[:en:Richard_D._Wolff|Richard D. Wolff]];&lt;ref name=&quot;RDWolff&quot;&gt;[[Richard D. Wolff|Wolff, Richard D.]] (2012). ''[http://www.democracyatwork.info/ Democracy at Work: A Cure for Capitalism].'' [[Haymarket Books]]. {{ISBN|1608462471}}. [https://books.google.com/books?id=-QnzAAAAQBAJ&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA37#v=onepage&amp;q&amp;f=false p. 37.]&lt;/ref&gt; linguist [[:en:Noam_Chomsky|Noam Chomsky]];&lt;ref name=&quot;noam&quot;&gt;[[Noam Chomsky|Chomsky, Noam]] and [[Robert W. McChesney|McChesney, Robert W.]] (Introduction). ''[[Profit over People: Neoliberalism and Global Order]].'' [[Seven Stories Press]], 2011. {{ISBN|1888363827}}. [https://books.google.com/books?id=NrLv4surz7UC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA7#v=onepage&amp;q&amp;f=false]&lt;/ref&gt; भूगोलवेत्ता तथा मानवशास्त्री[[:en:David_Harvey_(geographer)|David Harvey]];&lt;ref name=&quot;harvey1&quot;&gt;{{Cite book|title=A Brief History of Neoliberalism|authorlink=David Harvey (geographer)|last=Harvey|first=David|isbn=978-0-19-928326-2|url=https://global.oup.com/academic/product/a-brief-history-of-neoliberalism-9780199283279?cc=us&amp;lang=en&amp;|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|ref=harv}}&lt;/ref&gt; Slovenian continental philosopher [[:en:Slavoj_Žižek|Slavoj Žižek]],&lt;ref&gt;{{cite book|last=Žižek|first=Slavoj|date=2018|title=The Courage of Hopelessness: A Year of Acting Dangerously|url=https://archive.org/details/courageofhopeles0000ieks_x5l1|location=|publisher=Melville House|page=[https://archive.org/details/courageofhopeles0000ieks_x5l1/page/59 59]|isbn=978-1612190037}}&lt;/ref&gt; राजनैतिक अभियानकर्मी तथा सार्वजनिक बौद्धिक प्राज्ञ [[:en:Cornel_West|Cornel West]];&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/17/american-neoliberalism-cornel-west-2016-election Goodbye, American neoliberalism. A new era is here]. ''The Guardian.'' 17 November 2016.&lt;/ref&gt; मार्क्सवादी महिलाकर्मी  [[:en:Gail_Dines|Gail Dines]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kDcTt0emXhE|title=From the Personal is Political to the Personal is Personal: Neoliberalism and the Defanging of Feminism|last=Dines|first=Gail|publisher=YouTube|accessdate=August 5, 2013}}&lt;/ref&gt; लेखक तथा चलचित्र निर्माता [[:en:Naomi_Klein|Naomi Klein]];&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/09/rise-of-the-davos-class-sealed-americas-fate It was the Democrats' embrace of neoliberalism that won it for Trump]. Naomi Klein for ''The Guardian.'' 9 November 2016.&lt;/ref&gt; क्याथोलिक चर्च प्रमुख [[पोप]] [[पोप फ्रान्सिस|फ्रान्सिस]];&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2020/10/04/920053203/pope-francis-laments-failures-of-market-capitalism-in-blueprint-for-post-covid-w|title=Pope Francis Laments Failures Of Market Capitalism In Blueprint For Post-COVID World|website=NPR.org|language=en|access-date=2020-10-05}}&lt;/ref&gt; पत्रकार तथा वातावरण अभियानकर्मी [[:en:George_Monbiot|George Monbiot]];&lt;ref&gt;[[George Monbiot]] (15 April 2016). [https://www.theguardian.com/books/2016/apr/15/neoliberalism-ideology-problem-george-monbiot Neoliberalism – the ideology at the root of all our problems]. ''The Guardian.'' Retrieved 16 April 2016.&lt;/ref&gt; बेल्जियन मनोबिद [[:en:Paul_Verhaeghe|Paul Verhaeghe]];&lt;ref&gt;Paul Verhaeghe (29 September 2014). [https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/29/neoliberalism-economic-system-ethics-personality-psychopathicsthic Neoliberalism has brought out the worst in us]. ''The Guardian.'' Retrieved 6 October 2014.&lt;/ref&gt; पत्रकार तथा अभियानकर्मी [[:en:Chris_Hedges|Chris Hedges]];&lt;ref&gt;[http://www.truthdig.com/avbooth/item/video_chris_hedges_on_the_big_lie_of_neoliberalism_and_20150913 VIDEO: Chris Hedges on the Big Lie of Neoliberalism and the Very Real Threat of a President Trump]. ''Truthdig.'' September 14, 2015.&lt;/ref&gt; पुरातनवादी दार्शनिक [[:en:Roger_Scruton|Roger Scruton]];&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/10/why-its-harder-to-think-like-a-conservative|title=Why it's so much harder to think like a Conservative|last=Scruton|first=Roger|date=10 September 2014|work=The Guardian|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and the [[:en:Alter-globalization|alter-globalization]] movement, including groups such as [[:en:ATTAC|ATTAC]].

===बजार कट्टरवाद ===

===असमानता ===
[[File:Total US family wealth timeline by wealth group.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Total US family wealth timeline by wealth group.png|thumb|[[:en:Wealth_inequality_in_the_United_States|Wealth inequality in the United States]] increased from 1989 to 2013]]
आलोचकहरूका अनुसार नवउदारवादी नीतिहरूले आर्थिक असमानता &lt;ref name=&quot;Haymes&quot;&gt;{{cite book|editor1-last=Haymes|editor1-first=Stephen|editor2-last=Vidal de Haymes|editor2-first=Maria|editor3-last=Miller|editor3-first=Reuben|title=The Routledge Handbook of Poverty in the United States|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415673440|location=London|publisher=[[Routledge]]|date=2015|isbn=978-0415673440}}&lt;/ref&gt;{{rp|7}}&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dean|first=Jodi|date=2012|title=The Communist Horizon|url=https://archive.org/details/communisthorizon00dean|url-access=limited|location=|publisher=Verso|page=[https://archive.org/details/communisthorizon00dean/page/n128 123]|isbn=978-1844679546|author-link=Jodi Dean|quote=Pursued through policies of privatization, deregulation, and financialization, and buttressed by an ideology of private property, free markets, and free trade, neoliberalism has entailed cuts in taxes for the rich and cuts in protections and benefits for workers and the poor, resulting in an exponential increase in inequality.}}&lt;/ref&gt; र वैश्विक [[गरिबी]] बढाएको छ ।&lt;ref name=&quot;Haymes&quot; /&gt;{{rp|1–2}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Jones|first1=Campbell|last2=Parker|first2=Martin|last3=Ten Bos|first3=Rene|date=2005|title=For Business Ethics|url=https://archive.org/details/forbusinessethic00jone|url-access=limited|location=|publisher=[[Routledge]]|page=[https://archive.org/details/forbusinessethic00jone/page/n113 101]|isbn=978-0415311359|quote=Critics of neoliberalism have therefore looked at the evidence that documents the results of this great experiment of the past 30 years, in which many markets have been set free. Looking at the evidence, we can see that the total amount of global trade has increased significantly, but that global poverty has increased, with more today living in abject poverty than before neoliberalism.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jason Hickel]] (February 13, 2019). [https://jacobinmag.com/2019/02/steven-pinker-global-poverty-neoliberalism-progress An Open Letter to Steven Pinker (and Bill Gates)]. ''[[Jacobin (magazine)|Jacobin]].'' Retrieved February 13, 2019.&lt;/ref&gt; 

=== विश्वव्यापीकरण ===
{{main|विश्वव्यापीकरण}}
===साम्राज्यवाद ===
===वैश्विक स्वास्थ्य ===
===पूर्वाधार ===
===वातावरणीय प्रभाव===
===राजनैतिक प्रतिपक्ष ===
==यो पनि हेर्नुहोस्==
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==
{{विचारधारा}}

[[श्रेणी:उदारवाद]]</text>
      <sha1>p8inhr4qddq9mz6cax413la2dlq41y4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1393306</id>
      <parentid>1393302</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* साम्राज्यवाद */</comment>
      <origin>1393306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25246" sha1="7172h8d0hxxiw2ts5jkobjylt5r1fo8" xml:space="preserve">नव-उदारवाद [[उदारवाद]]को संशोशित रुप हो।
नव उदारवादमा [[आर्थिक उदारीकरण]], [[विश्वव्यापीकरण]], [[निजीकरण]], अर्थतन्त्र र समाजमा नीजी क्षेत्रको भूमिका बढाउन [[सरकारी खर्च]] कटौती, [[स्वतन्त्र बजार]] र [[खुला अर्थतन्त्र]]को अवधारणाको विकास भएको छ&lt;ref&gt;{{cite book|last=Goldstein|first=Natalie|url=https://books.google.com/books?id=bkotGqoG0u0C&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA30|title=Globalization and Free Trade|date=2011|publisher=[[Infobase Publishing]]|isbn=978-0-8160-8365-7|location=|page=30}}&lt;/ref&gt;{{refn|&lt;ref name=&quot;Handbook2&quot;/&gt;&lt;ref name=Boas2009/&gt;&lt;ref name = &quot;For Business Ethics&quot;&gt;Campbell Jones, Martin Parker, Rene Ten Bos (2005). ''For Business Ethics.'' [[Routledge]]. {{ISBN|0415311357}}. p. 100:
* &quot;Neoliberalism represents a set of ideas that caught on from the mid to late 1970s, and are famously associated with the economic policies introduced by Margaret Thatcher in the United Kingdom and Ronald Reagan in the United States following their elections in 1979 and 1981.  The 'neo' part of neoliberalism indicates that there is something new about it, suggesting that it is an updated version of older ideas about 'liberal economics' which has long argued that markets should be free from intervention by the state. In its simplest version, it reads: markets good, government bad.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gérard Duménil and Dominique Lévy (2004). ''[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674011588 Capital Resurgent: Roots of the Neoliberal Revolution].'' [[Harvard University Press]]. {{ISBN|0674011589}} Retrieved 3 November 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jonathan Arac in Peter A. Hall and Michèle Lamont in ''Social Resilience in the Neoliberal Era'' (2013) pp. xvi–xvii
* The term is generally used by those who oppose it. People do not call themselves neoliberal; instead, they tag their enemies with the term.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Collins English Dictionary – Complete and Unabridged HarperCollins Publishers 1991, 1994, 1998, 2000, 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20040806144320/http://www.who.int/trade/glossary/story067/en/ &quot;Neo-Liberal Ideas&quot;]. ''[[World Health Organization]]''.&lt;/ref&gt;}}।
नवउदारवाद भन्नाले सरकार भन्दा बजारलाई, सामाजिक तथा सांस्कृतिक मान्यताभन्दा आर्थिक लाभ र सामूहिक क्रियाकलापभन्दा निजी व्यवसाय, उद्यमलाई प्राथमिकता दिने आर्थिक प्रणाली भन्ने बुझिन्छ। नवउदारवादको अर्थ पूँजीलाई स्वतन्त्र आवतजावत गर्न दिनु हो।

अगस्तो पिनोचे, [[मार्गरेट थ्याचर]], [[रोनाल्ड रेगन]]को अवधारणादेखि [[बिल क्लिन्टन]] कालको अमेरिकाको डेमोक्रेटिक, बेलायतको न्यु लेबर, चीनको आर्थिक उदारीकरण र लोककल्याणकारी राज्य, स्वीडेनमा भएका आर्थिक सुधार आदिलाई नवउदारवादको प्रयोग भन्ने गरिएको छ।नवउदारवादको प्रयोग खुला बजार, उदारीकरण, निजीकरणका रुपमा पनि बुझिन्छ र बुझाइन्छ।

==राजनीतिक पक्ष==
===आर्थिक तथा राजनैतिक स्वतन्त्रता ===
===स्वतन्त्र व्यापार===
{{main|स्वतन्त्र व्यापार}}नव-उदारवादको प्रधान विशेषता भनेको [[स्वतन्त्र व्यापार]] को समर्थन  हो ,&lt;ref name=&quot;Worstall&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2012/03/01/so-what-is-this-neoliberal-globalisation-free-trade-thing-about-anyway/#44a75cc43ec4|title=So What is this Neoliberal Globalisation Free Trade Thing About Anyway?|last=Worstall|first=Tim|date=1 March 2012|work=Forbes|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/neoliberalism|title=Neoliberalism|last1=Smith|first1=Nicola|website=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gertz|first1=Geoffrey|last2=Kharas|first2=Homi|title=Beyond neoliberalism: Insights from emerging markets|date=April 2019|publisher=The Brookings Institute|url=https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2019/05/beyond-neoliberalism-final-05.01.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uni-bielefeld.de/cias/wiki/n_Neoliberalism.html|title=Neoliberalism|last1=Dieter|first1=Plehwe|date=2012|website=Center for InterAmerican Studies|publisher=Universität Bielefeld}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://theweek.com/articles/725419/decline-fall-neoliberalism-democratic-party|title=The decline and fall of neoliberalism in the Democratic Party|last1=Cooper|first1=Ryan|date=8 January 2018|publisher=The Week|quote=[Neoliberalism's] fundamental economic bedrock is...deregulation, tax and spending cuts, union busting, and free trade.}}&lt;/ref&gt; र [[:en:North_American_Free_Trade_Agreement|उत्तर अमेरिकी स्वतन्त्र व्यापार समझौता]] जस्ता स्वतन्त्र व्यापारलाई प्रशय दिने नीतिहरू नव-उदारवाद संग जोदिन्छन्न । &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2017/nov/14/the-fatal-flaw-of-neoliberalism-its-bad-economics|title=The fatal flaw of neoliberalism: it's bad economics|last=Rodrik|first=Dani|date=14 November 2017|work=The Guardian|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; नवउदारवादीहरू स्वतन्त्र व्यापारले [[आर्थिक वृद्धि]]लाई बढावा दिने&lt;ref name=&quot;Political-Theology&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Moe-Lobeda|first1=Cynthia|last2=Spencer|first2=Daniel|date=2009|title=Free Trade Agreements and the Neo-Liberal Economic Paradigm: Economic, Ecological, and Moral Consequences|journal=Political Theology|volume=10|issue=4|pages=685–716|doi=10.1558/poth.v10i4.685|s2cid=154933948|quote=The premise undergirding FTAs is that trade liberalization within the neo-liberal global economy produces economic growth and development among all parties, and reduces poverty in poor nations.}}&lt;/ref&gt;, [[गरिबी]] न्यूनीकरण गर्ने&lt;ref name=&quot;Political-Theology&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Worstall&quot; /&gt;, प्रतिस्पर्धाको कारण कम मूल्य&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://equitablegrowth.org/the-benefits-of-free-trade-time-to-fly-my-neoliberal-freak-flag-high-hoisted-from-march-2016/|title=The Benefits of Free Trade: Time to Fly My Neoliberal Freak Flag High!: Hoisted from March 2016|last=DeLong|first=Brad|date=26 May 2017|website=Washington Center for Equitable Growth|archive-url=|archive-date=|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt;,  ग्राहकलाई छनोटको विकल्प दिने&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/02/07/magazine/the-rise-of-china-and-the-fall-of-the-free-trade-myth.html|title=The Rise of China and the Fall of the Fall of the 'Free Trade' Myth|last=Mishra|first=Pankaj|date=7 February 2018|work=New York Times Magazine|quote=Free markets, the thinking went, not only generated wealth for all nations but also maximized consumer choice, reduced prices and optimized the use of scarce resources.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; तर्क प्रस्तुत गर्छन्। दूई पक्ष बीचाको व्यापारमा सरकारले हस्तक्षेप र अबरोध गर्न नहुने उनीहरूको विश्वास छ ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/03/14/why-is-free-trade-good|title=The Economist Explains: Why is free trade good?|last=|first=|date=14 March 2018|work=The Economist|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  नव-उदारवादीहरू [[संरक्षणवाद]]ले [[उपभोक्ता]]लाई हानी पुर्याउने&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hoover.org/research/case-free-trade|title=The Case for Free Trade|last1=Friedman|first1=Milton|last2=Friedman|first2=Rose D.|date=30 October 1997|website=The Hoover Institute|archive-url=|archive-date=|quote='Protection' really means exploiting the consumer.|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt; विश्वास राख्छन्। संरक्षणवादले उपभोक्तालाई वस्तु तथा सेवाको लागी उच्च मूल्य तिर्न बाध्य बनाउछ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2018/aug/13/is-free-trade-always-the-answer|title=Is free trade always the answer?|last=Partington|first=Richard|date=13 August 2018|work=The Guardian|quote=Economists mostly agree higher tariffs are counterproductive. While they can protect jobs, they also tend to raise the price of goods for consumers and stifle innovation that could benefit the economy.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, स्रोत साधन र संसाधनको दुरुपयोग हुन्छ&lt;ref name=&quot;Friedman-Trade&quot;&gt;{{Cite book|last=Friedman|first=Milton|url=https://archive.org/details/friedman-milton-capitalism-and-freedom/page/n1/mode/2up|title=Capitalism and Freedom|publisher=The University of Chicago Press|year=1962|isbn=0-226-26401-7|location=Chicago|publication-date=1982|pages=39|quote=Tariffs and other restrictions on international trade...give individuals an incentive to misuse and misdirect resources, and distort the investment of new savings.}}&lt;/ref&gt;, लगानीलाई गलत जानकारी दिने तथा निरुत्साहित गर्छ&lt;ref name=&quot;Friedman-Trade&quot; /&gt;, नवीनतालाई दबाउछ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2018/aug/13/is-free-trade-always-the-answer|title=Is free trade always the answer?|last=Partington|first=Richard|date=13 August 2018|work=The Guardian|quote=Economists argue international competition stimulates greater innovation and productivity, while warning protectionism can hinder progress.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, अन्य उद्योग र उपभोक्ताको मूल्यमा निश्चित उद्योगको पक्षपोषण गर्छ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cato.org/publications/commentary/case-free-trade|title=The Case for Free Trade|last=Lincicome|first=Scott|date=2 May 2019|website=The Cato Institute|archive-url=|archive-date=|quote=Protectionism invisibly propped up certain industries and workers at most Americans’ expense and generated the aforementioned economic and geopolitical problems.|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt; । 

=== Monetarism ===

==आलोचना==
नव-उदारवादले प्राज्ञ, प्रत्रकार, धार्मिक नेता, र दुवै [[वामपन्थी राजनीति|बामपन्थी]] र [[दक्षिणपन्थी राजनीति|दक्षिणपन्थी]] राजनीतिका अभियानकर्मीबाट आलोचनाको सामना गरेको छ &lt;ref&gt;{{Citation|title=Higher Degree Research By Numbers: Beyond the Critiques of Neo-liberalism|first1=Timothy|last1=Laurie|first2=Liam|last2=Grealy|journal=Higher Education Research &amp; Development|volume=36|issue=3|pages=458–71|year=2017|url=https://www.academia.edu/31833744|doi=10.1080/07294360.2017.1288710|hdl=10453/63197|s2cid=151552617|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Neoliberal Hegemony&quot;&gt;{{cite book|last1=Plehwe|first1=Dieter|last2=Walpen|first2=Bernhard|last3=Neunhöffer|first3=Gisela|title=Neoliberal hegemony : a global critique|location=London &amp; New York|publisher=Routledge|year=2006|isbn=9780203099506|oclc=646744326|chapter=Introduction: Reconsidering neoliberal hegemony|chapter-url={{Google books|kiaxAx5l1QEC|page=1|plainurl=yes}}|access-date=2018-07-07}}&lt;/ref&gt; नव-उदारवादको उल्लेख्यानीय आलोचाकहरूमा अर्थशास्त्री [[:en:Joseph_Stiglitz|जोसेफ स्तिगलित्झ]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/joseph-stiglitz-says-neoliberalism-is-dead-2016-8|title=Nobel Prize-winning economist Stiglitz tells us why 'neoliberalism is dead'|last=Martin|first=Will|date=August 19, 2016|website=[[Business Insider]]|publisher=|quote=|access-date=February 8, 2017}}&lt;/ref&gt; [[अमर्त्य सेन]],&lt;ref&gt;{{cite book|last=Couldry|first=Nick|date=2010|title=Why Voice Matters: Culture And Politics After Neoliberalism|url=https://books.google.com/books?id=NUdlWiL7iCgC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA38|location=|publisher=SAGE Publications Ltd|page=38|isbn=978-1848606623}}&lt;/ref&gt; [[माइकल हडसन्]] ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.truthdig.com/videos/neoliberalism-will-soon-force-americans-to-leave-the-united-states/|title=Neoliberalism Will Soon Force Americans to Leave the United States|last=Hudson|first=Michael|date=18 June 2016|website=Truthdig|archive-url=|archive-date=|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt; [[:en:Ha-Joon_Chang|हा-जून च्यांग]],&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Chang|first=Ha-Joon|title=[[Bad Samaritans: The Myth of Free Trade and the Secret History of Capitalism]]|publisher=Random House|year=2008|isbn=978-1596915985|location=New York|pages=[https://archive.org/details/badsamaritansgui0000chan/page/229 229]}}&lt;/ref&gt; [[:en:Robert_Pollin|रोबर्ट पोलिनn]],&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Contours of Descent: U.S. Economic Fractures and the Landscape of Global Austerity|url=https://archive.org/details/contoursofdescen00poll|url-access=registration|last=Pollin|first=Robert|year=2003|isbn=978-1-84467-534-0|location=New York|publisher=Verso|ref=harv}}&lt;/ref&gt; Julie Matthaei,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://america.aljazeera.com/opinions/2015/3/the-time-for-a-new-economics-is-at-hand.html|title=The time for a new economics is at hand|last=Matthaei|first=Julie|date=8 March 2015|work=Al Jazeera|access-date=9 March 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and [[:en:Richard_D._Wolff|Richard D. Wolff]];&lt;ref name=&quot;RDWolff&quot;&gt;[[Richard D. Wolff|Wolff, Richard D.]] (2012). ''[http://www.democracyatwork.info/ Democracy at Work: A Cure for Capitalism].'' [[Haymarket Books]]. {{ISBN|1608462471}}. [https://books.google.com/books?id=-QnzAAAAQBAJ&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA37#v=onepage&amp;q&amp;f=false p. 37.]&lt;/ref&gt; linguist [[:en:Noam_Chomsky|Noam Chomsky]];&lt;ref name=&quot;noam&quot;&gt;[[Noam Chomsky|Chomsky, Noam]] and [[Robert W. McChesney|McChesney, Robert W.]] (Introduction). ''[[Profit over People: Neoliberalism and Global Order]].'' [[Seven Stories Press]], 2011. {{ISBN|1888363827}}. [https://books.google.com/books?id=NrLv4surz7UC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA7#v=onepage&amp;q&amp;f=false]&lt;/ref&gt; भूगोलवेत्ता तथा मानवशास्त्री[[:en:David_Harvey_(geographer)|David Harvey]];&lt;ref name=&quot;harvey1&quot;&gt;{{Cite book|title=A Brief History of Neoliberalism|authorlink=David Harvey (geographer)|last=Harvey|first=David|isbn=978-0-19-928326-2|url=https://global.oup.com/academic/product/a-brief-history-of-neoliberalism-9780199283279?cc=us&amp;lang=en&amp;|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|ref=harv}}&lt;/ref&gt; Slovenian continental philosopher [[:en:Slavoj_Žižek|Slavoj Žižek]],&lt;ref&gt;{{cite book|last=Žižek|first=Slavoj|date=2018|title=The Courage of Hopelessness: A Year of Acting Dangerously|url=https://archive.org/details/courageofhopeles0000ieks_x5l1|location=|publisher=Melville House|page=[https://archive.org/details/courageofhopeles0000ieks_x5l1/page/59 59]|isbn=978-1612190037}}&lt;/ref&gt; राजनैतिक अभियानकर्मी तथा सार्वजनिक बौद्धिक प्राज्ञ [[:en:Cornel_West|Cornel West]];&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/17/american-neoliberalism-cornel-west-2016-election Goodbye, American neoliberalism. A new era is here]. ''The Guardian.'' 17 November 2016.&lt;/ref&gt; मार्क्सवादी महिलाकर्मी  [[:en:Gail_Dines|Gail Dines]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kDcTt0emXhE|title=From the Personal is Political to the Personal is Personal: Neoliberalism and the Defanging of Feminism|last=Dines|first=Gail|publisher=YouTube|accessdate=August 5, 2013}}&lt;/ref&gt; लेखक तथा चलचित्र निर्माता [[:en:Naomi_Klein|Naomi Klein]];&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/09/rise-of-the-davos-class-sealed-americas-fate It was the Democrats' embrace of neoliberalism that won it for Trump]. Naomi Klein for ''The Guardian.'' 9 November 2016.&lt;/ref&gt; क्याथोलिक चर्च प्रमुख [[पोप]] [[पोप फ्रान्सिस|फ्रान्सिस]];&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2020/10/04/920053203/pope-francis-laments-failures-of-market-capitalism-in-blueprint-for-post-covid-w|title=Pope Francis Laments Failures Of Market Capitalism In Blueprint For Post-COVID World|website=NPR.org|language=en|access-date=2020-10-05}}&lt;/ref&gt; पत्रकार तथा वातावरण अभियानकर्मी [[:en:George_Monbiot|George Monbiot]];&lt;ref&gt;[[George Monbiot]] (15 April 2016). [https://www.theguardian.com/books/2016/apr/15/neoliberalism-ideology-problem-george-monbiot Neoliberalism – the ideology at the root of all our problems]. ''The Guardian.'' Retrieved 16 April 2016.&lt;/ref&gt; बेल्जियन मनोबिद [[:en:Paul_Verhaeghe|Paul Verhaeghe]];&lt;ref&gt;Paul Verhaeghe (29 September 2014). [https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/29/neoliberalism-economic-system-ethics-personality-psychopathicsthic Neoliberalism has brought out the worst in us]. ''The Guardian.'' Retrieved 6 October 2014.&lt;/ref&gt; पत्रकार तथा अभियानकर्मी [[:en:Chris_Hedges|Chris Hedges]];&lt;ref&gt;[http://www.truthdig.com/avbooth/item/video_chris_hedges_on_the_big_lie_of_neoliberalism_and_20150913 VIDEO: Chris Hedges on the Big Lie of Neoliberalism and the Very Real Threat of a President Trump]. ''Truthdig.'' September 14, 2015.&lt;/ref&gt; पुरातनवादी दार्शनिक [[:en:Roger_Scruton|Roger Scruton]];&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/10/why-its-harder-to-think-like-a-conservative|title=Why it's so much harder to think like a Conservative|last=Scruton|first=Roger|date=10 September 2014|work=The Guardian|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and the [[:en:Alter-globalization|alter-globalization]] movement, including groups such as [[:en:ATTAC|ATTAC]].

===बजार कट्टरवाद ===

===असमानता ===
[[File:Total US family wealth timeline by wealth group.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Total US family wealth timeline by wealth group.png|thumb|[[:en:Wealth_inequality_in_the_United_States|Wealth inequality in the United States]] increased from 1989 to 2013]]
आलोचकहरूका अनुसार नवउदारवादी नीतिहरूले आर्थिक असमानता &lt;ref name=&quot;Haymes&quot;&gt;{{cite book|editor1-last=Haymes|editor1-first=Stephen|editor2-last=Vidal de Haymes|editor2-first=Maria|editor3-last=Miller|editor3-first=Reuben|title=The Routledge Handbook of Poverty in the United States|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415673440|location=London|publisher=[[Routledge]]|date=2015|isbn=978-0415673440}}&lt;/ref&gt;{{rp|7}}&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dean|first=Jodi|date=2012|title=The Communist Horizon|url=https://archive.org/details/communisthorizon00dean|url-access=limited|location=|publisher=Verso|page=[https://archive.org/details/communisthorizon00dean/page/n128 123]|isbn=978-1844679546|author-link=Jodi Dean|quote=Pursued through policies of privatization, deregulation, and financialization, and buttressed by an ideology of private property, free markets, and free trade, neoliberalism has entailed cuts in taxes for the rich and cuts in protections and benefits for workers and the poor, resulting in an exponential increase in inequality.}}&lt;/ref&gt; र वैश्विक [[गरिबी]] बढाएको छ ।&lt;ref name=&quot;Haymes&quot; /&gt;{{rp|1–2}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Jones|first1=Campbell|last2=Parker|first2=Martin|last3=Ten Bos|first3=Rene|date=2005|title=For Business Ethics|url=https://archive.org/details/forbusinessethic00jone|url-access=limited|location=|publisher=[[Routledge]]|page=[https://archive.org/details/forbusinessethic00jone/page/n113 101]|isbn=978-0415311359|quote=Critics of neoliberalism have therefore looked at the evidence that documents the results of this great experiment of the past 30 years, in which many markets have been set free. Looking at the evidence, we can see that the total amount of global trade has increased significantly, but that global poverty has increased, with more today living in abject poverty than before neoliberalism.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jason Hickel]] (February 13, 2019). [https://jacobinmag.com/2019/02/steven-pinker-global-poverty-neoliberalism-progress An Open Letter to Steven Pinker (and Bill Gates)]. ''[[Jacobin (magazine)|Jacobin]].'' Retrieved February 13, 2019.&lt;/ref&gt; 

=== विश्वव्यापीकरण ===
{{main|विश्वव्यापीकरण}}
===साम्राज्यवाद ===
धेरै विद्वानहरूले नवउदारवादले साम्राज्यवादलाई प्रोत्साहन दिन्छ वा त्यसलाई ढाकछोप गर्छ भनी आरोप लगाएका छन्।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Spector |first1=Alan J. |title=Globalization or Imperialism? Neoliberal Globalization in the Age of Capitalist Imperialism |journal=[[International Review of Modern Sociology]] |date=2007 |volume=33 |pages=7–26 |jstor=41421286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hahn |first1=Niels S.C. |title=Neoliberal Imperialism and Pan-African Resistance |journal=[[Journal of World-Systems Research]] |date=2007 |volume=13 |issue=2 |url=https://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/354 |access-date=June 30, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Godfrey |first1=Richard |title=The private military industry and neoliberal imperialism: Mapping the terrain |journal=[[Organization (journal)|Organization]] |volume=21 |pages=106–125 |date=January 3, 2013 |s2cid=145260433 |doi=10.1177/1350508412470731 |hdl=2381/27608 |url=http://oro.open.ac.uk/62351/1/62351.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107192548/http://oro.open.ac.uk/62351/1/62351.pdf |archive-date=2019-11-07 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; भूगोलविद् डेभिड हार्वेको तर्क छ कि नवउदारवादले साम्राज्यवादको एउटा यस्तो अप्रत्यक्ष रूपलाई प्रोत्साहन दिन्छ, जसले वित्तीय संयन्त्रहरूका माध्यमबाट विकासोन्मुख देशहरूबाट स्रोतसाधन निकाल्ने कुरामा जोड दिन्छ।

यो कार्य अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (IMF) र विश्व बैंकजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूमार्फत गरिन्छ, जसले विकासोन्मुख राष्ट्रहरूसँग ऋण राहतका विषयमा वार्ता गर्छन्।

===वैश्विक स्वास्थ्य ===
===पूर्वाधार ===
===वातावरणीय प्रभाव===
===राजनैतिक प्रतिपक्ष ===
==यो पनि हेर्नुहोस्==
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==
{{विचारधारा}}

[[श्रेणी:उदारवाद]]</text>
      <sha1>7172h8d0hxxiw2ts5jkobjylt5r1fo8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1393307</id>
      <parentid>1393306</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* वैश्विक स्वास्थ्य */</comment>
      <origin>1393307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26019" sha1="i2ohcjgiskh1srmviv7zgre85x5p0md" xml:space="preserve">नव-उदारवाद [[उदारवाद]]को संशोशित रुप हो।
नव उदारवादमा [[आर्थिक उदारीकरण]], [[विश्वव्यापीकरण]], [[निजीकरण]], अर्थतन्त्र र समाजमा नीजी क्षेत्रको भूमिका बढाउन [[सरकारी खर्च]] कटौती, [[स्वतन्त्र बजार]] र [[खुला अर्थतन्त्र]]को अवधारणाको विकास भएको छ&lt;ref&gt;{{cite book|last=Goldstein|first=Natalie|url=https://books.google.com/books?id=bkotGqoG0u0C&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA30|title=Globalization and Free Trade|date=2011|publisher=[[Infobase Publishing]]|isbn=978-0-8160-8365-7|location=|page=30}}&lt;/ref&gt;{{refn|&lt;ref name=&quot;Handbook2&quot;/&gt;&lt;ref name=Boas2009/&gt;&lt;ref name = &quot;For Business Ethics&quot;&gt;Campbell Jones, Martin Parker, Rene Ten Bos (2005). ''For Business Ethics.'' [[Routledge]]. {{ISBN|0415311357}}. p. 100:
* &quot;Neoliberalism represents a set of ideas that caught on from the mid to late 1970s, and are famously associated with the economic policies introduced by Margaret Thatcher in the United Kingdom and Ronald Reagan in the United States following their elections in 1979 and 1981.  The 'neo' part of neoliberalism indicates that there is something new about it, suggesting that it is an updated version of older ideas about 'liberal economics' which has long argued that markets should be free from intervention by the state. In its simplest version, it reads: markets good, government bad.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gérard Duménil and Dominique Lévy (2004). ''[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674011588 Capital Resurgent: Roots of the Neoliberal Revolution].'' [[Harvard University Press]]. {{ISBN|0674011589}} Retrieved 3 November 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jonathan Arac in Peter A. Hall and Michèle Lamont in ''Social Resilience in the Neoliberal Era'' (2013) pp. xvi–xvii
* The term is generally used by those who oppose it. People do not call themselves neoliberal; instead, they tag their enemies with the term.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Collins English Dictionary – Complete and Unabridged HarperCollins Publishers 1991, 1994, 1998, 2000, 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20040806144320/http://www.who.int/trade/glossary/story067/en/ &quot;Neo-Liberal Ideas&quot;]. ''[[World Health Organization]]''.&lt;/ref&gt;}}।
नवउदारवाद भन्नाले सरकार भन्दा बजारलाई, सामाजिक तथा सांस्कृतिक मान्यताभन्दा आर्थिक लाभ र सामूहिक क्रियाकलापभन्दा निजी व्यवसाय, उद्यमलाई प्राथमिकता दिने आर्थिक प्रणाली भन्ने बुझिन्छ। नवउदारवादको अर्थ पूँजीलाई स्वतन्त्र आवतजावत गर्न दिनु हो।

अगस्तो पिनोचे, [[मार्गरेट थ्याचर]], [[रोनाल्ड रेगन]]को अवधारणादेखि [[बिल क्लिन्टन]] कालको अमेरिकाको डेमोक्रेटिक, बेलायतको न्यु लेबर, चीनको आर्थिक उदारीकरण र लोककल्याणकारी राज्य, स्वीडेनमा भएका आर्थिक सुधार आदिलाई नवउदारवादको प्रयोग भन्ने गरिएको छ।नवउदारवादको प्रयोग खुला बजार, उदारीकरण, निजीकरणका रुपमा पनि बुझिन्छ र बुझाइन्छ।

==राजनीतिक पक्ष==
===आर्थिक तथा राजनैतिक स्वतन्त्रता ===
===स्वतन्त्र व्यापार===
{{main|स्वतन्त्र व्यापार}}नव-उदारवादको प्रधान विशेषता भनेको [[स्वतन्त्र व्यापार]] को समर्थन  हो ,&lt;ref name=&quot;Worstall&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2012/03/01/so-what-is-this-neoliberal-globalisation-free-trade-thing-about-anyway/#44a75cc43ec4|title=So What is this Neoliberal Globalisation Free Trade Thing About Anyway?|last=Worstall|first=Tim|date=1 March 2012|work=Forbes|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/neoliberalism|title=Neoliberalism|last1=Smith|first1=Nicola|website=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gertz|first1=Geoffrey|last2=Kharas|first2=Homi|title=Beyond neoliberalism: Insights from emerging markets|date=April 2019|publisher=The Brookings Institute|url=https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2019/05/beyond-neoliberalism-final-05.01.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uni-bielefeld.de/cias/wiki/n_Neoliberalism.html|title=Neoliberalism|last1=Dieter|first1=Plehwe|date=2012|website=Center for InterAmerican Studies|publisher=Universität Bielefeld}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://theweek.com/articles/725419/decline-fall-neoliberalism-democratic-party|title=The decline and fall of neoliberalism in the Democratic Party|last1=Cooper|first1=Ryan|date=8 January 2018|publisher=The Week|quote=[Neoliberalism's] fundamental economic bedrock is...deregulation, tax and spending cuts, union busting, and free trade.}}&lt;/ref&gt; र [[:en:North_American_Free_Trade_Agreement|उत्तर अमेरिकी स्वतन्त्र व्यापार समझौता]] जस्ता स्वतन्त्र व्यापारलाई प्रशय दिने नीतिहरू नव-उदारवाद संग जोदिन्छन्न । &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2017/nov/14/the-fatal-flaw-of-neoliberalism-its-bad-economics|title=The fatal flaw of neoliberalism: it's bad economics|last=Rodrik|first=Dani|date=14 November 2017|work=The Guardian|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; नवउदारवादीहरू स्वतन्त्र व्यापारले [[आर्थिक वृद्धि]]लाई बढावा दिने&lt;ref name=&quot;Political-Theology&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Moe-Lobeda|first1=Cynthia|last2=Spencer|first2=Daniel|date=2009|title=Free Trade Agreements and the Neo-Liberal Economic Paradigm: Economic, Ecological, and Moral Consequences|journal=Political Theology|volume=10|issue=4|pages=685–716|doi=10.1558/poth.v10i4.685|s2cid=154933948|quote=The premise undergirding FTAs is that trade liberalization within the neo-liberal global economy produces economic growth and development among all parties, and reduces poverty in poor nations.}}&lt;/ref&gt;, [[गरिबी]] न्यूनीकरण गर्ने&lt;ref name=&quot;Political-Theology&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Worstall&quot; /&gt;, प्रतिस्पर्धाको कारण कम मूल्य&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://equitablegrowth.org/the-benefits-of-free-trade-time-to-fly-my-neoliberal-freak-flag-high-hoisted-from-march-2016/|title=The Benefits of Free Trade: Time to Fly My Neoliberal Freak Flag High!: Hoisted from March 2016|last=DeLong|first=Brad|date=26 May 2017|website=Washington Center for Equitable Growth|archive-url=|archive-date=|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt;,  ग्राहकलाई छनोटको विकल्प दिने&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/02/07/magazine/the-rise-of-china-and-the-fall-of-the-free-trade-myth.html|title=The Rise of China and the Fall of the Fall of the 'Free Trade' Myth|last=Mishra|first=Pankaj|date=7 February 2018|work=New York Times Magazine|quote=Free markets, the thinking went, not only generated wealth for all nations but also maximized consumer choice, reduced prices and optimized the use of scarce resources.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; तर्क प्रस्तुत गर्छन्। दूई पक्ष बीचाको व्यापारमा सरकारले हस्तक्षेप र अबरोध गर्न नहुने उनीहरूको विश्वास छ ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/03/14/why-is-free-trade-good|title=The Economist Explains: Why is free trade good?|last=|first=|date=14 March 2018|work=The Economist|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  नव-उदारवादीहरू [[संरक्षणवाद]]ले [[उपभोक्ता]]लाई हानी पुर्याउने&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hoover.org/research/case-free-trade|title=The Case for Free Trade|last1=Friedman|first1=Milton|last2=Friedman|first2=Rose D.|date=30 October 1997|website=The Hoover Institute|archive-url=|archive-date=|quote='Protection' really means exploiting the consumer.|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt; विश्वास राख्छन्। संरक्षणवादले उपभोक्तालाई वस्तु तथा सेवाको लागी उच्च मूल्य तिर्न बाध्य बनाउछ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2018/aug/13/is-free-trade-always-the-answer|title=Is free trade always the answer?|last=Partington|first=Richard|date=13 August 2018|work=The Guardian|quote=Economists mostly agree higher tariffs are counterproductive. While they can protect jobs, they also tend to raise the price of goods for consumers and stifle innovation that could benefit the economy.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, स्रोत साधन र संसाधनको दुरुपयोग हुन्छ&lt;ref name=&quot;Friedman-Trade&quot;&gt;{{Cite book|last=Friedman|first=Milton|url=https://archive.org/details/friedman-milton-capitalism-and-freedom/page/n1/mode/2up|title=Capitalism and Freedom|publisher=The University of Chicago Press|year=1962|isbn=0-226-26401-7|location=Chicago|publication-date=1982|pages=39|quote=Tariffs and other restrictions on international trade...give individuals an incentive to misuse and misdirect resources, and distort the investment of new savings.}}&lt;/ref&gt;, लगानीलाई गलत जानकारी दिने तथा निरुत्साहित गर्छ&lt;ref name=&quot;Friedman-Trade&quot; /&gt;, नवीनतालाई दबाउछ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2018/aug/13/is-free-trade-always-the-answer|title=Is free trade always the answer?|last=Partington|first=Richard|date=13 August 2018|work=The Guardian|quote=Economists argue international competition stimulates greater innovation and productivity, while warning protectionism can hinder progress.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, अन्य उद्योग र उपभोक्ताको मूल्यमा निश्चित उद्योगको पक्षपोषण गर्छ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cato.org/publications/commentary/case-free-trade|title=The Case for Free Trade|last=Lincicome|first=Scott|date=2 May 2019|website=The Cato Institute|archive-url=|archive-date=|quote=Protectionism invisibly propped up certain industries and workers at most Americans’ expense and generated the aforementioned economic and geopolitical problems.|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt; । 

=== Monetarism ===

==आलोचना==
नव-उदारवादले प्राज्ञ, प्रत्रकार, धार्मिक नेता, र दुवै [[वामपन्थी राजनीति|बामपन्थी]] र [[दक्षिणपन्थी राजनीति|दक्षिणपन्थी]] राजनीतिका अभियानकर्मीबाट आलोचनाको सामना गरेको छ &lt;ref&gt;{{Citation|title=Higher Degree Research By Numbers: Beyond the Critiques of Neo-liberalism|first1=Timothy|last1=Laurie|first2=Liam|last2=Grealy|journal=Higher Education Research &amp; Development|volume=36|issue=3|pages=458–71|year=2017|url=https://www.academia.edu/31833744|doi=10.1080/07294360.2017.1288710|hdl=10453/63197|s2cid=151552617|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Neoliberal Hegemony&quot;&gt;{{cite book|last1=Plehwe|first1=Dieter|last2=Walpen|first2=Bernhard|last3=Neunhöffer|first3=Gisela|title=Neoliberal hegemony : a global critique|location=London &amp; New York|publisher=Routledge|year=2006|isbn=9780203099506|oclc=646744326|chapter=Introduction: Reconsidering neoliberal hegemony|chapter-url={{Google books|kiaxAx5l1QEC|page=1|plainurl=yes}}|access-date=2018-07-07}}&lt;/ref&gt; नव-उदारवादको उल्लेख्यानीय आलोचाकहरूमा अर्थशास्त्री [[:en:Joseph_Stiglitz|जोसेफ स्तिगलित्झ]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/joseph-stiglitz-says-neoliberalism-is-dead-2016-8|title=Nobel Prize-winning economist Stiglitz tells us why 'neoliberalism is dead'|last=Martin|first=Will|date=August 19, 2016|website=[[Business Insider]]|publisher=|quote=|access-date=February 8, 2017}}&lt;/ref&gt; [[अमर्त्य सेन]],&lt;ref&gt;{{cite book|last=Couldry|first=Nick|date=2010|title=Why Voice Matters: Culture And Politics After Neoliberalism|url=https://books.google.com/books?id=NUdlWiL7iCgC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA38|location=|publisher=SAGE Publications Ltd|page=38|isbn=978-1848606623}}&lt;/ref&gt; [[माइकल हडसन्]] ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.truthdig.com/videos/neoliberalism-will-soon-force-americans-to-leave-the-united-states/|title=Neoliberalism Will Soon Force Americans to Leave the United States|last=Hudson|first=Michael|date=18 June 2016|website=Truthdig|archive-url=|archive-date=|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt; [[:en:Ha-Joon_Chang|हा-जून च्यांग]],&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Chang|first=Ha-Joon|title=[[Bad Samaritans: The Myth of Free Trade and the Secret History of Capitalism]]|publisher=Random House|year=2008|isbn=978-1596915985|location=New York|pages=[https://archive.org/details/badsamaritansgui0000chan/page/229 229]}}&lt;/ref&gt; [[:en:Robert_Pollin|रोबर्ट पोलिनn]],&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Contours of Descent: U.S. Economic Fractures and the Landscape of Global Austerity|url=https://archive.org/details/contoursofdescen00poll|url-access=registration|last=Pollin|first=Robert|year=2003|isbn=978-1-84467-534-0|location=New York|publisher=Verso|ref=harv}}&lt;/ref&gt; Julie Matthaei,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://america.aljazeera.com/opinions/2015/3/the-time-for-a-new-economics-is-at-hand.html|title=The time for a new economics is at hand|last=Matthaei|first=Julie|date=8 March 2015|work=Al Jazeera|access-date=9 March 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and [[:en:Richard_D._Wolff|Richard D. Wolff]];&lt;ref name=&quot;RDWolff&quot;&gt;[[Richard D. Wolff|Wolff, Richard D.]] (2012). ''[http://www.democracyatwork.info/ Democracy at Work: A Cure for Capitalism].'' [[Haymarket Books]]. {{ISBN|1608462471}}. [https://books.google.com/books?id=-QnzAAAAQBAJ&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA37#v=onepage&amp;q&amp;f=false p. 37.]&lt;/ref&gt; linguist [[:en:Noam_Chomsky|Noam Chomsky]];&lt;ref name=&quot;noam&quot;&gt;[[Noam Chomsky|Chomsky, Noam]] and [[Robert W. McChesney|McChesney, Robert W.]] (Introduction). ''[[Profit over People: Neoliberalism and Global Order]].'' [[Seven Stories Press]], 2011. {{ISBN|1888363827}}. [https://books.google.com/books?id=NrLv4surz7UC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA7#v=onepage&amp;q&amp;f=false]&lt;/ref&gt; भूगोलवेत्ता तथा मानवशास्त्री[[:en:David_Harvey_(geographer)|David Harvey]];&lt;ref name=&quot;harvey1&quot;&gt;{{Cite book|title=A Brief History of Neoliberalism|authorlink=David Harvey (geographer)|last=Harvey|first=David|isbn=978-0-19-928326-2|url=https://global.oup.com/academic/product/a-brief-history-of-neoliberalism-9780199283279?cc=us&amp;lang=en&amp;|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|ref=harv}}&lt;/ref&gt; Slovenian continental philosopher [[:en:Slavoj_Žižek|Slavoj Žižek]],&lt;ref&gt;{{cite book|last=Žižek|first=Slavoj|date=2018|title=The Courage of Hopelessness: A Year of Acting Dangerously|url=https://archive.org/details/courageofhopeles0000ieks_x5l1|location=|publisher=Melville House|page=[https://archive.org/details/courageofhopeles0000ieks_x5l1/page/59 59]|isbn=978-1612190037}}&lt;/ref&gt; राजनैतिक अभियानकर्मी तथा सार्वजनिक बौद्धिक प्राज्ञ [[:en:Cornel_West|Cornel West]];&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/17/american-neoliberalism-cornel-west-2016-election Goodbye, American neoliberalism. A new era is here]. ''The Guardian.'' 17 November 2016.&lt;/ref&gt; मार्क्सवादी महिलाकर्मी  [[:en:Gail_Dines|Gail Dines]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kDcTt0emXhE|title=From the Personal is Political to the Personal is Personal: Neoliberalism and the Defanging of Feminism|last=Dines|first=Gail|publisher=YouTube|accessdate=August 5, 2013}}&lt;/ref&gt; लेखक तथा चलचित्र निर्माता [[:en:Naomi_Klein|Naomi Klein]];&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/09/rise-of-the-davos-class-sealed-americas-fate It was the Democrats' embrace of neoliberalism that won it for Trump]. Naomi Klein for ''The Guardian.'' 9 November 2016.&lt;/ref&gt; क्याथोलिक चर्च प्रमुख [[पोप]] [[पोप फ्रान्सिस|फ्रान्सिस]];&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2020/10/04/920053203/pope-francis-laments-failures-of-market-capitalism-in-blueprint-for-post-covid-w|title=Pope Francis Laments Failures Of Market Capitalism In Blueprint For Post-COVID World|website=NPR.org|language=en|access-date=2020-10-05}}&lt;/ref&gt; पत्रकार तथा वातावरण अभियानकर्मी [[:en:George_Monbiot|George Monbiot]];&lt;ref&gt;[[George Monbiot]] (15 April 2016). [https://www.theguardian.com/books/2016/apr/15/neoliberalism-ideology-problem-george-monbiot Neoliberalism – the ideology at the root of all our problems]. ''The Guardian.'' Retrieved 16 April 2016.&lt;/ref&gt; बेल्जियन मनोबिद [[:en:Paul_Verhaeghe|Paul Verhaeghe]];&lt;ref&gt;Paul Verhaeghe (29 September 2014). [https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/29/neoliberalism-economic-system-ethics-personality-psychopathicsthic Neoliberalism has brought out the worst in us]. ''The Guardian.'' Retrieved 6 October 2014.&lt;/ref&gt; पत्रकार तथा अभियानकर्मी [[:en:Chris_Hedges|Chris Hedges]];&lt;ref&gt;[http://www.truthdig.com/avbooth/item/video_chris_hedges_on_the_big_lie_of_neoliberalism_and_20150913 VIDEO: Chris Hedges on the Big Lie of Neoliberalism and the Very Real Threat of a President Trump]. ''Truthdig.'' September 14, 2015.&lt;/ref&gt; पुरातनवादी दार्शनिक [[:en:Roger_Scruton|Roger Scruton]];&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/10/why-its-harder-to-think-like-a-conservative|title=Why it's so much harder to think like a Conservative|last=Scruton|first=Roger|date=10 September 2014|work=The Guardian|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and the [[:en:Alter-globalization|alter-globalization]] movement, including groups such as [[:en:ATTAC|ATTAC]].

===बजार कट्टरवाद ===

===असमानता ===
[[File:Total US family wealth timeline by wealth group.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Total US family wealth timeline by wealth group.png|thumb|[[:en:Wealth_inequality_in_the_United_States|Wealth inequality in the United States]] increased from 1989 to 2013]]
आलोचकहरूका अनुसार नवउदारवादी नीतिहरूले आर्थिक असमानता &lt;ref name=&quot;Haymes&quot;&gt;{{cite book|editor1-last=Haymes|editor1-first=Stephen|editor2-last=Vidal de Haymes|editor2-first=Maria|editor3-last=Miller|editor3-first=Reuben|title=The Routledge Handbook of Poverty in the United States|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415673440|location=London|publisher=[[Routledge]]|date=2015|isbn=978-0415673440}}&lt;/ref&gt;{{rp|7}}&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dean|first=Jodi|date=2012|title=The Communist Horizon|url=https://archive.org/details/communisthorizon00dean|url-access=limited|location=|publisher=Verso|page=[https://archive.org/details/communisthorizon00dean/page/n128 123]|isbn=978-1844679546|author-link=Jodi Dean|quote=Pursued through policies of privatization, deregulation, and financialization, and buttressed by an ideology of private property, free markets, and free trade, neoliberalism has entailed cuts in taxes for the rich and cuts in protections and benefits for workers and the poor, resulting in an exponential increase in inequality.}}&lt;/ref&gt; र वैश्विक [[गरिबी]] बढाएको छ ।&lt;ref name=&quot;Haymes&quot; /&gt;{{rp|1–2}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Jones|first1=Campbell|last2=Parker|first2=Martin|last3=Ten Bos|first3=Rene|date=2005|title=For Business Ethics|url=https://archive.org/details/forbusinessethic00jone|url-access=limited|location=|publisher=[[Routledge]]|page=[https://archive.org/details/forbusinessethic00jone/page/n113 101]|isbn=978-0415311359|quote=Critics of neoliberalism have therefore looked at the evidence that documents the results of this great experiment of the past 30 years, in which many markets have been set free. Looking at the evidence, we can see that the total amount of global trade has increased significantly, but that global poverty has increased, with more today living in abject poverty than before neoliberalism.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jason Hickel]] (February 13, 2019). [https://jacobinmag.com/2019/02/steven-pinker-global-poverty-neoliberalism-progress An Open Letter to Steven Pinker (and Bill Gates)]. ''[[Jacobin (magazine)|Jacobin]].'' Retrieved February 13, 2019.&lt;/ref&gt; 

=== विश्वव्यापीकरण ===
{{main|विश्वव्यापीकरण}}
===साम्राज्यवाद ===
धेरै विद्वानहरूले नवउदारवादले साम्राज्यवादलाई प्रोत्साहन दिन्छ वा त्यसलाई ढाकछोप गर्छ भनी आरोप लगाएका छन्।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Spector |first1=Alan J. |title=Globalization or Imperialism? Neoliberal Globalization in the Age of Capitalist Imperialism |journal=[[International Review of Modern Sociology]] |date=2007 |volume=33 |pages=7–26 |jstor=41421286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hahn |first1=Niels S.C. |title=Neoliberal Imperialism and Pan-African Resistance |journal=[[Journal of World-Systems Research]] |date=2007 |volume=13 |issue=2 |url=https://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/354 |access-date=June 30, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Godfrey |first1=Richard |title=The private military industry and neoliberal imperialism: Mapping the terrain |journal=[[Organization (journal)|Organization]] |volume=21 |pages=106–125 |date=January 3, 2013 |s2cid=145260433 |doi=10.1177/1350508412470731 |hdl=2381/27608 |url=http://oro.open.ac.uk/62351/1/62351.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107192548/http://oro.open.ac.uk/62351/1/62351.pdf |archive-date=2019-11-07 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; भूगोलविद् डेभिड हार्वेको तर्क छ कि नवउदारवादले साम्राज्यवादको एउटा यस्तो अप्रत्यक्ष रूपलाई प्रोत्साहन दिन्छ, जसले वित्तीय संयन्त्रहरूका माध्यमबाट विकासोन्मुख देशहरूबाट स्रोतसाधन निकाल्ने कुरामा जोड दिन्छ।

यो कार्य अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (IMF) र विश्व बैंकजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूमार्फत गरिन्छ, जसले विकासोन्मुख राष्ट्रहरूसँग ऋण राहतका विषयमा वार्ता गर्छन्।

===वैश्विक स्वास्थ्य ===
विश्व स्वास्थ्यसम्बन्धी नवउदारवादी दृष्टिकोणले स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रको निजीकरण तथा बजारमा सरकारी हस्तक्षेप घटाउन वकालत गर्छ; साथै, यसले सरकारको सट्टा गैरसरकारी संस्थाहरू (NGOs) तथा [[अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष]] (IMF) र [[विश्व बैङ्क|विश्व बैंक]]जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूमा बढी जोड दिन्छ।

===पूर्वाधार ===
===वातावरणीय प्रभाव===
===राजनैतिक प्रतिपक्ष ===
==यो पनि हेर्नुहोस्==
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==
{{विचारधारा}}

[[श्रेणी:उदारवाद]]</text>
      <sha1>i2ohcjgiskh1srmviv7zgre85x5p0md</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1393308</id>
      <parentid>1393307</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* यो पनि हेर्नुहोस् */</comment>
      <origin>1393308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26048" sha1="jacgakt0i8gwm0hrc1096m2if9b9o42" xml:space="preserve">नव-उदारवाद [[उदारवाद]]को संशोशित रुप हो।
नव उदारवादमा [[आर्थिक उदारीकरण]], [[विश्वव्यापीकरण]], [[निजीकरण]], अर्थतन्त्र र समाजमा नीजी क्षेत्रको भूमिका बढाउन [[सरकारी खर्च]] कटौती, [[स्वतन्त्र बजार]] र [[खुला अर्थतन्त्र]]को अवधारणाको विकास भएको छ&lt;ref&gt;{{cite book|last=Goldstein|first=Natalie|url=https://books.google.com/books?id=bkotGqoG0u0C&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA30|title=Globalization and Free Trade|date=2011|publisher=[[Infobase Publishing]]|isbn=978-0-8160-8365-7|location=|page=30}}&lt;/ref&gt;{{refn|&lt;ref name=&quot;Handbook2&quot;/&gt;&lt;ref name=Boas2009/&gt;&lt;ref name = &quot;For Business Ethics&quot;&gt;Campbell Jones, Martin Parker, Rene Ten Bos (2005). ''For Business Ethics.'' [[Routledge]]. {{ISBN|0415311357}}. p. 100:
* &quot;Neoliberalism represents a set of ideas that caught on from the mid to late 1970s, and are famously associated with the economic policies introduced by Margaret Thatcher in the United Kingdom and Ronald Reagan in the United States following their elections in 1979 and 1981.  The 'neo' part of neoliberalism indicates that there is something new about it, suggesting that it is an updated version of older ideas about 'liberal economics' which has long argued that markets should be free from intervention by the state. In its simplest version, it reads: markets good, government bad.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gérard Duménil and Dominique Lévy (2004). ''[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674011588 Capital Resurgent: Roots of the Neoliberal Revolution].'' [[Harvard University Press]]. {{ISBN|0674011589}} Retrieved 3 November 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jonathan Arac in Peter A. Hall and Michèle Lamont in ''Social Resilience in the Neoliberal Era'' (2013) pp. xvi–xvii
* The term is generally used by those who oppose it. People do not call themselves neoliberal; instead, they tag their enemies with the term.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Collins English Dictionary – Complete and Unabridged HarperCollins Publishers 1991, 1994, 1998, 2000, 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20040806144320/http://www.who.int/trade/glossary/story067/en/ &quot;Neo-Liberal Ideas&quot;]. ''[[World Health Organization]]''.&lt;/ref&gt;}}।
नवउदारवाद भन्नाले सरकार भन्दा बजारलाई, सामाजिक तथा सांस्कृतिक मान्यताभन्दा आर्थिक लाभ र सामूहिक क्रियाकलापभन्दा निजी व्यवसाय, उद्यमलाई प्राथमिकता दिने आर्थिक प्रणाली भन्ने बुझिन्छ। नवउदारवादको अर्थ पूँजीलाई स्वतन्त्र आवतजावत गर्न दिनु हो।

अगस्तो पिनोचे, [[मार्गरेट थ्याचर]], [[रोनाल्ड रेगन]]को अवधारणादेखि [[बिल क्लिन्टन]] कालको अमेरिकाको डेमोक्रेटिक, बेलायतको न्यु लेबर, चीनको आर्थिक उदारीकरण र लोककल्याणकारी राज्य, स्वीडेनमा भएका आर्थिक सुधार आदिलाई नवउदारवादको प्रयोग भन्ने गरिएको छ।नवउदारवादको प्रयोग खुला बजार, उदारीकरण, निजीकरणका रुपमा पनि बुझिन्छ र बुझाइन्छ।

==राजनीतिक पक्ष==
===आर्थिक तथा राजनैतिक स्वतन्त्रता ===
===स्वतन्त्र व्यापार===
{{main|स्वतन्त्र व्यापार}}नव-उदारवादको प्रधान विशेषता भनेको [[स्वतन्त्र व्यापार]] को समर्थन  हो ,&lt;ref name=&quot;Worstall&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2012/03/01/so-what-is-this-neoliberal-globalisation-free-trade-thing-about-anyway/#44a75cc43ec4|title=So What is this Neoliberal Globalisation Free Trade Thing About Anyway?|last=Worstall|first=Tim|date=1 March 2012|work=Forbes|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/neoliberalism|title=Neoliberalism|last1=Smith|first1=Nicola|website=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gertz|first1=Geoffrey|last2=Kharas|first2=Homi|title=Beyond neoliberalism: Insights from emerging markets|date=April 2019|publisher=The Brookings Institute|url=https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2019/05/beyond-neoliberalism-final-05.01.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uni-bielefeld.de/cias/wiki/n_Neoliberalism.html|title=Neoliberalism|last1=Dieter|first1=Plehwe|date=2012|website=Center for InterAmerican Studies|publisher=Universität Bielefeld}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://theweek.com/articles/725419/decline-fall-neoliberalism-democratic-party|title=The decline and fall of neoliberalism in the Democratic Party|last1=Cooper|first1=Ryan|date=8 January 2018|publisher=The Week|quote=[Neoliberalism's] fundamental economic bedrock is...deregulation, tax and spending cuts, union busting, and free trade.}}&lt;/ref&gt; र [[:en:North_American_Free_Trade_Agreement|उत्तर अमेरिकी स्वतन्त्र व्यापार समझौता]] जस्ता स्वतन्त्र व्यापारलाई प्रशय दिने नीतिहरू नव-उदारवाद संग जोदिन्छन्न । &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2017/nov/14/the-fatal-flaw-of-neoliberalism-its-bad-economics|title=The fatal flaw of neoliberalism: it's bad economics|last=Rodrik|first=Dani|date=14 November 2017|work=The Guardian|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; नवउदारवादीहरू स्वतन्त्र व्यापारले [[आर्थिक वृद्धि]]लाई बढावा दिने&lt;ref name=&quot;Political-Theology&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Moe-Lobeda|first1=Cynthia|last2=Spencer|first2=Daniel|date=2009|title=Free Trade Agreements and the Neo-Liberal Economic Paradigm: Economic, Ecological, and Moral Consequences|journal=Political Theology|volume=10|issue=4|pages=685–716|doi=10.1558/poth.v10i4.685|s2cid=154933948|quote=The premise undergirding FTAs is that trade liberalization within the neo-liberal global economy produces economic growth and development among all parties, and reduces poverty in poor nations.}}&lt;/ref&gt;, [[गरिबी]] न्यूनीकरण गर्ने&lt;ref name=&quot;Political-Theology&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Worstall&quot; /&gt;, प्रतिस्पर्धाको कारण कम मूल्य&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://equitablegrowth.org/the-benefits-of-free-trade-time-to-fly-my-neoliberal-freak-flag-high-hoisted-from-march-2016/|title=The Benefits of Free Trade: Time to Fly My Neoliberal Freak Flag High!: Hoisted from March 2016|last=DeLong|first=Brad|date=26 May 2017|website=Washington Center for Equitable Growth|archive-url=|archive-date=|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt;,  ग्राहकलाई छनोटको विकल्प दिने&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/02/07/magazine/the-rise-of-china-and-the-fall-of-the-free-trade-myth.html|title=The Rise of China and the Fall of the Fall of the 'Free Trade' Myth|last=Mishra|first=Pankaj|date=7 February 2018|work=New York Times Magazine|quote=Free markets, the thinking went, not only generated wealth for all nations but also maximized consumer choice, reduced prices and optimized the use of scarce resources.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; तर्क प्रस्तुत गर्छन्। दूई पक्ष बीचाको व्यापारमा सरकारले हस्तक्षेप र अबरोध गर्न नहुने उनीहरूको विश्वास छ ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/03/14/why-is-free-trade-good|title=The Economist Explains: Why is free trade good?|last=|first=|date=14 March 2018|work=The Economist|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  नव-उदारवादीहरू [[संरक्षणवाद]]ले [[उपभोक्ता]]लाई हानी पुर्याउने&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hoover.org/research/case-free-trade|title=The Case for Free Trade|last1=Friedman|first1=Milton|last2=Friedman|first2=Rose D.|date=30 October 1997|website=The Hoover Institute|archive-url=|archive-date=|quote='Protection' really means exploiting the consumer.|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt; विश्वास राख्छन्। संरक्षणवादले उपभोक्तालाई वस्तु तथा सेवाको लागी उच्च मूल्य तिर्न बाध्य बनाउछ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2018/aug/13/is-free-trade-always-the-answer|title=Is free trade always the answer?|last=Partington|first=Richard|date=13 August 2018|work=The Guardian|quote=Economists mostly agree higher tariffs are counterproductive. While they can protect jobs, they also tend to raise the price of goods for consumers and stifle innovation that could benefit the economy.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, स्रोत साधन र संसाधनको दुरुपयोग हुन्छ&lt;ref name=&quot;Friedman-Trade&quot;&gt;{{Cite book|last=Friedman|first=Milton|url=https://archive.org/details/friedman-milton-capitalism-and-freedom/page/n1/mode/2up|title=Capitalism and Freedom|publisher=The University of Chicago Press|year=1962|isbn=0-226-26401-7|location=Chicago|publication-date=1982|pages=39|quote=Tariffs and other restrictions on international trade...give individuals an incentive to misuse and misdirect resources, and distort the investment of new savings.}}&lt;/ref&gt;, लगानीलाई गलत जानकारी दिने तथा निरुत्साहित गर्छ&lt;ref name=&quot;Friedman-Trade&quot; /&gt;, नवीनतालाई दबाउछ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2018/aug/13/is-free-trade-always-the-answer|title=Is free trade always the answer?|last=Partington|first=Richard|date=13 August 2018|work=The Guardian|quote=Economists argue international competition stimulates greater innovation and productivity, while warning protectionism can hinder progress.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, अन्य उद्योग र उपभोक्ताको मूल्यमा निश्चित उद्योगको पक्षपोषण गर्छ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cato.org/publications/commentary/case-free-trade|title=The Case for Free Trade|last=Lincicome|first=Scott|date=2 May 2019|website=The Cato Institute|archive-url=|archive-date=|quote=Protectionism invisibly propped up certain industries and workers at most Americans’ expense and generated the aforementioned economic and geopolitical problems.|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt; । 

=== Monetarism ===

==आलोचना==
नव-उदारवादले प्राज्ञ, प्रत्रकार, धार्मिक नेता, र दुवै [[वामपन्थी राजनीति|बामपन्थी]] र [[दक्षिणपन्थी राजनीति|दक्षिणपन्थी]] राजनीतिका अभियानकर्मीबाट आलोचनाको सामना गरेको छ &lt;ref&gt;{{Citation|title=Higher Degree Research By Numbers: Beyond the Critiques of Neo-liberalism|first1=Timothy|last1=Laurie|first2=Liam|last2=Grealy|journal=Higher Education Research &amp; Development|volume=36|issue=3|pages=458–71|year=2017|url=https://www.academia.edu/31833744|doi=10.1080/07294360.2017.1288710|hdl=10453/63197|s2cid=151552617|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Neoliberal Hegemony&quot;&gt;{{cite book|last1=Plehwe|first1=Dieter|last2=Walpen|first2=Bernhard|last3=Neunhöffer|first3=Gisela|title=Neoliberal hegemony : a global critique|location=London &amp; New York|publisher=Routledge|year=2006|isbn=9780203099506|oclc=646744326|chapter=Introduction: Reconsidering neoliberal hegemony|chapter-url={{Google books|kiaxAx5l1QEC|page=1|plainurl=yes}}|access-date=2018-07-07}}&lt;/ref&gt; नव-उदारवादको उल्लेख्यानीय आलोचाकहरूमा अर्थशास्त्री [[:en:Joseph_Stiglitz|जोसेफ स्तिगलित्झ]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/joseph-stiglitz-says-neoliberalism-is-dead-2016-8|title=Nobel Prize-winning economist Stiglitz tells us why 'neoliberalism is dead'|last=Martin|first=Will|date=August 19, 2016|website=[[Business Insider]]|publisher=|quote=|access-date=February 8, 2017}}&lt;/ref&gt; [[अमर्त्य सेन]],&lt;ref&gt;{{cite book|last=Couldry|first=Nick|date=2010|title=Why Voice Matters: Culture And Politics After Neoliberalism|url=https://books.google.com/books?id=NUdlWiL7iCgC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA38|location=|publisher=SAGE Publications Ltd|page=38|isbn=978-1848606623}}&lt;/ref&gt; [[माइकल हडसन्]] ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.truthdig.com/videos/neoliberalism-will-soon-force-americans-to-leave-the-united-states/|title=Neoliberalism Will Soon Force Americans to Leave the United States|last=Hudson|first=Michael|date=18 June 2016|website=Truthdig|archive-url=|archive-date=|url-status=live|access-date=}}&lt;/ref&gt; [[:en:Ha-Joon_Chang|हा-जून च्यांग]],&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Chang|first=Ha-Joon|title=[[Bad Samaritans: The Myth of Free Trade and the Secret History of Capitalism]]|publisher=Random House|year=2008|isbn=978-1596915985|location=New York|pages=[https://archive.org/details/badsamaritansgui0000chan/page/229 229]}}&lt;/ref&gt; [[:en:Robert_Pollin|रोबर्ट पोलिनn]],&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Contours of Descent: U.S. Economic Fractures and the Landscape of Global Austerity|url=https://archive.org/details/contoursofdescen00poll|url-access=registration|last=Pollin|first=Robert|year=2003|isbn=978-1-84467-534-0|location=New York|publisher=Verso|ref=harv}}&lt;/ref&gt; Julie Matthaei,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://america.aljazeera.com/opinions/2015/3/the-time-for-a-new-economics-is-at-hand.html|title=The time for a new economics is at hand|last=Matthaei|first=Julie|date=8 March 2015|work=Al Jazeera|access-date=9 March 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and [[:en:Richard_D._Wolff|Richard D. Wolff]];&lt;ref name=&quot;RDWolff&quot;&gt;[[Richard D. Wolff|Wolff, Richard D.]] (2012). ''[http://www.democracyatwork.info/ Democracy at Work: A Cure for Capitalism].'' [[Haymarket Books]]. {{ISBN|1608462471}}. [https://books.google.com/books?id=-QnzAAAAQBAJ&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA37#v=onepage&amp;q&amp;f=false p. 37.]&lt;/ref&gt; linguist [[:en:Noam_Chomsky|Noam Chomsky]];&lt;ref name=&quot;noam&quot;&gt;[[Noam Chomsky|Chomsky, Noam]] and [[Robert W. McChesney|McChesney, Robert W.]] (Introduction). ''[[Profit over People: Neoliberalism and Global Order]].'' [[Seven Stories Press]], 2011. {{ISBN|1888363827}}. [https://books.google.com/books?id=NrLv4surz7UC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA7#v=onepage&amp;q&amp;f=false]&lt;/ref&gt; भूगोलवेत्ता तथा मानवशास्त्री[[:en:David_Harvey_(geographer)|David Harvey]];&lt;ref name=&quot;harvey1&quot;&gt;{{Cite book|title=A Brief History of Neoliberalism|authorlink=David Harvey (geographer)|last=Harvey|first=David|isbn=978-0-19-928326-2|url=https://global.oup.com/academic/product/a-brief-history-of-neoliberalism-9780199283279?cc=us&amp;lang=en&amp;|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|ref=harv}}&lt;/ref&gt; Slovenian continental philosopher [[:en:Slavoj_Žižek|Slavoj Žižek]],&lt;ref&gt;{{cite book|last=Žižek|first=Slavoj|date=2018|title=The Courage of Hopelessness: A Year of Acting Dangerously|url=https://archive.org/details/courageofhopeles0000ieks_x5l1|location=|publisher=Melville House|page=[https://archive.org/details/courageofhopeles0000ieks_x5l1/page/59 59]|isbn=978-1612190037}}&lt;/ref&gt; राजनैतिक अभियानकर्मी तथा सार्वजनिक बौद्धिक प्राज्ञ [[:en:Cornel_West|Cornel West]];&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/17/american-neoliberalism-cornel-west-2016-election Goodbye, American neoliberalism. A new era is here]. ''The Guardian.'' 17 November 2016.&lt;/ref&gt; मार्क्सवादी महिलाकर्मी  [[:en:Gail_Dines|Gail Dines]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kDcTt0emXhE|title=From the Personal is Political to the Personal is Personal: Neoliberalism and the Defanging of Feminism|last=Dines|first=Gail|publisher=YouTube|accessdate=August 5, 2013}}&lt;/ref&gt; लेखक तथा चलचित्र निर्माता [[:en:Naomi_Klein|Naomi Klein]];&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/09/rise-of-the-davos-class-sealed-americas-fate It was the Democrats' embrace of neoliberalism that won it for Trump]. Naomi Klein for ''The Guardian.'' 9 November 2016.&lt;/ref&gt; क्याथोलिक चर्च प्रमुख [[पोप]] [[पोप फ्रान्सिस|फ्रान्सिस]];&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2020/10/04/920053203/pope-francis-laments-failures-of-market-capitalism-in-blueprint-for-post-covid-w|title=Pope Francis Laments Failures Of Market Capitalism In Blueprint For Post-COVID World|website=NPR.org|language=en|access-date=2020-10-05}}&lt;/ref&gt; पत्रकार तथा वातावरण अभियानकर्मी [[:en:George_Monbiot|George Monbiot]];&lt;ref&gt;[[George Monbiot]] (15 April 2016). [https://www.theguardian.com/books/2016/apr/15/neoliberalism-ideology-problem-george-monbiot Neoliberalism – the ideology at the root of all our problems]. ''The Guardian.'' Retrieved 16 April 2016.&lt;/ref&gt; बेल्जियन मनोबिद [[:en:Paul_Verhaeghe|Paul Verhaeghe]];&lt;ref&gt;Paul Verhaeghe (29 September 2014). [https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/29/neoliberalism-economic-system-ethics-personality-psychopathicsthic Neoliberalism has brought out the worst in us]. ''The Guardian.'' Retrieved 6 October 2014.&lt;/ref&gt; पत्रकार तथा अभियानकर्मी [[:en:Chris_Hedges|Chris Hedges]];&lt;ref&gt;[http://www.truthdig.com/avbooth/item/video_chris_hedges_on_the_big_lie_of_neoliberalism_and_20150913 VIDEO: Chris Hedges on the Big Lie of Neoliberalism and the Very Real Threat of a President Trump]. ''Truthdig.'' September 14, 2015.&lt;/ref&gt; पुरातनवादी दार्शनिक [[:en:Roger_Scruton|Roger Scruton]];&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/10/why-its-harder-to-think-like-a-conservative|title=Why it's so much harder to think like a Conservative|last=Scruton|first=Roger|date=10 September 2014|work=The Guardian|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and the [[:en:Alter-globalization|alter-globalization]] movement, including groups such as [[:en:ATTAC|ATTAC]].

===बजार कट्टरवाद ===

===असमानता ===
[[File:Total US family wealth timeline by wealth group.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Total US family wealth timeline by wealth group.png|thumb|[[:en:Wealth_inequality_in_the_United_States|Wealth inequality in the United States]] increased from 1989 to 2013]]
आलोचकहरूका अनुसार नवउदारवादी नीतिहरूले आर्थिक असमानता &lt;ref name=&quot;Haymes&quot;&gt;{{cite book|editor1-last=Haymes|editor1-first=Stephen|editor2-last=Vidal de Haymes|editor2-first=Maria|editor3-last=Miller|editor3-first=Reuben|title=The Routledge Handbook of Poverty in the United States|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415673440|location=London|publisher=[[Routledge]]|date=2015|isbn=978-0415673440}}&lt;/ref&gt;{{rp|7}}&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dean|first=Jodi|date=2012|title=The Communist Horizon|url=https://archive.org/details/communisthorizon00dean|url-access=limited|location=|publisher=Verso|page=[https://archive.org/details/communisthorizon00dean/page/n128 123]|isbn=978-1844679546|author-link=Jodi Dean|quote=Pursued through policies of privatization, deregulation, and financialization, and buttressed by an ideology of private property, free markets, and free trade, neoliberalism has entailed cuts in taxes for the rich and cuts in protections and benefits for workers and the poor, resulting in an exponential increase in inequality.}}&lt;/ref&gt; र वैश्विक [[गरिबी]] बढाएको छ ।&lt;ref name=&quot;Haymes&quot; /&gt;{{rp|1–2}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Jones|first1=Campbell|last2=Parker|first2=Martin|last3=Ten Bos|first3=Rene|date=2005|title=For Business Ethics|url=https://archive.org/details/forbusinessethic00jone|url-access=limited|location=|publisher=[[Routledge]]|page=[https://archive.org/details/forbusinessethic00jone/page/n113 101]|isbn=978-0415311359|quote=Critics of neoliberalism have therefore looked at the evidence that documents the results of this great experiment of the past 30 years, in which many markets have been set free. Looking at the evidence, we can see that the total amount of global trade has increased significantly, but that global poverty has increased, with more today living in abject poverty than before neoliberalism.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jason Hickel]] (February 13, 2019). [https://jacobinmag.com/2019/02/steven-pinker-global-poverty-neoliberalism-progress An Open Letter to Steven Pinker (and Bill Gates)]. ''[[Jacobin (magazine)|Jacobin]].'' Retrieved February 13, 2019.&lt;/ref&gt; 

=== विश्वव्यापीकरण ===
{{main|विश्वव्यापीकरण}}
===साम्राज्यवाद ===
धेरै विद्वानहरूले नवउदारवादले साम्राज्यवादलाई प्रोत्साहन दिन्छ वा त्यसलाई ढाकछोप गर्छ भनी आरोप लगाएका छन्।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Spector |first1=Alan J. |title=Globalization or Imperialism? Neoliberal Globalization in the Age of Capitalist Imperialism |journal=[[International Review of Modern Sociology]] |date=2007 |volume=33 |pages=7–26 |jstor=41421286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hahn |first1=Niels S.C. |title=Neoliberal Imperialism and Pan-African Resistance |journal=[[Journal of World-Systems Research]] |date=2007 |volume=13 |issue=2 |url=https://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/354 |access-date=June 30, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Godfrey |first1=Richard |title=The private military industry and neoliberal imperialism: Mapping the terrain |journal=[[Organization (journal)|Organization]] |volume=21 |pages=106–125 |date=January 3, 2013 |s2cid=145260433 |doi=10.1177/1350508412470731 |hdl=2381/27608 |url=http://oro.open.ac.uk/62351/1/62351.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107192548/http://oro.open.ac.uk/62351/1/62351.pdf |archive-date=2019-11-07 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; भूगोलविद् डेभिड हार्वेको तर्क छ कि नवउदारवादले साम्राज्यवादको एउटा यस्तो अप्रत्यक्ष रूपलाई प्रोत्साहन दिन्छ, जसले वित्तीय संयन्त्रहरूका माध्यमबाट विकासोन्मुख देशहरूबाट स्रोतसाधन निकाल्ने कुरामा जोड दिन्छ।

यो कार्य अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (IMF) र विश्व बैंकजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूमार्फत गरिन्छ, जसले विकासोन्मुख राष्ट्रहरूसँग ऋण राहतका विषयमा वार्ता गर्छन्।

===वैश्विक स्वास्थ्य ===
विश्व स्वास्थ्यसम्बन्धी नवउदारवादी दृष्टिकोणले स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रको निजीकरण तथा बजारमा सरकारी हस्तक्षेप घटाउन वकालत गर्छ; साथै, यसले सरकारको सट्टा गैरसरकारी संस्थाहरू (NGOs) तथा [[अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष]] (IMF) र [[विश्व बैङ्क|विश्व बैंक]]जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूमा बढी जोड दिन्छ।

===पूर्वाधार ===
===वातावरणीय प्रभाव===
===राजनैतिक प्रतिपक्ष ===
==यो पनि हेर्नुहोस्==
* [[उदारवाद]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{reflist}}
==बाह्य कडीहरू==
{{विचारधारा}}

[[श्रेणी:उदारवाद]]</text>
      <sha1>jacgakt0i8gwm0hrc1096m2if9b9o42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकिपिडिया:स्वतन्त्र लेख योग्य सम्भावित नेपाली महिलाहरूको सूची</title>
    <ns>4</ns>
    <id>120717</id>
    <revision>
      <id>1393325</id>
      <parentid>1393182</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>Ranju_Kumari_Jha.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No license since 22 October 2026 को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1393325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56900" sha1="9f8g4nzgerntk1oxcgsjbwz0blaa4qt" xml:space="preserve">{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (COUNT(distinct ?sitelink) as ?count) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . ?item wdt:P27 wd:Q837 . ?sitelink schema:about ?item . FILTER NOT EXISTS { ?wne schema:about ?item . ?wne schema:inLanguage &quot;ne&quot; }  MINUS {?item  wdt:P106 wd:Q10833314} }  GROUP BY ?item ORDER BY DESC(?count)
|columns=number:#,label:Article,description,p106,p569,p570,p18,item
|thumb=100
|links=red
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Article
! description
! व्यवसाय
! जन्म मिति
! देहान्त मिति
! तस्वीर
! item
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Shilshila Acharya]]
| 
| [[उद्यमी]]&lt;br/&gt;[[environmental scientist]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 20th century
| 
| [[चित्र:Shilshila acharya 2 cropped.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q131389521|Q131389521]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[भूमिका गिरी]]
| एक नेपाली लोक गायिका हुन्
| [[गायक]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q94413431|Q94413431]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[सपना रोका मगर]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-10
| 
| 
| [[:d:Q102271811|Q102271811]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[गीता शाही]]
| नेपाली अभिनेत्री र मोडल
| [[अभिनेता]]&lt;br/&gt;[[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-03
| 
| [[चित्र:Gita Shahi 2.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q37467229|Q37467229]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[दावा याङ्जुम शेर्पा]]
| नेपाली पर्वतारोही सहयोगी
| [[पर्वतारोही सहयोगी]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| 
| [[चित्र:Dawa Yangzum Sherpa 1.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64406217|Q64406217]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[तेजश्री थापा]]
| मानव अधिकारकर्मी, वकिल र खोजकर्ता
| [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]]&lt;br/&gt;[[अधिवक्ता]]&lt;br/&gt;[[लेखक]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-11-10
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-03-26
| 
| [[:d:Q62581438|Q62581438]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[सङ्गीता मगर]]
| नेपाली महिला अधिकारकर्मी
| [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1990s
| 
| 
| [[:d:Q63384810|Q63384810]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[शान्ति मिश्र]]
| नेपाली लाइब्रेरियन तथा लेखक (१९३८–२०१९)
| [[लेखक]]&lt;br/&gt;[[librarian]]&lt;br/&gt;[[अनुवादक]]&lt;br/&gt;[[lecturer]]&lt;br/&gt;[[historian]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-06-22
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-05-15
| [[चित्र:Shanti Mishra graduation.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q94508889|Q94508889]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[पेम्बा डोमा शेर्पा]]
| नेपाली हिमाल आरोही
| [[पर्वतारोही]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-07
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-22
| [[चित्र:Pemba Doma Sherpa.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q4357604|Q4357604]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[योग माया]]
| नेपाली अभियन्ता, समाजसेविका
| [[अभियानी]]
| data-sort-value=&quot;1861&quot; | 1861
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| [[चित्र:Yogmaya in Sanctum.JPG|center|100px]]
| [[:d:Q8054419|Q8054419]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[मोतिलक्ष्मी उपासिका]]
| 
| [[लेखक]]&lt;br/&gt;[[कवि]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-30
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| [[चित्र:Moti laxmi upasika.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q16013979|Q16013979]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[सङ्गीता श्रेष्ठ]]
| नेपाली महिला चलचित्र निर्देशक
| [[चलचित्र निर्देशक]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-16
| 
| [[चित्र:Sangita Shrestha 02.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q56190200|Q56190200]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[उपासना सिंह ठकुरी]]
| 
| [[अभिनेता]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-20
| 
| 
| [[:d:Q61778826|Q61778826]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[पासाङ ल्हामु शेर्पा अकिता]]
| नेपाली महिला पर्वतारोही
| [[पर्वतारोही]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
| 
| [[:d:Q27975671|Q27975671]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[सरस्वती चौधरी]]
| नेपाली महिला एथलेटिक्स खेलाडी
| [[sprinter]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-02-12
| 
| 
| [[:d:Q68973687|Q68973687]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[उषा शेरचन]]
| 
| [[कवि]]&lt;br/&gt;[[lyricist]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-08-22
| 
| [[चित्र:Usha Sherchan1.JPG|center|100px]]
| [[:d:Q110983836|Q110983836]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[केल्साङ चुकी तेथोङ]]
| अभिनेत्री र चलचित्र निर्देशक
| [[अभिनेता]]&lt;br/&gt;[[चलचित्र कलाकार]]&lt;br/&gt;[[गायक]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11
| 
| [[चित्र:CHUCKIE KESLANG TETHONG.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q3194932|Q3194932]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[अधिराजकुमारी प्रेरणा]]
| नेपाली अधिराजकुमारी
| [[शाही सदस्य]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-20
| 
| 
| [[:d:Q4202325|Q4202325]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[करुणा भण्डारी]]
| नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य
| [[क्रिकेट खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-24
| 
| 
| [[:d:Q47089258|Q47089258]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[नाङ्सल तामाङ]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-28
| 
| 
| [[:d:Q18175685|Q18175685]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[Srijana Regmi]]
| 
| [[अभिनेता]]&lt;br/&gt;[[मोडल (मानिस)|मोडल]]&lt;br/&gt;[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-12-28
| 
| 
| [[:d:Q23796629|Q23796629]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[निशा रावल]]
| नेपाली तेक्वान्दो खेलाडी
| [[तेक्वान्दो खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-09-11
| 
| [[चित्र:Olynisharawal.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q24678840|Q24678840]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[धनकुमारी बज्राचार्य]]
| कुमारी
| [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q68005618|Q68005618]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[सोनिया भट्ट]]
| नेपाली जुडो खेलाडी
| [[जुडोका]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-04
| 
| 
| [[:d:Q107456052|Q107456052]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[रेणु कुमारी यादव]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-06-19
| 
| 
| [[:d:Q3425614|Q3425614]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[चन्द्रकला थापा]]
| नेपाली खेलाडी
| [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-09-02&lt;br/&gt;1984-01-30
| 
| 
| [[:d:Q5071283|Q5071283]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[मिङ किपा]]
| नेपाली हिमाल आरोही
| [[पर्वतारोही]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
| 
| [[:d:Q6864647|Q6864647]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[नगमा श्रेष्ठ]]
| मिस नेपाल प्रतियोगी
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]&lt;br/&gt;[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-10
| 
| 
| [[:d:Q6958877|Q6958877]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[Chandra Kumari Gurung]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| 
| [[:d:Q16166617|Q16166617]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[देवु थापा]]
| ओलम्पिक जुडो खेलाडी
| [[जुडोका]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-07
| 
| 
| [[:d:Q16215125|Q16215125]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[रोनाली अमात्य]]
| नेपाली महिला मोडल
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-12-18
| 
| [[चित्र:Ronali Amatya.png|center|100px]]
| [[:d:Q51757185|Q51757185]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[Khandro Lhamo]]
| 
| [[चिकित्सक]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-03-30
| [[चित्र:Dilgo Khyentse Family.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q59877941|Q59877941]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[रवीना देसराज श्रेष्ठ]]
| नेपाली बैंकर तथा पब्लिक फिगर
| [[banker]]&lt;br/&gt;[[अभिनेता]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-27
| 
| 
| [[:d:Q62570956|Q62570956]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[Nimdoma Sherpa]]
| 
| [[पर्वतारोही]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| 
| 
| [[:d:Q16762305|Q16762305]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[दिलमाया कार्की]]
| नेपाली महिला खेलाडी
| [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-05&lt;br/&gt;1988-08-05&lt;br/&gt;1988-08-03
| 
| 
| [[:d:Q20895958|Q20895958]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[Samita Bajracharya]]
| 
| [[schoolchild]]
| 
| 
| [[चित्र:Kumari.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q27990214|Q27990214]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[Laxmi Kunwar]]
| 
| [[पौडी खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-29
| 
| 
| [[:d:Q28718095|Q28718095]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[Bandana Nepal]]
| 
| [[dancer]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
| 
| 
| [[:d:Q96059398|Q96059398]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[Sonika Manandhar]]
| 
| [[environmentalist]]&lt;br/&gt;[[programmer]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-17
| 
| [[चित्र:Sonika Manandhar UN Award Speech.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q104420892|Q104420892]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[गिता राना]]
| 
| [[फुटबल खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-09-10
| 
| 
| [[:d:Q106003615|Q106003615]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[बेलमाया नेपाली]]
| 
| [[documentary filmmaker]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q109283523|Q109283523]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[रोशनी रसाइली]]
| नेपाली गायीका
| [[गायक]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-05
| 
| [[चित्र:Singer roshani rasaili.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q120496223|Q120496223]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[प्रेक्ष्या शाह]]
| नेपाल शाह वंशीय सदस्य
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-01-19
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-12
| 
| [[:d:Q3910252|Q3910252]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[मोनी मुलेपती]]
| नेपाली महिला पर्वतारोही
| [[पर्वतारोही]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| [[चित्र:41214461 everestlarga.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q6899850|Q6899850]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[सुष्मा जोशी]]
| नेपाली लेखिका
| [[लेखक]]&lt;br/&gt;[[director]]&lt;br/&gt;[[कलाकार]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-26
| 
| [[चित्र:Sushma Joshi.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q7648973|Q7648973]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[बिभाश्वरी राई]]
| नेपाली महिला खेल सुटर
| [[खेल सुटर]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-03-25
| 
| 
| [[:d:Q11854223|Q11854223]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[प्रिया सिग्देल]]
| सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-12-08
| 
| 
| [[:d:Q51756966|Q51756966]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[प्रदिप्ता अधिकारी]]
| नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-06-03
| 
| 
| [[:d:Q64009491|Q64009491]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[Shova Kumari Lama]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-05-17
| 
| [[चित्र:Shova Kumari Lama (1) (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64015981|Q64015981]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[करिमा बेगम]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-03-23
| 
| [[चित्र:Karima Begam (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64063158|Q64063158]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[सोफिया शाह]]
| पौडी खेलाडी
| [[पौडी खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-09
| 
| 
| [[:d:Q16239784|Q16239784]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[मणिकला राई]]
| नेपाली अल्ट्राम्याराथन धावक
| [[अल्ट्राम्याराथन धावक]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-27
| 
| [[चित्र:Manikala Rai.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q20127296|Q20127296]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[Princess Shanti Singh of Nepal]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-11-20
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-01
| 
| [[:d:Q21009742|Q21009742]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[Princess Jayanti of Nepal]]
| 
| [[सामाजिक कार्यकर्ता]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-08-04
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-01
| 
| [[:d:Q21009741|Q21009741]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[Nilu Doma Sherpa]]
| 
| [[चलचित्र निर्देशक]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-07-01
| [[चित्र:Nilu Doma Sherpa, Filmmaker, IVLP participant from Nepal (27700381796).png|center|100px]]
| [[:d:Q23769975|Q23769975]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[सोनी राजभण्डारी]]
| मिस नेपाल २०१४ प्रतियोगी
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]&lt;br/&gt;[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| 
| 
| [[:d:Q23883481|Q23883481]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[Raj Kumari Pandey]]
| 
| [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-12-13
| 
| 
| [[:d:Q29995877|Q29995877]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[रुबी कर्ण]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-07-06
| 
| [[चित्र:Rubi Karna (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64133042|Q64133042]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[Prashna Shakya]]
| 
| [[गायक]]
| 
| 
| [[चित्र:Prashna Shakya.png|center|100px]]
| [[:d:Q64746550|Q64746550]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[हसिमा खातुन]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| [[चित्र:Hasima Khatun (1).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q67911139|Q67911139]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[सृजना सुब्बा]]
| नेपाली अभिनेत्री
| [[अभिनेता]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q93439703|Q93439703]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[Sanu Siva]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020
| 
| [[:d:Q107026786|Q107026786]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[Manita Shrestha Pradhan]]
| 
| [[जुडोका]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-06-01
| 
| 
| [[:d:Q127690896|Q127690896]]
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[सम्पदा घिमिरे]]
| नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता
| [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]&lt;br/&gt;[[मोडल (मानिस)|मोडल]]&lt;br/&gt;[[marketer]]&lt;br/&gt;[[climate activist]]&lt;br/&gt;[[योगिनी]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001
| 
| 
| [[:d:Q130289252|Q130289252]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[जनक कुमारी चालिसे]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q6150649|Q6150649]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[लीला कुमारी भण्डारी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q6547472|Q6547472]]
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[फूलमती देवी चौधरी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7188331|Q7188331]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[रेनु चन्द]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7313568|Q7313568]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[रुपा सोसी चौधरी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7380185|Q7380185]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[देविका बन्दना]]
| नेपाली गायिका
| [[गायक]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q16197783|Q16197783]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[नयना शाक्य]]
| ओलम्पिक पौडी खेलाडी
| [[पौडी खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-10
| 
| 
| [[:d:Q16222041|Q16222041]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[कान्छीमाया कोजु]]
| नेपाली एथलेटिक्स खेलाडी
| [[खेलकुद विज्ञ]]&lt;br/&gt;[[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-02-03
| 
| 
| [[:d:Q42667977|Q42667977]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[पार्वती थापा]]
| नेपाली महिला खेल सुटर
| [[खेल सुटर]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| [[:d:Q43120853|Q43120853]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[मदन कुमारी शाह (गरिमा शाह)]]
| संबिधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q44148576|Q44148576]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[लक्ष्मी कुमारी चौधरी]]
| नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-03
| 
| 
| [[:d:Q44279370|Q44279370]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[दुर्गा पौडेल]]
| नेपालको संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-21
| 
| 
| [[:d:Q44783325|Q44783325]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[सुजाता परियार]]
| नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-02-15
| 
| 
| [[:d:Q44802020|Q44802020]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[सिता देवी यादव]]
| संबिधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q45086943|Q45086943]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[सोभा आले]]
| नेपाल महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टिम
| [[क्रिकेट खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-29
| 
| 
| [[:d:Q47087984|Q47087984]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[अनिता श्रेष्ठ]]
| नेपाली खेल सुटर
| [[खेलकुद विज्ञ]]&lt;br/&gt;[[खेल सुटर]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q48869417|Q48869417]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[Nishma Gurung]]
| 
| [[पौडी खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-03-11
| 
| 
| [[:d:Q48869749|Q48869749]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[रमा सिंह]]
| नेपाली टेलिभिजन व्यक्तित्व र महिला फुटबल खेलाडी
| [[फुटबल खेलाडी]]
| 
| 
| [[चित्र:Rama Singh.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q51655395|Q51655395]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[शशिला महर्जन]]
| नेपाली जीवरासायनिक शास्त्री
| [[biochemist]]&lt;br/&gt;[[biotechnologist]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q51845108|Q51845108]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[कञ्चन अमात्य]]
| महिला मानव अधिकारकर्मी
| [[social entrepreneur]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
| 
| 
| [[:d:Q53870564|Q53870564]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[Anju Kumari]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-12
| 
| [[चित्र:Anju Kumari (1) (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64015754|Q64015754]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[भीमा यादव]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-06-29
| 
| [[चित्र:Bhima Yadav (1).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64039326|Q64039326]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[सम्पदा मल्ल]]
| 
| [[चलचित्र निर्माता]]&lt;br/&gt;[[लेखक]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-02-19
| 
| 
| [[:d:Q16231931|Q16231931]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[Supriya Maskey]]
| 
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-17
| 
| 
| [[:d:Q16240366|Q16240366]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[Lily Thapa]]
| 
| [[अभियानी]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q16886068|Q16886068]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[प्रिन्सा श्रेष्ठ]]
| नेपाली महिला मोडल
| [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-11
| 
| 
| [[:d:Q19661026|Q19661026]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[सीता कुमारी राई]]
| नेपाली खेलाडी
| [[तेक्वान्दो खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-16
| 
| 
| [[:d:Q19830111|Q19830111]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[Princess Princep Shah of Nepal]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-03-16
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-22
| 
| [[:d:Q21070386|Q21070386]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[सुशीला सिंह]]
| 
| [[न्यायाधीश|न्यायधिश]]
| 
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-05-22
| 
| [[:d:Q21459157|Q21459157]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[बिनिता बराल]]
| 
| [[अभिनेता]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-10-08
| 
| [[चित्र:Binita Baral actress.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q27924720|Q27924720]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[अञ्जुकुमारी बिष्ट]]
| 
| [[अभिनेता]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q31314642|Q31314642]]
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[देवीमाया पनेरू]]
| नेपाली महिला धावक
| [[sprinter]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-08-25
| 
| 
| [[:d:Q32381507|Q32381507]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[Tisa Shakya]]
| 
| [[पौडी खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-02-04
| 
| 
| [[:d:Q33320546|Q33320546]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[निलम देवी भुमिहारनी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-05-08
| 
| [[चित्र:Nilam Devi Bhumiharin (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64117314|Q64117314]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[शशिकला दाहाल]]
| 
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-28
| 
| 
| [[:d:Q66486498|Q66486498]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[अनिता कुमारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-08-13
| 
| 
| [[:d:Q67867869|Q67867869]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[असिया देवी थरुनी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-05-13
| 
| 
| [[:d:Q67868468|Q67868468]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[गीता कुमारी यादव]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
| 
| [[चित्र:Gita Kumari Yadav.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q67871177|Q67871177]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[जगतारेण देवी सुडिन]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| [[चित्र:Jaktarain Devi Sah Sudin (2).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q67911690|Q67911690]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[मन्जु कुमारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q67915651|Q67915651]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[मन्जु कुमारी यादव]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-11
| 
| 
| [[:d:Q67915719|Q67915719]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[Chandra Kala Lamgade]]
| 
| [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]&lt;br/&gt;[[javelin thrower]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-10
| 
| 
| [[:d:Q80046291|Q80046291]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[रानी कुमारी तिवारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-26
| 
| 
| [[:d:Q105942772|Q105942772]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[Surita Kumari Shah]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-03
| 
| 
| [[:d:Q105942922|Q105942922]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]]
| 
| [[किसान|कृषक]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-01-25
| [[चित्र:Gyani Maiya Sen Kusunda-&quot;Gyani Maiya&quot; (2019 documentary).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q106811256|Q106811256]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[Sarita Neupane]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q107026755|Q107026755]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[Chandra Kanta Devi Malla]]
| 
| [[शिक्षक]]&lt;br/&gt;[[educator]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| 
| [[:d:Q109332415|Q109332415]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[Monalisha Khamboo]]
| 
| [[chess player]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| 
| [[:d:Q109419600|Q109419600]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[Saru Limbu]]
| 
| [[फुटबल खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-06
| 
| 
| [[:d:Q113040053|Q113040053]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[Sabita Dangol]]
| 
| [[कलाकार]]&lt;br/&gt;[[चित्रकार]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
| [[चित्र:Sabita Dangol Contemporary Artist from Nepal WikiProfile.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q116250871|Q116250871]]
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[Bidya Chamling Rai]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q117471294|Q117471294]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[Indu Kadariya]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q123382520|Q123382520]]
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[Sony Pakhrin]]
| 
| [[क्रिकेट खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-11-02
| 
| 
| [[:d:Q131698540|Q131698540]]
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[Luna Luitel]]
| 
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-03
| 
| 
| [[:d:Q136031827|Q136031827]]
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[गौरी कुमारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-01-19
| 
| [[चित्र:The Official portrait of Gauri Kumari Yadav.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q138798005|Q138798005]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[Sahara Sharma]]
| 
| [[चलचित्र निर्माता]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q139583451|Q139583451]]
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[Itisha Giri]]
| 
| [[कवि]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| 
| [[चित्र:Itisha Giri in Palma, 2013.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q141441298|Q141441298]]
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[सुजना श्रेष्ठ]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-05
| 
| 
| [[:d:Q1342014|Q1342014]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[सारा देवी तामाङ]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-06-04
| 
| 
| [[:d:Q2224151|Q2224151]]
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[अमिशा बस्नेत]]
| 
| [[अभिनेता]]&lt;br/&gt;[[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-19
| 
| 
| [[:d:Q4746814|Q4746814]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[सरिता श्रेष्ठ]]
| नेपाली चिकित्सक
| [[चिकित्सक]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-07
| 
| [[चित्र:Dr Sarita Shrestha.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q4794239|Q4794239]]
|-
| style='text-align:right'| 126
| [[दामा कुमारी शर्मा]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q5211861|Q5211861]]
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[धर्मशिला चापागाईं]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-18
| 
| 
| [[:d:Q5269249|Q5269249]]
|-
| style='text-align:right'| 128
| [[दुर्गा कुमारी बि.क]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q5316379|Q5316379]]
|-
| style='text-align:right'| 129
| [[हसिना मिया]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q5679156|Q5679156]]
|-
| style='text-align:right'| 130
| [[जुन कुमारी रोका]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q6311490|Q6311490]]
|-
| style='text-align:right'| 131
| [[निलम केसी खँड्का]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7036868|Q7036868]]
|-
| style='text-align:right'| 132
| [[फूलमाया क्याप्छाकी]]
| 
| [[खेल सुटर]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-11-24
| 
| 
| [[:d:Q7187340|Q7187340]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[पूर्णाकुमारी सुवेदी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7261334|Q7261334]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[सदिच्छा श्रेष्ठ]]
| 
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]&lt;br/&gt;[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-23
| 
| 
| [[:d:Q7397907|Q7397907]]
|-
| style='text-align:right'| 135
| [[सरला रेग्मी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7423017|Q7423017]]
|-
| style='text-align:right'| 136
| [[सबकी देवी दास तात्मा]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7442335|Q7442335]]
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[सीतादेबी बौडेल]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7531571|Q7531571]]
|-
| style='text-align:right'| 138
| [[सुष्मा शर्मा घिमिरे]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7648977|Q7648977]]
|-
| style='text-align:right'| 139
| [[उर्मिला अर्याल]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q7900743|Q7900743]]
|-
| style='text-align:right'| 140
| [[सरिता डङ्गोल]]
| नेपाली चित्रकार
| [[चित्रकार]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| 
| [[:d:Q11305353|Q11305353]]
|-
| style='text-align:right'| 141
| [[अप्साना गिरी]]
| नेपाली महिला एस्पेरान्तोभाषी
| [[Esperantist]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-21
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-01-02
| 
| [[:d:Q12345243|Q12345243]]
|-
| style='text-align:right'| 142
| [[मिनाक्षी झा]]
| संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-06-07
| 
| 
| [[:d:Q13184904|Q13184904]]
|-
| style='text-align:right'| 143
| [[काशी पौडेल]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q16191006|Q16191006]]
|-
| style='text-align:right'| 144
| [[सलमा खातुन मिकरानी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-25
| 
| 
| [[:d:Q16215941|Q16215941]]
|-
| style='text-align:right'| 145
| [[मिथिला चौधरी]]
| संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-03-25
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022
| 
| [[:d:Q44160565|Q44160565]]
|-
| style='text-align:right'| 146
| [[रञ्जु कुमारी झा]]
| नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-09-07
| 
| 
| [[:d:Q44271483|Q44271483]]
|-
| style='text-align:right'| 147
| [[निर्जला राउत]]
| नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-10-13
| 
| 
| [[:d:Q44274982|Q44274982]]
|-
| style='text-align:right'| 148
| [[दुलारी देवी]]
| नेपालको संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-03-23
| 
| [[:d:Q44789020|Q44789020]]
|-
| style='text-align:right'| 149
| [[ईश्वरी न्यौपाने]]
| नेपालको संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| [[चित्र:सांसद ईश्वरी न्यौपाने Ishwari Neupane.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q45004136|Q45004136]]
|-
| style='text-align:right'| 150
| [[शोभा गौचन]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-04-18
| 
| 
| [[:d:Q46902413|Q46902413]]
|-
| style='text-align:right'| 151
| [[सरस्वती कुमारी चौधरी]]
| नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य
| [[क्रिकेट खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-28
| 
| 
| [[:d:Q47087995|Q47087995]]
|-
| style='text-align:right'| 152
| [[Rejina Uprety]]
| 
| [[अभिनेता]]&lt;br/&gt;[[चलचित्र निर्माता]]
| 
| 
| [[चित्र:Rejina Uprety (cropped).jpeg|center|100px]]
| [[:d:Q47464928|Q47464928]]
|-
| style='text-align:right'| 153
| [[स्नेहा श्रेष्ठ]]
| 
| [[basketball player]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-03-01&lt;br/&gt;1995-01-21
| 
| 
| [[:d:Q50717791|Q50717791]]
|-
| style='text-align:right'| 154
| [[Thinley Lhamo]]
| 
| [[अभिनेता]]
| 
| 
| [[चित्र:Shambhala (Premiere Berlinale 2024) 1.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q54958039|Q54958039]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| [[Sabita Rajbhandari]]
| 
| [[तेक्वान्दो खेलाडी]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q56318222|Q56318222]]
|-
| style='text-align:right'| 156
| [[सुवेक्षा खड्का]]
| नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]&lt;br/&gt;[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| 
| [[चित्र:Subeksha Khadka.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q59656231|Q59656231]]
|-
| style='text-align:right'| 157
| [[रुना प्रधान]]
| 
| [[पौडी खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-05
| 
| 
| [[:d:Q16223375|Q16223375]]
|-
| style='text-align:right'| 158
| [[लिला कुमारी बगाले सोमई]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q16239920|Q16239920]]
|-
| style='text-align:right'| 159
| [[Sarita Gurung]]
| 
| [[philanthropist]]&lt;br/&gt;[[सामाजिक कार्यकर्ता]]
| 
| 
| [[चित्र:SaritaGurung.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q16256873|Q16256873]]
|-
| style='text-align:right'| 160
| [[ज्ञानकुमारी छन्त्याल]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-07-01
| 
| [[:d:Q17385735|Q17385735]]
|-
| style='text-align:right'| 161
| [[राधा ज्ञवाली]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
| 
| [[:d:Q17386003|Q17386003]]
|-
| style='text-align:right'| 162
| [[निज्मा खुतान]]
| नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q17386175|Q17386175]]
|-
| style='text-align:right'| 163
| [[शिक्षा श्रेष्ठ]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-09
| 
| 
| [[:d:Q18171093|Q18171093]]
|-
| style='text-align:right'| 164
| [[पुनम गुरुङ]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-10-17
| 
| 
| [[:d:Q18175684|Q18175684]]
|-
| style='text-align:right'| 165
| [[Shashi Kumary Adhikary]]
| 
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q19917629|Q19917629]]
|-
| style='text-align:right'| 166
| [[पूर्ण शोभा चित्रकार]]
| नेपाली महिला शान्तिकर्मी
| 
| 
| 
| [[चित्र:4MSP Lusaka 2013 ©CMC (9967354346).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q19921542|Q19921542]]
|-
| style='text-align:right'| 167
| [[Indu Devi Thapaliya]]
| 
| [[Esperantist]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-20
| 
| [[चित्र:Indu Devi Thapaliya.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q20479334|Q20479334]]
|-
| style='text-align:right'| 168
| [[Nirjala Tamrakar]]
| 
| [[sport cyclist]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-24
| 
| [[चित्र:Worldcup France 2012.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q24898424|Q24898424]]
|-
| style='text-align:right'| 169
| [[Bhagawati Khatri]]
| 
| [[खेल सुटर]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| 
| 
| [[:d:Q27907431|Q27907431]]
|-
| style='text-align:right'| 170
| [[Shweta Punjali]]
| 
| [[सङ्गीतकार|संगीतकार]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
| 
| [[:d:Q28183951|Q28183951]]
|-
| style='text-align:right'| 171
| [[रोजिना श्रेष्ठ]]
| 
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-03-19
| 
| [[चित्र:Rojina Shrestha.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q30110052|Q30110052]]
|-
| style='text-align:right'| 172
| [[सहारा बस्नेत]]
| नेपाली महिला मोडल
| [[मोडल (मानिस)|मोडल]]
| 
| 
| [[चित्र:Sahara Basnet.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q30110208|Q30110208]]
|-
| style='text-align:right'| 173
| [[नैनकला ओझा]]
| 
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q66370970|Q66370970]]
|-
| style='text-align:right'| 174
| [[Bodhmaya Kumari Yadav]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q66391512|Q66391512]]
|-
| style='text-align:right'| 175
| [[विना पोखरेल]]
| 
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q66606785|Q66606785]]
|-
| style='text-align:right'| 176
| [[कलिला खातुन]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| [[चित्र:Kalila Khatun PP.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q66659072|Q66659072]]
|-
| style='text-align:right'| 177
| [[थारु, शिवानी सिंह]]
| 
| [[television presenter]]&lt;br/&gt;[[उपन्यासकार]]&lt;br/&gt;[[पत्रकार]]&lt;br/&gt;[[नाटककार]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q66860332|Q66860332]]
|-
| style='text-align:right'| 178
| [[बबिता कुमारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-18
| 
| 
| [[:d:Q67868805|Q67868805]]
|-
| style='text-align:right'| 179
| [[Bechi Lungeli]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-10-28
| 
| 
| [[:d:Q67869573|Q67869573]]
|-
| style='text-align:right'| 180
| [[चमेली देवी दास]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-07-07
| 
| 
| [[:d:Q67870449|Q67870449]]
|-
| style='text-align:right'| 181
| [[Fuliya Devi Saday]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-06-03
| 
| 
| [[:d:Q67871104|Q67871104]]
|-
| style='text-align:right'| 182
| [[किरण कुमारी राई]]
| नेपाल राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-10-01
| 
| 
| [[:d:Q67915184|Q67915184]]
|-
| style='text-align:right'| 183
| [[निरा कुमारी शाह]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-12
| 
| 
| [[:d:Q67935365|Q67935365]]
|-
| style='text-align:right'| 184
| [[दिलकुमारी रावल थापा]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q69524324|Q69524324]]
|-
| style='text-align:right'| 185
| [[केशरी चौधरी]]
| नेपाली महिला खेलाडी
| [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-25
| 
| 
| [[:d:Q96249806|Q96249806]]
|-
| style='text-align:right'| 186
| [[शेषकला पाण्डे]]
| समाजसेवी
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q106205604|Q106205604]]
|-
| style='text-align:right'| 187
| [[पूर्णिमा श्रेष्ठ]]
| 
| [[photographer]]&lt;br/&gt;[[photojournalist]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q109324620|Q109324620]]
|-
| style='text-align:right'| 188
| [[पल्पसा डङ्गोल]]
| नेपाली अभिनेत्री
| [[अभिनेता]]
| 
| 
| [[चित्र:Palpasa Dangol.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q109389899|Q109389899]]
|-
| style='text-align:right'| 189
| [[आशा मगराती]]
| नेपाली कलाकार
| [[अभिनेता]]&lt;br/&gt;[[casting director]]&lt;br/&gt;[[चलचित्र निर्माता]]&lt;br/&gt;[[पटकथाकार]]
| 
| 
| [[चित्र:Actress Asha Magrati at 81st Venice International Film Festival for Pouja, Sir EDITED.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q110620940|Q110620940]]
|-
| style='text-align:right'| 190
| [[Kamala Panta]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q110700869|Q110700869]]
|-
| style='text-align:right'| 191
| [[Kamala Sen-Khatri]]
| 
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q113585474|Q113585474]]
|-
| style='text-align:right'| 192
| [[Nirmala Sharma]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[पत्रकार]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-08-29
| 
| [[चित्र:Nirmala Sharma2.JPG|center|100px]]
| [[:d:Q113729137|Q113729137]]
|-
| style='text-align:right'| 193
| [[Kanta Rizal]]
| 
| [[diplomat]]
| 
| 
| [[चित्र:Kanta Rizal (GPOHZ0 2834) (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q115764140|Q115764140]]
|-
| style='text-align:right'| 194
| [[लक्ष्मी तिवारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q115857024|Q115857024]]
|-
| style='text-align:right'| 195
| [[Chanda Karki]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q115857184|Q115857184]]
|-
| style='text-align:right'| 196
| [[Maya Panta]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q117471297|Q117471297]]
|-
| style='text-align:right'| 197
| [[Sabina Bajagain]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q117824504|Q117824504]]
|-
| style='text-align:right'| 198
| [[Nilam Karn]]
| 
| [[banker]]&lt;br/&gt;[[Wikimedian]]&lt;br/&gt;[[Wikipedian]]
| 
| 
| [[चित्र:Nilam Karn And Biplab Anand - Hyderabad 2023-04-28 7865 (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q121503206|Q121503206]]
|-
| style='text-align:right'| 199
| [[सुनमाया बुढा]]
| नेपाली महिला धाविका
| [[धावक]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
| 
| [[:d:Q123690167|Q123690167]]
|-
| style='text-align:right'| 200
| [[Sheila Dixit Karki]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q123945408|Q123945408]]
|-
| style='text-align:right'| 201
| [[Nimsari Rajbanshi]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q124006702|Q124006702]]
|-
| style='text-align:right'| 202
| [[बबिना भट्टराई]]
| नेपाली गायिका
| [[गायक]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-17
| 
| [[चित्र:Babina bhattarai.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q124396920|Q124396920]]
|-
| style='text-align:right'| 203
| [[बन्दना झाँगड]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q128784714|Q128784714]]
|-
| style='text-align:right'| 204
| [[शुक माया तामाङ]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-09
| 
| [[चित्र:Hon'able Minister Shuk Maya Tamang.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q130266573|Q130266573]]
|-
| style='text-align:right'| 205
| [[Ashmina Ranjit]]
| 
| [[interdisciplinary artist]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| 
| 
| [[:d:Q133226301|Q133226301]]
|-
| style='text-align:right'| 206
| [[ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱚᱞᱤ]]
| 
| [[मनोरञ्जनकर्ता]]&lt;br/&gt;[[contemporary folk singer]]&lt;br/&gt;[[रेडियो व्यक्तित्व]]&lt;br/&gt;[[समाचार प्रस्तोता]]&lt;br/&gt;[[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[गायक]]
| 
| 
| [[चित्र:Komal oli.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q133759654|Q133759654]]
|-
| style='text-align:right'| 207
| [[पुष्पा कुमारी चौधरी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[Auxiliary nurse midwife]]&lt;br/&gt;[[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-20
| 
| 
| [[:d:Q138664900|Q138664900]]
|-
| style='text-align:right'| 208
| [[नीतिमा भण्डारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ तथा उद्यमी
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[उद्यमी]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-17
| 
| 
| [[:d:Q138798022|Q138798022]]
|-
| style='text-align:right'| 209
| [[विणा गुरुङ]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[सामाजिक कार्यकर्ता]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-01-26
| 
| [[चित्र:Binagurung (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q141547158|Q141547158]]
|-
| style='text-align:right'| 210
| [[Basumaya Tamang]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[व्यवसायी]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| 
| 
| [[:d:Q141612321|Q141612321]]
|-
| style='text-align:right'| 211
| [[Ganga Chhantyal]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| 
| 
| [[:d:Q141612587|Q141612587]]
|-
| style='text-align:right'| 212
| [[Manmati Bist]]
| 
| [[kabaddi player]]&lt;br/&gt;[[खेलकुद विज्ञ]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q141613015|Q141613015]]
|-
| style='text-align:right'| 213
| [[Menuka Kumari Rajbanshi]]
| 
| [[kabaddi player]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-06
| 
| 
| [[:d:Q141613119|Q141613119]]
|-
| style='text-align:right'| 214
| [[Jayanti Badu]]
| 
| [[kabaddi player]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-23
| 
| 
| [[:d:Q141613152|Q141613152]]
|-
| style='text-align:right'| 215
| [[Rabina Chaudhary]]
| 
| [[kabaddi player]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-12-04
| 
| 
| [[:d:Q141613220|Q141613220]]
|-
| style='text-align:right'| 216
| [[Ganga Ghimire]]
| 
| [[kabaddi player]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-25
| 
| 
| [[:d:Q141613259|Q141613259]]
|-
| style='text-align:right'| 217
| [[Mina Nepali]]
| 
| [[kabaddi player]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q141613345|Q141613345]]
|-
| style='text-align:right'| 218
| [[Srijana Kumari Tharu]]
| 
| [[kabaddi player]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q141613437|Q141613437]]
|-
| style='text-align:right'| 219
| [[Binita Pandit Chhetri]]
| 
| [[kabaddi player]]
| 
| 
| 
| [[:d:Q141613494|Q141613494]]
|-
| style='text-align:right'| 220
| [[Isha Rai]]
| 
| [[kabaddi player]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-05-11
| 
| 
| [[:d:Q141622330|Q141622330]]
|-
| style='text-align:right'| 221
| [[Anuja Kulung Rai]]
| 
| [[kabaddi player]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-10-29
| 
| 
| [[:d:Q141622469|Q141622469]]
|-
| style='text-align:right'| 222
| [[Arpana Chaudhary]]
| 
| [[kabaddi player]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-08-18
| 
| 
| [[:d:Q141622732|Q141622732]]
|-
| style='text-align:right'| 223
| [[Nitu Gurung]]
| 
| [[kabaddi player]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-24
| 
| 
| [[:d:Q141622857|Q141622857]]
|-
| style='text-align:right'| 224
| [[Eliza Gurung]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996
| 
| 
| [[:d:Q141623846|Q141623846]]
|-
| style='text-align:right'| 225
| [[Sirjana Shrestha]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[उद्यमी]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| 
| 
| [[:d:Q141630194|Q141630194]]
|-
| style='text-align:right'| 226
| [[Pramila Kuluju]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[उद्यमी]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| 
| [[:d:Q141644369|Q141644369]]
|-
| style='text-align:right'| 227
| [[Sujata Tamang]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[अनुसन्धानकर्ता]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987
| 
| 
| [[:d:Q141644658|Q141644658]]
|-
| style='text-align:right'| 228
| [[Rachana Khatiwada Khatri]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[housewife]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| 
| 
| [[:d:Q141645223|Q141645223]]
|-
| style='text-align:right'| 229
| [[Rajani Shrestha]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[bodybuilder]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| 
| 
| [[:d:Q141646318|Q141646318]]
|-
| style='text-align:right'| 230
| [[Shraddha Kunwar Chhetri]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| 
| 
| [[:d:Q141647580|Q141647580]]
|-
| style='text-align:right'| 231
| [[Shristi Bhattarai]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[youth leader]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-04
| 
| 
| [[:d:Q141654801|Q141654801]]
|-
| style='text-align:right'| 232
| [[प्रभा कार्की]]
| नेपाली महिला उद्यमी र राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[उद्यमी]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| 
| [[:d:Q141662298|Q141662298]]
|-
| style='text-align:right'| 233
| [[Shobha Khanal]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[उद्यमी]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
| 
| [[:d:Q141662402|Q141662402]]
|-
| style='text-align:right'| 234
| [[रत्ना कुमारी थापा]]
| नेपाली महिला राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[school teacher]]&lt;br/&gt;[[housewife]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| 
| 
| [[:d:Q141663160|Q141663160]]
|-
| style='text-align:right'| 235
| [[Gyanu Poudyal]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[सामाजिक कार्यकर्ता]]&lt;br/&gt;[[banker]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| 
| [[:d:Q141663861|Q141663861]]
|-
| style='text-align:right'| 236
| [[कुशुम महर्जन]]
| नेपाली समाजसेवी र राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[सामाजिक कार्यकर्ता]]&lt;br/&gt;[[children's rights activist]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| 
| [[:d:Q141666662|Q141666662]]
|-
| style='text-align:right'| 237
| [[Prabha Dhakal]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[नर्स]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-10
| 
| 
| [[:d:Q141754593|Q141754593]]
|-
| style='text-align:right'| 238
| [[Amrita B.K.]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[उद्यमी]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| 
| 
| [[:d:Q141763499|Q141763499]]
|-
| style='text-align:right'| 239
| [[Smriti Senchuri]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-20
| 
| 
| [[:d:Q141763765|Q141763765]]
|-
| style='text-align:right'| 240
| [[Sushma Swarnakar]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[housewife]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| 
| [[:d:Q141777856|Q141777856]]
|-
| style='text-align:right'| 241
| [[तारा विश्वकर्मा]]
| नेपाली महिला राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| 
| 
| [[:d:Q141784236|Q141784236]]
|-
| style='text-align:right'| 242
| [[खिमा वि.क.]]
| नेपाली महिला राजनीतिज्ञ तथा स्वास्थ्य परिचारिका
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[नर्स]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| 
| 
| [[:d:Q141792868|Q141792868]]
|-
| style='text-align:right'| 243
| [[Karishma Kathariya]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[शिक्षक]]&lt;br/&gt;[[उद्यमी]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-02-23
| 
| 
| [[:d:Q141794928|Q141794928]]
|-
| style='text-align:right'| 244
| [[पुनम कुमारी अग्रवाल]]
| नेपाली महिला राजनीतिज्ञ तथा उद्यमी
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[उद्यमी]]&lt;br/&gt;[[assistant professor]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| 
| 
| [[:d:Q141805880|Q141805880]]
|-
| style='text-align:right'| 245
| [[कामिनी कुमारी चौधरी]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-10-21
| 
| 
| [[:d:Q141814313|Q141814313]]
|-
| style='text-align:right'| 246
| [[Sarita Mahato]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[अभियानी]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| 
| 
| [[:d:Q141819063|Q141819063]]
|-
| style='text-align:right'| 247
| [[Sunita Kumari Chaudhary]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991
| 
| 
| [[:d:Q141828437|Q141828437]]
|-
| style='text-align:right'| 248
| [[Samina Miya]]
| 
| [[राजनीतिज्ञ]]&lt;br/&gt;[[नर्स]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| 
| 
| [[:d:Q141831962|Q141831962]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>9f8g4nzgerntk1oxcgsjbwz0blaa4qt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>यौन पसल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123648</id>
    <revision>
      <id>1393313</id>
      <parentid>1389491</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1393313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31332" sha1="cgchi30es40rb3e5bcz20nu0hc6sadq" xml:space="preserve">
[[चित्र:Walker's_Court,_Soho_(3).JPG|thumb| वाकर कोर्ट, सोहो, [[लन्डन|लन्डन मा]] एक यौन पसल ।]]
[[चित्र:Sexshop_tampere.jpg|thumb| [[फिनल्यान्ड]]को [[ताम्पेरे]]को कित्तलामा अवस्थित एक यौन पसल।]]
[[चित्र:Sex-shops-on-boulevard-de-clichi.jpg|thumb| बुलेभार दे क्लिसी, [[पेरिस]], [[फ्रान्स]]मा यौन पसलहरू।]]
'''यौन पसल''' '''(वयस्क पसल''', '''कामुक पसल''' वा '''वयस्क पुस्तक''' पसल पनि भनिन्छ) एक खुद्रा विक्रेता हो जसले वयस्क यौन वा कामुक मनोरञ्जनसँग सम्बन्धित उत्पादनहरू बेच्दछ जसमा जस्तै [[यौन खेलौना]], [[लन्जरी|अधोवस्त्र]], कपडा, [[अश्लील चित्रण]], र अन्य सम्बन्धित उत्पादनहरू पर्दछन्।


संसारको पहिलो &quot;आधिकारिक&quot; यौन पसल  १९६२ मा Beate Uhse AG द्वारा Flensburg, [[पश्चिम जर्मनी]] मा खोलिएको थियो, र यौन पसलहरू हाल धेरै देश तथन अनलाइन पाउन सकिन्छ। यौन पसलहरू यौन उद्योगको भाग हुन्। धेरैजसो न्यायक्षेत्रहरूमा, यौन पसलहरू कानुनद्वारा विनियमित हुन्छन्, स्थानीय कानूनमा निर्भर हुने उमेर, नाबालिगहरूलाई कानुनी रूपमा अनुमति छैन। केही क्षेत्राधिकारहरूले यौन पसलहरू र तिनीहरूले बेच्ने व्यापारिक सामानहरू निषेध गर्छन्। यसलाई अनुमति दिने केही क्षेत्राधिकारहरूमा, तिनीहरूले निजी भिडियोहरूमा अश्लील चलचित्रहरू देखाउन सक्छन्। साथै एक वयस्क चलचित्र थिएटर संलग्न हुन सक्छ। त्यहाँ धेरै अनलाइन यौन पसलहरू छन् जसले विभिन्न प्रकारका वयस्क सामग्रीहरू बेच्छन् जस्तै [[यौन खेलौना]], अश्लील पत्रिका, [[अश्लील चलचित्र]] र फेटिस पहिरनहरू आदि। यी प्रकारका पसलहरू प्रायः उपभोक्ताहरूले मन पराउँछन्। &lt;ref name=&quot;The independent&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/par-femme-sex-shop-for-women-selling-bras-lingerie-toys-coolest-on-the-internet-a7630086.html|title=Par Femme: The Coolest Women's Sex Shop on the Internet|last=Kashmira Gander|date=15 March 2017|work=The independent|access-date=12 September 2017}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

=== अस्ट्रेलिया ===
[[अस्ट्रेलिया]]मा सन् १९६० देखि यौन पसलहरू सञ्चालित छन् [[सिड्नी]]को सहरी क्षेत्रहरूमा, विशेष गरी किङ्स क्रसमा {{स्रोत नखुलेको|date=August 2012}} सन् १९७१ मा अश्लील पत्रिकाहरूको आयातको वैधानिकीकरण, १९७० को दशकमा ब्याट्री-संचालित भाइब्रेटरहरूको उपस्थिति र १९८० को दशकमा एक्स-रेटेड भिडियोहरूको आगमनले देशमा यौन पसलहरूको विकासलाई सहयोग पुर्‍याएको थियो। सन् २००० को दशकमा इन्टरनेट पोर्नोग्राफीको लोकप्रियताले यौन पसलको बिक्रीमा गिरावट आएको थियो जसले गर्दा गैर-यौन सम्बन्धित वयस्क सामानहरूमा विविधीकरणको परिणामस्वरूप केही पसलहरू बन्द भएका थिए। &lt;ref&gt;{{Cite report|title=Are mainstream sales of vibrators threatening the viability of traditional adult shops?|url=http://www.eros.org.au/wp-content/uploads/download-manager-files/Green%20Paper%20on%20the%20Future%20of%20Adult%20Retail%20(FINAL).pdf|publisher=The Eros Association Inc}} {{Cite web |url=http://www.eros.org.au/wp-content/uploads/download-manager-files/Green%20Paper%20on%20the%20Future%20of%20Adult%20Retail%20(FINAL).pdf |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2021-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313152330/http://www.eros.org.au/wp-content/uploads/download-manager-files/Green%20Paper%20on%20the%20Future%20of%20Adult%20Retail%20(FINAL).pdf |archive-date=2018-03-13}}&lt;/ref&gt;

अष्ट्रेलियामा यौन पसलहरू राज्यको कानूनद्वारा विनियमित छन् र स्थानीय योजनाको अधीनमा छन्। कानुन राज्यहरू बीच फरक हुँदा, इजाजतपत्र प्राप्तकर्ताहरूले कडा सर्तहरू पालना गर्नुपर्छ जसमा सामान्यतया विद्यालय र चर्च गिर्जाघरहरूबाट कम्तिमा २०० मिटरको दूरीमा परिसर हुनुपर्छ। १८ वर्षभन्दा तलको उमेर समूह प्रवेशमा प्रतिबन्धित गर्न आवश्यक हुन्छ। उक्त कसुर गरेमा अपराध ऐनको धारा ५७८ अन्तर्गत प्रहरीद्वारा अभियोग लगाइन्छ। &lt;ref name=&quot;Duff&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/national/charge-supermarkets-for-toy-sales-sex-lobby-20131005-2v0v2.html|title=Charge supermarkets for toy sales: sex lobby|last=Eamonn Duff|date=6 October 2013|work=The Sydney Morning Herald|access-date=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;

[[न्यु साउथ वेल्स]] राज्यमा यौन पसलहरूले सडक स्तरमा व्यापार गर्न सक्दैनन् र जमिन माथि वा तल व्यापार गर्न आवश्यक छ। उक्त राज्यको कानून अन्तर्गत, गैर-गर्भनिरोधक यौन उत्पादनहरू पसलहरूमा मात्र बेच्न सकिन्छ जसलाई स्थानीय परिषद्हरूले प्रतिबन्धित आधार इजाजतपत्र प्रदान गरेको छ। तैपनि, २०१३ सम्ममा धेरै अधोवस्त्र पसलहरूले लाइसेन्स नदिई किनमेल मलहरूमा वयस्क खेलौना र किताबहरू बेच्न थालेका थिए। &lt;ref name=&quot;Duff&quot;/&gt;

=== चीन ===
२०१३ मा बेइजिङमा २,००० भन्दा बढी यौन पसलहरू थिए। उनीहरुको अधिकांश उत्पादन चीनमा बनेको थियो । 

=== क्यानडा ===
उत्तरी अमेरिकामा पहिलो यौन पसललाई द गार्डेन भनिन्छ। यो अक्टोबर १९७१ मा आइभोर सार्जेन्ट द्वारा डाउनटाउन मोन्ट्रियल, क्युबेकको क्रिसेन्ट स्ट्रिटमा खोलिएको थियो। गार्डेनले जर्मनीमा बीट उहसे र यूकेमा एन समर्सले प्रयोग गरेको अवधारणाहरू संयोजन गर्‍यो। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1946&amp;amp;dat=19711119&amp;amp;id=H0EjAAAAIBAJ&amp;amp;sjid=36EFAAAAIBAJ&amp;amp;pg=7107,3485504|title=First sex boutique opens in Montreal|date=19 November 1971}}&lt;/ref&gt; पसल खुलेपछि किनमेल गर्नेहरुको लामो लाइन लागेको थियो । पाम बीच पोष्टले टिप्पणी गर्‍यो: &quot;कुखुरा वा अण्डाको विवाद जस्तै, कोही पनि निश्चित छैन कि कुन पहिलो आयो - सेक्स बुटीक वा तथाकथित यौन क्रान्ति &quot;। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1964&amp;dat=19720322&amp;id=q4MyAAAAIBAJ&amp;pg=967,1844124|title=The Sexual Revolution Hits the Boutique|date=22 March 1972|work=The Palm Beach Post|page=16}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

कुनै विशेष उमेरमा यौन खेलौना प्रयोग गर्ने वा किन्ने बिरूद्ध कुनै विशेष कानूनहरू छैनन्, तर त्यहाँ पोर्नोग्राफीको खरिदमा प्रतिबन्ध लगाउने कानूनहरू छन्। क्यानाडामा सहमतिको उमेर १६ वर्ष भए पनि पोर्नोग्राफी किन्न वा हेर्नको लागि १८+ वर्षको उमेर आवश्यक छ। धेरैजसो यौन पसलहरूले वयस्क भिडियोहरू बेच्छन्, जसको मतलब धेरैजसो यौन खेलौनाहरू वयस्कहरूको हातमा रहन्छ।{{स्रोत नखुलेको|date=September 2018}}

=== इटाली ===
इटालीमा पहिलो यौन पसल  सन् १९७२ मा मिलानमा एन्जेला मासिया र उनका पति एर्कोल सब्बातिनीले खोलेका थिए।  यो पहिलो &quot;आधिकारिक&quot; यौन पसल  थियो। त्यसबेलादेखि धेरै यौन पसलहरू खोलिएका छन्, प्रायः रोममा।  २०१८ मा टस्कनीको पिस्टोया शहरले शहरको इतिहास केन्द्रमा नयाँ यौन पसलहरू खोल्न प्रतिबन्ध लगाएको थियो। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thelocal.it/20180424/pistoia-tuscany-shop-signs-italian-foreign-fast-food-sex-shops|title=Tuscan city bans fast food, sex shops, and non-Italian shop signs|last=Catherine Edwards|date=24 April 2018|work=The Local|access-date=27 August 2019}}&lt;/ref&gt;

=== जापान ===
[[चित्र:Shinjuku_sex_shop_dsc04912.jpg|thumb| [[यौन खेलौना|वयस्क खेलौनाको]] विज्ञापन गर्दै [[टोकियो]] यौन पसलको अगाडिको झ्याल]]
[[जापान|जापानमा]], यौन पसलहरूमा हेन्टाई म्यागजिनहरू, वयस्क भिडियोहरू र डीभिडीहरू हुन्छन्। 

=== नेदरल्यान्ड्स ===
[[चित्र:AmsterdamPussyCatBookshop1971.jpg|thumb| पुसी बिरालो बुकशप एम्स्टर्डम (१९७१)]]
नेदरल्याण्डमा पहिलो यौन पसलहरू बीट उहसे र लास्से ब्राउन जस्ता उद्यमीहरूले १९७० को सुरुमा खोलेका थिए। सन् २०१० मा नेदरल्यान्ड्समा एल असिरा नामक विश्वको पहिलो मुस्लिम लक्षित अनलाइन यौन पसल खोलियो। यसको सञ्चालनको पहिलो चार दिनमा वेबसाइटमा ७०,००० हिटहरू थिए। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/first-muslim-online-sex-shop/story-e6frg6so-1225848224382|title=First Muslim online sex shop|date=1 April 2010|website=The Australian|access-date=27 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20150326110348/http://www.theaustralian.com.au/news/world/first-muslim-online-sex-shop/story-e6frg6so-1225848224382|archive-date=26 March 2015}}&lt;/ref&gt;

=== सिङ्गापुर ===
सिंगापुरमा यौन पसल हरू अत्यन्तै दुर्लभ छन्। केही २००५ सम्म खोलिएका थिए, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=9ePUv05yJEYC|title=Sex exhibition under close police watch|date=26 November 2005|work=The Mirror|publisher=Graphic Communications Group|agency=Reuters|editor-last=Margaret Safo|issue=2658|location=Ghana|page=5}}&lt;/ref&gt; तर हाल १-२  मात्रै अवस्थित छन्। यी पसलहरूमा मुख्यतया अधोवस्त्र र विभिन्न यौन खेलौनाहरू बिक्री गरिन्छ। तिनीहरूका सामानहरू पसलको झ्यालबाट देख्न सकिन्छ। 

=== दक्षिण अफ्रिका ===
नेल्सन मण्डेलाले यौन खेलौनालाई वैधानिकता दिने भेदभाव विरोधी कानूनलाई समर्थन गरेपछि, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://adultsmart.com.au/blog/mandela-sextoys/|title=Nelson Mandela Legalized Sex Toys|date=13 December 2013|website=Adultsmart Blog}}&lt;/ref&gt; &quot;एडल्ट वर्ल्ड&quot; सन् १९९४ मा दक्षिण अफ्रिकाको पहिलो यौन पसलको रूपमा स्थापना भएको थियो। एडल्ट वर्ल्डले दक्षिण अफ्रिकामा कुल ५२ पसल र अस्ट्रेलियामा १५ पसल सञ्चालन गर्न आएको थियो। &lt;ref name=&quot;adultsmart.com.au&quot;&gt;{{Cite web|url=http://adultsmart.com.au/blog/warehouse/|title=A View into the Operations of Adult Smart|date=21 December 2016|website=Adultsmart Blog|access-date=27 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127043026/https://adultsmart.com.au/blog/warehouse/|archive-date=27 November 2021}}&lt;/ref&gt; धेरै धार्मिक ईसाई समुदायहरूले विश्वास गरे कि यी वयस्क जीवनशैली केन्द्रहरूको प्रयोगले उच्च अपराध दरहरू निम्त्याउँछ र वयस्क संसारलाई बन्द गर्न बाध्य पार्न तिनीहरूको उद्घाटनमा सामूहिक प्रदर्शनहरू आयोजना गर्ने प्रयास गरे। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iol.co.za/news/south-africa/sex-shop-faces-wrath-of-suburban-christians-90838|title=Sex shop faces wrath of suburban Christians|date=3 August 2002|website=IOL}}&lt;/ref&gt;

जुलाई १९९८ मा, एडल्ट वर्ल्डले पारो, केप टाउनमा आफ्नो सबैभन्दा ठूलो वयस्क जीवनशैली पसल खोल्यो जसलाई उनीहरूले &quot;एडल्ट वर्ल्ड वेयरहाउस&quot; नाम दिए। वयस्क चलचित्र स्टार क्रिस्टी लेक पसलको उद्घाटनमा उपस्थित भए, जहाँ 500 भन्दा बढी व्यक्तिहरूको विरोध जुलुसले यातायात ठप्प पारेको थियो। अर्को दुई दिनमा प्रदर्शनकारीहरूले प्लेकार्ड बोकेका थिए जसमा &quot;वास्तविक पुरुषहरूलाई पोर्नोग्राफीको आवश्यकता छैन&quot; र &quot;प्रतिबन्धित पोर्नोग्राफीबाट हाम्रा मानिसहरूलाई बचाउनुहोस्&quot; घोषणा गरिएको थियो। जब पसल खोलियो, यो फेला पर्यो कि ७०% ग्राहकहरु महिलाहरु थिए जो वयस्क जीवन शैली उत्पादनहरु बारे थप जान्न चाहन्थे। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.news24.com/SouthAfrica/Porn-shops-gaining-in-approval-20001027|title=Porn Shops Gaining Approval|date=27 October 2000|website=News 24}}&lt;/ref&gt;

एडल्ट वर्ल्ड बढ्दै गएपछि, अष्ट्रेलिया भित्र वयस्क पसलहरूको विकासमा ध्यान केन्द्रित भयो। &lt;ref name=&quot;adultsmart.com.au&quot;/&gt;

=== युनाइटेड किंगडम ===
[[चित्र:PrivateShopBedford.JPG|right|thumb| युके यौन पसलहरूले झ्यालमा सामानहरू देखाउन अवैध छ।]]
यूकेमा लगभग सबै इजाजतपत्र प्राप्त वयस्क स्टोरहरूलाई इन्डिसेन्ट डिस्प्ले ऐन १९८१ अन्तर्गत खुला पसलको झ्यालहरूमा आफ्ना सामानहरू राख्न निषेध गरिएको छ, जसको मतलब प्राय: पसलका अगाडिहरू पोस्टरहरूमा चढाइन्छ वा ढाकिएको हुन्छ। पसलको प्रवेशद्वारमा एउटा चेतावनी चिन्ह स्पष्ट रूपमा देखाइएको हुनुपर्छ, र कुनै पनि यौन सामग्रीहरू (उदाहरणका लागि, अश्लील सामग्री वा यौन खेलौनाहरू) सडकबाट देखिनु हुँदैन। यद्यपि, अधोवस्त्र, वयस्क सामग्रीको गैर-अपमानजनक कभरहरू, आदि स्थानीय प्राधिकरणको इजाजतपत्र सर्तहरूको आधारमा देखाउन सकिन्छ। भिडियो रेकर्डिङ ऐन १९८४ ले इजाजतपत्र प्राप्त यौन पसल हरूमा मात्र उपलब्ध भिडियोहरूका लागि R18-मूल्याङ्कन गरिएको वर्गीकरण पेश गर्‍यो। कुनै पनि ग्राहक 18 वर्ष भन्दा कम उमेरको हुन सक्दैन।

लन्डनमा, इजाजतपत्र प्राप्त यौन पसलहरू भएका केही बरोहरू। को जिल्ला सोहो को भित्र वेस्टमिनिस्टर शहर प्रारम्भिक १९६० मा कार्ल सुस्त द्वारा यौन पसलहरूमा को एक मुट्ठी खुलेको थियो, र मध्य-१९७० द्वारा संख्या ५९. गर्न हुर्किसकेका थिए &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sixtiescity.net/Culture/Soho1.htm|title=Soho – A brief history of the area|publisher=Sixties City|accessdate=1 January 2016}}&lt;/ref&gt; ओलम्पिया प्रेस संस्करणहरू सहित हार्डकोर फोटोहरू र उपन्यासहरू बेच्ने नाममात्र &quot;गोप्य&quot; ब्याकरूमहरू थिए।

१९८० को दशकमा, भ्रष्ट पुलिस अधिकारीहरूको शुद्धीकरण र वेस्टमिन्स्टर शहर द्वारा नयाँ र कडा इजाजतपत्र नियन्त्रणहरू, सोहोमा अवैध परिसरहरूमा क्र्याकडाउन निम्त्यायो। १९९० को प्रारम्भमा, लन्डनको ह्याक्नी काउन्सिलले Sh लाई बन्द गर्न खोज्यो! महिला कामुक एम्पोरियम, किनभने तिनीहरूसँग लाइसेन्स थिएन। श! काउन्सिललाई अदालतमा लगे र फलस्वरूप खुला रहने अधिकार जित्यो, किनकि बन्दको लागि पर्याप्त कारणहरू थिएनन्। २००३  मा, [[लन्जरी|अधोवस्त्र]] र [[यौन खेलौना]] पसलहरूको एन समर्स चेनले रोजगार केन्द्रहरूमा पसल सहायकहरूका लागि विज्ञापन गर्ने अधिकार जित्यो, जुन मूल रूपमा यौन उद्योगले के विज्ञापनहरू गर्न सकिन्छ भन्ने प्रतिबन्ध अन्तर्गत प्रतिबन्धित थियो। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/2999892.stm|title=Sex toys chain wins legal fight|date=18 June 2003|website=BBC News}}&lt;/ref&gt;  २००७ मा, [[उत्तर आयरल्यान्ड|उत्तरी आयरल्याण्डको]] यौन पसललाई बेलफास्ट सिटी काउन्सिलले इजाजतपत्र अस्वीकार गरेको थियो। पसलले अपील गर्यो र जित्यो, तर यसलाई हाउस अफ लर्ड्सले उल्ट्यायो। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/6590155.stm|title=Lords back sex shop licence ban|date=25 April 2007|website=BBC News}}&lt;/ref&gt;

इजाजतपत्र बिनाका यौन पसलहरूको इजाजतपत्र वा बन्द, सांस्कृतिक परिवर्तनहरू जस्तै सामान्य सेन्सरशिपमा पर्याप्त छूट र गैर-व्यावसायिक सेक्सको लागि तयार उपलब्धता, र यौन सामग्री अनलाइन उपलब्धताले सोहोको रातो बत्ती जिल्लालाई घटाएको छ। एउटा सानो क्षेत्र। बरोमा १५ वटा इजाजतपत्रप्राप्त यौन पसल हरू छन् र धेरै बाँकी लाइसेन्स नभएका छन्। Islington र Camden प्रत्येकमा धेरै यौन पसलहरू छन्; अघिल्लोसँग तीन अश्लील सिनेमाहरू पनि छन्।

स्कटल्याण्डका यौन पसलहरू सिभिक गभर्नमेन्ट (स्कटल्याण्ड) ऐन १९८२ अन्तर्गत नियमन गरिएका छन्।

=== संयुक्त राज्य अमेरिका ===
[[चित्र:Red_Light_District_-_Ocean_City,_Maryland.jpg|thumb| ओशन सिटी, मेरील्याण्ड मा एक यौन पसल।]]
संयुक्त राज्यमा, १९६० को दशक मा सर्वोच्च अदालतको निर्णयहरूको एक श्रृंखला (संयुक्त राज्यको संविधानको पहिलो संशोधनमा आधारित) ले सामान्यतया यौन पसलहरूलाई वैधानिकता दियो, जबकि अझै पनि राज्य र स्थानीय क्षेत्राधिकारहरूलाई तिनीहरूलाई जोनिङ मार्फत सीमित गर्न अनुमति दिईयो।{{स्रोत नखुलेको|date=August 2012}} जोनिङ नियमहरूले प्राय: पसलहरू शहरको बाहिरी भागमा अवस्थित हुन वा एकल क्षेत्रमा जम्मा गर्ने, वयस्क स्टोरहरू र व्यवसायहरूको एक प्रकारको रातो बत्ती जिल्ला सिर्जना गर्ने गर्दछ। १९८० को दशकमा, लगभग सबै अमेरिकी यौन पसलहरू लगभग पूर्ण रूपमा पुरुष ग्राहकहरूमा उन्मुख थिए।{{स्रोत नखुलेको|date=August 2012}} धेरैमा वयस्क भिडियो आर्केडहरू समावेश गरिएको थियो, र लगभग सबै डिजाइन गरिएको थियो ताकि तिनीहरूका ग्राहकहरू सडकबाट देख्न नपरोस्: तिनीहरूसँग झ्यालहरू थिएनन्, र ढोकाहरू प्रायः L-आकारको मोड समावेश गर्दछ ताकि सडकमा मानिसहरूले देख्न नपरोस्। मा{{स्रोत नखुलेको|date=August 2012}} थप रूपमा, १९८० को दशकको अन्त र १९९० को शुरुवातमा, थिएटर वा आर्केडहरू भएका पसलहरू कहिलेकाहीं सरकारी आदेशद्वारा बन्द गरिन्थ्यो, एड्सको फैलावटलाई उद्धृत गर्दै। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.philly.com/1992-07-30/news/26028281_1_video-booths-bookstores-aids-virus|title=Pa. Officials Shut Down Sections of Philadelphia Adult Bookstores Authorities Cited The Spread of Aids. Sex Acts Were Being Performed in Video Booths, They Said|last=Huntly Collins|date=30 July 1992|work=Philadelphia Inquirer|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805110032/http://articles.philly.com/1992-07-30/news/26028281_1_video-booths-bookstores-aids-virus|archive-date=5 August 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805110032/http://articles.philly.com/1992-07-30/news/26028281_1_video-booths-bookstores-aids-virus |date=2016-08-05 }}&lt;/ref&gt;

एकातिर, त्यहाँ &quot;नरम&quot; उत्पादन लाइनहरू तर्फ झुकाव, यूकेको एन समर्ससँग मिल्दोजुल्दो स्टोरहरू छन्।{{स्रोत नखुलेको|date=August 2012}} अर्कोतर्फ, त्यहाँ पसलहरू छन् जुन विशेष रूपमा सेक्स-सकारात्मक संस्कृतिबाट विकसित भएको छ, जस्तै [[सान फ्रान्सिस्को|सान फ्रान्सिस्कोको]] गुड भाइब्रेसनहरू र जान्ड्रिया । पसलहरूको पछिल्लो वर्गहरू धेरै सचेत रूपमा सामुदायिक-उन्मुख व्यवसायहरू, व्याख्यान श्रृंखलाहरू प्रायोजित गर्ने र यौन-सम्बन्धित स्वास्थ्य समस्याहरूमा सक्रिय रूपमा संलग्न हुने, इत्यादि हुन्छन्।

== यो पनि हेर्नुहोस् ==

* सेक्स मेसिन
* कामुक फर्नीचर
* [[यौन खेलौना]]

== सन्दर्भहरू ==
 {{Pornography|state=collapsed}}{{Authority control}}
[[श्रेणी:अश्लील चित्रण]]
[[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]]</text>
      <sha1>cgchi30es40rb3e5bcz20nu0hc6sadq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपाली अस्ट्रेलियाली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125930</id>
    <revision>
      <id>1393285</id>
      <parentid>1321301</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T12:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1393285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6454" sha1="4x95utncp8m7ikkeeyl8r5o8a4flimg" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = नेपाली अस्ट्रेलियाली
| image            = 
| image_caption    = 
| population       = १३८,४६३ (२०२१, पुर्खा अनुसार)&lt;br /&gt;१२२,५०६ (२०२१, जन्म देश द्वारा)&lt;ref&gt;[https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/cultural-diversity-census/2021 ABS - Census 2021 - Cultural Diversity Summary]&lt;/ref&gt;
| popplace         = [[सिड्नी]]{{·}}[[मेलबर्न]]
| languages        = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]]{{·}}[[नेपाली भाषा|नेपाली]]
| religions        = बहुमत [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]]{{·}}[[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]]{{·}}&lt;br /&gt;[[किराँत धर्म]]{{·}}[[इसाई धर्म|ईसाई धर्म]] अल्पसंख्यकहरू
| related-c        = [[गैरआवासीय नेपाली]]
}}
[[Category:Articles using infobox ethnic group with image parameters|ΒNepalese Australians]]
'''नेपाली अष्ट्रेलिया''' वा '''नेपाली अस्ट्रेलियालीहरू अस्ट्रेलियामा''' [[अस्ट्रेलिया|रहेका]] नागरिक/स्थायी बासिन्दा हुन् जसको जातीय उत्पत्ति पूर्ण वा आंशिक रूपमा [[नेपाल|नेपालमा]] रहेको छ। [[नेपाल|नेपालीहरू]] सन् १९६० देखि अस्ट्रेलियामा बस्न थालेका थिए ।{{स्रोत नखुलेको|date=December 2014}}

== ल्होत्साम्पा शरणार्थी ==
नेपालका विभिन्न शरणार्थी शिविरमा बसेका झण्डै ५ हजार [[ल्होत्साम्पा]] वा [[भुटानी शरणार्थी|भुटानी शरणार्थीलाई]] अष्ट्रेलियामा पुनर्स्थापना गरिएको छ । उनीहरुले मूलधारको नेपालीसँग साझा भाषा र संस्कृति साझा गर्छन् । &lt;ref&gt;[http://www.bhutanese-resettlement.info/: Bhutanese resettlement]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

१९९० देखि भुटानबाट जबरजस्ती विस्थापित भएका ११०,०००  भन्दा बढी जातीय नेपालीहरू नेपालको पूर्वी भागमा रहेका शरणार्थी शिविरहरूमा अस्थायी रूपमा बसोबास गर्दै आएका छन्। १५ वर्षको निर्वासनपछि उनीहरु अहिले अष्ट्रेलिया, अमेरिका र युरोपमा पुनर्वास गर्दैछन् । पुनर्वास कार्यक्रमको अन्त्यसम्ममा करिब ५,००० भुटानी अस्ट्रेलियामा रहने अनुमान गरिएको छ। &lt;ref&gt;[http://www.bhutaneserefugees.com/: Bhutanese refugee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131114000638/http://www.bhutaneserefugees.com/: |date=2013-11-14 }}&lt;/ref&gt;

== अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरू ==
अष्ट्रेलियाका विश्वविद्यालयमा भर्ना हुने नेपाली विद्यार्थीको संख्या बढ्दै गएको छ । [[माओवादी जनयुद्ध|माओवादी विद्रोह]] र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०१५ को गोरखा भूकम्पका]] कारण उत्पन्न भएको अस्थिरताले नेपाली विद्यार्थीहरू अष्ट्रेलिया जान बाध्य भएका छन् । संघीय सरकारको अष्ट्रेलियन एजुकेशन इन्टरनेशनल (AEI) को २००७ को तथ्याङ्कले देखाउँछ कि सेप्टेम्बरदेखि १२ महिनाको अवधिमा नेपालबाट विद्यार्थीहरूले ५०४ प्रतिशत अर्थात् २८८४ विद्यार्थीहरू बढेका छन्। &lt;ref&gt;[http://www.theaustralian.com.au/higher-education/huge-increase-in-nepalese-students/story-e6frgcjx-1111114904963: The Australian - Huge increase in Nepalese students] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== उल्लेखनीय नेपाली अस्ट्रेलियालीहरू ==

* Dichen Lachman, अष्ट्रेलियाली अभिनेत्री
* [[शेष घले]], व्यापारी
* [[पायल शाक्य]], पूर्व मिस नेपाल

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
{{Portal|Australia|Nepal
}}

* नेपाल सम्बन्धित विषयहरूको सूची
* गैरआवासीय नेपाली
* नेपाली न्युजिल्याण्ड
* नेपाल–अष्ट्रेलिया सम्बन्ध

== सन्दर्भहरू ==
{{Reflist}}

== बाह्य लिङ्कहरू ==
* [http://www.naa.org.au/ नेपाली अष्ट्रेलिया संघ]
* [http://nepaleseaustralian.com.au/ नेपाली अस्ट्रेलियन अनलाइन न्यूज पोर्टल]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Asian Australians}}
{{Ethnic groups in Australia}}</text>
      <sha1>4x95utncp8m7ikkeeyl8r5o8a4flimg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लेकम गाउँपालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126689</id>
    <revision>
      <id>1393320</id>
      <parentid>1390087</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T01:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1393320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7720" sha1="mfm6og8syxi5qv2en4symgg3864nhi7" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_map = लेकम गाउँपालिका#दार्चुला जिल्ला#सुदूरपश्चिम प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-darchula/lekam?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
रामदत्त जोशी &lt;small&gt;  ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
माधवी जोशी &lt;small&gt; ([[नेकपा (एमाले)]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 83.98&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&amp;district=71&amp;municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 13743
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|29.68|80.45|display=title,inline|region:NP_type:adm2nd_source:unmaps-enwiki}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०९३
| blank_name               = केन्द्र 
| blank_info               = साविक [[खरकडा]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [https://lekammun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[दार्चुला जिल्ला]]का ७ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}&lt;/ref&gt; २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[शरमौली]], [[लाली, दार्चुला|लाली]], [[खरकडा]] र [[रिठाचौपाटा]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १३,७४३ रहेको छ भने यहाँ ३,०३० घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ लेकम गाउँपालिकाको वडागत विवरण
|-
! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[शरमौली]] (१-३, ७,९) || २,३४२ || १०.५९ || २२१.१५
|-
| २ || [[शरमौली]] (४-६, ८) र [[लाली, दार्चुला|लाली]] (५, ७-८) || २,३०५ || १६.६३ || १३८.६०
|-
| ३ || [[लाली, दार्चुला|लाली]] (१-४, ६,९) || १,७७५ || २१.७७ || ८१.५३
|-
| ४ || [[खरकडा]] || २,६७८ || १६.०६ || १६६.७५
|-
| ५ || [[रिठाचौपाटा]] (२-३, ८-९) || २,५४० || १२.४६ || २०३.८५
|-
| ६ || [[रिठाचौपाटा]] (१, ४-७) || २,१०३ || ६.५३ || ३२२.०५
|-
! colspan=&quot;2&quot; | जम्मा !! १३,७४३ !! ८३.९८ !! १६३.६५
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{दार्चुला जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcdarchula.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, दार्चुला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921133719/http://ddcdarchula.gov.np/ |date=2020-09-21 }}

[[श्रेणी:दार्चुला जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>mfm6og8syxi5qv2en4symgg3864nhi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1393322</id>
      <parentid>1393320</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T02:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>पर्वत सुवेदी</username>
        <id>31224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1393322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7742" sha1="4jjrcehbezhcln1ghw7q7kr3r45bcbe" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- आधारभूत जानकारी  --&gt;| name                     = 
| other_name               =
| native_name              = 
| nickname                 =
| settlement_type          = [[गाउँपालिका]]
| motto                    = &lt;!-- images and maps  --&gt;
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| image_flag               =
| image_seal               =
| image_map                =
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = 
| pushpin_map = लेकम गाउँपालिका#दार्चुला जिल्ला#सुदूरपश्चिम प्रदेश#नेपाल
&lt;!-- अवस्थिति--&gt;
| subdivision_type = [[देश]]
| subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}}
| subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]]
| subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]]
| subdivision_name2 = [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]]
|&lt;!-- राजनीति--&gt;
| government_footnotes     =&lt;ref name=&quot;निर्वाचन २०७९&quot;&gt;{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-darchula/lekam?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = 
| leader_title             = अध्यक्ष
| leader_name              = 
रामदत्त जोशी &lt;small&gt;  ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]])
| leader_title1            = उपाध्यक्ष
| leader_name1             = 
माधवी जोशी &lt;small&gt; ([[नेकपा (एमाले)]])
| established_title        = स्थापित
| established_date         = २७ फागुन २०७३
| unit_pref                = &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes           =
| area_total_km2           = 83.98&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
|population_as_of         = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;&gt;{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&amp;district=71&amp;municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;
| population_total         = 13743
| population_density_km2   = auto
| population_blank1_title  = Ethnicities
&lt;!-- साधारण जानकारी  --&gt;| timezone                 = [[नेपाली समय]]
| utc_offset               = +५:४५
| timezone_DST             =
| utc_offset_DST           =
| coordinates              = {{coord|29.68|80.45|display=title,inline|region:NP_type:adm2nd_source:unmaps-enwiki}}
| elevation_footnotes      = &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
| elevation_m              = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --&gt;
| postal_code_type         = 
| postal_code              = 
| area_code                = +९७७-०९३
| blank_name               = केन्द्र 
| blank_info               = साविक [[खरकडा]] गाविसको कार्यालय
| website                  = [https://lekammun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]
| footnotes                =
}}

'''{{पृष्ठको नाम}}''' [[दार्चुला जिल्ला]]का ७ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो।&lt;ref name=&quot;गाउँपालिका वा नगरपालिका&quot;&gt;{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}&lt;/ref&gt; २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[शरमौली]], [[लाली, दार्चुला|लाली]], [[खरकडा]] र [[रिठाचौपाटा]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए।

==जनसङ्ख्या==
[[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १३,७४३ रहेको छ भने यहाँ ३,०३० घरधुरी रहेका छन्।&lt;ref name=&quot;जनगणना २०७८&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ लेकम गाउँपालिकाको वडागत विवरण
|-
! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.)
|-
| १ || [[शरमौली]] (१-३, ७,९) || २,३४२ || १०.५९ || २२१.१५
|-
| २ || [[शरमौली]] (४-६, ८) र [[लाली, दार्चुला|लाली]] (५, ७-८) || २,३०५ || १६.६३ || १३८.६०
|-
| ३ || [[लाली, दार्चुला|लाली]] (१-४, ६,९) || १,७७५ || २१.७७ || ८१.५३
|-
| ४ || [[खरकडा]] || २,६७८ || १६.०६ || १६६.७५
|-
| ५ || [[रिठाचौपाटा]] (२-३, ८-९) || २,५४० || १२.४६ || २०३.८५
|-
| ६ || [[रिठाचौपाटा]] (१, ४-७) || २,१०३ || ६.५३ || ३२२.०५
|-
! colspan=&quot;2&quot; | जम्मा !! १३,७४३ !! ८३.९८ !! १६३.६५
|}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}
{{दार्चुला जिल्लाका स्थानीय तहहरू}}

==बाह्य कडीहरू==
*[http://www.ddcdarchula.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, दार्चुला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921133719/http://ddcdarchula.gov.np/ |date=2020-09-21 }}

[[श्रेणी:दार्चुला जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]]
[[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]]</text>
      <sha1>4jjrcehbezhcln1ghw7q7kr3r45bcbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेपालको राष्ट्रपतीय निर्वाचन, २०७९</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129930</id>
    <revision>
      <id>1393331</id>
      <parentid>1387048</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>Subash_Nemwang.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No license since 22 October 2026 को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1393331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23258" sha1="kuz5xhu0a3xs1jimwdk78rq9xmf22bc" xml:space="preserve">{{Infobox election
| election_name        = नेपालको राष्ट्रपतिय निर्वाचन, २०७९
| type                 = presidential
| ongoing              = no
| country              = नेपाल
| previous_election    = नेपालको राष्ट्रपतिय निर्वाचन, २०७४
| previous_year        = २०७४
| next_election        = नेपालको राष्ट्रपतिय निर्वाचन, २०८४
| next_year            = २०८४
| election_date        = वि.सं. २०७९ फागुन २५
| registered           = ८८१

&lt;!-- नेपाली कांग्रेस --&gt;
| image1     = {{CSS image crop|Image =President Ram Chandra Poudel, Official portrait (January 2024).jpg|bSize = 90}}
| candidate1 = [[रामचन्द्र पौडेल]]
| party1     = [[नेपाली काङ्ग्रेस]]
| electoral_vote1 = '''३३,८०२'''
| percentage1 = '''६५.५४%'''

&lt;!-- नेपाक ( एमाले) --&gt;

| image2 = {{CSS image crop|Image =Subaschandra Nemwang.png|bSize = 91}}
| candidate2= [[सुवासचन्द्र नेम्वाङ]]
| party2 = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]
| electoral_vote2 = १५,५१८
| percentage2 = ३१.४६%

| title = [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]
| before_party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]
| before_election = [[विद्यादेवी भण्डारी]]
| after_party = नेपाली काङ्ग्रेस
| after_election = [[रामचन्द्र पौडेल]]
}}
'''नेपालको राष्ट्रपतिय निर्वाचन, २०७९''' [[नेपाल]]मा [[शाह वंश|राजतन्त्र]]को अन्त्य भएपछि तेस्रो [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] छान्नको लागि वि.सं. २०७९ फागुन २५ मा निर्वाचन भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1255454 |title=राष्ट्रपति निर्वाचनको कार्यतालिका : १३ फागुनमा उम्मेदवारी, २५ गते चुनाव |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2023-03-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.setopati.com/politics/87749/ |title=कसरी चुनिन्छन् राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति? |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2023-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313022240/https://www.setopati.com/politics/87749/ |archive-date=2023-03-13 }}&lt;/ref&gt; वि.सं. [[नेपालको राष्ट्रपतीय निर्वाचन, २०७२|२०७२]]मा भएको राष्ट्रपति निर्वाचनबाट राष्ट्रपति बनेकी [[विद्यादेवी भण्डारी]]को कार्यकाल वि.सं. २०७९ फागुन २९ मा सकिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2023/03/1275220 |title=पौडेल राष्ट्रपति निर्वाचित भएको जानकारी शीतल निवासलाई |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2023-03-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/c9rdk62e07po |title=विद्यादेवी भण्डारीः संसद्‌मा अन्तिम सम्बोधन गर्दै राष्ट्रपतिले औँल्याइन् देशका समस्या |date=2023-02-10 |website=बिबिसी नेपाली |language=नेपाली |accessdate=2023-03-13}}&lt;/ref&gt; [[नेपालको संविधान २०७२|नेपालको संविधान]]मा भएको संवैधानिक व्यवस्था बमोजिम दुई कार्यकालको लागि मात्र एक व्यक्ति राष्ट्रपति बन्न सक्ने प्रावधान रहेको छ।

== चयन प्रक्रिया ==
[[नेपालको राष्ट्रपति]] निर्वाचक मण्डलका सबै सदस्यहरूको बहुमतबाट निर्वाचित हुने गर्दछ। यदि कुनै पनि उम्मेदवार निर्वाचित हुन नसकेको खण्डमा पहिलो चरणको शीर्ष दुई उम्मेदवारहरू बीच समान बहुमत अन्तर्गत दोस्रो चरणको निर्वाचन आयोजित गर्ने गरिन्छ। पछिल्ला मतहरूमा खाली, अवैध र अनुपस्थित मतहरू सहित कुल मत हुने भएकाले, यो सम्भव छ कि पहिलो र दोस्रो चरणमा कुनै पनि उम्मेदवारहरू निर्वाचित हुन सक्दैनन्। त्यसपछि दोस्रो चरणमा भए जस्तै सोही उम्मेदवारहरू बीच तेस्रो निर्वाचन हुन सक्छ। वैध मतको बहुमत प्राप्त उम्मेदवार त्यसपछि राष्ट्रपति निर्वाचित हुन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lawcommission.gov.np/np/?p=1464|title=भाग–६ राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति|website=नेपाल कानुन आयोग|accessdate=१३ फागुन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20230225123752/https://lawcommission.gov.np/np/?p=1464|archive-date=2023-02-25}}&lt;/ref&gt;

[[नेपालको संविधान २०७२]]को भाग ६, धारा ६४ ले राष्ट्रपति पदका लागि निम्न योग्यताहरू तोकेको छ:

# देहायको योग्यता भएको व्यक्ति राष्ट्रपति हुनका लागि योग्य हुनेछः–
#* सङ्घीय संसदको सदस्य हुन योग्य भएको,
#* कम्तीमा पैंतालिस वर्ष उमेर पूरा भएको, र
#* कुनै कानूनले अयोग्य नभएको।
# उपधारा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दुई पटक राष्ट्रपति निर्वाचित भइसकेको व्यक्ति राष्ट्रपतिको निर्वाचनमा उम्मेदवार हुन सक्ने छैन।

== निर्वाचन तालिका ==
[[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]ले वि.सं. २०७९ माघ १६ गते आगामी राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको निर्वाचनको कार्यतालिका घोषणा गरेको थियो।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=30 January 2023 |title =राष्ट्रपति उपराष्ट्रपतिको निर्वाचन मिति घोषणा |url=https://election.gov.np/admin/public//storage/Presidential%20Ection/Scan%20press%20realese.pdf |access-date=5 मार्च 2023 |website= [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)]] |language=नेपाली}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/106272/2023-01-30 |title=यस्तो छ राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिकाे निर्वाचन तालिका |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2023-03-13 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+राष्ट्रपति निर्वाचन तालिका
| फागुन १०
| प्रारम्भिक मतदाता नामावली प्रकाशन
|-
| १० - १२ फागुन
| मतदाता नामावलीमा दाबी र छानबिन
|-
|१२ फागुन
|अन्तिम मतदाता नामावली प्रकाशन
|-
| १३ फागुन
| उम्मेदवारहरूको मनोनयन
|-
|१४ - १६ फागुन
| मनोनयनमा छानबिन
|-
| १६ फागुन
|उम्मेदवारीको अन्तिम नामावली प्रकाशन
|-
| २५ फागुन
|''''चुनावको मिति''''
|}

== निर्वाचक मण्डल ==
निर्वाचक मण्डल, २०७९ मा ८८२ सदस्यहरूको बनाइएको छ, जसमध्ये ३३२ सङ्घीय संसद र ५५० [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]हरूबाट छन्, जसको सम्बन्धित मतभार ७९ र ४८ प्रत्येक छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsofnepal.com/2023/02/26/555872/|title=राष्ट्रपति पदमा रामचन्द्र र सुवासचन्द्रबीच प्रतिष्पर्धा हुने|website=न्युज अफ नेपाल|language=|accessdate=2023-02-26}}&lt;/ref&gt;

=== निर्वाचक मण्डल संरचना ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |दल
!प्रतिनिधि सभा
!राष्ट्रिय सभा
!प्रदेश सभा
!कुल मतदाता
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Nepali Congress}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]
|८८{{Efn|१ निलम्बित सांसद बाहेक|name=NCSUS}}
|१०
|१७५
|२७३
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]
|७९
|१८
|१६२
|२५९
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]]
|३१
|१६
|८५
|१३२
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा एस]]
|१०
|८
|२५
|४३
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|१४
|०
|२८
|४२
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|People's Socialist Party, Nepal}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जनता समाजवादी पार्टी]]
|११
|३
|२३
|३७
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Janamat Party}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[जनमत पार्टी]]
|६
|०
|१६
|२२
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Rastriya Swatantra Party}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]
|१९
|०
|०
|१९
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Loktantrik Samajwadi Party, Nepal}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल|लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी]]
|४
|१
|१२
|१७
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Nagrik Unmukti Party}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]]
|४
|०
|१२
|१६
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Nepal Workers Peasants Party}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]]
|१
|०
|३
|४
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Rastriya Janamorcha}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]]
|१
|१
|१
|३
|-
| bgcolor=&quot;palevioletred&quot; |
|[[नेपाल समाजवादी पार्टी]]
|१
|०
|२
|३
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Hamro Nepali Party}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[हाम्रो नेपाली पार्टी]]
|०
|०
|२
|२
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Independent}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ]]
|३
|२
|४
|९
|-
! colspan=&quot;2&quot; |कुल
!२७२{{Efn|२ खाली सिट र १ निलम्बित सांसद बाहेक|name=pratinidhi}}
!५९
!५५०
!८८१
|}

===निर्वाचक मण्डल मत महत्व संरचना===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |राजनीतिक दल
!प्रतिनिधि सभा
!राष्ट्रिय सभा
!प्रदेश सभा
!कुल मतदाता
!प्रतिशत
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Nepali Congress}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]
|६,९५२
|७९०
|८,४००
|१६,१४२
|३०.७२
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]
|६,२४१
|१,४२२
|७,७७६
|१५,४३९
|२९.३८
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]]
|२,४४९
|१,२६४
|४,०८०
|७,७९३
|१४.८३
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा एस]]
|७९०
|६३२
|१,२००
|२,६२२
|४.९९
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]
|१,१०६
|०
|१,३४४
|२,४५०
|४.६६
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|People's Socialist Party, Nepal}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जनता समाजवादी पार्टी]]
|८६९
|२३७
|१,१०४
|२,२१०
|४.२१
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Rastriya Swatantra Party}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]
|१५०१
|०
|०
|१,५०१
|२.८६
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Janamat Party}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[जनमत पार्टी]]
|४७४
|०
|७६८
|१,२४२
|२.३६
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Loktantrik Samajwadi Party, Nepal}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल|लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी]]
|३१६
|७९
|५७६
|९७१
|१.८५
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Nagrik Unmukti Party}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]]
|३१६
|०
|५७६
|८९२
|१.७०
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Nepal Workers Peasants Party}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]]
|७९
|०
|१४४
|२२३
|०.४२
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Rastriya Janamorcha}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]]
|७९
|७९
|४८
|२०६
|०.३९
|-
| bgcolor=&quot;palevioletred&quot; |
|[[नेपाल समाजवादी पार्टी]]
|७९
|०
|९६
|१७५
|०.३३
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Hamro Nepali Party}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[हाम्रो नेपाली पार्टी]]
|०
|०
|९६
|९६
|०.१८
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Independent}}&quot; |&lt;br /&gt;
|[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ]]
|२३७
|१५८
|१९२
|५८७
|१.१२
|-
! colspan=&quot;2&quot; |जम्मा
!२१,४८८
!४,६६१
!२६,४००
!५२,५४९
!१००
|}

== उम्मेदवार ==
=== नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी) ===
{{main|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |चित्र
!उम्मेदवार
!हालको वा 
अघिल्लो पदहरू
!प्रदेश
!घोषणा
!सन्दर्भ
|-
| style=&quot;background:{{Party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}};&quot; |
| 
|[[सुवासचन्द्र नेम्वाङ]]
११ मार्च १९५३ ({{Age in years|1953|03|11|2023|02|25}})
|[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|नेपालको संविधान सभाका अध्यक्ष]] (२००८–२०१५)
----[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला]] राज्यमन्त्री (सन् १९९४–१९९५)
[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य (सन् १९९९–२००२, सन् २०१८ देखि)
----[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|संविधान सभा सदस्य]] (२००७–२०१७)
----[[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] सदस्य (१९९१–१९९३, १९९५–१९९९)
|[[कोशी प्रदेश]]
|१३ फागुन २०७९
|
|}

=== नेपाली कांग्रेस ===
{{main|नेपाली कांग्रेस}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |चित्र
!उम्मेदवार
!हालको वा 
अघिल्लो पदहरू
!प्रदेश
!घोषणा
!सन्दर्भ
|-
| style=&quot;background:{{Party color|Nepali Congress}};&quot; |
|[[चित्र:Ramchandra_paudel.jpg|175x175पिक्सेल]]
|[[रामचन्द्र पौडेल]]
१५ अक्टोबर १९४४ ({{Age in years|1944|10|15|2023|02|25}})
|[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]का सभामुख (१९९४–१९९९)
----उपप्रधानमन्त्री तथा गृहमन्त्री (२०००–२००२)
----[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य  (१९९१–१९९४, १९९४–२००२, २०२२ देखि)
----संविधान सभा सदस्य (२००८–२०१७)
|[[गण्डकी प्रदेश]]
|१३ फागुन २०७९
|
|}

== नतिजा ==

=== राष्ट्रपति ===
{| class=&quot;wikitable centre&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+नतिजा
! colspan=2 rowspan=2 scope=col | उम्मेदवार
!scope=col rowspan=2 | राजनीतिक दल	
!colspan=3| मतदान
!scope=col rowspan=2 | कुल&lt;br&gt;मतहरू
!scope=col rowspan=2 | %
|-
!सङ्घीय
!प्रादेशिक
!कुल
|-
| bgcolor=&quot;#00800&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[रामचन्द्र पौडेल]]
| align=&quot;left&quot; |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]
|२१४
|३५२
|५६६
|{{formatnum:३३,८०२}} 
|६८.५४
|-
| bgcolor=#DC241F| 
|align=left| [[सुवासचन्द्र नेम्वाङ]]
|align=left| [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]
|९८
|१६२
|२६०
|{{formatnum:१५,५१८}} 
|३१.४६
|-
|colspan=8|
|-
| align=left colspan=3  | वैध मतहरू
|३१२
|५१४
|{{formatnum:१०२६}} 
|{{formatnum:४९३२०}} 
|९९.४०
|-
| align=left colspan=3  | खाली मतहरू
|१
|४
|५
|{{formatnum:२७१}} 
|०.६०
|- style=font-weight:bold
| align=left colspan=3  | कुल
|३१३
|५१८
|८३१
|{{formatnum:४९५९१}} 
|१००
|-
| align=left colspan=3  | दर्ता मतदाता / मतदान	
| ३३१
| ५५०
| ८८१
| {{formatnum:५२५४९}}
| ९४.३२
|}

== यो पनि हेर्नुहोस् ==
* [[नेपालको राष्ट्रपतीय निर्वाचन, २०७२|नेपालको राष्ट्रपतिय निर्वाचन, २०७२]]

== टिप्पणीहरू==
{{Notelist}}

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

{{नेपालका राष्ट्रपतिय निर्वाचनहरू}}

[[श्रेणी:नेपालको राष्ट्रपतिय निर्वाचनहरू]]</text>
      <sha1>kuz5xhu0a3xs1jimwdk78rq9xmf22bc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भाषा नीति</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132391</id>
    <revision>
      <id>1393310</id>
      <parentid>1371781</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T16:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1393310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5622" sha1="ilnnd8mtt0ne352ze0do8xsgot264lo" xml:space="preserve">'''भाषा नीति''' एक अन्तःविषय शैक्षिक क्षेत्र हो। क्षेत्रको रूपमा, [[भाषा]] नीतिलाई भाषा योजना भनेर चिनिन्थ्यो र अन्य क्षेत्रहरू जस्तै भाषा विचारधारा, भाषा पुनरुत्थान, भाषा शिक्षा, अन्यसँग सम्बन्धित छ। भाषा नीतिलाई धेरै तरिकामा परिभाषित गरिएको छ। 

== परिभाषा ==
भाषा नीति फराकिलो छ, तर यसलाई तीन भागमा वर्गीकृत गर्न सकिन्छ। स्पोल्स्की बर्नार्ड तर्क गर्छन्, &quot;एक उपयोगी पहिलो चरण भनेको वाणी समुदायको भाषा नीतिको तीन घटकहरू बीचको भिन्नता हो: (१) यसको भाषा अभ्यासहरू - यसको भाषिक भण्डार बनाउने प्रजातिहरू बीच चयन गर्ने बानी ढाँचा; (२) यसको भाषा विश्वास वा विचारधारा - भाषा र भाषा प्रयोगको बारेमा विश्वासहरू; र (३) कुनै पनि प्रकारको भाषा हस्तक्षेप, योजना, वा व्यवस्थापनद्वारा त्यो अभ्यासलाई परिमार्जन वा प्रभाव पार्ने कुनै विशेष प्रयास।&quot;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Spolsky|first1=Bernard|title=Language Policy|url=https://archive.org/details/languagepolicy0000spol_h6w9|date=2004|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge}}&lt;/ref&gt;

== कार्यान्वयन ==
धेरै [[देश]]हरूमा एक विशेष भाषा वा भाषाहरूको सेटको प्रयोगलाई समर्थन गर्न वा निरुत्साहित गर्न डिजाइन गरिएको भाषा नीति छ। यद्यपि राष्ट्रहरूले ऐतिहासिक रूपमा भाषा नीतिहरू प्राय: अरूको खर्चमा एउटा [[आधिकारिक भाषा]]लाई प्रवर्द्धन गर्न प्रयोग गरेका छन्, धेरै देशहरूले अब क्षेत्रीय र जातीय भाषाहरूको संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्ने नीतिहरू बनाएका छन् जसको व्यवहार्यता खतरामा छ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Arzoz, X., 'The Nature of Language Rights'. Journal on Ethnopolitics and Minority Issues in Europe (2007): 13.&lt;/ref&gt; वास्तवमा, भाषिक अल्पसंख्यकहरूको आफ्नो क्षेत्राधिकार भित्रको अस्तित्वलाई आन्तरिक एकताको लागि सम्भावित खतराको रूपमा लिइए पनि राज्यहरूले पनि अल्पसंख्यकहरूलाई भाषिक अधिकार प्रदान गर्नु उनीहरूको दीर्घकालीन हितमा नागरिकहरूको विश्वास प्राप्त गर्ने माध्यम हुन सक्छ भन्ने कुरा बुझ्छन्।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

आजको संसारमा सांस्कृतिक र भाषिक विविधताको संरक्षण धेरै वैज्ञानिकहरू, कलाकारहरू, लेखकहरू, राजनीतिज्ञहरू, भाषिक समुदायका नेताहरू, र भाषिक मानव अधिकारका रक्षकहरूको लागि प्रमुख चिन्ताको विषय हो। हाल विश्वमा बोलिने ६००० भाषाहरूमध्ये आधाभन्दा बढी भाषाहरू २१ औं शताब्दीमा लोप हुने खतरामा रहेको अनुमान गरिएको छ।&lt;ref&gt;[[Ghil'ad Zuckermann|Zuckermann, Ghil'ad]], [http://www.theaustralian.com.au/higher-education/opinion/stop-revive-and-survive/story-e6frgcko-1226385194433 &quot;Stop, revive and survive&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160719113915/http://www.theaustralian.com.au/higher-education/opinion/stop-revive-and-survive/story-e6frgcko-1226385194433 |date=2016-07-19 }}, ''The Australian Higher Education'', June 6, 2012.&lt;/ref&gt;

== भाषा नियामकहरू ==

* [[केन्द्रीय हिन्दी निर्देशालय]]
* [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:भाषा नीति]]</text>
      <sha1>ilnnd8mtt0ne352ze0do8xsgot264lo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सभामुख</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135363</id>
    <revision>
      <id>1393332</id>
      <parentid>1173004</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T07:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>Subash_Nemwang.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No license since 22 October 2026 को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1393332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1767" sha1="4g8d78qujrgr62nm91rua9i7kftu8oz" xml:space="preserve">एक '''सभामुख''', विशेष गरी एक विधायी निकाय, वा  यसको अध्यक्ष अधिकारी हो। वक्ताको आधिकारिक भूमिका बहसलाई मध्यस्थता गर्ने, कार्यविधिमा निर्णय गर्ने, मत परिणाम घोषणा गर्ने र यस्तै कुरा हो। वक्ताले निर्णय गर्छ कि कसले बोल्न सक्छ र चेम्बर वा हाउसको प्रक्रिया तोड्ने सदस्यहरूलाई अनुशासन दिने अधिकार छ। वक्ताले प्रायः व्यक्तिमा शरीरको प्रतिनिधित्व गर्दछ, औपचारिक र केही अन्य परिस्थितिहरूमा शरीरको आवाजको रूपमा।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=7 things you may not know about Speakers of Parliament |url=https://www.ipu.org/news/news-in-brief/2021-09/7-things-you-may-not-know-about-speakers-parliament |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320085921/https://www.ipu.org/news/news-in-brief/2021-09/7-things-you-may-not-know-about-speakers-parliament |archive-date=2022-03-20 |access-date=2022-05-04 |website=Inter-Parliamentary Union |language=en}}&lt;/ref&gt;

== यो पनि हेर्नुहोस् ==

* [[लोक सभा अध्यक्ष]]

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:सभामुख]]</text>
      <sha1>4g8d78qujrgr62nm91rua9i7kftu8oz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सूर्यमान दोङ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136030</id>
    <revision>
      <id>1393326</id>
      <parentid>1350788</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T04:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>Surya_Man_Dong.jpg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No license since 22 October 2026 को कारणले हटाएका कारण ।</comment>
      <origin>1393326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10089" sha1="88sw4iq5j90tea3brquy737ql7rmn5x" xml:space="preserve">{{short description|नेपाली राजनीतिज्ञ}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = 
| name                = सुर्य मान तामाङ (दोङ)
| image               =
| office              = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य
| term_start          = २०७९ पुष ७
| term_end            = २०८२ भदौ २७
| constituency        = [[काभ्रेपलान्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]]
| predecessor         = [[Ganga_Bahadur_Tamang|गंगा बहादुर तामाङ]], [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]]
| successor         = मधुकुमार चौलागाईं, [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]
| party               = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]
| nationality         = [[नेपाली]]
| office1            = [[ऊर्जा,_जलस्रोत_तथा_सिँचाइ_मन्त्रालय_(नेपाल) | ऊर्जा]] राज्यमन्त्री
| term_start1         = २०६८ कार्तिक २२
| term_end1           = २०६९ वैशाख २२
| president1 = [[रामवरण यादव]]
| prime_minister1 = [[बाबुराम भट्टराई]]
| predecessor1       = रामजी शर्मा
| successor1         = सत्य नारायण भगत
| office2            = [[नेपालको_पहिलो_संविधान_सभा | संविधान सभा]] सदस्य
| term_start2         = २०६५ जेठ १५
| term_end2           = २०६९ जेठ १५
| predecessor2       = शिव बहादुर देउजा
| successor2         = [[Tirtha Bahadur Lama | तिर्थ बहादुर लामा]]
| constituency2        = [[काभ्रेपलान्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]]
| birth_date         = २०२७ बैशाख १&lt;br/&gt;{{Birth date and age|1970|04|14|df=y}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=को हुन सुर्यमान दोङ लालध्वज?|url=https://mediachok.com/2022/11/9330/ |access-date=2022-12-12 |website=mediachok.com|language=ne}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[मुक्पा]], [[तेमाल गाउँपालिका]], [[काभ्रेपलान्चोक]],[[नेपाल]]
| citizenship        = [[नेपाली]]
| party              = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]
| parents            = {{unbulleted list|इमान सिंह दोङ|माईली माया तामाङ}}
}}
'''सुर्य मान तामाङ (दोङ)''' (जन्म: २०२७ बैशाख १) नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। उनी [[नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी]]सँग आबद्ध छन्। उनले संविधानसभा तथा प्रतिनिधि सभामा सदस्यका&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maoist Centre’s Taman secures win in Kavre-1 |url=https://english.headlinenepal.com/details/27465}}&lt;/ref&gt; रूपमा काम गरेका छन्। उनले प्रधानमन्त्री [[बाबुराम भट्टराई]]को मन्त्रिपरिषद्‌मा २०६८ कार्तिक २२ देखि २०६९ वैशाख २२ ऊर्जा राज्यमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए।

== प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा ==
सुर्य मान दोङ तामाङको जन्म २०२७ बैशाख १ मा बागमती प्रदेश अन्तर्गत [[तेमाल गाउँपालिका]]को वडा नं. ९, मुक्पा, काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा भएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=नेता परिचय: सुर्य मान दोङ तामाङ |url=https://mediachok.com/2022/11/9330/
 |language=ne}}&lt;/ref&gt; उनी तामाङ जातीय समुदायका हुन्। उनले तेमालमा नै  औपचारिक शिक्षा प्राप्त गरेका थिए र कम उमेरमै राजनीतिक सक्रियतामा संलग्न भएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=सुर्य मान दोङ तामाङको राजनीतिक यात्रा |url=https://radioroshi.org.np/archives/1779
 |language=ne}}&lt;/ref&gt;

== राजनीतिक जीवन ==
तामाङ २०४० को दशकमा वामपन्थी राजनीतिमा संलग्न भएका थिए र २०५१ [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी)]]मा आबद्ध भए। नेपाली सशस्त्र द्वन्द्वको समयमा उनी काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा पार्टीको राजनीतिक संगठनमा सक्रिय थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=सुर्य मान दोङ तामाङ: जीवन र राजनीति |url=https://www.sarakhabar.com/24427/2022/03/21/14/48/40/|language=ne}}&lt;/ref&gt;

द्वन्द्व समाप्ति र विस्तृत शान्ति सम्झौता पछि उनले [[एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी)]]भित्र आफ्नो राजनीतिक यात्रा निरन्तरता दिए। उनले पार्टीका विभिन्न जिम्मेवारी सम्हाल्दै केन्द्रीय समिति सदस्यको भूमिका निर्वाह गरे। पछि पार्टी [[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]का रूपमा पुनर्गठन भयो।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Biography of Surya Man Dong |url=https://mhendolafole.org/biography/surya-man-dong/}}&lt;/ref&gt;

== संविधानसभा ==
२०६५ को संविधानसभा निर्वाचनमा तामाङ [[काभ्रेपलान्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]] निर्वाचन क्षेत्रबाट एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी)को तर्फबाट पहिलो संविधानसभा सदस्य निर्वाचित भएका थिए।

उनले संविधान निर्माणसम्बन्धी छलफल तथा संसदीय समितिहरूमा सक्रिय सहभागिता जनाएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Peace process participation records |url=https://www.peaceagreements.org/media/documents/ag1765_589b018e3efbb.pdf}}&lt;/ref&gt;

== ऊर्जा राज्यमन्त्री ==
२०६८ कार्तिक २२ मा सुर्य मान दोङ तामाङ प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईको मन्त्रिपरिषद्‌मा ऊर्जा राज्यमन्त्री नियुक्त भए। उनले २०६९ वैशाख २२ सम्म उक्त जिम्मेवारी सम्हाले, जहाँ जलविद्युत विकास तथा ऊर्जा क्षेत्रको सुशासनमा मन्त्रालयको ध्यान केन्द्रित थियो।

== विचार ==
तामाङले सांसदहरूको प्रमुख भूमिका कानून निर्माण र नीतिगत कार्य हुनुपर्ने अभिव्यक्ति दिएका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Law-making work of parliamentarians overshadowed: MP Tamang |url=https://risingnepaldaily.com/news/32534}}&lt;/ref&gt;

==यो पनि हेर्नुहोस्==
*[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद]]

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

[[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]]
[[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]]
[[श्रेणी:१९७० जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित व्यक्ति]]
[[श्रेणी:तामाङ समुदाय]]
[[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञ]]
[[श्रेणी:पहिलो नेपाली संविधानसभा सदस्य]]
[[श्रेणी:नेपाल प्रतिनिधि सभा सदस्य]]
[[श्रेणी:नेकपा (माओवादी केन्द्र) राजनीतिज्ञ]]
[[श्रेणी:काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाका व्यक्ति]]
[[श्रेणी:नेपाल सांसद २०२२–२०२५]]</text>
      <sha1>88sw4iq5j90tea3brquy737ql7rmn5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दान्ते अलिगियरी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141178</id>
    <revision>
      <id>1393299</id>
      <parentid>1392150</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1393299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31074" sha1="hnklc3yi6jf8i0fq2mb9rk0uzip7dg0" xml:space="preserve">डान्टे अलिगेरी (मे/जुन १२६५ – १४ सेप्टेम्बर, १३२१) मध्यकालका [[इटालेली भाषा]]का कवि थिए। उनलाई [[भर्जिल]] पछिका इटालीका सबैभन्दा महान कविका रूपमा लिइन्छ। उनी इटालीका राष्ट्रकवि समेत हुन्। उनको सुप्रसिद्ध पुस्तक डिभाइन कमेडी महाकाव्यहरू मध्ये सबैभन्दा अनुपम कृति हो। यसका अतिरिक्त उनको गीतीकाव्य वीटा न्युओवा (जसको अर्थ हुन्छ नयाँ जीवन) अत्यन्तै मार्मिक कविताहरूको एक सङ्ग्रह हो, जसमा उनले आफ्नी प्रेमिका सीट्रिसको प्रेमकथा तथा २३ वर्षको उमेरमै भएको उनको देहावसान माथी मार्मिक विरह कथा वर्णन गरेका छन्। डान्टेको जन्म [[युरोप|यूरोप]] महाद्विपको [[इटाली]] नामक राष्ट्रमा भएको थियो। उनी [[फ्लोरेन्स]]का नागरिक थिए। उनको परिवार प्राचिन भएपनि उच्चवर्गीय भने थिएन। उनको जन्म त्यस समय भयो जब मध्ययुगीन विचारधारा र संस्कृतिको पुनरूत्थान हुन प्रारम्भ हुँदै थियो। राजनीति सम्बन्धी विचार तथा कला सम्बन्धी मान्यतामा पनि परिवर्तन आउँदै थियो। [[रोमन भाषा|ल्याटिन भाषा]]मा लेख्नुको सट्टा डान्टेले सामान्य बोलीचालीको इटालेली भाषामा आफ्ना रचनाहरू तयार गरी सम्पूर्ण इटालीलाई इतिहाँसको पानामा गौरवान्वित तुल्याए जुन कार्य युग परिवर्तनको शङ्खनाद थियो भन्दा अत्युक्ति नहोला। 

डान्टे केवल कवि र विचारक मात्र थिएनन्, उनी राजनीतिज्ञ र प्रशासक पनि थिए। उनले फ्लोरेन्स राज्यमा शासन पनि गरे।

==प्रारम्भिक जीवन==
डान्टे फ्लोरेन्स (जुन अहिलेको इटालीमा पर्छ) मा लगभग सन् १२६५ तिर  जन्मिएका थिए। उनको जन्म मिति ठ्याक्कै कसैलाई थाहा छैन, तर उनको प्रसिद्ध कृति [[द डिभाइन कमेडी]]मा भएका सङ्केतहरूका आधारमा अनुमान लगाउन सकिन्छ।&lt;ref name=dbi&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/dante-alighieri_%28Dizionario-Biografico%29/|title=Alighieri, Dante|encyclopedia=Dizionario Biografico degli Italiani|first=Siro A.|last=Chimenz|volume=2|year=1960|publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana|language=it|access-date=February 22, 2022|archive-date=March 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317041529/https://www.treccani.it/enciclopedia/dante-alighieri_(Dizionario-Biografico)/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; उक्त पुस्तकको पहिलो भाग इन्फेर्नोमा डान्टेले आफूले आधा जीवन बाँचिसकेको कुरा उल्लेख गरेका छन्। [[बाइबल]]का अनुसार मानिसको जीवन ७० वर्षको हुन्छ जसको मतलब त्यस कृति लेख्दाका बखत डान्टे लगभग ३५ वर्षका थिए। साथै यो कथा सन् १३०० मा भएको देखाइन्छ, त्यसैले उनको जन्म सन् १२६५ वरपर भएको हुनसक्छ।

द डिभाइन कमेडीको अर्को भाग प्याराडिजोमा डान्टेले आफ्नो जन्म समयलाई इशारा गर्दै मिथुन राशीको बारेमा कुरा गरेका छन्। सन् १२६५ मा सूर्य मिथुन राशीमा लगभग मे ११ देखि जुन ११ सम्म थियो, जसले गर्दा उनको जन्म मिति अझ स्पष्ट हुन्छ। 

डान्टेले आफ्नो परिवार [[प्राचीन रोम]]बाट आएको दाबी गरेका थिए (इन्फर्नो*, अध्याय १५, हरफ ७६), तर उनले नाम लिने सबैभन्दा पुरानो पूर्वज उनका बुढा हजुरबुवा क्याच्चागुइदा थिए (प्याराडिजो, अध्याय १५, हरफ १३५), जसको जन्म सन् ११०० तिर भएको थियो। डान्टेका बुवा अलिघिएरो दी बेलिनचिओने व्यवसायी र साहुकार थिए। उनकी आमाको नाम बेल्ला थियो जो एक कुलीन फ्लोरेन्सी परिवारकी छोरी थिइन्। उनकी आमाको निधन उनी १० वर्षको नपुग्दै भयो। आमाको मृत्यु पछि डान्टेका बुवा अलिघिएरोले लापा दी चियारिस्सिमो चिआलुफीसँग पुनः विवाह गरे, यद्यपि उनीहरूले औपचारिक रूपमा विवाह गरे कि गरेनन् भन्ने स्पष्ट छैन। उनले दुई सन्तान जन्माइन्। डान्टेका सौतेनी भाइको नाम फ्रान्सेस्को र सौतेनी बहिनीको नाम ताना थियो।&lt;ref name=&quot;Trecc&quot;&gt;{{cite dictionary|dictionary=Dizionario Biografico degli Italiani|publisher=[[Enciclopedia Italiana]]|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/dante-alighieri_(Dizionario-Biografico)/|title=Alighieri, Dante|first=S.A|last=Chimenz|year=2014|bibcode=2014bea..book...56.|language=it|access-date=March 7, 2016|archive-date=March 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308070357/http://www.treccani.it/enciclopedia/dante-alighieri_(Dizionario-Biografico)/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

डान्टेको समयमा, उत्तरी इटालीका धेरै शहरहरू दुई राजनीतिक समूहमा विभाजित थिए: ग्वेल्फ, जो [[पोप]]लाई समर्थन गर्थे, र गिबेलिन, जो पवित्र रोम साम्राज्यलाई समर्थन गर्थे। डान्टेको परिवार ग्वेल्फहरूको समर्थनमा थियो। सन् १२६० मा, गिबेलिनहरूले मोन्टापर्टीको युद्ध जितेर फ्लोरेन्स राज्यलाई समेत आफ्नो नियन्त्रण लिए र धेरै ग्वेल्फ परिवारहरूलाई राज्यबाट बाहिर धपाए। यद्यपि डान्टेको परिवार ग्वेल्फ भए पनि उनीहरूलाई युद्धपछि कुनै हानी भएन। उनका बुवा अलिघिएरोले कुनै ठूलो सार्वजनिक सेवाको पद धारण नगरेको कारण उनीहरूको परिवार भने सुरक्षित नै रह्यो। १२६६ मा, ग्वेल्फहरूले पुन: लडाईँ गरी बेनेभेन्टोको युद्ध जिते र फ्लोरेन्सलाई गिबेलिनहरूबाट फिर्ता लिए। 

डान्टेले भनेका छन् कि उनले पहिलोपटक बिआत्रिछे पोर्टिनारीलाई तब भेटे जब उनी ९ वर्षका थिए र बीट्राइस ८ वर्षकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.florenceinferno.com/beatrice-portinari/|title=Beatrice and Dante Alighieri &gt; A Love Story|date=December 14, 2016|access-date=January 13, 2022|archive-date=January 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113235750/https://www.florenceinferno.com/beatrice-portinari/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; उनले पहिलो दृष्टिमा नै बिआत्रिछेसँग प्रेममा परेका दाबी गरेका थिए, तर त्यो बेला उनीहरूको सामान्य बोलीचाली पनि भएको थिएन।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Delphi Complete Works of Dante Alighieri |edition= Illustrated |volume=6 |first=Dante |last=Alighieri |publisher= Delphi Classics |year=2013 |isbn=978-1-909496-19-4}}&lt;/ref&gt; जब डान्टे १२ वर्षका भए, उनलाई जेम्मा दी मानेट्टो डोनाटीसँग विवाहको आश्वासन दिइयो, जो एक शक्तिशाली परिवारकी छोरी थिइन्। त्यतिबेला बालविवाह सामान्य कुरा थियो र दुइ परिवारबीच औपचारिक सम्झौता भएपछि विवाह हुन्थ्यो। डान्टेले १८ वर्षको भएपछि बिआत्रिछेलाई बारम्बार देख्न पाएको र फ्लोरेन्सका सडकहरूमा उनलाई अभिवादन गरेको दाबी गरेका छन् तर उनीहरूले एकअर्कालाई राम्रोसँग चिन्ने अवसर भने पाएनन्।

डान्टेले आफ्नो विवाहको धेरै वर्ष पछि पुन: बिआत्रिछेलाई भेटेको दाबी गरेका छन् र उनका लागि केही सोनेटहरू (१४ पङ्क्तिमा लेखिने कविता) समेत लेखेका थिए। तर उनले कुनै पनि कवितामा आफ्नो पत्नी जेम्मा को कुरा गरेनन्। उनले आफ्नो पुस्तक द डिभाइन कमेडीमा डोनाटी परिवारका अन्य सदस्यहरू, विशेष गरी फोरेसे र पिकार्डाका बारेमा उल्लेख गरेका छन्। डान्टेको विवाहको वास्तविक मिति पनि कसैलाई थाहा छैन, तर यो निश्चित छ कि सन् १३०१ मा निर्वासित हुनु अघि उनकी जेम्माको कोखबाट तीन सन्तान जन्मिएका थिए: पिएट्रो, जाकोपो, र एन्टोनिया।

डान्टेले ११ जुन १२८९ मा क्याम्पाल्डिनोको युद्धमा ग्वेल्फ घोडसवारहरूको पक्षमा युद्ध गरेका थिए। यो विजयले फ्लोरेन्सको संविधान संसोधन भयो। राजनीतिक जीवनमा भाग लिनका लागि शहरका कुनै एक व्यावसायिक वा शील्प सङ्घमा सदस्यता लिनु पर्दर्थ्यो, त्यसैले डान्टे चिकित्सक र औषधी व्यवसायीहरूको सङ्घमा सामेल भए। पुराना अभिलेखहरूले यो देखाउँछ कि उनले कहिलेकाहीँ गणतन्त्रको सभाहरूमा बोलेका वा मतदान गरेका थिए, तर १२९८-१३०० को बीचका धेरै बैठकका माइन्युटहरू हराइसकेकाले उनी कति संलग्न थिए भन्ने कुरा स्पष्ट छैन।

==शिक्षा र कवित्व==
डान्टेको शिक्षाबारे धेरै जानकारी छैन, तर उनले घरमै वा फ्लोरेन्सको कुनै गिर्जाघर वा मठसँग सम्बन्धित विद्यालयमा अध्ययन गरेको विश्वास गरिन्छ। उनले टसकन कविताको अध्ययन गरेका थिए र बोलोग्नाका कवि गुइडो गुइनिजेलीलाई प्रशंसा गर्थे, जसलाई उनले [[पुर्गाटोरियो]] अध्याय २६ मा आफ्नो &quot;बाबु&quot; भनेर वर्णन गरेका छन्। यो त्यही समय थियो जब सिसिलियन स्कूलको कविता टस्कनीमा प्रसिद्ध हुँदै थियो। डान्टेले अर्नाउट ड्यानियलजस्ता ट्रुबाडोरहरूको  कविता र प्राचीन रोमका लेखकहरू, जस्तै सिसेरो, ओविड, र विशेष गरी भर्जिलको लेखाइमा रुचि राखेका थिए।

डान्टे र बिआत्रिछे बीचको सम्बन्धले तथाकथित &quot;दरबारिया प्रेम&quot; (कोर्टली लभ) लाई प्रतिनिधित्व गर्छ, जुन अवधारणा फ्रेन्च र प्रोभेन्सल कवितामा लोकप्रिय भएको थियो। दरबारिया प्रेमले प्रायः प्राप्त गर्न नसकिने व्यक्तिको लागि उच्च सम्मानजनक र टाढाको प्रेमलाई जनाउँछ। बिआत्रिछेप्रति डान्टेको प्रेम यस परम्परामा सामान्य थियो, तर उनले यसलाई व्यक्त गर्ने तरिका अद्वितीय थियो। डान्टेले यो प्रेमलाई प्रेरणाको स्रोत बनाएर नयाँ काव्यिक शैली [[डोल्से स्टिल न्वोभो]] (&quot;नयाँ मीठो शैली&quot;) सिर्जना गरे। उनका कविताहरूमा बिआत्रिछेलाई एक प्रकारको देवदूतको रूपमा चित्रण गरिएको छ जसले उनलाई आध्यात्मिक रूपमा मार्गदर्शन गर्छिन्। सन् १२९० मा बिआत्रिछेको मृत्यु भएपछि पनि उनी डान्टेको जीवन र कृतिहरूको केन्द्रीय पात्र रहिन् जसले उनको कविता र व्यक्तिगत विश्वासलाई चलायमान बनायो। जब बिआत्रिछेको निधन भयो, डान्टेले बोइथियस र सिसेरोका दार्शनिक कृतिहरू पढेर सान्त्वना पाए, जसमा उनले बुद्धि र मार्गनिर्देशन खोजे।

पछि डान्टेले आफूलाई दार्शनिक अध्ययनतर्फ समर्पित गरे र सान्ता मारिया नोभेलाजस्ता धार्मिक विद्यालयहरूमा अध्ययन गरे। उनले फ्लोरेन्समा रहेका दुई प्रमुख [[भीक्षु]]हरू (फ्रान्सिस्कन र डोमिनिकन) बीचको विवादहरूमा पनि भाग लिए। फ्रान्सिस्कनहरूले रहस्यवादी र सन्त बोनाभेन्चुराका सिद्धान्तहरूको व्याख्या गर्थे भने, डोमिनिकनहरूले सन्त थोमस एक्विनासका सिद्धान्तहरूको व्याख्या गर्थे। यी बहसहरूले डान्टेको दर्शन र धर्मको समझलाई आकार दिन मद्दत गर्यो।&lt;ref name=jmdent&gt;{{cite book |title= द प्याराडिजो अफ डान्टे अलिघेरी |url= https://archive.org/details/paradisoofdantea00dantrich |first= Dante |last=Alighieri |editor= Philip Henry Wicksteed, Herman Oelsner |edition= fifth |publisher= J.M. Dent and Company |year= 1904 |page= [https://archive.org/details/paradisoofdantea00dantrich/page/129 129]}}&lt;/ref&gt;

करिब १८ वर्षको उमेरमा, डान्टेले [[गुइडो काभालकान्ति]], [[लापो जियानी]], [[चिनो दा पिस्टोइया]] र केही समयपछि [[ब्रुनेटो लातिनी]]लाई भेटे। उनीहरूले मिलेर डोल्से स्टिल न्वोभो (&quot;नयाँ मीठो शैली&quot;) नामक काव्यिक शैलीको नेतृत्व गरे जसले प्रेम, सुन्दरताको प्रशंसा र आध्यात्मिक विषयहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्थ्यो। ब्रुनेटो लातिनीले डान्टेमाथि विशेष प्रभाव पारेका थिए र डान्टेले उनलाई आफ्नो प्रसिद्ध कृति डिभाइन कमेडी (इन्फर्नो, अध्याय १५, हरफ २८) मा विशेष रूपमा उल्लेख गरेका छन्। यस खण्डमा, डान्टेले ब्रुनेटोसँग हिँड्दै ब्रुनेटोका परिचित साथीहरूको बारेमा सोधिरहेका छन् जसले डान्टेको ब्रुनेटोप्रति सम्मान र उनको शिक्षाप्रतिको कदरभाव देखाउँछ।

==फ्लोरेन्स र राजनीति==
डान्टे फ्लोरेन्समा भएको ग्वेल्फ-गिबेलिन संघर्षमा पूर्णरूपमा संलग्न थिए। उनले १२८९ मा क्याम्पाल्डिनोको युद्धमा फ्लोरेन्सका ग्वेल्फहरूतर्फबाट लडाईँ गरे। आफ्नो राजनीतिक जीवन अघि बढाउन उनले सन् १२९५ मा चिकित्सक र औषधि व्यवसायीहरूको समूहको सदस्यता लिए जसले उनलाई सार्वजनिक पद धारण गर्न अनुमति दियो। ग्वेल्फहरू पनि पछि दुई पक्षमा विभक्त भए — सेता ग्वेल्फ (डान्टेको समूह) र काला ग्वेल्फ। [[रोम]]बाट थप स्वतन्त्रता खोज्ने सेता ग्वेल्फहरूले सत्ता कब्जा गरे र काला ग्वेल्फहरूलाई निष्कासित गरे। यसको प्रतिक्रियामा [[पोप बोनिफेस ८]] ले सैन्य हस्तक्षेपको योजना बनाए। सन् १३०१ मा डान्टेलाई एक प्रतिनिधिमण्डलको सदस्यको रूपमा रोम पठाइयो जसको उद्देश्य पोपलाई शान्तिदूतका रूपमा नियुक्त [[चार्ल्स अफ भालोइस]]लाई फ्लोरेन्स नपठाउन राजी गराउनु थियो।
==फ्लोरेन्सबाट निर्वासन==
सन् १३०१ मा, पोप बोनिफेसले डान्टेलाई रोममा बस्न आग्रह गरे जब चार्ल्स अफ भालोइस र काला ग्वेल्फहरूले फ्लोरेन्स कब्जा गरे, जसले शहरमा ठूलो विनाश र धेरैको हत्या गरे। नयाँ काला ग्वेल्फहरूको सरकार गठन गरियो र १३०२ मा सेता ग्वेल्फ रहेका डान्टेलाई दुई वर्षको लागि देश निकाला गरी जरिवाना समेत तिर्न लगाइयो। उनलाई सन् १३०० मा शहरको सर्वोच्च पदमा रहँदा [[भ्रष्टाचार]]को आरोप लगाइएको थियो। रोममा रहँदा डान्टेले जरिवाना तिरेनन् किनभने उनले आफूलाई निर्दोष माने र उनको सम्पत्ति काला ग्वेल्फहरूले कब्जा गरेका थिए। परिणामस्वरूप उनलाई स्थायी देश निकाला गरिएको थियो र यदि उनी फर्किएको खण्डमा उनलाई मृत्युदण्ड दिन सकिन्थ्यो। पछि १३०६-०७ तिर डान्टे मोरोएलो मालास्पिनाको अतिथिको रूपमा लुनिगियानामा गइ बसे।

सेतो ग्वेल्फहरूले त्यसपछि सत्तामा फर्किने धेरै असफल प्रयासहरू गरे जसमा डान्टेले समेत भाग लिए तर विश्वासघात र आन्तरिक द्वन्द्वका कारण उनी निराश भए। उनी आफ्नो राजनीतिक शत्रुहरूप्रति कटु बने र सबै राजनीतिक गुटबाट टाढा रहँदै आफूलाई &quot;एउटा मात्र गुट&quot; घोषणा गरे। उनले भेरोनामा बार्टोलोमेओ I डेला स्कालाको अतिथिको रूपमा र पछि सार्जानामा जीवन बिताए। सम्भवतः उनी लुक्कामा जेन्टुक्का नामकी महिलासँग बसेका थिए, जसले उनलाई सहज बनाइन् (उनले यसबारे पुर्गाटोरियो मा उल्लेख गरेका छन्)। केही इतिहाँसकारहरूले डान्टेले [[पेरिस]] र अक्सफोर्ड भ्रमण गरेको आँकलन पनि गरेका छन् तर उनले इटाली छोडेर बाहिर गएको कुनै प्रमाण भेटिँदैन। निर्वासनमा हुँदा डान्टेको दर्शन र साहित्यको आफ्नो ज्ञानमा अझ निखार आयो।

सन् १३१० मा जब रोमन सम्राट [[हेनरी सातौँ]] लक्जेमबर्ग इटालीमा प्रवेश गरे, डान्टेले उनलाई सम्राट चार्लेमेनको रूपमा हेरे, जसले साम्राज्यलाई पुनर्स्थापित गर्दै काला ग्वेल्फहरूलाई परास्त गर्न सक्छन्। डान्टेले हेनरी र इटालीका राजकुमारहरूलाई आफ्नो राजनीतिक शत्रुहरूलाई समाप्त गर्न आग्रह गरे र फ्लोरेन्समा दैवी क्रोध बोलाए। यस समयमा, उनले &quot;डि मोनार्चिया&quot; लेखे, जसमा हेनरी सातौँ नेतृत्वको एक सार्वभौम राजतन्त्रको प्रस्ताव गरिएको थियो।

==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{Reflist}}

==बाह्य लिङ्कहरू==
* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/dante-alighieri/}}
* {{Gutenberg author |id=507}}
* {{Internet Archive author |sname=Dante}}
* {{Librivox author |id=1189}}
* {{Curlie|Arts/Literature/Periods_and_Movements/Medieval/Dante_Alighieri/}}
* [https://onemorelibrary.com/index.php/en/search-results/author/dante-alighieri-381?order=loc&amp;ord_t=asc Works by Dante Alighieri]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [https://onemorelibrary.com/index.php/en One More Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200817164938/https://onemorelibrary.com/index.php/en/ |date=2020-08-17 }} (Works in English, Italian, Latin, Arabic, German, French and Spanish)
* {{cite SEP |url-id=dante |title=Dante Alighieri |last=Wetherbee |first=Winthrop}}
* The [http://www.museocasadidante.it/en/ Dante Museum in Florence]: his life, his books and a history &amp; literature blog about Dante
* The [https://web.archive.org/web/20170830160755/http://www.worldofdante.org/ World of Dante] multimedia, texts, maps, gallery, searchable database, music, teacher resources, timeline
* The [http://etcweb.princeton.edu/dante/index.html Princeton Dante Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603094521/http://etcweb.princeton.edu/dante/index.html |date=June 3, 2009 }} texts and multimedia
* The [http://dante.dartmouth.edu/ Dartmouth Dante Project] searchable database of commentary
* [http://www.danteonline.it/english/home_ita.asp Dante Online] manuscripts of works, images and text transcripts by Società Dantesca Italiana
* [http://dante.ilt.columbia.edu/ Digital Dante] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040326133000/http://dante.ilt.columbia.edu/ |date=2004-03-26 }} – ''Divine Comedy'' with commentary, other works, scholars on Dante
* [http://oyc.yale.edu/italian-language-and-literature/ital-310 Open Yale Course on Dante] by [[Yale University]]
* [http://perunaenciclopediadantescadigitale.eu/dantesources/en/ DanteSources] project about Dante's primary sources developed by [[Istituto di Scienza e Tecnologie dell'Informazione|ISTI]]-[[National Research Council (Italy)|CNR]] and the [[University of Pisa]]
* [https://research.bowdoin.edu/dante-today/ Dante Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111043549/https://research.bowdoin.edu/dante-today/ |date=January 11, 2018 }} citings and sightings of Dante in contemporary culture
* [https://repository.upenn.edu/bibdant/ Bibliotheca Dantesca] journal dedicated to Dante and his reception
*[https://web.archive.org/web/20220920172555/https://www.ucl.ac.uk/library/special-collections/a-z/barlow-dante Dante Collection] at [[University College London]] (c. 3000 volumes of works by and about Dante)</text>
      <sha1>hnklc3yi6jf8i0fq2mb9rk0uzip7dg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आंद्रेआ बेनेत्ती</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144342</id>
    <revision>
      <id>1393305</id>
      <parentid>1383357</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* बाइब्लियोग्राफी */</comment>
      <origin>1393305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49580" sha1="pjzsekh84oup6bfrg24p35pwkwytskf" xml:space="preserve">{{Infobox person
| image = Andrea-Benetti.jpg
| caption = २०१७ मा अन्द्रेआ बेनेट्टी।
| name = Andrea Benetti
| birth = [[१५ जनवरी]] [[१९६४]]
| place = [[बोलोग्ना]], [[इटाली]]
| death =
| place_of_death =
| other names =
| nationality = {{Flag|Italy}} Italian
| activity = [[चित्रकार]], [[चित्रकार]], [[फोटोग्राफर]], [[भिडियो आर्ट]], [[इन्स्टलेशन (आर्ट)|इन्स्टलेशन]]
| works =
| education =
| movement = नव-गुफा कला
| awards =
| patrons =
| signature =
| signature_dim =
| homepage = [http://andreabenetti.eu/ andreabenetti.eu]
| awards and recognitions =
}}

'''अन्द्रेआ बेनेट्टी''', जन्म १५ जनवरी १९६४, एक इटालीयन कलाकार हुन् जसले नव-प्रागैतिहासिक कलाको घोषणापत्र लेखेका छन्, जुन २००९ मा ५३औँ वेनिस बिएनालेमा का फोस्कारी विश्वविद्यालयमा &quot;प्रकृति र सपना&quot; प्रदर्शनीमा प्रस्तुत गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी र उनको नव-प्रागैतिहासिक कला|url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2013/04/12/news/andrea_benetti_e_la_sua_arte_neorupestre-56465622/|work=ला रिपब्लिका}}&lt;/ref&gt;

== जीवनी ==

अन्द्रेआ बेनेट्टी, जन्म १९६४ मा बोलोग्नामा, एक इटालीयन भिजुअल आर्टिस्ट हुन्&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी अनलाइन जीवनीमा|url=https://biografieonline.it/biografia-andrea-benetti|work=अनलाइन जीवनी|accessdate=२०२२-०४-३०}}&lt;/ref&gt;, जसले चित्रकला, फोटोग्राफी, कलात्मक चित्रण, इन्स्टलेशन र भिडियो आर्ट सहित विभिन्न कला प्रविधिहरू अन्वेषण गरेका छन्। २००६ मा उनले नव-प्रागैतिहासिक कलाको घोषणापत्र लेखे, जुन २००९ मा ५३औँ वेनिस बिएनालेमा प्रस्तुत गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी ट्रेकानी एन्साइक्लोपिडियामा|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti|work=ट्रेकानी एन्साइक्लोपिडिया}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=म्यूजियम म्यासियाको कलाकारहरू|url=https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|work=म्यूजियम म्यासिया|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629192537/https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|archive-date=2021-06-29}}&lt;/ref&gt;

अन्द्रेआ बेनेट्टीको कला प्रागैतिहासिक कलाको प्रारम्भिक अभिव्यक्तिहरूबाट प्रेरित छ, जुन गुफा चित्रहरूबाट सिधा वा परोक्ष रूपमा आएको हो।&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी - रंग र उत्पत्तिका ध्वनिहरू|url=https://cris.unibo.it/handle/11585/182301|work=बोलोग्ना विश्वविद्यालयको अनुसन्धान}}&lt;/ref&gt; गुफा चित्रहरूबाट, बेनेट्टीले शैलीगत र विचारधारात्मक तत्वहरू आत्मसात गरे र आधुनिक रूपमा पुन: व्याख्या गरे। उनका कार्यहरूमा जुमोर्फिक र एन्थ्रोपोमोर्फिक मोटिफ, ज्यामितीय र अमूर्त आकारहरू&lt;ref&gt;{{cite web|title=रंग र उत्पत्तिका ध्वनिहरू|url=https://magazine.unibo.it/archivio/2013/04/12/colori_e_suoni_delle_origini|work=बोलोग्ना विश्वविद्यालयको पत्रिका|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424055932/https://magazine.unibo.it/archivio/2013/04/12/colori_e_suoni_delle_origini|archive-date=2016-04-24}}&lt;/ref&gt; र प्रतीकहरू छन् जसले दार्शनिक रूपमा प्रागैतिहासिक कला र आधुनिक कला बीचको आदर्श पुललाई बुझाउँछन्।
चित्रकलाको उत्पत्तिसँगको गहिरो सम्बन्ध राख्न, कलाकारले प्रागैतिहासिक पिगमेन्टहरू प्रयोग गरेर एक कृतिहरूको शृङ्खला सिर्जना गरे, जुन प्रागैतिहासिक मानिसले चित्रण गर्न प्रयोग गरेका थिए र पछि फेरारा विश्वविद्यालयका पुरातत्वविद्हरूले फेला पारेका थिए। यी पिगमेन्टहरू, जुन प्रमाणित र कलाकारलाई सुम्पिएको थियो ताकि तिनीहरू नयाँ क्यानभासमा &quot;पुनर्जीवित&quot; हुन सकोस्, कलाको उत्पत्तिसँगको निरन्तरताको प्रतीकात्मक कार्य हो।&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी - प्रेहिस्टोरिया कन्टेम्पोरानिया|url=https://iris.unife.it/handle/11392/2351078|work=फेरारा विश्वविद्यालयको अनुसन्धान}}&lt;/ref&gt;
२०११ मा, बेनेट्टीले यो अतीतसँगको सम्बन्ध अझ मजबुत बनाए, क्यास्टेलाना गुफाहरूको गुफा “ला ग्रेभ” भित्र आफ्ना कृतिहरूको प्रदर्शनी सञ्चालन गरे, जुन पृथ्वीको आन्तरिक भागमा एक वास्तविक ग्यालरीको रूपमा सोचिएको थियो। यस परियोजनालाई &quot;पेन्टिङ रिटर्न्स टु द केभ्स&quot; भनिन्छ, जसमा कलाकारले आधुनिक कलालाई प्रतीकात्मक रूपमा आफ्नो प्राचीन स्थानमा फर्काएका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी - ला पिट्टुरा नेओरुप्रेस्ट्रे|url=https://iris.unisalento.it/handle/11587/390731?mode=full|work=लेसे विश्वविद्यालयको अनुसन्धान}}&lt;/ref&gt;
उनको &quot;तकनीकी&quot; भाषा पूरा गर्न मसला, स्पाइस, अक्साइड र पानीमा घोलिएका अन्य प्राकृतिक पदार्थहरूको प्रयोग, तेल रंगको प्रयोग, क्यानभासमा गच्ची रिलिफ र ग्राफिटो समावेश छ।
[[File:Benetti godart ridotta.jpg|thumb|right|रोम, ९ मार्च २०१२ - क्विरिनाल, इटालीयन रिपब्लिकको राष्ट्रपति भवन - अन्द्रेआ बेनेट्टीले क्विरिनाल आर्ट संग्रहको लागि कृति हस्तान्तरण गर्दै।]]
अन्द्रेआ बेनेट्टीका कृतिहरू राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय महत्त्वपूर्ण संग्रहालयहरू र संस्थाहरूको संग्रहमा छन्, जसमा संयुक्त राष्ट्र सङ्घ&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी द एजुकेशनल एन्साइक्लोपिडियामा|url=https://www.edueda.net/index.php?title=Andrea_Benetti#Collezioni_Estere|work=आर्ट एन्साइक्लोपिडिया}}&lt;/ref&gt;, भ्याटिकन&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी विकिआर्ट एन्साइक्लोपिडियामा|url=https://www.wikiart.org/en/andrea-benetti|work=विकिआर्ट एन्साइक्लोपिडिया}}&lt;/ref&gt;, क्विरिनाल&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी सापेरे एन्साइक्लोपिडियामा|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Benetti%2C+Andrea.html|work=सापेरे एन्साइक्लोपिडिया}}&lt;/ref&gt; र चेम्बर अफ डिपुटीज&lt;ref&gt;{{cite web|title=VR60768 · एन्थ्रोपोमोर्फिक फिगर द्वारा अन्द्रेआ बेनेट्टी|url=https://www.romatoday.it/eventi/mostre/vr60768-anthropomorphic-figure-andrea-benetti.html|work=रोमा टुडे}}&lt;/ref&gt; समावेश छन्। हालका प्रदर्शनीहरूमा समावेश छन्:&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टीका प्रदर्शनीहरू आर्ट्रिब्यूनमा|url=https://www.artribune.com/artista-mostre-biografia/andrea-benetti/|work=आर्ट्रिब्यून}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टीका प्रदर्शनीहरू एक्सिबार्टमा|url=https://www.exibart.com/artista-curatore-critico-arte/andrea-benetti/|work=एक्सिबार्ट}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ला पिट्टुरा नेओरुप्रेस्ट्रे&quot; (क्यास्टेलाना गुफाहरू, गुफा “ला ग्रेभ”, २०११)&lt;ref&gt;{{cite web|title=लेसे विश्वविद्यालयको अनुसन्धान - लेसे|url=https://iris.unisalento.it/handle/11587/390731?mode=full|work=लेसे विश्वविद्यालय}}&lt;/ref&gt;
* &quot;रंग र उत्पत्तिका ध्वनिहरू&quot; (बोलोग्ना, प्यालाजो डी'एकर्सियो, २०१३)&lt;ref&gt;{{cite web|title=रंग र उत्पत्तिका ध्वनिहरू|url=https://www.lastampa.it/cultura/2013/03/20/news/colori-e-suoni-delle-origini-1.36113830|work=ला स्टाम्पा}}&lt;/ref&gt;
* &quot;कलाको उत्पत्ति&quot; (बारी विश्वविद्यालय, प्यालाजो डेला पोस्टा, २०१४)&lt;ref&gt;{{cite web|title=चित्रहरू र इतिहासको सुरुवातबाट ध्वनिहरू|url=https://barilive.it/2014/02/26/pitture-e-suoni-dal-principio-della-storia/|work=बारी लाइभ}}&lt;/ref&gt;
* &quot;VR60768 · एन्थ्रोपोमोर्फिक फिगर&quot; (रोम, चेम्बर अफ डिपुटीज, २०१५)&lt;ref&gt;{{cite web|title=चेम्बर अफ डिपुटीजको प्रेस विज्ञप्ति|url=http://www.camera.it/leg17/browse/1131?shadow_comunicatostampa=9016|work=चेम्बर अफ डिपुटीजको वेबसाइट}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टीको चेम्बर अफ डिपुटीजमा प्रदर्शनी|url=https://www.nonsolocinema.com/La-mostra-di-Andrea-Benetti-alla_31297.html|work=नन सोलो सिनेमा}}&lt;/ref&gt;
* &quot;प्रेहिस्टोरिया कन्टेम्पोरानिया&quot; (फेरारा विश्वविद्यालय, प्यालाजो टर्की डी बाग्नो, २०१६)&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी प्यालाजो टर्की डी बाग्नोमा प्रदर्शनी|url=https://www.estense.com/2016/547575/andrea-benetti-espone-a-palazzo-turchi-di-bagno/|work=एस्टेन्स न्यूज}}&lt;/ref&gt;
* &quot;भियोल्टी कोन्ट्रो ला भियोलेन्जा&quot; (बोलोग्ना, प्यालाजो डी'एकर्सियो, २०१७)&lt;ref&gt;{{cite web|title=हिंसा विरुद्ध चेहराहरू - अन्द्रेआ बेनेट्टीको फोटोग्राफी प्रदर्शनी प्यालाजो डी'एकर्सियोमा|url=https://archivio-notizie.comune.bologna.it/2017/11/volti-contro-la-violenza-mostra-fotografica-di-andrea-benetti-palazzo-daccursio/|work=बोलोग्ना सहरको वेबसाइट}}&lt;/ref&gt;
* &quot;टाइमलेस शेप्स&quot; (बोलोग्ना, प्यालाजो डेला रिजियोन, २०२१)&lt;ref&gt;{{cite web|title=टाइमलेस शेप्स, अन्द्रेआ बेनेट्टीको बोलोग्नामा एकल प्रदर्शनी|url=https://tg24.sky.it/bologna/2021/09/24/timeless-shapes-la-personale-di-andrea-benetti-a-bologna?fbclid=IwAR1AP-HXdslx19ldls8v_gSW32V-uFT-2H85sJk6-uiWitK7PVzvEmyLUYA|work=टाइमलेस शेप्स - अन्द्रेआ बेनेट्टी बोलोग्नामा}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=एन्सा एजेन्सी|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/arte/2021/09/24/timeless-shapes-la-personale-di-andrea-benetti-a-bologna_aff0a702-e1e7-48c2-9688-7148d8f09572.html|work=एन्सा}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=कलामा यात्रा असेम्ब्लिया लेजिस्लेटिभासँग अन्द्रेआ बेनेट्टी|url=https://www.ilrestodelcarlino.it/bologna/cronaca/assemblea-legislativa-viaggio-nellarte-con-andrea-benetti-93f9e9f6?live|work=इल रेस्टो डेल कार्लिनो}}&lt;/ref&gt;
* &quot;रंगहरू वेनिसमा&quot; (वेनिस, प्यालाजो जागुरी, २०२३)&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टीको &quot;रंगहरू वेनिसमा&quot; प्रदर्शनी|url=https://www.veneziatoday.it/eventi/andrea-benetti-colors-in-venice.html|work=वेनिस टुडे}}&lt;/ref&gt;
* &quot;प्रेहिस्टोरिक वेभ&quot; (मिलान, स्पाजियो आर्टेआरिया, २०२३)&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टीसँग गुफा चित्रकला मिलानमा पुनर्जीवित|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/arte/2023/11/10/la-pittura-rupestre-rivive-con-andrea-benetti-a-milano_de8abdf0-9c1f-4949-8b30-29952c57aa74.html|work=एन्सा एजेन्सी}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी, मिलानमा एक नव-प्रागैतिहासिक|url=https://www.ilgiornaledellarte.com/Articolo/Andrea-Benetti,-un-neorupestre-a-Milano|work=इल जियोर्नाले डेल्ला आर्टे}}&lt;/ref&gt;

२०२० मा, कलाकारले बोलोग्ना सहरबाट ४९औँ नेट्टुनो गोल्ड पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टीलाई नेट्टुनो गोल्ड प्रदान गरियो|url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2020/10/21/news/il_lions_da_il_suo_nettuno_d_oro_a_andrea_benetti-271320159/|work=ला रिपब्लिका}}&lt;/ref&gt;

== संग्रहालयहरू र संग्रहहरू ==
[[File:Andrea Benetti in mostra alla Camera dei Deputati.jpg|thumb|left|प्रोफ. एम. पेरेसानी, प्रोफ. एस. ग्रान्डी, ए. बेनेट्टी चेम्बर अफ डिपुटीजमा बेनेट्टीको प्रदर्शनी &quot;VR60768 - एन्थ्रोपोमोर्फिक फिगर&quot; मा।]]
अन्द्रेआ बेनेट्टीका कृतिहरू आफ्ना कला संग्रहमा समावेश गर्ने संग्रहालयहरू र संस्थाहरू:
* संयुक्त राष्ट्र सङ्घको कला संग्रह (न्यूयोर्क, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) - कृति: &quot;हिंसा विरुद्ध&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी सापेरे एन्साइक्लोपिडियामा|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Benetti%2C+Andrea.html|work=सापेरे एन्साइक्लोपिडिया}}&lt;/ref&gt;
* भ्याटिकन कला संग्रह ([[भ्याटिकन सिटी]]) - कृति: &quot;कारोल वोज्टिलाको सम्मानमा&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी ट्रेकानी एन्साइक्लोपिडियामा|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti|work=ट्रेकानी एन्साइक्लोपिडिया}}&lt;/ref&gt;
* म्यासिया - इटालीयन समकालीन कला संग्रहालय (सान जोस, [[कोस्टारिका|कोस्टा रिका]]) - कृति: &quot;बाल्यकालीन खेलहरू&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टीको म्यासिया संग्रहालयको पृष्ठ|url=http://www.museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|work=म्यासिया संग्रहालय|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629192537/https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html|archive-date=2021-06-29}}&lt;/ref&gt;
* क्विरिनाल कला संग्रह · इटालीयन रिपब्लिकको राष्ट्रपति भवन · ([[रोम]] – इटाली) - कृति: &quot;सिकार VII&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी विकिआर्ट एन्साइक्लोपिडियामा|url=https://www.wikiart.org/en/andrea-benetti|work=विकिआर्ट एन्साइक्लोपिडिया}}&lt;/ref&gt;
* प्यालाजो मोन्टेसिटोरियो · इटालीयन संसद · चेम्बर अफ डिपुटीज ([[रोम]] – इटाली) - कृति: &quot;९ नोभेम्बर १९८९&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=कलाको मोड - अन्द्रेआ बेनेट्टीको नव-प्रागैतिहासिक स्वाद|url=https://www.myluxury.it/articolo/l-arte-che-va-di-moda-il-gusto-neorupestre-di-andrea-benetti/40475/|work=माइ लक्जरी|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515175928/https://www.myluxury.it/articolo/l-arte-che-va-di-moda-il-gusto-neorupestre-di-andrea-benetti/40475/|archive-date=2021-05-15}}&lt;/ref&gt;
* रिचमन्ड विश्वविद्यालयको कला संग्रह (रिचमन्ड - संयुक्त राज्य अमेरिका) - कृति: &quot;उडान&quot;
* फेरारा विश्वविद्यालयको कला संग्रह (फेरारा – इटाली) - कृति: &quot;पोर्टो बाडिस्को I को होमिनिड&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी – प्रेहिस्टोरिया कन्टेम्पोरानिया – फेरारा विश्वविद्यालय संग्रहालय प्रणाली|url=http://www.unife.it/sma/it/le-mostre/archivio-delle-mostre/2016/andrea-benetti-prehistoria-contemporanea/andrea-benetti-prehistoria-contemporanea|work=फेरारा विश्वविद्यालय}}&lt;/ref&gt;
* बारी विश्वविद्यालयको कला संग्रह (बारी - इटाली) - कृति: &quot;रुखहरूसँग जहाज&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी: उत्पत्तिका रंग र ध्वनिहरू|url=https://www.uniba.it/it/eventi-alluniversita/anno-2014/andrea-benetti-colori-e-suoni-delle-origini|work=बारी विश्वविद्यालयको वेबसाइट}}&lt;/ref&gt;
* माम्बो · बोलोग्ना आधुनिक कला संग्रहालय (बोलोग्ना – इटाली) - कृति: &quot;कमल फूल&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=फियोर डी लोटो – माम्बो संग्रहमा बेनेट्टीको कृति|url=https://www.museibologna.it/mambo/collezioneonline/scheda/&amp;collezione=2&amp;sfogliaper=titolo&amp;id=6121|work=माम्बो संग्रहालयको वेबसाइट}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=कृति आरएएम आर्काइभमा|url=https://archivioraam.org/opera/fior-di-loto|work=आरएएम आर्काइभको वेबसाइट}}&lt;/ref&gt;
* म्युजियन · बोल्जानो आधुनिक र समकालीन कला संग्रहालय (बोल्जानो – इटाली) - कृति: &quot;प्राथमिक प्रवृत्ति II&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=कृति सांस्कृतिक सम्पदाको संग्रहमा|url=https://oggetti-musei-archivi.prov.bz.it/Details/bz/60004248|work=बोल्जानोको संग्रहालय र आर्काइभहरूको अनलाइन क्याटालग}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=कृति आरएएम आर्काइभमा|url=https://archivioraam.org/opera/istinto-primitivo-ii-2|work=आरएएम आर्काइभको वेबसाइट|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250502154133/https://archivioraam.org/opera/istinto-primitivo-ii-2|archive-date=2025-05-02}}&lt;/ref&gt;
* ब्युनस आयर्सको न्याय र मानव अधिकार मन्त्रालयको कला संग्रह (ब्युनस आयर्स - [[अर्जेन्टिना]]) - कृति: &quot;टुटेका पेन्सिलहरू&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी द एजुकेशनल एन्साइक्लोपिडियामा|url=https://www.edueda.net/index.php?title=Andrea_Benetti#Collezioni_Estere|work=द एजुकेशनल एन्साइक्लोपिडिया}}&lt;/ref&gt;
* क्यामेक – आधुनिक र समकालीन कला केन्द्र – (ला स्पेजिया – इटाली) - कृति: &quot;हरिणहरूको गुफा&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=कलात्मक सम्पत्ति बढ्दै|url=https://www.cittadellaspezia.com/2019/06/20/decine-di-opere-donate-al-camec-il-patrimonio-artistico-cresce-288850/|work=ला स्पेजिया सहर}}&lt;/ref&gt;
* एफ. पी. मिचेट्टी संग्रहालय (फ्रान्काविला अल मारे – इटाली) - कृति: &quot;तीन थेसिसहरू&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टीका नव-प्रागैतिहासिक चित्रहरू|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2010/08/18/quelle-pitture-neorupestri-di-andrea-benetti.html|work=ला रिपब्लिका}}&lt;/ref&gt;
* ओस्वाल्डो लिचिनी संग्रहालय (अस्कोली पिसेनो – इटाली) - कृति: &quot;होमिनिड र जनावरहरू I&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी अस्कोलीमा ट्राभर्टाइनलाई जीवित गर्न|url=https://www.picenooggi.it/2013/08/26/lartista-andrea-benetti-ad-ascoli-per-far-vivere-il-travertino/|work=पिसेनो आज}}&lt;/ref&gt;
* लेसे सहरको कला संग्रह (लेसे – इटाली) - कृति: &quot;सहमति&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=अस्ट्राक्टिज्म, लेसेमा चेम्बर अफ डिपुटीजमा सङ्गठित प्रदर्शनी|url=https://www.pugliain.net/astrattismo-lecce-mostra-benetti/|work=पुग्लिया इन}}&lt;/ref&gt;
* जियाकोमो कासानोभा फाउन्डेशनको कला संग्रह (वेनिस - इटाली) - कृति: &quot;जियाकोमो कासानोभाको सम्मानमा&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=जियाकोमो कासानोभा फाउन्डेशन|url=http://www.arte.it/calendario-arte/venezia/mostra-andrea-benetti-colors-in-venice-90229|work=www.arte.it|accessdate=२०२३-०४-०१}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कारहरू र सम्मानहरू ==

*५३औँ वेनिस बिएनाले २००९ मा भाग लिनुभयो&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=अन्द्रेआ बेनेट्टी र उनको नव-प्रागैतिहासिक कला |url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2013/04/12/news/andrea_benetti_e_la_sua_arte_neorupestre-56465622/ |work=ला रिपब्लिका}}&lt;/ref&gt;
*मिचेट्टी एलएक्सआई पुरस्कार - २०१०&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=अन्द्रेआ बेनेट्टी ट्रेकानी एन्साइक्लोपिडियामा |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti |work=ट्रेकानी एन्साइक्लोपिडिया}}&lt;/ref&gt;
*अन्तर्राष्ट्रिय “उत्कृष्टता” पुरस्कार - २०१४&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=म्यूजियम म्यासियाको कलाकारहरू |url=https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html |work=म्यूजियम म्यासिया |access-date=2025-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629192537/https://museomacia.org/collezione-permanente-arte-contemporanea-italiana/andrea-benetti-arte-contemporanea.html |archive-date=2021-06-29 }}&lt;/ref&gt;
*४९औँ नेट्टुनो गोल्ड पुरस्कार - २०२०&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=अन्द्रेआ बेनेट्टी द एजुकेशनल एन्साइक्लोपिडियामा |url=https://www.edueda.net/index.php?title=Andrea_Benetti#Collezioni_Estere |work=द एजुकेशनल एन्साइक्लोपिडिया}}&lt;/ref&gt;

== बाइब्लियोग्राफी ==
[[File:Papa-opera-andrea-benetti.jpg|right|thumb|व्याटिकन, २८/११/१२ - [[पोप]] बेनेडिक्ट XVI लाई बेनेट्टीको कृति “कारोल वोज्टिलाको सम्मानमा” प्रदान गरियो।]]
* के. एच. केलर, जी. रोसी, आर. साबाटेली: ''अन्द्रेआ बेनेट्टी र लान्फ्रान्को डी रिको – सेप्टेम्बर २००१'', जोन्स होप्किन्स विश्वविद्यालय, बोलोग्ना, २००८, १२ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी|url=https://joseartgallery.com/artists/Andrea_Benetti/|work=जोस आर्ट ग्यालरी}}&lt;/ref&gt;
* विभिन्न लेखकहरू: ''कला र संस्कृति – इटाली र कोस्टा रिका बीच एक पुल'', आई.आई.एल.ए., सान जोस, २००८, ९८ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=कला र संस्कृति – इटाली र कोस्टा रिका बीच एक पुल|url=https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/arte-cultura-ponte-italia-costa_rica|work=ग्रेगोरियो रोसीको वेबसाइटबाट|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226134340/https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/arte-cultura-ponte-italia-costa_rica|archive-date=2021-12-26}}&lt;/ref&gt;
* विभिन्न लेखकहरू: ''गतिको असामान्य अन्वेषण'', बोलोग्ना, २००९, १०४ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=गतिको असामान्य अन्वेषण|url=https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/velocita-arte-contemporanea.html|work=म्यासिया संग्रहालय|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226134434/https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/velocita-arte-contemporanea.html|archive-date=2021-12-26}}&lt;/ref&gt;
* अन्द्रेआ बेनेट्टी, ग्रेगोरियो रोसी: ''नव-प्रागैतिहासिक कलाको घोषणापत्र'', उम्बर्टो अलेमान्डी &amp; सी., वेनिस, २००९, १८ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टीको नव-प्रागैतिहासिक कलाको घोषणापत्र|url=https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/manifesto_arte_neorupestre.html|work=म्यासिया संग्रहालय|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226134444/https://museomacia.org/arte-contemporanea-italiana-bibliografia-libri-e-cataloghi/manifesto_arte_neorupestre.html|archive-date=2021-12-26}}&lt;/ref&gt;
* विभिन्न लेखकहरू: ''प्रकृति र सपना – ५३औँ वेनिस बिएनालेको इटालीयन प्याविलियन क्याटालग'', उम्बर्टो अलेमान्डी &amp; सी., वेनिस, २००९, ९८ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=प्रकृति र सपना – प्याविलियन क्याटालग|url=https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/53.-espo-internazionale-darte-biennale-di-venezia|work=ग्रेगोरियो रोसीको बाइब्लियोग्राफी|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518152540/https://gregorio-rossi.it/pubblicazioni/53.-espo-internazionale-darte-biennale-di-venezia|archive-date=2021-05-18}}&lt;/ref&gt;
* कार्लो फाब्रिजियो कार्ली: ''इटालीयन डायोरामा – ६१औँ मिचेट्टी पुरस्कार'', भालेकी, फ्रान्काविला अल मारे, २०१०, २०२ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=फ्रान्काविला अल मारे (ची), २४ जुलाई – ३१ अगस्ट २०१० मिचेट्टी पुरस्कार – कला र वातावरण|url=https://www.giulianovanews.it/2010/07/francavilla-al-mare-ch-24-luglio-–-31-agosto-2010-lxi-premio-michetti-arte-e-ambiente/|work=जुलियानोभा न्यूज}}&lt;/ref&gt;
* सी. पेरिसोट, पी. पेन्सोसी: ''कलाकारको चित्रहरू'', कासा मोडिग्लियानी प्रकाशन, रोम, २०१०, ७२ पृष्ठ
* सिमोना गाभियोली: ''अन्द्रेआ बेनेट्टी – बी. पी. प्रिमा डेल प्रेसेन्टे'', मिडिया ब्रेन, बोलोग्ना, २००९, ५२ पृष्ठ
* विभिन्न लेखकहरू: ''अन्द्रेआ बेनेट्टी – नव-प्रागैतिहासिक चित्रकला'', कम्युन अफ क्यास्टेलाना ग्रोटे, क्यास्टेलाना ग्रोटे, २०११, ५८ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=क्यास्टेलाना ग्रोटे, कला आफ्नो उत्पत्तिमा फर्किएको छ|url=http://bari.repubblica.it/cronaca/2011/09/07/foto/la_pittura_torna_alle_origini_i_lavori_di_binetti_nelle_grotte-21358167/|work=ला रिपब्लिका}}&lt;/ref&gt;
* डी. इयाकुआनियेलो, सी. पेरिसोट, जी. रोसी: ''एम१७३ – अपोक्रिफल ट्रेसेस'', युरोपियन इन्स्टिच्युट पेगासो, रोम, २०१२, ७० पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी: आधुनिक कलामा एम१७३ – अपोक्रिफल ट्रेसेस|url=https://issuu.com/andreabenetti/docs/arte_italiana_contemporanea-pittura|work=इसु|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305060247/https://issuu.com/andreabenetti/docs/arte_italiana_contemporanea-pittura|archive-date=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;
* जी. रोसी, डी. स्कार्फी: ''नव-प्रागैतिहासिक चित्रकलामा प्रतीकवाद'', मिडियाब्रेन, सिराकुसा, २०१२, ८८ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=सिराकुसाले नव-प्रागैतिहासिक चित्रकला आयोजना गर्नेछ, जुन पहिले ५३औँ वेनिस बिएनालेमा प्रस्तुत गरिएको थियो|url=https://www.siracusanews.it/siracusa-ospitera-la-pittura-neorupestre-di-andrea-benetti-gia-presentata-anche-alla-53-biennale-di-venezia/|work=सिराकुसा न्यूज}}&lt;/ref&gt;
* अन्द्रेआ बेनेट्टी, सिल्भिया ग्रान्डी: ''उत्पत्तिका रंग र ध्वनिहरू'', क्वाडुलिब्री, बोलोग्ना, २०१३, ८६ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=किताब रंग र उत्पत्तिका ध्वनिहरू। इटालीयन र अङ्ग्रेजी संस्करण – ए. बेनेट्टी – क्वाडुलिब्री |url=https://www.lafeltrinelli.it/libri/andrea-benetti/colori-e-suoni-origini-ediz/9788890851308|work=ला फेल्ट्रिनेल्ली}}&lt;/ref&gt;
* अन्द्रेआ बेनेट्टी, स्टेफानो पेपेट्टी: ''ट्राभर्टाइन नव-प्रागैतिहासिक चित्रकलामा'', क्वाडुलिब्री, अस्कोली पी., २०१४, ५४ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी – ट्राभर्टाइन नव-प्रागैतिहासिक चित्रकलामा|url=https://www.librerie.coop/libri/9788890851360-dalla-roccia-alla-tela-il-travertino-nella-pittura-neorupestre-qudulibri/|work=लिब्रेरी कोओप}}&lt;/ref&gt;
* ए. बेनेट्टी, एस. कासानो, डी. कोप्पोला, ए. एफ. उरिचियो: ''उत्पत्तिका रंग र ध्वनिहरू'', क्वाडुलिब्री, बारी, २०१४, ५८ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=बारीमा नव-प्रागैतिहासिक कला परियोजना – अन्द्रेआ बेनेट्टी र फ्रान्क नेमोला|url=https://www.famedisud.it/colori-e-suoni-dalle-origini-a-bari-il-progetto-artistico-neorupestre-di-andrea-benetti-e-frank-nemola/|work=फेम डी सुड}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* अन्द्रेआ बेनेट्टी, सिल्भिया ग्रान्डी: ''प्रकाशको रंग'', क्वाडुलिब्री, बोलोग्ना, २०१४, ५६ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी – प्रकाशको रंग|url=https://cris.unibo.it/handle/11585/533026|work=बोलोग्ना विश्वविद्यालयको अनुसन्धान}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=प्रकाशको रंग - सेतोमा कृतिहरू|url=https://www.lafeltrinelli.it/colore-della-luce-opere-in-libro-andrea-benetti/e/9788899007003|work=ला फेल्ट्रिनेल्ली}}&lt;/ref&gt;
* ए. बेनेट्टी, एस. ग्रान्डी, एम. पेरेसानी, एम. रोमान्डिनी, जी. भिरेली: ''VR60768 – मानव आकृति'', क्वाडुलिब्री, रोम, २०१५, ८० पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी - VR60768 मानव आकृति|url=https://cris.unibo.it/handle/11585/556340|work=बोलोग्ना विश्वविद्यालयको अनुसन्धान}}&lt;/ref&gt;
* अन्द्रेआ बेनेट्टी, टोटी कार्पेन्तियेरी: ''अमूर्तताको उत्पत्ति'', क्वाडुलिब्री, लेसे, २०१५, ६० पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=“अमूर्तताको उत्पत्ति” कार्लो भी क्यासलोमा अन्द्रेआ बेनेट्टी|url=https://www.castellocarlov.it/astrattismo-delle-origini/|work=कार्लो भी क्यासलोको वेबसाइट|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250428221240/https://www.castellocarlov.it/astrattismo-delle-origini/|archive-date=2025-04-28}}&lt;/ref&gt;
* विभिन्न लेखकहरू: ''नव-गुफा कला'', मोनोग्राफ, क्वाडुलिब्री, बोलोग्ना, २०१५, २०८ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=अन्द्रेआ बेनेट्टी। नव-प्रागैतिहासिक कला। इटालीयन र अङ्ग्रेजी संस्करण|url=https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/andrea-benetti-arte-neorupestre-ediz-italiana-e-inglese-9788890851315-2291565.html|work=एडिजियोनी एइनाउडी|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514164414/https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/andrea-benetti-arte-neorupestre-ediz-italiana-e-inglese-9788890851315-2291565.html|archive-date=2021-05-14}}&lt;/ref&gt;
* अन्द्रेआ बेनेट्टी, फियोरेन्जो फाकिनी, फर्नान्डो लान्जी, जियोया लान्जी: ''साइनम क्रुसिस'', क्वाडुलिब्री, बोलोग्ना, २०१६, ४२ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=साइनम क्रुसिस - बहुभाषिक संस्करण|url=https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/signum-crucis-9788899007157-2461353.html|work=एडिजियोनी एइनाउडी|access-date=2025-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520173226/https://www.puntoeinaudibrescia.it/scheda-libro/andrea-benetti/signum-crucis-9788899007157-2461353.html|archive-date=2021-05-20}}&lt;/ref&gt;
* ए. बेनेट्टी – पी. फामेली – ए. फियोरिलो – एफ. फोन्टाना – एम. पेरेसानी – एम. रोमान्डिनी – आई. स्किपानी – यू. टी. होहेन्स्टाइन: &quot;प्रेहिस्टोरिया कन्टेम्पोरानिया&quot; क्वाडुलिब्री, फेरारा, २०१६, ६४ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=“प्रेहिस्टोरिया कन्टेम्पोरानिया” द्वारा अन्द्रेआ बेनेट्टी|url=https://www.lafeltrinelli.it/libri/andrea-benetti/prehistoria-contemporanea-ediz-illustrata/9788899007188|work=ला फेल्ट्रिनेल्ली}}&lt;/ref&gt;
* ए. बेनेट्टी – पी. फामेली – ए. मारोने – एम. राट्टी: &quot;गुफा चित्रकलाको सम्मानमा&quot;, क्वाडुलिब्री, ला स्पेजिया, २०१६, ५८ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=गुफा चित्रकलाको सम्मानमा – अन्द्रेआ बेनेट्टी|url=https://www.libreriauniversitaria.it/omaggio-pittura-rupestre-benetti-andrea/libro/9788899007232|work=लिब्रेरिया युनिभर्सिटारिया}}&lt;/ref&gt;
* अन्द्रेआ बेनेट्टी – सिल्भिया ग्रान्डी: &quot;हिंसा विरुद्ध चेहराहरू&quot;, क्वाडुलिब्री, बोलोग्ना, २०१७, ४० पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=हिंसा विरुद्ध चेहराहरू|url=https://www.libreriauniversitaria.it/volti-contro-violenza-benetti-andrea/libro/9788899007256|work=लिब्रेरिया युनिभर्सिटारिया}}&lt;/ref&gt;
* अन्द्रेआ बेनेट्टी - स्टेफानो बोनागा - ग्रेगोरियो रोसी - कोराडो रोज्जी: &quot;टाइमलेस शेप्स&quot;, क्वाडुलिब्री, बोलोग्ना, २०२१, ४४ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=टाइमलेस शेप्स। समय बिना आकारहरू – अन्द्रेआ बेनेट्टी – क्वाडुलिब्री |url=https://www.ibs.it/timeless-shapes-forme-senza-tempo-libro-andrea-benetti/e/9788899007904|work=आईबीएस किताब}}&lt;/ref&gt;
* अन्द्रेआ बेनेट्टी - फ्रान्सेस्को पाओलो काम्पियोने - टिजियाना फुलिग्ना - गाया जियार्जेट्टी: &quot;रंगहरू वेनिसमा&quot;, क्वाडुलिब्री, वेनिस, २०२३, ९० पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=रंगहरू वेनिसमा। इटालीयन र अङ्ग्रेजी संस्करण – अन्द्रेआ बेनेट्टी – क्वाडुलिब्री |url=https://www.unilibro.it/libro/benetti-andrea-campione-f-p-cur/colors-venice-ediz-italiana-inglese/9791281171077|work=लिब्रेरी युनिलिब्रो}}&lt;/ref&gt;
* अन्द्रेआ बेनेट्टी - लुसियाना अपिसेला - स्टेफानो बोनागा: &quot;प्रेहिस्टोरिक वेभ&quot;, क्वाडुलिब्री, मिलान, २०२३, ४८ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=प्रेहिस्टोरिक वेभ। प्रदर्शनी क्याटालग – अन्द्रेआ बेनेट्टी – क्वाडुलिब्री |url=https://www.lafeltrinelli.it/prehistoric-wave-catalogo-della-mostra-libro-andrea-benetti/e/9791281171176|work=ला फेल्ट्रिनेल्ली}}&lt;/ref&gt;
* अन्द्रेआ बेनेट्टी - डारियो बिनेट्टी - फ्रान्सेस्को पाओलो काम्पियोने - स्टेफानो पेपेट्टी - स्टेफानो ओडोआर्डी: &quot;प्रकाशमा उज्यालो&quot;, एल्केमिकल शेडोज, अस्कोली पिसेनो, २०२३, ४८ पृष्ठ&lt;ref&gt;{{cite web|title=प्रकाशमा उज्यालो – अन्द्रेआ बेनेट्टी – एल्केमिकल शेडोज |url=https://www.comune.ap.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/25571|work=अस्कोली पिसेनो सहर}}&lt;/ref&gt;

== नोटहरू ==
&lt;references/&gt;

== बाह्य लिङ्कहरू ==
* [https://www.andreabenetti.com अन्द्रेआ बेनेट्टी - आधिकारिक वेबसाइट - इटालीयन]
* [https://www.andreabenetti.eu अन्द्रेआ बेनेट्टी - आधिकारिक वेबसाइट - अङ्ग्रेजी]
* [https://www.treccani.it/enciclopedia/andrea-benetti अन्द्रेआ बेनेट्टी ट्रेकानी एन्साइक्लोपिडियामा]
* [https://www.sapere.it/enciclopedia/Benetti%2C+Andrea.html अन्द्रेआ बेनेट्टी डे एगोस्टिनी एन्साइक्लोपिडियामा]
* [https://www.wikiart.org/en/andrea-benetti अन्द्रेआ बेनेट्टी विकिआर्ट एन्साइक्लोपिडियामा]
* [https://vimeo.com/409226880 अन्द्रेआ बेनेट्टी - परिचय भिडियो]

{{DEFAULTSORT:बेनेट्टी, अन्द्रेआ}}
[[श्रेणी:चित्रकारहरू]]
[[श्रेणी:कलाकारहरू]]
[[श्रेणी:इटालीयन कलाकारहरू]]
[[श्रेणी:१९६४ मा जन्मिएकाहरू]]
यन चित्रकारहरू]]</text>
      <sha1>pjzsekh84oup6bfrg24p35pwkwytskf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तुभे यानसन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148323</id>
    <revision>
      <id>1393317</id>
      <parentid>1362297</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T23:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juppi lantteineen</username>
        <id>81671</id>
      </contributor>
      <comment>File</comment>
      <origin>1393317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9102" sha1="6bdso3g4oe7ung37uus3fsr3ufu5ba7" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = तुभे यानसन
| image            = Tove Jansson with flower crown 001.tiff
| caption          = अन्दाजी सन् १९७० तिर यानसन
| birth_name       = तुभे मारिका यानसन
| birth_date       = {{birth date|1914|8|9|df=y}}
| birth_place      = [[हेलसिङ्की]], फिनल्यान्ड
| death_date       = {{death date and age|2001|6|27|1914|8|9|df=y}}
| death_place      = हेल्सिङ्की, फिनल्यान्ड
| language         = [[स्विडेनी भाषा|स्विडेनी]]
| occupation       = कलाकार, लेखिका
| notableworks     = ''[[मुमिनत्रोलन|मुमिन]]''&lt;br /&gt;''ग्रीष्मकालीन पुस्तक''
| partner          =  तुलिकी पियातिला
| parents          = भिक्टर यानसन &lt;br/&gt;जिग्ने हामरस्टेन यानसन
| relations        = पेर ओलोभ यानसन {{small|(भाइ)}}&lt;br/&gt;लार्स यानसन {{small|(भाइ)}}&lt;br/&gt;एनर हामरस्टेन {{small|(काका)}}&lt;br/&gt;जोफिया यानसन
| awards           = {{awards|हान्स क्रिस्चियन एन्डरसन पदकद्वारा&lt;!-- लेखनका लागि --&gt; |सन् १९६६}} {{awards|ओडेअ ओस्मेहो |सन् १९७५}} {{awards|प्रो फिनल्यान्डिया |सन् १९७६}}
| signature        = Tove Jansson signature.svg
}}
[[चित्र:Tove_Jansson_1923.jpg|अङ्गुठाकार|Jansson (1923)]]
'''तुभे  मारिका यानसन''' ({{IPA|sv-fi|ˈtuːve ˈjɑːnsːon|lang|Sv-Tove_Jansson.ogg}}; ९ अगस्ट १९१४ – २७ जुन २००१) फिनल्यान्डकी स्विडेनी भाषी लेखिका, उपन्यासकार र कमिक स्ट्रिप लेखकका साथै चित्रकार र व्याख्यानकार पनि थिइन्। कला क्षेत्रमा लागेका अभिभावकहरूसँग हुर्काएकी यानसनले सन् १९३० देखि १९३८ सम्म [[हेलसिङ्की]], [[स्टकहोम]] र [[पेरिस]]मा कला अध्ययन गरेकी थिइन्। उनले सन् १९४३ मा आफ्नो पहिलो एकल कला प्रदर्शनी आयोजना गरेकी थिइन् भने त्यसपछिका दिनहरूमा उनले प्रकाशनको लागि छोटो कथा, लेख र पछि गएर पुस्तकको आवरण, विज्ञापन र डाकटिकटको लागि चित्रहरू बनाएकी थिइन्। 
[[मुमिनत्रोलन|मुमिन]]को सृजना गरेर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा ख्याति प्राप्त गरेकी यानसनको साहित्यिक विरासतले बालसाहित्य सहित चित्रकला, राजनीतिक कार्टुनि र प्रौढ कथासाहित्यहरूमा पनि प्रभाव पार्दछ। उनले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन कला क्षेत्रलाई समर्पण गरेकी थिइन्।

यानसनले सन् १९४५ मा प्रकाशित 'मुमिन र विशाल बाढी' नामक कृतिबाट मुमिन उपन्यास शृङ्खला लेख्न सुरु गरेकी थिइन् भने यो एक उत्कृष्ट बालसाहित्यिक लेखन थियो। त्यसपछि सन् १९४६ र सन् १९४८ मा क्रमशः प्रकाशित 'मुमिन उपत्यकामा पुछ्रेतारा' र 'जादुगरको टोपी' नामक मुमिन उपन्यासका दुई शृङ्खलाहरू अत्यन्त सफल हुँदा पहिलो पुस्तकको बिक्री पनि त्यसै अनुसार बढ्न थालेको थियो। बालसाहित्यलाई केन्द्रमा राखेर सफल लेख्न कार्य गरेको सम्मानमा उनलाई सन् १९६६ मा हान्स क्रिस्चियन एन्डरसन पदकद्वारा सम्मानित गरिएको थियो। उनका पछि प्राप्त गरेका कयौँ पुरस्कारहरू मध्ये सन् १९९२ मा सेल्मा लागरलफ पुरस्कार पनि एक हो। उनका मुमिन कथाहरूलाई रङ्गमञ्च, सिनेमाघर र ओपेरामा मञ्चन गरिएको पाइन्छ।

उनले सन् १९५५ मा चित्रकला प्रदर्शनीको आयोजना गरी सन् १९६० देखि सन् १९७० सम्म पाँचवटा थप प्रदर्शनीहरू गरेकी थिइन्। उनले सन् १९४५ देखि १९८४ सम्म फिनल्यान्डका सार्वजनिक भवनहरूमा भित्तेचित्र बनाउनका लागि विभिन्न आयोगमा पुगेकी थिइन्। उनले आफ्ना पुस्तकहरूका  मात्र नभई ''एलिस इन वन्डरल्यान्ड'' र द हबिट जस्ता बालसाहित्यिक उपन्यासहरूका लागि पनि चित्र बनाएकी थिइन्। सन् १९६८ मा प्रकाशित ''मूर्तिकारकी छोरी'' नामक अर्ध-आत्मकथात्मक उपन्यास बाट सुरु गरेर यानसनले छ वटा उपन्यासहरू लेखेकी थिइन्।&lt;ref name=&quot;Westin&quot;&gt;{{cite book |last=Westin |first=Boel |title=Tove Jansson - Ord, bild, liv |language=स्विडेनी |trans-title=Tove Jansson – Words, Images, Life |publisher=Albert Bonniers Förlag |year=2013 |isbn=978-9-51-501672-0 |url=https://books.google.com/books?id=iF1gAgAAQBAJ&amp;q=Sommarboken+Boel+Westin&amp;pg=PT324}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

== बाह्य कडीहरू ==

{{Commons category}}

{{Wikiquote}}

* [https://web.archive.org/web/20110620093034/http://www.moomin.com/tove/ तुभे यानसन] मुमिन डटकममा {{in lang|fi|sv|en}}
* [https://web.archive.org/web/20141127174059/http://www.schildts.fi/forfattare/jansson-tove.html तुभे यानसन] {{in lang|fi|sv}}
* [http://www.wsoy.fi/kirjailijat/-/author/name/JanssonTove तुभे यानसन]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231000258/http://www.wsoy.fi/kirjailijat/-/author/name/JanssonTove |date=31 December 2013 }}
* [http://finland.fi/Public/default.aspx?contentid=160071&amp;nodeid=44499&amp;culture=en-US तुभे यानसन]: लेखसका, चित्रकार र व्याख्याता
* [http://www.moomintrove.com/ मुमिनत्रोलन] तुभे यानसनका मुमिन पुस्तकहरूको समग्र सूची
* [https://sites.google.com/site/finlandtravelclub/moomins तुभे यानसन र मुमिन]
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/b01pgrk2 ''मुमिन उपत्यकाका कथाहरू: तुभे यानसनको जीवन'' (बीबीसी)]
* {{ISFDB name|2148}}
* {{LCAuth|n79046514|Tove Jansson|तुभे यानसन}}
* [https://kansallisbiografia.fi/english/person/1395 यानसन, तुभे (सन् १९१४–२००१)] फिनल्यान्डको राष्ट्रिय जीवनी सङ्ग्रहमा

[[श्रेणी:सन् २००१ मा मृत्यु]]
[[श्रेणी:लेखकहरू]]
[[श्रेणी:उपन्यासकारहरू]]</text>
      <sha1>6bdso3g4oe7ung37uus3fsr3ufu5ba7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ऊर्मिला</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149087</id>
    <revision>
      <id>1393312</id>
      <parentid>1357668</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T19:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rotondus</username>
        <id>34710</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ ढाँचा</comment>
      <origin>1393312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15885" sha1="nvgrhowxzz8133v4rkbu2eheim1kgsp" xml:space="preserve">{{short description|हिन्दू देवी र रामायणका लक्ष्मणकी पत्नी}}

{{Infobox deity
| name = ऊर्मिला
| image = Urmila and lakshmana marriage.webp
| caption = ऊर्मिला र लक्ष्मणको विवाह समारोह
| devanagari = ऊर्मिला
| affiliation = [[नागलक्ष्मी]]को [[अवतार]]
| texts = [[रामायण]] र [[रामायणका संस्करणहरू|यसका अन्य संस्करणहरू]]
| abode = [[अयोध्या (रामायण)|अयोध्या]], [[वैकुण्ठ]], [[क्षीर सागर]]
| gender = महिला
| type = हिन्दु
| spouse = [[लक्ष्मण]]
| children = [[अङ्गद (लक्ष्मणका छोरा)|अङ्गद]], [[चन्द्रकेतु]]
| father = [[जनक]]
| mother = [[सुनयना (रामायण)|सुनयना]]
| siblings = [[सीता]] (धर्म दिदी)
[[माण्डवी]] (काकाकी छोरी)
[[श्रुतकीर्ति]] (काकाकी छोरी)
| dynasty = [[विदेह राज्य|विदेह]] ''(जन्मद्वारा)''&lt;br /&gt;[[रघुवंश]]-[[सूर्यवंश]] ''(विवाहद्वारा)''
| birth_place = [[मिथिला (प्राचीन सहर)|मिथिला]], [[विदेह राज्य|विदेह]]
| death_place = [[अयोध्या (रामायण)|अयोध्या]]
}}

'''ऊर्मिला''' एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] [[देवी]] तथा हिन्दु धर्मग्रन्थ ''[[रामायण]]'' मा वर्णित [[विदेह राज्य|विदेह]]की राजकुमारी हुन्। उनलाई नागदेवी [[नागलक्ष्मी]]को अवतार मानिन्छ। ऊर्मिलाको विवाह [[लक्ष्मण]]सँग भएको हुन्छ भने उनी आफ्नो श्रीमान् प्रतिको समर्पण र त्यागका लागि चिनिन्छिन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2012-06-24 |title=Urmila, Urmilā, Ūrmilā: 9 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/urmila |access-date=2022-09-10 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=SOZsEAAAQBAJ&amp;dq=gomati+the+chakra+of+lakshmi+and+wife+of+sudarshan&amp;pg=PT16 | title=LakshmiLa : The Eternal Love Story | isbn=978-93-92834-21-9 | last1=Agarwal | first1=Shubhi | date=20 April 2022 | publisher=Om Books International }}&lt;/ref&gt;

ऊर्मिलाको जन्म मिथिलाका राजा [[जनक]] र रानी [[सुनयना (रामायण)|सुनयना]]की छोरीको रूपमा भएको थियो। यस धर्मग्रन्थकी मुख्य पात्र [[सीता]] उनकी दिदी हुन्। आफ्नी दिदीको ''[[स्वयम्वर]]'' पछि उनको विवाह लक्ष्मणसँग भएको थियो। एक किंवदन्ती अनुसार, उनका श्रीमान् वनवासको समयमा राम र सीताको रक्षा गर्न ती वर्षहरूभरि जागा रहन सकून् भन्ने उद्देशले ऊर्मिला लगातार चौध वर्षसम्म सुतेकी थिइन्। उनी यो अतुलनीय बलिदानका लागि उल्लेखनीय छिन्, जसलाई 'ऊर्मिला निद्रा' भनिन्छ। हिन्दु धर्ममा [[भारत]]का विभिन्न स्थानहरूमा आफ्ना श्रीमानसँगै ऊर्मिलाको पूजा गरिन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Moor |first=Edward |url=https://books.google.com/books?id=5kJDAAAAYAAJ&amp;pg=PA316 |title=The Hindu Pantheon |date=1810 |publisher=J. Johnson |pages=316 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ति ==
ऊर्मिला नाम [[संस्कृत]] मूलको हो, जसलाई 'ऊर्मि'  अर्थात् लहर वा तरङ्ग र 'मिला अर्थात् मिलन हुनु वा जोडिनु गरी दुई भागमा बाँड्न सकिन्छ। यसरी उनको नामको अर्थ 'दम्पतीलाई जोड्ने प्रेमको लहर' भन्ने हुन्छ। उनको नामको अन्य अर्थ 'विनम्र' वा 'जादुमयी स्त्री' पनि हुन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Ramayana-Indian-epic|title=Ramayana {{!}} Summary, Characters, &amp; Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-02-18|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412065621/https://www.britannica.com/topic/Ramayana-Indian-epic|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== पौराणिक कथा ==
=== जन्म र प्रारम्भिक जीवन ===

ऊर्मिलाको जन्म मिथिलाका राजा [[जनक]] र रानी [[सुनयना (रामायण)|सुनयना]]की छोरीको रूपमा भएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Mishra, V. |year=1979 |publisher=Mithila Prakasana |location=Allahabad |url=https://books.google.com/books?id=8FBuAAAAMAAJ&amp;q=area+of+mithila |title=Cultural Heritage of Mithila | access-date=28 December 2016 | pages=13}}&lt;/ref&gt; ऊर्मिलालाई [[शेषनाग]]की पत्नी [[नागलक्ष्मी]]को अवतार मानिन्छ। [[गर्ग संहिता]]मा नागलक्ष्मीलाई [[क्षीर सागर]] भनिने दिव्य सागरको मानवीकरण मानिएको छ र उनलाई 'क्षीरा' भनिएको छ।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Garga Saṁhita |date=2006 |publisher=Rasbihari Lal &amp; Sons |isbn=978-81-87812-98-2 |url=https://books.google.com/books?id=nkv9PgAACAAJ&amp;q=naga+lakshmi+garg+samhita |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;c&quot;&gt;{{cite book |last1=Raj |first1=Selva J. |last2=Dempsey |first2=Corinne G. |title=Sacred Play: Ritual Levity and Humor in South Asian Religions |date=12 January 2010 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-1-4384-2981-6 |url=https://books.google.com/books?id=hEJ-vMgbSlwC&amp;q=%C2%A0Nagalakshmi&amp;pg=PA43 |language=en}}&lt;/ref&gt;

आफ्नी दिदी [[सीता]]लाई उनका आमाबुबाले धर्मपुत्रीको रूपमा स्वीकार गरेपछि जया एकादशीका दिन ऊर्मिलाको जन्म भएको थियो।&lt;ref&gt;''Dictionary of Hindu Lord and Legend'' ({{ISBN|0-500-51088-1}}) by Anna Dhallapiccola&lt;/ref&gt; [[माण्डवी]] र [[श्रुतिकीर्ति]] उनका काकाका छोरीहरू हुन् जो उनका बुबाका भाइ [[कुशध्वज]] र उनकी पत्नी [[चन्द्रभागा (रामायण)|चन्द्रभागा]]बाट जन्मेका थिए।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Raychaudhuri |first=Hemchandra|author-link=Hem Chandra Raychaudhuri|title=''Political History of Ancient India'' |url=https://books.google.com/books?id=h1KObc_qaXYC|year=2006|publisher=Cosmo Publications|isbn=81-307-0291-6}}&lt;/ref&gt; पौराणिक कथाहरूका अनुसार उनी एक विदुषी (विद्वान्) र कलाकार थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite web|author-link=Kavita Kane|title=Sita's Sisters: Conversations On Sisterhood Between Women Of Ramayana |url=https://www.outlookindia.com/national/sita-sisters-conversations-on-sisterhood-between-women-of-ramayana-magazine-325515|work=Outlook India |accessdate=26 October 2023}}&lt;/ref&gt;

=== लक्ष्मणसँगको विवाह ===
[[चित्र:The marriage ceremony of Rama and Sita.jpg|thumb|अन्य तीन दाजुभाइ र दिदीबहिनीहरूसँगै ऊर्मिला र लक्ष्मणको विवाह समारोह। १८औँ शताब्दीको प्रारम्भिक साङ्ग्री रामायणको चित्र। राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, नयाँ दिल्ली]]

[[राम]]ले सीताको [[स्वयम्वर]] जितेपछि उनीहरूको विवाह तय हुनेछ। राजा [[दशरथ]] आफ्ना छोराको विवाहका लागि मिथिला आएका बेला [[लक्ष्मण]]को ऊर्मिलाप्रति आकर्षण रहेको कुरा थाहा पाएउँछन् तर परम्परा अनुसार जेठो दाजु [[भरत (रामायण)|भरत]] र माण्डवीको विवाह पहिले हुनुपर्ने थियो।&lt;ref&gt;{{cite book|author=Praśānta Guptā|url=https://books.google.com/books?id=RazqpUWg3KYC&amp;pg=PA32|title=Vālmīkī Rāmāyaṇa|publisher=Dreamland Publications|year=1998|isbn=9788173012549|pages=32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2012-06-29 |title=Lakshmana, Lakṣmaṇa, Lakṣmaṇā: 34 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/lakshmana |access-date=2022-12-23 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यसपछि राजा दशरथले भरतको माण्डवी र [[शत्रुघ्न]]को श्रुतकीर्तिसँग विवाहको व्यवस्था मिलाएपछस लक्ष्मण र ऊर्मिलाको विवाह सम्भव हुन पुग्छ। अन्ततः चारै दिदीबहिनीको चारै दाजुभाइसँग विवाह हुन्छ र यसरी यी दुई राज्यबीचको सम्बन्ध प्रगाढ बन्छ।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Debroy|first=Bibek|url=https://books.google.com/books?id=6oQlAQAAIAAJ&amp;q=Urmila+|title=The History of Puranas|date=2005|publisher=Bharatiya Kala Prakashan|isbn=978-81-8090-062-4|language=en}}&lt;/ref&gt; विवाह समारोह शतानन्दको मार्गनिर्देशनमा सम्पन्न भएको थियो। अयोध्या फर्कने क्रममा [[विष्णु]]का अर्का अवतार [[परशुराम]]ले रामलाई विष्णुको धनुष [[शार्ङ्ग]]मा ताँदो चढाउने सर्तमा युद्धका लागि चुनौती दिए। रामले सफलतापूर्वक ताँदो चढाएपछि परशुरामले रामलाई विष्णुको रूपमा स्वीकार गरे र तपस्याका लागि [[महेन्द्र पर्वत]]तर्फ प्रस्थान गर्छन्।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bhalla |first=Prem P. |title=The Story Of Sri Ram |url=https://books.google.com/books?id=xiv9_Cp3OtQC&amp;pg=PA24 |date=1 January 2009 |publisher=Peacock Books |isbn=978-81-248-0191-8 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Valmiki |url=http://archive.org/details/TheRamayan |title=The Ramayana |date= |pages=126–145}}&lt;/ref&gt; त्यसपछि विवाह टोली भव्य उत्सवका साथ अयोध्या प्रवेश गर्छ।&lt;ref name=&quot;Parmeshwaranand&quot;&gt;{{cite book |author=Swami Parmeshwaranand |url=https://books.google.com/books?id=FdIkaccgneAC&amp;pg=PA1210 |title=Encyclopaedic Dictionaries of Puranas |date=2001-01-01 |publisher=Sarup &amp; Sons |isbn=978-81-7625-226-3 |pages=1210–1220 |access-date=31 July 2012}}&lt;/ref&gt;

[[विश्वामित्र ऋषि|विश्वामित्र]]का अनुसार ऊर्मिला र लक्ष्मण &quot;शालीनता र विरासत&quot; मा एकअर्काका लागि योग्य थिए।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Book 1 (Bala-kanda): Chapter 72 - The marriage of the four sons of King Dasaratha|url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-ramayana-of-valmiki/d/doc423941.html|work=www.wisdomlib.org|accessdate=21 December 2023}}&lt;/ref&gt; ऊर्मिला र लक्ष्मणका [[अङ्गद (लक्ष्मणका छोरा)|अङ्गद]] र [[चन्द्रकेतु]] नामका दुई छोराहरू थिए। लक्ष्मण रामप्रति समर्पित रहेजस्तै ऊर्मिला पनि सीताप्रति समर्पित रहेको वर्णन गरिएको छ।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Dawar|first=Sonalini Chaudhry|url=https://books.google.com/books?id=NxFPAQAAMAAJ&amp;q=Urmila+|title=Ramayana, the Sacred Epic of Gods and Demons|date=2006|publisher=Om Books International|isbn=9788187107675|language=en}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यु ==
[[तुलसीदास]]को ''[[रामचरितमानस]]''मा आधारित एक किंवदन्ती अनुसार, सीता र लक्ष्मणको मृत्यु तथा राम, भरत र शत्रुघ्नको समाधिपछि, माण्डवी र श्रुतकीर्ति आफ्ना पतिहरूको समाधिपछि सती गएका थिए।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=MacFie
|first=J. M.
|title=The Ramayan Of Tulsidas Or The Bible Of Northern India
|url=https://books.google.com/books?id=AbG4yfdE1b4C&amp;pg=PA115
|date=1 May 2004
|publisher=Kessinger Publishing
|isbn=978-1-4179-1498-2}}&lt;/ref&gt; आफ्नी दिदी सीतालाई दिएको वचन अनुसार, ऊर्मिला आफ्ना छोराहरू अङ्गद र चन्द्रकेतु, तथा सीताका छोराहरू [[लव (रामायण)|लव]] र [[कुश (रामायण)|कुश]]को हेरचाह गर्न अयोध्यामै बसिन्। केही वर्षपछि, ऊर्मिलाले [[सरयू|सरयू नदी]]मा समाधि लिएकी थिइन्।&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Richman
|first=Paula
|title=Questioning Ramayanas: A South Asian Tradition
|url=https://books.google.com/books?id=7RW6MrAiJ-0C&amp;pg=PA9
|date=1 January 2001
|publisher=University of California Press
|isbn=978-0-520-22074-4}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}

{{रामायण}}

[[श्रेणी:रामायणका पात्रहरू]]</text>
      <sha1>nvgrhowxzz8133v4rkbu2eheim1kgsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रवि जचारीआस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149965</id>
    <revision>
      <id>1393303</id>
      <parentid>1389547</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1393303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61398" sha1="tplyaluu5beu9z87quac47ytp9nogpp" xml:space="preserve">{{गाभ्ने|रवि जकरीयास}}
{{Infobox academic|name=रवि जकरियास|image=Ravi Zacharias Preaching.jpg|caption=२०१५ मा जकरियास|spouse={{विवाह|मार्गरेट रेनोल्ड्स|१९७२}}|birth_name=फेडरिक एनटाेनी रवि जकरियास|death_date={{death date and age|२०२०|५|१९|1946|3|26|df=y}}|death_place=[[अटलान्टा]], [[जर्जिया (संयुक्त राज्य)|जर्जिया]], संयुक्त राज्य|birth_date={{birth date|१९६४|३|२६|df=yes}}|birth_place=मदरास, [[Madras Presidency]], [[British Raj|British भारत]] (now [[चेन्नाइ]], [[तमिल नाडु]], भारत)|citizenship={{hlist|क्यानडा|संयुक्त राज्य अमेरिका}}|occupation=[[क्रिश्चियन अपोलोजेटिक्स|क्रिश्चियन अपोलोजिस्ट]], रवि जकारियास इन्टरनेशनल मिनिस्ट्रीजको बोर्डका संस्थापक र अध्यक्ष|website={{URL |https://www.rzim.org}}&lt;br /&gt;{{URL |https://www.rzimindia.in}}|education=[[टिन्डेल विश्वविद्यालय]] ([[कला स्नातक|बीए]])&lt;br&gt;[[ट्रिनिटी इन्टरनेशनल विश्वविद्यालय]] ([[दिव्यताको मास्टर|MDiv]])|era=[[२१ औं शताब्दीको दर्शन]]|school_tradition=[[ईसाई दर्शन]]|main_interests=[[Philoधर्मको सोफी]], [[क्रिश्चियन अपोलोजेटिक्स]], [[विश्वदृष्टिकोण]]|notable_ideas=सुसंगत विश्वदृष्टिकोणको लागि चार मापदण्डहरू|influences=[[नर्मन गीस्लर]], [[जी. के. चेस्टरटन]], [[सी. एस. लुईस]], [[माल्कम मुगेरिज]], [[जोन पोल्किङहोर्न]], [[बिली ग्राहम]]|influenced=[[नबील कुरेशी (लेखक)|नबील कुरेशी]], [[ली स्ट्रोबेल]], [[फ्रान्क टुरेक]], [[टिम टेबो]], [[एलिसा चाइल्डर्स]]|children=३}}

फ्रेडरिक एन्टोनी रवि कुमार जखारियास (26 मार्च 1946-19 मई 2020) भारतीय मूलका क्यानेडियन र अमेरिकी इसाई इभान्जेलिकल मन्त्री र इसाई माफीवादी थिए जसले रवि जखारियास अन्तर्राष्ट्रिय मन्त्रालय (आरजीआईएम) को स्थापना गरेका थिए। उनी 40 वर्ष भन्दा बढी [[इसाई धर्म|क्रिश्चियन]] माफीमा संलग्न थिए, 30 भन्दा बढी पुस्तकहरू लेखे। उनले रेडियो कार्यक्रमहरू लेट माई पिपल थिङ्क एन्ड जस्ट थिङ्किङ पनि आयोजना गरे। जचारीआस क्रिश्चियन र मिशनरी एलायन्स (C &amp; MA) केसविकियन क्रिश्चियन सम्प्रदायका थिए जसमा उनलाई मन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो।  &lt;ref name=&quot;Burgo2020&quot;&gt;{{Cite web |last=Burgo |first=Peter |date=19 May 2020 |title=Ravi Zacharias, 1946–2020 |url=https://www.cmalliance.org/news/2020/05/19/ravi-zacharias-1946-2020/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026222329/https://www.cmalliance.org/news/2020/05/19/ravi-zacharias-1946-2020/ |archive-date=26 October 2020 |access-date=30 September 2020 |publisher=[[Alliance World Fellowship|Christian and Missionary Alliance]]}}&lt;/ref&gt;

जचारीआसद्वारा यौन दुर्व्यवहारको सार्वजनिक आरोपहरू पहिलो पटक 2017 मा देखा पर्यो। उनको मृत्यु पछिका महिनाहरूमा, धेरै अन्य कथित पीडितहरू अगाडि आए, र आरजीआईएमले अनुसन्धान गर्न कानुनी फर्म मिलर एन्ड मार्टिनलाई नियुक्त गऱ्यो। तिनीहरूको रिपोर्टले धेरै आरोपहरू प्रमाणित गर्यो र जचारीयसले कसरी आरजीआईएम कर्मचारीहरू र जनताबाट आफ्नो व्यवहार लुकाउन खोजेका थिए भनेर देखाए। प्रतिवेदनका लेखकहरूले जकरियासको व्यवहारको अनुसन्धानलाई &quot;विस्तृत छैन&quot; भनेर वर्णन गरे, विशेष गरी विदेश यात्रा गर्दा उनको गतिविधिहरूको सन्दर्भमा, किनभने उनीहरूले जकरियास यौन दुर्व्यवहारमा संलग्न भएको निष्कर्ष निकाल्न पर्याप्त प्रमाण फेला पारेका थिए। यी खुलासाहरूले आरजीआईएम विरुद्ध नागरिक कारबाहीको नेतृत्व गऱ्यो, र यसको व्यवस्थापन र संस्कृतिको निरन्तर जाँचबुझ गर्न।&lt;ref name=&quot;10-RN-20210813&quot;&gt;{{Cite news|url=https://religionnews.com/2021/08/13/ruth-malhorta-wanted-to-help-save-the-world-instead-she-ended-up-defending-an-abuser-raavi-zacharias-alori-anne-thompson/|title=She wanted to help Ravi Zacharias save the world but ended up defending an abuser|last=Smietana|first=Bob|date=13 August 2021|work=Religion News Service|access-date=22 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208002453/https://religionnews.com/2021/08/13/ruth-malhorta-wanted-to-help-save-the-world-instead-she-ended-up-defending-an-abuser-raavi-zacharias-alori-anne-thompson/|archive-date=8 December 2023}}&lt;/ref&gt;

== प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा ==
जकरियासको परिवार एङ्ग्लिकन थियो, तर उनी 17 वर्षको उमेरसम्म &quot;संशयी&quot; थिए जब उनले विष खाएर [[आत्महत्या]] गर्ने प्रयास गरे।{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006|p=45}} उनी अस्पतालमा हुँदा, एक स्थानीय इसाई कामदारले उनलाई [[बाइबल]] ल्याए र आफ्नी आमालाई यूहन्ना 14 बाट पढ्न भने, जसमा येशूले थोमस प्रेरितलाई भनेका शब्दहरू छन्। जकरियाले भने कि यो यूहन्ना 14:19 हो जसले उनलाई परिभाषित प्रतिमानको रूपमा छोयो, &quot;किनकि म बाँच्छु, तपाईं पनि बाँच्नुहुनेछ&quot;, र उनले सोचे, &quot;यो मेरो एक मात्र आशा हुन सक्छः जीवनको नयाँ तरिका. जीवनको लेखकले परिभाषित गरे अनुसार जीवन।&quot; जकरियाले [[यशू ख्रिष्ट|ख्रीष्ट]] आफ्नो जीवन समर्पित गरे, प्रार्थना गर्दै कि &quot;यदि तपाईं जीवन दिनुहुन्छ भने यो हो, मलाई यो चाहिन्छ। कृपया मलाई यस अस्पतालको ओछ्यानबाट बाहिर निकाल्नुहोस्, र म प्रतिज्ञा गर्दछु कि म सत्यको खोजीमा कुनै कसर बाँकी राख्ने छैन।&quot;{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006|pp=101–105}}

सन् 1966 मा, जकरियास आफ्नो परिवारसँग क्यानाडा बसाइँ सरे, सन् 1972 मा ओन्टारियो बाइबल कलेज (अहिले [[Masters of Divinity|M.Div।]]&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; title=&quot;Tyndale University&quot;&gt;टिन्डेल विश्वविद्यालय र उनको M.Div बाट स्नातक डिग्री हासिल गरे। सन् 1976 मा ट्रिनिटी इन्टरनेसनल युनिभर्सिटीबाट  सन् 1990 मा उनले क्याम्ब्रिज, क्याम्ब्रिजशायर, इङ्गल्यान्डको चर्च अफ इङ्गल्यान्ड थियोलोजिकल स्कुल रिडले हल निर्देशित अध्ययनमा भाग लिए।&lt;ref name=&quot;WP1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/ravi-zacharias-popular-evangelical-defender-of-the-christian-faith-dies-at-74/2020/05/19/e1e094c6-96a0-11ea-9f5e-56d8239bf9ad_story.html|title=Ravi Zacharias, popular evangelical defender of the Christian faith, dies at 74|last=Pulliam Bailey|first=Sarah|date=19 May 2020|work=The Washington Post|access-date=21 May 2020}}&lt;/ref&gt;

=== मन्त्रालय ===
[[चित्र:Ravi_Zacharias_at_Christ_Community_Chapel.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|इसाई धर्मका विरोधहरूको जवाफ दिने बारेमा क्राइस्ट कम्युनिटी चापेलमा पास्टर जो कोफीसँग जकरियासको कुराकानी]]
जचारीयसले सन् 1971 को गर्मी [[दक्षिण भियतनाम|दक्षिण]] भियतनाम बिताए, जहाँ उनले अमेरिकी सैनिकहरू साथै भियतनाम कङ्गका सदस्यहरूलाई कैद गरे। ओन्टारियो बाइबल कलेजबाट स्नातक गरेपछि, उनले क्यानाडामा क्रिश्चियन र मिसनरी एलायन्स (सी एन्ड एमए) सँग यात्रा गर्ने सेवकाई सुरु गरे।{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006|p=163}} सन् 1974 मा सी एन्ड एमएले उनलाई कम्बोडिया पठाए, जहाँ उनले खमेर रुजमा खस्नुभन्दा केही समयअघि मात्र प्रचार गरे। पछि उनलाई सन् 1980 मा सी एन्ड एमएद्वारा नियुक्त गरियो, र सन् 1980 र 1984 को बिचमा उनले सी एन्ड एमए-सम्बद्ध एलायन्स थियोलोजिकल सेमिनरी पढाए, जहाँ उनी सुसमाचार प्रचारका प्राध्यापक थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Silliman |first=Daniel |date=19 May 2020 |title=Ravi Zacharias dies of cancer |url=https://www.christianitytoday.com/news/2020/may/ravi-zacharias-death-cancer-rzim-apologist.html |website=Christianity Today}}&lt;/ref&gt;

सन् 1983 मा, जचारीयसले [[आम्स्टर्डम|एम्स्टर्डम]] बिली ग्राहम इभान्जेलिस्टिक एसोसिएसनको इटिनरन्ट इभान्जेलिस्टहरूका लागि पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा बोले। एम्स्टर्डमपछि, उनले गर्मीको समयमा भारतमा सुसमाचार प्रचार गरे, जहाँ उनले मानिसहरूलाई ख्रीष्टसम्म पुऱ्याउन र इसाई नेताहरूलाई तालिम दिन क्षमाप्रार्थी सेवाका लागि आवश्यक रहेको देखे। अगस्त 1984 मा, रवि जचारीआस अन्तर्राष्ट्रिय मन्त्रालयहरू (RZIM) [[टोरन्टो]], [[ओन्टारियो]], क्यानाडामा स्थापित भएको थियो, &quot;बौद्धिक रूपमा प्रतिरोधीको क्षेत्रमा शास्त्रीय प्रचारक&quot; को रूपमा उनको आह्वानलाई पछ्याउन।&lt;ref name=&quot;WP1&quot;/&gt;

सन् 1989 मा [[बर्लिनको पर्खाल|बर्लिन पर्खाल]] खसालिएको केही समयपछि जचारीयसले मस्कोमा लेनिन मिलिटरी-पोलिटिकल एकेडेमीका विद्यार्थी र सेन्टर फर जियोपोलटिकल स्ट्राटेजीका राजनीतिक नेताहरूसँग कुरा गरे।{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006|pp=197–99}} राजनीतिक क्षेत्रमा धेरै सुसमाचार प्रचारका घटनाहरू मध्ये यो पहिलो थियो। भविष्यका घटनाहरूमा सन् 1993 मा बोगोटा, कोलम्बियामा भएको एउटा घटना समावेश थियो, जहाँ उनले न्यायपालिकाका सदस्यहरूसँग ठोस नैतिक आधार भएको महत्त्वबारे कुरा गरे।{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006|pp=200–1}}

अर्को वर्ष, जकरियसले आफ्नो पहिलो पुस्तक, ए स्याटरड भिजेजः द रियल फेस अफ एथिस्म लेखे। सन् 1992 मा, जचारीआसले हार्वर्ड विश्वविद्यालय आफ्नो पहिलो भेरिटास फोरम बोले, र त्यस वर्ष पछि अर्बाना मुख्य वक्ताहरू मध्ये एक थिए। उनी यी फोरमहरूमा बारम्बार अतिथि बन्न जारी राखे, दुवैले जर्जिया विश्वविद्यालय, मिशिगन विश्वविद्यालय, र पेन स्टेट लगायत शैक्षिक संस्थाहरूमा प्रश्न-उत्तर सत्रहरूमा व्याख्यान दिन्छन् र विद्यार्थीहरूलाई जवाफ दिन्छन्।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.collegian.psu.edu/archives/article_acee25f6-8f13-5145-9fe2-0cf3b0a59e0e.html|title=Author shares insight on faith|last=Colella|first=Kristin|date=17 February 2005|work=Daily Collegian online|access-date=21 November 2013|publisher=PSU|archive-url=https://web.archive.org/web/20200525200540/https://www.collegian.psu.edu/archives/article_acee25f6-8f13-5145-9fe2-0cf3b0a59e0e.html|archive-date=25 May 2020}}&lt;/ref&gt;

सन् 2004 मा, चर्च अफ जिजस क्राइस्ट अफ लेटर-डे सेन्ट्स (एलडीएस चर्च) ले सन्देशहरूको श्रृङ्खलाका लागि साल्ट लेक टेबरनेकल जकरियासको लागि आफ्नो हस्ताक्षर गर्भगृह खोल्यो। उनले समूहहरू बिच खुला संवादतर्फको प्रारम्भिक चालमा एलडीएस र प्रोटेस्टेन्ट दुवै शिविरका करिब 7,000 साधारण व्यक्ति र विद्वानहरूलाई &quot;सत्य को हो? येशू ख्रीष्टलाई मार्ग, सत्य र जीवनको रूपमा रक्षा गर्दै&quot; भन्ने विषयमा प्रवचन दिए। केही इभान्जेलिकलहरूले परम्परागत इसाई विश्वास र एलडीएस चर्चको शिक्षाहरू बिचको &quot;गहिरो र आधारभूत&quot; भिन्नताहरूलाई प्रत्यक्ष सम्बोधन गर्न यो अवसर प्रयोग नगर्ने जकरियासको निर्णयको आलोचना गरे। उनले ख्रीष्टियनहरूले एलडीएस चर्चको धार्मिक भिन्नताहरूलाई तुरुन्तै निन्दा गर्न नहुने तर &quot;स्पष्टता र विश्वासका साथ हाम्रो विश्वासलाई सञ्चार गर्न कृपापूर्वक एक पटकमा एक कदम निर्माण गर्नुपर्दछ&quot; भनेर जोड दिएर प्रतिक्रिया दिए, यो कसैलाई उनीहरूको विश्वासका गल्तीहरू देखाउनु जत्तिकै प्रभावकारी हुनेछ भनेर भने। स्ट्यान्डिङ टुगेदरका अध्यक्ष ग्रेग जोनसनले ज्याकरियासको पुस्तक द किङडम अफ द कल्ट्सको सम्पादनसँग कुनै सम्बन्ध नभएको र पछिल्लो संस्करणमा आफ्नो नाम मात्र उधारो लिएको आरोप लगाएपछि बोल्ने व्यस्तता लगभग तोडफोड गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.christianitytoday.com/ct/2005/january/2.20.html|title=Evangelist in Brigham Young's Court|last=Beverley|first=James A.|date=January 2005|work=Christianity Today|access-date=20 March 2008}}&lt;/ref&gt;

जचारीआस सन् 2004 मा फ्युचर अफ ट्रुथ सम्मेलन, सन् 2005 मा राष्ट्रिय धार्मिक प्रसारणकर्ता सम्मेलन र प्रदर्शनी, र सन् 2006 मा क्रिश्चियन अपोलोगेटिक्समा राष्ट्रिय सम्मेलन जस्ता कार्यक्रमहरूमा इभान्जेलिकल समुदाय भित्र बारम्बार मुख्य व्याख्याता थिए। अक्टोबर 2007 मा लगातार रातहरूमा, उनले पहिले भर्जिनिया टेक विद्यार्थीहरू र संकायलाई सम्बोधन गरे, त्यसपछि ब्ल्याकबर्ग, भर्जिनिया समुदायको भर्जिनिया टेक नरसंहार पछि दुष्ट र पीडाको विषयमा। जचारीयसले [[वासिङ्टन डिसी|वासिङ्टन, डीसी]] राष्ट्रिय प्रार्थना दिवस, संयुक्त राष्ट्रमा वार्षिक प्रार्थना ब्रेकफास्ट, मापुटो, मोजाम्बिकमा [[अफ्रिकी सङ्घ|अफ्रिकी युनियन]] प्रार्थना ब्रेकफास्ट जस्ता अवसरहरूमा इभान्जेलिकल समुदायको प्रतिनिधित्व गरे र 2008 राष्ट्रिय प्रार्थना दिवस टास्क फोर्सको मानद अध्यक्षको नाम दिइयो। उनले विश्वव्यापी टुगेदर 2016 को बैठकमा पनि भाग लिए, जसलाई [[पोप फ्रान्सिस]] सम्बोधन गरे, घटनालाई एक बहादुर प्रयासको रूपमा वर्णन गरे।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zacharias |first=Ravi |date=21 July 2016 |title=Together 2016: Update from Washington, DC |url=http://rzim.org/global-blog/together-2016-update-from-washington-d-c/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160727115530/http://rzim.org/global-blog/together-2016-update-from-washington-d-c/ |archive-date=27 July 2016 |access-date=12 August 2016 |publisher=RZIM |type=personal account }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160727115530/http://rzim.org/global-blog/together-2016-update-from-washington-d-c/ |date=27 July 2016 }}&lt;/ref&gt;

सन् 2006 मा, रवि जचारीआसले विक्लिफ हल मिलेर अक्सफोर्डसायर, इङ्गल्यान्डमा अक्सफोर्ड सेन्टर फर क्रिस्चियन एपोलोजेटिक्स (ओसीसीए) स्थापना गरे, यद्यपि यो अहिले विक्लिफबाट पूर्ण रूपमा अलग छ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://cherwell.org/2019/11/01/oxford-colleges-hosting-group-with-homophobic-misogynistic-and-islamophobic-views/|title=Oxford colleges hosting group with &quot;homophobic, misogynistic and Islamophobic views&quot;|last=Cherry|first=Libby|date=1 November 2019|work=Cherwell|access-date=4 December 2021}}&lt;/ref&gt;

नोभेम्बर 2009 मा, जचारीयसले विश्वव्यापी ''म्यानहट्टन घोषणा'' हस्ताक्षर गरे जसले मानव जीवनको पवित्रता, पति र पत्नीको मिलनको रूपमा विवाहको गरिमा, र न्याय र साझा राम्रोको आधारभूत सिद्धान्तहरूको रूपमा धर्मको स्वतन्त्रतालाई पुष्टि गर्दछ। सन् 2016 मा, [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन]] राष्ट्रपति पदका उम्मेद्वार [[मार्को रुबियो]] जचारियासलाई आफ्नो गर्भपात विरोधी &quot;जीवनको गरिमा&quot; सल्लाहकार प्यानलमा नियुक्त गरे।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.christianpost.com/news/rubio-dignity-of-life-board-albert-mohler-ravi-zacharias-155561/|title=Rubio Forms 'Dignity of Life' Board Featuring Al Mohler, Ravi Zacharias|last=Gryboski|first=Michael|date=21 January 2016|work=The Christian Post|access-date=11 March 2018}}&lt;/ref&gt;

सन् 2015 मा, आरजीआईएमको सार्वजनिक फारम 990 कर फिर्ती अनुसार, जकरियास र उनकी श्रीमतीले मन्त्रालयबाट संयुक्त रूपमा $523,926 कमाए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 May 2013 |title=Ravi Zacharias International Ministries, Full Filing |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/133200719/201632809349301353/full |website=Nonprofit Explorer |publisher=ProPublica}}&lt;/ref&gt;

जकरियासले तर्क गरे कि एक सुसंगत विश्वदृष्टिकोण चार प्रश्नहरूको सन्तोषजनक जवाफ दिन सक्षम हुनुपर्दछः उत्पत्ति, जीवनको अर्थ, नैतिकता र भाग्य उनले भने कि प्रत्येक प्रमुख [[धर्म (पन्थ)|धर्म]] [[सत्य]] बारेमा विशेष दाबी गर्दछ, तर ईसाई धर्म यी चारै प्रश्नहरूको उत्तर दिने क्षमतामा अद्वितीय छ। उनले नियमित रूपमा इसाई विश्वदृष्टिकोण सुसंगततामा बोले, इसाई धर्म सबैभन्दा कठिन दार्शनिक आक्रमणहरू सामना गर्न सक्षम छ। जखारियासले विश्वास गरे कि माफी माग्ने व्यक्ति तीन स्तरबाट तर्क गर्नुपर्दछः तर्कबाट यसलाई जीवित बनाउनका लागि भावनाहरूबाट यसलाई योग्य बनाउन र नैतिक निर्णयहरू गर्न यसलाई प्रयोग गर्ने अधिकार छ कि छैन। जकरियासको क्षमाप्रार्थनाको शैली मुख्यतया ईसाई धर्मको जीवनको महान अस्तित्वगत प्रश्नहरू जवाफमा परमेश्वरको रक्षामा केन्द्रित थियो। उनले तर्क गरे कि आधुनिक सञ्चार प्रणालीहरूमा दृश्यको प्रभुत्वले अमूर्त तर्कको लागि मानिसहरूको क्षमतालाई असर गरेको छ, चीजहरू बुझ्ने तरिकालाई परिवर्तन गर्दै, तथापि, अमूर्त तर्कको एकीकरण कसैको विश्वदृष्टिकोणमा यसको आधार सापेक्ष भावनाहरू र फेड्समा भन्दा निरपेक्षमा आधारित हुनु महत्त्वपूर्ण छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marbaniang |first=Domenic |date=October 2008 |title=21st Century Christian Contribution to Philosophy |url=https://www.academia.edu/38211060 |journal=Basileia |volume=I |issue=1 |pages=13–15 |access-date=24 May 2020}}&lt;/ref&gt;

== शैक्षिक प्रमाणिक विवादहरू ==
आफ्नो जीवनी र अन्य साहित्यको अघिल्लो संस्करणमा, जखारियसले [[क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालय]] अध्ययन गरेको र [[अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय]] अतिथि प्राध्यापक भएको दाबी गरे। धेरै बोल्ने व्यस्ततामा उनले भने कि उनले जोन पोल्किङ्होर्नको अधीनमा क्वान्टम मेकानिक्सको कक्षा लिएका थिए र क्याम्ब्रिजमा एक आगन्तुक विद्वानले स्टीफन हकिङको व्याख्यान सुनेका थिए, उनलाई अज्ञेयवाद र आस्तिकवाद बीचको सङ्घर्ष देखेर।{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006}} जकरियासले प्रायः पुस्तक र उपदेशहरूमा दावी गरे कि उनलाई क्याम्ब्रिजमा आगन्तुक विद्वान बन्न आमन्त्रित गरिएको थियो, जहाँ उनले रोमान्टिक लेखकहरू र नैतिकतावादी दार्शनिकहरूमा आफ्नो अध्ययन केन्द्रित गरे।{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006}}&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Walking from East to West : God in the shadows|date=2006|location=Grand Rapids, Mich.}}&lt;/ref&gt;

अक्सफोर्ड र क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयहरूमा जचारीआसको कथित शैक्षिक पदहरूको सत्यतामा मनोवैज्ञानिक वारेन थ्रोकमोर्टन प्रश्न उठाइएको थियो। थ्रोकमोर्टनले दावी गरे कि जचारीआस &quot;सत्यवादी थिएनन्&quot;, उनले रिडले हल आगन्तुक विद्वान भएको कुरा औंल्याए, यद्यपि रिडले हलले क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयको देवत्व संकायसँग सम्बन्ध कायम राख्छ। नास्तिक टिप्पणीकार स्टीभ बगम्यानले पनि एउटा वेबसाइट चलाए जसले जचारीयसले आफ्नो योग्यतालाई बढावा दिएको दाबी गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/religion/2021/02/09/ravi-zacharias-apologist-rzim-sexual-misconduct-lori-anne-thompson-spa/|title=Evangelist Ravi Zacharias taught followers to ask tough questions but not about his sexual conduct|last=Boorstein|first=Michelle|date=9 February 2021|work=[[The Washington Post]]|access-date=25 March 2021}}&lt;/ref&gt;

सन् 2017 मा, क्रिश्चियानिटी टुडेले आरोपहरू रिपोर्ट गरे कि जखारियसले आफ्नो शैक्षिक प्रमाणपत्रहरूलाई बढावा दिएका थिए-उदाहरणका लागि उनले आफूलाई धेरै लेख र भिडियोमा &quot;डाक्टर&quot; वा &quot;डा&quot; शीर्षकका साथ उल्लेख गरेका थिए। जवाफमा, जखारियसले आफूलाई दस मानार्थ डक्टरेट प्रदान गरिएको बताए र आरजीआईएमले थप तर्क दियो कि &quot;रविको मातृभूमि भारतमा... सम्मानीय उपाधिहरू प्रथागत छन् र रवि सम्बोधन गर्दा आरजेआईएम इन्डिया टोलीले समेत वृद्धहरूको सम्मानमा बारम्बार प्रयोग गरिन्छ।&quot; एक बयानमा, आरजेआईएमले संकेत गर्यो कि &quot;[पहिलेका वर्षहरूमा], 'डा।' हाम्रो वेबसाइटमा समेत हाम्रो केही सामग्रीहरूमा रविको नाम अघि देखा पर्यो, जुन मानार्थ डक्टरेट्सको साथ उपयुक्त र स्वीकार्य अभ्यास हो। यद्यपि, यो अभ्यास निश्चित सर्कलहरूमा विवादास्पद हुन सक्छ, हामी अब यसलाई प्रयोग गर्दैनौं।&quot; क्रिश्चियानिटी टुडेले रिपोर्ट गरे कि जखारियसको अनलाइन जीवनी उनको प्रमाणिकताको बारेमा आरोप लगाए पछि सम्पादन गरिएको थियो। [in]&lt;ref name=&quot;RZIM-DR&quot; /&gt;

मई 2020 मा उनको मृत्यु हुनु अघि र पछि, धेरै महिलाहरूले जखारियास आदतन यौन दुर्व्यवहार र/वा दुर्व्यवहारमा संलग्न भएको आरोप लगाए। RZIM का पूर्व सदस्य रुथ मल्होत्राले जचारीयासको व्यवहारबारे उनको जीवनकालमा शङ्का रहेको तर RZIM कर्मचारीहरूलाई अनुसन्धान गर्न अनुमति नदिएको दाबी गर्छन्।

=== लोरी एनी थम्पसनको मुद्दा ===
अप्रिल 2017 मा, आरजीआईएमले दाबी गरे कि क्यानेडियन लोरी एनी र ब्राड थम्पसनले जचारीयसलाई माग पत्र पठाए जसमा उनलाई अनुचित आरोप लगाउने मुद्दा दायर गर्नबाट टाढा रहेकामा $5 मिलियन तिर्न आग्रह गरे। तिनीहरूको प्रमाणमा पाठ आदानप्रदान समावेश थिए, जसमा लोरी एनी थम्पसनले जखारियासलाई पठाएको नग्न फोटोहरू समावेश थिए। जवाफमा, जचारीयसले दम्पतीलाई जबरजस्ती वसूलीको आरोप लगाउँदै मुद्दा दायर गरे। यो मुद्दा नोभेम्बर २०१७ मा गैर-प्रकटीकरण सम्झौताको साथ सुल्झाएको थियो। ३ डिसेम्बर २०१७ मा जारी गरिएको एक बयानमा, जखारियसले भने, &quot;म स्पष्ट रूपमा भन्न चाहन्छु कि मैले कहिल्यै एक्लै [थोम्पसन] लाई सार्वजनिक वा निजी रूपमा भेटेको छैन। प्रश्न यो होइन कि मैले [उनलाई] कुनै अवैध फोटो वा सन्देशहरू पठाएँ कि पठाएँ-मैले गरेन, र यसको विपरित कुनै प्रमाण छैन-बरु, म एक महिलासँग कुनै विस्तारित कुराकानीमा इच्छुक सहभागी हुनुपर्दछ कि हुँदैन, मेरी श्रीमती होइन। उत्तर, म स्पष्ट रूपमा बताउन सक्छु, छैन, र म पूर्ण रूपमा जिम्मेवारी स्वीकार गर्दछु।&quot; उनले थपे कि उनी आफ्नो विवाहमा आफ्नी श्रीमतीप्रति &quot;पूर्ण वफादार&quot; थिए, तर उनले स्वीकार गरे कि उनी &quot;बुद्धिमानी सावधानी अपनाउन र आफूलाई अनुचितको उपस्थितिबाट बचाउन असफल भए।&quot; [her]&lt;ref name=&quot;RZIM1&quot; /&gt;

=== २०२० दुरुपयोग आरोप र प्रारम्भिक रिपोर्ट ===
सन् २०२० मा जखारियासको मृत्यु भएको चार महिनापछि एटलान्टा क्षेत्रमा उनको सह-स्वामित्वमा रहेको दुई दिने स्पामा काम गर्ने तीन जना महिला अगाडि आए र उनले पाँच वर्षको अवधिमा धेरै मसाज थेरापिस्टलाई यौन उत्पीडन गरेको आरोप लगाए। क्रिश्चियानिटी टुडेका अनुसार, जखारियाले एक महिलाको अगाडि पचास भन्दा बढी पटक हस्तमैथुन गरे, उनको स्पष्ट फोटोहरू अनुरोध गरे, र कम्तिमा दुई अवसरहरूमा यौन सम्बन्धको लागि सोधे। अन्य महिलाहरूले जकरियाले उनीहरूलाई अनुचित रूपमा छोएको वा प्रेम गरेको दाबी गरे। पूर्व व्यापारिक साझेदार अनुराग शर्माले जचारीयासलाई रोक्न नसकेकोमा खेद व्यक्त गरे र क्रिश्चियानिटी टुडे लेखमा एक कथित पीडितसँग माफी मागे।&lt;ref name=&quot;Ravi Zacharias's Ministry Investigates Claims of Sexual Misconduct at Spas&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.christianitytoday.com/news/2020/september/ravi-zacharias-sexual-harassment-rzim-spa-massage-investiga.html|title=Ravi Zacharias's Ministry Investigates Claims of Sexual Misconduct at Spas|last=Silliman|first=Daniel|date=29 September 2020|work=Christianity Today|access-date=29 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217100744/https://www.christianitytoday.com/news/2020/september/ravi-zacharias-sexual-harassment-rzim-spa-massage-investiga.html|archive-date=17 February 2021}}&lt;/ref&gt;

आरजीआईएमले सुरुमा दावीहरू अस्वीकार गऱ्यो, तर पछि अनुसन्धान गर्न कानुनी फर्म मिलर एन्ड मार्टिनलाई नियुक्त गऱ्यो। मिलर र मार्टिन पूर्व सङ्घीय कानुन प्रवर्तन अधिकारीहरू मिलेर बनेको निजी अनुसन्धान फर्मको सेवामा संलग्न भए। अन्वेषकहरूले एक दर्जन भन्दा बढी मसाज थेरापिस्टहरू सहित पचास भन्दा बढी व्यक्तिहरूको अन्तर्वार्ता लिए, र जचारीआसले प्रयोग गरेका चार मोबाइल उपकरणहरू डाटा पहुँच गरे। २३ डिसेम्बर २०२० मा, आरजीआईएमले आरोपहरू सत्य भएको पुष्टि गर्यो र अनुसन्धानबाट प्रारम्भिक रिपोर्ट जारी गर्यो, जुन निष्कर्षमा पुग्योः
 

=== पूर्ण प्रतिवेदन र त्यसपछिको आरोपहरू ===
११ फेब्रुअरी २०२१ मा, RZIM ले आफ्नो अनुसन्धानको पूर्ण परिणाम जारी गर्यो, निष्कर्ष निकाल्दै कि त्यहाँ विश्वसनीय प्रमाण थियो कि जचारीआस यौन दुर्व्यवहारमा संलग्न थिए। तदनुसार, यो पत्ता लाग्यो कि जचारीयसले २०० भन्दा बढी महिलाहरूबाट यौन स्पष्ट फोटोहरू अनुरोध गरे र प्राप्त गरे जो उनीहरूको प्रारम्भिक बिसको उमेरमा २०२० मा उनको मृत्यु हुनु भन्दा केही महिना अघि सम्म थिए। अन्वेषकहरूका अनुसार, जखारियसले हजारौं डलरको मन्त्रालय कोष पनि प्रयोग गरे जुन मसाज थेरापिस्टहरूको लागि भुक्तान गर्न &quot;मानवीय प्रयास&quot; मा समर्पित गरिएको थियो, उनीहरूलाई आवास, विद्यालय शिक्षा, र विस्तारित अवधिका लागि मासिक सहयोग प्रदान गर्दै।&lt;ref name=&quot;CT 17 Feb 2021&quot; /&gt;

रिपोर्टमा एक लेखमा, ''सुसमाचार गठबन्धन'' उल्लेख गर्यो कि,
 

जकरियासको वित्तीय अनियमितताहरूका बारेमा, द गोस्पेल कोएलिशनले रिपोर्टबाट थप उल्लेख गर्यो कि आरजीआईएमले जकरियासलाई बैंककमा हुँदा आफ्नै अपार्टमेन्टमा बस्नका लागि भाडा तिर्ने थियो। उनीहरूले लेखेका छन्,
  

विक्की ब्लूले जचारीयसले उनलाई र उनकी छोरी बेक्कालाई दुर्व्यवहारको खुलासा गरेमा दयनीय बनाउने धम्की दिएको दाबी गर्छन्। उनले भनिन्, &quot;रविले एक अज्ञात दाताको बारेमा कुरा गरिरहनुभएको थियो जसबाट उसले असीमित पैसा प्राप्त गर्न सक्थ्यो&quot;, ब्लूले भनिन्। &quot;उनले भने, 'म यसलाई जारी राख्न सक्छु र तपाईँको जीवनलाई मर्नसम्म दयनीय बनाउन सक्छु।'&quot; &quot;ब्लूले भने कि सुरुमा, जकरियसले उनको आध्यात्मिक भ्रममा धेरै सहयोग गरे, र उनले सोचे कि उनी&quot; &quot;येशू बाहेक अरू भगवानको सबैभन्दा नजिकको व्यक्ति&quot; &quot;थिए। पछि, जकरियाले आफ्नो विवाह असन्तुष्ट भएको र त्यो ब्लू&quot; &quot;उनको आत्मा साथी&quot; &quot;थियो, र उनी&quot; &quot;बिना बाँच्न सकेन (हेर&quot; &quot;। ब्लूले जकरियालाई आफ्नो ग्रोइनमा हात हालेर यौन प्रगति जारी राखे पछि उनले भने,&quot; &quot;होइन।&quot; जकरियासले आफूलाई खुलाएर उनको अगाडि 50 देखि 100 पटक हस्तमैथुन गरे, उनले दुई पटक उनलाई यौन सम्बन्ध राख्न आग्रह गरे तर उनले अस्वीकार गरिन्। त्यस समयमा, ब्लुले विश्वास गरे कि जकरियास उनको प्रेममा थिए। उनले आफू भ्रमित र कमजोर भएको दाबी गर्दै भनिन्, &quot;यो व्याख्या गर्न गाह्रो छ। जब कसैले तपाईंलाई आध्यात्मिक सल्लाह दिन्छ र उसले भगवानको बारेमा भनेको सबै कुरा सत्य हो भनेर तपाईंलाई थाहा हुन्छ, तैपनि उसले तपाईंलाई यी कुराहरू पनि गरिरहेको छ-मैले केही गलत गरेको छैन भनेर महसुस गर्न वर्षौंको थेरापी लाग्यो।&quot; ब्लूलाई सह-मालिकको रूपमा जखारियाससँग स्पा खोल्न राजी गरियो, र यो आर्थिक रूपमा असफल भयो। ब्लुले आफ्नी छोरी बेक्कालाई सम्हाल्छ, जचारीयसले उनलाई दुर्व्यवहार गरेको बताए, र अन्य छ जना स्पा थेरापिस्टहरूले पनि उनले उनीहरूलाई विकृत वा दुर्व्यवहार गरेको गुनासो गरे। &quot;मैले महसुस गरें कि मलाई कति प्रयोग र हेरफेर गरिएको थियो&quot;, ब्लूले भने।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roys |first=Julie |date=13 April 2021 |title=Spa Co-Owner &amp; Victim of Ravi Zacharias Speaks: He Threatened to &quot;Ruin&quot; Me |url=https://julieroys.com/victim-of-ravi-zacharias-speaks-he-threatened-to-ruin-me/ |access-date=18 October 2025 |publisher=The Roys Report}}&lt;/ref&gt;

=== पुनरावृत्तिहरू ===
पूर्ण प्रतिवेदनको विमोचनमा, आरजीआईएमको बोर्डले &quot;रविको कार्यबाट स्तब्ध र दुःखी भएको&quot; बताएको छ र उनका पीडितहरूसँग माफी मागेको छः &quot;तपाईंले अनुभव गर्नुभएको दुःख वा तपाईंले प्रतिक्रिया दिएको बहादुरीप्रति हामीले महसुस गरेको कृतज्ञता व्यक्त गर्न शब्दहरू नजिक आउन सक्दैनन्।&quot; आरजीआईएसका पूर्व कर्मचारी कार्सन वेइटनौरले जखारियासलाई &quot;[उनको पुस्ताको] सबैभन्दा ठूलो धोखाधडी&quot;, &quot;यौन शिकारी&quot; र &quot;अद्वितीय करिश्माई हेरफेर&quot; को रूपमा उल्लेख गरे।&lt;ref name=&quot;Fraud&quot;&gt;{{Cite web |last=Weitnauer |first=Carson |date=21 December 2020 |title=A Catastrophic Betrayal |url=https://reasonsforgod.org/a-catastrophic-betrayal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221154648/https://reasonsforgod.org/a-catastrophic-betrayal/ |archive-date=21 December 2020 |access-date=19 February 2021 |website=Reasons for God}}&lt;/ref&gt;

12 फेब्रुअरी 2021 मा, आरजीआईएमको बेलायत शाखा, जचारीयस ट्रस्टले आफ्नो नाम परिवर्तन गर्ने र अभिभावक मन्त्रालयसँगको सम्बन्ध काट्ने निर्णय गर्यो, घोटालामा उनीहरूको प्रतिक्रियालाई अपर्याप्त भन्दै आलोचना गर्यो। 24 फेब्रुअरीसम्म, आरजीआईएम अफ्रिकाले आफ्नो सञ्चालन स्थगित गरेको थियो जबकि आरजीआई एम आफैले आफ्नो वेबसाइटलाई कम गरेको थियो। 8 मार्चमा, आरजीआईएमले आफ्नो नाम परिवर्तन गर्ने र जकरियाससँग सम्बन्धित सबै सामग्री हटाउने बताएको थियो। दानमा गिरावटको परिणाम स्वरूप, RZIM ले विश्वव्यापी रूपमा यसको कार्यबलको%% लाई अनावश्यक बनाउने निर्णय गर्यो र सुसमाचार प्रचारकहरू र माफी माग्नेहरूलाई अन्य संस्थाहरूलाई अनुदान दिन, सुसमाचार प्रचारलाई समर्थन गर्न र &quot;यौन दुर्व्यवहारका सिकारहरूको रोकथाम र हेरचाह&quot; गर्न परिवर्तन गर्यो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://christiantoday.com/article/end.of.the.road.for.rzim.canada.after.devastating.ravi.zacharias.report/136402.htm|title=End of the road for RZIM Canada after devastating Ravi Zacharias report|last=Lee|first=Jennifer|date=19 February 2021|work=[[Christian Today]]|access-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221170315/https://www.christiantoday.com/article/end.of.the.road.for.rzim.canada.after.devastating.ravi.zacharias.report/136402.htm|archive-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;

19 फेब्रुअरी 2021 मा, एलायन्स वर्ल्ड फेलोसिपले आफ्नै अनुसन्धानले &quot;शिकारी व्यवहारको ढाँचा&quot; पुष्टि गरेपछि जचारीआसको समन्वयलाई खारेज गर्यो। हार्परकोलिन्स क्रिश्चियन पब्लिशिंग, जसमा जोन्डर्वान र थोमस नेल्सन समावेश छन्, यसले अब जचारीआसका पुस्तकहरू बेच्ने छैन र यो ईसाई लेखक ली स्ट्रोबेल काम गरिरहेको छ भनेर पुष्टि गर्यो।&lt;ref name=&quot;HarperCollins response&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.christianitytoday.com/news/2021/february/ravi-zacharias-books-harper-collins-lee-strobel-rzim-report.html|title=Ravi Zacharias's Books Pulled by HarperCollins After RZIM Investigative Report|last=Shellnutt|first=Kate|date=12 February 2021|work=[[Christianity Today]]|access-date=19 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215223203/https://www.christianitytoday.com/news/2021/february/ravi-zacharias-books-harper-collins-lee-strobel-rzim-report.html|archive-date=15 February 2021}}&lt;/ref&gt;

अगस्ट 2021 को सुरुमा, ब्राड सोहन ल फर्मले एनएफएल खेलाडी डेरेक क्यारियर र उनकी श्रीमती डोरासहित धेरै पूर्व आरजीआईएम दाताहरूको तर्फबाट मुद्दा दायर गरे, उनीहरूले 2004 र 9 फेब्रुअरी 2021 को बीचमा आरजीआई एमलाई दिएको चन्दा फिर्ता गर्न खोजे। वादीहरूले दाबी गरे कि उनीहरूले RZIM लाई दान गरे, यो विश्वास गरे कि यो ईसाई सन्देश फैलाउन वित्त थियो, जब वास्तवमा पैसाले जकरियासको शिकारी व्यवहारलाई वित्त पोषित गर्यो। जिल्ला अदालतले मार्च 2023 मा वर्गलाई हड्ताल गर्न आरजीआईएमको प्रस्तावलाई अनुमति दिएपछि अप्रिल 2023 मा मुद्दा सुल्झाएर खारेज गरियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 April 2023 |title=PacerPro docket for Carrier v. Ravi Zacharias International Ministries, Inc. (Case No. 1:21-cv-3161-TWT) |url=https://app.pacerpro.com/cases/18353726}}&lt;/ref&gt;

सन् 2024 सम्म, आरजिमले सञ्चालन गर्न जारी राखेको छ। यद्यपि, कुनै वित्तीय जानकारी वा अनुदान आवेदन यसको वेबसाइटमा पोस्ट गरिएको छैन।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kim |first=Roberts |title=RZIM’s Continuing Operations Lack Transparency |url=https://ministrywatch.com/rzims-continuing-operations-lack-transparency/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250705234437/https://ministrywatch.com/rzims-continuing-operations-lack-transparency/ |archive-date=5 July 2025 |access-date=28 December 2025 |website=Ministry Watch}}&lt;/ref&gt;

7 मे 1972 मा, जचारीयसले मार्गरेट &quot;मार्गी&quot; रेनोल्ड्ससँग विवाह गरे, जसलाई उनले आफ्नो चर्चको युवा समूहमा भेटेका थिए।{{Sfn|Zacharias|2006}} तिन सन्तान थिए । उनी एटलान्टा, जर्जियामा बस्थे।&lt;ref name=&quot;WP1&quot;/&gt;

मार्च 2020 मा, जचारियसले घोषणा गरे कि उनलाई स्याक्रमको सार्कोमा भएको पत्ता लागेको थियो, र 19 मई 2020 मा, उनको 74 वर्षको उमेरमा एटलान्टामा उनको घरमा त्यो क्यान्सरबाट मृत्यु भयो। उनको मृत्युपछि, धेरै उच्च-प्रोफाइल इसाईहरूले तिनीहरूमा जकरियाको प्रभावको विवरण दिने सन्देशहरू अनलाइन पोस्ट गरे।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 May 2020 |title=Ravi Zacharias cancer update: Beautiful tributes for apologist after grim prognosis |url=https://www.christiantoday.com/article/ravi-zacharias-cancer-update-tributes-apologist-after-grim-prognosis/134851.htm |access-date=18 May 2020 |website=Christian today}}&lt;/ref&gt;

त्यसपछि-ह्वाइट हाउस प्रेस सचिव Kaylegh McEnany र त्यसपछि-U। अमेरिकी उपराष्ट्रपति माइक पेन्स धेरै मध्ये थिए जसले उनको मृत्युपछि जचारीयसप्रति सहानुभूति व्यक्त गरे।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.foxnews.com/faith-values/ravi-zacharias-passed-away-christian-tribute|title=Ravi Zacharias tributes pour in from Pence, Christian leaders|last=Parke|first=Caleb|work=Fox news|access-date=25 October 2020}}&lt;/ref&gt;

* ''A Shattered Visage: The Real Face of Atheism'' (1994, 2004) {{ISBN|0-8010-6511-9}}
* ''Can Man Live Without God?'' (1994, 1996) {{ISBN|0-8499-3943-7}}
* ''Deliver Us from Evil'' (1996, 1998) {{ISBN|0-8499-3950-X}}
* ''Cries of the Heart'' (1998, 2002) {{ISBN|0-8499-4387-6}}
* ''The Merchant and the Thief'' (1999; children's) {{ISBN|0-7814-3296-0}}
* ''The Broken Promise'' (2000; children's) {{ISBN|0-7814-3451-3}}
* ''Jesus Among Other Gods'' (2000, 2002) {{ISBN|0-8499-4327-2}}
* ''Jesus Among Other Gods'' (youth ed., 2000) {{ISBN|0-8499-4217-9}}
* ''The Lotus and the Cross: Jesus Talks with Buddha'' (2001) {{ISBN|1-57673-854-X}}
* ''Sense and Sensuality: Jesus Talks with Oscar Wilde'' (2002) {{ISBN|1-59052-014-9}}
* ''Light in the Shadow of Jihad: The Struggle For Truth'' (2002) {{ISBN|1-57673-989-9}}
* ''Recapture the Wonder'' (2003) {{ISBN|1-59145-276-7}}
* ''Is Your Church Ready?: Motivating Leaders to Live an Apologetic Life'' (2003) (Editor, with Norman Geisler) {{ISBN|0-310-25061-7}}
* ''Who Made God? And Answers to Over 100 Other Tough Questions of Faith'' (2003) (General editor, with Norman Geisler) {{ISBN|0-310-24710-1}}
* ''The Kingdom of the Cults'' (2003) (Editor) {{ISBN|0-7642-2821-8}}
* ''I, Isaac Take Thee, Rebekah: Moving From Romance to Lasting Love'' (2004) {{ISBN|0-8499-0822-1}}
* ''The Prince and the Prophet: Jesus Talks With Mohammed'' (copyright 2004, to be released posthumously) {{ISBN|1-59052-319-9}}
* ''The Lamb and the Führer: Jesus Talks with Hitler'' (2005) {{ISBN|1-59052-394-6}}
* {{Citation |last=Zacharias |first=Ravi |title=Walking From East to West: God in the Shadows |year=2006 |edition=1st |place=Grand Rapids, MI |publisher=Zondervan |isbn=0-310-25915-0 |last2=Sawyer |first2=R. S. B.}}, 205 pp.
* ''The Grand Weaver: How God Shapes Us Through the Events of Our Lives'' (2007) {{ISBN|0-310-26952-0}}
* ''Beyond Opinion: Living the Faith We Defend'' (2008) {{ISBN|0-8499-1968-1}}
* ''The End of Reason: A Response to the New Atheists'' (2008) {{ISBN|0-310-28251-9}}
* ''Is There Not a Cause'' (2008; National Day of Prayer Feature Book) {{ISBN|978-1-93010721-2}}; Audio CD {{ISBN|978-1-61256016-8}}.
* ''New Birth or Rebirth: Jesus Talks with Krishna'' (2008) {{ISBN|1-59052-725-9}}
* ''There is a Plan'' (2009) (excerpts from ''The Grand Weaver'') {{ISBN|0-310-31849-1}}
* ''Has Christianity Failed You?'' (2010) {{ISBN|0-310-26955-5}}
* ''The Lotus and the Cross: Jesus Talks with Buddha'' (2010) {{ISBN|1-60142-318-7}}
* ''Why Jesus? Rediscovering His Truth in an Age of Mass Marketed Spirituality'' (2012) {{ISBN|978-0-89296-319-5}}
* ''The Lamb and the Führer'' (graphic novel, 2014) {{ISBN|978-161328-137-6}}
* ''Why Suffering? Finding Meaning and Comfort When Life Doesn't Make Sense'' (2014) {{ISBN|978-1-45554-970-2}}
* with Vince Vitale, ''Jesus Among Secular Gods: The Countercultural Claims of Christ'' (2017) {{ISBN|978-1-45556915-1}}
* ''The Logic of God: 52 Christian Essentials for the Heart and Mind'' (2019) {{ISBN|978-0-310-45405-2}}
* with Abdu Murray, ''Seeing Jesus from The East: A Fresh Look at History's Most Influential Figure'' (2020) {{ISBN|978-0-310-53129-6}}
{{Reflist}}
[[श्रेणी:सन् २०२० मा मृत्यु]]
[[श्रेणी:सन् १९४६ मा जन्म]]</text>
      <sha1>tplyaluu5beu9z87quac47ytp9nogpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रवि जकरीयास</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149966</id>
    <revision>
      <id>1393304</id>
      <parentid>1389546</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1393304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61476" sha1="5azec9o2phj24sxzeh0yfcvajjtpisk" xml:space="preserve">{{गाभ्ने|रवि जचारीआस}}
{{Infobox academic|name=रवि जकरियास|image=Ravi Zacharias Preaching.jpg|caption=२०१५ मा जकरियास|spouse={{विवाह|मार्गरेट रेनोल्ड्स|१९७२}}|birth_name=फेडरिक एनटाेनी रवि जकरियास|death_date={{death date and age|२०२०|५|१९|1946|3|26|df=y}}|death_place=[[अटलान्टा]], [[जर्जिया (संयुक्त राज्य)|जर्जिया]], संयुक्त राज्य|birth_date={{birth date|१९६४|३|२६|df=yes}}|birth_place=मदरास, [[Madras Presidency]], [[British Raj|British भारत]] (now [[चेन्नाइ]], [[तमिल नाडु]], भारत)|citizenship={{hlist|क्यानडा|संयुक्त राज्य अमेरिका}}|occupation=[[क्रिश्चियन अपोलोजेटिक्स|क्रिश्चियन अपोलोजिस्ट]], रवि जकारियास इन्टरनेशनल मिनिस्ट्रीजको बोर्डका संस्थापक र अध्यक्ष|website={{URL |https://www.rzim.org}}&lt;br /&gt;{{URL |https://www.rzimindia.in}}|education=[[टिन्डेल विश्वविद्यालय]] ([[कला स्नातक|बीए]])&lt;br&gt;[[ट्रिनिटी इन्टरनेशनल विश्वविद्यालय]] ([[दिव्यताको मास्टर|MDiv]])|era=[[२१ औं शताब्दीको दर्शन]]|school_tradition=[[ईसाई दर्शन]]|main_interests=[[Philoधर्मको सोफी]], [[क्रिश्चियन अपोलोजेटिक्स]], [[विश्वदृष्टिकोण]]|notable_ideas=सुसंगत विश्वदृष्टिकोणको लागि चार मापदण्डहरू|influences=[[नर्मन गीस्लर]], [[जी. के. चेस्टरटन]], [[सी. एस. लुईस]], [[माल्कम मुगेरिज]], [[जोन पोल्किङहोर्न]], [[बिली ग्राहम]]|influenced=[[नबील कुरेशी (लेखक)|नबील कुरेशी]], [[ली स्ट्रोबेल]], [[फ्रान्क टुरेक]], [[टिम टेबो]], [[एलिसा चाइल्डर्स]]|children=३}}

फ्रेडरिक एन्टोनी रवि कुमार जखारियास (२६ मार्च १९४६-१९ मई २०२०) भारतीय मूलका क्यानेडियन र अमेरिकी इसाई इभान्जेलिकल मन्त्री र इसाई माफीवादी थिए जसले रवि जखारियास अन्तर्राष्ट्रिय मन्त्रालय (आरजीआईएम) को स्थापना गरेका थिए। उनी 40 वर्ष भन्दा बढी [[इसाई धर्म|क्रिश्चियन]] माफीमा संलग्न थिए, ३० भन्दा बढी पुस्तकहरू लेखे। उनले रेडियो कार्यक्रमहरू लेट माई पिपल थिङ्क एन्ड जस्ट थिङ्किङ पनि आयोजना गरे। जचारीआस क्रिश्चियन र मिशनरी एलायन्स (C &amp; MA) केसविकियन क्रिश्चियन सम्प्रदायका थिए जसमा उनलाई मन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो।  &lt;ref name=&quot;Burgo2020&quot;&gt;{{Cite web |last=Burgo |first=Peter |date=19 May 2020 |title=Ravi Zacharias, 1946–2020 |url=https://www.cmalliance.org/news/2020/05/19/ravi-zacharias-1946-2020/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026222329/https://www.cmalliance.org/news/2020/05/19/ravi-zacharias-1946-2020/ |archive-date=26 October 2020 |access-date=30 September 2020 |publisher=[[Alliance World Fellowship|Christian and Missionary Alliance]]}}&lt;/ref&gt;

जचारीआसद्वारा यौन दुर्व्यवहारको सार्वजनिक आरोपहरू पहिलो पटक 2017 मा देखा पर्यो। उनको मृत्यु पछिका महिनाहरूमा, धेरै अन्य कथित पीडितहरू अगाडि आए, र आरजीआईएमले अनुसन्धान गर्न कानुनी फर्म मिलर एन्ड मार्टिनलाई नियुक्त गऱ्यो। तिनीहरूको रिपोर्टले धेरै आरोपहरू प्रमाणित गर्यो र जचारीयसले कसरी आरजीआईएम कर्मचारीहरू र जनताबाट आफ्नो व्यवहार लुकाउन खोजेका थिए भनेर देखाए। प्रतिवेदनका लेखकहरूले जकरियासको व्यवहारको अनुसन्धानलाई &quot;विस्तृत छैन&quot; भनेर वर्णन गरे, विशेष गरी विदेश यात्रा गर्दा उनको गतिविधिहरूको सन्दर्भमा, किनभने उनीहरूले जकरियास यौन दुर्व्यवहारमा संलग्न भएको निष्कर्ष निकाल्न पर्याप्त प्रमाण फेला पारेका थिए। यी खुलासाहरूले आरजीआईएम विरुद्ध नागरिक कारबाहीको नेतृत्व गऱ्यो, र यसको व्यवस्थापन र संस्कृतिको निरन्तर जाँचबुझ गर्न।&lt;ref name=&quot;10-RN-20210813&quot;&gt;{{Cite news|url=https://religionnews.com/2021/08/13/ruth-malhorta-wanted-to-help-save-the-world-instead-she-ended-up-defending-an-abuser-raavi-zacharias-alori-anne-thompson/|title=She wanted to help Ravi Zacharias save the world but ended up defending an abuser|last=Smietana|first=Bob|date=13 August 2021|work=Religion News Service|access-date=22 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208002453/https://religionnews.com/2021/08/13/ruth-malhorta-wanted-to-help-save-the-world-instead-she-ended-up-defending-an-abuser-raavi-zacharias-alori-anne-thompson/|archive-date=8 December 2023}}&lt;/ref&gt;

== प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा ==
जकरियासको परिवार एङ्ग्लिकन थियो, तर उनी 17 वर्षको उमेरसम्म &quot;संशयी&quot; थिए जब उनले विष खाएर [[आत्महत्या]] गर्ने प्रयास गरे।{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006|p=45}} उनी अस्पतालमा हुँदा, एक स्थानीय इसाई कामदारले उनलाई [[बाइबल]] ल्याए र आफ्नी आमालाई यूहन्ना 14 बाट पढ्न भने, जसमा येशूले थोमस प्रेरितलाई भनेका शब्दहरू छन्। जकरियाले भने कि यो यूहन्ना 14:19 हो जसले उनलाई परिभाषित प्रतिमानको रूपमा छोयो, &quot;किनकि म बाँच्छु, तपाईं पनि बाँच्नुहुनेछ&quot;, र उनले सोचे, &quot;यो मेरो एक मात्र आशा हुन सक्छः जीवनको नयाँ तरिका. जीवनको लेखकले परिभाषित गरे अनुसार जीवन।&quot; जकरियाले [[यशू ख्रिष्ट|ख्रीष्ट]] आफ्नो जीवन समर्पित गरे, प्रार्थना गर्दै कि &quot;यदि तपाईं जीवन दिनुहुन्छ भने यो हो, मलाई यो चाहिन्छ। कृपया मलाई यस अस्पतालको ओछ्यानबाट बाहिर निकाल्नुहोस्, र म प्रतिज्ञा गर्दछु कि म सत्यको खोजीमा कुनै कसर बाँकी राख्ने छैन।&quot;{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006|pp=101–105}}

सन् 1966 मा, जकरियास आफ्नो परिवारसँग क्यानाडा बसाइँ सरे, सन् 1972 मा ओन्टारियो बाइबल कलेज (अहिले [[Masters of Divinity|M.Div।]]&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; title=&quot;Tyndale University&quot;&gt;टिन्डेल विश्वविद्यालय र उनको M.Div बाट स्नातक डिग्री हासिल गरे। सन् 1976 मा ट्रिनिटी इन्टरनेसनल युनिभर्सिटीबाट  सन् 1990 मा उनले क्याम्ब्रिज, क्याम्ब्रिजशायर, इङ्गल्यान्डको चर्च अफ इङ्गल्यान्ड थियोलोजिकल स्कुल रिडले हल निर्देशित अध्ययनमा भाग लिए।&lt;ref name=&quot;WP1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/ravi-zacharias-popular-evangelical-defender-of-the-christian-faith-dies-at-74/2020/05/19/e1e094c6-96a0-11ea-9f5e-56d8239bf9ad_story.html|title=Ravi Zacharias, popular evangelical defender of the Christian faith, dies at 74|last=Pulliam Bailey|first=Sarah|date=19 May 2020|work=The Washington Post|access-date=21 May 2020}}&lt;/ref&gt;

=== मन्त्रालय ===
[[चित्र:Ravi_Zacharias_at_Christ_Community_Chapel.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|इसाई धर्मका विरोधहरूको जवाफ दिने बारेमा क्राइस्ट कम्युनिटी चापेलमा पास्टर जो कोफीसँग जकरियासको कुराकानी]]
जचारीयसले सन् 1971 को गर्मी [[दक्षिण भियतनाम|दक्षिण]] भियतनाम बिताए, जहाँ उनले अमेरिकी सैनिकहरू साथै भियतनाम कङ्गका सदस्यहरूलाई कैद गरे। ओन्टारियो बाइबल कलेजबाट स्नातक गरेपछि, उनले क्यानाडामा क्रिश्चियन र मिसनरी एलायन्स (सी एन्ड एमए) सँग यात्रा गर्ने सेवकाई सुरु गरे।{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006|p=163}} सन् 1974 मा सी एन्ड एमएले उनलाई कम्बोडिया पठाए, जहाँ उनले खमेर रुजमा खस्नुभन्दा केही समयअघि मात्र प्रचार गरे। पछि उनलाई सन् 1980 मा सी एन्ड एमएद्वारा नियुक्त गरियो, र सन् 1980 र 1984 को बिचमा उनले सी एन्ड एमए-सम्बद्ध एलायन्स थियोलोजिकल सेमिनरी पढाए, जहाँ उनी सुसमाचार प्रचारका प्राध्यापक थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Silliman |first=Daniel |date=19 May 2020 |title=Ravi Zacharias dies of cancer |url=https://www.christianitytoday.com/news/2020/may/ravi-zacharias-death-cancer-rzim-apologist.html |website=Christianity Today}}&lt;/ref&gt;

सन् 1983 मा, जचारीयसले [[आम्स्टर्डम|एम्स्टर्डम]] बिली ग्राहम इभान्जेलिस्टिक एसोसिएसनको इटिनरन्ट इभान्जेलिस्टहरूका लागि पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा बोले। एम्स्टर्डमपछि, उनले गर्मीको समयमा भारतमा सुसमाचार प्रचार गरे, जहाँ उनले मानिसहरूलाई ख्रीष्टसम्म पुऱ्याउन र इसाई नेताहरूलाई तालिम दिन क्षमाप्रार्थी सेवाका लागि आवश्यक रहेको देखे। अगस्त 1984 मा, रवि जचारीआस अन्तर्राष्ट्रिय मन्त्रालयहरू (RZIM) [[टोरन्टो]], [[ओन्टारियो]], क्यानाडामा स्थापित भएको थियो, &quot;बौद्धिक रूपमा प्रतिरोधीको क्षेत्रमा शास्त्रीय प्रचारक&quot; को रूपमा उनको आह्वानलाई पछ्याउन।&lt;ref name=&quot;WP1&quot;/&gt;

सन् 1989 मा [[बर्लिनको पर्खाल|बर्लिन पर्खाल]] खसालिएको केही समयपछि जचारीयसले मस्कोमा लेनिन मिलिटरी-पोलिटिकल एकेडेमीका विद्यार्थी र सेन्टर फर जियोपोलटिकल स्ट्राटेजीका राजनीतिक नेताहरूसँग कुरा गरे।{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006|pp=197–99}} राजनीतिक क्षेत्रमा धेरै सुसमाचार प्रचारका घटनाहरू मध्ये यो पहिलो थियो। भविष्यका घटनाहरूमा सन् 1993 मा बोगोटा, कोलम्बियामा भएको एउटा घटना समावेश थियो, जहाँ उनले न्यायपालिकाका सदस्यहरूसँग ठोस नैतिक आधार भएको महत्त्वबारे कुरा गरे।{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006|pp=200–1}}

अर्को वर्ष, जकरियसले आफ्नो पहिलो पुस्तक, ए स्याटरड भिजेजः द रियल फेस अफ एथिस्म लेखे। सन् 1992 मा, जचारीआसले हार्वर्ड विश्वविद्यालय आफ्नो पहिलो भेरिटास फोरम बोले, र त्यस वर्ष पछि अर्बाना मुख्य वक्ताहरू मध्ये एक थिए। उनी यी फोरमहरूमा बारम्बार अतिथि बन्न जारी राखे, दुवैले जर्जिया विश्वविद्यालय, मिशिगन विश्वविद्यालय, र पेन स्टेट लगायत शैक्षिक संस्थाहरूमा प्रश्न-उत्तर सत्रहरूमा व्याख्यान दिन्छन् र विद्यार्थीहरूलाई जवाफ दिन्छन्।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.collegian.psu.edu/archives/article_acee25f6-8f13-5145-9fe2-0cf3b0a59e0e.html|title=Author shares insight on faith|last=Colella|first=Kristin|date=17 February 2005|work=Daily Collegian online|access-date=21 November 2013|publisher=PSU|archive-url=https://web.archive.org/web/20200525200540/https://www.collegian.psu.edu/archives/article_acee25f6-8f13-5145-9fe2-0cf3b0a59e0e.html|archive-date=25 May 2020}}&lt;/ref&gt;

सन् 2004 मा, चर्च अफ जिजस क्राइस्ट अफ लेटर-डे सेन्ट्स (एलडीएस चर्च) ले सन्देशहरूको श्रृङ्खलाका लागि साल्ट लेक टेबरनेकल जकरियासको लागि आफ्नो हस्ताक्षर गर्भगृह खोल्यो। उनले समूहहरू बिच खुला संवादतर्फको प्रारम्भिक चालमा एलडीएस र प्रोटेस्टेन्ट दुवै शिविरका करिब 7,000 साधारण व्यक्ति र विद्वानहरूलाई &quot;सत्य को हो? येशू ख्रीष्टलाई मार्ग, सत्य र जीवनको रूपमा रक्षा गर्दै&quot; भन्ने विषयमा प्रवचन दिए। केही इभान्जेलिकलहरूले परम्परागत इसाई विश्वास र एलडीएस चर्चको शिक्षाहरू बिचको &quot;गहिरो र आधारभूत&quot; भिन्नताहरूलाई प्रत्यक्ष सम्बोधन गर्न यो अवसर प्रयोग नगर्ने जकरियासको निर्णयको आलोचना गरे। उनले ख्रीष्टियनहरूले एलडीएस चर्चको धार्मिक भिन्नताहरूलाई तुरुन्तै निन्दा गर्न नहुने तर &quot;स्पष्टता र विश्वासका साथ हाम्रो विश्वासलाई सञ्चार गर्न कृपापूर्वक एक पटकमा एक कदम निर्माण गर्नुपर्दछ&quot; भनेर जोड दिएर प्रतिक्रिया दिए, यो कसैलाई उनीहरूको विश्वासका गल्तीहरू देखाउनु जत्तिकै प्रभावकारी हुनेछ भनेर भने। स्ट्यान्डिङ टुगेदरका अध्यक्ष ग्रेग जोनसनले ज्याकरियासको पुस्तक द किङडम अफ द कल्ट्सको सम्पादनसँग कुनै सम्बन्ध नभएको र पछिल्लो संस्करणमा आफ्नो नाम मात्र उधारो लिएको आरोप लगाएपछि बोल्ने व्यस्तता लगभग तोडफोड गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.christianitytoday.com/ct/2005/january/2.20.html|title=Evangelist in Brigham Young's Court|last=Beverley|first=James A.|date=January 2005|work=Christianity Today|access-date=20 March 2008}}&lt;/ref&gt;

जचारीआस सन् 2004 मा फ्युचर अफ ट्रुथ सम्मेलन, सन् 2005 मा राष्ट्रिय धार्मिक प्रसारणकर्ता सम्मेलन र प्रदर्शनी, र सन् 2006 मा क्रिश्चियन अपोलोगेटिक्समा राष्ट्रिय सम्मेलन जस्ता कार्यक्रमहरूमा इभान्जेलिकल समुदाय भित्र बारम्बार मुख्य व्याख्याता थिए। अक्टोबर 2007 मा लगातार रातहरूमा, उनले पहिले भर्जिनिया टेक विद्यार्थीहरू र संकायलाई सम्बोधन गरे, त्यसपछि ब्ल्याकबर्ग, भर्जिनिया समुदायको भर्जिनिया टेक नरसंहार पछि दुष्ट र पीडाको विषयमा। जचारीयसले [[वासिङ्टन डिसी|वासिङ्टन, डीसी]] राष्ट्रिय प्रार्थना दिवस, संयुक्त राष्ट्रमा वार्षिक प्रार्थना ब्रेकफास्ट, मापुटो, मोजाम्बिकमा [[अफ्रिकी सङ्घ|अफ्रिकी युनियन]] प्रार्थना ब्रेकफास्ट जस्ता अवसरहरूमा इभान्जेलिकल समुदायको प्रतिनिधित्व गरे र 2008 राष्ट्रिय प्रार्थना दिवस टास्क फोर्सको मानद अध्यक्षको नाम दिइयो। उनले विश्वव्यापी टुगेदर 2016 को बैठकमा पनि भाग लिए, जसलाई [[पोप]] [[फ्रान्सिस|पोप फ्रान्सिस]] सम्बोधन गरे, घटनालाई एक बहादुर प्रयासको रूपमा वर्णन गरे।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zacharias |first=Ravi |date=21 July 2016 |title=Together 2016: Update from Washington, DC |url=http://rzim.org/global-blog/together-2016-update-from-washington-d-c/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160727115530/http://rzim.org/global-blog/together-2016-update-from-washington-d-c/ |archive-date=27 July 2016 |access-date=12 August 2016 |publisher=RZIM |type=personal account }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160727115530/http://rzim.org/global-blog/together-2016-update-from-washington-d-c/ |date=27 July 2016 }}&lt;/ref&gt;

सन् 2006 मा, रवि जचारीआसले विक्लिफ हल मिलेर अक्सफोर्डसायर, इङ्गल्यान्डमा अक्सफोर्ड सेन्टर फर क्रिस्चियन एपोलोजेटिक्स (ओसीसीए) स्थापना गरे, यद्यपि यो अहिले विक्लिफबाट पूर्ण रूपमा अलग छ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://cherwell.org/2019/11/01/oxford-colleges-hosting-group-with-homophobic-misogynistic-and-islamophobic-views/|title=Oxford colleges hosting group with &quot;homophobic, misogynistic and Islamophobic views&quot;|last=Cherry|first=Libby|date=1 November 2019|work=Cherwell|access-date=4 December 2021}}&lt;/ref&gt;

नोभेम्बर 2009 मा, जचारीयसले विश्वव्यापी ''म्यानहट्टन घोषणा'' हस्ताक्षर गरे जसले मानव जीवनको पवित्रता, पति र पत्नीको मिलनको रूपमा विवाहको गरिमा, र न्याय र साझा राम्रोको आधारभूत सिद्धान्तहरूको रूपमा धर्मको स्वतन्त्रतालाई पुष्टि गर्दछ। सन् 2016 मा, [[रिपब्लिकन पार्टी (अमेरिका)|रिपब्लिकन]] राष्ट्रपति पदका उम्मेद्वार [[मार्को रुबियो]] जचारियासलाई आफ्नो गर्भपात विरोधी &quot;जीवनको गरिमा&quot; सल्लाहकार प्यानलमा नियुक्त गरे।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.christianpost.com/news/rubio-dignity-of-life-board-albert-mohler-ravi-zacharias-155561/|title=Rubio Forms 'Dignity of Life' Board Featuring Al Mohler, Ravi Zacharias|last=Gryboski|first=Michael|date=21 January 2016|work=The Christian Post|access-date=11 March 2018}}&lt;/ref&gt;

सन् 2015 मा, आरजीआईएमको सार्वजनिक फारम 990 कर फिर्ती अनुसार, जकरियास र उनकी श्रीमतीले मन्त्रालयबाट संयुक्त रूपमा $523,926 कमाए।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 May 2013 |title=Ravi Zacharias International Ministries, Full Filing |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/133200719/201632809349301353/full |website=Nonprofit Explorer |publisher=ProPublica}}&lt;/ref&gt;

जकरियासले तर्क गरे कि एक सुसंगत विश्वदृष्टिकोण चार प्रश्नहरूको सन्तोषजनक जवाफ दिन सक्षम हुनुपर्दछः उत्पत्ति, जीवनको अर्थ, नैतिकता र भाग्य उनले भने कि प्रत्येक प्रमुख [[धर्म (पन्थ)|धर्म]] [[सत्य]] बारेमा विशेष दाबी गर्दछ, तर ईसाई धर्म यी चारै प्रश्नहरूको उत्तर दिने क्षमतामा अद्वितीय छ। उनले नियमित रूपमा इसाई विश्वदृष्टिकोण सुसंगततामा बोले, इसाई धर्म सबैभन्दा कठिन दार्शनिक आक्रमणहरू सामना गर्न सक्षम छ। जखारियासले विश्वास गरे कि माफी माग्ने व्यक्ति तीन स्तरबाट तर्क गर्नुपर्दछः तर्कबाट यसलाई जीवित बनाउनका लागि भावनाहरूबाट यसलाई योग्य बनाउन र नैतिक निर्णयहरू गर्न यसलाई प्रयोग गर्ने अधिकार छ कि छैन। जकरियासको क्षमाप्रार्थनाको शैली मुख्यतया ईसाई धर्मको जीवनको महान अस्तित्वगत प्रश्नहरू जवाफमा परमेश्वरको रक्षामा केन्द्रित थियो। उनले तर्क गरे कि आधुनिक सञ्चार प्रणालीहरूमा दृश्यको प्रभुत्वले अमूर्त तर्कको लागि मानिसहरूको क्षमतालाई असर गरेको छ, चीजहरू बुझ्ने तरिकालाई परिवर्तन गर्दै, तथापि, अमूर्त तर्कको एकीकरण कसैको विश्वदृष्टिकोणमा यसको आधार सापेक्ष भावनाहरू र फेड्समा भन्दा निरपेक्षमा आधारित हुनु महत्त्वपूर्ण छ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marbaniang |first=Domenic |date=October 2008 |title=21st Century Christian Contribution to Philosophy |url=https://www.academia.edu/38211060 |journal=Basileia |volume=I |issue=1 |pages=13–15 |access-date=24 May 2020}}&lt;/ref&gt;

== शैक्षिक प्रमाणिक विवादहरू ==
आफ्नो जीवनी र अन्य साहित्यको अघिल्लो संस्करणमा, जखारियसले [[क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालय]] अध्ययन गरेको र [[अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय]] अतिथि प्राध्यापक भएको दाबी गरे। धेरै बोल्ने व्यस्ततामा उनले भने कि उनले जोन पोल्किङ्होर्नको अधीनमा क्वान्टम मेकानिक्सको कक्षा लिएका थिए र क्याम्ब्रिजमा एक आगन्तुक विद्वानले स्टीफन हकिङको व्याख्यान सुनेका थिए, उनलाई अज्ञेयवाद र आस्तिकवाद बीचको सङ्घर्ष देखेर।{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006}} जकरियासले प्रायः पुस्तक र उपदेशहरूमा दावी गरे कि उनलाई क्याम्ब्रिजमा आगन्तुक विद्वान बन्न आमन्त्रित गरिएको थियो, जहाँ उनले रोमान्टिक लेखकहरू र नैतिकतावादी दार्शनिकहरूमा आफ्नो अध्ययन केन्द्रित गरे।{{Sfn|Zacharias|Sawyer|2006}}&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Walking from East to West : God in the shadows|date=2006|location=Grand Rapids, Mich.}}&lt;/ref&gt;

अक्सफोर्ड र क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयहरूमा जचारीआसको कथित शैक्षिक पदहरूको सत्यतामा मनोवैज्ञानिक वारेन थ्रोकमोर्टन प्रश्न उठाइएको थियो। थ्रोकमोर्टनले दावी गरे कि जचारीआस &quot;सत्यवादी थिएनन्&quot;, उनले रिडले हल आगन्तुक विद्वान भएको कुरा औंल्याए, यद्यपि रिडले हलले क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयको देवत्व संकायसँग सम्बन्ध कायम राख्छ। नास्तिक टिप्पणीकार स्टीभ बगम्यानले पनि एउटा वेबसाइट चलाए जसले जचारीयसले आफ्नो योग्यतालाई बढावा दिएको दाबी गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/religion/2021/02/09/ravi-zacharias-apologist-rzim-sexual-misconduct-lori-anne-thompson-spa/|title=Evangelist Ravi Zacharias taught followers to ask tough questions but not about his sexual conduct|last=Boorstein|first=Michelle|date=9 February 2021|work=[[The Washington Post]]|access-date=25 March 2021}}&lt;/ref&gt;

सन् 2017 मा, क्रिश्चियानिटी टुडेले आरोपहरू रिपोर्ट गरे कि जखारियसले आफ्नो शैक्षिक प्रमाणपत्रहरूलाई बढावा दिएका थिए-उदाहरणका लागि उनले आफूलाई धेरै लेख र भिडियोमा &quot;डाक्टर&quot; वा &quot;डा&quot; शीर्षकका साथ उल्लेख गरेका थिए। जवाफमा, जखारियसले आफूलाई दस मानार्थ डक्टरेट प्रदान गरिएको बताए र आरजीआईएमले थप तर्क दियो कि &quot;रविको मातृभूमि भारतमा... सम्मानीय उपाधिहरू प्रथागत छन् र रवि सम्बोधन गर्दा आरजेआईएम इन्डिया टोलीले समेत वृद्धहरूको सम्मानमा बारम्बार प्रयोग गरिन्छ।&quot; एक बयानमा, आरजेआईएमले संकेत गर्यो कि &quot;[पहिलेका वर्षहरूमा], 'डा।' हाम्रो वेबसाइटमा समेत हाम्रो केही सामग्रीहरूमा रविको नाम अघि देखा पर्यो, जुन मानार्थ डक्टरेट्सको साथ उपयुक्त र स्वीकार्य अभ्यास हो। यद्यपि, यो अभ्यास निश्चित सर्कलहरूमा विवादास्पद हुन सक्छ, हामी अब यसलाई प्रयोग गर्दैनौं।&quot; क्रिश्चियानिटी टुडेले रिपोर्ट गरे कि जखारियसको अनलाइन जीवनी उनको प्रमाणिकताको बारेमा आरोप लगाए पछि सम्पादन गरिएको थियो। [in]&lt;ref name=&quot;RZIM-DR&quot; /&gt;

मे २०२० मा उनको मृत्यु हुनु अघि र पछि, धेरै महिलाहरूले जखारियास आदतन यौन दुर्व्यवहार र/वा दुर्व्यवहारमा संलग्न भएको आरोप लगाए। RZIM का पूर्व सदस्य रुथ मल्होत्राले जचारीयासको व्यवहारबारे उनको जीवनकालमा शङ्का रहेको तर RZIM कर्मचारीहरूलाई अनुसन्धान गर्न अनुमति नदिएको दाबी गर्छन्।

=== लोरी एनी थम्पसनको मुद्दा ===
अप्रिल 2017 मा, आरजीआईएमले दाबी गरे कि क्यानेडियन लोरी एनी र ब्राड थम्पसनले जचारीयसलाई माग पत्र पठाए जसमा उनलाई अनुचित आरोप लगाउने मुद्दा दायर गर्नबाट टाढा रहेकामा $5 मिलियन तिर्न आग्रह गरे। तिनीहरूको प्रमाणमा पाठ आदानप्रदान समावेश थिए, जसमा लोरी एनी थम्पसनले जखारियासलाई पठाएको नग्न फोटोहरू समावेश थिए। जवाफमा, जचारीयसले दम्पतीलाई जबरजस्ती वसूलीको आरोप लगाउँदै मुद्दा दायर गरे। यो मुद्दा नोभेम्बर २०१७ मा गैर-प्रकटीकरण सम्झौताको साथ सुल्झाएको थियो। ३ डिसेम्बर २०१७ मा जारी गरिएको एक बयानमा, जखारियसले भने, &quot;म स्पष्ट रूपमा भन्न चाहन्छु कि मैले कहिल्यै एक्लै [थोम्पसन] लाई सार्वजनिक वा निजी रूपमा भेटेको छैन। प्रश्न यो होइन कि मैले [उनलाई] कुनै अवैध फोटो वा सन्देशहरू पठाएँ कि पठाएँ-मैले गरेन, र यसको विपरित कुनै प्रमाण छैन-बरु, म एक महिलासँग कुनै विस्तारित कुराकानीमा इच्छुक सहभागी हुनुपर्दछ कि हुँदैन, मेरी श्रीमती होइन। उत्तर, म स्पष्ट रूपमा बताउन सक्छु, छैन, र म पूर्ण रूपमा जिम्मेवारी स्वीकार गर्दछु।&quot; उनले थपे कि उनी आफ्नो विवाहमा आफ्नी श्रीमतीप्रति &quot;पूर्ण वफादार&quot; थिए, तर उनले स्वीकार गरे कि उनी &quot;बुद्धिमानी सावधानी अपनाउन र आफूलाई अनुचितको उपस्थितिबाट बचाउन असफल भए।&quot; [her]&lt;ref name=&quot;RZIM1&quot; /&gt;

=== २०२० दुरुपयोग आरोप र प्रारम्भिक रिपोर्ट ===
सन् २०२० मा जखारियासको मृत्यु भएको चार महिनापछि एटलान्टा क्षेत्रमा उनको सह-स्वामित्वमा रहेको दुई दिने स्पामा काम गर्ने तीन जना महिला अगाडि आए र उनले पाँच वर्षको अवधिमा धेरै मसाज थेरापिस्टलाई यौन उत्पीडन गरेको आरोप लगाए। क्रिश्चियानिटी टुडेका अनुसार, जखारियाले एक महिलाको अगाडि पचास भन्दा बढी पटक हस्तमैथुन गरे, उनको स्पष्ट फोटोहरू अनुरोध गरे, र कम्तिमा दुई अवसरहरूमा यौन सम्बन्धको लागि सोधे। अन्य महिलाहरूले जकरियाले उनीहरूलाई अनुचित रूपमा छोएको वा प्रेम गरेको दाबी गरे। पूर्व व्यापारिक साझेदार अनुराग शर्माले जचारीयासलाई रोक्न नसकेकोमा खेद व्यक्त गरे र क्रिश्चियानिटी टुडे लेखमा एक कथित पीडितसँग माफी मागे।&lt;ref name=&quot;Ravi Zacharias's Ministry Investigates Claims of Sexual Misconduct at Spas&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.christianitytoday.com/news/2020/september/ravi-zacharias-sexual-harassment-rzim-spa-massage-investiga.html|title=Ravi Zacharias's Ministry Investigates Claims of Sexual Misconduct at Spas|last=Silliman|first=Daniel|date=29 September 2020|work=Christianity Today|access-date=29 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217100744/https://www.christianitytoday.com/news/2020/september/ravi-zacharias-sexual-harassment-rzim-spa-massage-investiga.html|archive-date=17 February 2021}}&lt;/ref&gt;

आरजीआईएमले सुरुमा दावीहरू अस्वीकार गऱ्यो, तर पछि अनुसन्धान गर्न कानुनी फर्म मिलर एन्ड मार्टिनलाई नियुक्त गऱ्यो। मिलर र मार्टिन पूर्व सङ्घीय कानुन प्रवर्तन अधिकारीहरू मिलेर बनेको निजी अनुसन्धान फर्मको सेवामा संलग्न भए। अन्वेषकहरूले एक दर्जन भन्दा बढी मसाज थेरापिस्टहरू सहित पचास भन्दा बढी व्यक्तिहरूको अन्तर्वार्ता लिए, र जचारीआसले प्रयोग गरेका चार मोबाइल उपकरणहरू डाटा पहुँच गरे। २३ डिसेम्बर २०२० मा, आरजीआईएमले आरोपहरू सत्य भएको पुष्टि गर्यो र अनुसन्धानबाट प्रारम्भिक रिपोर्ट जारी गर्यो, जुन निष्कर्षमा पुग्योः
 

=== पूर्ण प्रतिवेदन र त्यसपछिको आरोपहरू ===
११ फेब्रुअरी २०२१ मा, RZIM ले आफ्नो अनुसन्धानको पूर्ण परिणाम जारी गर्यो, निष्कर्ष निकाल्दै कि त्यहाँ विश्वसनीय प्रमाण थियो कि जचारीआस यौन दुर्व्यवहारमा संलग्न थिए। तदनुसार, यो पत्ता लाग्यो कि जचारीयसले २०० भन्दा बढी महिलाहरूबाट यौन स्पष्ट फोटोहरू अनुरोध गरे र प्राप्त गरे जो उनीहरूको प्रारम्भिक बिसको उमेरमा २०२० मा उनको मृत्यु हुनु भन्दा केही महिना अघि सम्म थिए। अन्वेषकहरूका अनुसार, जखारियसले हजारौं डलरको मन्त्रालय कोष पनि प्रयोग गरे जुन मसाज थेरापिस्टहरूको लागि भुक्तान गर्न &quot;मानवीय प्रयास&quot; मा समर्पित गरिएको थियो, उनीहरूलाई आवास, विद्यालय शिक्षा, र विस्तारित अवधिका लागि मासिक सहयोग प्रदान गर्दै।&lt;ref name=&quot;CT 17 Feb 2021&quot; /&gt;

रिपोर्टमा एक लेखमा, ''सुसमाचार गठबन्धन'' उल्लेख गर्यो कि,
 

जकरियासको वित्तीय अनियमितताहरूका बारेमा, द गोस्पेल कोएलिशनले रिपोर्टबाट थप उल्लेख गर्यो कि आरजीआईएमले जकरियासलाई बैंककमा हुँदा आफ्नै अपार्टमेन्टमा बस्नका लागि भाडा तिर्ने थियो। उनीहरूले लेखेका छन्,
  

विक्की ब्लूले जचारीयसले उनलाई र उनकी छोरी बेक्कालाई दुर्व्यवहारको खुलासा गरेमा दयनीय बनाउने धम्की दिएको दाबी गर्छन्। उनले भनिन्, &quot;रविले एक अज्ञात दाताको बारेमा कुरा गरिरहनुभएको थियो जसबाट उसले असीमित पैसा प्राप्त गर्न सक्थ्यो&quot;, ब्लूले भनिन्। &quot;उनले भने, 'म यसलाई जारी राख्न सक्छु र तपाईँको जीवनलाई मर्नसम्म दयनीय बनाउन सक्छु।'&quot; &quot;ब्लूले भने कि सुरुमा, जकरियसले उनको आध्यात्मिक भ्रममा धेरै सहयोग गरे, र उनले सोचे कि उनी&quot; &quot;येशू बाहेक अरू भगवानको सबैभन्दा नजिकको व्यक्ति&quot; &quot;थिए। पछि, जकरियाले आफ्नो विवाह असन्तुष्ट भएको र त्यो ब्लू&quot; &quot;उनको आत्मा साथी&quot; &quot;थियो, र उनी&quot; &quot;बिना बाँच्न सकेन (हेर&quot; &quot;। ब्लूले जकरियालाई आफ्नो ग्रोइनमा हात हालेर यौन प्रगति जारी राखे पछि उनले भने,&quot; &quot;होइन।&quot; जकरियासले आफूलाई खुलाएर उनको अगाडि 50 देखि 100 पटक हस्तमैथुन गरे, उनले दुई पटक उनलाई यौन सम्बन्ध राख्न आग्रह गरे तर उनले अस्वीकार गरिन्। त्यस समयमा, ब्लुले विश्वास गरे कि जकरियास उनको प्रेममा थिए। उनले आफू भ्रमित र कमजोर भएको दाबी गर्दै भनिन्, &quot;यो व्याख्या गर्न गाह्रो छ। जब कसैले तपाईंलाई आध्यात्मिक सल्लाह दिन्छ र उसले भगवानको बारेमा भनेको सबै कुरा सत्य हो भनेर तपाईंलाई थाहा हुन्छ, तैपनि उसले तपाईंलाई यी कुराहरू पनि गरिरहेको छ-मैले केही गलत गरेको छैन भनेर महसुस गर्न वर्षौंको थेरापी लाग्यो।&quot; ब्लूलाई सह-मालिकको रूपमा जखारियाससँग स्पा खोल्न राजी गरियो, र यो आर्थिक रूपमा असफल भयो। ब्लुले आफ्नी छोरी बेक्कालाई सम्हाल्छ, जचारीयसले उनलाई दुर्व्यवहार गरेको बताए, र अन्य छ जना स्पा थेरापिस्टहरूले पनि उनले उनीहरूलाई विकृत वा दुर्व्यवहार गरेको गुनासो गरे। &quot;मैले महसुस गरें कि मलाई कति प्रयोग र हेरफेर गरिएको थियो&quot;, ब्लूले भने।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roys |first=Julie |date=13 April 2021 |title=Spa Co-Owner &amp; Victim of Ravi Zacharias Speaks: He Threatened to &quot;Ruin&quot; Me |url=https://julieroys.com/victim-of-ravi-zacharias-speaks-he-threatened-to-ruin-me/ |access-date=18 October 2025 |publisher=The Roys Report}}&lt;/ref&gt;

=== पुनरावृत्तिहरू ===
पूर्ण प्रतिवेदनको विमोचनमा, आरजीआईएमको बोर्डले &quot;रविको कार्यबाट स्तब्ध र दुःखी भएको&quot; बताएको छ र उनका पीडितहरूसँग माफी मागेको छः &quot;तपाईंले अनुभव गर्नुभएको दुःख वा तपाईंले प्रतिक्रिया दिएको बहादुरीप्रति हामीले महसुस गरेको कृतज्ञता व्यक्त गर्न शब्दहरू नजिक आउन सक्दैनन्।&quot; आरजीआईएसका पूर्व कर्मचारी कार्सन वेइटनौरले जखारियासलाई &quot;[उनको पुस्ताको] सबैभन्दा ठूलो धोखाधडी&quot;, &quot;यौन शिकारी&quot; र &quot;अद्वितीय करिश्माई हेरफेर&quot; को रूपमा उल्लेख गरे।&lt;ref name=&quot;Fraud&quot;&gt;{{Cite web |last=Weitnauer |first=Carson |date=21 December 2020 |title=A Catastrophic Betrayal |url=https://reasonsforgod.org/a-catastrophic-betrayal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221154648/https://reasonsforgod.org/a-catastrophic-betrayal/ |archive-date=21 December 2020 |access-date=19 February 2021 |website=Reasons for God}}&lt;/ref&gt;

12 फेब्रुअरी 2021 मा, आरजीआईएमको बेलायत शाखा, जचारीयस ट्रस्टले आफ्नो नाम परिवर्तन गर्ने र अभिभावक मन्त्रालयसँगको सम्बन्ध काट्ने निर्णय गर्यो, घोटालामा उनीहरूको प्रतिक्रियालाई अपर्याप्त भन्दै आलोचना गर्यो। 24 फेब्रुअरीसम्म, आरजीआईएम अफ्रिकाले आफ्नो सञ्चालन स्थगित गरेको थियो जबकि आरजीआई एम आफैले आफ्नो वेबसाइटलाई कम गरेको थियो। 8 मार्चमा, आरजीआईएमले आफ्नो नाम परिवर्तन गर्ने र जकरियाससँग सम्बन्धित सबै सामग्री हटाउने बताएको थियो। दानमा गिरावटको परिणाम स्वरूप, RZIM ले विश्वव्यापी रूपमा यसको कार्यबलको%% लाई अनावश्यक बनाउने निर्णय गर्यो र सुसमाचार प्रचारकहरू र माफी माग्नेहरूलाई अन्य संस्थाहरूलाई अनुदान दिन, सुसमाचार प्रचारलाई समर्थन गर्न र &quot;यौन दुर्व्यवहारका सिकारहरूको रोकथाम र हेरचाह&quot; गर्न परिवर्तन गर्यो।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://christiantoday.com/article/end.of.the.road.for.rzim.canada.after.devastating.ravi.zacharias.report/136402.htm|title=End of the road for RZIM Canada after devastating Ravi Zacharias report|last=Lee|first=Jennifer|date=19 February 2021|work=[[Christian Today]]|access-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221170315/https://www.christiantoday.com/article/end.of.the.road.for.rzim.canada.after.devastating.ravi.zacharias.report/136402.htm|archive-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;

19 फेब्रुअरी 2021 मा, एलायन्स वर्ल्ड फेलोसिपले आफ्नै अनुसन्धानले &quot;शिकारी व्यवहारको ढाँचा&quot; पुष्टि गरेपछि जचारीआसको समन्वयलाई खारेज गर्यो। हार्परकोलिन्स क्रिश्चियन पब्लिशिंग, जसमा जोन्डर्वान र थोमस नेल्सन समावेश छन्, यसले अब जचारीआसका पुस्तकहरू बेच्ने छैन र यो ईसाई लेखक ली स्ट्रोबेल काम गरिरहेको छ भनेर पुष्टि गर्यो।&lt;ref name=&quot;HarperCollins response&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.christianitytoday.com/news/2021/february/ravi-zacharias-books-harper-collins-lee-strobel-rzim-report.html|title=Ravi Zacharias's Books Pulled by HarperCollins After RZIM Investigative Report|last=Shellnutt|first=Kate|date=12 February 2021|work=[[Christianity Today]]|access-date=19 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215223203/https://www.christianitytoday.com/news/2021/february/ravi-zacharias-books-harper-collins-lee-strobel-rzim-report.html|archive-date=15 February 2021}}&lt;/ref&gt;

अगस्ट 2021 को सुरुमा, ब्राड सोहन ल फर्मले एनएफएल खेलाडी डेरेक क्यारियर र उनकी श्रीमती डोरासहित धेरै पूर्व आरजीआईएम दाताहरूको तर्फबाट मुद्दा दायर गरे, उनीहरूले 2004 र 9 फेब्रुअरी 2021 को बीचमा आरजीआई एमलाई दिएको चन्दा फिर्ता गर्न खोजे। वादीहरूले दाबी गरे कि उनीहरूले RZIM लाई दान गरे, यो विश्वास गरे कि यो ईसाई सन्देश फैलाउन वित्त थियो, जब वास्तवमा पैसाले जकरियासको शिकारी व्यवहारलाई वित्त पोषित गर्यो। जिल्ला अदालतले मार्च 2023 मा वर्गलाई हड्ताल गर्न आरजीआईएमको प्रस्तावलाई अनुमति दिएपछि अप्रिल 2023 मा मुद्दा सुल्झाएर खारेज गरियो।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 April 2023 |title=PacerPro docket for Carrier v. Ravi Zacharias International Ministries, Inc. (Case No. 1:21-cv-3161-TWT) |url=https://app.pacerpro.com/cases/18353726}}&lt;/ref&gt;

सन् 2024 सम्म, आरजिमले सञ्चालन गर्न जारी राखेको छ। यद्यपि, कुनै वित्तीय जानकारी वा अनुदान आवेदन यसको वेबसाइटमा पोस्ट गरिएको छैन।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kim |first=Roberts |title=RZIM’s Continuing Operations Lack Transparency |url=https://ministrywatch.com/rzims-continuing-operations-lack-transparency/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250705234437/https://ministrywatch.com/rzims-continuing-operations-lack-transparency/ |archive-date=5 July 2025 |access-date=28 December 2025 |website=Ministry Watch}}&lt;/ref&gt;

7 मे 1972 मा, जचारीयसले मार्गरेट &quot;मार्गी&quot; रेनोल्ड्ससँग विवाह गरे, जसलाई उनले आफ्नो चर्चको युवा समूहमा भेटेका थिए।{{Sfn|Zacharias|2006}} तिन सन्तान थिए । उनी एटलान्टा, जर्जियामा बस्थे।&lt;ref name=&quot;WP1&quot;/&gt;

मार्च 2020 मा, जचारियसले घोषणा गरे कि उनलाई स्याक्रमको सार्कोमा भएको पत्ता लागेको थियो, र 19 मई 2020 मा, उनको 74 वर्षको उमेरमा एटलान्टामा उनको घरमा त्यो क्यान्सरबाट मृत्यु भयो। उनको मृत्युपछि, धेरै उच्च-प्रोफाइल इसाईहरूले तिनीहरूमा जकरियाको प्रभावको विवरण दिने सन्देशहरू अनलाइन पोस्ट गरे।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 May 2020 |title=Ravi Zacharias cancer update: Beautiful tributes for apologist after grim prognosis |url=https://www.christiantoday.com/article/ravi-zacharias-cancer-update-tributes-apologist-after-grim-prognosis/134851.htm |access-date=18 May 2020 |website=Christian today}}&lt;/ref&gt;

त्यसपछि-ह्वाइट हाउस प्रेस सचिव Kaylegh McEnany र त्यसपछि-U। अमेरिकी उपराष्ट्रपति माइक पेन्स धेरै मध्ये थिए जसले उनको मृत्युपछि जचारीयसप्रति सहानुभूति व्यक्त गरे।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.foxnews.com/faith-values/ravi-zacharias-passed-away-christian-tribute|title=Ravi Zacharias tributes pour in from Pence, Christian leaders|last=Parke|first=Caleb|work=Fox news|access-date=25 October 2020}}&lt;/ref&gt;

* ''A Shattered Visage: The Real Face of Atheism'' (1994, 2004) {{ISBN|0-8010-6511-9}}
* ''Can Man Live Without God?'' (1994, 1996) {{ISBN|0-8499-3943-7}}
* ''Deliver Us from Evil'' (1996, 1998) {{ISBN|0-8499-3950-X}}
* ''Cries of the Heart'' (1998, 2002) {{ISBN|0-8499-4387-6}}
* ''The Merchant and the Thief'' (1999; children's) {{ISBN|0-7814-3296-0}}
* ''The Broken Promise'' (2000; children's) {{ISBN|0-7814-3451-3}}
* ''Jesus Among Other Gods'' (2000, 2002) {{ISBN|0-8499-4327-2}}
* ''Jesus Among Other Gods'' (youth ed., 2000) {{ISBN|0-8499-4217-9}}
* ''The Lotus and the Cross: Jesus Talks with Buddha'' (2001) {{ISBN|1-57673-854-X}}
* ''Sense and Sensuality: Jesus Talks with Oscar Wilde'' (2002) {{ISBN|1-59052-014-9}}
* ''Light in the Shadow of Jihad: The Struggle For Truth'' (2002) {{ISBN|1-57673-989-9}}
* ''Recapture the Wonder'' (2003) {{ISBN|1-59145-276-7}}
* ''Is Your Church Ready?: Motivating Leaders to Live an Apologetic Life'' (2003) (Editor, with Norman Geisler) {{ISBN|0-310-25061-7}}
* ''Who Made God? And Answers to Over 100 Other Tough Questions of Faith'' (2003) (General editor, with Norman Geisler) {{ISBN|0-310-24710-1}}
* ''The Kingdom of the Cults'' (2003) (Editor) {{ISBN|0-7642-2821-8}}
* ''I, Isaac Take Thee, Rebekah: Moving From Romance to Lasting Love'' (2004) {{ISBN|0-8499-0822-1}}
* ''The Prince and the Prophet: Jesus Talks With Mohammed'' (copyright 2004, to be released posthumously) {{ISBN|1-59052-319-9}}
* ''The Lamb and the Führer: Jesus Talks with Hitler'' (2005) {{ISBN|1-59052-394-6}}
* {{Citation |last=Zacharias |first=Ravi |title=Walking From East to West: God in the Shadows |year=2006 |edition=1st |place=Grand Rapids, MI |publisher=Zondervan |isbn=0-310-25915-0 |last2=Sawyer |first2=R. S. B.}}, 205 pp.
* ''The Grand Weaver: How God Shapes Us Through the Events of Our Lives'' (2007) {{ISBN|0-310-26952-0}}
* ''Beyond Opinion: Living the Faith We Defend'' (2008) {{ISBN|0-8499-1968-1}}
* ''The End of Reason: A Response to the New Atheists'' (2008) {{ISBN|0-310-28251-9}}
* ''Is There Not a Cause'' (2008; National Day of Prayer Feature Book) {{ISBN|978-1-93010721-2}}; Audio CD {{ISBN|978-1-61256016-8}}.
* ''New Birth or Rebirth: Jesus Talks with Krishna'' (2008) {{ISBN|1-59052-725-9}}
* ''There is a Plan'' (2009) (excerpts from ''The Grand Weaver'') {{ISBN|0-310-31849-1}}
* ''Has Christianity Failed You?'' (2010) {{ISBN|0-310-26955-5}}
* ''The Lotus and the Cross: Jesus Talks with Buddha'' (2010) {{ISBN|1-60142-318-7}}
* ''Why Jesus? Rediscovering His Truth in an Age of Mass Marketed Spirituality'' (2012) {{ISBN|978-0-89296-319-5}}
* ''The Lamb and the Führer'' (graphic novel, 2014) {{ISBN|978-161328-137-6}}
* ''Why Suffering? Finding Meaning and Comfort When Life Doesn't Make Sense'' (2014) {{ISBN|978-1-45554-970-2}}
* with Vince Vitale, ''Jesus Among Secular Gods: The Countercultural Claims of Christ'' (2017) {{ISBN|978-1-45556915-1}}
* ''The Logic of God: 52 Christian Essentials for the Heart and Mind'' (2019) {{ISBN|978-0-310-45405-2}}
* with Abdu Murray, ''Seeing Jesus from The East: A Fresh Look at History's Most Influential Figure'' (2020) {{ISBN|978-0-310-53129-6}}
{{Reflist}}
[[श्रेणी:सन् २०२० मा मृत्यु]]
[[श्रेणी:सन् १९४६ मा जन्म]]</text>
      <sha1>5azec9o2phj24sxzeh0yfcvajjtpisk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पुष्पेश पन्त</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150459</id>
    <revision>
      <id>1393286</id>
      <parentid>1358373</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>53012</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1393286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6816" sha1="jxjmcjlpcjytmyq6j93l2gypkf9irwz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = पुष्पेश पन्त
| image       = Pushpesh Pant Indian historian and food critic.jpg
| caption     = १६ डिसेम्बर २०१६ मा [[गुजरात साहित्य महोत्सव]], [[अहमदाबाद]]मा
| birth_date  = १९४६
| birth_place = [[मुक्तेश्वर]], [[उत्तराखण्ड]]
| death_date  =
| death_place =
| other_names =
| known_for   = ''India: The Cookbook'' (२०११) &lt;small&gt;(पुस्तक)&lt;/small&gt;&lt;br&gt; ''[[Raja, Rasoi Aur Anya Kahaniyaan]]'' (२०१४) &lt;small&gt;(टेलिभिजन शृङ्खला)&lt;/small&gt;
| occupation  = शिक्षाविद्, [[खाद्य समालोचक]], [[खाद्य इतिहासकार]], अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विशेषज्ञ
| awards      = * [[पद्मश्री]] (२०१६)
| signature   = Pushpesh Pant Autograph.svg
}}

'''पुष्पेश पन्त''' (जन्म १९४६) एक भारतीय शिक्षाविद्, खाद्य समालोचक तथा खाद्य इतिहासकार हुन्।&lt;ref&gt;{{cite web|author=FP Staff|url=http://www.firstpost.com/india/textbooks-and-cartoons-thorat-committee-reiterates-what-govt-wants-365055.html|title=Textbooks and cartoons: 'Thorat committee reiterates what govt wants'|publisher=Firstpost}}&lt;/ref&gt; उनी जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय, दिल्लीमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विषयका प्राध्यापकका रूपमा कार्यरत रहे र त्यहाँबाट अवकाश प्राप्त गरेका हुन्।&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jnu.ac.in/Faculty/ppant/|title=Prof. Pushpesh K Pant|publisher=Jnu.ac.in}}&lt;/ref&gt;

पन्त भारतका अग्रणी अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विशेषज्ञहरूमध्ये एक मानिन्छन्। साथै, उनी [[भारतीय भोजन]] सम्बन्धी अध्ययन र अनुसन्धानका लागि पनि परिचित छन्। स्तम्भकारका रूपमा उनले फोर्व्स, ओपन, आउटलुक, द टाइस अफ इन्डिया  तथा द ट्रिव्युन लगायतका प्रतिष्ठित प्रकाशनहरूमा लेख प्रकाशित गरेका छन्।

उनको पुस्तक ''इन्डिया: द कुकबुक'' (२०११) लाई ''द न्यूयोर्क टाइम्स''ले उक्त वर्षका उत्कृष्ट पाककला पुस्तकहरूमध्ये एकका रूपमा चयन गरेको थियो।&lt;ref&gt;{{cite news|title=The Year's Best Cookbooks|url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/dining/08books.html?pagewanted=all|work=The New York Times|date=7 December 2010}}&lt;/ref&gt;

पन्त भारतीय टेलिभिजन शृङ्खला ''राजा, रसोइ और अन्या कहानिया'' मा पनि प्रस्तुत भएका थिए, जुन [[भारतीय भोजन]] सम्बन्धी कार्यक्रम हो र द एपिक च्यानल मार्फत प्रसारण गरिएको थियो।&lt;ref&gt;{{cite news|title=A real taste of India|url=https://www.deccanherald.com/content/484709/a-real-taste-india.html|publisher=[[Deccan Herald]]|date=20 June 2015}}&lt;/ref&gt; यस शृङ्खलाले भारतका शाही भान्साघरहरूको भित्री संसार, राजपरिवारसँग सम्बन्धित परिकारहरूको इतिहास, तिनको विकास तथा भारतीय इतिहासमा तिनको महत्त्वलाई प्रस्तुत गर्दछ।

उनी '''द अस्ट्रेलिया''' पत्रिकामा प्रकाशित एक अन्तर्वार्तामा पनि समावेश भएका थिए।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Food guru serves up the spice of life|url=http://www.theaustralian.com.au/life/food-wine/food-guru-serves-up-the-spice-of-life/story-e6frg8jo-1226000452748|publisher=[[The Australian]]|date=5 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041535/http://www.theaustralian.com.au/life/food-wine/food-guru-serves-up-the-spice-of-life/story-e6frg8jo-1226000452748|archive-date=4 March 2016|access-date=8 June 2026}}&lt;/ref&gt;

भारत सरकारले सन् २०१६ मा उनलाई [[पद्मश्री]] सम्मान प्रदान गरेको थियो।&lt;ref name=&quot;Padma Awards 2016&quot;&gt;{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=135783|title=Padma Awards 2016|publisher=Press Information Bureau, Government of India|date=2016}}&lt;/ref&gt;

== पुस्तकहरू ==

प्राध्यापक पन्तले यात्रा, पर्यटन, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध तथा खाद्य संस्कृतिसम्बन्धी एक दर्जनभन्दा बढी पुस्तकहरू प्रकाशित गरेका छन्।&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

* ''इन्डिया: द कुकबुक'', {{ISBN|978-0714859026}}
* ''Gourmet Journeys in India''
* ''Classic Cooking of Punjab'' (जिग्स कालरासँग सहलेखन), Allied Publishers, २००४, {{ISBN|81-7764-566-8}}
* ''International Relations in 21st Century''

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==

{{Reflist|2}}

== बाह्य लिङ्क ==

* जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय, दिल्ली मा पुष्पेश पन्तको परिचय
* अमित वर्माद्वारा सञ्चालित ''The Seen and The Unseen'' पोडकास्टमा पुष्पेश पन्तसँगको अन्तर्वार्ता – [https://seenunseen.in/episodes/2023/4/24/episode-326-pushpesh-pant-feasts-on-the-buffet-of-life/ Pushpesh Pant Feasts on the Buffet of Life].</text>
      <sha1>jxjmcjlpcjytmyq6j93l2gypkf9irwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जर्मनीको इतिहास</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150544</id>
    <revision>
      <id>1393301</id>
      <parentid>1362119</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <comment>/* जर्मनीको समयरेखा */</comment>
      <origin>1393301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26939" sha1="7mi0ju60yftngzq0nmmh6m0nli4nuqq" xml:space="preserve">प्राचीन रोम मानिसहरू [[डेन्युब नदी|डेन्यूब नदीको]] उत्तरमा बस्ने &quot;बर्बर जनजातिहरू&quot; को भूमिलाई जर्मनिया भन्थे, जहाँबाट अंग्रेजी शब्द 'जर्मनी' आएको हो। यी जनजातिहरूले 'पुरानो जर्मन भाषा' को बोली बोल्थे। बिस्तारै यिनीहरूको ईसाईकरण भयो र [[जर्मनी|जर्मन देश]] ईसाई पवित्र रोमन साम्राज्यको केन्द्र बन्यो।
[[चित्र:Charlemagne_denier_Mayence_812_814.jpg|अङ्गुठाकार|शिलालेख सहितको लगभग ८१२-८१४ को चार्लेमेनको एक दिनारस ]]
दोस्रो शताब्दी ईसापूर्वमा पश्चिमी [[युरोप|युरोपमा]] जर्मन जनजातिहरूको उदय उल्लेख पाइन्छ। अलामनी, बर्गुन्डियन, फ्र्याङ्क, लोम्बार्ड, ओस्ट्रोगोथ र भिसिगोथ जस्ता केही जनजातिहरू बिस्तारै पूर्वमा राइन नदीको मुहान, पश्चिममा [[एल्बे नदी]] र दक्षिणमा उत्तरी इटालीका केही भागहरूमा बसोबास गर्न थाले। उनीहरूमध्ये केहीले [[इटाली|इटालीमा]] आक्रमण गरे र [[रोमन साम्राज्य]]को अन्त्य गरे, अरू [[फ्रान्स]] र [[ब्रिटेन|बेलायतमा]] बसोबास गरे। राइन नदीको दुबै किनारको क्षेत्र छोटो समयको लागि विवादित थियो र ९ औं शताब्दीमा फ्र्याङ्कका रोमन सम्राट चार्लमेनले यसलाई कब्जा गरेका थिए। तर शताब्दीको अन्तिम दिनहरूमा जर्मन साम्राज्य तीन भागमा विभाजित भयो।

स्याक्सन सम्राट [[ओटो प्रथम|ओटो प्रथमले]] ९६२ ईस्वीमा इटाली र जर्मनीलाई एकताबद्ध गरेका थिए। पछि, एक अशान्त परिस्थिति सिर्जना भयो। फ्रेडरिक द्वितीयले आफ्नो शासन सिसिलीमा केन्द्रित गरे, जसले गर्दा जर्मनी लगभग उपेक्षित भयो। १२७३ मा, [[हप्सबर्ग|ह्याब्सबर्गका]] रुडोल्फ सम्राट निर्वाचित भए, तर उनको लागि पनि ठूलो साम्राज्य कायम राख्न असम्भव भयो।

रोमन साम्राज्य पतन हुँदै गर्दा, [[इङ्ल्यान्ड|इङ्गल्याण्ड]], [[फ्रान्स]] र [[स्पेन]] शक्तिशाली राज्यहरू बन्दै गएका थिए। त्यतिबेला जर्मनी समृद्ध थियो - यसको विरुद्धमा माथिका यी राज्यहरूले सन्धि गरे।

तर जर्मनीमा राजनीतिक अस्थिरताका कारण १६ औं शताब्दीमा [[मार्टिन लुथर|मार्टिन लुथरको]] नेतृत्वमा त्यहाँ एउटा आन्दोलन भयो। अन्ततः यो आन्दोलनले [[३० वर्षे युद्ध|३० वर्षे धर्मयुद्ध]] (१६१८–१६४८) को रूप लियो। यसमा जर्मनी लगभग ३०० टुक्रामा विभाजित भयो। १८ औं शताब्दीमा यी साना स्वतन्त्र राज्यहरू [[प्रशिया|प्रशियामा]] ठूलो प्रगति गरे।

[[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली क्रान्ति]] र [[नेपोलियनकालीन युद्ध|नेपोलियन युद्ध]]को समयमा जर्मनीमा राष्ट्रवादको चेतनाको उदय भयो। यो चेतना पछि उदारवादी आन्दोलनमा परिणत भयो। १८७१ मा, तत्कालीन चान्सलर [[ओटो भोन बिस्मार्क|ओटो भोन बिस्मार्कले]] [[अस्ट्रिया]], [[डेनमार्क]] र [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य|फ्रान्स]]सँग लडेर जर्मन राज्यलाई संगठित गरे। फ्रान्सको पराजयपछि जर्मनीले सैन्य, औद्योगिक र आर्थिक क्षेत्रमा द्रुत प्रगति गर्‍यो। यस अवस्थामा, बिस्मार्कले अन्य युरोपेली शक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरे। विलियम द्वितीय १८८८ ईस्वीमा सम्राट बने। देशको अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति फेरि अशान्त भयो, जसले गर्दा २० औं शताब्दीमा [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] भयो। यस युद्धमा जर्मन सेना पराजित भयो। यस पराजयबाट उत्पन्न आर्थिक र सामाजिक अराजकता र [[भर्सायको सन्धि|भर्साको सन्धि]] अन्तर्गत मित्र राष्ट्रहरूले लगाएको आर्थिक दबाबको परिणामस्वरूप, १९३३ मा [[एडल्फ हिटलर|एडोल्फ हिटलर]] र [[नेशनल सोशलिस्ट पार्टी|राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टी]] ([[नाजी पार्टी]]) [[जर्मनी]]मा सत्तामा आए। प्रथम विश्वयुद्ध पछि, [[वीमर|वेइमर]] संविधान अनुसार जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषित गरिएको थियो। १९३३ मा हिटलरले जर्मनीमा आफ्नो [[अधिनायकत्व|तानाशाही]] स्थापना गरे। आफ्नो शासनकालमा उनले जर्मनीलाई सबै क्षेत्रमा बलियो बनाए। उनको साम्राज्यवादी नीतिबाट उनले १९३९ सम्ममा युरोपको ठूलो भाग केही सन्धिहरू मार्फत र केही सैन्य माध्यमबाट जर्मनीमा गाभे। १९३९ मा उनले पोल्यान्डमा आक्रमण सुरु गरेपछि [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको]] परिस्थिति निम्त्यायो र १९४५ मा उनले मित्र राष्ट्रहरूसमक्ष [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्नुपर्‍यो। [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]], [[ब्रिटेन|बेलायत]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] र [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] जर्मनीलाई चार भागमा विभाजन गरे। १९४९ को शान्ति सन्धि अनुसार, जर्मनी दुई भागमा विभाजित भएको थियो: संघीय गणतन्त्र जर्मनी ([[पश्चिम जर्मनी|पश्चिम]]) र प्रजातान्त्रिक  गणतन्त्र जर्मनी ([[पूर्व जर्मनी|पूर्व]])। पूर्वी प्रशिया सहित पूर्वी भाग १९३७ अघि जर्मन नियन्त्रणमा थियो र अहिले [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] र रूसको नियन्त्रणमा छ।

१९९० मा, कम्युनिस्ट [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनीको]] मार्क्सवादी सरकार पतन भयो र [[जर्मन पुन: एकीकरण|जर्मनी पुनर्मिलन]] भयो।

== जर्मनीको समयरेखा ==
'''[[कांस्ययुग]], [[लौह युग|लौहयुग]] तथा [[अंधयुग]] (Dark Ages)''' - सेल्टहरूको (Celts) प्राचीन संस्कृति फ्रान्स सहित युरोपका धेरै देशहरूमा फैलिएको थियो।

* '''७६८-८१४''' - चार्ल्समेन द ग्रेट सबै फ्र्याङ्कहरूको राजा बने। उनी पवित्र रोमन सम्राट बने।
* ८७० फ्रान्कोनिया, स्याक्सोनी, बाभेरिया र लर्न राज्य बने।
* '''९१९–१०२४''' स्याक्सन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो।
* १०२४-१२५५ - सालियन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो।
* १०९९ पहिलो ईसाई युद्ध (ईसाई जनताको युद्ध)। [[पोप]] अर्बनले &quot;मुस्लिमहरूबाट यरूशलेम फिर्ता लेउ&quot; घोषणा गरे। ईसाई सेनाले यरूशलेम पुनः कब्जा गरे। चौधौं गणना रेमन्ड (टुलूसबाट) ले पहिलो ईसाई युद्ध सुरु गरे। धेरै घुमन्ते भिक्षुहरूले यी कुराको बारेमा कथाहरू सुनाए, जस्तै सेन्ट पिटर।
* १११८ नाइट्स टेम्प्लर आइपुगे। उनले ईसाई यात्रीहरूलाई सुरक्षा दिए। यी यात्रीहरू जेरुसेलम वा युरोपबाट थिए।
* ११३८ -१२५४ - होहेनस्टाउफेन परिवार जर्मनीको राजा बन्यो।
* ११४७ 	पवित्र रोमन सम्राट कोनराड तृतीय र उनका साथी राजा लुइस तृतीय (फ्रान्सका) ले दोस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे।
* ११९०	 पवित्र रोमन सम्राट फ्रेडरिक, उनका साथी रिचर्ड र फिलिप द्वितीय (फ्रान्सका) ले तेस्रो क्रिश्चियन धर्मयुद्ध लडे। राजा सल्डिनले सबै मुस्लिमहरूलाई एकताबद्ध गरे। उनीहरूले युद्धमा यरूशलेम शहर पुनः कब्जा गरे। ईसाईहरू क्रोधित भए, र उनीहरूले चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे।
* १२०० 	चौथो ईसाई धर्मयुद्ध सुरु भयो। फ्रान्सेली र फ्लेमिश सेनाहरू [[इस्तानबुल|कन्स्टान्टिनोपल]] नजिक पुगे, तर यरूशलेम पुनः विजय गर्न सकेनन्।
* १२१२ 	फ्रान्सको एक किसान केटाले &quot;बालबालिकाको धर्मयुद्ध&quot; सुरु गर्यो। उसको नाम स्टीवन थियो। ऊ क्यालाइस शहरको थियो।
* १२७० 	धेरै ईसाई [[धर्मयुद्ध]]हरू भए। फ्रान्सका राजा लुइस चौधौंले ईसाई धर्मयुद्ध सुरु गरे। यद्यपि, उनका सेनाहरूले जेरुसेलम शहर जित्न सकेनन्।
* १२७३	 रुडोल्फ (ह्याप्सबर्गका) जर्मनहरूका राजा बने।
* १३४८ मा	 युरोपभरि [[कालो मृत्यु]] फैलियो। एक वर्षमा मात्र, एक तिहाई मानिसको कालो मृत्युबाट मृत्यु भयो।

* १४९९ मा	 स्विट्जरल्याण्डले जर्मन राज्यबाट स्वतन्त्रता प्राप्त गर्‍यो।
* १५१७	 मार्टिन लुथरले &quot;सुधार&quot; सुरु गरे। ती दिनहरूमा, ईसाई समाज धेरै भ्रष्ट थियो। मार्टिन लुथर यो भ्रष्टाचार उन्मूलन गर्न चाहन्थे।
* १५४६	 १५४६-१५४७: सम्राट चार्ल्स पाँचौंले विरोधी  प्रोटेस्टेन्ट राजकुमारहरू (र उनीहरूका सहयोगीहरू) लाई पराजित गरे।
* १५५५	 अग्सबर्ग शहरमा शान्ति भयो। सबै राजकुमारहरू आ-आफ्नो राज्य भित्र आफ्नै धर्म छनौट गर्न सहमत भए।
* १६१८	 १६१८-१६४८: [[३० वर्षे युद्ध|तीस वर्षे युद्ध]] समाप्त। वेस्टफेलियाको शान्ति सुरु।
* १७०१	 फ्रेडरिक [[प्रशा अधिराज्य|प्रशिया राज्य]]को पहिलो राजा बने।
* १७४०	 १७४० - १७४८: अस्ट्रियाली राजगद्दीको उत्तराधिकार युद्ध सुरु।
* १८०६	 [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ले &quot;राइन नदी महासंघ&quot; (धेरै साना राज्यहरू मिलेर बनेको ठूलो राज्य)को स्थापना गरे।
* १८०६	 प्रशियाले फ्रान्ससँग लडाइँ  सुरु गर्‍यो। [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली]] [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|सम्रा]]ट, नेपोलियन बोनापार्टले प्रशियालाई पराजित गरे।
* १८१३	 लाइपजिगमा, प्रशिया राजाले नेपोलियन बोनापार्टलाई पराजित गरे।
* [[चित्र:Vienna_Congress.jpg|अङ्गुठाकार|भियना कांग्रेस]]१८१४	 १८१४-१८१५: भियनाको कांग्रेसले जर्मन रूस स्थापना गर्‍यो।
* १८१५	 वाटरलूमा नेपोलियनको पराजय
* '''१८६२'''	[[बिस्मार्क]] [[प्रशिया|प्रशा]] का [[जर्मनीको चान्सलर|चान्सलर]] बने।
* '''१८७०'''	फ्रान्स र [[प्रशिया|प्रशा]]को लड़ाई
* '''सन् १८७१ सम्म''' जर्मनीको एक [[सम्प्रभु राज्य|राष्ट्र]] के रूपमा अस्तित्व नै थिएन। यसभन्दा पहिले यो स साना राज्यहरूमा बाँडिएको थियो।
* '''१८७१ जनवरी''' : जर्मनीको [[पेरिस]]माथि अधिकार

=== जर्मन साम्राज्य ===
[[चित्र:A_v_Werner_-_Kaiserproklamation_am_18_Januar_1871_(3._Fassung_1885).jpg|अङ्गुठाकार|१८ जनवरी १८७१ मा [[जर्मनेली साम्राज्य|जर्मन साम्राज्य]]को स्थापनाको घोषणा]]
* '''१८७१'''	१८ जनवरी: विल्हेल्म प्रथम, सबै [[जर्मनीको एकीकरण|जर्मन राज्यहरूलाई संघटित]] गरेर [[जर्मन साम्राज्य]] का प्रथम कैसर (Kaiser) बने।
* '''१९१४''' 	जुन २८ - अस्ट्रिया-हंगेरीका आर्कड्यूक फ्रान्ज फर्डिनान्ड र उनकी श्रीमतीको बोस्निया-हर्जेगोभिनामा हत्या। पहिलो विश्वयुद्धको स्रुवात।
* अगस्ट: जर्मनीले रूस र फ्रान्स विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो। संयुक्त अधिराज्यले जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो।
* नोभेम्बर ९, १९१८: जर्मनीलाई गणतन्त्र घोषणा गरियो।
* नोभेम्बर ११, १९१८: [[भर्सायको सन्धि|भर्साइलको सन्धि]]ले प्रथम विश्वयुद्धको अन्त्य गर्‍यो। राइनल्याण्ड १५ वर्षको लागि मित्र राष्ट्रहरूको नियन्त्रणमा रह्यो।

=== वाइमार गणतन्त्र (१९१९-१९३४) ===
[[चित्र:Bundesarchiv_Bild_183-C06886,_Paul_v._Hindenburg.jpg|अङ्गुठाकार|पल भोन हिन्डेनबर्ग, जर्मन राष्ट्रपति १९२५-१९३४]]

* १९१९ जनवरी १९:	 नयाँ जर्मन संविधान लेख्नको लागि वाइमरमा राष्ट्रिय सभाको बैठक बस्यो - जसलाई वाइमर गणतन्त्र भनिन्छ

* १९२३	 राष्ट्रिय समाजवादी जर्मन वर्कर्स पार्टीले एडोल्फ हिटलरको नेतृत्वमा असफल सशस्त्र विद्रोहको प्रयास गरे।
* '''१९३३'''	एडल्फ हिटलर जर्मनी का चान्सलर बन।

=== नाजी जर्मनी ===
* '''१९३४'''	एडल्फ हिटलरले आफूलाई फ्युरर नेता (der Fuhrer) घोषित गरे। नाजी जर्मन सरकारलाई तेस्रो रिच भनिन्छ। 
* [[चित्र:Bundesarchiv_B_145_Bild-P017073,_Berlin,_Olympische_Spiele_im_Olympiastadion.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|बर्लिनमा १९३६ को ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक - नाजी शासनको लागि एक ठूलो प्रचार सफलता]] 
* '''१० अप्रिल १९३८''': जर्मनीद्वारा [[ऑस्ट्रिया|आस्ट्रिया]] माथि अधिकार 
* '''१९३९''' 	१६ मार्च : जर्मनीले [[चेकोस्लोभाकिया|चेकोस्लोवाकिया]]माथि अधिकार।
* १९३९ [[मोलोटोभ-रिबेनट्रोप सन्धि]] , '''१ सितम्बर : जर्मनीद्वारा पोल्यान्ड माथि आक्रमण ; [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] आरम्भ ।'''{{Sfn|Evans|2005|pp=618, 623, 632–637, 641, 646–652, 671–674, 683}}{{Sfn|Beevor|2012|pp=22, 27–28}}
* '''१९४०''' 	: जर्मनीले [[डेनमार्क]], नर्वे, नेदरल्याण्डस, [[बेल्जियम]], फ्रान्स र [[लक्ज़मबर्ग|लक्समबर्ग]]माथि अधिकार। मित्र राष्ट्र,  [[रूस]], [[यूनाइटेड किंगडम|यूके]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] मुख्य थिए, ले जवाफी कारबाही सुरु गरे
* '''१९४५'''  ३० अप्रैल : एडल्फ हिटलरले [[आत्महत्या]] गरे।

अगस्त : [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]ले [[हिरोशिमा]] र [[नागासाकी]] माथि [[परमाणु बम]] प्रहार।

* '''७ मई १९४५''' : जर्मनीको आत्मसमर्पण

=== शीतयुद्ध ===

* [[चित्र:West_and_East_Germans_at_the_Brandenburg_Gate_in_1989.jpg|अङ्गुठाकार|बर्लिन पर्खालको पतन, नोभेम्बर १९८९]]'''जून १९४५''' : जर्मनीलाई चार भागमा बिभाजित 
* '''मई, १९४९''' : मित्र राष्ट्रले [[पश्चिम जर्मनी|पश्चिमी जर्मनी]]को संविधानलाई मान्यता दियो। [[पूर्व जर्मनी|पूर्वी जर्मनी]]ले साम्यवादी शासन वाला संविधान स्वीकार गर्‍यो।
* '''अक्टूबर १९४५''' : जर्मन लोकतांत्रिक रिपब्लिक (पूर्वी जर्मनी)को स्थापना 
* '''१९५५ मे ५''' : पश्चिमी जर्मनीलाई स्वतन्त्रता।
* '''१९६१ अगस्त''' : [[बर्लिनको पर्खाल|बर्लिन पर्खाल]]को निर्माण
* '''१९८२''' : क्रिश्चियन डेमोक्रेट पार्टीका नेता [[हेल्मुट कोल|हेलमुट कोल]] पश्चिमी [[जर्मनीको चान्सलर]] भए। उनको शासनकालमा पश्चिमी जर्मनीले आर्थिक विकासको नयाँ उँचाइ हासिल गर्‍यो।
* '''१९८९ नोभेम्बर ९''' : बर्लिनको पर्खाल भत्काइयो। कम्प्युनिस्ट पूर्वी जर्मनीका मानिसलाई पश्चिमी जर्मनीमा आउन स्वतन्त्रता 
* '''१९९० अक्टोबर ३''' : पूर्वी र पश्चिमी जर्मनीको [[जर्मन पुन: एकीकरण|एकीकरण]]&lt;ref&gt;For primary sources in English translation and a brief survey see Konrad H. Jarausch, and Volker Gransow, eds. ''Uniting Germany: Documents and Debates, 1944–1993'' (1994)&lt;/ref&gt;

=== एकीकृत जर्मनी ===
[[चित्र:Angela_Merkel_und_José_Barroso_vor_dem_Brandenburger_Tor.jpg|अङ्गुठाकार|German chancellor Angela Merkel with José Barroso in 2007 promoting the Treaty of Lisbon to reform the EU]]

== सन्दर्भ सामग्रीहरू ==
{{सन्दर्भसूची}}
[[श्रेणी:जर्मनीको इतिहास| ]]</text>
      <sha1>7mi0ju60yftngzq0nmmh6m0nli4nuqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मापुटो प्रोटोकल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151050</id>
    <revision>
      <id>1393291</id>
      <parentid>1368186</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bishaldev100</username>
        <id>28807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* क्रिस्चियन विरोध */</comment>
      <origin>1393291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10347" sha1="8fhmt4m78lzmhmnajpjv1vi5uj4kjdc" xml:space="preserve">{{Infobox treaty
| name                = मापुटो प्रोटोकल
| long_name           = अफ्रिकाको मानव तथा जनजातिको अधिकारसम्बन्धी अफ्रिकी बडापत्रमा महिलाको अधिकार सम्बन्धी प्रोटोकल
| image               = Maputo Protocol participation map.svg
| image_width         = 300px
| caption             =
{{Col-begin}}
{{Col-2}}
{{legend|#00AA00|हस्ताक्षर गरी अनुमोदन गरिएको}}
{{legend|#008000|प्रवेश वा उत्तराधिकारी}}
{{legend|#EEEE00|हस्ताक्षर मात्र}}
{{legend|#FF1111|हस्ताक्षर नगरेको}}
{{legend|#C0C0C0|अफ्रिकी संघका नभएका क्षेत्रहरू&lt;ref&gt;Spain ([[Canary Islands]] and [[Plazas de soberanía]]), France ([[Mayotte]] and [[Réunion]]), Portugal ([[Madeira]]) and the United Kingdom ([[Saint Helena]]).&lt;/ref&gt;}}
{{Col-end}}
| type                = [[अन्तराष्ट्रिय मानव अधिकार दस्तावेज]] (महिला)
| date_drafted        = मार्च १९९५ (लोमे, टोगो)
| date_signed         = ११ जुलाई २००३
| location_signed     = [[मापुटो]], [[मोजाम्बिक]]
| date_sealed         =
| date_effective      = २५ नोभेम्बर २००५
| condition_effective = [[अफ्रिकी संघ]]द्वारा १५ राष्ट्रहरूको अनुमोदन 
| date_expiration     =
| signatories         = ४९
| parties             = ४४
| depositor           = [[अफ्रिकी संघ आयोग]]
| languages           = [[अंग्रेजी]], [[फ्रान्सेली]]
| website             =
| wikisource          = 
}}

'''मापुटो प्रोटोकल''' अफ्रिकी संघले स्थापना गरेको [[अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार दस्तावेज]] हो, जुन सन् २००५ देखि लागु भएको हो। यसले राजनीतिक प्रक्रियामा सहभागी हुने महिलाको अधिकार, सामाजिक र राजनीतिक अधिकार पुरुषकै समान प्राप्त गर्ने, प्रजनन् स्वास्थ्य सम्बन्धी फैसला गर्न अझै बढी स्वायत्तताको अधिकार र महिला यौनाङ्ग कर्तनको अन्त्य गर्ने लगायतका महिलाको समावेशीताको हकको ठोकुवा गर्दछ।&lt;ref&gt;[http://www.gtz.de/de/dokumente/en-fgm-maputoprotocol.pdf The Maputo Protocol of the African Union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415144600/http://www.gtz.de/de/dokumente/en-fgm-maputoprotocol.pdf |date=15 April 2012 }}, brochure produced by [[Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit|GTZ]] for the German [[Federal Ministry of Economic Cooperation and Development (Germany)|Federal Ministry for Economic Cooperation and Development]]&lt;/ref&gt; यसलाई सन् २००३ मा मोजाम्बिकको मापुटोमा [[अफ्रिकी संघ]]ले मानव तथा जनताको अधिकार सम्बन्धी अफ्रिकी बडापत्रको प्रोटोकलको रूपमा अपनाएको थियो (१९८१ मा अपनाइएको, १९८६ मा लागु गरिएको)।
==मुख्य व्यवस्थाहरू==
मापुटो प्रोटोकलका मुख्य व्यवस्थाहरू निम्नानुसार छन्:
* धारा २: महिलाविरूद्ध हुने सबै किसिमका विभेदको अन्त्य
* धारा ३: सम्मानको अधिकार
* धारा ४: जीवन, अखण्डता र व्यक्तिगत सुरक्षाको अधिकार
* धारा ५: हानिकारक परम्पराहरूको अन्त्य  (यो महिलाविरूद्ध हुने जननाङ्ग काटछाट ([[महिला यौनाङ्ग कर्तन]]) र महिलालाई हानी पुर्‍याउने अन्य परम्परागत प्रथाहरूको सन्दर्भमा हो।)
* धारा ६: विवाह
* धारा ७: मानो छुट्टिएको, सम्बन्धविच्छेद र विवाह खारेजी
* धारा ८: न्यायमा पहुँच र कानूनद्वारा समान संरक्षण
* धारा ९: राजनीतिक तथा निर्णय प्रक्रियामा महिला सहभागिताको अधिकार
* धारा १०: शान्तिको अधिकार
* धारा ११: सशस्त्र द्वन्द्वमा महिलाको संरक्षण
* धारा १२: शिक्षा तथा तालिमको अधिकार
* धारा १३: आर्थिक तथा सामाजिक कल्याण
* धारा १४: स्वास्थ्य र प्रजनन् अधिकार
* धारा १५: खाद्य सुरक्षाको अधिकार
* धारा १६: पर्याप्त आवासको अधिकार
* धारा १७: सकारात्मक सांस्कृतिक वातावरणको अधिकार
* धारा १८:स्वस्थ र दिगो वातावरणको अधिकार
* धारा १९: दिगो विकासको अधिकार
* धारा २०: विधवाको अधिकार
* धारा २१: सम्पत्ति उत्तराधिकारको अधिकार
* धारा २२: वृद्ध महिलाको विशेष संरक्षण
* धारा २३: अपाङ्गता भएका महिलाको विशेष संरक्षण
* धारा २४: सङ्कटमा रहेका महिलाको विशेष संरक्षण
* धारा २५: उपचार तथा क्षतिपूर्तिको अधिकार
==विरोध==
यस मापुटो प्रोटोकलको विरोधलाई विशेष गरी दुई विवादास्पद कारकहरूले बढाइरहेका छन्: प्रजनन स्वास्थ्यसम्बन्धी यसको धारा, जसको मुख्य विरोध क्याथोलिक र अन्य क्रिस्चियनहरूले गर्छन्, र महिला जननाङ्ग विच्छेदन, बहुविवाह तथा अन्य परम्परागत अभ्यासहरूसम्बन्धी यसका धाराहरू, जसको मुख्य विरोध मुस्लिमहरूले गर्छन्।

===क्रिस्चियन विरोध===
[[पोप]] बेनेडिक्ट सोह्रौंले सन् २००७ मा प्रोटोकलमा महिलाहरूलाई दिइएका प्रजनन अधिकारहरूलाई “गोप्य रूपमा गर्भपतनलाई सामान्य बनाउने प्रयास” भनेर वर्णन गरेका थिए। अफ्रिकाका रोमन क्याथोलिक बिशपहरू मापुटो प्रोटोकलको विरोध गर्छन् किनकि यसले गर्भपतनलाई मानव अधिकारका रूपमा परिभाषित गर्छ। संयुक्त राज्य अमेरिकामा आधारित गर्भपतन-विरोधी संस्था ह्युमन लाइफ इन्टरनेसनलले यसलाई “एक कट्टरपन्थी एजेन्डाको लागि ट्रोजन हर्स” भनेर वर्णन गरेको छ।

===मुस्लिम विरोध===
नाइजरमा संसदले जुन २००६ मा यसलाई अनुमोदन गर्ने प्रस्ताव ४२ विरुद्ध ३१ मतले (४ जना अनुपस्थित) अस्वीकार गर्‍यो; यस मुस्लिम-बहुल देशमा प्रोटोकलले प्रतिबन्ध लगाएका वा निन्दा गरेका धेरै परम्पराहरू सामान्य छन्। नाइजरका मुस्लिम महिला समूहहरूले सन् २००९ मा नियामेमा भेला भई “शैतानी मापुटो प्रोटोकलहरू” भनेर विरोध गरेका थिए, जसमा केटीहरूको विवाहको उमेरको सीमा र गर्भपतनलाई आपत्तिजनक भनेर उल्लेख गरेका थिए।
==सन्दर्भ सामग्रीहरू==
{{Reflist}}

==बाह्य कडीहरू==
{{Wikisource|en:Maputo Protocol|मापुटो प्रोटोकल}}</text>
      <sha1>8fhmt4m78lzmhmnajpjv1vi5uj4kjdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>म र मेरो कर्तव्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151866</id>
    <revision>
      <id>1393292</id>
      <parentid>1393256</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nirjal stha</username>
        <id>14613</id>
      </contributor>
      <comment>शीघ्र मेटाउन अनुरोध गरिँदै ([[वि:शीमे#ले३|शीमे ले३]])।</comment>
      <origin>1393292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="rsi0nn871gk7sycuo6s8i52inovj30h" xml:space="preserve">{{db-nocontent|help=off}}
chhaina</text>
      <sha1>rsi0nn871gk7sycuo6s8i52inovj30h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सैयद हसन इमाम रिज़वी ज़ंगीपुरी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151873</id>
    <redirect title="सैयद हसन इमाम रिजवी जङ्गीपुरी" />
    <revision>
      <id>1393289</id>
      <timestamp>2026-10-29T14:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nirjal stha</username>
        <id>14613</id>
      </contributor>
      <comment>Nirjal sthaद्वारा [[सैयद हसन इमाम रिज़वी ज़ंगीपुरी]] पृष्ठलाई [[सैयद हसन इमाम रिजवी जङ्गीपुरी]]मा सारियो: शिर्षक सुधार</comment>
      <origin>1393289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="e69kf4ar71kpnmmehoa3ffqfl4331l3" xml:space="preserve">#अनुप्रेषण [[सैयद हसन इमाम रिजवी जङ्गीपुरी]]</text>
      <sha1>e69kf4ar71kpnmmehoa3ffqfl4331l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:~2026-57512-75</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151874</id>
    <revision>
      <id>1393293</id>
      <timestamp>2026-10-29T14:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nirjal stha</username>
        <id>14613</id>
      </contributor>
      <comment>अधिसूचना: शीघ्र मेटाउने नामाङ्कन [[:म र मेरो कर्तव्य]]।</comment>
      <origin>1393293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10109" sha1="ojtykm9z908dnjae7jfhk0kv6f8o1d8" xml:space="preserve">
== स्वागतम्! ==

नमस्कार, &amp;#126;2026-57512-75, विकिपिडियामा [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ!  म आशा गर्दछु कि तपाईँलाई विकिपिडिया मनपर्‍यो र यहाँ रमाउनु हुनेछ। दुर्भाग्यवस, तपाईँले सृजना गर्नुभएको मध्ये एक वा बढी पृष्ठहरू, जस्तो कि [[म र मेरो कर्तव्य]], विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:दिशानिर्देशहरू|सामग्री दिशानिर्देश]] अनुरूप नहुन सक्छ, र यसलाई सुरक्षित गर्न सकिदैन।  सङ्क्षेपमा भन्नुपर्दा, लेखको शीर्षक [[विकिपिडिया:उल्लेखनियता|उल्लेखनीय]] र पहिले नै [[विकिपिडिया:विश्वसनीय स्रोत पहिचान|विश्वसनीय]] तथा [[विकिपिडिया:तेस्रो-पक्ष स्रोतहरू|स्वतन्त्र स्रोतहरू]]द्वारा प्रकाशित भएको हुनुपर्दछ।

कृपया [[विकिपिडिया:लेख सृजना|लेख सृजना]] प्रक्रियाको विस्तृत सर्वेक्षणको लागि '''[[विकिपिडिया:तपाईँको पहिलो लेख|तपाईँको पहिलो लेख]]''' समीक्षा गर्नुहोस्। एक लेख सृजना गर्न मद्दतको लागि '''[[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख विजार्ड]]''' तपाईँलाई उपलब्ध छ, जहाँ लेखलाई समीक्षा र प्रकाशनको लागि विचार गरिनेछ। अरू कसैले सृजना गर्न सक्ने नयाँ लेखलाई कसरी अनुरोध गर्ने भन्ने बारेमा जानकारीको लागि, '''[[विकिपिडिया:अनुरोध गरिएका लेखहरू|अनुरोध गरिएका लेखहरू]]''' हेर्नुहोस्। यदि तपाईँ अलमलिनु भएको खण्डमा, '''[[विकिपिडिया:चिया घर|चिया घर]]'''मा आउनुहोस्, जहाँ अनुभवी विकिपिडियनहरूले तपाईँलाई प्रक्रियाहरूका बारेमा मद्दत गर्न सक्छन्।

विकिपिडियामा नयाँ हुनुहुन्छ? कृपया हाम्रो [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]] वा सम्पादन सम्बन्धी आधारभूत कुराहरू सिक्न [[विकिपिडिया:योगदान|विकिपिडिया पृष्ठमा योगदान]] हेर्नुहोस्। तल लेख सृजनाको बारेमा केहि अन्य सहयोगी पृष्ठहरू दिइएको छ।
* [[विकिपिडिया:नयाँ पृष्ठ कसरी आरम्भ गर्ने|नयाँ पृष्ठ कसरी बनाउने]]
* [[विकिपिडिया:योगदान|तपाईँको पहिलो लेख]]
* [[विकिपिडिया:नेपालीमा राम्रा लेख लेख्नको निम्ति सहायता|राम्रा लेख कसरी लेख्ने]]
* [[विकिपिडिया:पञ्च स्तम्भ|विकिपिडियाका पाँच स्तम्भ]]
* [[मद्दत:सहायता|सहायता पृष्ठ]]
* [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]]

म आशा गर्दछु कि तपाईँ एक [[विकिपिडिया:विकिपिडियन|विकिपिडियन]] भएर सम्पादन गर्दा रमाउनुभयो होला! कृपया वार्ता पृष्ठहरूमा जहिले पनि चारवटा टिल्डहरू (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;); प्रयोग गरेर आफ्नो नामको हस्ताक्षर गर्नुहोला यसले स्वतः तपाईँको नाम र मिति सहितको हस्ताक्षर उत्पन्न गर्दछ। यदि तपाईँसँग केहि प्रश्नहरू छन् भने कृपया मलाई मेरो वार्ता पृष्ठमा सोध्न सक्नुहुन्छ&lt;!-- ढाँचा:प्रथम लेख --&gt; वा आफ्नो प्रश्न सहित तपाईँ यो पृष्ठमा '''{{tl|मद्दत}}''' ढाँचा राख्न सक्नुहुन्छ, र तपाईँको प्रश्नहरूको जवाफ चाँडैनै कसैले दिनुहुनेछ। फेरि, स्वागत छ!&amp;nbsp;[[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:०३, २९ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय)

==[[:म र मेरो कर्तव्य]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित==
[[Image:Information icon4.svg|48px|left|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।&lt;/p&gt;&lt;p&gt;लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।&lt;/p&gt;|width=20%|align=right}}
नमस्कार, [[विकिपिडिया]]मा तपाईँलाई स्वागत छ। पहिले, तपाईँको योगदान '''[[:म र मेरो कर्तव्य]]'''को लागि धन्यवाद; विकिपिडिया तपाईँ जस्तै सम्पादकहरूको प्रयासमा मात्र निर्भर छ। दुर्भाग्यवश, शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्डको [[वि:शीमे#ले३|ले३]] अनुसार यसलाई मेट्नका लागि नामाङ्कित गरिएको हो। 

यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:म र मेरो कर्तव्य|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%E0%A4%AE+%E0%A4%B0+%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%8B+%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। &lt;!-- Template:Db-nocontent-notice --&gt; &lt;!-- Template:Db-csd-notice-custom --&gt; [[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:०३, २९ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>ojtykm9z908dnjae7jfhk0kv6f8o1d8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रयोगकर्ता वार्ता:Bikrammgoley</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151875</id>
    <revision>
      <id>1393339</id>
      <timestamp>2026-10-30T10:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नेपाली विकिपिडिया स्वागत</username>
        <id>28168</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]]</comment>
      <origin>1393339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6336" sha1="ryo1fmzpv874y7rxdptvjh85gcl6xj9" xml:space="preserve">==विकिपिडियामा स्वागत छ!==
&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;नमस्ते, Bikrammgoleyज्यू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; &quot;&gt;
[[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ!
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; &quot;&gt;
हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०७१]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्।
* तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्।
* आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Bikrammgoley|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;flex: 1 1 300px;&quot;&gt;&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;&quot;&gt;[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 15px;&quot;&gt;
* कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ।
* यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा &lt;code&gt;'''&lt;nowiki&gt;{{मद्दत}}&lt;/nowiki&gt;'''&lt;/code&gt; राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्।
* नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ।
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; padding-left: 25px; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
'''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ!

-- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:१८, ३० अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय)</text>
      <sha1>ryo1fmzpv874y7rxdptvjh85gcl6xj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नविन भण्डारी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151876</id>
    <revision>
      <id>1393340</id>
      <timestamp>2026-10-30T11:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58041-57</username>
        <id>81680</id>
      </contributor>
      <comment>नयाँ पृष्ठ: # नवीन भण्डारी  **नवीन भण्डारी** नेपालका प्रधानमन्त्रीको निजी सचिवालयमा कार्यरत सार्वजनिक पदाधिकारी हुन्। उनी प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयअन्तर्गत प्रधानमन्त...</comment>
      <origin>1393340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5656" sha1="7eym1z87r2i2velgeoywlxle4phz4e6" xml:space="preserve"># नवीन भण्डारी

**नवीन भण्डारी** नेपालका प्रधानमन्त्रीको निजी सचिवालयमा कार्यरत सार्वजनिक पदाधिकारी हुन्। उनी प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयअन्तर्गत प्रधानमन्त्रीका निजी सचिवका रूपमा परिचित छन्। यसअघि उनले काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रमुखको सचिवालयमा सहायक निजी सचिवका रूपमा काम गरेका थिए। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको सचिवालयमा कार्यरत सदस्यहरूको विवरण सार्वजनिक हुँदा उनको नाम निजी सचिवका रूपमा उल्लेख गरिएको थियो।&lt;ref name=&quot;nepalnews&quot;&gt;[https://english.nepalnews.com/s/politics/pm-balen-shah-reveals-25-member-secretariat/ PM Balen Shah reveals 25-member secretariat], Nepal News, ३१ मार्च २०२६।&lt;/ref&gt;

## कार्यजीवन

### काठमाडौं महानगरपालिका

भण्डारीले जुन २०२२ देखि अप्रिल २०२६ सम्म काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रमुखको सहायक निजी सचिवका रूपमा काम गरेका थिए। उनको व्यावसायिक विवरणअनुसार उनले उक्त पदमा करिब तीन वर्ष एघार महिना काम गरेका थिए।

### प्रधानमन्त्रीको निजी सचिवालय

मार्च २०२६ देखि भण्डारी प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा प्रधानमन्त्रीका निजी सचिवका रूपमा कार्यरत रहेको उनको व्यावसायिक विवरणमा उल्लेख छ।&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;नवीन भण्डारीको व्यावसायिक प्रोफाइल, LinkedIn।&lt;/ref&gt;

३१ मार्च २०२६ मा प्रकाशित समाचारअनुसार प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको २५ सदस्यीय सचिवालयमा भण्डारी निजी सचिवका रूपमा समावेश थिए। उक्त सचिवालयमा प्रमुख निजी सचिव सुवास शर्माको नेतृत्वमा विभिन्न पदमा कर्मचारी तथा सहयोगीहरू कार्यरत रहेको समाचारमा उल्लेख छ।&lt;ref name=&quot;khabarhub&quot;&gt;[https://english.khabarhub.com/2026/31/541988/ PM Balen Shah’s secretariat limited to 25-member team], Khabarhub, ३१ मार्च २०२६।&lt;/ref&gt;

२ अक्टोबर २०२६ मा प्रकाशित अर्को समाचारले पनि प्रधानमन्त्रीको सचिवालयमा भण्डारी निजी सचिवका रूपमा कार्यरत रहेको विवरण सार्वजनिक गरेको थियो।&lt;ref name=&quot;ratopati&quot;&gt;[https://english.ratopati.com/story/81902/this-is-what-prime-minister-balendra-shahs-secretariat-team-looks-like Prime Minister's Office Releases Details of Secretariat Staff], Ratopati, २ अक्टोबर २०२६।&lt;/ref&gt;

## शिक्षा

भण्डारीको व्यावसायिक प्रोफाइलमा व्यवस्थापन, चिकित्सा सूक्ष्मजीवविज्ञान तथा कानुनसम्बन्धी शैक्षिक पृष्ठभूमि उल्लेख गरिएको छ। उक्त प्रोफाइलअनुसार उनले इन्टरनेसनल अमेरिकन युनिभर्सिटीबाट व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर (MBA), त्रिभुवन विश्वविद्यालयको विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थानबाट मेडिकल माइक्रोबायोलोजी तथा ब्याक्टेरियोलोजीमा स्नातक र नेपाल ल क्याम्पसबाट कानुनमा स्नातक (LLB) अध्ययन गरेका छन्।&lt;ref name=&quot;profile&quot;/&gt;

## सन्दर्भ सामग्री

&lt;references/&gt;

**बाह्य कडीहरू**
* [नवीन भण्डारीको LinkedIn प्रोफाइल](https://np.linkedin.com/in/nabin-bhandari-434b24379)
* [प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, नेपाल](https://www.opmcm.gov.np/)</text>
      <sha1>7eym1z87r2i2velgeoywlxle4phz4e6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1393341</id>
      <parentid>1393340</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58041-57</username>
        <id>81680</id>
      </contributor>
      <origin>1393341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1066" sha1="qb5njy9bmn4d69r9tjlhm1jq44zbmg2" xml:space="preserve">
= नवीन भण्डारी =
'''नवीन भण्डारी'''  प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा प्रधानमन्त्रीका निजी सचिवका रूपमा कार्यरत छन्। यसअघि उनले काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रमुखको सहायक निजी सचिवका रूपमा काम गरेका थिए। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको सचिवालयसम्बन्धी विवरण सार्वजनिक भएपछि उनी सार्वजनिक रूपमा चिनिएका हुन्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PM Balen Shah reveals 25-member secretariat |url=https://english.nepalnews.com/s/politics/pm-balen-shah-reveals-25-member-secretariat/ |access-date=2026-10-30 |website=Nepal News |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>qb5njy9bmn4d69r9tjlhm1jq44zbmg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1393342</id>
      <parentid>1393341</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T11:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58041-57</username>
        <id>81680</id>
      </contributor>
      <origin>1393342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784" sha1="alhatne79jp85wf4q0vsjo7ebnk2ko4" xml:space="preserve">
= नवीन भण्डारी =
'''नवीन भण्डारी'''  प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा प्रधानमन्त्रीका निजी सचिवका रूपमा कार्यरत छन्। यसअघि उनले काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रमुखको सहायक निजी सचिवका रूपमा काम गरेका थिए।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PM Balen Shah reveals 25-member secretariat |url=https://english.nepalnews.com/s/politics/pm-balen-shah-reveals-25-member-secretariat/ |access-date=2026-10-30 |website=Nepal News |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>alhatne79jp85wf4q0vsjo7ebnk2ko4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>