विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 3380 1394712 1393971 2026-11-07T02:54:18Z Omnathpokh1 20435 /* परिवार */ केही सामग्री थप गरिएको 1394712 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला | image = BP Koirala.jpg | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|२२औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] | monarch = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | term_start = २०१६ जेष्ठ १३ <br><ref>{{Cite web |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5467 |title=२०१६ जेष्ठ १३ नेपाल राजपत्र |access-date=2019-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821181750/http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5467 |archive-date=2017-08-21}}</ref> २७ मे १९५९ | term_end = २०१७ साल पुस १<br>१५ डिसेम्बर १९६० | predecessor = [[सुवर्ण शमशेर राणा]] | successor = [[तुल्सी गिरी|तुलसी गिरी]] | birth_date = {{birth date|1914|9|8|df=y}} | birth_place = [[बनारस|वाराणसी]], [[ब्रिटिस राज]]<br><small>(हाल [[भारत]])</small> | death_date = {{death date and age|1982|7|21|1914|9|8|df=y}} | death_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | party = [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | spouse = [[सुशीला कोइराला]] | alma_mater = [[काशी हिन्दु विश्वविद्यालय|बनारस हिन्दु विश्वविद्यालय]]<br>[[कलकत्ता विश्वविद्यालय]] | signature = Signature of BP Koirala.png | honorific_prefix = [[सम्माननीय]] }} '''विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला''' (१९७१ भदौ २४ - २०३९ साउन ६) [[नेपाल]]का प्रथम जन निर्वाचित [[प्रधानमन्त्री]] तथा [[नेपाली]] र [[हिन्दी|हिन्दी भाषा]]का साहित्यकार थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=प्रा.डा. खगेन्द्रप्रसाद लुइटेल|शीर्षक=विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको कथाकारिता|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2020/09/09/121343.html|कार्य=|प्रकाशक=ब्रिट नेपाल|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> उनले आफ्नो जीवनको लामो समयसम्म [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को नेतृत्व, सन् १९५९ देखि १९६० सम्म [[नेपालको प्रधानमन्त्री]], र नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना गर्नको लागि राजनीतिक नेतृत्व प्रदान गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक= पिताम्बर भण्डारी|शीर्षक=गणतन्त्रमा बिपी बिम्ब|युआरएल=https://www.setopati.com/opinion/216371|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेतोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> नेपाली भाषा साहित्यमा उनले मनोवैज्ञानिक कथाहरूको नयाँ प्रयोग गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=साहित्यका ‘अराजक’ बिपी|युआरएल=https://www.aayomail.com/2020/09/4645/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> कोइरालाको बाबुको नाम [[कृष्णप्रसाद कोइराला]] हो। == परिवार == कोइराला परिवार नेपालको प्रजातान्त्रिक तथा गणतान्त्रिक व्यवस्थाको समयको चर्चित राजनीतिक परिवार हो। यस परिवारका प्राय सबै सदस्यहरू नेपाली [[नेपाली काङ्ग्रेस|काङ्ग्रेस पार्टी]]सँग आबद्ध छन्। विश्वेश्वरप्रसाद [[कोइराला]] [[कृष्णप्रसाद कोइराला]]का साहिला सन्तान हुन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=को हुन् विपी कोइराला ? (स्मृति दिवस विशेष)|युआरएल=https://www.thenepaltop.com/news/25984|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपालटप|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> जुद्धशमशेरले कृष्णप्रसाद कोइरालाको सारा घरजग्गा खोसेर उनलाई भागेर काँशी गइ बस्न बाध्य तुल्याएका र यही निर्वासनकालमा वीपीको जन्म भएकाले काशीका मुख्य आराध्यदेव विश्वनाथका नाममा उनको नाम विश्वेश्वर राखिएको हो।<ref>भट्टराई कृष्णप्रसाद, मेरो म, पृष्ठ ८३</ref> उनको विवाह [[सुशीला कोइराला]]सँग भएको थियो। उनीहरूका प्रकाश, हर्ष र [[शशांक कोइराला|शशांक]] गरि ३ छोरा छन् भने चेतना कोइराला उनकी छोरी हुन्। {{citation needed}} ==सुरुवाती जीवन== विश्वेश्वरप्रसाद राजनीतिक जीवन त्यतिखेर [[भारत]]मा चलिरहेको [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता आन्दोलन]]बाट भएको थियो। आन्दोलनमा लागेकै कारण विश्वेश्वरप्रसाद र उनका दाइ [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]लाई वि.सं १९८६ मा तीन महिनासम्म बेलायती सरकारले कैद गरेको थियो। यसपछि नै उनको राजनीतिक जीवनको सुरुवात भएको थियो। वि.सं १९८८ मा उनले आफ्नो उच्च माध्यमिक शिक्षा बनारसमा पूरा गरेका थिए। त्यसपछि [[काशी हिन्दु विश्वविद्यालय|बनारस हिन्दु विश्वबिद्यालय]]बाट [[राजनीति]] तथा [[अर्थशास्त्र]] विषयमा स्नातक तथा [[कलकत्ता विश्वविद्यालय]]बाट कानूनमा [[स्नातकोत्तर]] पूरा गरेका थिए। अध्ययन पूरा गरे पछि [[दार्जिलिङ|दार्जीलिङ]]मा बसेर धेरै समयसम्म कानून व्यवसाय काम गरेका थिए। विद्यार्थी हुँदापनि उनी राजनीतिमा नजिक रहेका थिए। [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा उनलाई बेलायती सरकारले जबरजस्ती सैनिकमा भर्ना गरिएको थियो। त्यहाँबाट छुटेपछि उनले वि.सं २००३ मा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]को स्थापना गरेका थिए । वि.स.१९९० प्रधानमन्त्री [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले महात्मा वौनदास र महात्मा सोनाई दासलाई छुवाछूतको मुद्दा लगाई देश निकाला गरेको थियो। मोरगंको राजगंज सिनवारी हाल सुनसरी महात्मा सोनाई दास यादवकोघरमा रहि आन्दोलन सुरु गरे ।वि.पि. कोईराला लाई महात्मा वौनदास यादव वनारसमा भेटपछि नेपालको जहनियाँ शासन अन्त गर्न१९९० साल गुरुपुर्णिमा को दिन ५१ रुपैयाँ वि.पि. कोईराला लाई महात्मा सोनाई दासले सहयोग गरेका थिए पछि गएर [[नेपाली काङ्ग्रेस]] बन्न पुगेको थियो। २०१५ सालमा मोरगंको ३२ नम्बर वुथ राजगंज सिनवारी जगह महात्मा सोनाई दास यादवको घरमा वसि वि पि कोईराला चुनाव जितेका थिए। महात्मा सोनाई दासले आफ्नो शिष्य सुर्यनाथ दास यादवलाई सिरहा वाट चुनाव जिताई मन्त्री बनाए। {{citation needed}} ===नेपालमा सुरुवाती राजनीतिक नेतृत्व=== वि.सं २००३ मा [[विराटनगर मजदुर आन्दोलन]]को नेतृत्व गरेको अभियोगमा उनलाई नेपाल सरकारले एक वर्ष कैद गरेको थियो। २००७ सालमा उनले नेपालमा [[राणा शासन]]को अन्त्यको लागि सैनिक सङ्घर्ष सुरु गरेका थिए। सोही वर्ष राणा शासनको अन्त्य भयो र नेपालमा [[सात सालको क्रान्ति|बहुदलीय प्रजातन्त्र]]को स्थापना भएको थियो। त्यस पछि [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर जबरा]]को नेतृत्वमा नयाँ सरकार बन्यो र कोइराला त्यस सरकारको [[मस्यौदा:गृहमन्त्री (नेपाल)|गृहमन्त्री]] बनेका थिए। {{citation needed}} ==सात सालको क्रान्ति== {{मुख्य|सात सालको क्रान्ति|दिल्ली सम्झौता}} [[सात सालको क्रान्ति]]मा विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको थियो जसलाई नेपालको प्रजातन्त्रिक आन्दोलन पनि भन्ने भनिन्छ। तात्कालिक समयमा देशमा रहेको जहानीयाँ वा एकतन्त्रीय राणा शासन विरूद्ध सुरू भएको जनताको क्रान्ति २००७ फागुन ७ गते नेपालमा राणा शासनको अन्त्य गरी प्रजातन्त्रको स्थापनामा आएर रोकिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सात सालको क्रान्ति क्रान्तिहरूकै जननी हो|युआरएल=https://archive.himalkhabar.com/95221|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=हिमाल खबर पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> यस क्रान्तिमा नेपालको पहिलो राजनीतिक दल [[नेपाल प्रजा परिषद्]] र [[नेपाली काङ्ग्रेस]] लगायतका पार्टी भाग लिएका थिए। सात सालको क्रान्ति सफल भएसँगै [[राणा शासन]]को अन्त्य भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=समयसमयका परिवर्तनको ढोका बनेको फागुन ७ गते|युआरएल=https://www.kharibot.com/news-details/10288/kharibot|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खरिबोट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> ==राजनीतिक वृत्ति== [[चित्र:Bp koirala delhi 1951.jpg|thumb|२०१५ मा दिल्ली जाँदै तात्कालिक गृहमन्त्री कोइराला]] भारतमा कैद रहेका कोइराला [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलन]] पछि रिहा भएका थिए। भारतको परिवर्तन देखेर उनले नेपालमा पनि परिवर्तन ल्याउने प्रयास गर्ने तयारी गरेका थिए। वि.सं २००३ सालमा, उनले भारतबाट समाजवादी नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको स्थापना गरेका थिए। २००६ सालमा, नेपाली काङ्ग्रेस पार्टी बनेको थियो। २००३ फागुन २६ मा कोइरालाका भाइ [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]लाई बिराटनगर जुट मिल हड्तालमा उत्रिन सहयोग गर्नका लागि उनी नेपालगन्ज पुगेका थिए। [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] र राष्ट्रिय काङ्ग्रेसका अन्य चार नेतासहित उनलाई पक्राउ गरी २१ दिन थुनामा राखिएको थियो। उनलाई पछि रिहा गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=को हुन् विपी कोइराला ? (स्मृति दिवस विशेष)|युआरएल=https://www.thenepaltop.com/news/25984|कार्य=|प्रकाशक=द नेपालटप|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुलाई २०२२}}</ref> पछि उनी फर्केर भारत गएका थिए। राणा शासन विरुद्ध सङ्घर्ष गर्नका लागि उनले सबैलाई एकत्रित गरेका थिए। अन्ततः कोइरालाले साल सालको क्रान्तिको नेतृत्व गरेका थिए, जसले नेपालको १०४ वर्षीय राणा शासनलाई परास्त गरेको थियो। [[राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिमण्डल|राणा–काङ्ग्रेस गठबन्धनको मन्त्रिमण्डल]] जसमा कोइरालाले गृहमन्त्रीका रुपमा ९महिना सेवा गरेका थिए। अन्तिम राणा प्रधानमन्त्रीलाई पछि बर्खास्त गरिएको थियो। त्यसपछि कोइरालाले नेपाली राजनीतिक संरचनाको विकास गर्नेतर्फ ध्यान दिएका थिए। राजा महेन्द्रले २०१५ मा स्वतन्त्र संसदीय निर्वाचन गर्न सक्षम बनाउने नयाँ संविधानको १ फागुन २०१५ घोषणा गरेका थिए। २०१५ मा भएको [[आम निर्वाचन २०१५|पहिलो आम निर्वाचन]]मा उनको दल [[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी भएपछि उनले आफ्नो नेतृत्वमा नयाँ सरकार गठन गरेका थिए। उनको सरकार १८ महिना मात्र सरकारमा रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपीलाई सम्झँंदा काङ्ग्रेसको दायित्व|युआरएल=https://www.bikastimes.com/2021/07/73821/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विकास टाइम्स|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] कुल १०९ मध्ये ७४ सिट प्राप्त गरेको थियो<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यस्तो थियो २०१५ सालमा आमचुनावको रौनक|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/69490|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२६ मे २०२१}}</ref> भने कोइराला नेपालको २२औँ प्रधानमन्त्री बनेका थिए। बिपी कोइरालाको बारेमा ‘राजद्रोही राजनेता’ नामक डकुमेन्ट्री फिल्म निर्माण भएको छ । डकुमेन्ट्री फिल्ममा नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बिपी कोइराला आफूमाथि लागेका आठ राजद्रोहसम्बन्धी मुद्दाको प्रवाह नगरी स्वदेश फर्किएको र जनमत सङ्ग्रहको घोषणा भएको कुरा उल्लेख गरिएको छ । स्वदेश फर्किएपछि कसरी बिपी राजनेता बन्न सफल भए भन्ने कुरा पनि डकुमेन्ट्रीमा देखाइएको छ । नेपालको स्वाधीनता कसरी जोगियो भन्ने बारेमा पनि यस डकुमेन्ट्रीमा उतारिएको छ । डकुमेन्ट्री संपादन मान बहादुर थापा ले गरेका हुन भने छायांकन ओमा कार्की ले गरेकी हुन https://english.makalukhabar.com/2022/03/49817/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240219040740/https://english.makalukhabar.com/2022/03/49817/ |date=2024-02-19 }} ===वैदेशिक सम्बन्ध=== [[चित्र:Bishweshwar Prasad Koirala - David Ben Gurion 1960.jpg|thumb|250px|[[इजरायल]] भ्रमणको क्रममा विश्वरप्रसाद कोइराला र इजरायली प्रधानमन्त्री [[डेभिड बेन-गुरियन|डेभिड बेन गुरियन]]]] प्रधानमन्त्री कालमा उनले संयुक्त राष्ट्रसङ्घ, भारत तथा चीनको मैतृपूर्ण भ्रमण गरेका थिए। प्रधानमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले २०१६ फागुन २८ देखि चैत ११ सम्म चीनको भ्रमण गरेका थिए। त्यसबेला उनले [[जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रधानमन्त्री|चिनियाँ प्रधानमन्त्री]] [[चाउ एन लाई]]लाई नेपाल भ्रमणको निम्तो दिएर नेपाल आएका थिए। त्यस लगत्तै २०१७ वैशाख १४ देखि १७ सम्म [[चाउ एन लाई]]ले दोस्रो पटक नेपालको भ्रमण गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज ३९ औं विपी कोइराला स्मृति दिवस, मेलमिलापको नीति आज उत्तिकै सान्दर्भिक|युआरएल=https://www.nayapage.com/archives/328464|कार्य=|प्रकाशक=नयाँ पेज|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुलाई २०२२}}</ref> उनले त्यसबेला नेपाली संसद्‌का दुवै सदनको संयुक्त बैठकलाई सम्बोधन पनि गरेका थिए। त्यसै क्रममा २०१६ वैशाख १६ मा [[चीन-नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि|नेपाल र चीनबीच शान्ति तथा मैत्री सन्धि]]मा हस्ताक्षर भएको थियो। उक्त सन्धिमा नेपालका तर्फबाट बीपी कोइराला र चीनका तर्फबाट [[चाउ एन लाई|चाउ एनलाई]]ले हस्ताक्षर गरेका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-49612844|title=दौत्य सम्बन्धको छ दशकमा चीनबाट नेपालमा भएका उच्चस्तरीय भ्रमणहरू|website=[[बीबीसी नेपाली]]|access-date=७ सेप्टेम्बर २०१९}}</ref> === भूमिसुधार === प्रधानमन्त्रीत्वकालमा उनले बिर्ता उन्मूलन गरी ‘जग्गा जोत्नेको हुनुपर्छ’ भन्ने भूमिसुधार कार्यक्रम लागु गराएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपी केेमा चुके, केेमा चुकेनन्?|युआरएल=https://www.setopati.com/blog/14620/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेतोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> वास्तवममा भुमिसुधार विपी कोइरालाको आर्थिक सिद्धान्तको परिणाम थियो । सुरुमा विपी राजनीतिमा लोकतान्त्रीक विचारको पक्षपाती भएपनि अर्थतन्त्रमा भने मार्क्सेली विचारबाट प्रभावित थिए । भुमिसुधार गरेर वास्तविक किसानलाई जमिन वितरण गर्नु पर्छ भन्ने उनको विचार थियो । त्यसो गर्दा औद्योगिक विकासको लागि जगेडा श्रमशक्ति प्राप्त हुन्छ भन्ने उनकी विचार थियो । उनको विचार थियो- उत्पादनको विपुलतालाई वितरण गरेर नै समाजवादी व्यवस्था लागू गर्न सकिन्छ । उनले स्पष्ट शव्दमा भनेका थिए - समाजवाद भनेको गरिबीको वितरण होइन । एक एक चम्चा दूध वितरण गर्नु समाजवाद होइन । यसरी औद्योगिक पुँजिवादको विकासद्वारा ठूलो पैमानामा उत्पादन गर्ने र न्यायोचित वितरण गरेर समाजवाद ल्याउन सकिन्छ भन्ने विपीको विचार थियो । तर पछिल्लो समयमा भने उनले उच्चस्तरीय प्रविधीको प्रयोगद्वारा उत्पादन वृद्धि गर्ने नीति छोडिदिए । उनी गान्धीको आर्थिक सिद्धान्तबाट प्रभावित भए । मानवीय श्रममा आधारित मध्यमस्तरको प्रविधीको प्रयोगद्वारा उत्पादन गर्ने नीतिमा जोड दिए ।अमेरिका र युरोपको प्रगती एशिया र अफ्रिकी देशहरुको कच्चा पदार्थको उपभोगको कारण मात्र सम्भव भएको तर्क राख्दै पुरै संसारले त्यति नै उपभोग गर्ने हो भने संसारकोश्रोतले नपुग्ने तर्क गर्दै सादा जीवनको आवश्यकतामा जोड दिए । यसरी उनी पर्यावरणमैत्री मानव विकासको आर्थिक नीतिको वकालत गर्ने बिन्दुमा जीवनको उत्तरार्द्धमा पुगेको देखिन्छ । === सरकार विघटन र कैद === वि.सं. २०१७ साल पुस १ मा, [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले आफ्नो विशेष अधिकार प्रयोग गरेर नेपालको तत्कालिन संविधान, सरकार तथा कोइराला नेतृत्वको सरकार भङ्ग गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=२०१७ साल पुस १ : कुहिरो लागेको त्यो दिन राजा महेन्द्रले कसरी गरेका थिए 'कु'?|युआरएल=https://nepallive.com/story/192661|कार्य=|प्रकाशक=नेपाल लाइभ|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> त्यसपछि उनलाई कैद गरिएको थियो र कुनै मुद्दा बिना नै ८ वर्षसम्म कैदमा राखिएको थियो। वि.सं २०२४ मा उनलाई बनारस निर्वासनमा जान दिइएको थियो। वि.सं २०३२ मा उनी नेपाल फर्के तर तत्कालीन नेपाल सरकारले उनलाई देश द्रोहको अभियोगमा कैद गरेको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय दबाबका कारण २०३४ मा उनका विरुद्ध लगाइएका सबै अभियोगहरू सरकारले फिर्ता लिएको थियो। २०३६ सालको आन्दोलन बेला उनलाई आफ्नै निवासमा नजर बन्द गरेर राखिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बीपीलाई स्मरण गर्दा ……|युआरएल=https://www.himalpost.com/bpkoirala/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=हिमाल पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> ==साहित्यिक योगदान== [[चित्र:Bishweshwar Prasad Koirala.png|thumb|विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको स्केचचित्र]] प्रसिद्ध राजनीतिज्ञ, प्रजातान्त्रिक समाजवादका चिन्तक एवम् प्रयोक्ता विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला स्वतन्त्र रूपमा उत्कृष्ट साहित्य सिर्जना गरेर नेपाली वाङमयमा नयाँ चिन्तन, नयाँ आयाम, नयाँ परम्परा र शैली दिएर सदाका निम्ति अमर बनेका छन्। कोइराला नेपाली आख्यानमा मनोविश्लेषण भित्र्याउन पहिलो आख्यानकार समेत हुन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=वीपी कोइराला : नेपाली आख्यानमा मनोविश्लेषण भित्र्याउने पहिलो आख्यानकार|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/253085/2022/7/22/bp-koirala-|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुलाई २०२२}}</ref> ===उपन्यास=== *'''''[[तीन घुम्ती (उपन्यास)|तीन घुम्ती]]''''': यसमा नारीका तीन रुप प्रेमिका, पत्नि र आमा को चित्रण गरिएको छ। एउटी नारीको तीनवटा छुट्टा छट्टै निर्णय बाबु आमाको इच्छा विपरित प्रेम विवाह, पतिको अनुपस्थितिमा परपुरुषसग यौनत्रिप्ति र सन्तान प्राप्ति, पतिबाट अस्वीक्रित भएपछि छोरी लिएर एक्लै बस्ने निर्णय मा आधारित उपन्यास हो। यी तिनवटै निर्णयमा आफ्नो अस्तित्व जोगाउन एउटी नारीले गरेको सङ्घर्षको कथा हो तीन घुम्ती। *'''''[[सुम्निमा (उपन्यास)|सुम्निमा]]''''': यो दुई भिन्न संस्कृतिको समन्वय,सम्मिस्रण गाथा हो। आर्य संस्कृतिमा आबद्ध सोमदत्त र पुलोमा पुत्रप्राप्तिका निम्ति शाष्त्रसम्मत अनुष्ठान अनुसार यौनसम्पर्क राख्छन्। तर प्रेमबिनाको जर्बजस्ती यौनमिलनले मात्र गर्भ नरहने बरु मानसकुण्ठा र विकृतिको विकास हुने तथ्य यसमा प्रस्ट पारिएको छ। पूजापाठ एवं आध्यात्मिक आचरणको परिपालन गर्ने आडम्बरद्वारा भौतिकतालाई विर्सन खोजियो भने सुख शान्ति मिल्दैन। स्वच्छन्द विचरण गर्ने किराँत पुत्री सुम्निमा सँधै खुशी देखिन्छे, आनन्दमा रमाउँछे। प्रेमले मानिसलाई शारिरीक रूपले टाढा भए तापनि मानसिक रूपले नजिकअनुभुत गराउँछ भन्ने यो उपन्यासको सार हो। सुम्निमा किराँत धर्मावलम्बीहरू द्वारा विवादमा ल्याइएको उपन्यास हो। सुम्निमा तथा पारोहाङ्ग किराँत धर्मका देवताहरू भएकाले उनीहरूलाई उपन्यासको पात्रको रूपमा प्रस्तुत गरी अपमान गरेको किराँतहरूको आरोप छ। *''''[[नरेन्द्र दाइ|नरेन्द्रदाइ]]'''': नरेन्द्रदाइ एक मनोवैज्ञानिक उपन्यास हो। एउटा पुरुषका पत्नि र प्रेमिका दुई छुट्टा छुट्टै सम्बन्धका दुई स्त्रीहरू बीचको कथा हो। नायक नरेन्द्रलाई पत्नि गौरी र प्रेमिका मुनरियाले समान अधिकारसाथ सेवा गरेको र दुवैको आ आफ्ना ठाउँमा स्वतन्त्र अस्तित्व स्विकारिएको छ। पतिको प्रेम नपाए पनि पतिसेवामा अटल रहने आदर्श पत्नि र सामाजिक ग्रार्हस्थ सम्बन्धमा नअटाएर पनि प्रेम र सद्भावले गर्दा प्रेममा लीन रहने प्रेमिका - दुई भिन्न चरित्रका नारीको जीवन्त गाथा छ नरेन्द्र दाइ उपन्यासमा। *'''''[[मोदिआइन]]''''' : यो सानो आकारको तर महत्त्वपूर्ण उपन्यास हो। हजारौँ वर्षअघिको महाभारतीय युद्धकथा यसको विषयवस्तु हो। त्यस युद्धमा लाखौं विधवा नारीको प्रेतात्मा प्रतिनिधि नारीका रूपमा मोदिआइन प्रस्तुत उपन्यासकी प्रमुख पात्रलाई विचित्रता साथ संयोजन गरिएको छ। युद्धको परित्याग र शान्ति स्थापना यसको सन्देश हो। अर्जुनलाई प्रेरित गरेर त्यत्रो युद्ध गराए कृष्णले तर आखिर सबैले छोडेर जानुपर्‍यो। त्यत्रो नरसंहारक युद्धको उपलब्धी के त ? वि.पी. को चिन्तन विश्लेषण यस उपन्यासमा प्रस्ट छ – युद्धत्याग अनि शान्ति स्थापना। *'''''[[हिटलर र यहूदी (उपन्यास)|हिटलर र यहुदी]]''''' : जर्मन तानाशाह हिटलरले लाखौं निर्दोष यहुदीहरूलाई ग्याँस च्याम्बरमा थुनेर मारेको घटनाको आधारमा यो उपन्यास लेखिएको छ। कृष्ण र हिटलरलाई तुलनीय छटा देखाएर पूर्वीय मान्यतामै द्वन्द सृजना गरिएको छ र यो उपन्यासको नाम अनुसार ऐतिहासिक पृष्ठभूमिको झलकले भरिएको पनि छ। हिटलरले गरेको नरसंहार र युद्ध भयङ्करता देखाएर यसमा पनि शान्ति मूल आधार हो भन्ने कुरा प्रस्ट पारिएको छ। *'''''[[बाबु, आमा र छोरा]]''''' : यो प्रकाशनका दृष्टिले पनि अन्तिम उपन्यास हो। यसमा नाम अनुसार नै तीन पात्रहरूको सम्बन्धको चित्रण गरिएको छ। बडो विचित्र र नेपाली समाजमा नपच्ने खालको कथाशृङ्खला छ यसमा – आफ्नै छोराकी गर्भवती प्रेमिकासँग बाबुको दोश्रो बिहे भई बाबुकी पत्नीको स्थान लिनु। यस उपन्यासमा यी तीनवटै पात्रहरूको मानसद्वन्द र यौन मनोविश्लेषणको चित्रण गरिएको छ। प्रेमको त्रिकोणात्मकतासँगै यौनसमस्याको अप्रेसन गर्ने कार्य भएको छ यस उपन्यासमा। तर यस प्रकारको प्रस्तुति नेपाली समाजको त कुरै भएन, युरोपेली समाजमा पनि पाच्य हुन गाह्रो छ। ===कथा=== *''''[[दोषी चश्मा (कथा)|दोषी चश्मा]]''''<ref>भाषा/साहित्य, समीक्षा, शिवप्रसाद भट्टराई, गोरखापत्र</ref> *''''[[श्वेतभैरवी]]'''' ===जीवनी=== *''''[[आफ्नो कथा]]'''' *''''[[जेल जर्नल]]'''' ==विरासत== उनको स्मृतिमा निम्न संस्थाहरू स्थापना भएका छन्: १. वि.सं २०४८ मा [[वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान|बिपी कोइराला नेपाल स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान]], भारत र नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूले दुई देशबीचको समझदारी र मित्रतालाई निरन्तर पालनपोषण र थप प्रवर्द्धन गर्न राष्ट्रसेवक, सञ्चारकर्मी आदिलाई उपलब्ध गराएर सरकार–देखि सरकारी स्तरमा गरिने सामान्य सहयोग र अन्तरक्रियालाई परिपूर्ति गर्ने उद्देश्यका साथ स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान|युआरएल=https://www.healthpostnepal.com/tag/%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B5/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=हेल्थ पोस्ट नेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> २. वि.सं २०४८ मा, विपी कोइराला मेमोरियल प्लानेटेरियम तथा अब्जरभेटरी र विज्ञान सङ्ग्रहालय विकास समितिको स्थापना गरी नेपालमा खगोल र ब्रह्माण्ड विज्ञानको क्षेत्रमा अनुसन्धानात्मक गतिविधि सञ्चालन गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://moste.gov.np/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%81/Planetorium|title=B.P. Koirala Memorial Planetorium, Observatory and Science Museum Development Board|access-date=23 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723231854/http://moste.gov.np/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%81/Planetorium|archive-date=23 July 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723231854/http://moste.gov.np/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%81/Planetorium |date=23 July 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://sciencemuseum.gov.np/planetarium/|title=वी.पी. कोइराला मेमोरियल प्लानेटेरियम तथा अब्जरभेटरी र विज्ञान सङ्ग्रहालय विकास समिति|access-date=2022-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504102221/https://sciencemuseum.gov.np/planetarium/|archive-date=2022-05-04}}</ref> ३. बी. पी. कोइराला स्मृति ट्रष्टको स्थापना वि.सं २०५७ मा स्वर्गीय बी. पी. कोइरालाको स्मृतिमा भएको थियो। नेपाल सरकारले रोयल्टी सङ्कलन गर्ने, प्रतिलिपि अधिकार दाबी गर्ने र बी. पी. कोइरालासम्बन्धी कानुनी अनुमति दिने यो एक मात्र कानूनी संस्था हो। यस ट्रस्टले नेपाल सरकारबाट आर्थिक सहयोग प्राप्त गर्ने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपी कोइराला स्मृति ट्रस्ट|युआरएल=https://farakdhar.com/tag/%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F/|कार्य=फरकधार|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> ४. २०५१ पुष १४ मा, उनको स्मृतिमा [[वि.पी. कोइराला क्यान्सर अस्पताल|बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल]]को स्थापना चितवनको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]मा गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल|युआरएल=http://bpkmch.org.np|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> साथै नेपालमा उनको निस्वार्थ योगदानको स्मरण गर्नका लागि नेपाल बाहिर पनि विभिन्न कार्यक्रमको आयोजना गर्ने गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=http://himalayatv.com/news/2015/07/22/country-remembers-bp-koirala-for-his-contribution/:en|title=Country remembers BP Koirala for his contribution|access-date=23 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724001750/http://himalayatv.com/news/2015/07/22/country-remembers-bp-koirala-for-his-contribution/:en|archive-date=24 July 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724001750/http://himalayatv.com/news/2015/07/22/country-remembers-bp-koirala-for-his-contribution/:en |date=24 July 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.spotlightnepal.com/News/Article/nepal-india-bp-koirala |title= B.P. Koirala remembered Indian ambassador Rae highlighted B.P. Koirala's contribution |work= SpotlightNepal.com }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.spotlightnepal.com/News/Article/B-P--Koirala%E2%80%99s-National-Reconciliation-Relevant-Fo |title=B.P. Koirala's National Reconciliation Relevant Forever |access-date=23 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723222604/http://www.spotlightnepal.com/News/Article/B-P--Koirala%E2%80%99s-National-Reconciliation-Relevant-Fo |archive-date=23 July 2015 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723222604/http://www.spotlightnepal.com/News/Article/B-P--Koirala%E2%80%99s-National-Reconciliation-Relevant-Fo |date=23 July 2015 }}</ref> == निधन == नेपालकका [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री]] एवम् प्रसिद्ध साहित्यकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको निधन २०३९ साउन ६ गते भएको थियो। उनको अन्त्येष्टिमा झन्डै ५० लाख मानिसहरू उपस्थित भएका थिए।{{cn}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको पहिलो प्रतिनिधिसभा (२०१५) का सदस्यहरू]] * [[कोइराला परिवार]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} https://www.prasashan.com/2017/01/30/14375/ ==बाह्य कडीहरू== # [http://www.majheri.com/taxonomy/term/794 विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाका रचनाहरू (मझेरी डट कममा)] {{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम| पहिले=[[सुवर्ण शमशेर राणा]]| पद=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]]| अवधि=२०१६ जेठ १३ &ndash; २०१७ पुष १२| पछि= [[तुल्सी गिरी|तुलसी गिरी]] }} {{पदक्रम| पहिले=[[मातृकाप्रसाद कोइराला|मातृका प्रसाद कोइराला]]| पद=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]को सभापति| अवधि=??| पछि=[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]| }} {{बाकस-अन्त्य}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाका कृतिहरू}} {{नेपाली भाषाका साहित्यकारहरू}} {{DEFAULTSORT:कोइराला, विश्वेश्वर प्रसाद}} [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाल भाषाका साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:कोइराला परिवार]] [[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:निर्वासित नेपालीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] १७. https://www.prasashan.com/2017/01/30/14375/ gax569godkm5km6vopd54ktqok8gkqb 0 15605 1394736 1388807 2026-11-07T06:24:05Z Kandarpajit Kallol 12726 /* */ 1394736 wikitext text/x-wiki [[File:पशुपतिनाथ मन्दिर 10.jpg|200px|thumb|प्रख्यात पशुपतिको मन्दिर]] [[चित्र:Krishna Mandir viewed from Patan Museum.jpg|thumb|शिखर शैलिको मन्दिर]] [[चित्र:Nyatapol Temple Bhaktapur.jpg|thumb|प्यागोडा शैलिको मन्दिर]] '''मन्दिर''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दू धर्म]]<ref>{{Cite web|url=https://www.welcomenepal.com/places-to-see/pashupatinath.html|title=पशुपतिनाथको मन्दिर हिन्दुहरूको लागि पावन|last=|first=|date=१८ सेप्टेम्बर २०१७|website=|publisher=|accessdate=१८ सेप्टेम्बर २०१७|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608172515/http://www.welcomenepal.com/places-to-see/pashupatinath.html|archive-date=2017-06-08}}</ref> तथा यो धर्मका वैकल्पीक धर्म [[जैन धर्म]], [[शैव सम्प्रदाय|शैव]] [[वैष्णव सम्प्रदाय|वैष्णव]] आदी धर्मावलम्बीहरूको पूजा स्थल हो। [[मन्दिर]] भित्र विभिन्न [[देवी]] [[देवता]]हरूका [[मूर्ति|मुर्ति]]हरूको स्थापना गरेर पूजा पाठ गरिन्छ। मन्दिरलाई [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]]हरूको पवित्र स्थलको रूपमा लिइन्छ। मन्दिरमा देवताहरूको वास भएको विश्वास गरिन्छ। मन्दिरमा [[शङ्ख|शंख]], [[घन्टी|घण्ट]], [[कलस]], [[पञ्चपात्र]], आदी पूजन सामग्रीहरू राखिन्छ। प्राय सबै देवताहरूको लागि अलग अलग मन्दिर बनाईन्छ। जस्तै:- भगवान [[शिव]]को मन्दिलाई [[शिवालय, पर्वत|शिवालय]] भनिन्छ भने [[देवी]] [[दुर्गा]]को मन्दिरलाई [[दुर्गा मन्दिर]] भनिन्छ। त्यस्तै भगवान [[कृष्ण|श्री कृष्ण]]को मन्दिरलाई [[कृष्ण मन्दिर]] र भगवान [[राम|श्रीराम]]को मन्दिरलाई [[राम मन्दिर]] भनिन्छ भने सीताको मन्दिरलाई [[जानकी मन्दिर]] भनिन्छ। राम र [[सीता]]को संयुक्त मन्दिरलाई [[राम जानकी मन्दिर]] र [[राधा]] कृष्णको संयुक्त मन्दिरलाई [[राधा कृष्ण मन्दिर]] भनिन्छ, भगवान [[गणेश]]को मन्दिरलाई [[गणेश मन्दिर]] भनिन्छ। यसै गरी अलग अलग देवताहरूको मन्दिरलाई अलग अलग नाम दिएको हुन्छ। मन्दिर मानिस को आस्था र बिश्वास को केन्द हो जहा मानिस ले आफनो मन लाई शान्त र भक्ती पूर्बक सर्मरपण गर्दछ ।मन्दिर मा भगबान ,देबी देबता को र्दशन गर्नाले केही भए पनि आत्मीक उर्जा प्राप्त हुन्छ । == हेर्नुहोस् == {{हिन्दू धर्म}} {{Commonscat|Temples}} [[श्रेणी:मन्दिरहरू| ]] 2uhglqm9u2nxl6cy47mp78b31oc816w 0 16388 1394692 1392895 2026-11-06T13:14:01Z NeoEditor 77577 /* सञ्जय उवाच - */ 1394692 wikitext text/x-wiki {{ज्ञानबाकस/हिन्दूग्रन्थ | मूल शीर्षक = श्रीमद्भगवद गीता | तस्वीर = Krishna and Arjun on the chariot, Mahabharata, 18th-19th century, India.jpg | तस्वीर आकार = 200px | तस्वीर शीर्षक = धनुर्धर अर्जुन र कृष्ण | उपशीर्षक = | खण्डप्रकार = अध्यायात्मक | संख्या = १८ | लिखितप्रकार = पद्यात्मक प्रश्नोत्तर | संख्यामा = ७०० | भाषा = [[संस्कृत]] | लेखक = [[व्यास (ऋषि)|वेद व्यास]] | रचयिता = | विषय = भक्ति वैराग्य | देवता = [[कृष्ण]];[[सञ्जय]]; [[धृतराष्ट्र]] | प्रयोजन = ज्ञानात्मक हिन्दूग्रन्थ }} '''श्रीमद्भगवद गीता ([[संस्कृत]]:[[:sa:श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद्भगवद्गीता]]) वा '''श्रीमद्भागवत गीता हिन्दू धर्मका पवित्रतम ग्रन्थहरू मध्ये एक हो । यो ऐतिहासिक हिन्दूग्रन्थ [[महाभारत]]को [[भीष्म पर्व]]बाट लिइएको एक सानो ग्रन्थ हो । यसमा १८ अध्याय छन् । यसलाई [[श्रीमद्भगवद गीता|मोक्षशास्त्र]] पनि भनिन्छ । {{हिन्दूत्व}} ==संक्षिप्त विवरण== '''श्रीमद्भगवद्गीता''' (संस्कृत: श्रीमद्भगवद्गीता) वा मात्र '''गीता''', [[महाभारत]] महाकाव्य क [[भीष्मपर्व]] अन्तर्गत पर्ने एक दार्शनिक-आध्यात्मिक संवाद हो।<ref name="Brockington">John Brockington, ''The Sanskrit Epics'', Brill, 1998, पृ॰ १५६.</ref>आज भन्दा अनुमानत: ५००० वर्ष पूर्व अर्थात कलियुगको आरम्भमा कुरुक्षेत्र नामको युद्ध भूमिमा [[कृष्ण]]ले श्रीमद्भगवतगीताको उपदेश [[अर्जुन]]लाई दिएका थिए । यसमा [[कृष्ण]] र [[अर्जुन]] बीच युद्ध शुरु हुनु भन्दा ठीक पहिला भएका संवाद छन्। <ref name="Zaehner">R. C. Zaehner, ''The Bhagavad-Gita'', Oxford University Press, 1969, पृ॰ १.</ref>गीता लाई [[उपनिषद्|उपनिषदहरु]] र [[ब्रह्मसूत्र]] को साथै [[प्रस्थानत्रयी]] को रूपमा समेत लिने गरिन्छ।परम्परा अनुसार यसलाई “उपनिषदहरुको दुध” भनिएको छ।<ref name="Flood">Gavin Flood, ''An Introduction to Hinduism'', Cambridge University Press, 1996, पृ॰ १२४.</ref> गीता केवल युद्ध-विषयको उपदेश भने हैन; यसमा एकेश्वरवाद कर्मयोग, ज्ञानयोग, भक्तियोग, ध्यान, स्वधर्म, आत्मा को अमरता, निष्काम कर्म, समत्व र मोक्ष जस्ता विषयहरू माथि चर्चा गरिएको छ।<ref name="Radhakrishnan">S. Radhakrishnan, ''The Bhagavadgita'', HarperCollins, 1948, पृ॰ १२.</ref> गीता को १८ अध्याय मा ७०० पद्यात्मक संस्कृत श्लोक छन्, जसमा श्रीकृष्ण ले ५७४, अर्जुन ले ८५, संजय ले ४० र धृतराष्ट्र ले १ श्लोक भनेका छन्।<ref name="Sharma">गिरिधर शर्मा चतुर्वेदी, ''गीता प्रवचन भाष्य'', पृ॰ २३.</ref>यसमा अनुष्टुप छन्दको अधिक प्रयोग भएको छ । स्तुति आदि पद्यमा अन्य छन्दको पनि प्रयोग गरिएको छ। यसको प्रथम अध्यायमा अर्जुनले खेद व्यक्त गरेको हुनाले अर्जुन विषादयोग अध्याय भनिएको छ । यस्तै प्रकारले अर्जुन र कृष्णको संवाद अनुसार अन्य अध्यायको पनि नाम राखिएको छ। यसमा अनित्य देह/शरीर भन्दा पनि नित्य [[आत्मा]]को निरूपण गरिएको छ जस कारण यसलाई मोक्ष ग्रन्थ भनेर चिनिन्छ । ==पृष्ठभूमि== [[File:Bhagvad Gita.jpg|thumb|right|200px|गीता उपदेश]] श्रीमद्भगवद्गीताको पृष्ठभूमि महाभारतको युद्ध नै हो । जस्तो प्रकारले एउटा सामान्य मानिस आफ्नो जिवनको समस्यादेखि डराएर निरास भएर आफ्नो कर्तव्य देखि विमुख हुन्छ र त्यसदेखि भाग्छ । त्यस्तै प्रकारले महाभारत युद्धको महानायक अर्जुन आफ्नो अगाडि आईपरेको समस्यादेखि डराएर आफ्नो क्षेत्रिय धर्मदेखि विमुख भए। यो समस्या हर व्यक्तिलाई आइपर्ने समस्या हो । यसलाई प्राचीन ऋषिमुनिहरुद्वारा गहन विचार गरेर जून ज्ञान प्राप्त गरे त्यसलाई वेद भनियो । त्यही वेदको अंतिम भागलाई उपनिषद भनिन्छ । मनुष्य जीवनको विशेषता मनुष्यमा रहेको बौद्धिक क्षमता नै हो र उपनिषदमा निहित भएको ज्ञान मनुष्यको उच्चतम अवस्था हो यसबाट मनुष्य आफ्नो बुद्धिको सीमा भन्दा परको अवस्थालाई प्राप्त गर्छ त्यहि ज्ञानलाई औपनिषदिय ज्ञान भनिन्छ त्यही ज्ञानलाई सामान्य अर्थात उपनिषदको कठिन अर्थलाई सामान्यरूपले दर्शाउन वेद व्यासले भगवद्गीता संक्षिप्त रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । === कर्म र शरणागति (श्लोक 18.57–18.58) === श्रीमद्भगवद्गीता काे 18औँ अध्याय (मोक्षसंन्यासयोग) को 57 औँ र 58 औँ श्लोक मा 'चेतसा' (बुद्धि योग द्वारा कर्म को अर्पण) र 'मत्परः' (परमात्मा लाई नै परम गति मान्नु) को अवधारणा लाई विस्तारमा सम्झाइएको छ ।<ref>''श्रीमद्भगवद्गीता (तत्वविवेचनी टीका)'', गीता प्रेस, गोरखपुर।</ref> यी श्लोक लाई हिंदू धर्मशास्त्र र वेदांत दर्शन अन्तर्गत 'शरणागति' (पूर्ण समर्पण) को सिद्धांत को मुख्य आधार मान्ने गरिन्छ।<ref>स्वामी गंभीरानंद (अनुवादक), ''भगवद गीता: शंकराचार्य के भाष्य सहित'', अद्वैत आश्रम।</ref> • '''दैवीय कृपा (प्रसाद) को भूमिका:''' यी श्लोकहरूमा 'मत्प्रसादात्' (मेरो कृपा ले) माथि विशेष जोड दिइएको छ , जसले यो दर्शाउँछ कि जीवन को सम्पूर्ण बन्धनहरु र सांसारिक बाधाहरूबाट पार पाउन को लागि व्यक्तिगत पुरुषार्थ को साथै आध्यात्मिक समर्पण पनि आवश्यक हुन्छ। • '''अहंकार (अहंभाव) को निषेध:''' यस दर्शनमा परमात्मा माथि आश्रित हुनु र अहंकार बाट प्रेरित भएर कर्म गर्नु को बीच रहेको भेदलाई स्पष्ट पारिएको छ। दार्शनिक दृष्टिकोण को अनुसार, व्यक्ति को अहंकार नै उसको आंतरिक शांति र मोक्ष (परम मुक्ति) को मार्ग मा सबै भन्दा ठूलो बाधा हो। {{TOC limit|3}} ==भाष्य== भाष धातुदेखि ण्यत् प्रत्यय हुदा भाष्य शब्द सिद्ध हुन्छ यसको सामान्य अर्थ भन्न योग्य भाष्य हुन्छ । कुनै पनि शास्त्रको विस्तृत ब्याख्या गरेर तापर्य अर्थ निकाल्नु (भन्नु)लाई भाष्य भनिन्छ । संस्कृतका प्राय जसो महत्त्वपूर्ण ग्रन्थहरू विद्वान् आचार्यहरूद्वारा भाष्य गरिएका छन् । जस्तै [[पाणिनि]]द्वारा विरचित [[अष्टाध्यायी]]को [[पतञ्जलि]]ले भाष्य गरेर [[महाभाष्य]] नाम दिएका थिए । ===भगवद्गीताको भाष्य=== दार्शनिक परम्परामा कुनै पनि नया [[दर्शन शास्त्र|दर्शन]]को अथवा कुनै पनि दर्शनलाई नया स्वरुले शक्तिशाली बनाउनको लागि जो तीन ग्रन्थमा आफ्नो दृष्टिकोण स्पष्ट गर्नु पर्थ्यो भाष्य लेखेर त्यसमा भगवद् गीता पनि एक हो । अरु दुई हुन-[[उपनिषद्]] तथा [[ब्रह्मसूत्र]] । {{cn}} * [[गीताभाष्य]]-[[शङ्कराचार्य|आदि शंकराचार्य]] * [[गीताभाष्य]]- [[रामानुजाचार्य]] ==गीता सार== * किन व्यर्थ चिन्ता गर्छौ ? कोदेखि व्यर्थै डराउदछौ ? तिमीलाई कसले मार्छ ? * आत्मा न जन्म लिन्छ न मर्छ । * जे भयो, त्यो राम्रो भयो । जे हुँदैछ, त्यो राम्रै हुँदैछ । जे हुनेछ, त्यो पनि राम्रै हुनेछ । * तिमी भूतकालको पश्चताप नगर, भविष्यको पनि चिन्ता नगर । वर्तमान चलिरहेको छ । * तिम्रो के गएको छ र तिमी रुन्छौ ? तिमीले के लिएर आएका थियौ र तिमीले हरायौ ? * तिमीले के पैदा गरेका थियौ र नाश भयो ? * तिमीले केही लिएर आएका थिएनौ । जे पायौ, यहीँबाट पायौ । जति दियौ, यहीं नै दियौ । खालि हात आएका थियौ, खालि हात नै गयौ, जे आज तिम्रो छ,त्यो हिजो अरु कसैको थियो, भोलि अरु कसैको हुनेछ । * तिमी यसलाई आफ्नो सम्झेर मग्न भैरहेका छौ । यहीं खुसी नै तिम्रो दुःखको मूल कारण हो । * परिवर्तन संसारको नियम हो । जसलाई तिमी मृत्यु सम्झन्छौ, त्यही जीवन हो । * एक क्षणमै तिमी करोडपति बन्दछौ, दोश्रो क्षणमा तिमी दरिद्र बन्दछौ । * मेरो, तिम्रो, सानो, ठूलो, आफ्नो, अर्काको भन्ने मनबाट हटाइदेऊ, अनि सबै तिम्रो हो, तिमी सबैका हौ । तिमी आफू आफै भगवान्मा अर्पित हौ । * यही नै सबभन्दा ठूलो सहारा हो । * जसले ईश्वरको सहारालाई जान्दछ, त्यो डर, चिन्ता, शोकबाट सधैंका लागि मुक्त हुन्छ ।मान्छे जन्मिन्छ केहि समय यहि रहन्छ र मर्छ।त्यसैले तिमी आसक्ती रहित भएर काम गर जसले गर्दा तिमी बन्धनबाट मुक्त हुनेछौ। * तिमीले जे गर्दछौ, त्यो भगवानलाई अर्पण गर्दै जाऊ। * यसो गर्नाले तिमीले सधैंभरि जीवन मुक्त भएको आनन्द अनुभव गर्नेछौ । == अध्याय १ == === [[सञ्जय]] उवाच - === हे राजन! पाण्डुका छोराहरूले गरेको सैनिक मोर्चा देखेर राजा [[दुर्योधन]] आफ्ना गुरुका नजिक गएर यसरी भने। "हे गुरु! हे आचार्य ! हजुरको बुद्धिमान शिष्य [[द्रुपद (महाभारत)|द्रुपद]]को छोराले ब्यबस्थित गरेको पाण्डवहरूको विशाल सैन्यशक्तिलाई एक पटक हेर्नुहोस। यहाँ यो पाण्डवसेनामा भीम र अर्जुन समानका लडाइँ गर्ने महारथी युयुधान, [[बिराट राजा|बिराट]], तथा [[द्रुपद (महाभारत)|द्रुपद]] जस्ता अनेक वीर धनुर्धारीहरु छन् । महान वीरहरु तथा धृष्टकेतु, चेकितान, [[कशिराज]], पुरुजित, कुन्तिभोज र शैब्री जस्ता शक्तिशाली योद्धाहरु पनि त्यहाँ रहेका छन। त्यहाँ पराक्रमी युधामन्यु, अत्यन्त शक्तिशाली उत्तमौजा, [[सुभद्रा]]को छोरा र [[द्रौपदी]]का छोराहरु छन् ।यी सबै योद्धाहरु महारथी हुन् । हे ब्राह्मण श्रेष्ठ ! तपाईँको जानकारीको लागि म सैनिकहरूको सञ्चालनमा विशेष दक्ष मेरा सेनापतिहरुका बारेमा पनि केही भन्छु । मेरा सैनिकहरूमा सदा-सर्वदा विजयी हुने - हजुर स्वयं , [[भीष्म]], कर्ण, कृपाचार्य, [[आश्वत्थामा]], विकर्ण र [[सोमदत्त]]का छोरा [[भुरिश्रवा]] आदि हुनुहुन्छ । मेरा लागि आफ्नो ज्यान पनि दिन तयार हुने त्यस्ता वीरहरु पनि छन् । ती सबै अनेक प्रकारका हतियारहरुद्वारा सुसज्जित छन् र युद्ध बिद्यामा पारङ्गत पनि छन् । हाम्रो शक्ति नाप्न नसकिने छ र हामी पुर्णरूपमा भीष्म - पितामहद्वारा संरक्षित छौँ भने भीमद्वारा सावधानीपुर्वक संरक्षित पाण्डवहरूको शक्ति सीमित छ। तपाईँहरु सबैले यो सैन्यव्युहमा आफ्नो ठाउँ वा मोर्चामा रहेर सबैतिरबाट पितामह [[भीष्म]]लाई सहयता पुर्याउनुपर्दछ।" [[कुरुवंश]]का अत्यन्त प्रतापी बयोवृद्ध तथा योद्धाहरुका पितामह भीष्मले दुर्योधनलाई आनन्द दिने आफ्नो शङ्ख सिंह गर्जे जस्तै गरी अत्यन्त उच्च स्वरले बजाउनुभयो। त्यसपछि शङ्खहरु, ढोलहरु, सीङहरु, नगराहरु, तुरहीहरु सबै अचानक बज्न थाले र यो सबैको संयुक्त स्वर अत्यन्त भयङ्कर सुनियो। त्यसपछि सेता घोडाहरु नारिएको विशाल रथमा विराजमान भएर कृष्ण र अर्जुनले आफ्ना दिव्री शङ्खहरु बजाए। हृषीकेश([[कृष्ण]]) ले पाञ्चजन्य शङ्ख बजाउनुभयो, अर्जुनले देवदत्त शङ्ख बजाए र असाधारण काॠ गर्न धेरै भोजन गर्ने भीमले पनि पौण्ड्र शङ्ख बजाए। हे राजन ! कुन्तीका छोरा [[युधिष्ठिर]]ले अनन्तविजय शङ्ख बजाए अनि [[नकुल|नहकुल]] र [[सहदेव]]ले सुघोष र मणिपुष्पक शङ्खहरु बजाए।महान धनुर्धारी काशीराज, महान योद्धा शिखण्डी , धृष्टद्धुम्न , विराट, अजेय [[सात्यिकी]], द्रुपद, द्रौपदीका छोराहरु र सुभद्राका बलवान छोरा यी सबैले अलग अलग आफ्ना शङ्खहरु बजाए। विभिन्न किसिमका [[शङ्ख]]हरु बज्दा भएको त्यो कोलाहलपूर्ण आवाजले आकाश र पृथ्वीलाई गुञ्जायमान तुल्याउँदै धृतरास्ट्रका छोराहरूको हृदय चिर्न थाल्यो। त्यसपछि हे राजन ! हनुमानको चित्र अंकित झण्डा भएको रथमा बसेर पाण्डुपुत्र अर्जुनले आफ्नो धनु उठाएर वाण वर्षाउनै लागेका समयमा धृतरास्ट्रका छोराहरूलाई सैनिक व्युहमा देखेर भगवान कृष्णलाई यी वाक्यहरु भने। === अर्जुन उवाच- === हे अच्युत ! कृपा गरेर यो मेरो रथ दुवै सेनाहरुका बीचमा लगेर अड्याउनु होस् ।त्यहाँ यो सङ्घर्षको मैदानमा युद्ध गर्ने इच्छा लिएर जम्मा भएका, को कोसँग मैले शस्त्रास्त्रहरूको परीक्षामा प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्दछ, हेर्नसँकू। धृतराष्ट्रको खराब बुद्धि भएको छोरो दुर्योधनलाई प्रसन्न पार्नका लागि जो यिनीहरु यहाँ लडाइँ गर्न आएका छन् , तिनलाई म हेर्न चहान्छु। दुवै पक्षका सैनिकहरुका बीचमा उभिएर हेर्दा अर्जुनले त्यहाँ आफ्ना बुवाहरु, हजुरबुवाहरु, गुरुहरु, मामाहरु, दाइभाइहरू, छोराहरु, ससुराहरु र शुभचिन्तकहरुलाइ देखे। विभिन्न वर्गका यी साथी सम्बन्धीहरूलाई युद्धभुमिमा देखेपछी कुन्तिपुत्र अर्जुन करुणाले अभिभूत भएर यसरी भन्न थाले। === अर्जुन उवाच === हे कृष्ण ! लडाइँ गर्नका लागि मेरा अगाडि उपस्थित भएका मेरा यी आफ्नै साथी सम्बन्धीहरूलाई देखेर मेरो शरीर कामिरहेको छ र मेरो मुख सुकिरहेको छ। मेरो सम्पूर्ण शरीरमा कम्प भैरहेको छ, शरीरमा रोमाञ्च भइरहेको छ ( रौहरु ठडिइरहेका छन् ) , मेरो गाण्डीव धनु मेरो हातबाट चिप्लिदै छ र मेरो छाला पोलिरहेछ। हे केशव! अब यहाँ  धेरै समय उभिने सामर्थ्य पनि ममा छैन ।मैले आफैंलाई बिर्सिदैछु, मेरो मन घुमिरहेको छ, म त केवल अमङ्गल ( अशुभ) मात्रै देखिरहेको छु। हे कृष्ण ! युद्धमा आफ्ना नाता सम्बन्धीहरूलाई मारेर न म आफ्नो कुनै कल्याण देख्छु न त जितेपछी पाइने राज्री र राज्यसुखको इच्छा नै ममा छ। हे गोबिन्द! जसका लागि हामीलाई राज्य , भोग र सुखहरु चाहिएको हो तिनिहरु नै आफ्नो प्राण र धनको आशा मारेर लडाइँ गर्न युद्धभुमिमा उभिएका छन् भने त्यो राज्य , त्यो भोग र त्यो जीवन समेतले हामीलाई के लाभ भयो? त्यसैले हे मधुसूदन ! मलाई विजय पनि चाहिएन , राज्री र सुख पनि चाहिएन। गुरुहरु , हजुरबाहरु , बुबाहरु , छोराहरु , नातिहरु , मामाहरु , साला - जेठानहरु , ससुराहरु र अन्य सम्बन्धीजनहरु साराका सारा युद्ध गर्न मेरा अगाडि उभिएका छन् । पृथ्वीको राज्यको के कुरा स्वर्ग , मर्त्य , र पाताल यी तिनै लोकको राज्य पाए पनि म यिनीहरूलाई मार्न चाहन्न। यिनीहरूले नै मलाई मार्दछन् भने मारुन । यी धृतराष्ट्रका छोराहरूलाई मारेर हामीलाई के आनन्द होला र ? यस्ता आततायीहरूलाई मार्यौ भने हामीलाई पाप लाग्नेछ, त्यसैले धृतराष्ट्रका छोराहरु र हाम्रा मित्रहरूलाई मार्नु हाम्रा लागि उचित छैन। हे माधव ! यी आफन्तहरूलाई हामीलाई के लाभ होला र , के सुख होला र ? हे जनार्दन ! यी मानिसहरूको बुद्धि लोभले गर्दा भ्रस्ट भएको छ।यिनीहरु आफ्ना परिवारलाई मार्ने र मित्रहरूसँग झगडा गर्ने कुरामा पनि कुनै दोष देख्दैनन्  । तर कुलको विनाशमा ठूलो अपराध देख्ने हमीहरु किन यी पापपूर्ण कार्यमा संलग्न भइरहने ? वंशको विनाशसँगै शाश्वत कुलपरम्परा पनि नाश हुन जान्छ र यसरी बाँकी रहेको परिवार पनि अधर्ममा संलग्न हुनपुग्दछ। हे कृष्ण ! कुलमा अधर्म बड्न शुरु भए पछि कुलका स्त्रीहरु दूषित हुन पुग्दछन् र यसरी स्त्रीहरु आफ्नो सतीत्वबाट पतीत भएपछी हे वृष्णिवंशी कृष्ण ! नचाहिएका सन्तानहरु उत्पन्न हुन्छन् । [[वर्णशङ्कर|वर्णसङ्कर]] सन्तानहरूको वृद्धिबाट परिवारलाई र पारिवारिक परम्परा दुवैलाई नाश गर्ने दुवै प्रकारका कुलघातीहरु  नरकमा पर्दछन् । यस्ता कुलघातीहरूका  पितृहरू पनि श्राद्ध तर्पण जस्ता पितृकार्यको लोप हुनाले नरकमा खस्दछन् । आफ्ना कुलपरम्परालाई नाश गर्ने व्यक्तिहरूको कुकृत्यबाट वर्णसङ्कर सन्ततिहरु उत्पन्न हुन्छन् र तिनका दुष्कृत्यहरूबाट सबै प्रकारका सामुदायिक योजनाहरु तथा पारिवारिक कल्याणका कार्यहरु समेत नष्ट हुन पुग्दछन् । हे जनार्दन ! कुलधर्मलाई विनाश गर्नेहरु सधैँभरी नरकमै बाँस गर्दछन् भन्ने कुरा मैले गुरुपरम्पराबाट सुनेको छु। ओहो ! कति आश्चर्यको कुरा हो, हामी राज्यको सुख भोग्ने लोभमा परेर आफ्नै आफन्तहरूलाई मार्न तयार भएर ठूलो पापकर्म गर्न खोजिरहेका छौँ। हातमा शस्त्र लिएका [[धृतराष्ट्र|धृतरास्ट्र]]का छोराहरूले हतियार नलिएको र युद्ध मैदानमा कुनै प्रतिरोध पनि नगर्ने मलाई मार्छन भने मारुन।मेरा लागि त्यो श्रेयस्कर हुनेछ। === सञ्जय उवाच === युद्धभुमिमा अर्जुनले यिनै कुरा भनेर आफ्नो वाणसहितको धनु एकातिर पन्छाएर मनमा शोक सन्तप्त हुँदै फेरि रथमा गएर बसे। == अध्याय २ == === [[सञ्जय]] उवाच === करुणाले भरिएका, शोकले व्याकुल भएका र आँखाभरी आँसु लिएका अर्जुनलाई देखेर मधुसूदन कृष्णले यी वाक्यहरु भन्नुभयो ।। १ ।। === भगवान उवाच === प्रिय अर्जुन! तिमीमा यी खिन्नताहरु कसरी आए ? जीवनको मुल्य बुझ्ने मानिसका लागि यी कुराहरु सुहाउँदैन । यसबाट न स्वर्गीय लोकहरूको प्राप्ति हुन्छ न राम्रो कीर्ति नै रहन्छ। ।। २ ।। हे पार्थ ! नामर्द नबन , तिमी जस्तो वीरलाई यो शोभा दिंदैन। हे शत्रु दमनकर्ता ! हृदयको क्षुद्र दुर्बलतालाई त्यागेर युद्ध गर्न उठ ।। ३ ।। === [[अर्जुन]] उवाच === हे शत्रुहन्ता , हे मधुसूदन ! मैले कसरी युद्धभुमिमा भीष्म र द्रोण जस्ता पूजनीय व्यक्तिहरूमाथि वाणले प्रतिप्रहार गरूँ। ।। ४ ।। ठूला महानुभाव गुरुजनहरूलाई मार्नुभन्दा बरु यो संसारमा भीख मागेर बाँच्नु राम्रो हो। सांसारिक लाभका इच्छुक भए पनि उनीहरू मेरा गुरुहरु हुन् ।यदि उनीहरू मारिन्छन् भने हामीले भोग गर्ने हरेक वस्तु रगतले मुछिएको रक्तरञ्जित हुनेछ। ।। ५ ।। हामीले उनीहरूलाई जिते राम्रो हुने कि उनीहरूले हामीलाई जिते राम्रो हुने , यो पनि हामीलाई थाहा छैन। हामी जुन धृतराष्ट्रका छोराहरूलाई मार्न चाहँदैनौँ तिनीहरु नै अहिले हाम्रा अगाडि युद्धभुमिमा उभिइरहेका छन् । ।। ६ ।। अहिले विवेकको दुर्बलताले गर्दा मैले मेरो कर्तव्य के हो भन्ने निश्चित गर्न सकिरहेको छैन र म आफ्नो सम्पूर्ण धैॠ पनि गुमाउँदैछु।यस्तो अवस्थामा मैले हजुरसँग सोधिरहेको छु मेरालागि सबैभन्दा राम्रो के गर्दा हुन्छ, त्यही भन्नुहोस् ।म हजुरकै शिष्य हुँ र हजुरकै शरणमा आएको छु, अत: कृपा गरेर मलाई समुचित उपदेश दिनुहोस् । ।। ७ ।। मेरा इन्द्रियहरूलाई सुकाउने यो शोक हटाउने कुनै उपाय म देख्दिन । स्वर्गमा देवताहरु जस्तै यो पृथ्विमा संसारभरिको निष्कण्टक र धन - धान्यपूर्ण राज्री पाए पनि म यो शोकलाई हटाउन सक्दिन। ।। ८।। === सञ्जय उवाच === यति भनेपछी शत्रुहरूलाई दमन गर्ने अर्जुनले कृष्णसँग " गोविन्द ! म लडाइँ गर्दिन " भने र चुप लागेर बसे। हे भरतवंशी ! त्यस समय दुवैतर्फका सैनिकहरुका बीचमा शोकमग्न भएका अर्जुनलाई कृष्णले हाँस्दै यी शब्दहरु भन्नुभयो। === श्रीभगवानुवाच === तिमी कुरा विद्वानका जस्ता गर्छौ तर जसका लागि शोक गर्नु आवश्यक नै छैन त्यसैका लागि शोक गरिरहेछौ। पण्डितजनहरु न जिउँदाका लागि शोक गर्दछन् न मरेकाका लागि नै शोक गर्दछन् । योभन्दा अघि पनि म नभएको , तिमी नभएको र यी राजाहरु नभएको कुनै समय थिएन र पछि भविस्यमा पनि हामी सबैको अस्तित्व नभएको कुनै समय हुने छैन। जसरी यो शरीरधारी आत्मा निरन्तर बाल्यावस्थाबाट युवावस्थामा र युवावस्थाबाट वृद्धावस्थातिर परिवर्तन भइरहन्छ, त्यसैगरी यो आत्मा एउटा शरीरको मृत्युपछी अर्को शरीरमा स्थानान्तरित हुने गर्दछ। यस किसिमको परिवर्तनलाई देखेर धीर पुरुषहरू मोहित हुदैनन् । हे कुन्तीपुत्र ! दु:ख र सुख भन्ने कुरा कालक्रममा आउने र जाने जाडो र गर्मी ॠतु जस्ता अस्थायी विषय हुन् र यी इन्द्रियबोध्बाट उत्पन्न हुन्छन् , अत: हे भरतवंशी अर्जुन ! यस्ता कुरालाई मानिसले विचलित नभैकन सहन गर्न सिक्नुपर्छ। हे पुरुष श्रेष्ठ अर्जुन ! जुन व्यक्ति सुख र दु:खबाट विचलित हुँदैन र दुवै अवस्थामा समान रहन्छ त्यो व्यक्ति निश्चय नै मुक्ती पाउन योग्री हुन्छ। असत् वस्तुको कुनै चिरस्थायित्व छैन र सत् वस्तुको कुनै परिवर्तन नै हुँदैन। आत्मा र शरीर यी दुवैका प्रकृतिको अध्ययन गरेर तत्वदर्शीहरूले यस्तो निष्कर्ष निकाले। जो सम्पूर्ण शरीरहरूमा व्याप्त छ त्यसैलाई तिमिले अविनाशी सम्झनु पर्दछ।यो अव्यय आत्मालाई कसैले पनि नष्न गर्न सक्दैन। अविनाशी, अपरिमेय र शाश्वत जीवात्माको भौतिक शरीर नाशवान छ, त्यसैले हे भरतवंशी अर्जुन तिमी युद्ध गर। जसले यो जीवात्मालाई मार्ने ठान्दछ र जसले यसलाई मर्नेवाला ठान्दछ, ती दुबै अज्ञानी हुन्। यो आत्मा न मर्दछ न मारिन्छ। आत्माका लागि न कहिल्यै जन्म छ न मृत्यु ।आत्मा कहिल्यै जन्मिएन, जन्मिदैन र जन्मिनेछैन। ऊ अजन्मा छ, नित्री छ, शाश्वत छ, र पुरातन छ। शरीर मर्दा पनि ऊ मर्दैन। हे पार्थ जसले यो आत्मा अविनाशी छ, अजन्मा छ र अव्यय छ भन्ने जान्दछ त्यसले कसरी कसैलाई मार्ला वा मार्न लगाउन सक्ला ? जसरी मानिसले पुराना वस्त्रहरु त्यागेर नयाँ वस्त्र धारण गर्छ, त्यसै गरी आत्माले पनि पुराना र काम नलाग्ने शरीर त्यागेर नयाँ भौतिक शरीर धारण गर्दछ। <poem> '''''नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावक: ।''''' '''''न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुत : ।।'''''</poem> यो आत्मालाई न कहिल्यै कुनै हतियारले टुक्र्याउन सकिन्छ न आगोले डढाउन सकिन्छ, न पानीले भिजाउन सकिन्छ न हावाद्वारा नै सुकाउन सकिन्छ ।। २३ ।। यो व्यस्टी आत्मा कहिल्यै नफुट्ने, नडढ्ने , नभिज्ने र नसुक्ने खालको हुन्छ।यी आत्मा सधैं रहिरहन्छ, सर्वव्यापक छ, अपरिवर्तनशील छ, अचल छ र सर्वदा एकैनासको छ। यो आत्मालाई अव्यक्त , अचिन्त्य र अपरिवर्तनीय भनिन्छ। यो कुरा बुझेर पनि तिमीले शरीरका लागि शोक गर्नु हुँदैन । यदि तिमिले आत्मालाई सधैं जन्मिइरहने र सधैं मरिरहने ठान्छौ भने पनि हे महाबाहु! तिमीले यसका लागि शोक गर्नु पर्ने कुनै कारण छैन। जो जन्मिएको छ, त्यो अवश्यै मर्छ र मरेपछी फेरि अवश्री जन्मिन्छ,अत: आफ्नो नगरिनहुने कर्तव्यको पालन तिमीले गर्नैपर्दछ र यसमा शोक गर्नुहुँदैन। जन्मिनुभन्दा अगाडि सबै जीवहरु अव्यक्त अवस्थामा हुन्छन् ,जन्मेर नमरुन्जेल्को मध्य अवस्थामा तिनीहरु व्यक्त हुन्छन् र मरेपछी फेरि अव्यक्त नै हुन्छन् अत: यसमा शोक गर्नुपर्ने के आवश्यकता छ ? हे भरतवंशी अर्जुन ! शरीरमा रहने शरीरका स्वामीलाई कहिल्यै मार्न सकिँदैन त्यसैले कुनै पनि जीवात्माका लागि तिमीले शोक गर्नु पर्दैन ।। ३०।। एउटा क्षेत्रीयले गर्नु पर्ने विशिष्ट कर्तव्यलाई विचार गरेर, धर्मका लागि युद्ध गर्नु भन्दा राम्रो कुनै कार्य छैन भन्ने कुरा तिमिले बुझ्नुपर्दछ र यस्ता कार्य गर्न तिमीले कुनै सङ्कोच मान्नु हुँदैन ।। ३१।। हे पार्थ ! स्वतः प्राप्त हुन आएको, स्वर्गको खुलेको ढोका जस्तो यस्तो युद्धको अवसर अत्यन्त सुखी र भाग्यशाली क्षत्रियहरुले मात्र प्राप्त गर्दछन् ।।३२।। यदि केही गरेर तिमीले युद्धरुपी धार्मिक कर्तव्य पूरा नगरे, तिमिलाई आफ्नो कर्तव्य पूरा नगरेको पाप लाग्ने छ र तिमीले योद्धाका रुपमा पाएको यस पनि गुमाउने छौ ।।३३।। मानिसले सधै तिम्रो अपयसको वर्णन गर्नेछन् । एउटा सम्मानित व्यक्तिका लागि अपयस भन्ने कुरा मृत्यु भन्दा पनि बढ्ता कष्टकर हुन्छ ।। ३४।। जुन जुन महारथीहरूले तिम्रो नाम र इज्जतलाई अत्यन्त आदर गरेका छन् , तिनैले तिमीलाई युद्धबाट डराएर भागेको ठानेर तिमीलाई तुच्छ मान्नेछन् । ।। ३५।। तिम्रा शत्रुहरू तिम्रो पुरुषार्थको उपहास गर्दै अनेकौँ दुर्वचनहरू भनेर तिम्रो निन्दा गर्नेछन् , त्योभन्दा कष्टदायी कुरा तिम्रा लागि अरू के होला ? ।। ३६।। हे कुन्तीपुत्र ! यदि युद्धमा मारियौ भने तिमीले स्वर्गलोक पाउने छौ र यदि युद्ध नै तिमीले जित्यौ भने पृथ्वीको राज्य भोग्न पाउने छौ। त्यसैले तिमी दृढ सङ्कल्पका साथ उठ र युद्ध गर ।। ३७।। सुख-दुःख , लाभ- हानि , विजय- पराजयसम्बन्धी विचारै नगरी तिमी युद्धका लागि युद्ध गर, यसो गर्यौ भने तिमीलाई कुनै पाप लाग्ने छैन ।। ३८।। यसरी विश्लेषणात्मक अध्ययनद्वारा मैले तिमीलाई यो ज्ञानको वर्णन गरें। अब म निष्काम कर्मको व्याख्या गर्छु, सुन।हे पार्थ ! यदि तिमीले यही ज्ञानमा रहेर कर्म गर्यौ भने तिमीले आफूलाई कर्मबन्धनबाट मुक्त गर्न सक्दछौ ।। ३९।। यस प्रयासमा न कुनै हानी छ न बिध्न नै। यो मार्गमा गरिएको सानो प्रगतिले पनि व्यक्तिलाई अत्यन्त भयानक किसिमको भयबाट मुक्त गराइदिन्छ ।  ।।४०।। जो व्यक्ति यो मार्गमा लागेका छन् , जो आफ्नो लक्ष्यमा दृढ छन् तिनको उद्देश्य एउटै हुन्छ।हे कुरुनन्दन ! तर जो दृढप्रतिज्ञ छैनन् तिनीहरूको बुद्धि भने अनेक शाखाहरूमा विभाजित हुन्छ। ।। ४१।। अल्पज्ञानी व्यक्तिहरू वेदका आलङ्कारिक वचनहरुप्रती अति आसक्त हुन्छन् । त्यहाँ स्वर्ग प्राप्ति गराउने र राम्रो जन्म , शक्ति र यस्तै अन्य कुराहरू प्राप्त गराउने धेरै किसिमका सकाम कर्महरू बताइएका छन् । इन्द्रियभोग र सम्पन्न जीवनको चाहना राख्ने व्यक्तिहरू यो भन्दा ठूलो अरु केही छैन भन्ने गर्दछन् । ।। ४२-४३।। जसको मनमा इन्द्रियभोग र सांसारिक वैभवप्रती अत्याधिक आसक्त छ र जसलाई यस्ता वस्तुहरूले मोहित गर्दछ त्यस्ता व्यक्तिहरू भगवानको अटल भक्तिमा दृढ हुन सक्दैनन् । ।। ४४।। वेदमा मुख्री गरी प्रकृतिका तीन गुणहरूका सम्बन्धमा उल्लेख छ, त्यसैले हे अर्जुन ! तिमी यी तीन गुणभन्दा पर जाऊ। सम्पूर्ण द्धैतभावबाट मुक्त होऊ, समस्त लाभ र सुरक्षाका चिन्ताबाट पनि मुक्त होऊ र आत्मामा स्थित होऊ । ।। ४५।। जसरी एउटा सानो कुवाको काम विशाल जलाशयबाट तुरुन्त पूरा हुन्छ त्यसै गरी वेदका पछाडि रहेको प्रयोजन परम्ब्रह्मलाई जानेपछी स्वतः पूर्ण हुन्छ। ।। ४६।। <poem> '''''कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।''''' '''''मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोsस्त्वकर्मणि ।।४७।।'''''</poem> तिमीलाई आफ्नो निर्धारित कर्म गर्ने मात्र अधिकार छ, तर कर्मको फल पाउने नपाउने कुरा तिम्रो अधीनमा छैन।तिमीले आफूलाई कर्मफलको कारण पनि कहिल्यै नसोच र कर्तव्य गर्नबाट विमुख पनि कहिल्यै नहोऊ ।। ४७।। हे अर्जुन ! सफलता वा असफलताका सम्पूर्ण आसक्तिहरूलाई त्याग गरेर समभावमा रहेर आफ्नो कर्तव्री गर। यहि समभावलाई नै योग भनिन्छ। ।। ४८।। हे धनञ्जय ! भक्तिमय सेवाद्वारा सम्पूर्ण निन्दित कर्मबाट टाढा बस र त्यही सेवाभावमा रहेर भगवान् को शरणमा पर। आफ्ना सकाम कर्महरूको फल भोग्न चाहने कृपण हुन् , तुच्छ विचारका हुन् ।। ४९।। भगवदभक्तिमा लागेको मानिसले यहि जीवनमा नै आफूलाई राम्रा र नराम्रा दुवै कर्मबाट मुक्त गराउँदछ, त्यसैले तिमी भक्तियोग प्राप्त गर्ने प्रयत्न गर, किनभने सम्पूर्ण कर्ममा कुशलता नै योग हो।  ।।५०।। यसरी भगवानको भक्तिमा तल्लीन रहेर महर्षिहरू वा भक्तहरूले आफूलाई सांसारिक कर्मका प्रतिफलबाट मुक्त गर्दछन् र यसरी नै जन्म र मृत्युका चक्रबाट मुक्त भएर तिनीहरूले सम्पूर्ण दुःखभन्दा परको अवस्था ( भगवदधाम) प्राप्त गर्दछन् ।। ५१।। जब तिम्रो बुद्धिले मोहरूपी घना जङ्गललाई पार गर्नेछ, त्यस समय तिमी पहिल्यै सुनिसकिएका र सुन्नुपर्ने सबै कुराप्रती विरक्त हुनेछौ ।। ५२।। जब तिम्रो मन वेदका आलङ्कारिक भाषाबाट विचलित हुने छैन र आत्माको अनुभुतिमा एकाग्र भएर स्थिर रहने छ तब मात्र दिव्री चेतना प्राप्त गर्नेछौ।।। ५३।। === [[अर्जुन]] उवाच === हे केशव ! अध्यात्ममा लीन भएका व्यक्तिको पहिचान के हो ? ती कसरी बोल्दछन् ? तिनको भाषा कस्तू हुन्छ ? ती कसरी बस्दछन् , अनि कसरी हिड्दछन् ? ।। ५४।। === श्रीभगवानुवाच === हे पार्थ ! जब मानिसले मानसिक चिन्तनबाट इन्द्रियतृप्तिका लागि उठ्ने सबै किसिमका इच्छाहरूलाई त्यागिदिन्छ र त्यसरी पवित्र हुन पुगेको उसको मनले आफ्नै आत्मामा परम् सन्तुष्टि प्राप्त गर्न थाल्दछ अनि मात्र त्यस्तो व्यक्तिलाई पावन तथा दिव्री चेतनामा अवस्थित (स्थितप्रज्ञ ) मानिन्छ। ll ५५ll तीन तापहरुका बीचमा रहँदा पनि जसको मन विचलित हुँदैन , वा सुखमा हुँदा जसको मन प्रफुल्लित हुँदैन र जो डर, क्रोध र आसक्तिबाट मुक्त छ , त्यसैलाई स्थितप्रज्ञ सन्त भनिन्छ। ll५६ll यश भौतिक संसारमा जसले असल कुरा प्राप्त हुँदा हर्षित हुने र अशुभ कुरा आइपर्दा घृणा गर्ने गर्दैन, त्यही नै पूर्ण ज्ञानमा अवस्थित भएको व्यक्ती हो। ll५७ll जसरी कछुवाले आफ्ना अङ्गहरूलाई खुम्च्याएर खोल भित्र समेट्छ त्यसै गरी जसले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई तिनका विषयबाट खिच्दछ त्यही व्यक्ती नै दृढतापूर्वक पूर्ण चेतनामा स्थिर रहन्छ। ll५८ll कुनै देहधारी जीव इन्द्रियभोगबाट मुक्त भए पनि उसमा त्यसको वासना भने रहिरहन्छ तर यदि त्यो भन्दा उत्कृष्ट रसको संवाद उसले पायो भने विषयभोगको अभिरुचि समाप्त हुन्छ र ऊ कृष्णचेतनामा स्थिर हुन्छ । ll५९ll हे अर्जुन ! इन्द्रियहरु कति बलवान् र वेगवान छन् भने तिनीहरूलाई नियन्त्रण  गर्ने प्रयत्नशील विवेकी मानिसको मनलाई पनि तिनले बलपूर्वक हरण गरिदिन्छन् ।ll६०ll जुन व्यक्तिले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई पूर्णतया नियन्त्रणमा राखेर निग्रह गरेको छ र आफ्नो चेतनालाई ममा स्थिर गरेको छ, त्यही व्यक्ति स्थितप्रज्ञ भनिन्छ ll६१ll इन्द्रियका विषयहरुको चिन्तन गर्दा गर्दै मानिस तिनै विषयमा आसक्त हुन्छ, यस्तो आशक्तिबाट काम उत्पन्न हुन्छ र कामबाट क्रोध उत्पन्न हुन्छ ll६२ll क्रोधबाट पूर्ण मोह उत्पन्न हुन्छ, मोहबाट स्मरणशक्ति भ्रमित हुन्छ, स्मरणशक्ति भ्रमित भए पछि बुद्धि नाश हुन्छ, जव बुद्धि हराउँदछ, मानिस यो संसाररुपी कुवामा फेरि खस्दछ ।।६३।। तर सम्पूर्ण राग र द्वेषबाट मुक्त भएको र स्वतन्त्र नीति नियमहरूद्वारा आफ्ना इन्द्रियहरूलाई नियन्त्रण गर्न सक्ने व्यक्तिले भगवानको पूर्ण कृपा प्राप्त गर्न सक्दछ। ll६४ll यसरी कृष्णभावनामा सन्तुष्ट रहने व्यक्तिका लागि संसारका तीनै किसिमका भौतिक कष्टहरु धेरै टिक्दैनन्। यश किसिमको तृप्त चेतनामा रहने व्यक्तिको बुद्धि चाँडै नै स्थिर हुन्छ। ll६५ll जो व्यक्ति कृष्णभावनामा रहेर भगवानसँग जोडिएको छैन त्यो व्यक्तिको न बुद्धि नै दिब्य हुन सक्दछ न मन नै स्थिर हुनसक्दछ। अस्थिर मन भएका व्यक्तिले शान्ति प्राप्त गर्नु सम्भव छैन र शान्तिबिना सुख कसरी पाउन सकिन्छ र ? ll६६ll जसरी पानीमाथिको डुङ्गालाई शक्तिशाली हावाले हुत्याएर एकातिर पुर्याइदिन्छ त्यसै गरी विचरणशील इन्द्रियहरुमध्ये कुनै एकमा एकाग्र भएको मनले मानिसको बुद्धिलाई नै हरण गरिदिन्छ। ll६७ll त्यसैले हे महाबाहु ! जसका इन्द्रियहरु आफ्ना विषयबाट पूर्णत: हटेर नियन्त्रणमा आएका छन् त्यसैको बुद्धिलाई निसन्देह स्थिर बुद्धि मान्नुपर्दछ।ll६८ll जुन समयमा सबै जीवहरुका लागि रात्री हुन्छ, त्यसमा आत्मसंयमी पुरुष जागृत रहन्छन् र सबै जीवहरु जाग्ने समय आत्मदर्शी मुनिका लागि रात्री हुन्छ। ll६९ll जसरी सधैं परिपूर्ण र अचल रूपमा प्रतिष्ठित समुन्द्रमा नदीहरू प्रवेश गर्दछन् त्यसै गरी स्थिर चित्त भएका व्यक्तिका हृदयमा अनेक इच्छाहरु नित्य प्रवेश गर्दछन् र बिलाउँदछन्।त्यस्तै स्थिर व्यक्तिले माय्र शान्ती प्राप्त गर्दछन् तर विषयको इच्छा भएका व्यक्तिले त्यो शान्ति पाउँदैनन् । ।।७०।। जसले इन्द्रियतृप्तिका सबै चाहनाहरूलाई त्यागिदिएको छ, जो इच्छहरूबाट मुक्त छ, जसले सम्पूर्ण ममतालाई पनि त्यागिदिएको छ र अहंकारशून्री बनेको छ त्यही व्यक्तिले मात्र शान्ति प्राप्त गर्न सक्दछ। ।।७१।। यो आध्यात्मिक तथा ईश्वरीय जीवनको मार्ग हो जसलाई प्राप्त गरेपछी मानिस मोहित हुँदैन ।हे अर्जुन ! जीवनको अन्तिम अवस्थामा पनि यस्तो स्थितिमा पुग्ने मानिस भगवानको धाममा प्रवेश गर्नसक्दछ। ।।७२।। '''<big>अध्याय ३</big>''' <big>[[कर्मयोग]]</big> '''''ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन।''''' '''''तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥''''' अर्जुनले भने- हे जनार्दन ! हे कृष्ण ! हजुरका विचारमा यदि सकाम कर्मभन्दा बुद्धियोग नै ठूलो हो भने किन मलाई यो भयङ्कर युद्ध कार्यमा लगाउन चाहनुहुन्छ ? तात्पर्य : अघिल्लो अध्यायमा भगवान् श्रीकृष्णले आफ्ना घनिष्ट मित्र अर्जुनलाई संसारको शोकसागरबाट उद्धार गर्नका लागि आत्माको स्वरूपका सम्बन्धमा विस्तारपूर्वक व्याख्या गर्नुभएको छ र बुद्धियोग वा कृष्णभावना नै आत्मसाक्षात्कारको मार्ग हो भन्नुभएको छ । कहिलेकाहीँ गल्तीले कृष्णभावनालाई अकर्मण्यताका रूपमा पनि लिने गरिन्छ र यस्तो गलत बुझाइ भएको मानिस नामजपद्वारा पूर्णरूपले कृष्णभावनाभावित हुने उद्देश्यले एकान्त ठाउँमा गएर बस्ने पनि गर्दछन् । तर कृष्णभावनामृत दर्शनको राम्रो ज्ञान नपाईकन एकान्तमा गएर नामजप गर्नु ठीक होइन । यसो गर्दा अल्पज्ञ मानिसहरूबाट सस्तो पूजा वा प्रशंसा पाउन सकिन्छ तर आत्मोन्नति ठीकसँग हुँदैन । अर्जुनलाई पनि कृष्णभावना वा बुद्धियोग भनेको त सक्रिय जीवनबाट सन्यास लिएर एकान्त ठाउँमा गई तपस्या गर्ने अभ्यास हो भन्ने लागेको थियो । अर्को शब्दमा अर्जुन कृष्णभावनामा लाग्ने निहुँ पारेर चतुरतापूर्वक युद्धबाट बच्न चाहन्थे । तर निष्ठावान तथा इमानदार शिष्य भएका हुनाले उनले यो कुरा आफ्ना गुरु श्रीकृष्णका समक्ष राखे र उहाँसँग सबैभन्दा उत्तम कार्यविधिका बारेमा जिज्ञासा गरे । उनको त्यही जिज्ञासाको उत्तर दिदै श्रीकृष्णले यो तेस्रो अध्यायमा कर्मयोगको अर्थात् कृष्णभावनाभावित कर्मको विस्तृत व्याख्या गर्नुभएको छ । '''''व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।''''' '''''तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ २ ॥''''' हजुरका अनेक अर्थ लाग्ने उपदेशद्वारा मेरो बुद्धि अल्मलियो , त्यसैले निश्चित गरेर मलाई त्यही कुरा भन्नुहोस् जसबाट मेरो वास्तविक हित हुन्छ । तात्पर्य : अघिल्लो अध्यायमा भगवद्गीताको प्रस्तावनाका रूपमा साङ्ख्ययोग , बुद्धियोग अर्थात् बुद्धिद्वारा इन्द्रियनियन्त्रण , फलको चाहना नराखी कर्म गर्न र नव सिकारूको अवस्था जस्ता धेरै प्रकारका मार्गहरूको व्याख्या भएको थियो । यो सबै कुरा त्यहाँ अलि अव्यवस्थित किसिमले प्रस्तुत गरिएको थियो । यसलाई बुझ्न र तदनुसार कार्य गर्न अझ बढी व्यवस्थित किसिमको मार्गनिर्देशन हुनु आवश्यक थियो , त्यसैले अर्जुनले यो सन्देह हुने खालको विषयवस्तुलाई अझ स्पष्ट पार्न खोजे । यसो भएमा मात्र सर्वसाधारण मानिसले अपव्याख्यामा नपरी स्पष्ट कुरा बुझ्नसक्दछ । हुनत कृष्णले शब्दजालमा पारेर अर्जुनलाई अल्मल्याउन खोज्नुभएको होइन , तैपनि अर्जुनले जडतावश भनौं वा सक्रिय सेवावश भनौं कृष्णभावनाको प्रक्रियालाई बुझ्न सकेनन् । अर्को शब्दमा भन्ने हो भने अर्जुनले यी प्रश्नहरू सोधेर भगवद्गीताको रहस्यलाई गम्भीरतापूर्वक बुझ्न चाहने विद्यार्थीहरूलाई स्पष्ट मार्ग देखाइदिएका छन् । '''''लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।''''' '''''ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ३ ॥''''' भगवान्ले भन्नुभयो- हे निष्पाप अर्जुन ! मैले पहिल्यै भनिसकें आत्मसाक्षात्कार गर्न चाहने व्यक्तिहरू दुई प्रकारका हुन्छन् । एक प्रकारका ज्ञानीहरू हुन् जो अनुभवसिद्ध दार्शनिक चिन्तनद्वारा भगवान्लाई बुभन खोज्दछन् भने अर्का प्रकारका भक्तहरू भक्ति - सेवाद्वारा भगवान्लाई जान्ने प्रयास गर्दछन् । तात्पर्य : यही गीताको दोस्रो अध्यायको ३ ९ औं श्लोकमा सांख्ययोग र कर्मयोग वा बुद्धियोग यी दुई प्रकारका पद्धतिहरूको व्याख्या भगवान्ले गर्नुभएको छ । यस श्लोकमा पनि भगवान् त्यही विषयलाई अझ स्पष्टसँग व्याख्या गर्नुहुन्छ । पदार्थ र आत्माका स्वभावको विश्लेषणात्मक अध्ययन वा सांख्ययोग त दर्शन वा व्यवहारिक ज्ञानद्वारा विषयवस्तुलाई बुझ्न र चिन्तन गर्न चाहने व्यक्तिहरूका लागि हो । अर्का प्रकारका मानिसहरू दोस्रो अध्यायको एकसठ्ठीऔं श्लोकमा बयान गरिए जस्तै कृष्णभावनामा रहेर काम गर्दछन् । दोस्रो अध्यायको उनन्चालीसौं श्लोकमा पनि भगवान्ले भन्नुभएको छ- बुद्धियोग वा कृष्ण - भावनाको नियमद्वारा कार्य गर्ने व्यक्ति कर्मका बन्धनबाट मुक्त हुनसक्दछ । यस पद्धतिमा अरू कुनै त्रुटि छैन । यही सिद्धान्तलाई एकसठ्ठीऔं श्लोकमा अझ स्पष्ट तरिकाले व्याख्या गरिएको छ । यो बुद्धियोग सम्पूर्णरूपले भगवान्मा , विशेषतः कृष्णमा आश्रित छ र यही विधिद्वारा नै सबै इन्द्रियहरूलाई सजिलैसँग वशमा ल्याउन सकिन्छ । अतः यी दुवै प्रकारका योगविधिहरू धर्म र दर्शनका रूपमा एक अर्कामा अन्योन्याश्रित छन् । दर्शन बिनाको धर्म भावुकता वा धर्मान्धता मात्र हुन्छ भने धर्मबिनाको दर्शन पनि मानसिक तर्कवितर्क मात्र बन्नपुग्दछ । मानिसको अन्तिम लक्ष्य कृष्ण नै हुनुहुन्छ , किनभने निरन्तर परमसत्यको खोजी गरिरहने दार्शनिकहरू पनि अन्त्यमा कृष्णभावनामृतमै पुग्दछन् । यसको उल्लेख पनि भगवद्गीतामा पाइन्छ । परमात्मासँग आत्माको सम्बन्धको वास्तविक स्थिति बुझ्नु नै सम्पूर्ण योग - पद्धतिहरूको उद्देश्य हो । दार्शनिक चिन्तन पनि एउटा अप्रत्यक्ष विधि हो , जसद्वारा विस्तारै कृष्णभावनामृतसम्म पुग्न सकिन्छ र अर्को प्रत्यक्ष विधि पनि छ त्यो हो कृष्णभावनामृतमै रहेर हरेक वस्तुसँग आफ्नो सम्बन्ध कायम गर्नु । यी दुईवटा मार्गहरूमा कृष्णभावना नै उत्तम मार्ग हो किनभने यसमा दार्शनिक विधिद्वारा इन्द्रियहरूलाई शुद्धीकरण गरिराख्नु पर्दैन । कृष्णभावना स्वयंमा नै एउटा शुद्धीकरण प्रक्रिया हो । यो भक्तिसेवा भगवत्प्राप्तिको प्रत्यक्ष विधि हो , सँगसँगै यो सजिलो पनि छ र दिव्य पनि छ । '''''न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्य पुरुषोऽश्नुते ।''''' '''''न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥४ ॥''''' ==बाहिरी कडीहरू== {{wikiquote|गीता}} {{wikibooks |श्रीमद्भगवद्गीता|गीता}} ==यो पनि हेर्नुस== {{हिन्दू धर्म}} [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] [[श्रेणी:हिन्दु दर्शन]] *[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] 7e59j8idntjpcvowjc9xrt05o326dcc 1394693 1394692 2026-11-06T13:18:51Z NeoEditor 77577 /* भाष्य */ 1394693 wikitext text/x-wiki {{ज्ञानबाकस/हिन्दूग्रन्थ | मूल शीर्षक = श्रीमद्भगवद गीता | तस्वीर = Krishna and Arjun on the chariot, Mahabharata, 18th-19th century, India.jpg | तस्वीर आकार = 200px | तस्वीर शीर्षक = धनुर्धर अर्जुन र कृष्ण | उपशीर्षक = | खण्डप्रकार = अध्यायात्मक | संख्या = १८ | लिखितप्रकार = पद्यात्मक प्रश्नोत्तर | संख्यामा = ७०० | भाषा = [[संस्कृत]] | लेखक = [[व्यास (ऋषि)|वेद व्यास]] | रचयिता = | विषय = भक्ति वैराग्य | देवता = [[कृष्ण]];[[सञ्जय]]; [[धृतराष्ट्र]] | प्रयोजन = ज्ञानात्मक हिन्दूग्रन्थ }} '''श्रीमद्भगवद गीता ([[संस्कृत]]:[[:sa:श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद्भगवद्गीता]]) वा '''श्रीमद्भागवत गीता हिन्दू धर्मका पवित्रतम ग्रन्थहरू मध्ये एक हो । यो ऐतिहासिक हिन्दूग्रन्थ [[महाभारत]]को [[भीष्म पर्व]]बाट लिइएको एक सानो ग्रन्थ हो । यसमा १८ अध्याय छन् । यसलाई [[श्रीमद्भगवद गीता|मोक्षशास्त्र]] पनि भनिन्छ । {{हिन्दूत्व}} ==संक्षिप्त विवरण== '''श्रीमद्भगवद्गीता''' (संस्कृत: श्रीमद्भगवद्गीता) वा मात्र '''गीता''', [[महाभारत]] महाकाव्य क [[भीष्मपर्व]] अन्तर्गत पर्ने एक दार्शनिक-आध्यात्मिक संवाद हो।<ref name="Brockington">John Brockington, ''The Sanskrit Epics'', Brill, 1998, पृ॰ १५६.</ref>आज भन्दा अनुमानत: ५००० वर्ष पूर्व अर्थात कलियुगको आरम्भमा कुरुक्षेत्र नामको युद्ध भूमिमा [[कृष्ण]]ले श्रीमद्भगवतगीताको उपदेश [[अर्जुन]]लाई दिएका थिए । यसमा [[कृष्ण]] र [[अर्जुन]] बीच युद्ध शुरु हुनु भन्दा ठीक पहिला भएका संवाद छन्। <ref name="Zaehner">R. C. Zaehner, ''The Bhagavad-Gita'', Oxford University Press, 1969, पृ॰ १.</ref>गीता लाई [[उपनिषद्|उपनिषदहरु]] र [[ब्रह्मसूत्र]] को साथै [[प्रस्थानत्रयी]] को रूपमा समेत लिने गरिन्छ।परम्परा अनुसार यसलाई “उपनिषदहरुको दुध” भनिएको छ।<ref name="Flood">Gavin Flood, ''An Introduction to Hinduism'', Cambridge University Press, 1996, पृ॰ १२४.</ref> गीता केवल युद्ध-विषयको उपदेश भने हैन; यसमा एकेश्वरवाद कर्मयोग, ज्ञानयोग, भक्तियोग, ध्यान, स्वधर्म, आत्मा को अमरता, निष्काम कर्म, समत्व र मोक्ष जस्ता विषयहरू माथि चर्चा गरिएको छ।<ref name="Radhakrishnan">S. Radhakrishnan, ''The Bhagavadgita'', HarperCollins, 1948, पृ॰ १२.</ref> गीता को १८ अध्याय मा ७०० पद्यात्मक संस्कृत श्लोक छन्, जसमा श्रीकृष्ण ले ५७४, अर्जुन ले ८५, संजय ले ४० र धृतराष्ट्र ले १ श्लोक भनेका छन्।<ref name="Sharma">गिरिधर शर्मा चतुर्वेदी, ''गीता प्रवचन भाष्य'', पृ॰ २३.</ref>यसमा अनुष्टुप छन्दको अधिक प्रयोग भएको छ । स्तुति आदि पद्यमा अन्य छन्दको पनि प्रयोग गरिएको छ। यसको प्रथम अध्यायमा अर्जुनले खेद व्यक्त गरेको हुनाले अर्जुन विषादयोग अध्याय भनिएको छ । यस्तै प्रकारले अर्जुन र कृष्णको संवाद अनुसार अन्य अध्यायको पनि नाम राखिएको छ। यसमा अनित्य देह/शरीर भन्दा पनि नित्य [[आत्मा]]को निरूपण गरिएको छ जस कारण यसलाई मोक्ष ग्रन्थ भनेर चिनिन्छ । ==पृष्ठभूमि== [[File:Bhagvad Gita.jpg|thumb|right|200px|गीता उपदेश]] श्रीमद्भगवद्गीताको पृष्ठभूमि महाभारतको युद्ध नै हो । जस्तो प्रकारले एउटा सामान्य मानिस आफ्नो जिवनको समस्यादेखि डराएर निरास भएर आफ्नो कर्तव्य देखि विमुख हुन्छ र त्यसदेखि भाग्छ । त्यस्तै प्रकारले महाभारत युद्धको महानायक अर्जुन आफ्नो अगाडि आईपरेको समस्यादेखि डराएर आफ्नो क्षेत्रिय धर्मदेखि विमुख भए। यो समस्या हर व्यक्तिलाई आइपर्ने समस्या हो । यसलाई प्राचीन ऋषिमुनिहरुद्वारा गहन विचार गरेर जून ज्ञान प्राप्त गरे त्यसलाई वेद भनियो । त्यही वेदको अंतिम भागलाई उपनिषद भनिन्छ । मनुष्य जीवनको विशेषता मनुष्यमा रहेको बौद्धिक क्षमता नै हो र उपनिषदमा निहित भएको ज्ञान मनुष्यको उच्चतम अवस्था हो यसबाट मनुष्य आफ्नो बुद्धिको सीमा भन्दा परको अवस्थालाई प्राप्त गर्छ त्यहि ज्ञानलाई औपनिषदिय ज्ञान भनिन्छ त्यही ज्ञानलाई सामान्य अर्थात उपनिषदको कठिन अर्थलाई सामान्यरूपले दर्शाउन वेद व्यासले भगवद्गीता संक्षिप्त रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । === कर्म र शरणागति (श्लोक 18.57–18.58) === श्रीमद्भगवद्गीता काे 18औँ अध्याय (मोक्षसंन्यासयोग) को 57 औँ र 58 औँ श्लोक मा 'चेतसा' (बुद्धि योग द्वारा कर्म को अर्पण) र 'मत्परः' (परमात्मा लाई नै परम गति मान्नु) को अवधारणा लाई विस्तारमा सम्झाइएको छ ।<ref>''श्रीमद्भगवद्गीता (तत्वविवेचनी टीका)'', गीता प्रेस, गोरखपुर।</ref> यी श्लोक लाई हिंदू धर्मशास्त्र र वेदांत दर्शन अन्तर्गत 'शरणागति' (पूर्ण समर्पण) को सिद्धांत को मुख्य आधार मान्ने गरिन्छ।<ref>स्वामी गंभीरानंद (अनुवादक), ''भगवद गीता: शंकराचार्य के भाष्य सहित'', अद्वैत आश्रम।</ref> • '''दैवीय कृपा (प्रसाद) को भूमिका:''' यी श्लोकहरूमा 'मत्प्रसादात्' (मेरो कृपा ले) माथि विशेष जोड दिइएको छ , जसले यो दर्शाउँछ कि जीवन को सम्पूर्ण बन्धनहरु र सांसारिक बाधाहरूबाट पार पाउन को लागि व्यक्तिगत पुरुषार्थ को साथै आध्यात्मिक समर्पण पनि आवश्यक हुन्छ। • '''अहंकार (अहंभाव) को निषेध:''' यस दर्शनमा परमात्मा माथि आश्रित हुनु र अहंकार बाट प्रेरित भएर कर्म गर्नु को बीच रहेको भेदलाई स्पष्ट पारिएको छ। दार्शनिक दृष्टिकोण को अनुसार, व्यक्ति को अहंकार नै उसको आंतरिक शांति र मोक्ष (परम मुक्ति) को मार्ग मा सबै भन्दा ठूलो बाधा हो। {{TOC limit|3}} ==भाष्य== भाष धातुदेखि ण्यत् प्रत्यय हुदा भाष्य शब्द सिद्ध हुन्छ । यसको सामान्य अर्थ भन्न योग्य भाष्य हुन्छ । कुनै पनि शास्त्रको विस्तृत ब्याख्या गरेर तात्पर्य वा अर्थ निकाल्नु (भन्नु)लाई भाष्य भनिन्छ । संस्कृतका प्राय जसो महत्त्वपूर्ण ग्रन्थहरू विद्वान् आचार्यहरूद्वारा भाष्य गरिएका छन् । जस्तै [[पाणिनि]]द्वारा विरचित [[अष्टाध्यायी]]को [[पतञ्जलि]]ले भाष्य गरेर [[महाभाष्य]] नाम दिएका थिए । ===भगवद्गीताको भाष्य=== दार्शनिक परम्परामा कुनै पनि नया [[दर्शन शास्त्र|दर्शन]]को अथवा कुनै पनि दर्शनलाई नया स्वरुपले शक्तिशाली बनाउनको लागि जो तीन ग्रन्थमा आफ्नो दृष्टिकोण स्पष्ट गर्नु पर्थ्यो भाष्य लेखेर त्यसमा भगवद् गीता पनि एक हो । अरु दुई हुन-[[उपनिषद्]] तथा [[ब्रह्मसूत्र]] । {{cn}} * [[गीताभाष्य]]-[[शङ्कराचार्य|आदि शंकराचार्य]] * [[गीताभाष्य]]- [[रामानुजाचार्य]] ==गीता सार== * किन व्यर्थ चिन्ता गर्छौ ? कोदेखि व्यर्थै डराउदछौ ? तिमीलाई कसले मार्छ ? * आत्मा न जन्म लिन्छ न मर्छ । * जे भयो, त्यो राम्रो भयो । जे हुँदैछ, त्यो राम्रै हुँदैछ । जे हुनेछ, त्यो पनि राम्रै हुनेछ । * तिमी भूतकालको पश्चताप नगर, भविष्यको पनि चिन्ता नगर । वर्तमान चलिरहेको छ । * तिम्रो के गएको छ र तिमी रुन्छौ ? तिमीले के लिएर आएका थियौ र तिमीले हरायौ ? * तिमीले के पैदा गरेका थियौ र नाश भयो ? * तिमीले केही लिएर आएका थिएनौ । जे पायौ, यहीँबाट पायौ । जति दियौ, यहीं नै दियौ । खालि हात आएका थियौ, खालि हात नै गयौ, जे आज तिम्रो छ,त्यो हिजो अरु कसैको थियो, भोलि अरु कसैको हुनेछ । * तिमी यसलाई आफ्नो सम्झेर मग्न भैरहेका छौ । यहीं खुसी नै तिम्रो दुःखको मूल कारण हो । * परिवर्तन संसारको नियम हो । जसलाई तिमी मृत्यु सम्झन्छौ, त्यही जीवन हो । * एक क्षणमै तिमी करोडपति बन्दछौ, दोश्रो क्षणमा तिमी दरिद्र बन्दछौ । * मेरो, तिम्रो, सानो, ठूलो, आफ्नो, अर्काको भन्ने मनबाट हटाइदेऊ, अनि सबै तिम्रो हो, तिमी सबैका हौ । तिमी आफू आफै भगवान्मा अर्पित हौ । * यही नै सबभन्दा ठूलो सहारा हो । * जसले ईश्वरको सहारालाई जान्दछ, त्यो डर, चिन्ता, शोकबाट सधैंका लागि मुक्त हुन्छ ।मान्छे जन्मिन्छ केहि समय यहि रहन्छ र मर्छ।त्यसैले तिमी आसक्ती रहित भएर काम गर जसले गर्दा तिमी बन्धनबाट मुक्त हुनेछौ। * तिमीले जे गर्दछौ, त्यो भगवानलाई अर्पण गर्दै जाऊ। * यसो गर्नाले तिमीले सधैंभरि जीवन मुक्त भएको आनन्द अनुभव गर्नेछौ । == अध्याय १ == === [[सञ्जय]] उवाच - === हे राजन! पाण्डुका छोराहरूले गरेको सैनिक मोर्चा देखेर राजा [[दुर्योधन]] आफ्ना गुरुका नजिक गएर यसरी भने। "हे गुरु! हे आचार्य ! हजुरको बुद्धिमान शिष्य [[द्रुपद (महाभारत)|द्रुपद]]को छोराले ब्यबस्थित गरेको पाण्डवहरूको विशाल सैन्यशक्तिलाई एक पटक हेर्नुहोस। यहाँ यो पाण्डवसेनामा भीम र अर्जुन समानका लडाइँ गर्ने महारथी युयुधान, [[बिराट राजा|बिराट]], तथा [[द्रुपद (महाभारत)|द्रुपद]] जस्ता अनेक वीर धनुर्धारीहरु छन् । महान वीरहरु तथा धृष्टकेतु, चेकितान, [[कशिराज]], पुरुजित, कुन्तिभोज र शैब्री जस्ता शक्तिशाली योद्धाहरु पनि त्यहाँ रहेका छन। त्यहाँ पराक्रमी युधामन्यु, अत्यन्त शक्तिशाली उत्तमौजा, [[सुभद्रा]]को छोरा र [[द्रौपदी]]का छोराहरु छन् ।यी सबै योद्धाहरु महारथी हुन् । हे ब्राह्मण श्रेष्ठ ! तपाईँको जानकारीको लागि म सैनिकहरूको सञ्चालनमा विशेष दक्ष मेरा सेनापतिहरुका बारेमा पनि केही भन्छु । मेरा सैनिकहरूमा सदा-सर्वदा विजयी हुने - हजुर स्वयं , [[भीष्म]], कर्ण, कृपाचार्य, [[आश्वत्थामा]], विकर्ण र [[सोमदत्त]]का छोरा [[भुरिश्रवा]] आदि हुनुहुन्छ । मेरा लागि आफ्नो ज्यान पनि दिन तयार हुने त्यस्ता वीरहरु पनि छन् । ती सबै अनेक प्रकारका हतियारहरुद्वारा सुसज्जित छन् र युद्ध बिद्यामा पारङ्गत पनि छन् । हाम्रो शक्ति नाप्न नसकिने छ र हामी पुर्णरूपमा भीष्म - पितामहद्वारा संरक्षित छौँ भने भीमद्वारा सावधानीपुर्वक संरक्षित पाण्डवहरूको शक्ति सीमित छ। तपाईँहरु सबैले यो सैन्यव्युहमा आफ्नो ठाउँ वा मोर्चामा रहेर सबैतिरबाट पितामह [[भीष्म]]लाई सहयता पुर्याउनुपर्दछ।" [[कुरुवंश]]का अत्यन्त प्रतापी बयोवृद्ध तथा योद्धाहरुका पितामह भीष्मले दुर्योधनलाई आनन्द दिने आफ्नो शङ्ख सिंह गर्जे जस्तै गरी अत्यन्त उच्च स्वरले बजाउनुभयो। त्यसपछि शङ्खहरु, ढोलहरु, सीङहरु, नगराहरु, तुरहीहरु सबै अचानक बज्न थाले र यो सबैको संयुक्त स्वर अत्यन्त भयङ्कर सुनियो। त्यसपछि सेता घोडाहरु नारिएको विशाल रथमा विराजमान भएर कृष्ण र अर्जुनले आफ्ना दिव्री शङ्खहरु बजाए। हृषीकेश([[कृष्ण]]) ले पाञ्चजन्य शङ्ख बजाउनुभयो, अर्जुनले देवदत्त शङ्ख बजाए र असाधारण काॠ गर्न धेरै भोजन गर्ने भीमले पनि पौण्ड्र शङ्ख बजाए। हे राजन ! कुन्तीका छोरा [[युधिष्ठिर]]ले अनन्तविजय शङ्ख बजाए अनि [[नकुल|नहकुल]] र [[सहदेव]]ले सुघोष र मणिपुष्पक शङ्खहरु बजाए।महान धनुर्धारी काशीराज, महान योद्धा शिखण्डी , धृष्टद्धुम्न , विराट, अजेय [[सात्यिकी]], द्रुपद, द्रौपदीका छोराहरु र सुभद्राका बलवान छोरा यी सबैले अलग अलग आफ्ना शङ्खहरु बजाए। विभिन्न किसिमका [[शङ्ख]]हरु बज्दा भएको त्यो कोलाहलपूर्ण आवाजले आकाश र पृथ्वीलाई गुञ्जायमान तुल्याउँदै धृतरास्ट्रका छोराहरूको हृदय चिर्न थाल्यो। त्यसपछि हे राजन ! हनुमानको चित्र अंकित झण्डा भएको रथमा बसेर पाण्डुपुत्र अर्जुनले आफ्नो धनु उठाएर वाण वर्षाउनै लागेका समयमा धृतरास्ट्रका छोराहरूलाई सैनिक व्युहमा देखेर भगवान कृष्णलाई यी वाक्यहरु भने। === अर्जुन उवाच- === हे अच्युत ! कृपा गरेर यो मेरो रथ दुवै सेनाहरुका बीचमा लगेर अड्याउनु होस् ।त्यहाँ यो सङ्घर्षको मैदानमा युद्ध गर्ने इच्छा लिएर जम्मा भएका, को कोसँग मैले शस्त्रास्त्रहरूको परीक्षामा प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्दछ, हेर्नसँकू। धृतराष्ट्रको खराब बुद्धि भएको छोरो दुर्योधनलाई प्रसन्न पार्नका लागि जो यिनीहरु यहाँ लडाइँ गर्न आएका छन् , तिनलाई म हेर्न चहान्छु। दुवै पक्षका सैनिकहरुका बीचमा उभिएर हेर्दा अर्जुनले त्यहाँ आफ्ना बुवाहरु, हजुरबुवाहरु, गुरुहरु, मामाहरु, दाइभाइहरू, छोराहरु, ससुराहरु र शुभचिन्तकहरुलाइ देखे। विभिन्न वर्गका यी साथी सम्बन्धीहरूलाई युद्धभुमिमा देखेपछी कुन्तिपुत्र अर्जुन करुणाले अभिभूत भएर यसरी भन्न थाले। === अर्जुन उवाच === हे कृष्ण ! लडाइँ गर्नका लागि मेरा अगाडि उपस्थित भएका मेरा यी आफ्नै साथी सम्बन्धीहरूलाई देखेर मेरो शरीर कामिरहेको छ र मेरो मुख सुकिरहेको छ। मेरो सम्पूर्ण शरीरमा कम्प भैरहेको छ, शरीरमा रोमाञ्च भइरहेको छ ( रौहरु ठडिइरहेका छन् ) , मेरो गाण्डीव धनु मेरो हातबाट चिप्लिदै छ र मेरो छाला पोलिरहेछ। हे केशव! अब यहाँ  धेरै समय उभिने सामर्थ्य पनि ममा छैन ।मैले आफैंलाई बिर्सिदैछु, मेरो मन घुमिरहेको छ, म त केवल अमङ्गल ( अशुभ) मात्रै देखिरहेको छु। हे कृष्ण ! युद्धमा आफ्ना नाता सम्बन्धीहरूलाई मारेर न म आफ्नो कुनै कल्याण देख्छु न त जितेपछी पाइने राज्री र राज्यसुखको इच्छा नै ममा छ। हे गोबिन्द! जसका लागि हामीलाई राज्य , भोग र सुखहरु चाहिएको हो तिनिहरु नै आफ्नो प्राण र धनको आशा मारेर लडाइँ गर्न युद्धभुमिमा उभिएका छन् भने त्यो राज्य , त्यो भोग र त्यो जीवन समेतले हामीलाई के लाभ भयो? त्यसैले हे मधुसूदन ! मलाई विजय पनि चाहिएन , राज्री र सुख पनि चाहिएन। गुरुहरु , हजुरबाहरु , बुबाहरु , छोराहरु , नातिहरु , मामाहरु , साला - जेठानहरु , ससुराहरु र अन्य सम्बन्धीजनहरु साराका सारा युद्ध गर्न मेरा अगाडि उभिएका छन् । पृथ्वीको राज्यको के कुरा स्वर्ग , मर्त्य , र पाताल यी तिनै लोकको राज्य पाए पनि म यिनीहरूलाई मार्न चाहन्न। यिनीहरूले नै मलाई मार्दछन् भने मारुन । यी धृतराष्ट्रका छोराहरूलाई मारेर हामीलाई के आनन्द होला र ? यस्ता आततायीहरूलाई मार्यौ भने हामीलाई पाप लाग्नेछ, त्यसैले धृतराष्ट्रका छोराहरु र हाम्रा मित्रहरूलाई मार्नु हाम्रा लागि उचित छैन। हे माधव ! यी आफन्तहरूलाई हामीलाई के लाभ होला र , के सुख होला र ? हे जनार्दन ! यी मानिसहरूको बुद्धि लोभले गर्दा भ्रस्ट भएको छ।यिनीहरु आफ्ना परिवारलाई मार्ने र मित्रहरूसँग झगडा गर्ने कुरामा पनि कुनै दोष देख्दैनन्  । तर कुलको विनाशमा ठूलो अपराध देख्ने हमीहरु किन यी पापपूर्ण कार्यमा संलग्न भइरहने ? वंशको विनाशसँगै शाश्वत कुलपरम्परा पनि नाश हुन जान्छ र यसरी बाँकी रहेको परिवार पनि अधर्ममा संलग्न हुनपुग्दछ। हे कृष्ण ! कुलमा अधर्म बड्न शुरु भए पछि कुलका स्त्रीहरु दूषित हुन पुग्दछन् र यसरी स्त्रीहरु आफ्नो सतीत्वबाट पतीत भएपछी हे वृष्णिवंशी कृष्ण ! नचाहिएका सन्तानहरु उत्पन्न हुन्छन् । [[वर्णशङ्कर|वर्णसङ्कर]] सन्तानहरूको वृद्धिबाट परिवारलाई र पारिवारिक परम्परा दुवैलाई नाश गर्ने दुवै प्रकारका कुलघातीहरु  नरकमा पर्दछन् । यस्ता कुलघातीहरूका  पितृहरू पनि श्राद्ध तर्पण जस्ता पितृकार्यको लोप हुनाले नरकमा खस्दछन् । आफ्ना कुलपरम्परालाई नाश गर्ने व्यक्तिहरूको कुकृत्यबाट वर्णसङ्कर सन्ततिहरु उत्पन्न हुन्छन् र तिनका दुष्कृत्यहरूबाट सबै प्रकारका सामुदायिक योजनाहरु तथा पारिवारिक कल्याणका कार्यहरु समेत नष्ट हुन पुग्दछन् । हे जनार्दन ! कुलधर्मलाई विनाश गर्नेहरु सधैँभरी नरकमै बाँस गर्दछन् भन्ने कुरा मैले गुरुपरम्पराबाट सुनेको छु। ओहो ! कति आश्चर्यको कुरा हो, हामी राज्यको सुख भोग्ने लोभमा परेर आफ्नै आफन्तहरूलाई मार्न तयार भएर ठूलो पापकर्म गर्न खोजिरहेका छौँ। हातमा शस्त्र लिएका [[धृतराष्ट्र|धृतरास्ट्र]]का छोराहरूले हतियार नलिएको र युद्ध मैदानमा कुनै प्रतिरोध पनि नगर्ने मलाई मार्छन भने मारुन।मेरा लागि त्यो श्रेयस्कर हुनेछ। === सञ्जय उवाच === युद्धभुमिमा अर्जुनले यिनै कुरा भनेर आफ्नो वाणसहितको धनु एकातिर पन्छाएर मनमा शोक सन्तप्त हुँदै फेरि रथमा गएर बसे। == अध्याय २ == === [[सञ्जय]] उवाच === करुणाले भरिएका, शोकले व्याकुल भएका र आँखाभरी आँसु लिएका अर्जुनलाई देखेर मधुसूदन कृष्णले यी वाक्यहरु भन्नुभयो ।। १ ।। === भगवान उवाच === प्रिय अर्जुन! तिमीमा यी खिन्नताहरु कसरी आए ? जीवनको मुल्य बुझ्ने मानिसका लागि यी कुराहरु सुहाउँदैन । यसबाट न स्वर्गीय लोकहरूको प्राप्ति हुन्छ न राम्रो कीर्ति नै रहन्छ। ।। २ ।। हे पार्थ ! नामर्द नबन , तिमी जस्तो वीरलाई यो शोभा दिंदैन। हे शत्रु दमनकर्ता ! हृदयको क्षुद्र दुर्बलतालाई त्यागेर युद्ध गर्न उठ ।। ३ ।। === [[अर्जुन]] उवाच === हे शत्रुहन्ता , हे मधुसूदन ! मैले कसरी युद्धभुमिमा भीष्म र द्रोण जस्ता पूजनीय व्यक्तिहरूमाथि वाणले प्रतिप्रहार गरूँ। ।। ४ ।। ठूला महानुभाव गुरुजनहरूलाई मार्नुभन्दा बरु यो संसारमा भीख मागेर बाँच्नु राम्रो हो। सांसारिक लाभका इच्छुक भए पनि उनीहरू मेरा गुरुहरु हुन् ।यदि उनीहरू मारिन्छन् भने हामीले भोग गर्ने हरेक वस्तु रगतले मुछिएको रक्तरञ्जित हुनेछ। ।। ५ ।। हामीले उनीहरूलाई जिते राम्रो हुने कि उनीहरूले हामीलाई जिते राम्रो हुने , यो पनि हामीलाई थाहा छैन। हामी जुन धृतराष्ट्रका छोराहरूलाई मार्न चाहँदैनौँ तिनीहरु नै अहिले हाम्रा अगाडि युद्धभुमिमा उभिइरहेका छन् । ।। ६ ।। अहिले विवेकको दुर्बलताले गर्दा मैले मेरो कर्तव्य के हो भन्ने निश्चित गर्न सकिरहेको छैन र म आफ्नो सम्पूर्ण धैॠ पनि गुमाउँदैछु।यस्तो अवस्थामा मैले हजुरसँग सोधिरहेको छु मेरालागि सबैभन्दा राम्रो के गर्दा हुन्छ, त्यही भन्नुहोस् ।म हजुरकै शिष्य हुँ र हजुरकै शरणमा आएको छु, अत: कृपा गरेर मलाई समुचित उपदेश दिनुहोस् । ।। ७ ।। मेरा इन्द्रियहरूलाई सुकाउने यो शोक हटाउने कुनै उपाय म देख्दिन । स्वर्गमा देवताहरु जस्तै यो पृथ्विमा संसारभरिको निष्कण्टक र धन - धान्यपूर्ण राज्री पाए पनि म यो शोकलाई हटाउन सक्दिन। ।। ८।। === सञ्जय उवाच === यति भनेपछी शत्रुहरूलाई दमन गर्ने अर्जुनले कृष्णसँग " गोविन्द ! म लडाइँ गर्दिन " भने र चुप लागेर बसे। हे भरतवंशी ! त्यस समय दुवैतर्फका सैनिकहरुका बीचमा शोकमग्न भएका अर्जुनलाई कृष्णले हाँस्दै यी शब्दहरु भन्नुभयो। === श्रीभगवानुवाच === तिमी कुरा विद्वानका जस्ता गर्छौ तर जसका लागि शोक गर्नु आवश्यक नै छैन त्यसैका लागि शोक गरिरहेछौ। पण्डितजनहरु न जिउँदाका लागि शोक गर्दछन् न मरेकाका लागि नै शोक गर्दछन् । योभन्दा अघि पनि म नभएको , तिमी नभएको र यी राजाहरु नभएको कुनै समय थिएन र पछि भविस्यमा पनि हामी सबैको अस्तित्व नभएको कुनै समय हुने छैन। जसरी यो शरीरधारी आत्मा निरन्तर बाल्यावस्थाबाट युवावस्थामा र युवावस्थाबाट वृद्धावस्थातिर परिवर्तन भइरहन्छ, त्यसैगरी यो आत्मा एउटा शरीरको मृत्युपछी अर्को शरीरमा स्थानान्तरित हुने गर्दछ। यस किसिमको परिवर्तनलाई देखेर धीर पुरुषहरू मोहित हुदैनन् । हे कुन्तीपुत्र ! दु:ख र सुख भन्ने कुरा कालक्रममा आउने र जाने जाडो र गर्मी ॠतु जस्ता अस्थायी विषय हुन् र यी इन्द्रियबोध्बाट उत्पन्न हुन्छन् , अत: हे भरतवंशी अर्जुन ! यस्ता कुरालाई मानिसले विचलित नभैकन सहन गर्न सिक्नुपर्छ। हे पुरुष श्रेष्ठ अर्जुन ! जुन व्यक्ति सुख र दु:खबाट विचलित हुँदैन र दुवै अवस्थामा समान रहन्छ त्यो व्यक्ति निश्चय नै मुक्ती पाउन योग्री हुन्छ। असत् वस्तुको कुनै चिरस्थायित्व छैन र सत् वस्तुको कुनै परिवर्तन नै हुँदैन। आत्मा र शरीर यी दुवैका प्रकृतिको अध्ययन गरेर तत्वदर्शीहरूले यस्तो निष्कर्ष निकाले। जो सम्पूर्ण शरीरहरूमा व्याप्त छ त्यसैलाई तिमिले अविनाशी सम्झनु पर्दछ।यो अव्यय आत्मालाई कसैले पनि नष्न गर्न सक्दैन। अविनाशी, अपरिमेय र शाश्वत जीवात्माको भौतिक शरीर नाशवान छ, त्यसैले हे भरतवंशी अर्जुन तिमी युद्ध गर। जसले यो जीवात्मालाई मार्ने ठान्दछ र जसले यसलाई मर्नेवाला ठान्दछ, ती दुबै अज्ञानी हुन्। यो आत्मा न मर्दछ न मारिन्छ। आत्माका लागि न कहिल्यै जन्म छ न मृत्यु ।आत्मा कहिल्यै जन्मिएन, जन्मिदैन र जन्मिनेछैन। ऊ अजन्मा छ, नित्री छ, शाश्वत छ, र पुरातन छ। शरीर मर्दा पनि ऊ मर्दैन। हे पार्थ जसले यो आत्मा अविनाशी छ, अजन्मा छ र अव्यय छ भन्ने जान्दछ त्यसले कसरी कसैलाई मार्ला वा मार्न लगाउन सक्ला ? जसरी मानिसले पुराना वस्त्रहरु त्यागेर नयाँ वस्त्र धारण गर्छ, त्यसै गरी आत्माले पनि पुराना र काम नलाग्ने शरीर त्यागेर नयाँ भौतिक शरीर धारण गर्दछ। <poem> '''''नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावक: ।''''' '''''न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुत : ।।'''''</poem> यो आत्मालाई न कहिल्यै कुनै हतियारले टुक्र्याउन सकिन्छ न आगोले डढाउन सकिन्छ, न पानीले भिजाउन सकिन्छ न हावाद्वारा नै सुकाउन सकिन्छ ।। २३ ।। यो व्यस्टी आत्मा कहिल्यै नफुट्ने, नडढ्ने , नभिज्ने र नसुक्ने खालको हुन्छ।यी आत्मा सधैं रहिरहन्छ, सर्वव्यापक छ, अपरिवर्तनशील छ, अचल छ र सर्वदा एकैनासको छ। यो आत्मालाई अव्यक्त , अचिन्त्य र अपरिवर्तनीय भनिन्छ। यो कुरा बुझेर पनि तिमीले शरीरका लागि शोक गर्नु हुँदैन । यदि तिमिले आत्मालाई सधैं जन्मिइरहने र सधैं मरिरहने ठान्छौ भने पनि हे महाबाहु! तिमीले यसका लागि शोक गर्नु पर्ने कुनै कारण छैन। जो जन्मिएको छ, त्यो अवश्यै मर्छ र मरेपछी फेरि अवश्री जन्मिन्छ,अत: आफ्नो नगरिनहुने कर्तव्यको पालन तिमीले गर्नैपर्दछ र यसमा शोक गर्नुहुँदैन। जन्मिनुभन्दा अगाडि सबै जीवहरु अव्यक्त अवस्थामा हुन्छन् ,जन्मेर नमरुन्जेल्को मध्य अवस्थामा तिनीहरु व्यक्त हुन्छन् र मरेपछी फेरि अव्यक्त नै हुन्छन् अत: यसमा शोक गर्नुपर्ने के आवश्यकता छ ? हे भरतवंशी अर्जुन ! शरीरमा रहने शरीरका स्वामीलाई कहिल्यै मार्न सकिँदैन त्यसैले कुनै पनि जीवात्माका लागि तिमीले शोक गर्नु पर्दैन ।। ३०।। एउटा क्षेत्रीयले गर्नु पर्ने विशिष्ट कर्तव्यलाई विचार गरेर, धर्मका लागि युद्ध गर्नु भन्दा राम्रो कुनै कार्य छैन भन्ने कुरा तिमिले बुझ्नुपर्दछ र यस्ता कार्य गर्न तिमीले कुनै सङ्कोच मान्नु हुँदैन ।। ३१।। हे पार्थ ! स्वतः प्राप्त हुन आएको, स्वर्गको खुलेको ढोका जस्तो यस्तो युद्धको अवसर अत्यन्त सुखी र भाग्यशाली क्षत्रियहरुले मात्र प्राप्त गर्दछन् ।।३२।। यदि केही गरेर तिमीले युद्धरुपी धार्मिक कर्तव्य पूरा नगरे, तिमिलाई आफ्नो कर्तव्य पूरा नगरेको पाप लाग्ने छ र तिमीले योद्धाका रुपमा पाएको यस पनि गुमाउने छौ ।।३३।। मानिसले सधै तिम्रो अपयसको वर्णन गर्नेछन् । एउटा सम्मानित व्यक्तिका लागि अपयस भन्ने कुरा मृत्यु भन्दा पनि बढ्ता कष्टकर हुन्छ ।। ३४।। जुन जुन महारथीहरूले तिम्रो नाम र इज्जतलाई अत्यन्त आदर गरेका छन् , तिनैले तिमीलाई युद्धबाट डराएर भागेको ठानेर तिमीलाई तुच्छ मान्नेछन् । ।। ३५।। तिम्रा शत्रुहरू तिम्रो पुरुषार्थको उपहास गर्दै अनेकौँ दुर्वचनहरू भनेर तिम्रो निन्दा गर्नेछन् , त्योभन्दा कष्टदायी कुरा तिम्रा लागि अरू के होला ? ।। ३६।। हे कुन्तीपुत्र ! यदि युद्धमा मारियौ भने तिमीले स्वर्गलोक पाउने छौ र यदि युद्ध नै तिमीले जित्यौ भने पृथ्वीको राज्य भोग्न पाउने छौ। त्यसैले तिमी दृढ सङ्कल्पका साथ उठ र युद्ध गर ।। ३७।। सुख-दुःख , लाभ- हानि , विजय- पराजयसम्बन्धी विचारै नगरी तिमी युद्धका लागि युद्ध गर, यसो गर्यौ भने तिमीलाई कुनै पाप लाग्ने छैन ।। ३८।। यसरी विश्लेषणात्मक अध्ययनद्वारा मैले तिमीलाई यो ज्ञानको वर्णन गरें। अब म निष्काम कर्मको व्याख्या गर्छु, सुन।हे पार्थ ! यदि तिमीले यही ज्ञानमा रहेर कर्म गर्यौ भने तिमीले आफूलाई कर्मबन्धनबाट मुक्त गर्न सक्दछौ ।। ३९।। यस प्रयासमा न कुनै हानी छ न बिध्न नै। यो मार्गमा गरिएको सानो प्रगतिले पनि व्यक्तिलाई अत्यन्त भयानक किसिमको भयबाट मुक्त गराइदिन्छ ।  ।।४०।। जो व्यक्ति यो मार्गमा लागेका छन् , जो आफ्नो लक्ष्यमा दृढ छन् तिनको उद्देश्य एउटै हुन्छ।हे कुरुनन्दन ! तर जो दृढप्रतिज्ञ छैनन् तिनीहरूको बुद्धि भने अनेक शाखाहरूमा विभाजित हुन्छ। ।। ४१।। अल्पज्ञानी व्यक्तिहरू वेदका आलङ्कारिक वचनहरुप्रती अति आसक्त हुन्छन् । त्यहाँ स्वर्ग प्राप्ति गराउने र राम्रो जन्म , शक्ति र यस्तै अन्य कुराहरू प्राप्त गराउने धेरै किसिमका सकाम कर्महरू बताइएका छन् । इन्द्रियभोग र सम्पन्न जीवनको चाहना राख्ने व्यक्तिहरू यो भन्दा ठूलो अरु केही छैन भन्ने गर्दछन् । ।। ४२-४३।। जसको मनमा इन्द्रियभोग र सांसारिक वैभवप्रती अत्याधिक आसक्त छ र जसलाई यस्ता वस्तुहरूले मोहित गर्दछ त्यस्ता व्यक्तिहरू भगवानको अटल भक्तिमा दृढ हुन सक्दैनन् । ।। ४४।। वेदमा मुख्री गरी प्रकृतिका तीन गुणहरूका सम्बन्धमा उल्लेख छ, त्यसैले हे अर्जुन ! तिमी यी तीन गुणभन्दा पर जाऊ। सम्पूर्ण द्धैतभावबाट मुक्त होऊ, समस्त लाभ र सुरक्षाका चिन्ताबाट पनि मुक्त होऊ र आत्मामा स्थित होऊ । ।। ४५।। जसरी एउटा सानो कुवाको काम विशाल जलाशयबाट तुरुन्त पूरा हुन्छ त्यसै गरी वेदका पछाडि रहेको प्रयोजन परम्ब्रह्मलाई जानेपछी स्वतः पूर्ण हुन्छ। ।। ४६।। <poem> '''''कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।''''' '''''मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोsस्त्वकर्मणि ।।४७।।'''''</poem> तिमीलाई आफ्नो निर्धारित कर्म गर्ने मात्र अधिकार छ, तर कर्मको फल पाउने नपाउने कुरा तिम्रो अधीनमा छैन।तिमीले आफूलाई कर्मफलको कारण पनि कहिल्यै नसोच र कर्तव्य गर्नबाट विमुख पनि कहिल्यै नहोऊ ।। ४७।। हे अर्जुन ! सफलता वा असफलताका सम्पूर्ण आसक्तिहरूलाई त्याग गरेर समभावमा रहेर आफ्नो कर्तव्री गर। यहि समभावलाई नै योग भनिन्छ। ।। ४८।। हे धनञ्जय ! भक्तिमय सेवाद्वारा सम्पूर्ण निन्दित कर्मबाट टाढा बस र त्यही सेवाभावमा रहेर भगवान् को शरणमा पर। आफ्ना सकाम कर्महरूको फल भोग्न चाहने कृपण हुन् , तुच्छ विचारका हुन् ।। ४९।। भगवदभक्तिमा लागेको मानिसले यहि जीवनमा नै आफूलाई राम्रा र नराम्रा दुवै कर्मबाट मुक्त गराउँदछ, त्यसैले तिमी भक्तियोग प्राप्त गर्ने प्रयत्न गर, किनभने सम्पूर्ण कर्ममा कुशलता नै योग हो।  ।।५०।। यसरी भगवानको भक्तिमा तल्लीन रहेर महर्षिहरू वा भक्तहरूले आफूलाई सांसारिक कर्मका प्रतिफलबाट मुक्त गर्दछन् र यसरी नै जन्म र मृत्युका चक्रबाट मुक्त भएर तिनीहरूले सम्पूर्ण दुःखभन्दा परको अवस्था ( भगवदधाम) प्राप्त गर्दछन् ।। ५१।। जब तिम्रो बुद्धिले मोहरूपी घना जङ्गललाई पार गर्नेछ, त्यस समय तिमी पहिल्यै सुनिसकिएका र सुन्नुपर्ने सबै कुराप्रती विरक्त हुनेछौ ।। ५२।। जब तिम्रो मन वेदका आलङ्कारिक भाषाबाट विचलित हुने छैन र आत्माको अनुभुतिमा एकाग्र भएर स्थिर रहने छ तब मात्र दिव्री चेतना प्राप्त गर्नेछौ।।। ५३।। === [[अर्जुन]] उवाच === हे केशव ! अध्यात्ममा लीन भएका व्यक्तिको पहिचान के हो ? ती कसरी बोल्दछन् ? तिनको भाषा कस्तू हुन्छ ? ती कसरी बस्दछन् , अनि कसरी हिड्दछन् ? ।। ५४।। === श्रीभगवानुवाच === हे पार्थ ! जब मानिसले मानसिक चिन्तनबाट इन्द्रियतृप्तिका लागि उठ्ने सबै किसिमका इच्छाहरूलाई त्यागिदिन्छ र त्यसरी पवित्र हुन पुगेको उसको मनले आफ्नै आत्मामा परम् सन्तुष्टि प्राप्त गर्न थाल्दछ अनि मात्र त्यस्तो व्यक्तिलाई पावन तथा दिव्री चेतनामा अवस्थित (स्थितप्रज्ञ ) मानिन्छ। ll ५५ll तीन तापहरुका बीचमा रहँदा पनि जसको मन विचलित हुँदैन , वा सुखमा हुँदा जसको मन प्रफुल्लित हुँदैन र जो डर, क्रोध र आसक्तिबाट मुक्त छ , त्यसैलाई स्थितप्रज्ञ सन्त भनिन्छ। ll५६ll यश भौतिक संसारमा जसले असल कुरा प्राप्त हुँदा हर्षित हुने र अशुभ कुरा आइपर्दा घृणा गर्ने गर्दैन, त्यही नै पूर्ण ज्ञानमा अवस्थित भएको व्यक्ती हो। ll५७ll जसरी कछुवाले आफ्ना अङ्गहरूलाई खुम्च्याएर खोल भित्र समेट्छ त्यसै गरी जसले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई तिनका विषयबाट खिच्दछ त्यही व्यक्ती नै दृढतापूर्वक पूर्ण चेतनामा स्थिर रहन्छ। ll५८ll कुनै देहधारी जीव इन्द्रियभोगबाट मुक्त भए पनि उसमा त्यसको वासना भने रहिरहन्छ तर यदि त्यो भन्दा उत्कृष्ट रसको संवाद उसले पायो भने विषयभोगको अभिरुचि समाप्त हुन्छ र ऊ कृष्णचेतनामा स्थिर हुन्छ । ll५९ll हे अर्जुन ! इन्द्रियहरु कति बलवान् र वेगवान छन् भने तिनीहरूलाई नियन्त्रण  गर्ने प्रयत्नशील विवेकी मानिसको मनलाई पनि तिनले बलपूर्वक हरण गरिदिन्छन् ।ll६०ll जुन व्यक्तिले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई पूर्णतया नियन्त्रणमा राखेर निग्रह गरेको छ र आफ्नो चेतनालाई ममा स्थिर गरेको छ, त्यही व्यक्ति स्थितप्रज्ञ भनिन्छ ll६१ll इन्द्रियका विषयहरुको चिन्तन गर्दा गर्दै मानिस तिनै विषयमा आसक्त हुन्छ, यस्तो आशक्तिबाट काम उत्पन्न हुन्छ र कामबाट क्रोध उत्पन्न हुन्छ ll६२ll क्रोधबाट पूर्ण मोह उत्पन्न हुन्छ, मोहबाट स्मरणशक्ति भ्रमित हुन्छ, स्मरणशक्ति भ्रमित भए पछि बुद्धि नाश हुन्छ, जव बुद्धि हराउँदछ, मानिस यो संसाररुपी कुवामा फेरि खस्दछ ।।६३।। तर सम्पूर्ण राग र द्वेषबाट मुक्त भएको र स्वतन्त्र नीति नियमहरूद्वारा आफ्ना इन्द्रियहरूलाई नियन्त्रण गर्न सक्ने व्यक्तिले भगवानको पूर्ण कृपा प्राप्त गर्न सक्दछ। ll६४ll यसरी कृष्णभावनामा सन्तुष्ट रहने व्यक्तिका लागि संसारका तीनै किसिमका भौतिक कष्टहरु धेरै टिक्दैनन्। यश किसिमको तृप्त चेतनामा रहने व्यक्तिको बुद्धि चाँडै नै स्थिर हुन्छ। ll६५ll जो व्यक्ति कृष्णभावनामा रहेर भगवानसँग जोडिएको छैन त्यो व्यक्तिको न बुद्धि नै दिब्य हुन सक्दछ न मन नै स्थिर हुनसक्दछ। अस्थिर मन भएका व्यक्तिले शान्ति प्राप्त गर्नु सम्भव छैन र शान्तिबिना सुख कसरी पाउन सकिन्छ र ? ll६६ll जसरी पानीमाथिको डुङ्गालाई शक्तिशाली हावाले हुत्याएर एकातिर पुर्याइदिन्छ त्यसै गरी विचरणशील इन्द्रियहरुमध्ये कुनै एकमा एकाग्र भएको मनले मानिसको बुद्धिलाई नै हरण गरिदिन्छ। ll६७ll त्यसैले हे महाबाहु ! जसका इन्द्रियहरु आफ्ना विषयबाट पूर्णत: हटेर नियन्त्रणमा आएका छन् त्यसैको बुद्धिलाई निसन्देह स्थिर बुद्धि मान्नुपर्दछ।ll६८ll जुन समयमा सबै जीवहरुका लागि रात्री हुन्छ, त्यसमा आत्मसंयमी पुरुष जागृत रहन्छन् र सबै जीवहरु जाग्ने समय आत्मदर्शी मुनिका लागि रात्री हुन्छ। ll६९ll जसरी सधैं परिपूर्ण र अचल रूपमा प्रतिष्ठित समुन्द्रमा नदीहरू प्रवेश गर्दछन् त्यसै गरी स्थिर चित्त भएका व्यक्तिका हृदयमा अनेक इच्छाहरु नित्य प्रवेश गर्दछन् र बिलाउँदछन्।त्यस्तै स्थिर व्यक्तिले माय्र शान्ती प्राप्त गर्दछन् तर विषयको इच्छा भएका व्यक्तिले त्यो शान्ति पाउँदैनन् । ।।७०।। जसले इन्द्रियतृप्तिका सबै चाहनाहरूलाई त्यागिदिएको छ, जो इच्छहरूबाट मुक्त छ, जसले सम्पूर्ण ममतालाई पनि त्यागिदिएको छ र अहंकारशून्री बनेको छ त्यही व्यक्तिले मात्र शान्ति प्राप्त गर्न सक्दछ। ।।७१।। यो आध्यात्मिक तथा ईश्वरीय जीवनको मार्ग हो जसलाई प्राप्त गरेपछी मानिस मोहित हुँदैन ।हे अर्जुन ! जीवनको अन्तिम अवस्थामा पनि यस्तो स्थितिमा पुग्ने मानिस भगवानको धाममा प्रवेश गर्नसक्दछ। ।।७२।। '''<big>अध्याय ३</big>''' <big>[[कर्मयोग]]</big> '''''ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन।''''' '''''तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥''''' अर्जुनले भने- हे जनार्दन ! हे कृष्ण ! हजुरका विचारमा यदि सकाम कर्मभन्दा बुद्धियोग नै ठूलो हो भने किन मलाई यो भयङ्कर युद्ध कार्यमा लगाउन चाहनुहुन्छ ? तात्पर्य : अघिल्लो अध्यायमा भगवान् श्रीकृष्णले आफ्ना घनिष्ट मित्र अर्जुनलाई संसारको शोकसागरबाट उद्धार गर्नका लागि आत्माको स्वरूपका सम्बन्धमा विस्तारपूर्वक व्याख्या गर्नुभएको छ र बुद्धियोग वा कृष्णभावना नै आत्मसाक्षात्कारको मार्ग हो भन्नुभएको छ । कहिलेकाहीँ गल्तीले कृष्णभावनालाई अकर्मण्यताका रूपमा पनि लिने गरिन्छ र यस्तो गलत बुझाइ भएको मानिस नामजपद्वारा पूर्णरूपले कृष्णभावनाभावित हुने उद्देश्यले एकान्त ठाउँमा गएर बस्ने पनि गर्दछन् । तर कृष्णभावनामृत दर्शनको राम्रो ज्ञान नपाईकन एकान्तमा गएर नामजप गर्नु ठीक होइन । यसो गर्दा अल्पज्ञ मानिसहरूबाट सस्तो पूजा वा प्रशंसा पाउन सकिन्छ तर आत्मोन्नति ठीकसँग हुँदैन । अर्जुनलाई पनि कृष्णभावना वा बुद्धियोग भनेको त सक्रिय जीवनबाट सन्यास लिएर एकान्त ठाउँमा गई तपस्या गर्ने अभ्यास हो भन्ने लागेको थियो । अर्को शब्दमा अर्जुन कृष्णभावनामा लाग्ने निहुँ पारेर चतुरतापूर्वक युद्धबाट बच्न चाहन्थे । तर निष्ठावान तथा इमानदार शिष्य भएका हुनाले उनले यो कुरा आफ्ना गुरु श्रीकृष्णका समक्ष राखे र उहाँसँग सबैभन्दा उत्तम कार्यविधिका बारेमा जिज्ञासा गरे । उनको त्यही जिज्ञासाको उत्तर दिदै श्रीकृष्णले यो तेस्रो अध्यायमा कर्मयोगको अर्थात् कृष्णभावनाभावित कर्मको विस्तृत व्याख्या गर्नुभएको छ । '''''व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।''''' '''''तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ २ ॥''''' हजुरका अनेक अर्थ लाग्ने उपदेशद्वारा मेरो बुद्धि अल्मलियो , त्यसैले निश्चित गरेर मलाई त्यही कुरा भन्नुहोस् जसबाट मेरो वास्तविक हित हुन्छ । तात्पर्य : अघिल्लो अध्यायमा भगवद्गीताको प्रस्तावनाका रूपमा साङ्ख्ययोग , बुद्धियोग अर्थात् बुद्धिद्वारा इन्द्रियनियन्त्रण , फलको चाहना नराखी कर्म गर्न र नव सिकारूको अवस्था जस्ता धेरै प्रकारका मार्गहरूको व्याख्या भएको थियो । यो सबै कुरा त्यहाँ अलि अव्यवस्थित किसिमले प्रस्तुत गरिएको थियो । यसलाई बुझ्न र तदनुसार कार्य गर्न अझ बढी व्यवस्थित किसिमको मार्गनिर्देशन हुनु आवश्यक थियो , त्यसैले अर्जुनले यो सन्देह हुने खालको विषयवस्तुलाई अझ स्पष्ट पार्न खोजे । यसो भएमा मात्र सर्वसाधारण मानिसले अपव्याख्यामा नपरी स्पष्ट कुरा बुझ्नसक्दछ । हुनत कृष्णले शब्दजालमा पारेर अर्जुनलाई अल्मल्याउन खोज्नुभएको होइन , तैपनि अर्जुनले जडतावश भनौं वा सक्रिय सेवावश भनौं कृष्णभावनाको प्रक्रियालाई बुझ्न सकेनन् । अर्को शब्दमा भन्ने हो भने अर्जुनले यी प्रश्नहरू सोधेर भगवद्गीताको रहस्यलाई गम्भीरतापूर्वक बुझ्न चाहने विद्यार्थीहरूलाई स्पष्ट मार्ग देखाइदिएका छन् । '''''लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।''''' '''''ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ३ ॥''''' भगवान्ले भन्नुभयो- हे निष्पाप अर्जुन ! मैले पहिल्यै भनिसकें आत्मसाक्षात्कार गर्न चाहने व्यक्तिहरू दुई प्रकारका हुन्छन् । एक प्रकारका ज्ञानीहरू हुन् जो अनुभवसिद्ध दार्शनिक चिन्तनद्वारा भगवान्लाई बुभन खोज्दछन् भने अर्का प्रकारका भक्तहरू भक्ति - सेवाद्वारा भगवान्लाई जान्ने प्रयास गर्दछन् । तात्पर्य : यही गीताको दोस्रो अध्यायको ३ ९ औं श्लोकमा सांख्ययोग र कर्मयोग वा बुद्धियोग यी दुई प्रकारका पद्धतिहरूको व्याख्या भगवान्ले गर्नुभएको छ । यस श्लोकमा पनि भगवान् त्यही विषयलाई अझ स्पष्टसँग व्याख्या गर्नुहुन्छ । पदार्थ र आत्माका स्वभावको विश्लेषणात्मक अध्ययन वा सांख्ययोग त दर्शन वा व्यवहारिक ज्ञानद्वारा विषयवस्तुलाई बुझ्न र चिन्तन गर्न चाहने व्यक्तिहरूका लागि हो । अर्का प्रकारका मानिसहरू दोस्रो अध्यायको एकसठ्ठीऔं श्लोकमा बयान गरिए जस्तै कृष्णभावनामा रहेर काम गर्दछन् । दोस्रो अध्यायको उनन्चालीसौं श्लोकमा पनि भगवान्ले भन्नुभएको छ- बुद्धियोग वा कृष्ण - भावनाको नियमद्वारा कार्य गर्ने व्यक्ति कर्मका बन्धनबाट मुक्त हुनसक्दछ । यस पद्धतिमा अरू कुनै त्रुटि छैन । यही सिद्धान्तलाई एकसठ्ठीऔं श्लोकमा अझ स्पष्ट तरिकाले व्याख्या गरिएको छ । यो बुद्धियोग सम्पूर्णरूपले भगवान्मा , विशेषतः कृष्णमा आश्रित छ र यही विधिद्वारा नै सबै इन्द्रियहरूलाई सजिलैसँग वशमा ल्याउन सकिन्छ । अतः यी दुवै प्रकारका योगविधिहरू धर्म र दर्शनका रूपमा एक अर्कामा अन्योन्याश्रित छन् । दर्शन बिनाको धर्म भावुकता वा धर्मान्धता मात्र हुन्छ भने धर्मबिनाको दर्शन पनि मानसिक तर्कवितर्क मात्र बन्नपुग्दछ । मानिसको अन्तिम लक्ष्य कृष्ण नै हुनुहुन्छ , किनभने निरन्तर परमसत्यको खोजी गरिरहने दार्शनिकहरू पनि अन्त्यमा कृष्णभावनामृतमै पुग्दछन् । यसको उल्लेख पनि भगवद्गीतामा पाइन्छ । परमात्मासँग आत्माको सम्बन्धको वास्तविक स्थिति बुझ्नु नै सम्पूर्ण योग - पद्धतिहरूको उद्देश्य हो । दार्शनिक चिन्तन पनि एउटा अप्रत्यक्ष विधि हो , जसद्वारा विस्तारै कृष्णभावनामृतसम्म पुग्न सकिन्छ र अर्को प्रत्यक्ष विधि पनि छ त्यो हो कृष्णभावनामृतमै रहेर हरेक वस्तुसँग आफ्नो सम्बन्ध कायम गर्नु । यी दुईवटा मार्गहरूमा कृष्णभावना नै उत्तम मार्ग हो किनभने यसमा दार्शनिक विधिद्वारा इन्द्रियहरूलाई शुद्धीकरण गरिराख्नु पर्दैन । कृष्णभावना स्वयंमा नै एउटा शुद्धीकरण प्रक्रिया हो । यो भक्तिसेवा भगवत्प्राप्तिको प्रत्यक्ष विधि हो , सँगसँगै यो सजिलो पनि छ र दिव्य पनि छ । '''''न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्य पुरुषोऽश्नुते ।''''' '''''न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥४ ॥''''' ==बाहिरी कडीहरू== {{wikiquote|गीता}} {{wikibooks |श्रीमद्भगवद्गीता|गीता}} ==यो पनि हेर्नुस== {{हिन्दू धर्म}} [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] [[श्रेणी:हिन्दु दर्शन]] *[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] re24ljk68kgp0duo5nepstou2ihm75g 1394694 1394693 2026-11-06T13:19:56Z NeoEditor 77577 /* भाष्य */ 1394694 wikitext text/x-wiki {{ज्ञानबाकस/हिन्दूग्रन्थ | मूल शीर्षक = श्रीमद्भगवद गीता | तस्वीर = Krishna and Arjun on the chariot, Mahabharata, 18th-19th century, India.jpg | तस्वीर आकार = 200px | तस्वीर शीर्षक = धनुर्धर अर्जुन र कृष्ण | उपशीर्षक = | खण्डप्रकार = अध्यायात्मक | संख्या = १८ | लिखितप्रकार = पद्यात्मक प्रश्नोत्तर | संख्यामा = ७०० | भाषा = [[संस्कृत]] | लेखक = [[व्यास (ऋषि)|वेद व्यास]] | रचयिता = | विषय = भक्ति वैराग्य | देवता = [[कृष्ण]];[[सञ्जय]]; [[धृतराष्ट्र]] | प्रयोजन = ज्ञानात्मक हिन्दूग्रन्थ }} '''श्रीमद्भगवद गीता ([[संस्कृत]]:[[:sa:श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद्भगवद्गीता]]) वा '''श्रीमद्भागवत गीता हिन्दू धर्मका पवित्रतम ग्रन्थहरू मध्ये एक हो । यो ऐतिहासिक हिन्दूग्रन्थ [[महाभारत]]को [[भीष्म पर्व]]बाट लिइएको एक सानो ग्रन्थ हो । यसमा १८ अध्याय छन् । यसलाई [[श्रीमद्भगवद गीता|मोक्षशास्त्र]] पनि भनिन्छ । {{हिन्दूत्व}} ==संक्षिप्त विवरण== '''श्रीमद्भगवद्गीता''' (संस्कृत: श्रीमद्भगवद्गीता) वा मात्र '''गीता''', [[महाभारत]] महाकाव्य क [[भीष्मपर्व]] अन्तर्गत पर्ने एक दार्शनिक-आध्यात्मिक संवाद हो।<ref name="Brockington">John Brockington, ''The Sanskrit Epics'', Brill, 1998, पृ॰ १५६.</ref>आज भन्दा अनुमानत: ५००० वर्ष पूर्व अर्थात कलियुगको आरम्भमा कुरुक्षेत्र नामको युद्ध भूमिमा [[कृष्ण]]ले श्रीमद्भगवतगीताको उपदेश [[अर्जुन]]लाई दिएका थिए । यसमा [[कृष्ण]] र [[अर्जुन]] बीच युद्ध शुरु हुनु भन्दा ठीक पहिला भएका संवाद छन्। <ref name="Zaehner">R. C. Zaehner, ''The Bhagavad-Gita'', Oxford University Press, 1969, पृ॰ १.</ref>गीता लाई [[उपनिषद्|उपनिषदहरु]] र [[ब्रह्मसूत्र]] को साथै [[प्रस्थानत्रयी]] को रूपमा समेत लिने गरिन्छ।परम्परा अनुसार यसलाई “उपनिषदहरुको दुध” भनिएको छ।<ref name="Flood">Gavin Flood, ''An Introduction to Hinduism'', Cambridge University Press, 1996, पृ॰ १२४.</ref> गीता केवल युद्ध-विषयको उपदेश भने हैन; यसमा एकेश्वरवाद कर्मयोग, ज्ञानयोग, भक्तियोग, ध्यान, स्वधर्म, आत्मा को अमरता, निष्काम कर्म, समत्व र मोक्ष जस्ता विषयहरू माथि चर्चा गरिएको छ।<ref name="Radhakrishnan">S. Radhakrishnan, ''The Bhagavadgita'', HarperCollins, 1948, पृ॰ १२.</ref> गीता को १८ अध्याय मा ७०० पद्यात्मक संस्कृत श्लोक छन्, जसमा श्रीकृष्ण ले ५७४, अर्जुन ले ८५, संजय ले ४० र धृतराष्ट्र ले १ श्लोक भनेका छन्।<ref name="Sharma">गिरिधर शर्मा चतुर्वेदी, ''गीता प्रवचन भाष्य'', पृ॰ २३.</ref>यसमा अनुष्टुप छन्दको अधिक प्रयोग भएको छ । स्तुति आदि पद्यमा अन्य छन्दको पनि प्रयोग गरिएको छ। यसको प्रथम अध्यायमा अर्जुनले खेद व्यक्त गरेको हुनाले अर्जुन विषादयोग अध्याय भनिएको छ । यस्तै प्रकारले अर्जुन र कृष्णको संवाद अनुसार अन्य अध्यायको पनि नाम राखिएको छ। यसमा अनित्य देह/शरीर भन्दा पनि नित्य [[आत्मा]]को निरूपण गरिएको छ जस कारण यसलाई मोक्ष ग्रन्थ भनेर चिनिन्छ । ==पृष्ठभूमि== [[File:Bhagvad Gita.jpg|thumb|right|200px|गीता उपदेश]] श्रीमद्भगवद्गीताको पृष्ठभूमि महाभारतको युद्ध नै हो । जस्तो प्रकारले एउटा सामान्य मानिस आफ्नो जिवनको समस्यादेखि डराएर निरास भएर आफ्नो कर्तव्य देखि विमुख हुन्छ र त्यसदेखि भाग्छ । त्यस्तै प्रकारले महाभारत युद्धको महानायक अर्जुन आफ्नो अगाडि आईपरेको समस्यादेखि डराएर आफ्नो क्षेत्रिय धर्मदेखि विमुख भए। यो समस्या हर व्यक्तिलाई आइपर्ने समस्या हो । यसलाई प्राचीन ऋषिमुनिहरुद्वारा गहन विचार गरेर जून ज्ञान प्राप्त गरे त्यसलाई वेद भनियो । त्यही वेदको अंतिम भागलाई उपनिषद भनिन्छ । मनुष्य जीवनको विशेषता मनुष्यमा रहेको बौद्धिक क्षमता नै हो र उपनिषदमा निहित भएको ज्ञान मनुष्यको उच्चतम अवस्था हो यसबाट मनुष्य आफ्नो बुद्धिको सीमा भन्दा परको अवस्थालाई प्राप्त गर्छ त्यहि ज्ञानलाई औपनिषदिय ज्ञान भनिन्छ त्यही ज्ञानलाई सामान्य अर्थात उपनिषदको कठिन अर्थलाई सामान्यरूपले दर्शाउन वेद व्यासले भगवद्गीता संक्षिप्त रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । === कर्म र शरणागति (श्लोक 18.57–18.58) === श्रीमद्भगवद्गीता काे 18औँ अध्याय (मोक्षसंन्यासयोग) को 57 औँ र 58 औँ श्लोक मा 'चेतसा' (बुद्धि योग द्वारा कर्म को अर्पण) र 'मत्परः' (परमात्मा लाई नै परम गति मान्नु) को अवधारणा लाई विस्तारमा सम्झाइएको छ ।<ref>''श्रीमद्भगवद्गीता (तत्वविवेचनी टीका)'', गीता प्रेस, गोरखपुर।</ref> यी श्लोक लाई हिंदू धर्मशास्त्र र वेदांत दर्शन अन्तर्गत 'शरणागति' (पूर्ण समर्पण) को सिद्धांत को मुख्य आधार मान्ने गरिन्छ।<ref>स्वामी गंभीरानंद (अनुवादक), ''भगवद गीता: शंकराचार्य के भाष्य सहित'', अद्वैत आश्रम।</ref> • '''दैवीय कृपा (प्रसाद) को भूमिका:''' यी श्लोकहरूमा 'मत्प्रसादात्' (मेरो कृपा ले) माथि विशेष जोड दिइएको छ , जसले यो दर्शाउँछ कि जीवन को सम्पूर्ण बन्धनहरु र सांसारिक बाधाहरूबाट पार पाउन को लागि व्यक्तिगत पुरुषार्थ को साथै आध्यात्मिक समर्पण पनि आवश्यक हुन्छ। • '''अहंकार (अहंभाव) को निषेध:''' यस दर्शनमा परमात्मा माथि आश्रित हुनु र अहंकार बाट प्रेरित भएर कर्म गर्नु को बीच रहेको भेदलाई स्पष्ट पारिएको छ। दार्शनिक दृष्टिकोण को अनुसार, व्यक्ति को अहंकार नै उसको आंतरिक शांति र मोक्ष (परम मुक्ति) को मार्ग मा सबै भन्दा ठूलो बाधा हो। {{TOC limit|3}} ==भाष्य== भाष धातुदेखि ण्यत् प्रत्यय हुदा भाष्य शब्द सिद्ध हुन्छ । यसको सामान्य अर्थ भन्न योग्य भाष्य हुन्छ । कुनै पनि शास्त्रको विस्तृत ब्याख्या गरेर तात्पर्य वा अर्थ निकाल्नु (भन्नु)लाई भाष्य भनिन्छ । संस्कृतका प्राय जसो महत्त्वपूर्ण ग्रन्थहरू विद्वान् आचार्यहरूद्वारा भाष्य गरिएका छन् । जस्तै [[पाणिनि]]द्वारा विरचित [[अष्टाध्यायी]]को [[पतञ्जलि]]ले भाष्य गरेर महाभाष्य नाम दिएका थिए । ===भगवद्गीताको भाष्य=== दार्शनिक परम्परामा कुनै पनि नया दर्शनको अथवा कुनै पनि दर्शनलाई नया स्वरुपले शक्तिशाली बनाउनको लागि जो तीन ग्रन्थमा आफ्नो दृष्टिकोण स्पष्ट गर्नु पर्थ्यो भाष्य लेखेर त्यसमा भगवद् गीता पनि एक हो । अरु दुई हुन-[[उपनिषद्]] तथा [[ब्रह्मसूत्र]] । {{cn}} * [[गीताभाष्य]]-[[शङ्कराचार्य|आदि शंकराचार्य]] * [[गीताभाष्य]]- [[रामानुजाचार्य]] ==गीता सार== * किन व्यर्थ चिन्ता गर्छौ ? कोदेखि व्यर्थै डराउदछौ ? तिमीलाई कसले मार्छ ? * आत्मा न जन्म लिन्छ न मर्छ । * जे भयो, त्यो राम्रो भयो । जे हुँदैछ, त्यो राम्रै हुँदैछ । जे हुनेछ, त्यो पनि राम्रै हुनेछ । * तिमी भूतकालको पश्चताप नगर, भविष्यको पनि चिन्ता नगर । वर्तमान चलिरहेको छ । * तिम्रो के गएको छ र तिमी रुन्छौ ? तिमीले के लिएर आएका थियौ र तिमीले हरायौ ? * तिमीले के पैदा गरेका थियौ र नाश भयो ? * तिमीले केही लिएर आएका थिएनौ । जे पायौ, यहीँबाट पायौ । जति दियौ, यहीं नै दियौ । खालि हात आएका थियौ, खालि हात नै गयौ, जे आज तिम्रो छ,त्यो हिजो अरु कसैको थियो, भोलि अरु कसैको हुनेछ । * तिमी यसलाई आफ्नो सम्झेर मग्न भैरहेका छौ । यहीं खुसी नै तिम्रो दुःखको मूल कारण हो । * परिवर्तन संसारको नियम हो । जसलाई तिमी मृत्यु सम्झन्छौ, त्यही जीवन हो । * एक क्षणमै तिमी करोडपति बन्दछौ, दोश्रो क्षणमा तिमी दरिद्र बन्दछौ । * मेरो, तिम्रो, सानो, ठूलो, आफ्नो, अर्काको भन्ने मनबाट हटाइदेऊ, अनि सबै तिम्रो हो, तिमी सबैका हौ । तिमी आफू आफै भगवान्मा अर्पित हौ । * यही नै सबभन्दा ठूलो सहारा हो । * जसले ईश्वरको सहारालाई जान्दछ, त्यो डर, चिन्ता, शोकबाट सधैंका लागि मुक्त हुन्छ ।मान्छे जन्मिन्छ केहि समय यहि रहन्छ र मर्छ।त्यसैले तिमी आसक्ती रहित भएर काम गर जसले गर्दा तिमी बन्धनबाट मुक्त हुनेछौ। * तिमीले जे गर्दछौ, त्यो भगवानलाई अर्पण गर्दै जाऊ। * यसो गर्नाले तिमीले सधैंभरि जीवन मुक्त भएको आनन्द अनुभव गर्नेछौ । == अध्याय १ == === [[सञ्जय]] उवाच - === हे राजन! पाण्डुका छोराहरूले गरेको सैनिक मोर्चा देखेर राजा [[दुर्योधन]] आफ्ना गुरुका नजिक गएर यसरी भने। "हे गुरु! हे आचार्य ! हजुरको बुद्धिमान शिष्य [[द्रुपद (महाभारत)|द्रुपद]]को छोराले ब्यबस्थित गरेको पाण्डवहरूको विशाल सैन्यशक्तिलाई एक पटक हेर्नुहोस। यहाँ यो पाण्डवसेनामा भीम र अर्जुन समानका लडाइँ गर्ने महारथी युयुधान, [[बिराट राजा|बिराट]], तथा [[द्रुपद (महाभारत)|द्रुपद]] जस्ता अनेक वीर धनुर्धारीहरु छन् । महान वीरहरु तथा धृष्टकेतु, चेकितान, [[कशिराज]], पुरुजित, कुन्तिभोज र शैब्री जस्ता शक्तिशाली योद्धाहरु पनि त्यहाँ रहेका छन। त्यहाँ पराक्रमी युधामन्यु, अत्यन्त शक्तिशाली उत्तमौजा, [[सुभद्रा]]को छोरा र [[द्रौपदी]]का छोराहरु छन् ।यी सबै योद्धाहरु महारथी हुन् । हे ब्राह्मण श्रेष्ठ ! तपाईँको जानकारीको लागि म सैनिकहरूको सञ्चालनमा विशेष दक्ष मेरा सेनापतिहरुका बारेमा पनि केही भन्छु । मेरा सैनिकहरूमा सदा-सर्वदा विजयी हुने - हजुर स्वयं , [[भीष्म]], कर्ण, कृपाचार्य, [[आश्वत्थामा]], विकर्ण र [[सोमदत्त]]का छोरा [[भुरिश्रवा]] आदि हुनुहुन्छ । मेरा लागि आफ्नो ज्यान पनि दिन तयार हुने त्यस्ता वीरहरु पनि छन् । ती सबै अनेक प्रकारका हतियारहरुद्वारा सुसज्जित छन् र युद्ध बिद्यामा पारङ्गत पनि छन् । हाम्रो शक्ति नाप्न नसकिने छ र हामी पुर्णरूपमा भीष्म - पितामहद्वारा संरक्षित छौँ भने भीमद्वारा सावधानीपुर्वक संरक्षित पाण्डवहरूको शक्ति सीमित छ। तपाईँहरु सबैले यो सैन्यव्युहमा आफ्नो ठाउँ वा मोर्चामा रहेर सबैतिरबाट पितामह [[भीष्म]]लाई सहयता पुर्याउनुपर्दछ।" [[कुरुवंश]]का अत्यन्त प्रतापी बयोवृद्ध तथा योद्धाहरुका पितामह भीष्मले दुर्योधनलाई आनन्द दिने आफ्नो शङ्ख सिंह गर्जे जस्तै गरी अत्यन्त उच्च स्वरले बजाउनुभयो। त्यसपछि शङ्खहरु, ढोलहरु, सीङहरु, नगराहरु, तुरहीहरु सबै अचानक बज्न थाले र यो सबैको संयुक्त स्वर अत्यन्त भयङ्कर सुनियो। त्यसपछि सेता घोडाहरु नारिएको विशाल रथमा विराजमान भएर कृष्ण र अर्जुनले आफ्ना दिव्री शङ्खहरु बजाए। हृषीकेश([[कृष्ण]]) ले पाञ्चजन्य शङ्ख बजाउनुभयो, अर्जुनले देवदत्त शङ्ख बजाए र असाधारण काॠ गर्न धेरै भोजन गर्ने भीमले पनि पौण्ड्र शङ्ख बजाए। हे राजन ! कुन्तीका छोरा [[युधिष्ठिर]]ले अनन्तविजय शङ्ख बजाए अनि [[नकुल|नहकुल]] र [[सहदेव]]ले सुघोष र मणिपुष्पक शङ्खहरु बजाए।महान धनुर्धारी काशीराज, महान योद्धा शिखण्डी , धृष्टद्धुम्न , विराट, अजेय [[सात्यिकी]], द्रुपद, द्रौपदीका छोराहरु र सुभद्राका बलवान छोरा यी सबैले अलग अलग आफ्ना शङ्खहरु बजाए। विभिन्न किसिमका [[शङ्ख]]हरु बज्दा भएको त्यो कोलाहलपूर्ण आवाजले आकाश र पृथ्वीलाई गुञ्जायमान तुल्याउँदै धृतरास्ट्रका छोराहरूको हृदय चिर्न थाल्यो। त्यसपछि हे राजन ! हनुमानको चित्र अंकित झण्डा भएको रथमा बसेर पाण्डुपुत्र अर्जुनले आफ्नो धनु उठाएर वाण वर्षाउनै लागेका समयमा धृतरास्ट्रका छोराहरूलाई सैनिक व्युहमा देखेर भगवान कृष्णलाई यी वाक्यहरु भने। === अर्जुन उवाच- === हे अच्युत ! कृपा गरेर यो मेरो रथ दुवै सेनाहरुका बीचमा लगेर अड्याउनु होस् ।त्यहाँ यो सङ्घर्षको मैदानमा युद्ध गर्ने इच्छा लिएर जम्मा भएका, को कोसँग मैले शस्त्रास्त्रहरूको परीक्षामा प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्दछ, हेर्नसँकू। धृतराष्ट्रको खराब बुद्धि भएको छोरो दुर्योधनलाई प्रसन्न पार्नका लागि जो यिनीहरु यहाँ लडाइँ गर्न आएका छन् , तिनलाई म हेर्न चहान्छु। दुवै पक्षका सैनिकहरुका बीचमा उभिएर हेर्दा अर्जुनले त्यहाँ आफ्ना बुवाहरु, हजुरबुवाहरु, गुरुहरु, मामाहरु, दाइभाइहरू, छोराहरु, ससुराहरु र शुभचिन्तकहरुलाइ देखे। विभिन्न वर्गका यी साथी सम्बन्धीहरूलाई युद्धभुमिमा देखेपछी कुन्तिपुत्र अर्जुन करुणाले अभिभूत भएर यसरी भन्न थाले। === अर्जुन उवाच === हे कृष्ण ! लडाइँ गर्नका लागि मेरा अगाडि उपस्थित भएका मेरा यी आफ्नै साथी सम्बन्धीहरूलाई देखेर मेरो शरीर कामिरहेको छ र मेरो मुख सुकिरहेको छ। मेरो सम्पूर्ण शरीरमा कम्प भैरहेको छ, शरीरमा रोमाञ्च भइरहेको छ ( रौहरु ठडिइरहेका छन् ) , मेरो गाण्डीव धनु मेरो हातबाट चिप्लिदै छ र मेरो छाला पोलिरहेछ। हे केशव! अब यहाँ  धेरै समय उभिने सामर्थ्य पनि ममा छैन ।मैले आफैंलाई बिर्सिदैछु, मेरो मन घुमिरहेको छ, म त केवल अमङ्गल ( अशुभ) मात्रै देखिरहेको छु। हे कृष्ण ! युद्धमा आफ्ना नाता सम्बन्धीहरूलाई मारेर न म आफ्नो कुनै कल्याण देख्छु न त जितेपछी पाइने राज्री र राज्यसुखको इच्छा नै ममा छ। हे गोबिन्द! जसका लागि हामीलाई राज्य , भोग र सुखहरु चाहिएको हो तिनिहरु नै आफ्नो प्राण र धनको आशा मारेर लडाइँ गर्न युद्धभुमिमा उभिएका छन् भने त्यो राज्य , त्यो भोग र त्यो जीवन समेतले हामीलाई के लाभ भयो? त्यसैले हे मधुसूदन ! मलाई विजय पनि चाहिएन , राज्री र सुख पनि चाहिएन। गुरुहरु , हजुरबाहरु , बुबाहरु , छोराहरु , नातिहरु , मामाहरु , साला - जेठानहरु , ससुराहरु र अन्य सम्बन्धीजनहरु साराका सारा युद्ध गर्न मेरा अगाडि उभिएका छन् । पृथ्वीको राज्यको के कुरा स्वर्ग , मर्त्य , र पाताल यी तिनै लोकको राज्य पाए पनि म यिनीहरूलाई मार्न चाहन्न। यिनीहरूले नै मलाई मार्दछन् भने मारुन । यी धृतराष्ट्रका छोराहरूलाई मारेर हामीलाई के आनन्द होला र ? यस्ता आततायीहरूलाई मार्यौ भने हामीलाई पाप लाग्नेछ, त्यसैले धृतराष्ट्रका छोराहरु र हाम्रा मित्रहरूलाई मार्नु हाम्रा लागि उचित छैन। हे माधव ! यी आफन्तहरूलाई हामीलाई के लाभ होला र , के सुख होला र ? हे जनार्दन ! यी मानिसहरूको बुद्धि लोभले गर्दा भ्रस्ट भएको छ।यिनीहरु आफ्ना परिवारलाई मार्ने र मित्रहरूसँग झगडा गर्ने कुरामा पनि कुनै दोष देख्दैनन्  । तर कुलको विनाशमा ठूलो अपराध देख्ने हमीहरु किन यी पापपूर्ण कार्यमा संलग्न भइरहने ? वंशको विनाशसँगै शाश्वत कुलपरम्परा पनि नाश हुन जान्छ र यसरी बाँकी रहेको परिवार पनि अधर्ममा संलग्न हुनपुग्दछ। हे कृष्ण ! कुलमा अधर्म बड्न शुरु भए पछि कुलका स्त्रीहरु दूषित हुन पुग्दछन् र यसरी स्त्रीहरु आफ्नो सतीत्वबाट पतीत भएपछी हे वृष्णिवंशी कृष्ण ! नचाहिएका सन्तानहरु उत्पन्न हुन्छन् । [[वर्णशङ्कर|वर्णसङ्कर]] सन्तानहरूको वृद्धिबाट परिवारलाई र पारिवारिक परम्परा दुवैलाई नाश गर्ने दुवै प्रकारका कुलघातीहरु  नरकमा पर्दछन् । यस्ता कुलघातीहरूका  पितृहरू पनि श्राद्ध तर्पण जस्ता पितृकार्यको लोप हुनाले नरकमा खस्दछन् । आफ्ना कुलपरम्परालाई नाश गर्ने व्यक्तिहरूको कुकृत्यबाट वर्णसङ्कर सन्ततिहरु उत्पन्न हुन्छन् र तिनका दुष्कृत्यहरूबाट सबै प्रकारका सामुदायिक योजनाहरु तथा पारिवारिक कल्याणका कार्यहरु समेत नष्ट हुन पुग्दछन् । हे जनार्दन ! कुलधर्मलाई विनाश गर्नेहरु सधैँभरी नरकमै बाँस गर्दछन् भन्ने कुरा मैले गुरुपरम्पराबाट सुनेको छु। ओहो ! कति आश्चर्यको कुरा हो, हामी राज्यको सुख भोग्ने लोभमा परेर आफ्नै आफन्तहरूलाई मार्न तयार भएर ठूलो पापकर्म गर्न खोजिरहेका छौँ। हातमा शस्त्र लिएका [[धृतराष्ट्र|धृतरास्ट्र]]का छोराहरूले हतियार नलिएको र युद्ध मैदानमा कुनै प्रतिरोध पनि नगर्ने मलाई मार्छन भने मारुन।मेरा लागि त्यो श्रेयस्कर हुनेछ। === सञ्जय उवाच === युद्धभुमिमा अर्जुनले यिनै कुरा भनेर आफ्नो वाणसहितको धनु एकातिर पन्छाएर मनमा शोक सन्तप्त हुँदै फेरि रथमा गएर बसे। == अध्याय २ == === [[सञ्जय]] उवाच === करुणाले भरिएका, शोकले व्याकुल भएका र आँखाभरी आँसु लिएका अर्जुनलाई देखेर मधुसूदन कृष्णले यी वाक्यहरु भन्नुभयो ।। १ ।। === भगवान उवाच === प्रिय अर्जुन! तिमीमा यी खिन्नताहरु कसरी आए ? जीवनको मुल्य बुझ्ने मानिसका लागि यी कुराहरु सुहाउँदैन । यसबाट न स्वर्गीय लोकहरूको प्राप्ति हुन्छ न राम्रो कीर्ति नै रहन्छ। ।। २ ।। हे पार्थ ! नामर्द नबन , तिमी जस्तो वीरलाई यो शोभा दिंदैन। हे शत्रु दमनकर्ता ! हृदयको क्षुद्र दुर्बलतालाई त्यागेर युद्ध गर्न उठ ।। ३ ।। === [[अर्जुन]] उवाच === हे शत्रुहन्ता , हे मधुसूदन ! मैले कसरी युद्धभुमिमा भीष्म र द्रोण जस्ता पूजनीय व्यक्तिहरूमाथि वाणले प्रतिप्रहार गरूँ। ।। ४ ।। ठूला महानुभाव गुरुजनहरूलाई मार्नुभन्दा बरु यो संसारमा भीख मागेर बाँच्नु राम्रो हो। सांसारिक लाभका इच्छुक भए पनि उनीहरू मेरा गुरुहरु हुन् ।यदि उनीहरू मारिन्छन् भने हामीले भोग गर्ने हरेक वस्तु रगतले मुछिएको रक्तरञ्जित हुनेछ। ।। ५ ।। हामीले उनीहरूलाई जिते राम्रो हुने कि उनीहरूले हामीलाई जिते राम्रो हुने , यो पनि हामीलाई थाहा छैन। हामी जुन धृतराष्ट्रका छोराहरूलाई मार्न चाहँदैनौँ तिनीहरु नै अहिले हाम्रा अगाडि युद्धभुमिमा उभिइरहेका छन् । ।। ६ ।। अहिले विवेकको दुर्बलताले गर्दा मैले मेरो कर्तव्य के हो भन्ने निश्चित गर्न सकिरहेको छैन र म आफ्नो सम्पूर्ण धैॠ पनि गुमाउँदैछु।यस्तो अवस्थामा मैले हजुरसँग सोधिरहेको छु मेरालागि सबैभन्दा राम्रो के गर्दा हुन्छ, त्यही भन्नुहोस् ।म हजुरकै शिष्य हुँ र हजुरकै शरणमा आएको छु, अत: कृपा गरेर मलाई समुचित उपदेश दिनुहोस् । ।। ७ ।। मेरा इन्द्रियहरूलाई सुकाउने यो शोक हटाउने कुनै उपाय म देख्दिन । स्वर्गमा देवताहरु जस्तै यो पृथ्विमा संसारभरिको निष्कण्टक र धन - धान्यपूर्ण राज्री पाए पनि म यो शोकलाई हटाउन सक्दिन। ।। ८।। === सञ्जय उवाच === यति भनेपछी शत्रुहरूलाई दमन गर्ने अर्जुनले कृष्णसँग " गोविन्द ! म लडाइँ गर्दिन " भने र चुप लागेर बसे। हे भरतवंशी ! त्यस समय दुवैतर्फका सैनिकहरुका बीचमा शोकमग्न भएका अर्जुनलाई कृष्णले हाँस्दै यी शब्दहरु भन्नुभयो। === श्रीभगवानुवाच === तिमी कुरा विद्वानका जस्ता गर्छौ तर जसका लागि शोक गर्नु आवश्यक नै छैन त्यसैका लागि शोक गरिरहेछौ। पण्डितजनहरु न जिउँदाका लागि शोक गर्दछन् न मरेकाका लागि नै शोक गर्दछन् । योभन्दा अघि पनि म नभएको , तिमी नभएको र यी राजाहरु नभएको कुनै समय थिएन र पछि भविस्यमा पनि हामी सबैको अस्तित्व नभएको कुनै समय हुने छैन। जसरी यो शरीरधारी आत्मा निरन्तर बाल्यावस्थाबाट युवावस्थामा र युवावस्थाबाट वृद्धावस्थातिर परिवर्तन भइरहन्छ, त्यसैगरी यो आत्मा एउटा शरीरको मृत्युपछी अर्को शरीरमा स्थानान्तरित हुने गर्दछ। यस किसिमको परिवर्तनलाई देखेर धीर पुरुषहरू मोहित हुदैनन् । हे कुन्तीपुत्र ! दु:ख र सुख भन्ने कुरा कालक्रममा आउने र जाने जाडो र गर्मी ॠतु जस्ता अस्थायी विषय हुन् र यी इन्द्रियबोध्बाट उत्पन्न हुन्छन् , अत: हे भरतवंशी अर्जुन ! यस्ता कुरालाई मानिसले विचलित नभैकन सहन गर्न सिक्नुपर्छ। हे पुरुष श्रेष्ठ अर्जुन ! जुन व्यक्ति सुख र दु:खबाट विचलित हुँदैन र दुवै अवस्थामा समान रहन्छ त्यो व्यक्ति निश्चय नै मुक्ती पाउन योग्री हुन्छ। असत् वस्तुको कुनै चिरस्थायित्व छैन र सत् वस्तुको कुनै परिवर्तन नै हुँदैन। आत्मा र शरीर यी दुवैका प्रकृतिको अध्ययन गरेर तत्वदर्शीहरूले यस्तो निष्कर्ष निकाले। जो सम्पूर्ण शरीरहरूमा व्याप्त छ त्यसैलाई तिमिले अविनाशी सम्झनु पर्दछ।यो अव्यय आत्मालाई कसैले पनि नष्न गर्न सक्दैन। अविनाशी, अपरिमेय र शाश्वत जीवात्माको भौतिक शरीर नाशवान छ, त्यसैले हे भरतवंशी अर्जुन तिमी युद्ध गर। जसले यो जीवात्मालाई मार्ने ठान्दछ र जसले यसलाई मर्नेवाला ठान्दछ, ती दुबै अज्ञानी हुन्। यो आत्मा न मर्दछ न मारिन्छ। आत्माका लागि न कहिल्यै जन्म छ न मृत्यु ।आत्मा कहिल्यै जन्मिएन, जन्मिदैन र जन्मिनेछैन। ऊ अजन्मा छ, नित्री छ, शाश्वत छ, र पुरातन छ। शरीर मर्दा पनि ऊ मर्दैन। हे पार्थ जसले यो आत्मा अविनाशी छ, अजन्मा छ र अव्यय छ भन्ने जान्दछ त्यसले कसरी कसैलाई मार्ला वा मार्न लगाउन सक्ला ? जसरी मानिसले पुराना वस्त्रहरु त्यागेर नयाँ वस्त्र धारण गर्छ, त्यसै गरी आत्माले पनि पुराना र काम नलाग्ने शरीर त्यागेर नयाँ भौतिक शरीर धारण गर्दछ। <poem> '''''नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावक: ।''''' '''''न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुत : ।।'''''</poem> यो आत्मालाई न कहिल्यै कुनै हतियारले टुक्र्याउन सकिन्छ न आगोले डढाउन सकिन्छ, न पानीले भिजाउन सकिन्छ न हावाद्वारा नै सुकाउन सकिन्छ ।। २३ ।। यो व्यस्टी आत्मा कहिल्यै नफुट्ने, नडढ्ने , नभिज्ने र नसुक्ने खालको हुन्छ।यी आत्मा सधैं रहिरहन्छ, सर्वव्यापक छ, अपरिवर्तनशील छ, अचल छ र सर्वदा एकैनासको छ। यो आत्मालाई अव्यक्त , अचिन्त्य र अपरिवर्तनीय भनिन्छ। यो कुरा बुझेर पनि तिमीले शरीरका लागि शोक गर्नु हुँदैन । यदि तिमिले आत्मालाई सधैं जन्मिइरहने र सधैं मरिरहने ठान्छौ भने पनि हे महाबाहु! तिमीले यसका लागि शोक गर्नु पर्ने कुनै कारण छैन। जो जन्मिएको छ, त्यो अवश्यै मर्छ र मरेपछी फेरि अवश्री जन्मिन्छ,अत: आफ्नो नगरिनहुने कर्तव्यको पालन तिमीले गर्नैपर्दछ र यसमा शोक गर्नुहुँदैन। जन्मिनुभन्दा अगाडि सबै जीवहरु अव्यक्त अवस्थामा हुन्छन् ,जन्मेर नमरुन्जेल्को मध्य अवस्थामा तिनीहरु व्यक्त हुन्छन् र मरेपछी फेरि अव्यक्त नै हुन्छन् अत: यसमा शोक गर्नुपर्ने के आवश्यकता छ ? हे भरतवंशी अर्जुन ! शरीरमा रहने शरीरका स्वामीलाई कहिल्यै मार्न सकिँदैन त्यसैले कुनै पनि जीवात्माका लागि तिमीले शोक गर्नु पर्दैन ।। ३०।। एउटा क्षेत्रीयले गर्नु पर्ने विशिष्ट कर्तव्यलाई विचार गरेर, धर्मका लागि युद्ध गर्नु भन्दा राम्रो कुनै कार्य छैन भन्ने कुरा तिमिले बुझ्नुपर्दछ र यस्ता कार्य गर्न तिमीले कुनै सङ्कोच मान्नु हुँदैन ।। ३१।। हे पार्थ ! स्वतः प्राप्त हुन आएको, स्वर्गको खुलेको ढोका जस्तो यस्तो युद्धको अवसर अत्यन्त सुखी र भाग्यशाली क्षत्रियहरुले मात्र प्राप्त गर्दछन् ।।३२।। यदि केही गरेर तिमीले युद्धरुपी धार्मिक कर्तव्य पूरा नगरे, तिमिलाई आफ्नो कर्तव्य पूरा नगरेको पाप लाग्ने छ र तिमीले योद्धाका रुपमा पाएको यस पनि गुमाउने छौ ।।३३।। मानिसले सधै तिम्रो अपयसको वर्णन गर्नेछन् । एउटा सम्मानित व्यक्तिका लागि अपयस भन्ने कुरा मृत्यु भन्दा पनि बढ्ता कष्टकर हुन्छ ।। ३४।। जुन जुन महारथीहरूले तिम्रो नाम र इज्जतलाई अत्यन्त आदर गरेका छन् , तिनैले तिमीलाई युद्धबाट डराएर भागेको ठानेर तिमीलाई तुच्छ मान्नेछन् । ।। ३५।। तिम्रा शत्रुहरू तिम्रो पुरुषार्थको उपहास गर्दै अनेकौँ दुर्वचनहरू भनेर तिम्रो निन्दा गर्नेछन् , त्योभन्दा कष्टदायी कुरा तिम्रा लागि अरू के होला ? ।। ३६।। हे कुन्तीपुत्र ! यदि युद्धमा मारियौ भने तिमीले स्वर्गलोक पाउने छौ र यदि युद्ध नै तिमीले जित्यौ भने पृथ्वीको राज्य भोग्न पाउने छौ। त्यसैले तिमी दृढ सङ्कल्पका साथ उठ र युद्ध गर ।। ३७।। सुख-दुःख , लाभ- हानि , विजय- पराजयसम्बन्धी विचारै नगरी तिमी युद्धका लागि युद्ध गर, यसो गर्यौ भने तिमीलाई कुनै पाप लाग्ने छैन ।। ३८।। यसरी विश्लेषणात्मक अध्ययनद्वारा मैले तिमीलाई यो ज्ञानको वर्णन गरें। अब म निष्काम कर्मको व्याख्या गर्छु, सुन।हे पार्थ ! यदि तिमीले यही ज्ञानमा रहेर कर्म गर्यौ भने तिमीले आफूलाई कर्मबन्धनबाट मुक्त गर्न सक्दछौ ।। ३९।। यस प्रयासमा न कुनै हानी छ न बिध्न नै। यो मार्गमा गरिएको सानो प्रगतिले पनि व्यक्तिलाई अत्यन्त भयानक किसिमको भयबाट मुक्त गराइदिन्छ ।  ।।४०।। जो व्यक्ति यो मार्गमा लागेका छन् , जो आफ्नो लक्ष्यमा दृढ छन् तिनको उद्देश्य एउटै हुन्छ।हे कुरुनन्दन ! तर जो दृढप्रतिज्ञ छैनन् तिनीहरूको बुद्धि भने अनेक शाखाहरूमा विभाजित हुन्छ। ।। ४१।। अल्पज्ञानी व्यक्तिहरू वेदका आलङ्कारिक वचनहरुप्रती अति आसक्त हुन्छन् । त्यहाँ स्वर्ग प्राप्ति गराउने र राम्रो जन्म , शक्ति र यस्तै अन्य कुराहरू प्राप्त गराउने धेरै किसिमका सकाम कर्महरू बताइएका छन् । इन्द्रियभोग र सम्पन्न जीवनको चाहना राख्ने व्यक्तिहरू यो भन्दा ठूलो अरु केही छैन भन्ने गर्दछन् । ।। ४२-४३।। जसको मनमा इन्द्रियभोग र सांसारिक वैभवप्रती अत्याधिक आसक्त छ र जसलाई यस्ता वस्तुहरूले मोहित गर्दछ त्यस्ता व्यक्तिहरू भगवानको अटल भक्तिमा दृढ हुन सक्दैनन् । ।। ४४।। वेदमा मुख्री गरी प्रकृतिका तीन गुणहरूका सम्बन्धमा उल्लेख छ, त्यसैले हे अर्जुन ! तिमी यी तीन गुणभन्दा पर जाऊ। सम्पूर्ण द्धैतभावबाट मुक्त होऊ, समस्त लाभ र सुरक्षाका चिन्ताबाट पनि मुक्त होऊ र आत्मामा स्थित होऊ । ।। ४५।। जसरी एउटा सानो कुवाको काम विशाल जलाशयबाट तुरुन्त पूरा हुन्छ त्यसै गरी वेदका पछाडि रहेको प्रयोजन परम्ब्रह्मलाई जानेपछी स्वतः पूर्ण हुन्छ। ।। ४६।। <poem> '''''कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।''''' '''''मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोsस्त्वकर्मणि ।।४७।।'''''</poem> तिमीलाई आफ्नो निर्धारित कर्म गर्ने मात्र अधिकार छ, तर कर्मको फल पाउने नपाउने कुरा तिम्रो अधीनमा छैन।तिमीले आफूलाई कर्मफलको कारण पनि कहिल्यै नसोच र कर्तव्य गर्नबाट विमुख पनि कहिल्यै नहोऊ ।। ४७।। हे अर्जुन ! सफलता वा असफलताका सम्पूर्ण आसक्तिहरूलाई त्याग गरेर समभावमा रहेर आफ्नो कर्तव्री गर। यहि समभावलाई नै योग भनिन्छ। ।। ४८।। हे धनञ्जय ! भक्तिमय सेवाद्वारा सम्पूर्ण निन्दित कर्मबाट टाढा बस र त्यही सेवाभावमा रहेर भगवान् को शरणमा पर। आफ्ना सकाम कर्महरूको फल भोग्न चाहने कृपण हुन् , तुच्छ विचारका हुन् ।। ४९।। भगवदभक्तिमा लागेको मानिसले यहि जीवनमा नै आफूलाई राम्रा र नराम्रा दुवै कर्मबाट मुक्त गराउँदछ, त्यसैले तिमी भक्तियोग प्राप्त गर्ने प्रयत्न गर, किनभने सम्पूर्ण कर्ममा कुशलता नै योग हो।  ।।५०।। यसरी भगवानको भक्तिमा तल्लीन रहेर महर्षिहरू वा भक्तहरूले आफूलाई सांसारिक कर्मका प्रतिफलबाट मुक्त गर्दछन् र यसरी नै जन्म र मृत्युका चक्रबाट मुक्त भएर तिनीहरूले सम्पूर्ण दुःखभन्दा परको अवस्था ( भगवदधाम) प्राप्त गर्दछन् ।। ५१।। जब तिम्रो बुद्धिले मोहरूपी घना जङ्गललाई पार गर्नेछ, त्यस समय तिमी पहिल्यै सुनिसकिएका र सुन्नुपर्ने सबै कुराप्रती विरक्त हुनेछौ ।। ५२।। जब तिम्रो मन वेदका आलङ्कारिक भाषाबाट विचलित हुने छैन र आत्माको अनुभुतिमा एकाग्र भएर स्थिर रहने छ तब मात्र दिव्री चेतना प्राप्त गर्नेछौ।।। ५३।। === [[अर्जुन]] उवाच === हे केशव ! अध्यात्ममा लीन भएका व्यक्तिको पहिचान के हो ? ती कसरी बोल्दछन् ? तिनको भाषा कस्तू हुन्छ ? ती कसरी बस्दछन् , अनि कसरी हिड्दछन् ? ।। ५४।। === श्रीभगवानुवाच === हे पार्थ ! जब मानिसले मानसिक चिन्तनबाट इन्द्रियतृप्तिका लागि उठ्ने सबै किसिमका इच्छाहरूलाई त्यागिदिन्छ र त्यसरी पवित्र हुन पुगेको उसको मनले आफ्नै आत्मामा परम् सन्तुष्टि प्राप्त गर्न थाल्दछ अनि मात्र त्यस्तो व्यक्तिलाई पावन तथा दिव्री चेतनामा अवस्थित (स्थितप्रज्ञ ) मानिन्छ। ll ५५ll तीन तापहरुका बीचमा रहँदा पनि जसको मन विचलित हुँदैन , वा सुखमा हुँदा जसको मन प्रफुल्लित हुँदैन र जो डर, क्रोध र आसक्तिबाट मुक्त छ , त्यसैलाई स्थितप्रज्ञ सन्त भनिन्छ। ll५६ll यश भौतिक संसारमा जसले असल कुरा प्राप्त हुँदा हर्षित हुने र अशुभ कुरा आइपर्दा घृणा गर्ने गर्दैन, त्यही नै पूर्ण ज्ञानमा अवस्थित भएको व्यक्ती हो। ll५७ll जसरी कछुवाले आफ्ना अङ्गहरूलाई खुम्च्याएर खोल भित्र समेट्छ त्यसै गरी जसले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई तिनका विषयबाट खिच्दछ त्यही व्यक्ती नै दृढतापूर्वक पूर्ण चेतनामा स्थिर रहन्छ। ll५८ll कुनै देहधारी जीव इन्द्रियभोगबाट मुक्त भए पनि उसमा त्यसको वासना भने रहिरहन्छ तर यदि त्यो भन्दा उत्कृष्ट रसको संवाद उसले पायो भने विषयभोगको अभिरुचि समाप्त हुन्छ र ऊ कृष्णचेतनामा स्थिर हुन्छ । ll५९ll हे अर्जुन ! इन्द्रियहरु कति बलवान् र वेगवान छन् भने तिनीहरूलाई नियन्त्रण  गर्ने प्रयत्नशील विवेकी मानिसको मनलाई पनि तिनले बलपूर्वक हरण गरिदिन्छन् ।ll६०ll जुन व्यक्तिले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई पूर्णतया नियन्त्रणमा राखेर निग्रह गरेको छ र आफ्नो चेतनालाई ममा स्थिर गरेको छ, त्यही व्यक्ति स्थितप्रज्ञ भनिन्छ ll६१ll इन्द्रियका विषयहरुको चिन्तन गर्दा गर्दै मानिस तिनै विषयमा आसक्त हुन्छ, यस्तो आशक्तिबाट काम उत्पन्न हुन्छ र कामबाट क्रोध उत्पन्न हुन्छ ll६२ll क्रोधबाट पूर्ण मोह उत्पन्न हुन्छ, मोहबाट स्मरणशक्ति भ्रमित हुन्छ, स्मरणशक्ति भ्रमित भए पछि बुद्धि नाश हुन्छ, जव बुद्धि हराउँदछ, मानिस यो संसाररुपी कुवामा फेरि खस्दछ ।।६३।। तर सम्पूर्ण राग र द्वेषबाट मुक्त भएको र स्वतन्त्र नीति नियमहरूद्वारा आफ्ना इन्द्रियहरूलाई नियन्त्रण गर्न सक्ने व्यक्तिले भगवानको पूर्ण कृपा प्राप्त गर्न सक्दछ। ll६४ll यसरी कृष्णभावनामा सन्तुष्ट रहने व्यक्तिका लागि संसारका तीनै किसिमका भौतिक कष्टहरु धेरै टिक्दैनन्। यश किसिमको तृप्त चेतनामा रहने व्यक्तिको बुद्धि चाँडै नै स्थिर हुन्छ। ll६५ll जो व्यक्ति कृष्णभावनामा रहेर भगवानसँग जोडिएको छैन त्यो व्यक्तिको न बुद्धि नै दिब्य हुन सक्दछ न मन नै स्थिर हुनसक्दछ। अस्थिर मन भएका व्यक्तिले शान्ति प्राप्त गर्नु सम्भव छैन र शान्तिबिना सुख कसरी पाउन सकिन्छ र ? ll६६ll जसरी पानीमाथिको डुङ्गालाई शक्तिशाली हावाले हुत्याएर एकातिर पुर्याइदिन्छ त्यसै गरी विचरणशील इन्द्रियहरुमध्ये कुनै एकमा एकाग्र भएको मनले मानिसको बुद्धिलाई नै हरण गरिदिन्छ। ll६७ll त्यसैले हे महाबाहु ! जसका इन्द्रियहरु आफ्ना विषयबाट पूर्णत: हटेर नियन्त्रणमा आएका छन् त्यसैको बुद्धिलाई निसन्देह स्थिर बुद्धि मान्नुपर्दछ।ll६८ll जुन समयमा सबै जीवहरुका लागि रात्री हुन्छ, त्यसमा आत्मसंयमी पुरुष जागृत रहन्छन् र सबै जीवहरु जाग्ने समय आत्मदर्शी मुनिका लागि रात्री हुन्छ। ll६९ll जसरी सधैं परिपूर्ण र अचल रूपमा प्रतिष्ठित समुन्द्रमा नदीहरू प्रवेश गर्दछन् त्यसै गरी स्थिर चित्त भएका व्यक्तिका हृदयमा अनेक इच्छाहरु नित्य प्रवेश गर्दछन् र बिलाउँदछन्।त्यस्तै स्थिर व्यक्तिले माय्र शान्ती प्राप्त गर्दछन् तर विषयको इच्छा भएका व्यक्तिले त्यो शान्ति पाउँदैनन् । ।।७०।। जसले इन्द्रियतृप्तिका सबै चाहनाहरूलाई त्यागिदिएको छ, जो इच्छहरूबाट मुक्त छ, जसले सम्पूर्ण ममतालाई पनि त्यागिदिएको छ र अहंकारशून्री बनेको छ त्यही व्यक्तिले मात्र शान्ति प्राप्त गर्न सक्दछ। ।।७१।। यो आध्यात्मिक तथा ईश्वरीय जीवनको मार्ग हो जसलाई प्राप्त गरेपछी मानिस मोहित हुँदैन ।हे अर्जुन ! जीवनको अन्तिम अवस्थामा पनि यस्तो स्थितिमा पुग्ने मानिस भगवानको धाममा प्रवेश गर्नसक्दछ। ।।७२।। '''<big>अध्याय ३</big>''' <big>[[कर्मयोग]]</big> '''''ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन।''''' '''''तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥''''' अर्जुनले भने- हे जनार्दन ! हे कृष्ण ! हजुरका विचारमा यदि सकाम कर्मभन्दा बुद्धियोग नै ठूलो हो भने किन मलाई यो भयङ्कर युद्ध कार्यमा लगाउन चाहनुहुन्छ ? तात्पर्य : अघिल्लो अध्यायमा भगवान् श्रीकृष्णले आफ्ना घनिष्ट मित्र अर्जुनलाई संसारको शोकसागरबाट उद्धार गर्नका लागि आत्माको स्वरूपका सम्बन्धमा विस्तारपूर्वक व्याख्या गर्नुभएको छ र बुद्धियोग वा कृष्णभावना नै आत्मसाक्षात्कारको मार्ग हो भन्नुभएको छ । कहिलेकाहीँ गल्तीले कृष्णभावनालाई अकर्मण्यताका रूपमा पनि लिने गरिन्छ र यस्तो गलत बुझाइ भएको मानिस नामजपद्वारा पूर्णरूपले कृष्णभावनाभावित हुने उद्देश्यले एकान्त ठाउँमा गएर बस्ने पनि गर्दछन् । तर कृष्णभावनामृत दर्शनको राम्रो ज्ञान नपाईकन एकान्तमा गएर नामजप गर्नु ठीक होइन । यसो गर्दा अल्पज्ञ मानिसहरूबाट सस्तो पूजा वा प्रशंसा पाउन सकिन्छ तर आत्मोन्नति ठीकसँग हुँदैन । अर्जुनलाई पनि कृष्णभावना वा बुद्धियोग भनेको त सक्रिय जीवनबाट सन्यास लिएर एकान्त ठाउँमा गई तपस्या गर्ने अभ्यास हो भन्ने लागेको थियो । अर्को शब्दमा अर्जुन कृष्णभावनामा लाग्ने निहुँ पारेर चतुरतापूर्वक युद्धबाट बच्न चाहन्थे । तर निष्ठावान तथा इमानदार शिष्य भएका हुनाले उनले यो कुरा आफ्ना गुरु श्रीकृष्णका समक्ष राखे र उहाँसँग सबैभन्दा उत्तम कार्यविधिका बारेमा जिज्ञासा गरे । उनको त्यही जिज्ञासाको उत्तर दिदै श्रीकृष्णले यो तेस्रो अध्यायमा कर्मयोगको अर्थात् कृष्णभावनाभावित कर्मको विस्तृत व्याख्या गर्नुभएको छ । '''''व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।''''' '''''तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ २ ॥''''' हजुरका अनेक अर्थ लाग्ने उपदेशद्वारा मेरो बुद्धि अल्मलियो , त्यसैले निश्चित गरेर मलाई त्यही कुरा भन्नुहोस् जसबाट मेरो वास्तविक हित हुन्छ । तात्पर्य : अघिल्लो अध्यायमा भगवद्गीताको प्रस्तावनाका रूपमा साङ्ख्ययोग , बुद्धियोग अर्थात् बुद्धिद्वारा इन्द्रियनियन्त्रण , फलको चाहना नराखी कर्म गर्न र नव सिकारूको अवस्था जस्ता धेरै प्रकारका मार्गहरूको व्याख्या भएको थियो । यो सबै कुरा त्यहाँ अलि अव्यवस्थित किसिमले प्रस्तुत गरिएको थियो । यसलाई बुझ्न र तदनुसार कार्य गर्न अझ बढी व्यवस्थित किसिमको मार्गनिर्देशन हुनु आवश्यक थियो , त्यसैले अर्जुनले यो सन्देह हुने खालको विषयवस्तुलाई अझ स्पष्ट पार्न खोजे । यसो भएमा मात्र सर्वसाधारण मानिसले अपव्याख्यामा नपरी स्पष्ट कुरा बुझ्नसक्दछ । हुनत कृष्णले शब्दजालमा पारेर अर्जुनलाई अल्मल्याउन खोज्नुभएको होइन , तैपनि अर्जुनले जडतावश भनौं वा सक्रिय सेवावश भनौं कृष्णभावनाको प्रक्रियालाई बुझ्न सकेनन् । अर्को शब्दमा भन्ने हो भने अर्जुनले यी प्रश्नहरू सोधेर भगवद्गीताको रहस्यलाई गम्भीरतापूर्वक बुझ्न चाहने विद्यार्थीहरूलाई स्पष्ट मार्ग देखाइदिएका छन् । '''''लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।''''' '''''ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ३ ॥''''' भगवान्ले भन्नुभयो- हे निष्पाप अर्जुन ! मैले पहिल्यै भनिसकें आत्मसाक्षात्कार गर्न चाहने व्यक्तिहरू दुई प्रकारका हुन्छन् । एक प्रकारका ज्ञानीहरू हुन् जो अनुभवसिद्ध दार्शनिक चिन्तनद्वारा भगवान्लाई बुभन खोज्दछन् भने अर्का प्रकारका भक्तहरू भक्ति - सेवाद्वारा भगवान्लाई जान्ने प्रयास गर्दछन् । तात्पर्य : यही गीताको दोस्रो अध्यायको ३ ९ औं श्लोकमा सांख्ययोग र कर्मयोग वा बुद्धियोग यी दुई प्रकारका पद्धतिहरूको व्याख्या भगवान्ले गर्नुभएको छ । यस श्लोकमा पनि भगवान् त्यही विषयलाई अझ स्पष्टसँग व्याख्या गर्नुहुन्छ । पदार्थ र आत्माका स्वभावको विश्लेषणात्मक अध्ययन वा सांख्ययोग त दर्शन वा व्यवहारिक ज्ञानद्वारा विषयवस्तुलाई बुझ्न र चिन्तन गर्न चाहने व्यक्तिहरूका लागि हो । अर्का प्रकारका मानिसहरू दोस्रो अध्यायको एकसठ्ठीऔं श्लोकमा बयान गरिए जस्तै कृष्णभावनामा रहेर काम गर्दछन् । दोस्रो अध्यायको उनन्चालीसौं श्लोकमा पनि भगवान्ले भन्नुभएको छ- बुद्धियोग वा कृष्ण - भावनाको नियमद्वारा कार्य गर्ने व्यक्ति कर्मका बन्धनबाट मुक्त हुनसक्दछ । यस पद्धतिमा अरू कुनै त्रुटि छैन । यही सिद्धान्तलाई एकसठ्ठीऔं श्लोकमा अझ स्पष्ट तरिकाले व्याख्या गरिएको छ । यो बुद्धियोग सम्पूर्णरूपले भगवान्मा , विशेषतः कृष्णमा आश्रित छ र यही विधिद्वारा नै सबै इन्द्रियहरूलाई सजिलैसँग वशमा ल्याउन सकिन्छ । अतः यी दुवै प्रकारका योगविधिहरू धर्म र दर्शनका रूपमा एक अर्कामा अन्योन्याश्रित छन् । दर्शन बिनाको धर्म भावुकता वा धर्मान्धता मात्र हुन्छ भने धर्मबिनाको दर्शन पनि मानसिक तर्कवितर्क मात्र बन्नपुग्दछ । मानिसको अन्तिम लक्ष्य कृष्ण नै हुनुहुन्छ , किनभने निरन्तर परमसत्यको खोजी गरिरहने दार्शनिकहरू पनि अन्त्यमा कृष्णभावनामृतमै पुग्दछन् । यसको उल्लेख पनि भगवद्गीतामा पाइन्छ । परमात्मासँग आत्माको सम्बन्धको वास्तविक स्थिति बुझ्नु नै सम्पूर्ण योग - पद्धतिहरूको उद्देश्य हो । दार्शनिक चिन्तन पनि एउटा अप्रत्यक्ष विधि हो , जसद्वारा विस्तारै कृष्णभावनामृतसम्म पुग्न सकिन्छ र अर्को प्रत्यक्ष विधि पनि छ त्यो हो कृष्णभावनामृतमै रहेर हरेक वस्तुसँग आफ्नो सम्बन्ध कायम गर्नु । यी दुईवटा मार्गहरूमा कृष्णभावना नै उत्तम मार्ग हो किनभने यसमा दार्शनिक विधिद्वारा इन्द्रियहरूलाई शुद्धीकरण गरिराख्नु पर्दैन । कृष्णभावना स्वयंमा नै एउटा शुद्धीकरण प्रक्रिया हो । यो भक्तिसेवा भगवत्प्राप्तिको प्रत्यक्ष विधि हो , सँगसँगै यो सजिलो पनि छ र दिव्य पनि छ । '''''न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्य पुरुषोऽश्नुते ।''''' '''''न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥४ ॥''''' ==बाहिरी कडीहरू== {{wikiquote|गीता}} {{wikibooks |श्रीमद्भगवद्गीता|गीता}} ==यो पनि हेर्नुस== {{हिन्दू धर्म}} [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] [[श्रेणी:हिन्दु दर्शन]] *[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] i50quf0m0nwsnt1ejaycsjwctnsw1lq 1394695 1394694 2026-11-06T13:20:54Z NeoEditor 77577 /* भगवद्गीताको भाष्य */ 1394695 wikitext text/x-wiki {{ज्ञानबाकस/हिन्दूग्रन्थ | मूल शीर्षक = श्रीमद्भगवद गीता | तस्वीर = Krishna and Arjun on the chariot, Mahabharata, 18th-19th century, India.jpg | तस्वीर आकार = 200px | तस्वीर शीर्षक = धनुर्धर अर्जुन र कृष्ण | उपशीर्षक = | खण्डप्रकार = अध्यायात्मक | संख्या = १८ | लिखितप्रकार = पद्यात्मक प्रश्नोत्तर | संख्यामा = ७०० | भाषा = [[संस्कृत]] | लेखक = [[व्यास (ऋषि)|वेद व्यास]] | रचयिता = | विषय = भक्ति वैराग्य | देवता = [[कृष्ण]];[[सञ्जय]]; [[धृतराष्ट्र]] | प्रयोजन = ज्ञानात्मक हिन्दूग्रन्थ }} '''श्रीमद्भगवद गीता ([[संस्कृत]]:[[:sa:श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद्भगवद्गीता]]) वा '''श्रीमद्भागवत गीता हिन्दू धर्मका पवित्रतम ग्रन्थहरू मध्ये एक हो । यो ऐतिहासिक हिन्दूग्रन्थ [[महाभारत]]को [[भीष्म पर्व]]बाट लिइएको एक सानो ग्रन्थ हो । यसमा १८ अध्याय छन् । यसलाई [[श्रीमद्भगवद गीता|मोक्षशास्त्र]] पनि भनिन्छ । {{हिन्दूत्व}} ==संक्षिप्त विवरण== '''श्रीमद्भगवद्गीता''' (संस्कृत: श्रीमद्भगवद्गीता) वा मात्र '''गीता''', [[महाभारत]] महाकाव्य क [[भीष्मपर्व]] अन्तर्गत पर्ने एक दार्शनिक-आध्यात्मिक संवाद हो।<ref name="Brockington">John Brockington, ''The Sanskrit Epics'', Brill, 1998, पृ॰ १५६.</ref>आज भन्दा अनुमानत: ५००० वर्ष पूर्व अर्थात कलियुगको आरम्भमा कुरुक्षेत्र नामको युद्ध भूमिमा [[कृष्ण]]ले श्रीमद्भगवतगीताको उपदेश [[अर्जुन]]लाई दिएका थिए । यसमा [[कृष्ण]] र [[अर्जुन]] बीच युद्ध शुरु हुनु भन्दा ठीक पहिला भएका संवाद छन्। <ref name="Zaehner">R. C. Zaehner, ''The Bhagavad-Gita'', Oxford University Press, 1969, पृ॰ १.</ref>गीता लाई [[उपनिषद्|उपनिषदहरु]] र [[ब्रह्मसूत्र]] को साथै [[प्रस्थानत्रयी]] को रूपमा समेत लिने गरिन्छ।परम्परा अनुसार यसलाई “उपनिषदहरुको दुध” भनिएको छ।<ref name="Flood">Gavin Flood, ''An Introduction to Hinduism'', Cambridge University Press, 1996, पृ॰ १२४.</ref> गीता केवल युद्ध-विषयको उपदेश भने हैन; यसमा एकेश्वरवाद कर्मयोग, ज्ञानयोग, भक्तियोग, ध्यान, स्वधर्म, आत्मा को अमरता, निष्काम कर्म, समत्व र मोक्ष जस्ता विषयहरू माथि चर्चा गरिएको छ।<ref name="Radhakrishnan">S. Radhakrishnan, ''The Bhagavadgita'', HarperCollins, 1948, पृ॰ १२.</ref> गीता को १८ अध्याय मा ७०० पद्यात्मक संस्कृत श्लोक छन्, जसमा श्रीकृष्ण ले ५७४, अर्जुन ले ८५, संजय ले ४० र धृतराष्ट्र ले १ श्लोक भनेका छन्।<ref name="Sharma">गिरिधर शर्मा चतुर्वेदी, ''गीता प्रवचन भाष्य'', पृ॰ २३.</ref>यसमा अनुष्टुप छन्दको अधिक प्रयोग भएको छ । स्तुति आदि पद्यमा अन्य छन्दको पनि प्रयोग गरिएको छ। यसको प्रथम अध्यायमा अर्जुनले खेद व्यक्त गरेको हुनाले अर्जुन विषादयोग अध्याय भनिएको छ । यस्तै प्रकारले अर्जुन र कृष्णको संवाद अनुसार अन्य अध्यायको पनि नाम राखिएको छ। यसमा अनित्य देह/शरीर भन्दा पनि नित्य [[आत्मा]]को निरूपण गरिएको छ जस कारण यसलाई मोक्ष ग्रन्थ भनेर चिनिन्छ । ==पृष्ठभूमि== [[File:Bhagvad Gita.jpg|thumb|right|200px|गीता उपदेश]] श्रीमद्भगवद्गीताको पृष्ठभूमि महाभारतको युद्ध नै हो । जस्तो प्रकारले एउटा सामान्य मानिस आफ्नो जिवनको समस्यादेखि डराएर निरास भएर आफ्नो कर्तव्य देखि विमुख हुन्छ र त्यसदेखि भाग्छ । त्यस्तै प्रकारले महाभारत युद्धको महानायक अर्जुन आफ्नो अगाडि आईपरेको समस्यादेखि डराएर आफ्नो क्षेत्रिय धर्मदेखि विमुख भए। यो समस्या हर व्यक्तिलाई आइपर्ने समस्या हो । यसलाई प्राचीन ऋषिमुनिहरुद्वारा गहन विचार गरेर जून ज्ञान प्राप्त गरे त्यसलाई वेद भनियो । त्यही वेदको अंतिम भागलाई उपनिषद भनिन्छ । मनुष्य जीवनको विशेषता मनुष्यमा रहेको बौद्धिक क्षमता नै हो र उपनिषदमा निहित भएको ज्ञान मनुष्यको उच्चतम अवस्था हो यसबाट मनुष्य आफ्नो बुद्धिको सीमा भन्दा परको अवस्थालाई प्राप्त गर्छ त्यहि ज्ञानलाई औपनिषदिय ज्ञान भनिन्छ त्यही ज्ञानलाई सामान्य अर्थात उपनिषदको कठिन अर्थलाई सामान्यरूपले दर्शाउन वेद व्यासले भगवद्गीता संक्षिप्त रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । === कर्म र शरणागति (श्लोक 18.57–18.58) === श्रीमद्भगवद्गीता काे 18औँ अध्याय (मोक्षसंन्यासयोग) को 57 औँ र 58 औँ श्लोक मा 'चेतसा' (बुद्धि योग द्वारा कर्म को अर्पण) र 'मत्परः' (परमात्मा लाई नै परम गति मान्नु) को अवधारणा लाई विस्तारमा सम्झाइएको छ ।<ref>''श्रीमद्भगवद्गीता (तत्वविवेचनी टीका)'', गीता प्रेस, गोरखपुर।</ref> यी श्लोक लाई हिंदू धर्मशास्त्र र वेदांत दर्शन अन्तर्गत 'शरणागति' (पूर्ण समर्पण) को सिद्धांत को मुख्य आधार मान्ने गरिन्छ।<ref>स्वामी गंभीरानंद (अनुवादक), ''भगवद गीता: शंकराचार्य के भाष्य सहित'', अद्वैत आश्रम।</ref> • '''दैवीय कृपा (प्रसाद) को भूमिका:''' यी श्लोकहरूमा 'मत्प्रसादात्' (मेरो कृपा ले) माथि विशेष जोड दिइएको छ , जसले यो दर्शाउँछ कि जीवन को सम्पूर्ण बन्धनहरु र सांसारिक बाधाहरूबाट पार पाउन को लागि व्यक्तिगत पुरुषार्थ को साथै आध्यात्मिक समर्पण पनि आवश्यक हुन्छ। • '''अहंकार (अहंभाव) को निषेध:''' यस दर्शनमा परमात्मा माथि आश्रित हुनु र अहंकार बाट प्रेरित भएर कर्म गर्नु को बीच रहेको भेदलाई स्पष्ट पारिएको छ। दार्शनिक दृष्टिकोण को अनुसार, व्यक्ति को अहंकार नै उसको आंतरिक शांति र मोक्ष (परम मुक्ति) को मार्ग मा सबै भन्दा ठूलो बाधा हो। {{TOC limit|3}} ==भाष्य== भाष धातुदेखि ण्यत् प्रत्यय हुदा भाष्य शब्द सिद्ध हुन्छ । यसको सामान्य अर्थ भन्न योग्य भाष्य हुन्छ । कुनै पनि शास्त्रको विस्तृत ब्याख्या गरेर तात्पर्य वा अर्थ निकाल्नु (भन्नु)लाई भाष्य भनिन्छ । संस्कृतका प्राय जसो महत्त्वपूर्ण ग्रन्थहरू विद्वान् आचार्यहरूद्वारा भाष्य गरिएका छन् । जस्तै [[पाणिनि]]द्वारा विरचित [[अष्टाध्यायी]]को [[पतञ्जलि]]ले भाष्य गरेर महाभाष्य नाम दिएका थिए । ===भगवद्गीताको भाष्य=== दार्शनिक परम्परामा कुनै पनि नया दर्शनको अथवा कुनै पनि दर्शनलाई नया स्वरुपले शक्तिशाली बनाउनको लागि जो तीन ग्रन्थमा आफ्नो दृष्टिकोण स्पष्ट गर्नु पर्थ्यो भाष्य लेखेर त्यसमा भगवद् गीता पनि एक हो । अरु दुई हुन-[[उपनिषद्]] तथा [[ब्रह्मसूत्र]] । {{cn}} * गीताभाष्य-[[शङ्कराचार्य|आदि शंकराचार्य]] * गीताभाष्य- [[रामानुजाचार्य]] ==गीता सार== * किन व्यर्थ चिन्ता गर्छौ ? कोदेखि व्यर्थै डराउदछौ ? तिमीलाई कसले मार्छ ? * आत्मा न जन्म लिन्छ न मर्छ । * जे भयो, त्यो राम्रो भयो । जे हुँदैछ, त्यो राम्रै हुँदैछ । जे हुनेछ, त्यो पनि राम्रै हुनेछ । * तिमी भूतकालको पश्चताप नगर, भविष्यको पनि चिन्ता नगर । वर्तमान चलिरहेको छ । * तिम्रो के गएको छ र तिमी रुन्छौ ? तिमीले के लिएर आएका थियौ र तिमीले हरायौ ? * तिमीले के पैदा गरेका थियौ र नाश भयो ? * तिमीले केही लिएर आएका थिएनौ । जे पायौ, यहीँबाट पायौ । जति दियौ, यहीं नै दियौ । खालि हात आएका थियौ, खालि हात नै गयौ, जे आज तिम्रो छ,त्यो हिजो अरु कसैको थियो, भोलि अरु कसैको हुनेछ । * तिमी यसलाई आफ्नो सम्झेर मग्न भैरहेका छौ । यहीं खुसी नै तिम्रो दुःखको मूल कारण हो । * परिवर्तन संसारको नियम हो । जसलाई तिमी मृत्यु सम्झन्छौ, त्यही जीवन हो । * एक क्षणमै तिमी करोडपति बन्दछौ, दोश्रो क्षणमा तिमी दरिद्र बन्दछौ । * मेरो, तिम्रो, सानो, ठूलो, आफ्नो, अर्काको भन्ने मनबाट हटाइदेऊ, अनि सबै तिम्रो हो, तिमी सबैका हौ । तिमी आफू आफै भगवान्मा अर्पित हौ । * यही नै सबभन्दा ठूलो सहारा हो । * जसले ईश्वरको सहारालाई जान्दछ, त्यो डर, चिन्ता, शोकबाट सधैंका लागि मुक्त हुन्छ ।मान्छे जन्मिन्छ केहि समय यहि रहन्छ र मर्छ।त्यसैले तिमी आसक्ती रहित भएर काम गर जसले गर्दा तिमी बन्धनबाट मुक्त हुनेछौ। * तिमीले जे गर्दछौ, त्यो भगवानलाई अर्पण गर्दै जाऊ। * यसो गर्नाले तिमीले सधैंभरि जीवन मुक्त भएको आनन्द अनुभव गर्नेछौ । == अध्याय १ == === [[सञ्जय]] उवाच - === हे राजन! पाण्डुका छोराहरूले गरेको सैनिक मोर्चा देखेर राजा [[दुर्योधन]] आफ्ना गुरुका नजिक गएर यसरी भने। "हे गुरु! हे आचार्य ! हजुरको बुद्धिमान शिष्य [[द्रुपद (महाभारत)|द्रुपद]]को छोराले ब्यबस्थित गरेको पाण्डवहरूको विशाल सैन्यशक्तिलाई एक पटक हेर्नुहोस। यहाँ यो पाण्डवसेनामा भीम र अर्जुन समानका लडाइँ गर्ने महारथी युयुधान, [[बिराट राजा|बिराट]], तथा [[द्रुपद (महाभारत)|द्रुपद]] जस्ता अनेक वीर धनुर्धारीहरु छन् । महान वीरहरु तथा धृष्टकेतु, चेकितान, [[कशिराज]], पुरुजित, कुन्तिभोज र शैब्री जस्ता शक्तिशाली योद्धाहरु पनि त्यहाँ रहेका छन। त्यहाँ पराक्रमी युधामन्यु, अत्यन्त शक्तिशाली उत्तमौजा, [[सुभद्रा]]को छोरा र [[द्रौपदी]]का छोराहरु छन् ।यी सबै योद्धाहरु महारथी हुन् । हे ब्राह्मण श्रेष्ठ ! तपाईँको जानकारीको लागि म सैनिकहरूको सञ्चालनमा विशेष दक्ष मेरा सेनापतिहरुका बारेमा पनि केही भन्छु । मेरा सैनिकहरूमा सदा-सर्वदा विजयी हुने - हजुर स्वयं , [[भीष्म]], कर्ण, कृपाचार्य, [[आश्वत्थामा]], विकर्ण र [[सोमदत्त]]का छोरा [[भुरिश्रवा]] आदि हुनुहुन्छ । मेरा लागि आफ्नो ज्यान पनि दिन तयार हुने त्यस्ता वीरहरु पनि छन् । ती सबै अनेक प्रकारका हतियारहरुद्वारा सुसज्जित छन् र युद्ध बिद्यामा पारङ्गत पनि छन् । हाम्रो शक्ति नाप्न नसकिने छ र हामी पुर्णरूपमा भीष्म - पितामहद्वारा संरक्षित छौँ भने भीमद्वारा सावधानीपुर्वक संरक्षित पाण्डवहरूको शक्ति सीमित छ। तपाईँहरु सबैले यो सैन्यव्युहमा आफ्नो ठाउँ वा मोर्चामा रहेर सबैतिरबाट पितामह [[भीष्म]]लाई सहयता पुर्याउनुपर्दछ।" [[कुरुवंश]]का अत्यन्त प्रतापी बयोवृद्ध तथा योद्धाहरुका पितामह भीष्मले दुर्योधनलाई आनन्द दिने आफ्नो शङ्ख सिंह गर्जे जस्तै गरी अत्यन्त उच्च स्वरले बजाउनुभयो। त्यसपछि शङ्खहरु, ढोलहरु, सीङहरु, नगराहरु, तुरहीहरु सबै अचानक बज्न थाले र यो सबैको संयुक्त स्वर अत्यन्त भयङ्कर सुनियो। त्यसपछि सेता घोडाहरु नारिएको विशाल रथमा विराजमान भएर कृष्ण र अर्जुनले आफ्ना दिव्री शङ्खहरु बजाए। हृषीकेश([[कृष्ण]]) ले पाञ्चजन्य शङ्ख बजाउनुभयो, अर्जुनले देवदत्त शङ्ख बजाए र असाधारण काॠ गर्न धेरै भोजन गर्ने भीमले पनि पौण्ड्र शङ्ख बजाए। हे राजन ! कुन्तीका छोरा [[युधिष्ठिर]]ले अनन्तविजय शङ्ख बजाए अनि [[नकुल|नहकुल]] र [[सहदेव]]ले सुघोष र मणिपुष्पक शङ्खहरु बजाए।महान धनुर्धारी काशीराज, महान योद्धा शिखण्डी , धृष्टद्धुम्न , विराट, अजेय [[सात्यिकी]], द्रुपद, द्रौपदीका छोराहरु र सुभद्राका बलवान छोरा यी सबैले अलग अलग आफ्ना शङ्खहरु बजाए। विभिन्न किसिमका [[शङ्ख]]हरु बज्दा भएको त्यो कोलाहलपूर्ण आवाजले आकाश र पृथ्वीलाई गुञ्जायमान तुल्याउँदै धृतरास्ट्रका छोराहरूको हृदय चिर्न थाल्यो। त्यसपछि हे राजन ! हनुमानको चित्र अंकित झण्डा भएको रथमा बसेर पाण्डुपुत्र अर्जुनले आफ्नो धनु उठाएर वाण वर्षाउनै लागेका समयमा धृतरास्ट्रका छोराहरूलाई सैनिक व्युहमा देखेर भगवान कृष्णलाई यी वाक्यहरु भने। === अर्जुन उवाच- === हे अच्युत ! कृपा गरेर यो मेरो रथ दुवै सेनाहरुका बीचमा लगेर अड्याउनु होस् ।त्यहाँ यो सङ्घर्षको मैदानमा युद्ध गर्ने इच्छा लिएर जम्मा भएका, को कोसँग मैले शस्त्रास्त्रहरूको परीक्षामा प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्दछ, हेर्नसँकू। धृतराष्ट्रको खराब बुद्धि भएको छोरो दुर्योधनलाई प्रसन्न पार्नका लागि जो यिनीहरु यहाँ लडाइँ गर्न आएका छन् , तिनलाई म हेर्न चहान्छु। दुवै पक्षका सैनिकहरुका बीचमा उभिएर हेर्दा अर्जुनले त्यहाँ आफ्ना बुवाहरु, हजुरबुवाहरु, गुरुहरु, मामाहरु, दाइभाइहरू, छोराहरु, ससुराहरु र शुभचिन्तकहरुलाइ देखे। विभिन्न वर्गका यी साथी सम्बन्धीहरूलाई युद्धभुमिमा देखेपछी कुन्तिपुत्र अर्जुन करुणाले अभिभूत भएर यसरी भन्न थाले। === अर्जुन उवाच === हे कृष्ण ! लडाइँ गर्नका लागि मेरा अगाडि उपस्थित भएका मेरा यी आफ्नै साथी सम्बन्धीहरूलाई देखेर मेरो शरीर कामिरहेको छ र मेरो मुख सुकिरहेको छ। मेरो सम्पूर्ण शरीरमा कम्प भैरहेको छ, शरीरमा रोमाञ्च भइरहेको छ ( रौहरु ठडिइरहेका छन् ) , मेरो गाण्डीव धनु मेरो हातबाट चिप्लिदै छ र मेरो छाला पोलिरहेछ। हे केशव! अब यहाँ  धेरै समय उभिने सामर्थ्य पनि ममा छैन ।मैले आफैंलाई बिर्सिदैछु, मेरो मन घुमिरहेको छ, म त केवल अमङ्गल ( अशुभ) मात्रै देखिरहेको छु। हे कृष्ण ! युद्धमा आफ्ना नाता सम्बन्धीहरूलाई मारेर न म आफ्नो कुनै कल्याण देख्छु न त जितेपछी पाइने राज्री र राज्यसुखको इच्छा नै ममा छ। हे गोबिन्द! जसका लागि हामीलाई राज्य , भोग र सुखहरु चाहिएको हो तिनिहरु नै आफ्नो प्राण र धनको आशा मारेर लडाइँ गर्न युद्धभुमिमा उभिएका छन् भने त्यो राज्य , त्यो भोग र त्यो जीवन समेतले हामीलाई के लाभ भयो? त्यसैले हे मधुसूदन ! मलाई विजय पनि चाहिएन , राज्री र सुख पनि चाहिएन। गुरुहरु , हजुरबाहरु , बुबाहरु , छोराहरु , नातिहरु , मामाहरु , साला - जेठानहरु , ससुराहरु र अन्य सम्बन्धीजनहरु साराका सारा युद्ध गर्न मेरा अगाडि उभिएका छन् । पृथ्वीको राज्यको के कुरा स्वर्ग , मर्त्य , र पाताल यी तिनै लोकको राज्य पाए पनि म यिनीहरूलाई मार्न चाहन्न। यिनीहरूले नै मलाई मार्दछन् भने मारुन । यी धृतराष्ट्रका छोराहरूलाई मारेर हामीलाई के आनन्द होला र ? यस्ता आततायीहरूलाई मार्यौ भने हामीलाई पाप लाग्नेछ, त्यसैले धृतराष्ट्रका छोराहरु र हाम्रा मित्रहरूलाई मार्नु हाम्रा लागि उचित छैन। हे माधव ! यी आफन्तहरूलाई हामीलाई के लाभ होला र , के सुख होला र ? हे जनार्दन ! यी मानिसहरूको बुद्धि लोभले गर्दा भ्रस्ट भएको छ।यिनीहरु आफ्ना परिवारलाई मार्ने र मित्रहरूसँग झगडा गर्ने कुरामा पनि कुनै दोष देख्दैनन्  । तर कुलको विनाशमा ठूलो अपराध देख्ने हमीहरु किन यी पापपूर्ण कार्यमा संलग्न भइरहने ? वंशको विनाशसँगै शाश्वत कुलपरम्परा पनि नाश हुन जान्छ र यसरी बाँकी रहेको परिवार पनि अधर्ममा संलग्न हुनपुग्दछ। हे कृष्ण ! कुलमा अधर्म बड्न शुरु भए पछि कुलका स्त्रीहरु दूषित हुन पुग्दछन् र यसरी स्त्रीहरु आफ्नो सतीत्वबाट पतीत भएपछी हे वृष्णिवंशी कृष्ण ! नचाहिएका सन्तानहरु उत्पन्न हुन्छन् । [[वर्णशङ्कर|वर्णसङ्कर]] सन्तानहरूको वृद्धिबाट परिवारलाई र पारिवारिक परम्परा दुवैलाई नाश गर्ने दुवै प्रकारका कुलघातीहरु  नरकमा पर्दछन् । यस्ता कुलघातीहरूका  पितृहरू पनि श्राद्ध तर्पण जस्ता पितृकार्यको लोप हुनाले नरकमा खस्दछन् । आफ्ना कुलपरम्परालाई नाश गर्ने व्यक्तिहरूको कुकृत्यबाट वर्णसङ्कर सन्ततिहरु उत्पन्न हुन्छन् र तिनका दुष्कृत्यहरूबाट सबै प्रकारका सामुदायिक योजनाहरु तथा पारिवारिक कल्याणका कार्यहरु समेत नष्ट हुन पुग्दछन् । हे जनार्दन ! कुलधर्मलाई विनाश गर्नेहरु सधैँभरी नरकमै बाँस गर्दछन् भन्ने कुरा मैले गुरुपरम्पराबाट सुनेको छु। ओहो ! कति आश्चर्यको कुरा हो, हामी राज्यको सुख भोग्ने लोभमा परेर आफ्नै आफन्तहरूलाई मार्न तयार भएर ठूलो पापकर्म गर्न खोजिरहेका छौँ। हातमा शस्त्र लिएका [[धृतराष्ट्र|धृतरास्ट्र]]का छोराहरूले हतियार नलिएको र युद्ध मैदानमा कुनै प्रतिरोध पनि नगर्ने मलाई मार्छन भने मारुन।मेरा लागि त्यो श्रेयस्कर हुनेछ। === सञ्जय उवाच === युद्धभुमिमा अर्जुनले यिनै कुरा भनेर आफ्नो वाणसहितको धनु एकातिर पन्छाएर मनमा शोक सन्तप्त हुँदै फेरि रथमा गएर बसे। == अध्याय २ == === [[सञ्जय]] उवाच === करुणाले भरिएका, शोकले व्याकुल भएका र आँखाभरी आँसु लिएका अर्जुनलाई देखेर मधुसूदन कृष्णले यी वाक्यहरु भन्नुभयो ।। १ ।। === भगवान उवाच === प्रिय अर्जुन! तिमीमा यी खिन्नताहरु कसरी आए ? जीवनको मुल्य बुझ्ने मानिसका लागि यी कुराहरु सुहाउँदैन । यसबाट न स्वर्गीय लोकहरूको प्राप्ति हुन्छ न राम्रो कीर्ति नै रहन्छ। ।। २ ।। हे पार्थ ! नामर्द नबन , तिमी जस्तो वीरलाई यो शोभा दिंदैन। हे शत्रु दमनकर्ता ! हृदयको क्षुद्र दुर्बलतालाई त्यागेर युद्ध गर्न उठ ।। ३ ।। === [[अर्जुन]] उवाच === हे शत्रुहन्ता , हे मधुसूदन ! मैले कसरी युद्धभुमिमा भीष्म र द्रोण जस्ता पूजनीय व्यक्तिहरूमाथि वाणले प्रतिप्रहार गरूँ। ।। ४ ।। ठूला महानुभाव गुरुजनहरूलाई मार्नुभन्दा बरु यो संसारमा भीख मागेर बाँच्नु राम्रो हो। सांसारिक लाभका इच्छुक भए पनि उनीहरू मेरा गुरुहरु हुन् ।यदि उनीहरू मारिन्छन् भने हामीले भोग गर्ने हरेक वस्तु रगतले मुछिएको रक्तरञ्जित हुनेछ। ।। ५ ।। हामीले उनीहरूलाई जिते राम्रो हुने कि उनीहरूले हामीलाई जिते राम्रो हुने , यो पनि हामीलाई थाहा छैन। हामी जुन धृतराष्ट्रका छोराहरूलाई मार्न चाहँदैनौँ तिनीहरु नै अहिले हाम्रा अगाडि युद्धभुमिमा उभिइरहेका छन् । ।। ६ ।। अहिले विवेकको दुर्बलताले गर्दा मैले मेरो कर्तव्य के हो भन्ने निश्चित गर्न सकिरहेको छैन र म आफ्नो सम्पूर्ण धैॠ पनि गुमाउँदैछु।यस्तो अवस्थामा मैले हजुरसँग सोधिरहेको छु मेरालागि सबैभन्दा राम्रो के गर्दा हुन्छ, त्यही भन्नुहोस् ।म हजुरकै शिष्य हुँ र हजुरकै शरणमा आएको छु, अत: कृपा गरेर मलाई समुचित उपदेश दिनुहोस् । ।। ७ ।। मेरा इन्द्रियहरूलाई सुकाउने यो शोक हटाउने कुनै उपाय म देख्दिन । स्वर्गमा देवताहरु जस्तै यो पृथ्विमा संसारभरिको निष्कण्टक र धन - धान्यपूर्ण राज्री पाए पनि म यो शोकलाई हटाउन सक्दिन। ।। ८।। === सञ्जय उवाच === यति भनेपछी शत्रुहरूलाई दमन गर्ने अर्जुनले कृष्णसँग " गोविन्द ! म लडाइँ गर्दिन " भने र चुप लागेर बसे। हे भरतवंशी ! त्यस समय दुवैतर्फका सैनिकहरुका बीचमा शोकमग्न भएका अर्जुनलाई कृष्णले हाँस्दै यी शब्दहरु भन्नुभयो। === श्रीभगवानुवाच === तिमी कुरा विद्वानका जस्ता गर्छौ तर जसका लागि शोक गर्नु आवश्यक नै छैन त्यसैका लागि शोक गरिरहेछौ। पण्डितजनहरु न जिउँदाका लागि शोक गर्दछन् न मरेकाका लागि नै शोक गर्दछन् । योभन्दा अघि पनि म नभएको , तिमी नभएको र यी राजाहरु नभएको कुनै समय थिएन र पछि भविस्यमा पनि हामी सबैको अस्तित्व नभएको कुनै समय हुने छैन। जसरी यो शरीरधारी आत्मा निरन्तर बाल्यावस्थाबाट युवावस्थामा र युवावस्थाबाट वृद्धावस्थातिर परिवर्तन भइरहन्छ, त्यसैगरी यो आत्मा एउटा शरीरको मृत्युपछी अर्को शरीरमा स्थानान्तरित हुने गर्दछ। यस किसिमको परिवर्तनलाई देखेर धीर पुरुषहरू मोहित हुदैनन् । हे कुन्तीपुत्र ! दु:ख र सुख भन्ने कुरा कालक्रममा आउने र जाने जाडो र गर्मी ॠतु जस्ता अस्थायी विषय हुन् र यी इन्द्रियबोध्बाट उत्पन्न हुन्छन् , अत: हे भरतवंशी अर्जुन ! यस्ता कुरालाई मानिसले विचलित नभैकन सहन गर्न सिक्नुपर्छ। हे पुरुष श्रेष्ठ अर्जुन ! जुन व्यक्ति सुख र दु:खबाट विचलित हुँदैन र दुवै अवस्थामा समान रहन्छ त्यो व्यक्ति निश्चय नै मुक्ती पाउन योग्री हुन्छ। असत् वस्तुको कुनै चिरस्थायित्व छैन र सत् वस्तुको कुनै परिवर्तन नै हुँदैन। आत्मा र शरीर यी दुवैका प्रकृतिको अध्ययन गरेर तत्वदर्शीहरूले यस्तो निष्कर्ष निकाले। जो सम्पूर्ण शरीरहरूमा व्याप्त छ त्यसैलाई तिमिले अविनाशी सम्झनु पर्दछ।यो अव्यय आत्मालाई कसैले पनि नष्न गर्न सक्दैन। अविनाशी, अपरिमेय र शाश्वत जीवात्माको भौतिक शरीर नाशवान छ, त्यसैले हे भरतवंशी अर्जुन तिमी युद्ध गर। जसले यो जीवात्मालाई मार्ने ठान्दछ र जसले यसलाई मर्नेवाला ठान्दछ, ती दुबै अज्ञानी हुन्। यो आत्मा न मर्दछ न मारिन्छ। आत्माका लागि न कहिल्यै जन्म छ न मृत्यु ।आत्मा कहिल्यै जन्मिएन, जन्मिदैन र जन्मिनेछैन। ऊ अजन्मा छ, नित्री छ, शाश्वत छ, र पुरातन छ। शरीर मर्दा पनि ऊ मर्दैन। हे पार्थ जसले यो आत्मा अविनाशी छ, अजन्मा छ र अव्यय छ भन्ने जान्दछ त्यसले कसरी कसैलाई मार्ला वा मार्न लगाउन सक्ला ? जसरी मानिसले पुराना वस्त्रहरु त्यागेर नयाँ वस्त्र धारण गर्छ, त्यसै गरी आत्माले पनि पुराना र काम नलाग्ने शरीर त्यागेर नयाँ भौतिक शरीर धारण गर्दछ। <poem> '''''नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावक: ।''''' '''''न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुत : ।।'''''</poem> यो आत्मालाई न कहिल्यै कुनै हतियारले टुक्र्याउन सकिन्छ न आगोले डढाउन सकिन्छ, न पानीले भिजाउन सकिन्छ न हावाद्वारा नै सुकाउन सकिन्छ ।। २३ ।। यो व्यस्टी आत्मा कहिल्यै नफुट्ने, नडढ्ने , नभिज्ने र नसुक्ने खालको हुन्छ।यी आत्मा सधैं रहिरहन्छ, सर्वव्यापक छ, अपरिवर्तनशील छ, अचल छ र सर्वदा एकैनासको छ। यो आत्मालाई अव्यक्त , अचिन्त्य र अपरिवर्तनीय भनिन्छ। यो कुरा बुझेर पनि तिमीले शरीरका लागि शोक गर्नु हुँदैन । यदि तिमिले आत्मालाई सधैं जन्मिइरहने र सधैं मरिरहने ठान्छौ भने पनि हे महाबाहु! तिमीले यसका लागि शोक गर्नु पर्ने कुनै कारण छैन। जो जन्मिएको छ, त्यो अवश्यै मर्छ र मरेपछी फेरि अवश्री जन्मिन्छ,अत: आफ्नो नगरिनहुने कर्तव्यको पालन तिमीले गर्नैपर्दछ र यसमा शोक गर्नुहुँदैन। जन्मिनुभन्दा अगाडि सबै जीवहरु अव्यक्त अवस्थामा हुन्छन् ,जन्मेर नमरुन्जेल्को मध्य अवस्थामा तिनीहरु व्यक्त हुन्छन् र मरेपछी फेरि अव्यक्त नै हुन्छन् अत: यसमा शोक गर्नुपर्ने के आवश्यकता छ ? हे भरतवंशी अर्जुन ! शरीरमा रहने शरीरका स्वामीलाई कहिल्यै मार्न सकिँदैन त्यसैले कुनै पनि जीवात्माका लागि तिमीले शोक गर्नु पर्दैन ।। ३०।। एउटा क्षेत्रीयले गर्नु पर्ने विशिष्ट कर्तव्यलाई विचार गरेर, धर्मका लागि युद्ध गर्नु भन्दा राम्रो कुनै कार्य छैन भन्ने कुरा तिमिले बुझ्नुपर्दछ र यस्ता कार्य गर्न तिमीले कुनै सङ्कोच मान्नु हुँदैन ।। ३१।। हे पार्थ ! स्वतः प्राप्त हुन आएको, स्वर्गको खुलेको ढोका जस्तो यस्तो युद्धको अवसर अत्यन्त सुखी र भाग्यशाली क्षत्रियहरुले मात्र प्राप्त गर्दछन् ।।३२।। यदि केही गरेर तिमीले युद्धरुपी धार्मिक कर्तव्य पूरा नगरे, तिमिलाई आफ्नो कर्तव्य पूरा नगरेको पाप लाग्ने छ र तिमीले योद्धाका रुपमा पाएको यस पनि गुमाउने छौ ।।३३।। मानिसले सधै तिम्रो अपयसको वर्णन गर्नेछन् । एउटा सम्मानित व्यक्तिका लागि अपयस भन्ने कुरा मृत्यु भन्दा पनि बढ्ता कष्टकर हुन्छ ।। ३४।। जुन जुन महारथीहरूले तिम्रो नाम र इज्जतलाई अत्यन्त आदर गरेका छन् , तिनैले तिमीलाई युद्धबाट डराएर भागेको ठानेर तिमीलाई तुच्छ मान्नेछन् । ।। ३५।। तिम्रा शत्रुहरू तिम्रो पुरुषार्थको उपहास गर्दै अनेकौँ दुर्वचनहरू भनेर तिम्रो निन्दा गर्नेछन् , त्योभन्दा कष्टदायी कुरा तिम्रा लागि अरू के होला ? ।। ३६।। हे कुन्तीपुत्र ! यदि युद्धमा मारियौ भने तिमीले स्वर्गलोक पाउने छौ र यदि युद्ध नै तिमीले जित्यौ भने पृथ्वीको राज्य भोग्न पाउने छौ। त्यसैले तिमी दृढ सङ्कल्पका साथ उठ र युद्ध गर ।। ३७।। सुख-दुःख , लाभ- हानि , विजय- पराजयसम्बन्धी विचारै नगरी तिमी युद्धका लागि युद्ध गर, यसो गर्यौ भने तिमीलाई कुनै पाप लाग्ने छैन ।। ३८।। यसरी विश्लेषणात्मक अध्ययनद्वारा मैले तिमीलाई यो ज्ञानको वर्णन गरें। अब म निष्काम कर्मको व्याख्या गर्छु, सुन।हे पार्थ ! यदि तिमीले यही ज्ञानमा रहेर कर्म गर्यौ भने तिमीले आफूलाई कर्मबन्धनबाट मुक्त गर्न सक्दछौ ।। ३९।। यस प्रयासमा न कुनै हानी छ न बिध्न नै। यो मार्गमा गरिएको सानो प्रगतिले पनि व्यक्तिलाई अत्यन्त भयानक किसिमको भयबाट मुक्त गराइदिन्छ ।  ।।४०।। जो व्यक्ति यो मार्गमा लागेका छन् , जो आफ्नो लक्ष्यमा दृढ छन् तिनको उद्देश्य एउटै हुन्छ।हे कुरुनन्दन ! तर जो दृढप्रतिज्ञ छैनन् तिनीहरूको बुद्धि भने अनेक शाखाहरूमा विभाजित हुन्छ। ।। ४१।। अल्पज्ञानी व्यक्तिहरू वेदका आलङ्कारिक वचनहरुप्रती अति आसक्त हुन्छन् । त्यहाँ स्वर्ग प्राप्ति गराउने र राम्रो जन्म , शक्ति र यस्तै अन्य कुराहरू प्राप्त गराउने धेरै किसिमका सकाम कर्महरू बताइएका छन् । इन्द्रियभोग र सम्पन्न जीवनको चाहना राख्ने व्यक्तिहरू यो भन्दा ठूलो अरु केही छैन भन्ने गर्दछन् । ।। ४२-४३।। जसको मनमा इन्द्रियभोग र सांसारिक वैभवप्रती अत्याधिक आसक्त छ र जसलाई यस्ता वस्तुहरूले मोहित गर्दछ त्यस्ता व्यक्तिहरू भगवानको अटल भक्तिमा दृढ हुन सक्दैनन् । ।। ४४।। वेदमा मुख्री गरी प्रकृतिका तीन गुणहरूका सम्बन्धमा उल्लेख छ, त्यसैले हे अर्जुन ! तिमी यी तीन गुणभन्दा पर जाऊ। सम्पूर्ण द्धैतभावबाट मुक्त होऊ, समस्त लाभ र सुरक्षाका चिन्ताबाट पनि मुक्त होऊ र आत्मामा स्थित होऊ । ।। ४५।। जसरी एउटा सानो कुवाको काम विशाल जलाशयबाट तुरुन्त पूरा हुन्छ त्यसै गरी वेदका पछाडि रहेको प्रयोजन परम्ब्रह्मलाई जानेपछी स्वतः पूर्ण हुन्छ। ।। ४६।। <poem> '''''कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।''''' '''''मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोsस्त्वकर्मणि ।।४७।।'''''</poem> तिमीलाई आफ्नो निर्धारित कर्म गर्ने मात्र अधिकार छ, तर कर्मको फल पाउने नपाउने कुरा तिम्रो अधीनमा छैन।तिमीले आफूलाई कर्मफलको कारण पनि कहिल्यै नसोच र कर्तव्य गर्नबाट विमुख पनि कहिल्यै नहोऊ ।। ४७।। हे अर्जुन ! सफलता वा असफलताका सम्पूर्ण आसक्तिहरूलाई त्याग गरेर समभावमा रहेर आफ्नो कर्तव्री गर। यहि समभावलाई नै योग भनिन्छ। ।। ४८।। हे धनञ्जय ! भक्तिमय सेवाद्वारा सम्पूर्ण निन्दित कर्मबाट टाढा बस र त्यही सेवाभावमा रहेर भगवान् को शरणमा पर। आफ्ना सकाम कर्महरूको फल भोग्न चाहने कृपण हुन् , तुच्छ विचारका हुन् ।। ४९।। भगवदभक्तिमा लागेको मानिसले यहि जीवनमा नै आफूलाई राम्रा र नराम्रा दुवै कर्मबाट मुक्त गराउँदछ, त्यसैले तिमी भक्तियोग प्राप्त गर्ने प्रयत्न गर, किनभने सम्पूर्ण कर्ममा कुशलता नै योग हो।  ।।५०।। यसरी भगवानको भक्तिमा तल्लीन रहेर महर्षिहरू वा भक्तहरूले आफूलाई सांसारिक कर्मका प्रतिफलबाट मुक्त गर्दछन् र यसरी नै जन्म र मृत्युका चक्रबाट मुक्त भएर तिनीहरूले सम्पूर्ण दुःखभन्दा परको अवस्था ( भगवदधाम) प्राप्त गर्दछन् ।। ५१।। जब तिम्रो बुद्धिले मोहरूपी घना जङ्गललाई पार गर्नेछ, त्यस समय तिमी पहिल्यै सुनिसकिएका र सुन्नुपर्ने सबै कुराप्रती विरक्त हुनेछौ ।। ५२।। जब तिम्रो मन वेदका आलङ्कारिक भाषाबाट विचलित हुने छैन र आत्माको अनुभुतिमा एकाग्र भएर स्थिर रहने छ तब मात्र दिव्री चेतना प्राप्त गर्नेछौ।।। ५३।। === [[अर्जुन]] उवाच === हे केशव ! अध्यात्ममा लीन भएका व्यक्तिको पहिचान के हो ? ती कसरी बोल्दछन् ? तिनको भाषा कस्तू हुन्छ ? ती कसरी बस्दछन् , अनि कसरी हिड्दछन् ? ।। ५४।। === श्रीभगवानुवाच === हे पार्थ ! जब मानिसले मानसिक चिन्तनबाट इन्द्रियतृप्तिका लागि उठ्ने सबै किसिमका इच्छाहरूलाई त्यागिदिन्छ र त्यसरी पवित्र हुन पुगेको उसको मनले आफ्नै आत्मामा परम् सन्तुष्टि प्राप्त गर्न थाल्दछ अनि मात्र त्यस्तो व्यक्तिलाई पावन तथा दिव्री चेतनामा अवस्थित (स्थितप्रज्ञ ) मानिन्छ। ll ५५ll तीन तापहरुका बीचमा रहँदा पनि जसको मन विचलित हुँदैन , वा सुखमा हुँदा जसको मन प्रफुल्लित हुँदैन र जो डर, क्रोध र आसक्तिबाट मुक्त छ , त्यसैलाई स्थितप्रज्ञ सन्त भनिन्छ। ll५६ll यश भौतिक संसारमा जसले असल कुरा प्राप्त हुँदा हर्षित हुने र अशुभ कुरा आइपर्दा घृणा गर्ने गर्दैन, त्यही नै पूर्ण ज्ञानमा अवस्थित भएको व्यक्ती हो। ll५७ll जसरी कछुवाले आफ्ना अङ्गहरूलाई खुम्च्याएर खोल भित्र समेट्छ त्यसै गरी जसले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई तिनका विषयबाट खिच्दछ त्यही व्यक्ती नै दृढतापूर्वक पूर्ण चेतनामा स्थिर रहन्छ। ll५८ll कुनै देहधारी जीव इन्द्रियभोगबाट मुक्त भए पनि उसमा त्यसको वासना भने रहिरहन्छ तर यदि त्यो भन्दा उत्कृष्ट रसको संवाद उसले पायो भने विषयभोगको अभिरुचि समाप्त हुन्छ र ऊ कृष्णचेतनामा स्थिर हुन्छ । ll५९ll हे अर्जुन ! इन्द्रियहरु कति बलवान् र वेगवान छन् भने तिनीहरूलाई नियन्त्रण  गर्ने प्रयत्नशील विवेकी मानिसको मनलाई पनि तिनले बलपूर्वक हरण गरिदिन्छन् ।ll६०ll जुन व्यक्तिले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई पूर्णतया नियन्त्रणमा राखेर निग्रह गरेको छ र आफ्नो चेतनालाई ममा स्थिर गरेको छ, त्यही व्यक्ति स्थितप्रज्ञ भनिन्छ ll६१ll इन्द्रियका विषयहरुको चिन्तन गर्दा गर्दै मानिस तिनै विषयमा आसक्त हुन्छ, यस्तो आशक्तिबाट काम उत्पन्न हुन्छ र कामबाट क्रोध उत्पन्न हुन्छ ll६२ll क्रोधबाट पूर्ण मोह उत्पन्न हुन्छ, मोहबाट स्मरणशक्ति भ्रमित हुन्छ, स्मरणशक्ति भ्रमित भए पछि बुद्धि नाश हुन्छ, जव बुद्धि हराउँदछ, मानिस यो संसाररुपी कुवामा फेरि खस्दछ ।।६३।। तर सम्पूर्ण राग र द्वेषबाट मुक्त भएको र स्वतन्त्र नीति नियमहरूद्वारा आफ्ना इन्द्रियहरूलाई नियन्त्रण गर्न सक्ने व्यक्तिले भगवानको पूर्ण कृपा प्राप्त गर्न सक्दछ। ll६४ll यसरी कृष्णभावनामा सन्तुष्ट रहने व्यक्तिका लागि संसारका तीनै किसिमका भौतिक कष्टहरु धेरै टिक्दैनन्। यश किसिमको तृप्त चेतनामा रहने व्यक्तिको बुद्धि चाँडै नै स्थिर हुन्छ। ll६५ll जो व्यक्ति कृष्णभावनामा रहेर भगवानसँग जोडिएको छैन त्यो व्यक्तिको न बुद्धि नै दिब्य हुन सक्दछ न मन नै स्थिर हुनसक्दछ। अस्थिर मन भएका व्यक्तिले शान्ति प्राप्त गर्नु सम्भव छैन र शान्तिबिना सुख कसरी पाउन सकिन्छ र ? ll६६ll जसरी पानीमाथिको डुङ्गालाई शक्तिशाली हावाले हुत्याएर एकातिर पुर्याइदिन्छ त्यसै गरी विचरणशील इन्द्रियहरुमध्ये कुनै एकमा एकाग्र भएको मनले मानिसको बुद्धिलाई नै हरण गरिदिन्छ। ll६७ll त्यसैले हे महाबाहु ! जसका इन्द्रियहरु आफ्ना विषयबाट पूर्णत: हटेर नियन्त्रणमा आएका छन् त्यसैको बुद्धिलाई निसन्देह स्थिर बुद्धि मान्नुपर्दछ।ll६८ll जुन समयमा सबै जीवहरुका लागि रात्री हुन्छ, त्यसमा आत्मसंयमी पुरुष जागृत रहन्छन् र सबै जीवहरु जाग्ने समय आत्मदर्शी मुनिका लागि रात्री हुन्छ। ll६९ll जसरी सधैं परिपूर्ण र अचल रूपमा प्रतिष्ठित समुन्द्रमा नदीहरू प्रवेश गर्दछन् त्यसै गरी स्थिर चित्त भएका व्यक्तिका हृदयमा अनेक इच्छाहरु नित्य प्रवेश गर्दछन् र बिलाउँदछन्।त्यस्तै स्थिर व्यक्तिले माय्र शान्ती प्राप्त गर्दछन् तर विषयको इच्छा भएका व्यक्तिले त्यो शान्ति पाउँदैनन् । ।।७०।। जसले इन्द्रियतृप्तिका सबै चाहनाहरूलाई त्यागिदिएको छ, जो इच्छहरूबाट मुक्त छ, जसले सम्पूर्ण ममतालाई पनि त्यागिदिएको छ र अहंकारशून्री बनेको छ त्यही व्यक्तिले मात्र शान्ति प्राप्त गर्न सक्दछ। ।।७१।। यो आध्यात्मिक तथा ईश्वरीय जीवनको मार्ग हो जसलाई प्राप्त गरेपछी मानिस मोहित हुँदैन ।हे अर्जुन ! जीवनको अन्तिम अवस्थामा पनि यस्तो स्थितिमा पुग्ने मानिस भगवानको धाममा प्रवेश गर्नसक्दछ। ।।७२।। '''<big>अध्याय ३</big>''' <big>[[कर्मयोग]]</big> '''''ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन।''''' '''''तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥''''' अर्जुनले भने- हे जनार्दन ! हे कृष्ण ! हजुरका विचारमा यदि सकाम कर्मभन्दा बुद्धियोग नै ठूलो हो भने किन मलाई यो भयङ्कर युद्ध कार्यमा लगाउन चाहनुहुन्छ ? तात्पर्य : अघिल्लो अध्यायमा भगवान् श्रीकृष्णले आफ्ना घनिष्ट मित्र अर्जुनलाई संसारको शोकसागरबाट उद्धार गर्नका लागि आत्माको स्वरूपका सम्बन्धमा विस्तारपूर्वक व्याख्या गर्नुभएको छ र बुद्धियोग वा कृष्णभावना नै आत्मसाक्षात्कारको मार्ग हो भन्नुभएको छ । कहिलेकाहीँ गल्तीले कृष्णभावनालाई अकर्मण्यताका रूपमा पनि लिने गरिन्छ र यस्तो गलत बुझाइ भएको मानिस नामजपद्वारा पूर्णरूपले कृष्णभावनाभावित हुने उद्देश्यले एकान्त ठाउँमा गएर बस्ने पनि गर्दछन् । तर कृष्णभावनामृत दर्शनको राम्रो ज्ञान नपाईकन एकान्तमा गएर नामजप गर्नु ठीक होइन । यसो गर्दा अल्पज्ञ मानिसहरूबाट सस्तो पूजा वा प्रशंसा पाउन सकिन्छ तर आत्मोन्नति ठीकसँग हुँदैन । अर्जुनलाई पनि कृष्णभावना वा बुद्धियोग भनेको त सक्रिय जीवनबाट सन्यास लिएर एकान्त ठाउँमा गई तपस्या गर्ने अभ्यास हो भन्ने लागेको थियो । अर्को शब्दमा अर्जुन कृष्णभावनामा लाग्ने निहुँ पारेर चतुरतापूर्वक युद्धबाट बच्न चाहन्थे । तर निष्ठावान तथा इमानदार शिष्य भएका हुनाले उनले यो कुरा आफ्ना गुरु श्रीकृष्णका समक्ष राखे र उहाँसँग सबैभन्दा उत्तम कार्यविधिका बारेमा जिज्ञासा गरे । उनको त्यही जिज्ञासाको उत्तर दिदै श्रीकृष्णले यो तेस्रो अध्यायमा कर्मयोगको अर्थात् कृष्णभावनाभावित कर्मको विस्तृत व्याख्या गर्नुभएको छ । '''''व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।''''' '''''तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ २ ॥''''' हजुरका अनेक अर्थ लाग्ने उपदेशद्वारा मेरो बुद्धि अल्मलियो , त्यसैले निश्चित गरेर मलाई त्यही कुरा भन्नुहोस् जसबाट मेरो वास्तविक हित हुन्छ । तात्पर्य : अघिल्लो अध्यायमा भगवद्गीताको प्रस्तावनाका रूपमा साङ्ख्ययोग , बुद्धियोग अर्थात् बुद्धिद्वारा इन्द्रियनियन्त्रण , फलको चाहना नराखी कर्म गर्न र नव सिकारूको अवस्था जस्ता धेरै प्रकारका मार्गहरूको व्याख्या भएको थियो । यो सबै कुरा त्यहाँ अलि अव्यवस्थित किसिमले प्रस्तुत गरिएको थियो । यसलाई बुझ्न र तदनुसार कार्य गर्न अझ बढी व्यवस्थित किसिमको मार्गनिर्देशन हुनु आवश्यक थियो , त्यसैले अर्जुनले यो सन्देह हुने खालको विषयवस्तुलाई अझ स्पष्ट पार्न खोजे । यसो भएमा मात्र सर्वसाधारण मानिसले अपव्याख्यामा नपरी स्पष्ट कुरा बुझ्नसक्दछ । हुनत कृष्णले शब्दजालमा पारेर अर्जुनलाई अल्मल्याउन खोज्नुभएको होइन , तैपनि अर्जुनले जडतावश भनौं वा सक्रिय सेवावश भनौं कृष्णभावनाको प्रक्रियालाई बुझ्न सकेनन् । अर्को शब्दमा भन्ने हो भने अर्जुनले यी प्रश्नहरू सोधेर भगवद्गीताको रहस्यलाई गम्भीरतापूर्वक बुझ्न चाहने विद्यार्थीहरूलाई स्पष्ट मार्ग देखाइदिएका छन् । '''''लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।''''' '''''ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ३ ॥''''' भगवान्ले भन्नुभयो- हे निष्पाप अर्जुन ! मैले पहिल्यै भनिसकें आत्मसाक्षात्कार गर्न चाहने व्यक्तिहरू दुई प्रकारका हुन्छन् । एक प्रकारका ज्ञानीहरू हुन् जो अनुभवसिद्ध दार्शनिक चिन्तनद्वारा भगवान्लाई बुभन खोज्दछन् भने अर्का प्रकारका भक्तहरू भक्ति - सेवाद्वारा भगवान्लाई जान्ने प्रयास गर्दछन् । तात्पर्य : यही गीताको दोस्रो अध्यायको ३ ९ औं श्लोकमा सांख्ययोग र कर्मयोग वा बुद्धियोग यी दुई प्रकारका पद्धतिहरूको व्याख्या भगवान्ले गर्नुभएको छ । यस श्लोकमा पनि भगवान् त्यही विषयलाई अझ स्पष्टसँग व्याख्या गर्नुहुन्छ । पदार्थ र आत्माका स्वभावको विश्लेषणात्मक अध्ययन वा सांख्ययोग त दर्शन वा व्यवहारिक ज्ञानद्वारा विषयवस्तुलाई बुझ्न र चिन्तन गर्न चाहने व्यक्तिहरूका लागि हो । अर्का प्रकारका मानिसहरू दोस्रो अध्यायको एकसठ्ठीऔं श्लोकमा बयान गरिए जस्तै कृष्णभावनामा रहेर काम गर्दछन् । दोस्रो अध्यायको उनन्चालीसौं श्लोकमा पनि भगवान्ले भन्नुभएको छ- बुद्धियोग वा कृष्ण - भावनाको नियमद्वारा कार्य गर्ने व्यक्ति कर्मका बन्धनबाट मुक्त हुनसक्दछ । यस पद्धतिमा अरू कुनै त्रुटि छैन । यही सिद्धान्तलाई एकसठ्ठीऔं श्लोकमा अझ स्पष्ट तरिकाले व्याख्या गरिएको छ । यो बुद्धियोग सम्पूर्णरूपले भगवान्मा , विशेषतः कृष्णमा आश्रित छ र यही विधिद्वारा नै सबै इन्द्रियहरूलाई सजिलैसँग वशमा ल्याउन सकिन्छ । अतः यी दुवै प्रकारका योगविधिहरू धर्म र दर्शनका रूपमा एक अर्कामा अन्योन्याश्रित छन् । दर्शन बिनाको धर्म भावुकता वा धर्मान्धता मात्र हुन्छ भने धर्मबिनाको दर्शन पनि मानसिक तर्कवितर्क मात्र बन्नपुग्दछ । मानिसको अन्तिम लक्ष्य कृष्ण नै हुनुहुन्छ , किनभने निरन्तर परमसत्यको खोजी गरिरहने दार्शनिकहरू पनि अन्त्यमा कृष्णभावनामृतमै पुग्दछन् । यसको उल्लेख पनि भगवद्गीतामा पाइन्छ । परमात्मासँग आत्माको सम्बन्धको वास्तविक स्थिति बुझ्नु नै सम्पूर्ण योग - पद्धतिहरूको उद्देश्य हो । दार्शनिक चिन्तन पनि एउटा अप्रत्यक्ष विधि हो , जसद्वारा विस्तारै कृष्णभावनामृतसम्म पुग्न सकिन्छ र अर्को प्रत्यक्ष विधि पनि छ त्यो हो कृष्णभावनामृतमै रहेर हरेक वस्तुसँग आफ्नो सम्बन्ध कायम गर्नु । यी दुईवटा मार्गहरूमा कृष्णभावना नै उत्तम मार्ग हो किनभने यसमा दार्शनिक विधिद्वारा इन्द्रियहरूलाई शुद्धीकरण गरिराख्नु पर्दैन । कृष्णभावना स्वयंमा नै एउटा शुद्धीकरण प्रक्रिया हो । यो भक्तिसेवा भगवत्प्राप्तिको प्रत्यक्ष विधि हो , सँगसँगै यो सजिलो पनि छ र दिव्य पनि छ । '''''न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्य पुरुषोऽश्नुते ।''''' '''''न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥४ ॥''''' ==बाहिरी कडीहरू== {{wikiquote|गीता}} {{wikibooks |श्रीमद्भगवद्गीता|गीता}} ==यो पनि हेर्नुस== {{हिन्दू धर्म}} [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] [[श्रेणी:हिन्दु दर्शन]] *[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] kbx8tzaijliaknsrwgvwc75pf3n16we 1394696 1394695 2026-11-06T13:26:02Z NeoEditor 77577 /* सञ्जय उवाच - */ 1394696 wikitext text/x-wiki {{ज्ञानबाकस/हिन्दूग्रन्थ | मूल शीर्षक = श्रीमद्भगवद गीता | तस्वीर = Krishna and Arjun on the chariot, Mahabharata, 18th-19th century, India.jpg | तस्वीर आकार = 200px | तस्वीर शीर्षक = धनुर्धर अर्जुन र कृष्ण | उपशीर्षक = | खण्डप्रकार = अध्यायात्मक | संख्या = १८ | लिखितप्रकार = पद्यात्मक प्रश्नोत्तर | संख्यामा = ७०० | भाषा = [[संस्कृत]] | लेखक = [[व्यास (ऋषि)|वेद व्यास]] | रचयिता = | विषय = भक्ति वैराग्य | देवता = [[कृष्ण]];[[सञ्जय]]; [[धृतराष्ट्र]] | प्रयोजन = ज्ञानात्मक हिन्दूग्रन्थ }} '''श्रीमद्भगवद गीता ([[संस्कृत]]:[[:sa:श्रीमद्भगवद्गीता|श्रीमद्भगवद्गीता]]) वा '''श्रीमद्भागवत गीता हिन्दू धर्मका पवित्रतम ग्रन्थहरू मध्ये एक हो । यो ऐतिहासिक हिन्दूग्रन्थ [[महाभारत]]को [[भीष्म पर्व]]बाट लिइएको एक सानो ग्रन्थ हो । यसमा १८ अध्याय छन् । यसलाई [[श्रीमद्भगवद गीता|मोक्षशास्त्र]] पनि भनिन्छ । {{हिन्दूत्व}} ==संक्षिप्त विवरण== '''श्रीमद्भगवद्गीता''' (संस्कृत: श्रीमद्भगवद्गीता) वा मात्र '''गीता''', [[महाभारत]] महाकाव्य क [[भीष्मपर्व]] अन्तर्गत पर्ने एक दार्शनिक-आध्यात्मिक संवाद हो।<ref name="Brockington">John Brockington, ''The Sanskrit Epics'', Brill, 1998, पृ॰ १५६.</ref>आज भन्दा अनुमानत: ५००० वर्ष पूर्व अर्थात कलियुगको आरम्भमा कुरुक्षेत्र नामको युद्ध भूमिमा [[कृष्ण]]ले श्रीमद्भगवतगीताको उपदेश [[अर्जुन]]लाई दिएका थिए । यसमा [[कृष्ण]] र [[अर्जुन]] बीच युद्ध शुरु हुनु भन्दा ठीक पहिला भएका संवाद छन्। <ref name="Zaehner">R. C. Zaehner, ''The Bhagavad-Gita'', Oxford University Press, 1969, पृ॰ १.</ref>गीता लाई [[उपनिषद्|उपनिषदहरु]] र [[ब्रह्मसूत्र]] को साथै [[प्रस्थानत्रयी]] को रूपमा समेत लिने गरिन्छ।परम्परा अनुसार यसलाई “उपनिषदहरुको दुध” भनिएको छ।<ref name="Flood">Gavin Flood, ''An Introduction to Hinduism'', Cambridge University Press, 1996, पृ॰ १२४.</ref> गीता केवल युद्ध-विषयको उपदेश भने हैन; यसमा एकेश्वरवाद कर्मयोग, ज्ञानयोग, भक्तियोग, ध्यान, स्वधर्म, आत्मा को अमरता, निष्काम कर्म, समत्व र मोक्ष जस्ता विषयहरू माथि चर्चा गरिएको छ।<ref name="Radhakrishnan">S. Radhakrishnan, ''The Bhagavadgita'', HarperCollins, 1948, पृ॰ १२.</ref> गीता को १८ अध्याय मा ७०० पद्यात्मक संस्कृत श्लोक छन्, जसमा श्रीकृष्ण ले ५७४, अर्जुन ले ८५, संजय ले ४० र धृतराष्ट्र ले १ श्लोक भनेका छन्।<ref name="Sharma">गिरिधर शर्मा चतुर्वेदी, ''गीता प्रवचन भाष्य'', पृ॰ २३.</ref>यसमा अनुष्टुप छन्दको अधिक प्रयोग भएको छ । स्तुति आदि पद्यमा अन्य छन्दको पनि प्रयोग गरिएको छ। यसको प्रथम अध्यायमा अर्जुनले खेद व्यक्त गरेको हुनाले अर्जुन विषादयोग अध्याय भनिएको छ । यस्तै प्रकारले अर्जुन र कृष्णको संवाद अनुसार अन्य अध्यायको पनि नाम राखिएको छ। यसमा अनित्य देह/शरीर भन्दा पनि नित्य [[आत्मा]]को निरूपण गरिएको छ जस कारण यसलाई मोक्ष ग्रन्थ भनेर चिनिन्छ । ==पृष्ठभूमि== [[File:Bhagvad Gita.jpg|thumb|right|200px|गीता उपदेश]] श्रीमद्भगवद्गीताको पृष्ठभूमि महाभारतको युद्ध नै हो । जस्तो प्रकारले एउटा सामान्य मानिस आफ्नो जिवनको समस्यादेखि डराएर निरास भएर आफ्नो कर्तव्य देखि विमुख हुन्छ र त्यसदेखि भाग्छ । त्यस्तै प्रकारले महाभारत युद्धको महानायक अर्जुन आफ्नो अगाडि आईपरेको समस्यादेखि डराएर आफ्नो क्षेत्रिय धर्मदेखि विमुख भए। यो समस्या हर व्यक्तिलाई आइपर्ने समस्या हो । यसलाई प्राचीन ऋषिमुनिहरुद्वारा गहन विचार गरेर जून ज्ञान प्राप्त गरे त्यसलाई वेद भनियो । त्यही वेदको अंतिम भागलाई उपनिषद भनिन्छ । मनुष्य जीवनको विशेषता मनुष्यमा रहेको बौद्धिक क्षमता नै हो र उपनिषदमा निहित भएको ज्ञान मनुष्यको उच्चतम अवस्था हो यसबाट मनुष्य आफ्नो बुद्धिको सीमा भन्दा परको अवस्थालाई प्राप्त गर्छ त्यहि ज्ञानलाई औपनिषदिय ज्ञान भनिन्छ त्यही ज्ञानलाई सामान्य अर्थात उपनिषदको कठिन अर्थलाई सामान्यरूपले दर्शाउन वेद व्यासले भगवद्गीता संक्षिप्त रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । === कर्म र शरणागति (श्लोक 18.57–18.58) === श्रीमद्भगवद्गीता काे 18औँ अध्याय (मोक्षसंन्यासयोग) को 57 औँ र 58 औँ श्लोक मा 'चेतसा' (बुद्धि योग द्वारा कर्म को अर्पण) र 'मत्परः' (परमात्मा लाई नै परम गति मान्नु) को अवधारणा लाई विस्तारमा सम्झाइएको छ ।<ref>''श्रीमद्भगवद्गीता (तत्वविवेचनी टीका)'', गीता प्रेस, गोरखपुर।</ref> यी श्लोक लाई हिंदू धर्मशास्त्र र वेदांत दर्शन अन्तर्गत 'शरणागति' (पूर्ण समर्पण) को सिद्धांत को मुख्य आधार मान्ने गरिन्छ।<ref>स्वामी गंभीरानंद (अनुवादक), ''भगवद गीता: शंकराचार्य के भाष्य सहित'', अद्वैत आश्रम।</ref> • '''दैवीय कृपा (प्रसाद) को भूमिका:''' यी श्लोकहरूमा 'मत्प्रसादात्' (मेरो कृपा ले) माथि विशेष जोड दिइएको छ , जसले यो दर्शाउँछ कि जीवन को सम्पूर्ण बन्धनहरु र सांसारिक बाधाहरूबाट पार पाउन को लागि व्यक्तिगत पुरुषार्थ को साथै आध्यात्मिक समर्पण पनि आवश्यक हुन्छ। • '''अहंकार (अहंभाव) को निषेध:''' यस दर्शनमा परमात्मा माथि आश्रित हुनु र अहंकार बाट प्रेरित भएर कर्म गर्नु को बीच रहेको भेदलाई स्पष्ट पारिएको छ। दार्शनिक दृष्टिकोण को अनुसार, व्यक्ति को अहंकार नै उसको आंतरिक शांति र मोक्ष (परम मुक्ति) को मार्ग मा सबै भन्दा ठूलो बाधा हो। {{TOC limit|3}} ==भाष्य== भाष धातुदेखि ण्यत् प्रत्यय हुदा भाष्य शब्द सिद्ध हुन्छ । यसको सामान्य अर्थ भन्न योग्य भाष्य हुन्छ । कुनै पनि शास्त्रको विस्तृत ब्याख्या गरेर तात्पर्य वा अर्थ निकाल्नु (भन्नु)लाई भाष्य भनिन्छ । संस्कृतका प्राय जसो महत्त्वपूर्ण ग्रन्थहरू विद्वान् आचार्यहरूद्वारा भाष्य गरिएका छन् । जस्तै [[पाणिनि]]द्वारा विरचित [[अष्टाध्यायी]]को [[पतञ्जलि]]ले भाष्य गरेर महाभाष्य नाम दिएका थिए । ===भगवद्गीताको भाष्य=== दार्शनिक परम्परामा कुनै पनि नया दर्शनको अथवा कुनै पनि दर्शनलाई नया स्वरुपले शक्तिशाली बनाउनको लागि जो तीन ग्रन्थमा आफ्नो दृष्टिकोण स्पष्ट गर्नु पर्थ्यो भाष्य लेखेर त्यसमा भगवद् गीता पनि एक हो । अरु दुई हुन-[[उपनिषद्]] तथा [[ब्रह्मसूत्र]] । {{cn}} * गीताभाष्य-[[शङ्कराचार्य|आदि शंकराचार्य]] * गीताभाष्य- [[रामानुजाचार्य]] ==गीता सार== * किन व्यर्थ चिन्ता गर्छौ ? कोदेखि व्यर्थै डराउदछौ ? तिमीलाई कसले मार्छ ? * आत्मा न जन्म लिन्छ न मर्छ । * जे भयो, त्यो राम्रो भयो । जे हुँदैछ, त्यो राम्रै हुँदैछ । जे हुनेछ, त्यो पनि राम्रै हुनेछ । * तिमी भूतकालको पश्चताप नगर, भविष्यको पनि चिन्ता नगर । वर्तमान चलिरहेको छ । * तिम्रो के गएको छ र तिमी रुन्छौ ? तिमीले के लिएर आएका थियौ र तिमीले हरायौ ? * तिमीले के पैदा गरेका थियौ र नाश भयो ? * तिमीले केही लिएर आएका थिएनौ । जे पायौ, यहीँबाट पायौ । जति दियौ, यहीं नै दियौ । खालि हात आएका थियौ, खालि हात नै गयौ, जे आज तिम्रो छ,त्यो हिजो अरु कसैको थियो, भोलि अरु कसैको हुनेछ । * तिमी यसलाई आफ्नो सम्झेर मग्न भैरहेका छौ । यहीं खुसी नै तिम्रो दुःखको मूल कारण हो । * परिवर्तन संसारको नियम हो । जसलाई तिमी मृत्यु सम्झन्छौ, त्यही जीवन हो । * एक क्षणमै तिमी करोडपति बन्दछौ, दोश्रो क्षणमा तिमी दरिद्र बन्दछौ । * मेरो, तिम्रो, सानो, ठूलो, आफ्नो, अर्काको भन्ने मनबाट हटाइदेऊ, अनि सबै तिम्रो हो, तिमी सबैका हौ । तिमी आफू आफै भगवान्मा अर्पित हौ । * यही नै सबभन्दा ठूलो सहारा हो । * जसले ईश्वरको सहारालाई जान्दछ, त्यो डर, चिन्ता, शोकबाट सधैंका लागि मुक्त हुन्छ ।मान्छे जन्मिन्छ केहि समय यहि रहन्छ र मर्छ।त्यसैले तिमी आसक्ती रहित भएर काम गर जसले गर्दा तिमी बन्धनबाट मुक्त हुनेछौ। * तिमीले जे गर्दछौ, त्यो भगवानलाई अर्पण गर्दै जाऊ। * यसो गर्नाले तिमीले सधैंभरि जीवन मुक्त भएको आनन्द अनुभव गर्नेछौ । == अध्याय १ == === [[सञ्जय]] उवाच - === हे राजन! पाण्डुका छोराहरूले गरेको सैनिक मोर्चा देखेर राजा [[दुर्योधन]] आफ्ना गुरुका नजिक गएर यसरी भने। "हे गुरु! हे आचार्य ! हजुरको बुद्धिमान शिष्य [[द्रुपद (महाभारत)|द्रुपद]]को छोराले ब्यबस्थित गरेको पाण्डवहरूको विशाल सैन्यशक्तिलाई एक पटक हेर्नुहोस। यहाँ यो पाण्डवसेनामा भीम र अर्जुन समानका लडाइँ गर्ने महारथी युयुधान, बिराट, तथा [[द्रुपद (महाभारत)|द्रुपद]] जस्ता अनेक वीर धनुर्धारीहरु छन् । महान वीरहरु तथा धृष्टकेतु, चेकितान, कशिराज, पुरुजित, कुन्तिभोज र शैब्री जस्ता शक्तिशाली योद्धाहरु पनि त्यहाँ रहेका छन। त्यहाँ पराक्रमी युधामन्यु, अत्यन्त शक्तिशाली उत्तमौजा, [[सुभद्रा]]को छोरा र [[द्रौपदी]]का छोराहरु छन् ।यी सबै योद्धाहरु महारथी हुन् । हे ब्राह्मण श्रेष्ठ ! तपाईँको जानकारीको लागि म सैनिकहरूको सञ्चालनमा विशेष दक्ष मेरा सेनापतिहरुका बारेमा पनि केही भन्छु । मेरा सैनिकहरूमा सदा-सर्वदा विजयी हुने - हजुर स्वयं , [[भीष्म]], कर्ण, कृपाचार्य, आश्वत्थामा, विकर्ण र [[सोमदत्त]]का छोरा भुरिश्रवा आदि हुनुहुन्छ । मेरा लागि आफ्नो ज्यान पनि दिन तयार हुने त्यस्ता वीरहरु पनि छन् । ती सबै अनेक प्रकारका हतियारहरुद्वारा सुसज्जित छन् र युद्ध बिद्यामा पारङ्गत पनि छन् । हाम्रो शक्ति नाप्न नसकिने छ र हामी पुर्णरूपमा भीष्म - पितामहद्वारा संरक्षित छौँ भने भीमद्वारा सावधानीपुर्वक संरक्षित पाण्डवहरूको शक्ति सीमित छ। तपाईँहरु सबैले यो सैन्यव्युहमा आफ्नो ठाउँ वा मोर्चामा रहेर सबैतिरबाट पितामह [[भीष्म]]लाई सहयता पुर्याउनुपर्दछ।" [[कुरुवंश]]का अत्यन्त प्रतापी बयोवृद्ध तथा योद्धाहरुका पितामह भीष्मले दुर्योधनलाई आनन्द दिने आफ्नो शङ्ख सिंह गर्जे जस्तै गरी अत्यन्त उच्च स्वरले बजाउनुभयो। त्यसपछि शङ्खहरु, ढोलहरु, सीङहरु, नगराहरु, तुरहीहरु सबै अचानक बज्न थाले र यो सबैको संयुक्त स्वर अत्यन्त भयङ्कर सुनियो। त्यसपछि सेता घोडाहरु नारिएको विशाल रथमा विराजमान भएर कृष्ण र अर्जुनले आफ्ना दिव्री शङ्खहरु बजाए। हृषीकेश([[कृष्ण]]) ले पाञ्चजन्य शङ्ख बजाउनुभयो, अर्जुनले देवदत्त शङ्ख बजाए र असाधारण काॠ गर्न धेरै भोजन गर्ने भीमले पनि पौण्ड्र शङ्ख बजाए। हे राजन ! कुन्तीका छोरा [[युधिष्ठिर]]ले अनन्तविजय शङ्ख बजाए अनि [[नकुल|नहकुल]] र [[सहदेव]]ले सुघोष र मणिपुष्पक शङ्खहरु बजाए।महान धनुर्धारी काशीराज, महान योद्धा शिखण्डी , धृष्टद्धुम्न , विराट, अजेय सात्यिकी, द्रुपद, द्रौपदीका छोराहरु र सुभद्राका बलवान छोरा यी सबैले अलग अलग आफ्ना शङ्खहरु बजाए। विभिन्न किसिमका [[शङ्ख]]हरु बज्दा भएको त्यो कोलाहलपूर्ण आवाजले आकाश र पृथ्वीलाई गुञ्जायमान तुल्याउँदै धृतरास्ट्रका छोराहरूको हृदय चिर्न थाल्यो। त्यसपछि हे राजन ! हनुमानको चित्र अंकित झण्डा भएको रथमा बसेर पाण्डुपुत्र अर्जुनले आफ्नो धनु उठाएर वाण वर्षाउनै लागेका समयमा धृतरास्ट्रका छोराहरूलाई सैनिक व्युहमा देखेर भगवान कृष्णलाई यी वाक्यहरु भने। === अर्जुन उवाच- === हे अच्युत ! कृपा गरेर यो मेरो रथ दुवै सेनाहरुका बीचमा लगेर अड्याउनु होस् ।त्यहाँ यो सङ्घर्षको मैदानमा युद्ध गर्ने इच्छा लिएर जम्मा भएका, को कोसँग मैले शस्त्रास्त्रहरूको परीक्षामा प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्दछ, हेर्नसँकू। धृतराष्ट्रको खराब बुद्धि भएको छोरो दुर्योधनलाई प्रसन्न पार्नका लागि जो यिनीहरु यहाँ लडाइँ गर्न आएका छन् , तिनलाई म हेर्न चहान्छु। दुवै पक्षका सैनिकहरुका बीचमा उभिएर हेर्दा अर्जुनले त्यहाँ आफ्ना बुवाहरु, हजुरबुवाहरु, गुरुहरु, मामाहरु, दाइभाइहरू, छोराहरु, ससुराहरु र शुभचिन्तकहरुलाइ देखे। विभिन्न वर्गका यी साथी सम्बन्धीहरूलाई युद्धभुमिमा देखेपछी कुन्तिपुत्र अर्जुन करुणाले अभिभूत भएर यसरी भन्न थाले। === अर्जुन उवाच === हे कृष्ण ! लडाइँ गर्नका लागि मेरा अगाडि उपस्थित भएका मेरा यी आफ्नै साथी सम्बन्धीहरूलाई देखेर मेरो शरीर कामिरहेको छ र मेरो मुख सुकिरहेको छ। मेरो सम्पूर्ण शरीरमा कम्प भैरहेको छ, शरीरमा रोमाञ्च भइरहेको छ ( रौहरु ठडिइरहेका छन् ) , मेरो गाण्डीव धनु मेरो हातबाट चिप्लिदै छ र मेरो छाला पोलिरहेछ। हे केशव! अब यहाँ  धेरै समय उभिने सामर्थ्य पनि ममा छैन ।मैले आफैंलाई बिर्सिदैछु, मेरो मन घुमिरहेको छ, म त केवल अमङ्गल ( अशुभ) मात्रै देखिरहेको छु। हे कृष्ण ! युद्धमा आफ्ना नाता सम्बन्धीहरूलाई मारेर न म आफ्नो कुनै कल्याण देख्छु न त जितेपछी पाइने राज्री र राज्यसुखको इच्छा नै ममा छ। हे गोबिन्द! जसका लागि हामीलाई राज्य , भोग र सुखहरु चाहिएको हो तिनिहरु नै आफ्नो प्राण र धनको आशा मारेर लडाइँ गर्न युद्धभुमिमा उभिएका छन् भने त्यो राज्य , त्यो भोग र त्यो जीवन समेतले हामीलाई के लाभ भयो? त्यसैले हे मधुसूदन ! मलाई विजय पनि चाहिएन , राज्री र सुख पनि चाहिएन। गुरुहरु , हजुरबाहरु , बुबाहरु , छोराहरु , नातिहरु , मामाहरु , साला - जेठानहरु , ससुराहरु र अन्य सम्बन्धीजनहरु साराका सारा युद्ध गर्न मेरा अगाडि उभिएका छन् । पृथ्वीको राज्यको के कुरा स्वर्ग , मर्त्य , र पाताल यी तिनै लोकको राज्य पाए पनि म यिनीहरूलाई मार्न चाहन्न। यिनीहरूले नै मलाई मार्दछन् भने मारुन । यी धृतराष्ट्रका छोराहरूलाई मारेर हामीलाई के आनन्द होला र ? यस्ता आततायीहरूलाई मार्यौ भने हामीलाई पाप लाग्नेछ, त्यसैले धृतराष्ट्रका छोराहरु र हाम्रा मित्रहरूलाई मार्नु हाम्रा लागि उचित छैन। हे माधव ! यी आफन्तहरूलाई हामीलाई के लाभ होला र , के सुख होला र ? हे जनार्दन ! यी मानिसहरूको बुद्धि लोभले गर्दा भ्रस्ट भएको छ।यिनीहरु आफ्ना परिवारलाई मार्ने र मित्रहरूसँग झगडा गर्ने कुरामा पनि कुनै दोष देख्दैनन्  । तर कुलको विनाशमा ठूलो अपराध देख्ने हमीहरु किन यी पापपूर्ण कार्यमा संलग्न भइरहने ? वंशको विनाशसँगै शाश्वत कुलपरम्परा पनि नाश हुन जान्छ र यसरी बाँकी रहेको परिवार पनि अधर्ममा संलग्न हुनपुग्दछ। हे कृष्ण ! कुलमा अधर्म बड्न शुरु भए पछि कुलका स्त्रीहरु दूषित हुन पुग्दछन् र यसरी स्त्रीहरु आफ्नो सतीत्वबाट पतीत भएपछी हे वृष्णिवंशी कृष्ण ! नचाहिएका सन्तानहरु उत्पन्न हुन्छन् । [[वर्णशङ्कर|वर्णसङ्कर]] सन्तानहरूको वृद्धिबाट परिवारलाई र पारिवारिक परम्परा दुवैलाई नाश गर्ने दुवै प्रकारका कुलघातीहरु  नरकमा पर्दछन् । यस्ता कुलघातीहरूका  पितृहरू पनि श्राद्ध तर्पण जस्ता पितृकार्यको लोप हुनाले नरकमा खस्दछन् । आफ्ना कुलपरम्परालाई नाश गर्ने व्यक्तिहरूको कुकृत्यबाट वर्णसङ्कर सन्ततिहरु उत्पन्न हुन्छन् र तिनका दुष्कृत्यहरूबाट सबै प्रकारका सामुदायिक योजनाहरु तथा पारिवारिक कल्याणका कार्यहरु समेत नष्ट हुन पुग्दछन् । हे जनार्दन ! कुलधर्मलाई विनाश गर्नेहरु सधैँभरी नरकमै बाँस गर्दछन् भन्ने कुरा मैले गुरुपरम्पराबाट सुनेको छु। ओहो ! कति आश्चर्यको कुरा हो, हामी राज्यको सुख भोग्ने लोभमा परेर आफ्नै आफन्तहरूलाई मार्न तयार भएर ठूलो पापकर्म गर्न खोजिरहेका छौँ। हातमा शस्त्र लिएका [[धृतराष्ट्र|धृतरास्ट्र]]का छोराहरूले हतियार नलिएको र युद्ध मैदानमा कुनै प्रतिरोध पनि नगर्ने मलाई मार्छन भने मारुन।मेरा लागि त्यो श्रेयस्कर हुनेछ। === सञ्जय उवाच === युद्धभुमिमा अर्जुनले यिनै कुरा भनेर आफ्नो वाणसहितको धनु एकातिर पन्छाएर मनमा शोक सन्तप्त हुँदै फेरि रथमा गएर बसे। == अध्याय २ == === [[सञ्जय]] उवाच === करुणाले भरिएका, शोकले व्याकुल भएका र आँखाभरी आँसु लिएका अर्जुनलाई देखेर मधुसूदन कृष्णले यी वाक्यहरु भन्नुभयो ।। १ ।। === भगवान उवाच === प्रिय अर्जुन! तिमीमा यी खिन्नताहरु कसरी आए ? जीवनको मुल्य बुझ्ने मानिसका लागि यी कुराहरु सुहाउँदैन । यसबाट न स्वर्गीय लोकहरूको प्राप्ति हुन्छ न राम्रो कीर्ति नै रहन्छ। ।। २ ।। हे पार्थ ! नामर्द नबन , तिमी जस्तो वीरलाई यो शोभा दिंदैन। हे शत्रु दमनकर्ता ! हृदयको क्षुद्र दुर्बलतालाई त्यागेर युद्ध गर्न उठ ।। ३ ।। === [[अर्जुन]] उवाच === हे शत्रुहन्ता , हे मधुसूदन ! मैले कसरी युद्धभुमिमा भीष्म र द्रोण जस्ता पूजनीय व्यक्तिहरूमाथि वाणले प्रतिप्रहार गरूँ। ।। ४ ।। ठूला महानुभाव गुरुजनहरूलाई मार्नुभन्दा बरु यो संसारमा भीख मागेर बाँच्नु राम्रो हो। सांसारिक लाभका इच्छुक भए पनि उनीहरू मेरा गुरुहरु हुन् ।यदि उनीहरू मारिन्छन् भने हामीले भोग गर्ने हरेक वस्तु रगतले मुछिएको रक्तरञ्जित हुनेछ। ।। ५ ।। हामीले उनीहरूलाई जिते राम्रो हुने कि उनीहरूले हामीलाई जिते राम्रो हुने , यो पनि हामीलाई थाहा छैन। हामी जुन धृतराष्ट्रका छोराहरूलाई मार्न चाहँदैनौँ तिनीहरु नै अहिले हाम्रा अगाडि युद्धभुमिमा उभिइरहेका छन् । ।। ६ ।। अहिले विवेकको दुर्बलताले गर्दा मैले मेरो कर्तव्य के हो भन्ने निश्चित गर्न सकिरहेको छैन र म आफ्नो सम्पूर्ण धैॠ पनि गुमाउँदैछु।यस्तो अवस्थामा मैले हजुरसँग सोधिरहेको छु मेरालागि सबैभन्दा राम्रो के गर्दा हुन्छ, त्यही भन्नुहोस् ।म हजुरकै शिष्य हुँ र हजुरकै शरणमा आएको छु, अत: कृपा गरेर मलाई समुचित उपदेश दिनुहोस् । ।। ७ ।। मेरा इन्द्रियहरूलाई सुकाउने यो शोक हटाउने कुनै उपाय म देख्दिन । स्वर्गमा देवताहरु जस्तै यो पृथ्विमा संसारभरिको निष्कण्टक र धन - धान्यपूर्ण राज्री पाए पनि म यो शोकलाई हटाउन सक्दिन। ।। ८।। === सञ्जय उवाच === यति भनेपछी शत्रुहरूलाई दमन गर्ने अर्जुनले कृष्णसँग " गोविन्द ! म लडाइँ गर्दिन " भने र चुप लागेर बसे। हे भरतवंशी ! त्यस समय दुवैतर्फका सैनिकहरुका बीचमा शोकमग्न भएका अर्जुनलाई कृष्णले हाँस्दै यी शब्दहरु भन्नुभयो। === श्रीभगवानुवाच === तिमी कुरा विद्वानका जस्ता गर्छौ तर जसका लागि शोक गर्नु आवश्यक नै छैन त्यसैका लागि शोक गरिरहेछौ। पण्डितजनहरु न जिउँदाका लागि शोक गर्दछन् न मरेकाका लागि नै शोक गर्दछन् । योभन्दा अघि पनि म नभएको , तिमी नभएको र यी राजाहरु नभएको कुनै समय थिएन र पछि भविस्यमा पनि हामी सबैको अस्तित्व नभएको कुनै समय हुने छैन। जसरी यो शरीरधारी आत्मा निरन्तर बाल्यावस्थाबाट युवावस्थामा र युवावस्थाबाट वृद्धावस्थातिर परिवर्तन भइरहन्छ, त्यसैगरी यो आत्मा एउटा शरीरको मृत्युपछी अर्को शरीरमा स्थानान्तरित हुने गर्दछ। यस किसिमको परिवर्तनलाई देखेर धीर पुरुषहरू मोहित हुदैनन् । हे कुन्तीपुत्र ! दु:ख र सुख भन्ने कुरा कालक्रममा आउने र जाने जाडो र गर्मी ॠतु जस्ता अस्थायी विषय हुन् र यी इन्द्रियबोध्बाट उत्पन्न हुन्छन् , अत: हे भरतवंशी अर्जुन ! यस्ता कुरालाई मानिसले विचलित नभैकन सहन गर्न सिक्नुपर्छ। हे पुरुष श्रेष्ठ अर्जुन ! जुन व्यक्ति सुख र दु:खबाट विचलित हुँदैन र दुवै अवस्थामा समान रहन्छ त्यो व्यक्ति निश्चय नै मुक्ती पाउन योग्री हुन्छ। असत् वस्तुको कुनै चिरस्थायित्व छैन र सत् वस्तुको कुनै परिवर्तन नै हुँदैन। आत्मा र शरीर यी दुवैका प्रकृतिको अध्ययन गरेर तत्वदर्शीहरूले यस्तो निष्कर्ष निकाले। जो सम्पूर्ण शरीरहरूमा व्याप्त छ त्यसैलाई तिमिले अविनाशी सम्झनु पर्दछ।यो अव्यय आत्मालाई कसैले पनि नष्न गर्न सक्दैन। अविनाशी, अपरिमेय र शाश्वत जीवात्माको भौतिक शरीर नाशवान छ, त्यसैले हे भरतवंशी अर्जुन तिमी युद्ध गर। जसले यो जीवात्मालाई मार्ने ठान्दछ र जसले यसलाई मर्नेवाला ठान्दछ, ती दुबै अज्ञानी हुन्। यो आत्मा न मर्दछ न मारिन्छ। आत्माका लागि न कहिल्यै जन्म छ न मृत्यु ।आत्मा कहिल्यै जन्मिएन, जन्मिदैन र जन्मिनेछैन। ऊ अजन्मा छ, नित्री छ, शाश्वत छ, र पुरातन छ। शरीर मर्दा पनि ऊ मर्दैन। हे पार्थ जसले यो आत्मा अविनाशी छ, अजन्मा छ र अव्यय छ भन्ने जान्दछ त्यसले कसरी कसैलाई मार्ला वा मार्न लगाउन सक्ला ? जसरी मानिसले पुराना वस्त्रहरु त्यागेर नयाँ वस्त्र धारण गर्छ, त्यसै गरी आत्माले पनि पुराना र काम नलाग्ने शरीर त्यागेर नयाँ भौतिक शरीर धारण गर्दछ। <poem> '''''नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावक: ।''''' '''''न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुत : ।।'''''</poem> यो आत्मालाई न कहिल्यै कुनै हतियारले टुक्र्याउन सकिन्छ न आगोले डढाउन सकिन्छ, न पानीले भिजाउन सकिन्छ न हावाद्वारा नै सुकाउन सकिन्छ ।। २३ ।। यो व्यस्टी आत्मा कहिल्यै नफुट्ने, नडढ्ने , नभिज्ने र नसुक्ने खालको हुन्छ।यी आत्मा सधैं रहिरहन्छ, सर्वव्यापक छ, अपरिवर्तनशील छ, अचल छ र सर्वदा एकैनासको छ। यो आत्मालाई अव्यक्त , अचिन्त्य र अपरिवर्तनीय भनिन्छ। यो कुरा बुझेर पनि तिमीले शरीरका लागि शोक गर्नु हुँदैन । यदि तिमिले आत्मालाई सधैं जन्मिइरहने र सधैं मरिरहने ठान्छौ भने पनि हे महाबाहु! तिमीले यसका लागि शोक गर्नु पर्ने कुनै कारण छैन। जो जन्मिएको छ, त्यो अवश्यै मर्छ र मरेपछी फेरि अवश्री जन्मिन्छ,अत: आफ्नो नगरिनहुने कर्तव्यको पालन तिमीले गर्नैपर्दछ र यसमा शोक गर्नुहुँदैन। जन्मिनुभन्दा अगाडि सबै जीवहरु अव्यक्त अवस्थामा हुन्छन् ,जन्मेर नमरुन्जेल्को मध्य अवस्थामा तिनीहरु व्यक्त हुन्छन् र मरेपछी फेरि अव्यक्त नै हुन्छन् अत: यसमा शोक गर्नुपर्ने के आवश्यकता छ ? हे भरतवंशी अर्जुन ! शरीरमा रहने शरीरका स्वामीलाई कहिल्यै मार्न सकिँदैन त्यसैले कुनै पनि जीवात्माका लागि तिमीले शोक गर्नु पर्दैन ।। ३०।। एउटा क्षेत्रीयले गर्नु पर्ने विशिष्ट कर्तव्यलाई विचार गरेर, धर्मका लागि युद्ध गर्नु भन्दा राम्रो कुनै कार्य छैन भन्ने कुरा तिमिले बुझ्नुपर्दछ र यस्ता कार्य गर्न तिमीले कुनै सङ्कोच मान्नु हुँदैन ।। ३१।। हे पार्थ ! स्वतः प्राप्त हुन आएको, स्वर्गको खुलेको ढोका जस्तो यस्तो युद्धको अवसर अत्यन्त सुखी र भाग्यशाली क्षत्रियहरुले मात्र प्राप्त गर्दछन् ।।३२।। यदि केही गरेर तिमीले युद्धरुपी धार्मिक कर्तव्य पूरा नगरे, तिमिलाई आफ्नो कर्तव्य पूरा नगरेको पाप लाग्ने छ र तिमीले योद्धाका रुपमा पाएको यस पनि गुमाउने छौ ।।३३।। मानिसले सधै तिम्रो अपयसको वर्णन गर्नेछन् । एउटा सम्मानित व्यक्तिका लागि अपयस भन्ने कुरा मृत्यु भन्दा पनि बढ्ता कष्टकर हुन्छ ।। ३४।। जुन जुन महारथीहरूले तिम्रो नाम र इज्जतलाई अत्यन्त आदर गरेका छन् , तिनैले तिमीलाई युद्धबाट डराएर भागेको ठानेर तिमीलाई तुच्छ मान्नेछन् । ।। ३५।। तिम्रा शत्रुहरू तिम्रो पुरुषार्थको उपहास गर्दै अनेकौँ दुर्वचनहरू भनेर तिम्रो निन्दा गर्नेछन् , त्योभन्दा कष्टदायी कुरा तिम्रा लागि अरू के होला ? ।। ३६।। हे कुन्तीपुत्र ! यदि युद्धमा मारियौ भने तिमीले स्वर्गलोक पाउने छौ र यदि युद्ध नै तिमीले जित्यौ भने पृथ्वीको राज्य भोग्न पाउने छौ। त्यसैले तिमी दृढ सङ्कल्पका साथ उठ र युद्ध गर ।। ३७।। सुख-दुःख , लाभ- हानि , विजय- पराजयसम्बन्धी विचारै नगरी तिमी युद्धका लागि युद्ध गर, यसो गर्यौ भने तिमीलाई कुनै पाप लाग्ने छैन ।। ३८।। यसरी विश्लेषणात्मक अध्ययनद्वारा मैले तिमीलाई यो ज्ञानको वर्णन गरें। अब म निष्काम कर्मको व्याख्या गर्छु, सुन।हे पार्थ ! यदि तिमीले यही ज्ञानमा रहेर कर्म गर्यौ भने तिमीले आफूलाई कर्मबन्धनबाट मुक्त गर्न सक्दछौ ।। ३९।। यस प्रयासमा न कुनै हानी छ न बिध्न नै। यो मार्गमा गरिएको सानो प्रगतिले पनि व्यक्तिलाई अत्यन्त भयानक किसिमको भयबाट मुक्त गराइदिन्छ ।  ।।४०।। जो व्यक्ति यो मार्गमा लागेका छन् , जो आफ्नो लक्ष्यमा दृढ छन् तिनको उद्देश्य एउटै हुन्छ।हे कुरुनन्दन ! तर जो दृढप्रतिज्ञ छैनन् तिनीहरूको बुद्धि भने अनेक शाखाहरूमा विभाजित हुन्छ। ।। ४१।। अल्पज्ञानी व्यक्तिहरू वेदका आलङ्कारिक वचनहरुप्रती अति आसक्त हुन्छन् । त्यहाँ स्वर्ग प्राप्ति गराउने र राम्रो जन्म , शक्ति र यस्तै अन्य कुराहरू प्राप्त गराउने धेरै किसिमका सकाम कर्महरू बताइएका छन् । इन्द्रियभोग र सम्पन्न जीवनको चाहना राख्ने व्यक्तिहरू यो भन्दा ठूलो अरु केही छैन भन्ने गर्दछन् । ।। ४२-४३।। जसको मनमा इन्द्रियभोग र सांसारिक वैभवप्रती अत्याधिक आसक्त छ र जसलाई यस्ता वस्तुहरूले मोहित गर्दछ त्यस्ता व्यक्तिहरू भगवानको अटल भक्तिमा दृढ हुन सक्दैनन् । ।। ४४।। वेदमा मुख्री गरी प्रकृतिका तीन गुणहरूका सम्बन्धमा उल्लेख छ, त्यसैले हे अर्जुन ! तिमी यी तीन गुणभन्दा पर जाऊ। सम्पूर्ण द्धैतभावबाट मुक्त होऊ, समस्त लाभ र सुरक्षाका चिन्ताबाट पनि मुक्त होऊ र आत्मामा स्थित होऊ । ।। ४५।। जसरी एउटा सानो कुवाको काम विशाल जलाशयबाट तुरुन्त पूरा हुन्छ त्यसै गरी वेदका पछाडि रहेको प्रयोजन परम्ब्रह्मलाई जानेपछी स्वतः पूर्ण हुन्छ। ।। ४६।। <poem> '''''कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।''''' '''''मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोsस्त्वकर्मणि ।।४७।।'''''</poem> तिमीलाई आफ्नो निर्धारित कर्म गर्ने मात्र अधिकार छ, तर कर्मको फल पाउने नपाउने कुरा तिम्रो अधीनमा छैन।तिमीले आफूलाई कर्मफलको कारण पनि कहिल्यै नसोच र कर्तव्य गर्नबाट विमुख पनि कहिल्यै नहोऊ ।। ४७।। हे अर्जुन ! सफलता वा असफलताका सम्पूर्ण आसक्तिहरूलाई त्याग गरेर समभावमा रहेर आफ्नो कर्तव्री गर। यहि समभावलाई नै योग भनिन्छ। ।। ४८।। हे धनञ्जय ! भक्तिमय सेवाद्वारा सम्पूर्ण निन्दित कर्मबाट टाढा बस र त्यही सेवाभावमा रहेर भगवान् को शरणमा पर। आफ्ना सकाम कर्महरूको फल भोग्न चाहने कृपण हुन् , तुच्छ विचारका हुन् ।। ४९।। भगवदभक्तिमा लागेको मानिसले यहि जीवनमा नै आफूलाई राम्रा र नराम्रा दुवै कर्मबाट मुक्त गराउँदछ, त्यसैले तिमी भक्तियोग प्राप्त गर्ने प्रयत्न गर, किनभने सम्पूर्ण कर्ममा कुशलता नै योग हो।  ।।५०।। यसरी भगवानको भक्तिमा तल्लीन रहेर महर्षिहरू वा भक्तहरूले आफूलाई सांसारिक कर्मका प्रतिफलबाट मुक्त गर्दछन् र यसरी नै जन्म र मृत्युका चक्रबाट मुक्त भएर तिनीहरूले सम्पूर्ण दुःखभन्दा परको अवस्था ( भगवदधाम) प्राप्त गर्दछन् ।। ५१।। जब तिम्रो बुद्धिले मोहरूपी घना जङ्गललाई पार गर्नेछ, त्यस समय तिमी पहिल्यै सुनिसकिएका र सुन्नुपर्ने सबै कुराप्रती विरक्त हुनेछौ ।। ५२।। जब तिम्रो मन वेदका आलङ्कारिक भाषाबाट विचलित हुने छैन र आत्माको अनुभुतिमा एकाग्र भएर स्थिर रहने छ तब मात्र दिव्री चेतना प्राप्त गर्नेछौ।।। ५३।। === [[अर्जुन]] उवाच === हे केशव ! अध्यात्ममा लीन भएका व्यक्तिको पहिचान के हो ? ती कसरी बोल्दछन् ? तिनको भाषा कस्तू हुन्छ ? ती कसरी बस्दछन् , अनि कसरी हिड्दछन् ? ।। ५४।। === श्रीभगवानुवाच === हे पार्थ ! जब मानिसले मानसिक चिन्तनबाट इन्द्रियतृप्तिका लागि उठ्ने सबै किसिमका इच्छाहरूलाई त्यागिदिन्छ र त्यसरी पवित्र हुन पुगेको उसको मनले आफ्नै आत्मामा परम् सन्तुष्टि प्राप्त गर्न थाल्दछ अनि मात्र त्यस्तो व्यक्तिलाई पावन तथा दिव्री चेतनामा अवस्थित (स्थितप्रज्ञ ) मानिन्छ। ll ५५ll तीन तापहरुका बीचमा रहँदा पनि जसको मन विचलित हुँदैन , वा सुखमा हुँदा जसको मन प्रफुल्लित हुँदैन र जो डर, क्रोध र आसक्तिबाट मुक्त छ , त्यसैलाई स्थितप्रज्ञ सन्त भनिन्छ। ll५६ll यश भौतिक संसारमा जसले असल कुरा प्राप्त हुँदा हर्षित हुने र अशुभ कुरा आइपर्दा घृणा गर्ने गर्दैन, त्यही नै पूर्ण ज्ञानमा अवस्थित भएको व्यक्ती हो। ll५७ll जसरी कछुवाले आफ्ना अङ्गहरूलाई खुम्च्याएर खोल भित्र समेट्छ त्यसै गरी जसले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई तिनका विषयबाट खिच्दछ त्यही व्यक्ती नै दृढतापूर्वक पूर्ण चेतनामा स्थिर रहन्छ। ll५८ll कुनै देहधारी जीव इन्द्रियभोगबाट मुक्त भए पनि उसमा त्यसको वासना भने रहिरहन्छ तर यदि त्यो भन्दा उत्कृष्ट रसको संवाद उसले पायो भने विषयभोगको अभिरुचि समाप्त हुन्छ र ऊ कृष्णचेतनामा स्थिर हुन्छ । ll५९ll हे अर्जुन ! इन्द्रियहरु कति बलवान् र वेगवान छन् भने तिनीहरूलाई नियन्त्रण  गर्ने प्रयत्नशील विवेकी मानिसको मनलाई पनि तिनले बलपूर्वक हरण गरिदिन्छन् ।ll६०ll जुन व्यक्तिले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई पूर्णतया नियन्त्रणमा राखेर निग्रह गरेको छ र आफ्नो चेतनालाई ममा स्थिर गरेको छ, त्यही व्यक्ति स्थितप्रज्ञ भनिन्छ ll६१ll इन्द्रियका विषयहरुको चिन्तन गर्दा गर्दै मानिस तिनै विषयमा आसक्त हुन्छ, यस्तो आशक्तिबाट काम उत्पन्न हुन्छ र कामबाट क्रोध उत्पन्न हुन्छ ll६२ll क्रोधबाट पूर्ण मोह उत्पन्न हुन्छ, मोहबाट स्मरणशक्ति भ्रमित हुन्छ, स्मरणशक्ति भ्रमित भए पछि बुद्धि नाश हुन्छ, जव बुद्धि हराउँदछ, मानिस यो संसाररुपी कुवामा फेरि खस्दछ ।।६३।। तर सम्पूर्ण राग र द्वेषबाट मुक्त भएको र स्वतन्त्र नीति नियमहरूद्वारा आफ्ना इन्द्रियहरूलाई नियन्त्रण गर्न सक्ने व्यक्तिले भगवानको पूर्ण कृपा प्राप्त गर्न सक्दछ। ll६४ll यसरी कृष्णभावनामा सन्तुष्ट रहने व्यक्तिका लागि संसारका तीनै किसिमका भौतिक कष्टहरु धेरै टिक्दैनन्। यश किसिमको तृप्त चेतनामा रहने व्यक्तिको बुद्धि चाँडै नै स्थिर हुन्छ। ll६५ll जो व्यक्ति कृष्णभावनामा रहेर भगवानसँग जोडिएको छैन त्यो व्यक्तिको न बुद्धि नै दिब्य हुन सक्दछ न मन नै स्थिर हुनसक्दछ। अस्थिर मन भएका व्यक्तिले शान्ति प्राप्त गर्नु सम्भव छैन र शान्तिबिना सुख कसरी पाउन सकिन्छ र ? ll६६ll जसरी पानीमाथिको डुङ्गालाई शक्तिशाली हावाले हुत्याएर एकातिर पुर्याइदिन्छ त्यसै गरी विचरणशील इन्द्रियहरुमध्ये कुनै एकमा एकाग्र भएको मनले मानिसको बुद्धिलाई नै हरण गरिदिन्छ। ll६७ll त्यसैले हे महाबाहु ! जसका इन्द्रियहरु आफ्ना विषयबाट पूर्णत: हटेर नियन्त्रणमा आएका छन् त्यसैको बुद्धिलाई निसन्देह स्थिर बुद्धि मान्नुपर्दछ।ll६८ll जुन समयमा सबै जीवहरुका लागि रात्री हुन्छ, त्यसमा आत्मसंयमी पुरुष जागृत रहन्छन् र सबै जीवहरु जाग्ने समय आत्मदर्शी मुनिका लागि रात्री हुन्छ। ll६९ll जसरी सधैं परिपूर्ण र अचल रूपमा प्रतिष्ठित समुन्द्रमा नदीहरू प्रवेश गर्दछन् त्यसै गरी स्थिर चित्त भएका व्यक्तिका हृदयमा अनेक इच्छाहरु नित्य प्रवेश गर्दछन् र बिलाउँदछन्।त्यस्तै स्थिर व्यक्तिले माय्र शान्ती प्राप्त गर्दछन् तर विषयको इच्छा भएका व्यक्तिले त्यो शान्ति पाउँदैनन् । ।।७०।। जसले इन्द्रियतृप्तिका सबै चाहनाहरूलाई त्यागिदिएको छ, जो इच्छहरूबाट मुक्त छ, जसले सम्पूर्ण ममतालाई पनि त्यागिदिएको छ र अहंकारशून्री बनेको छ त्यही व्यक्तिले मात्र शान्ति प्राप्त गर्न सक्दछ। ।।७१।। यो आध्यात्मिक तथा ईश्वरीय जीवनको मार्ग हो जसलाई प्राप्त गरेपछी मानिस मोहित हुँदैन ।हे अर्जुन ! जीवनको अन्तिम अवस्थामा पनि यस्तो स्थितिमा पुग्ने मानिस भगवानको धाममा प्रवेश गर्नसक्दछ। ।।७२।। '''<big>अध्याय ३</big>''' <big>[[कर्मयोग]]</big> '''''ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन।''''' '''''तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥''''' अर्जुनले भने- हे जनार्दन ! हे कृष्ण ! हजुरका विचारमा यदि सकाम कर्मभन्दा बुद्धियोग नै ठूलो हो भने किन मलाई यो भयङ्कर युद्ध कार्यमा लगाउन चाहनुहुन्छ ? तात्पर्य : अघिल्लो अध्यायमा भगवान् श्रीकृष्णले आफ्ना घनिष्ट मित्र अर्जुनलाई संसारको शोकसागरबाट उद्धार गर्नका लागि आत्माको स्वरूपका सम्बन्धमा विस्तारपूर्वक व्याख्या गर्नुभएको छ र बुद्धियोग वा कृष्णभावना नै आत्मसाक्षात्कारको मार्ग हो भन्नुभएको छ । कहिलेकाहीँ गल्तीले कृष्णभावनालाई अकर्मण्यताका रूपमा पनि लिने गरिन्छ र यस्तो गलत बुझाइ भएको मानिस नामजपद्वारा पूर्णरूपले कृष्णभावनाभावित हुने उद्देश्यले एकान्त ठाउँमा गएर बस्ने पनि गर्दछन् । तर कृष्णभावनामृत दर्शनको राम्रो ज्ञान नपाईकन एकान्तमा गएर नामजप गर्नु ठीक होइन । यसो गर्दा अल्पज्ञ मानिसहरूबाट सस्तो पूजा वा प्रशंसा पाउन सकिन्छ तर आत्मोन्नति ठीकसँग हुँदैन । अर्जुनलाई पनि कृष्णभावना वा बुद्धियोग भनेको त सक्रिय जीवनबाट सन्यास लिएर एकान्त ठाउँमा गई तपस्या गर्ने अभ्यास हो भन्ने लागेको थियो । अर्को शब्दमा अर्जुन कृष्णभावनामा लाग्ने निहुँ पारेर चतुरतापूर्वक युद्धबाट बच्न चाहन्थे । तर निष्ठावान तथा इमानदार शिष्य भएका हुनाले उनले यो कुरा आफ्ना गुरु श्रीकृष्णका समक्ष राखे र उहाँसँग सबैभन्दा उत्तम कार्यविधिका बारेमा जिज्ञासा गरे । उनको त्यही जिज्ञासाको उत्तर दिदै श्रीकृष्णले यो तेस्रो अध्यायमा कर्मयोगको अर्थात् कृष्णभावनाभावित कर्मको विस्तृत व्याख्या गर्नुभएको छ । '''''व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।''''' '''''तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ २ ॥''''' हजुरका अनेक अर्थ लाग्ने उपदेशद्वारा मेरो बुद्धि अल्मलियो , त्यसैले निश्चित गरेर मलाई त्यही कुरा भन्नुहोस् जसबाट मेरो वास्तविक हित हुन्छ । तात्पर्य : अघिल्लो अध्यायमा भगवद्गीताको प्रस्तावनाका रूपमा साङ्ख्ययोग , बुद्धियोग अर्थात् बुद्धिद्वारा इन्द्रियनियन्त्रण , फलको चाहना नराखी कर्म गर्न र नव सिकारूको अवस्था जस्ता धेरै प्रकारका मार्गहरूको व्याख्या भएको थियो । यो सबै कुरा त्यहाँ अलि अव्यवस्थित किसिमले प्रस्तुत गरिएको थियो । यसलाई बुझ्न र तदनुसार कार्य गर्न अझ बढी व्यवस्थित किसिमको मार्गनिर्देशन हुनु आवश्यक थियो , त्यसैले अर्जुनले यो सन्देह हुने खालको विषयवस्तुलाई अझ स्पष्ट पार्न खोजे । यसो भएमा मात्र सर्वसाधारण मानिसले अपव्याख्यामा नपरी स्पष्ट कुरा बुझ्नसक्दछ । हुनत कृष्णले शब्दजालमा पारेर अर्जुनलाई अल्मल्याउन खोज्नुभएको होइन , तैपनि अर्जुनले जडतावश भनौं वा सक्रिय सेवावश भनौं कृष्णभावनाको प्रक्रियालाई बुझ्न सकेनन् । अर्को शब्दमा भन्ने हो भने अर्जुनले यी प्रश्नहरू सोधेर भगवद्गीताको रहस्यलाई गम्भीरतापूर्वक बुझ्न चाहने विद्यार्थीहरूलाई स्पष्ट मार्ग देखाइदिएका छन् । '''''लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।''''' '''''ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ३ ॥''''' भगवान्ले भन्नुभयो- हे निष्पाप अर्जुन ! मैले पहिल्यै भनिसकें आत्मसाक्षात्कार गर्न चाहने व्यक्तिहरू दुई प्रकारका हुन्छन् । एक प्रकारका ज्ञानीहरू हुन् जो अनुभवसिद्ध दार्शनिक चिन्तनद्वारा भगवान्लाई बुभन खोज्दछन् भने अर्का प्रकारका भक्तहरू भक्ति - सेवाद्वारा भगवान्लाई जान्ने प्रयास गर्दछन् । तात्पर्य : यही गीताको दोस्रो अध्यायको ३ ९ औं श्लोकमा सांख्ययोग र कर्मयोग वा बुद्धियोग यी दुई प्रकारका पद्धतिहरूको व्याख्या भगवान्ले गर्नुभएको छ । यस श्लोकमा पनि भगवान् त्यही विषयलाई अझ स्पष्टसँग व्याख्या गर्नुहुन्छ । पदार्थ र आत्माका स्वभावको विश्लेषणात्मक अध्ययन वा सांख्ययोग त दर्शन वा व्यवहारिक ज्ञानद्वारा विषयवस्तुलाई बुझ्न र चिन्तन गर्न चाहने व्यक्तिहरूका लागि हो । अर्का प्रकारका मानिसहरू दोस्रो अध्यायको एकसठ्ठीऔं श्लोकमा बयान गरिए जस्तै कृष्णभावनामा रहेर काम गर्दछन् । दोस्रो अध्यायको उनन्चालीसौं श्लोकमा पनि भगवान्ले भन्नुभएको छ- बुद्धियोग वा कृष्ण - भावनाको नियमद्वारा कार्य गर्ने व्यक्ति कर्मका बन्धनबाट मुक्त हुनसक्दछ । यस पद्धतिमा अरू कुनै त्रुटि छैन । यही सिद्धान्तलाई एकसठ्ठीऔं श्लोकमा अझ स्पष्ट तरिकाले व्याख्या गरिएको छ । यो बुद्धियोग सम्पूर्णरूपले भगवान्मा , विशेषतः कृष्णमा आश्रित छ र यही विधिद्वारा नै सबै इन्द्रियहरूलाई सजिलैसँग वशमा ल्याउन सकिन्छ । अतः यी दुवै प्रकारका योगविधिहरू धर्म र दर्शनका रूपमा एक अर्कामा अन्योन्याश्रित छन् । दर्शन बिनाको धर्म भावुकता वा धर्मान्धता मात्र हुन्छ भने धर्मबिनाको दर्शन पनि मानसिक तर्कवितर्क मात्र बन्नपुग्दछ । मानिसको अन्तिम लक्ष्य कृष्ण नै हुनुहुन्छ , किनभने निरन्तर परमसत्यको खोजी गरिरहने दार्शनिकहरू पनि अन्त्यमा कृष्णभावनामृतमै पुग्दछन् । यसको उल्लेख पनि भगवद्गीतामा पाइन्छ । परमात्मासँग आत्माको सम्बन्धको वास्तविक स्थिति बुझ्नु नै सम्पूर्ण योग - पद्धतिहरूको उद्देश्य हो । दार्शनिक चिन्तन पनि एउटा अप्रत्यक्ष विधि हो , जसद्वारा विस्तारै कृष्णभावनामृतसम्म पुग्न सकिन्छ र अर्को प्रत्यक्ष विधि पनि छ त्यो हो कृष्णभावनामृतमै रहेर हरेक वस्तुसँग आफ्नो सम्बन्ध कायम गर्नु । यी दुईवटा मार्गहरूमा कृष्णभावना नै उत्तम मार्ग हो किनभने यसमा दार्शनिक विधिद्वारा इन्द्रियहरूलाई शुद्धीकरण गरिराख्नु पर्दैन । कृष्णभावना स्वयंमा नै एउटा शुद्धीकरण प्रक्रिया हो । यो भक्तिसेवा भगवत्प्राप्तिको प्रत्यक्ष विधि हो , सँगसँगै यो सजिलो पनि छ र दिव्य पनि छ । '''''न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्य पुरुषोऽश्नुते ।''''' '''''न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥४ ॥''''' ==बाहिरी कडीहरू== {{wikiquote|गीता}} {{wikibooks |श्रीमद्भगवद्गीता|गीता}} ==यो पनि हेर्नुस== {{हिन्दू धर्म}} [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] [[श्रेणी:हिन्दु दर्शन]] *[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] s3or8ung2sub4ztlpgiifgtc4twbnez 0 23201 1394738 1392646 2026-11-07T07:00:27Z Bishaldev100 28807 /* स्थापना */ 1394738 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान | native_name_a = | image = Nepal Academy, Kathmandu.jpg | logo = Nepal Academy Logo.jpg | logo_caption = नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको लोगो | seal = | image_caption = नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको बाह्य भाग | formed = {{start date and age|1957|06|22|df=yes}} | jurisdiction = {{flagcountry|नेपाल}} | headquarters = [[कमलादी]], [[काठमाडौँ]], [[बागमती प्रदेश]] | coordinates = {{coord|27|42|30|N|85|19|14|E}} | employees = | budget = | chief1_name = श्री भूपाल राई | chief1_position = कुलपति | chief2_name = श्री विमलकृष्ण श्रेष्ठ (विमल निभा) | chief2_position = उप-कुलपति | chief3_name = डा. धनप्रसाद सुवेदी | chief3_position = सदस्य सचिव | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = [[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय]], [[नेपाल सरकार]] | website = https://nepalacademy.gov.np | map = {{Location map|Kathmandu||lat_deg=27|lat_min=42|lat_sec=30|lat_dir=N|lon_deg=85|lon_min=19|lon_sec=14|lon_dir=E}} }} '''नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान''' (पुरानो नाम: नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान) भाषा, साहित्य, संस्कृति तथा दर्शनको संरक्षण, सम्वर्द्धन र विकास गर्न स्थापित संस्था हो। हाल यस प्रतिष्ठानका कुलपति श्री भूपाल राई रहेका छन्। उपकुलपतिमा श्री विमलकृष्ण श्रेष्ठ (विमल निभा), सदस्य-सचिव डा. धनप्रसाद सुवेदी रहेका छन्। ==स्थापना== वि.सं. २०१३ सालमा इतिहासकार [[बालचन्द्र शर्मा]] र महाकवि [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]]को परिकल्पना बमोजिम [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]बाट नेपाल साहित्य कला प्रतिष्ठान (एकेडेमी)को स्थापना भएको हो। त्रिभुवन विश्वविद्यालय कमिसनको २०१२ चैत्रको बैठकमा लक्ष्मी प्रसाद देवकोटाले यस्तो राय व्यक्त गरेका थिए। <ref>{{Cite journal |last=पंगेनी |first=भवेश्वर |title=नेपालमा उच्च शिक्षाः ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, त्रिभुवन विश्वविद्यालय कमिसन |url=https://portal.tu.edu.np/downloads/bookpart-1_2024_03_31_13_44_04.pdf |journal=त्रिभुवन विश्वविद्यालयको इतिहास (वि.सं.२०१६–२०३९) (भाग–१) |pages=74}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" | ''यो यूनिवर्सिटीको स्थापना श्री ५ राजमाताका सुपुत्र हाम्रा अबका राष्ट्रपिता श्री ५ महेन्द्रको शुभ राज्याभिषेकको ताजको ‘[[कोहिनूर|काहेनुर हिरा]]’ संझनु । एक एकाडेमि राख्न पाए, यो विश्वविद्यालयको सहायक समेत भई, दोस्रो ठूलो हिरा थपिन जाने थियो । यसै महत्वपूर्ण महाकार्यहरू, औद्योगिक कारखानाहरू, कृषि प्रबक( ?) पनि खुलेर राज्याभिषेकका सच्चा ठोस किरणहरू भएर छरिउन् भन्ने मेरो बबसंतसर का प्रारंभको शुभ संदेश चढाउँछु ”'' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[काठमाडौँ]]को कमलादीमा रहेको ५० रोपनी जग्गामा आफ्नै निजी कोषबाट यसको स्थापना भएको थियो। तत्कालिन राजाको यो कदमले साहित्यिक क्षेत्रमा ठूलै हलचल ल्याएको थियो। साहित्यकारहरूले आफू पनि सम्मानित भएको अनुभूति गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/214/2019-05-11 |title=हामी यसरी प्राज्ञ भयौँ |last=जोशी |first=सत्यमोहन |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810102502/https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/214/2019-05-11 |archive-date=2022-08-10 }}</ref> ==उद्देश्य== नेपालका सबै भाषा, साहित्य, संस्कृति तथा दर्शनको संरक्षण, सम्वर्द्धन र विकास गर्न काठमाडौँ र आवश्यकताअनुसार नेपालको विभिन्न स्थानहरूमा शाखा खोल्न सकिने गरी स्थापना गरिएको प्रतिष्ठान हो।<ref name="1st refer">व्यवस्थापिका संसदले बनाएको २०६४ सालको ऐन न. २१, नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान ऐन २०६४</ref>। ==चित्र दिर्घा== <gallery> चित्र:Bhanubhakta.jpg|नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानमा रहेको भानुभक्तको सालिक चित्र:Nepal Academy Building.jpg|नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठान भवन चित्र:Cactus13.jpg|नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठान भवनमा रहेको क्याक्टस चित्र:म बि बि शाह 2.jpg|नेपाल-प्रज्ञाप्रतिष्ठानका संस्थापक कुलपति कवि [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|म. वी. वि. शाह]]को अर्धकदको सालिक </gallery> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://nepalacademy.gov.np/ नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230828055127/https://nepalacademy.gov.np/ |date=2023-08-28 }} [[श्रेणी:संस्था]] bfxda0mx1mkatu6nhoxhzp78u4vuwh2 0 42915 1394697 1394431 2026-11-06T13:28:37Z Rim Bahadur Basnyat 81795 1394697 wikitext text/x-wiki '''देवकोटा''' नेपाल वा नेपाल बाहीर रहने नेपाली समुदायमा प्रचलीत एक थर हो । देवकोटा थरीहरुको उद्गम थलो [[Gorkha District]] जिल्ला भएको मानिन्छ। Some Devkotas claim Kanyakubja Brahmin ancestry but this claim seems questionable because their regional and genealogical traditions point towards a 'Khas' origin.Their bamsawali also appears excessively Sanskritized, with several inconsistencies. For instance, some documented genealogical accounts trace their ancestry to Devkot of Achham, yet they are "Purbiya Bahuns", bahuns from the far-western hill regions are commonly classified as "Kumai". However a Sanskritized genealogy connection to an ancient Brahmin lineage is not, by itself, proof of Kanyakubja ancestry. <ref>{{Cite journal |last=Luintel |first=Youba Raj |date=2014-05-17 |title=Locating Pawai in the Social Hierarchy of the Khasa: a Preliminary Note on Jumli Caste Structure |url=https://doi.org/10.3126/dsaj.v7i0.10436 |journal=Dhaulagiri Journal of Sociology and Anthropology |volume=7 |pages=31–50 |doi=10.3126/dsaj.v7i0.10436 |issn=1994-2672}}</ref> <ref>List of the 12 Masta deities of Jumla, also I'm a guy form.jumla so Ik all this..</ref> =Devkota kul devta list= Kalosilto (कालो सिल्टो): A Masto associated with the Achham region. Khapar (खापर): A prominent Masto associated with the wider Karnali and Sudurpashchim region. Budu Masto (बुढु मष्टो): Associated with Sijadara, Jumla. Babiro Masto (बाबिरो मष्टो): Associated with Tatopani, Jumla. ==यस थरबाट विशिष्ट व्यक्तित्वहरू== *[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] *'''Pandit Kaviraj Ghananath Devkota (Author/Compiler of Chandranighantu)''' *Dr Upendra Devkota *Former secretary Lava Devkota *Politician Rajeshwor Devkota *Prof.Dr Padma prashad Devkot [[श्रेणी:खस जातिका थरहरू]] [[श्रेणी: भारद्वाज गोत्र]] {{भारद्वाज गोत्र}} {{stub}} 28v54wcdb4telbsw1wjvcycfthuyh90 0 53706 1394704 1348121 2026-11-06T19:26:12Z Rotondus 34710 1394704 wikitext text/x-wiki [[चित्र:The monkey prince Angad is first sent to give diplomacy one last chance (Ravi Varma studio, 1910's).jpg|thumb|The monkey prince Angad is first sent to give diplomacy one last chance (Ravi Varma studio, 1910's)]] '''अंगद''' [[रामायण]]मा उल्लेख गरिएको बानर राज्य [[किष्किन्धा]] नगरको राजा [[बाली (रामायण)|बाली]]का छोरा थिए । अंगद शक्तिशाली वानर राजा वली र उनकी पत्नी ताराका छोरा हुन्। उनी सुग्रीवका भतिजा हुन् । राम र सुग्रीवले आफ्नो बुबाको हत्या गरेपछि, अंगदा सीतालाई रावणको बन्धनबाट छुटाउन रामको सेनामा सामेल हुन्छ। राजाले रामलाई आफ्नी पत्नी खोज्न र उद्धार गर्न मद्दत गर्ने आफ्नो प्रतिज्ञा पूरा गर्न असफल भएपछि, अंगदा र ताराले राम र तिनका भाइ लक्ष्मणलाई सुग्रीवसँग मिलाप गराउने भूमिका खेल्छन्। सँगै, तिनीहरूले सुग्रीवलाई रामको प्रतिज्ञाको सम्मान गर्न मनाउन सक्षम छन्, आफ्नो समय रक्सी पिउने खर्च गर्नुको सट्टा। त्यसपछि सुग्रीवले रामलाई मद्दत गर्न वानरहरूको व्यवस्था गर्छन् र रावणको राक्षसी होस्टसँग लड्ने बाँदर सेनालाई व्यवस्थित गर्छन्। अंगदाले विशेष खोजी दलको नेतृत्व गर्छ, जसमा हनुमान र जाम्बवन्त समावेश हुन्छन् र रामकी पत्नी सीतालाई भेट्टाउन सक्षम हुन्छन् । == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} {{Commonscat|Angada}} {{रामायण}} [[श्रेणी:रामायणका पात्रहरू]] [[श्रेणी:रामायण]] [[श्रेणी:रामायणमा वानर]] ae3tb2mgaj0mnotvpq7e2x6a9ufjwlu 0 56954 1394750 1267841 2026-11-07T07:43:52Z Bishaldev100 28807 /* जीर्णोद्धार र पुनर्निर्माण */ 1394750 wikitext text/x-wiki {{Infobox lake | lake_name = नक्साल नागपोखरी | image_lake = Nag Panchami at Nag Pokhari, Naxal Kathmandu Nepal-070A0773.jpg | caption_lake = काठमाडौँ नक्सालमा रहेको ऐतिहासिक र धार्मिक दृष्टिकोणबाट महत्त्वपुर्ण पोखरी | image_bathymetry = | caption_bathymetry= | location = [[काठमाडौँ| काठमाडौँ]] | coords = {{coord|27|42|48.36|N|85|19|27.35|E|region:ZZ_type:waterbody|display =inline,title}} | type = | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = [[नेपाल]] | length = १२५' | width = ६५' | area = {{convert|8125|sqft}} | depth = {{convert|2.5|m|ft|0|abbr=on}} | max-depth = {{convert|3|m|ft|0|abbr=on}} | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | cities = | frozen = }} '''नागपोखरी''' ऐतिहासिक र धार्मिक दृष्टिकोणबाट महत्त्वपुर्ण पोखरी हो। यो पोखरी [[नेपाल]]को [[काठमाडौँ]] महानगरपालिका नागपोखरी, [[नक्साल]] वडां नं. १ रहेको छ। यस पोखरीको पूर्वमा सडक, पश्चिममा सडक पारि नारायणहिटी दरबार, उत्तरमा व्यापारिक भवन, दक्षिणमा सडक रहेको छ। यस पोखरीको लम्वाइ १२५' र चौडाइ ६५' छ। पोखरीको चारैतिर मनोरम बाटिका छ। ‍ == नामाकरण‍ == पोखरीको बिच भागमा पूर्वतिर फरकिएको [[नाग]] अंकित खम्वा गाडिएको हुँदा, यस पोखरीको नाम नागपोखरी रहन गएको देखिन्छ। हाल काठको आकृतीलाई हटाइ आधुनिक संमसाधन प्रयोग गरी मौलिक परम्परागत नागको पकि प्रतिमा निर्माण गरिएको छ। == धार्मिक पक्ष== राजधानी लगायत मुलुकभरका नाग दहमा [[नागपञ्चमी]]का अवसरमा मेला लाग्ने गर्छ। नागपञ्चमी पर्व नेपाली हिन्दू धर्म परम्परा अनुसार घरको मूलढोकामाथि नागको चित्र टाँसी यो पर्व मनाउँने परम्परा छ । काचो गोबर, दूबो, फूल र अक्षताले नागलाई पूजा गरी मन्त्र जप्दै नाग टास्ने गरिन्छ । नागका अष्टकुल अथवा अनन्त, वासुकी, पद्य, महापद्य, तक्षक, कुलीर, कर्कट र शङ्ख नागको पूजा गरी दुबो, दूध, अक्षता आदि चढाई धूपधुवाँ गर्ने तथा कुलनागका थानहरूमा कपासको नाग बनाएर अबिर, अक्षता लगायतका सामग्रीले पूजा गरी दूधको अर्घ दिने र दूधबाट बनाइने विशेष परिकार र बारीमा फलेको नयाँ फल चढाउने पनि प्रचलन छ। <br /> धार्मिक ग्रन्थमा उल्लेख भएअनुसार नागपञ्चमीमा नागलाई पूजा गर्नाले घरमा नागको बास हुने र त्यहाँ नागसँगै लक्ष्मीसमेत बस्ने विश्वास गरिछ । नागलाई पानी र वर्षाका देवताका रूपमा पूजा गर्ने हिन्दु संस्कार पुरानो हो । नागपुजाको प्रचलन वैदिक काल अघिदेखि नै चल्दै आएको जनविश्वास छ । नागपञ्चमिका अवसरमा मुलुकभर विभिन्न ठाउँमा मेला लाग्ने गर्छ । यसै उपलक्षमा काठमाडौँ नक्सालको नागपोखरीमा समेत मेला लाग्छ। यस दिन नक्साल नागपोखरीमा ध्वजापताका सहित भजनकीर्तन, डुङ्गासयर र विभिन्न पसल पनि सञ्चालन गरिछन्। <br /> नक्सालस्थित नागपोखरी बाहेक कर्कोटक नागको बासस्थानको रूपमा परिचित काठमाडौँको टौदह, ललितपुर धापाखेलको नागदह, भक्तपुरको सिद्धपोखरी, पनौती लगायत मुलुकभरका विभिन्न नागदहमा मेला लाग्ने गर्छ। == जीर्णोद्धार र पुनर्निर्माण == काठमाडौँ नगरपालिकाद्वारा प्रकाशित पुस्तक "काठमाडौँ नगर क्षेत्रको इन्भेण्ट्र्ई" अनुसार सार्वजनिक सम्पति, एतिहासिक स्थल संरक्षण गर्ने उद्देश्य अनुरुप नगर विकास समितिको अग्रसरमा बिक्रम सम्भ्त २०३३ मा नागपोखरी जीर्णोद्धार गरिएको थियो। समाजिक सेवा राष्ट्रिय समन्वय परिषद् उपकार कोष प्रवन्ध समितिका त्तकालिन सभापति स्वागिय महारानी ऐवर्य राज्य लक्ष्मी देवी शाह सरकारका सदीच्छा अनुसार उपकार कोषको आर्थीक सहयोग र समन्वयमा त्यस समयको विभिन्न मन्त्रलयहरू, बैङ्कहरू, उधोगहरू, संस्थानहरू र अन्य निकायहरूको स्रोत समेत परीचालन गरी खानेपानी तथा ढल निकास संस्थानको रेखदेखमा नागपोखरी र सो वरिपरिको ऐतिहासिक स्थलको जीर्णेध्दार तथा पुनर्निमार्ण कार्य विक्रम सम्बत् २०४३ साल फाल्गुन १ गते शुभारम्भ भई विक्रम सम्बत २०४४ साल आश्विन ५ गते सम्पन्न गरिएको थियो। स्वयम महारानी र योगेन्द कुमार श्रेष्ठद्वारा माछा छोडि उदघाटन गरिएको थियो। साथै नागपोखरी र सो वरिपरिको ऐतिहासिक स्थलको संरक्षण, सम्बर्ध्दन तथा मर्मत संभारको लागि रू एक लाख एकको [[अक्षय कोष]] उपकार कोषबाट स्थापना पनि गरिएको थियो।हाल नक्साल युवा मण्डल र नक्साल संरक्षणन गुठीको सहकार्यमा संरक्षण र जीर्णोद्धार गरिदैआएको छ। == चित्र दिर्घा == <gallery> चित्र:Nagpokhari at evening.jpg|left|thumb|नागपोखरीको साँझको दृष्य चित्र:Reflection of houses in nagpokhari .jpg|left|thumb|नागपोखरीको दृष्य </gallery> [[श्रेणी:ताल तथा पोखरीहरू]] [[श्रेणी:विकिपिडिया शिक्षा कार्यक्रम १]] [[श्रेणी:काठमाडौँ उपत्यकाका पोखरीहरू]] gyun1ycoib79i26i86x826pow5xpwm2 0 62238 1394770 1389769 2026-11-07T10:53:45Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1394770 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = माननीय | name = रीमा विश्वकर्मा | native_name = {{nobold|रीमा विश्वकर्मा}} | native_name_lang = ne | image = | image_size = | caption = २०८२ मा विश्वकर्मा | birth_name = | birth_date = {{जन्म मिति र उमेर|1989|8|6|df=y}}<ref name="rima-bishwokarma-bio-nettv4u">{{Cite web |title=Nepali Actress Rima Bishwokarma Biography |url=https://nettv4u.com/celebrity/nepali/actress/rima-bishwokarma |access-date=2021-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906011905/https://nettv4u.com/nettv4u.com/celebrity/nepali/actress/rima-bishwokarma |archive-date=2025-09-06 |website=NETTV4U |language=en}}</ref> | birth_place = [[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]], बर्दिया | office1 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य | term_start1 = वि.सं. १२ चैत २०८२ | term_end1 = | prime_minister1 = [[बालेन्द्र शाह]] | president1 = [[रामचन्द्र पौडेल]] | constituency1 = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|रास्वपा]] [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक]] सूची | 1blankname1 = समानुपातिक समूह | 1namedata1 = [[दलित]] (महिला) | occupation = | profession = {{hlist|राजनीतिज्ञ|मोडल|अभिनेत्री|सञ्चारकर्मी}} | education = सिद्धार्थ वनस्थली इन्स्टिच्युट, पनौती शाखा (निम्न माध्यमिक) <br/>नवरत्न इङ्लिस सेकेन्डरी स्कुल ([[एसएलसी]])<br/>पिनाकल एकेडेमी<ref>{{Cite web |url=https://www.trendingnetnepal.com/reema-bishwokarma-biography/|title=Reema Bishwokarma - Biography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129092700/https://www.trendingnetnepal.com/reema-bishwokarma-biography/ |archive-date=2020-11-29 |date=2020-01-07|website=Trending Net Nepal|language=en}}</ref> | website = | height = {{height|m=1.63}} | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | father = बाबुराम विश्वकर्मा | mother = कृष्णादेवी विश्वकर्मा | spouse = {{marriage|रबर्ट ल्वागुन विश्वकर्मा|2015|2017|reason=सम्बन्धविच्छेद}}<ref>{{Cite web |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/reema-bishwokarma-ditches-honeymoon-donates-money-to-help-film-artistes |title=Reema Bishwokarma ditches honeymoon, donates money to help film artistes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260619005154/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/reema-bishwokarma-ditches-honeymoon-donates-money-to-help-film-artistes |archive-date=2026-06-19 |date=2015-10-04|website=myRepublica|language=en}}</ref> | other_party = [[उज्यालो नेपाल पार्टी]] }} '''रीमा विश्वकर्मा''' (जन्म: २१ साउन २०४६) एक नेपाली राजनीतिज्ञ, मोडल, अभिनेत्री तथा सञ्चारकर्मी हुन्। उनी वि.सं. चैत २०८२ देखि [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]का तर्फबाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]]का रूपमा कार्यरत छिन्।<ref>{{Cite web|date=2020-09-15 |title=रियालिटी शोमै रमाउछिन् रिमा|trans-title=Rima enjoys the Reality Shows |url=https://rajdhanidaily.com/id/23293/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316214428/https://rajdhanidaily.com/id/23293/ |archive-date=2022-03-16 |access-date=2022-07-26|first=Dhruba|last=Lamsal |website=राजधानी |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-08-02 |title=नयाँ पुस्ताको मेहनतले खुशी दिन्छ |url=https://saptahik.com.np/cinema/2019/08/02/20190802133017 |access-date=2022-07-26 |website=saptahik.com.np |language=ne}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == विश्वकर्माको जन्म २०४६ साउन २० मा बर्दियाको गुलरियामा कृष्णादेवी विश्वकर्मा र बाबुराम विश्वकर्माको पुत्रीका रूपमा भएको थियो। सन् १९९७ मा उनी [[पनौती]] सरेकी थिइन्, जहाँ उनको लालनपालन भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Panauti Children's Home (PCH) - Dem-Népal |url=http://www.dem-nepal.fr/panauti-childrens-home-pch/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206072932/http://www.dem-nepal.fr/panauti-childrens-home-pch/ |archive-date=6 February 2020 |website=Dem-Népal |date=26 November 2002 |url-status=dead |lang=fr }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230327081435/http://www.dem-nepal.fr/panauti-childrens-home-pch/ |date=27 March 2023 }}</ref> उनले निम्न-माध्यमिक शिक्षाका लागि सिद्धार्थ वनस्थली इन्स्टिच्युट, पनौतीमा अध्ययन गरेकी थिइन् भने नवरत्न आवासीय माविबाट प्रवेशिका परीक्षा (एसएलसी) उत्तीर्ण गरेकी थिइन्। उनले पिनाकल एकेडेमीबाट आमसञ्चार विषयमा स्नातक तह अध्ययन गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=http://medianp.tv/biography-of-reema-bishwokarma |title=Biography of Reema Bishwokarma |access-date=2014-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621184634/http://medianp.tv/biography-of-reema-bishwokarma |archive-date=2013-06-21}}</ref> == प्रारम्भिक अभिनय जीवन == अभिनय यात्रा सुरु गर्नुअघि विश्वकर्माले नेपाल टेलिभिजनमा भिडियो जोकी (भिजो) र नेसनल टिभीमा समाचार वाचकका रूपमा काम गरेकी थिइन्। उनी क्रिस केसीको "जिन्दगीभर साथ दिन्छु भन्नेले" बोलको म्युजिक भिडियोमा देखा परेकी थिइन् र त्यसपछि थुप्रै नेपाली म्युजिक भिडियोहरूमा अभिनय गरेकी थिइन्। विश्वकर्माले प्रसन्ना पौडेलद्वारा निर्देशित तथा मिसेस मुभिजद्वारा निर्मित सन् २०११ को नेपाली चलचित्र ''स्वर''बाट चलचित्र क्षेत्रमा पर्दापण गरेकी थिइन्। पछि उनी ''भिसा गर्ल'', ''ऋतु'' र ''बाटो मुनिको फूल २'' लगायतका चलचित्रहरूमा देखा परेकी थिइन्। उनले भारतको राजस्थान र अस्ट्रेलिया लगायतका स्थानहरूमा म्युजिक भिडियो र चलचित्रहरूको छायाङ्कनमा भाग लिएकी थिइन्। विश्वकर्माले टेलिभिजन कार्यक्रम ''[[नेपाल आइडल]]''को सह-सञ्चालकका रूपमा काम गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |date=2018-08-09 |title=नेपाल आइडल सिजन २ आजदेखि |url=https://annapurnapost.com/news/nepaal-aaiddl-sijn-2-aajbaatt-105095 |access-date=2022-07-27 |website=[[अन्नपूर्ण पोस्ट]] |language=ne}}</ref> उनले नेपाली हास्य वास्तविक टेलिभिजन कार्यक्रम ''कमेडी च्याम्पियन''को पनि सञ्चालन गरिसकेकी छिन्।<ref>{{Cite web |date=2020-02-04 |title=होस्टिङमा पनि चुनौती थियो |url=https://saptahik.com.np/cinema/2020/02/04/20200204133106 |access-date=2022-07-26 |website=saptahik.com.np |language=ne}}</ref> == राजनीतिक जीवन == सन् २०२५ नोभेम्बर मा रीमा विश्वकर्मा ऊर्जा विज्ञ [[कुलमान घिसिङ]]को नेतृत्वमा रहेको [[उज्यालो नेपाल पार्टी]]मा प्रवेश गरेकी थिइन् र [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (रास्वपा) सँगको व्यापक एकता र एकीकरणको छलफलका बिच पार्टीको समानुपातिक प्रतिनिधित्व सूचीमा समावेश भएकी थिइन्। रास्वपा र उज्यालो नेपालबिच एकीकरणको घोषणापछि उज्यालो नेपालका समानुपातिक उम्मेदवारहरूलाई संयुक्त सूचीमा समावेश गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=RSP, Bibeksheel Sajha to merge. In talks with Ujyalo Nepal, others |url=https://kathmandupost.com/national/2025/11/28/rsp-bibeksheel-sajha-to-merge-in-talks-with-ujyalo-nepal-others |archive-url=https://web.archive.org/web/20251128033352/https://kathmandupost.com/national/2025/11/28/rsp-bibeksheel-sajha-to-merge-in-talks-with-ujyalo-nepal-others |first=Purushottam|last=Poudel|date=November 28, 2025|archive-date=2025-11-28|website=Kathmandu Post }}</ref> यद्यपि, नेतृत्व विवादका कारण १२ दिनपछि एकीकरण प्रक्रिया भङ्ग भएको थियो भने विश्वकर्मा रास्वपामै रहेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=RSP drops 17 Kulman loyalists from PR list, Rima Bishwakarma retained |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/rsp-drops-17-kulman-loyalists-from-pr-list-rima-bishwakarma-retained-88-34.html |date=January 11, 202|website=myRepublica }}</ref><ref>{{Cite web |title=RSP and Ujyaalo Nepal merger collapses amid leadership disputes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/merger-talks-collapse-rsp-and-ujyaalo-nepal-call-emergency-meetings-64-99.html |date=January 10, 2026|website=myRepublica }}</ref><ref name="=rsp-ijyaalo-merger-failed">{{Cite web |date=2024-08-08 |title=RSP and Ujyaalo Nepal merger collapses amid leadership disputes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/merger-talks-collapse-rsp-and-ujyaalo-nepal-call-emergency-meetings-64-99.html |access-date=2026-01-26 |website=myrepublica.nagariknetwork.com |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-11 |title=RSP–Ujyaalo Nepal unity collapses in just 12 Days |work=OnlineKhabar |url=https://english.onlinekhabar.com/rsp-ujyaalo-nepal-unity-collapses.html |access-date=2026-01-26 |language=en}}</ref> विश्वकर्मा त्यसपछि [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२ को आम निर्वाचन]]मा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) बाट सांसद (प्रतिनिधि सभा सदस्य) निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी पार्टीको समानुपातिक सूचीबाट [[दलित]] महिला कोटा अन्तर्गत निर्वाचित भएकी हुन्। उनले २०८२ चैत १९ मा [[नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसद|नेपालको संसद]]मा आयोजित शपथ ग्रहण समारोहमा पद तथा गोपनीयताको शपथ लिएकी थिइन्। == अभिनित चलचित्रहरू == {| class="wikitable" |- ! वर्ष (सन्) ! चलचित्र ! भूमिका ! टिप्पणीहरू ! सन्दर्भ |- |२०११ |स्वर | | | |- |२०१२ |भिसा गर्ल |छाया | | |- |२०१४ |ऋतु |कृपा | | |- |२०१५ |इस्केप | | | |- |२०१६ |भाले फाइट | | | |- |२०१६ |बाटो मुनिको फूल २ | | | |- |२०२२ |हिजो आजका कुरा | | | |- |२०२३ |जाकी आइ एम २१ | | | |} === टेलिभिजन === {| class="wikitable" |+ !वर्ष (सन्) !कार्यक्रम !भूमिका !टिप्पणीहरू |- |२०१७-२०१८, २०२४ |[[नेपाल आइडल]] |सञ्चालक |सिजन १, २, ५-हाल |- |२०१९-२०२५ |[[कमेडी च्याम्पियन]] |सञ्चालक |सिजन १, २, ३-हाल |- |२०२३ |मेरो भ्वाइस युनिभर्स |सञ्चालक | |- |२०२२ |सारेगामापा लिटिल च्याम्प्स नेपाल |सञ्चालक | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{IMDb name|4378937}} * {{Facebook|name=रिमा विश्वकर्मा|id=rimabishwokarma}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपाली अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:बर्दिया जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] itnjnh4f423i8ytof2dcxnlekvnvvdf 0 63577 1394720 1150413 2026-11-07T05:39:55Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ सामग्री थप 1394720 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको रुपन्देही जिल्लामा अवस्थित एक प्राचीन बौद्ध मन्दिर}} {{Infobox religious building | name = मायादेवी मन्दिर | native_name = | image = BRP Lumbini Mayadevi temple.jpg | image_size = | alt = | caption = [[लुम्बिनी]]मा अवस्थित मायादेवी मन्दिर | pushpin_map = Nepal Lumbini Province#Nepal | pushpin_caption = [[नेपाल]]को नक्सामा मायादेवी मन्दिरको अवस्थिति | location = [[लुम्बिनी]] | coordinates = {{coord|27.469634|N|83.275860|E|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[बौद्ध धर्म]] | deity = | country = [[नेपाल]] | functional_status = | website = | founded_by = | completed = ईसापूर्व तेस्रो शताब्दी (मायादेवी मन्दिर) ~ईसापूर्व ५५० (तल्लो भागमा रहेको प्राचीन मन्दिर) | mapframe = yes | mapframe-zoom = 12 | mapframe-wikidata = yes }} '''मायादेवी मन्दिर''' [[नेपाल]]को [[युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र|युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र]] [[लुम्बिनी]]मा अवस्थित एक प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध मन्दिर]] हो। यो लुम्बिनीको मुख्य मन्दिर हो, जसलाई परम्परागत रूपमा [[गौतम बुद्ध]]को जन्मस्थल मानिन्छ। यो मन्दिर एक पवित्र पोखरी (पुष्करणी) र पवित्र बगैँचाको नजिकै रहेको छ। यस स्थलमा रहेका पुरातात्विक अवशेषहरूलाई पहिले [[अशोक|सम्राट अशोक]]द्वारा निर्मित ईसापूर्व तेस्रो शताब्दीका इँटाका संरचनाहरूका रूपमा मानिन्थ्यो।<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/666|title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha|publisher=[[युनेस्को]]|access-date=26 November 2013}}</ref> सन् २०१३ मा यहाँ ईसापूर्व छैटौँ शताब्दीको काठको संरचना (काठको मन्दिर) फेला पारिएको थियो।<ref>{{cite journal |last=Coningham |first=R.A.E. |author2=K.P. Acharya |author3=K.M. Strickland |author4=C.E. Davis |author5=M.J. Manuel |author6=I.A. Simpson |author7=K. Gilliland |author8=J. Tremblay |author9=T.C. Kinnaird |author10=D.C.W. Sanderson |title=The earliest Buddhist shrine: excavating the birthplace of the Buddha, Lumbini (Nepal) |journal=Antiquity |year=2013 |volume=87 |series=338 |issue=338 |pages=1104–1123 |doi=10.1017/S0003598X00049899 |url=http://antiquity.ac.uk/ant/087/ant0871104.htm |access-date=26 November 2013 |doi-access=free |archive-date=27 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527125339/http://antiquity.ac.uk/ant/087/ant0871104.htm |url-status=dead }}</ref> मायादेवी मन्दिर अवस्थित लुम्बिनी नेपालको [[लुम्बिनी प्रदेश]] अन्तर्गत रुपन्देही जिल्लामा अवस्थित एक बौद्ध तीर्थस्थल हो।<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/666|title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha|publisher=[[युनेस्को]]|access-date=26 November 2013}}</ref> यसलाई बौद्ध परम्परा अनुसार, ईसापूर्व ५६३ मा रानी महामायादेवीले सिद्धार्थ गौतमलाई जन्म दिएको स्थल मानिन्छ। सिद्धार्थ गौतमले ईसापूर्व ५२८ को आसपासमा बुद्धत्व प्राप्त गरी बौद्ध धर्मको स्थापना गरेका थिए। लुम्बिनी बुद्धको जीवनका प्रमुख घटनाहरूसँग जोडिएका अनेकौँ महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थलहरूमध्ये एक हो। लुम्बिनीमा मायादेवी मन्दिरलगायतका पुराना मन्दिरहरू रहेका छन् भने विभिन्न देशका बौद्ध सङ्घ-संस्थाहरूको सहयोगमा निर्माण गरिएका नयाँ मन्दिरहरू सम्पन्न भइसकेका वा निर्माणको क्रममा रहेका छन्। यस पवित्र स्थलभित्र धेरै स्मारकहरू, गुम्बाहरू, एक सङ्ग्रहालय र लुम्बिनी अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान संस्थान पनि रहेका छन्। साथै, यहाँ पुष्करणी वा पवित्र पोखरी रहेको छ, जहाँ बुद्धकी आमाले उनलाई जन्म दिनुअघि अनुष्ठानिक स्नान गरेको र यहाँ नवजात बुद्धलाई पहिलो पटक स्नान गराइएको मानिन्छ। लुम्बिनी नजिकैका अन्य स्थलहरूमा, परम्परा अनुसार, अघिल्ला बुद्धहरूको जन्म भएको थियो, उनीहरूले परम ज्ञान प्राप्त गरेका थिए र अन्ततः आफ्नो पार्थिव शरीर त्याग गरेका थिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Lumbini|लुम्बिनी}} [[श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू]] tqo6hi9ohqc84kqf05mrosd9t18y5bn 1394723 1394720 2026-11-07T05:44:57Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1394723 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको रुपन्देही जिल्लामा अवस्थित एक प्राचीन बौद्ध मन्दिर}} {{Infobox religious building | name = मायादेवी मन्दिर | native_name = | image = BRP Lumbini Mayadevi temple.jpg | image_size = | alt = | caption = [[लुम्बिनी]]मा अवस्थित मायादेवी मन्दिर | pushpin_map = Nepal Lumbini Province#Nepal | pushpin_caption = [[नेपाल]]को नक्सामा मायादेवी मन्दिरको अवस्थिति | location = [[लुम्बिनी]] | coordinates = {{coord|27.469634|N|83.275860|E|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[बौद्ध धर्म]] | deity = | country = [[नेपाल]] | functional_status = | website = | founded_by = | completed = ईसापूर्व तेस्रो शताब्दी (मायादेवी मन्दिर) ~ईसापूर्व ५५० (तल्लो भागमा रहेको प्राचीन मन्दिर) | mapframe = yes | mapframe-zoom = 12 | mapframe-wikidata = yes }} '''मायादेवी मन्दिर''' [[नेपाल]]को [[युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र|युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र]] [[लुम्बिनी]]मा अवस्थित एक प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध मन्दिर]] हो। यो लुम्बिनीको मुख्य मन्दिर हो, जसलाई परम्परागत रूपमा [[गौतम बुद्ध]]को जन्मस्थल मानिन्छ। यो मन्दिर एक पवित्र पोखरी (पुष्करणी) र पवित्र बगैँचाको नजिकै रहेको छ। यस स्थलमा रहेका पुरातात्विक अवशेषहरूलाई पहिले [[अशोक|सम्राट अशोक]]द्वारा निर्मित ईसापूर्व तेस्रो शताब्दीका इँटाका संरचनाहरूका रूपमा मानिन्थ्यो।<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/666|title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha|publisher=[[युनेस्को]]|access-date=26 November 2013}}</ref> सन् २०१३ मा यहाँ ईसापूर्व छैटौँ शताब्दीको काठको संरचना (काठको मन्दिर) फेला पारिएको थियो।<ref>{{cite journal |last=Coningham |first=R.A.E. |author2=K.P. Acharya |author3=K.M. Strickland |author4=C.E. Davis |author5=M.J. Manuel |author6=I.A. Simpson |author7=K. Gilliland |author8=J. Tremblay |author9=T.C. Kinnaird |author10=D.C.W. Sanderson |title=The earliest Buddhist shrine: excavating the birthplace of the Buddha, Lumbini (Nepal) |journal=Antiquity |year=2013 |volume=87 |series=338 |issue=338 |pages=1104–1123 |doi=10.1017/S0003598X00049899 |url=http://antiquity.ac.uk/ant/087/ant0871104.htm |access-date=26 November 2013 |doi-access=free |archive-date=27 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527125339/http://antiquity.ac.uk/ant/087/ant0871104.htm |url-status=dead }}</ref> मायादेवी मन्दिर अवस्थित लुम्बिनी नेपालको [[लुम्बिनी प्रदेश]] अन्तर्गत रुपन्देही जिल्लामा अवस्थित एक बौद्ध तीर्थस्थल हो।<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/666|title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha|publisher=[[युनेस्को]]|access-date=26 November 2013}}</ref> यसलाई बौद्ध परम्परा अनुसार, ईसापूर्व ५६३ मा रानी महामायादेवीले सिद्धार्थ गौतमलाई जन्म दिएको स्थल मानिन्छ। सिद्धार्थ गौतमले ईसापूर्व ५२८ को आसपासमा बुद्धत्व प्राप्त गरी बौद्ध धर्मको स्थापना गरेका थिए। लुम्बिनी बुद्धको जीवनका प्रमुख घटनाहरूसँग जोडिएका अनेकौँ महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थलहरूमध्ये एक हो। लुम्बिनीमा मायादेवी मन्दिरलगायतका पुराना मन्दिरहरू रहेका छन् भने विभिन्न देशका बौद्ध सङ्घ-संस्थाहरूको सहयोगमा निर्माण गरिएका नयाँ मन्दिरहरू सम्पन्न भइसकेका वा निर्माणको क्रममा रहेका छन्। यस पवित्र स्थलभित्र धेरै स्मारकहरू, गुम्बाहरू, एक सङ्ग्रहालय र लुम्बिनी अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान संस्थान पनि रहेका छन्। साथै, यहाँ पुष्करणी वा पवित्र पोखरी रहेको छ, जहाँ बुद्धकी आमाले उनलाई जन्म दिनुअघि अनुष्ठानिक स्नान गरेको र यहाँ नवजात बुद्धलाई पहिलो पटक स्नान गराइएको मानिन्छ। लुम्बिनी नजिकैका अन्य स्थलहरूमा, परम्परा अनुसार, अघिल्ला बुद्धहरूको जन्म भएको थियो, उनीहरूले परम ज्ञान प्राप्त गरेका थिए र अन्ततः आफ्नो पार्थिव शरीर त्याग गरेका थिए। == चित्रहरू == <gallery mode=packed> File:Mayadevi Temple and ruins of ancient monasteries in Lumbini 03.jpg|ऐतिहासिक स्थलहरू File:Maya Devi Temple top.jpg| File:Buddha Jayanti-IMG 9113.jpg File:Mayadevi Temple.jpg File:Lumbini, Buddhist pilgrims 2, Tree, Nepal.jpg|बोधी रूख File:Lumbini, Buddha's birthplace 3, Nepal.jpg File:Lumbini, Buddhist pilgrim, Nepal.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Lumbini|लुम्बिनी}} [[श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू]] 130aete2q8ewt2dd8f3awet6js8q5i8 1394724 1394723 2026-11-07T05:51:54Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1394724 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको रुपन्देही जिल्लामा अवस्थित एक प्राचीन बौद्ध मन्दिर}} {{Infobox religious building | name = मायादेवी मन्दिर | native_name = | image = BRP Lumbini Mayadevi temple.jpg | image_size = | alt = | caption = [[लुम्बिनी]]मा अवस्थित मायादेवी मन्दिर | pushpin_map = Nepal Lumbini Province#Nepal | pushpin_caption = [[नेपाल]]को नक्सामा मायादेवी मन्दिरको अवस्थिति | location = [[लुम्बिनी]] | coordinates = {{coord|27.469634|N|83.275860|E|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[बौद्ध धर्म]] | deity = | country = [[नेपाल]] | functional_status = | website = | founded_by = | completed = ईसापूर्व तेस्रो शताब्दी (मायादेवी मन्दिर) ~ईसापूर्व ५५० (तल्लो भागमा रहेको प्राचीन मन्दिर) | mapframe = yes | mapframe-zoom = 12 | mapframe-wikidata = yes }} '''मायादेवी मन्दिर''' [[नेपाल]]को [[युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र|युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र]] [[लुम्बिनी]]मा अवस्थित एक प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध मन्दिर]] हो। यो लुम्बिनीको मुख्य मन्दिर हो, जसलाई परम्परागत रूपमा [[गौतम बुद्ध]]को जन्मस्थल मानिन्छ। यो मन्दिर एक पवित्र पोखरी (पुष्करणी) र पवित्र बगैँचाको नजिकै रहेको छ। यस स्थलमा रहेका पुरातात्विक अवशेषहरूलाई पहिले [[अशोक|सम्राट अशोक]]द्वारा निर्मित ईसापूर्व तेस्रो शताब्दीका इँटाका संरचनाहरूका रूपमा मानिन्थ्यो।<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/666|title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha|publisher=[[युनेस्को]]|access-date=26 November 2013}}</ref> सन् २०१३ मा यहाँ ईसापूर्व छैटौँ शताब्दीको काठको संरचना (काठको मन्दिर) फेला पारिएको थियो।<ref>{{cite journal |last=Coningham |first=R.A.E. |author2=K.P. Acharya |author3=K.M. Strickland |author4=C.E. Davis |author5=M.J. Manuel |author6=I.A. Simpson |author7=K. Gilliland |author8=J. Tremblay |author9=T.C. Kinnaird |author10=D.C.W. Sanderson |title=The earliest Buddhist shrine: excavating the birthplace of the Buddha, Lumbini (Nepal) |journal=Antiquity |year=2013 |volume=87 |series=338 |issue=338 |pages=1104–1123 |doi=10.1017/S0003598X00049899 |url=http://antiquity.ac.uk/ant/087/ant0871104.htm |access-date=26 November 2013 |doi-access=free |archive-date=27 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527125339/http://antiquity.ac.uk/ant/087/ant0871104.htm |url-status=dead }}</ref> मायादेवी मन्दिर अवस्थित लुम्बिनी नेपालको [[लुम्बिनी प्रदेश]] अन्तर्गत रुपन्देही जिल्लामा अवस्थित एक बौद्ध तीर्थस्थल हो।<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/666|title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha|publisher=[[युनेस्को]]|access-date=26 November 2013}}</ref> यसलाई बौद्ध परम्परा अनुसार, ईसापूर्व ५६३ मा रानी महामायादेवीले सिद्धार्थ गौतमलाई जन्म दिएको स्थल मानिन्छ। सिद्धार्थ गौतमले ईसापूर्व ५२८ को आसपासमा बुद्धत्व प्राप्त गरी बौद्ध धर्मको स्थापना गरेका थिए। लुम्बिनी बुद्धको जीवनका प्रमुख घटनाहरूसँग जोडिएका अनेकौँ महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थलहरूमध्ये एक हो। लुम्बिनीमा मायादेवी मन्दिरलगायतका पुराना मन्दिरहरू रहेका छन् भने विभिन्न देशका बौद्ध सङ्घ-संस्थाहरूको सहयोगमा निर्माण गरिएका नयाँ मन्दिरहरू सम्पन्न भइसकेका वा निर्माणको क्रममा रहेका छन्। यस पवित्र स्थलभित्र धेरै स्मारकहरू, गुम्बाहरू, एक सङ्ग्रहालय र लुम्बिनी अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान संस्थान पनि रहेका छन्। साथै, यहाँ पुष्करणी वा पवित्र पोखरी रहेको छ, जहाँ बुद्धकी आमाले उनलाई जन्म दिनुअघि अनुष्ठानिक स्नान गरेको र यहाँ नवजात बुद्धलाई पहिलो पटक स्नान गराइएको मानिन्छ। लुम्बिनी नजिकैका अन्य स्थलहरूमा, परम्परा अनुसार, अघिल्ला बुद्धहरूको जन्म भएको थियो, उनीहरूले परम ज्ञान प्राप्त गरेका थिए र अन्ततः आफ्नो पार्थिव शरीर त्याग गरेका थिए। == मन्दिरको पुरात्त्व == [[चित्र:Mayadevi Temple and ruins of ancient monasteries in Lumbini 03.jpg|thumb|143x143px|मायादेवी मन्दिर र प्राचीन बौद्ध विहारहरूका भग्नावशेष]] मायादेवी मन्दिरमा [[गौतम बुद्ध]]को जन्मसँग सम्बन्धित जन्म स्मारक शिला र जन्म मूर्ति रहेका छन्। ईसापूर्व २४९ तिर सम्राट [[अशोक]]को [[लुम्बिनी]] भ्रमणको क्रममा स्मारक शिला र जन्म मूर्तिको सुरक्षाका लागि पाकेको इँटा प्रयोग गरी प्राचीन मायादेवी मन्दिर निर्माण गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=The Site Where Buddha Was Born? |url=[https://www.historyhit.com/locations/maya-devi-temple/](https://www.historyhit.com/locations/maya-devi-temple/) |access-date=2023-07-01 |website=History Hit |language=en}}</ref> मन्दिर वरिपरिको माटोका खम्बा गाडिएका प्वाल संरेखणको रेडियोकार्बन डेटिङले मायादेवी मन्दिरभित्रको पवित्र स्थल सर्वप्रथम ईसापूर्व छैटौँ शताब्दीमा रेखाङ्कन गरिएको सङ्केत गरेको छ।<ref>{{Cite web |title=The Sacred garden of Lumbini |url=[https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000223986](https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000223986) |access-date=2023-07-01 |website=unesdoc.unesco.org}}</ref> [[File:BRP Lumbini Ashoka pillar.jpg|left|thumb|162x162px|मन्दिरसँगै रहेको अशोक स्तम्भ]] [[File:Lumbini 1.jpg|thumb|168x168px|मायादेवी मन्दिरभित्र रहेको [[गौतम बुद्ध]]को जन्म स्मारक शिला]] सन् २०१० देखि संयुक्तराष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक तथा सांस्कृतिक सङ्गठन ([[युनेस्को]]), [[डरहम विश्वविद्यालय]], नेपालको [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]] र लुम्बिनी विकास कोष सम्मिलित एक पुरातात्विक टोलीले [[जापान|जापान सरकार]]को सहयोगमा मायादेवी मन्दिरमा उत्खनन कार्य सुरु गरेको थियो।<ref>Unesco.org (2019), available at:[https://www.unesco.org/en/articles/earliest-buddhist-shrine-south-asia-discovered-lumbini-buddhas-birthplace-nepal](https://www.unesco.org/en/articles/earliest-buddhist-shrine-south-asia-discovered-lumbini-buddhas-birthplace-nepal)</ref> उत्खननबाट प्रारम्भिक संरचनाहरू ईसापूर्व छैटौँ शताब्दीमा [[गौतम बुद्ध]]को जीवनकालकै रहेको र विभिन्न ऐतिहासिक कालखण्डहरूमा निर्माण तथा जीर्णोद्धारका शृङ्खलाहरूबाट गुज्रिएको पहिचान भएको छ।<ref>{{Cite web |title=Lumbini Development Trust- Birthplace of Buddha, Historical Place of Nepal, The World Heritage SiteLumbini Development Trust |url=[https://lumbinidevtrust.gov.np/en/lumbini/content/93/27/3](https://lumbinidevtrust.gov.np/en/lumbini/content/93/27/3) |access-date=2023-07-01 |website=lumbinidevtrust.gov.np |archive-date=8 January 2020 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20200108071628/https://lumbinidevtrust.gov.np/en/lumbini/content/93/27/3](https://web.archive.org/web/20200108071628/https://lumbinidevtrust.gov.np/en/lumbini/content/93/27/3) |url-status=dead }}</ref> उत्खनन गरिएका मन्दिरहरूलाई दक्षिण एसियाकै सबैभन्दा पुराना बौद्ध मन्दिरका रूपमा निर्धारण गरिएको छ। यसका अलावा मन्दिरभन्दा केही सय मिटर दक्षिणतर्फ ईसा पूर्व १३०० सम्म पुराना गाउँका अवशेषहरू फेला परेका छन्। मन्दिरको स्मारक शिलाले बुद्ध जन्मिनुभएको निश्चित स्थानलाई चिह्नित गर्दछ भने जन्म मूर्तिले [[गौतम बुद्ध]]को जन्म दृश्यलाई दर्शाउँछ, जहाँ महारानी [[मायादेवी]]ले शिशु जन्म दिने क्रममा सालको रूखको हाँगा समातेकी छिन् र उनकी बहिनी [[महाप्रजापति गौतमी]]ले सहयोग गरिरहेको देखाइएको छ। == चित्रहरू == <gallery mode=packed> File:Mayadevi Temple and ruins of ancient monasteries in Lumbini 03.jpg|ऐतिहासिक स्थलहरू File:Maya Devi Temple top.jpg| File:Buddha Jayanti-IMG 9113.jpg File:Mayadevi Temple.jpg File:Lumbini, Buddhist pilgrims 2, Tree, Nepal.jpg|बोधी रूख File:Lumbini, Buddha's birthplace 3, Nepal.jpg File:Lumbini, Buddhist pilgrim, Nepal.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Lumbini|लुम्बिनी}} [[श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू]] d9gxpshqjef4lidwhwtyfl3gnqi0vcs 1394728 1394724 2026-11-07T05:59:00Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1394728 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको रुपन्देही जिल्लामा अवस्थित एक प्राचीन बौद्ध मन्दिर}} {{Infobox religious building | name = मायादेवी मन्दिर | native_name = | image = BRP Lumbini Mayadevi temple.jpg | image_size = | alt = | caption = [[लुम्बिनी]]मा अवस्थित मायादेवी मन्दिर | pushpin_map = Nepal Lumbini Province#Nepal | pushpin_caption = [[नेपाल]]को नक्सामा मायादेवी मन्दिरको अवस्थिति | location = [[लुम्बिनी]] | coordinates = {{coord|27.469634|N|83.275860|E|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[बौद्ध धर्म]] | deity = | country = [[नेपाल]] | functional_status = | website = | founded_by = | completed = ईसापूर्व तेस्रो शताब्दी (मायादेवी मन्दिर) ~ईसापूर्व ५५० (तल्लो भागमा रहेको प्राचीन मन्दिर) | mapframe = yes | mapframe-zoom = 12 | mapframe-wikidata = yes }} '''मायादेवी मन्दिर''' [[नेपाल]]को [[युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र|युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र]] [[लुम्बिनी]]मा अवस्थित एक प्राचीन [[बौद्ध धर्म|बौद्ध मन्दिर]] हो। यो लुम्बिनीको मुख्य मन्दिर हो, जसलाई परम्परागत रूपमा [[गौतम बुद्ध]]को जन्मस्थल मानिन्छ। यो मन्दिर एक पवित्र पोखरी (पुष्करणी) र पवित्र बगैँचाको नजिकै रहेको छ। यस स्थलमा रहेका पुरातात्विक अवशेषहरूलाई पहिले [[अशोक|सम्राट अशोक]]द्वारा निर्मित ईसापूर्व तेस्रो शताब्दीका इँटाका संरचनाहरूका रूपमा मानिन्थ्यो।<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/666|title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha|publisher=[[युनेस्को]]|access-date=26 November 2013}}</ref> सन् २०१३ मा यहाँ ईसापूर्व छैटौँ शताब्दीको काठको संरचना (काठको मन्दिर) फेला पारिएको थियो।<ref>{{cite journal |last=Coningham |first=R.A.E. |author2=K.P. Acharya |author3=K.M. Strickland |author4=C.E. Davis |author5=M.J. Manuel |author6=I.A. Simpson |author7=K. Gilliland |author8=J. Tremblay |author9=T.C. Kinnaird |author10=D.C.W. Sanderson |title=The earliest Buddhist shrine: excavating the birthplace of the Buddha, Lumbini (Nepal) |journal=Antiquity |year=2013 |volume=87 |series=338 |issue=338 |pages=1104–1123 |doi=10.1017/S0003598X00049899 |url=http://antiquity.ac.uk/ant/087/ant0871104.htm |access-date=26 November 2013 |doi-access=free |archive-date=27 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527125339/http://antiquity.ac.uk/ant/087/ant0871104.htm |url-status=dead }}</ref> मायादेवी मन्दिर अवस्थित लुम्बिनी नेपालको [[लुम्बिनी प्रदेश]] अन्तर्गत रुपन्देही जिल्लामा अवस्थित एक बौद्ध तीर्थस्थल हो।<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/666|title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha|publisher=[[युनेस्को]]|access-date=26 November 2013}}</ref> यसलाई बौद्ध परम्परा अनुसार, ईसापूर्व ५६३ मा रानी महामायादेवीले सिद्धार्थ गौतमलाई जन्म दिएको स्थल मानिन्छ। सिद्धार्थ गौतमले ईसापूर्व ५२८ को आसपासमा बुद्धत्व प्राप्त गरी बौद्ध धर्मको स्थापना गरेका थिए। लुम्बिनी बुद्धको जीवनका प्रमुख घटनाहरूसँग जोडिएका अनेकौँ महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थलहरूमध्ये एक हो। लुम्बिनीमा मायादेवी मन्दिरलगायतका पुराना मन्दिरहरू रहेका छन् भने विभिन्न देशका बौद्ध सङ्घ-संस्थाहरूको सहयोगमा निर्माण गरिएका नयाँ मन्दिरहरू सम्पन्न भइसकेका वा निर्माणको क्रममा रहेका छन्। यस पवित्र स्थलभित्र धेरै स्मारकहरू, गुम्बाहरू, एक सङ्ग्रहालय र लुम्बिनी अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान संस्थान पनि रहेका छन्। साथै, यहाँ पुष्करणी वा पवित्र पोखरी रहेको छ, जहाँ बुद्धकी आमाले उनलाई जन्म दिनुअघि अनुष्ठानिक स्नान गरेको र यहाँ नवजात बुद्धलाई पहिलो पटक स्नान गराइएको मानिन्छ। लुम्बिनी नजिकैका अन्य स्थलहरूमा, परम्परा अनुसार, अघिल्ला बुद्धहरूको जन्म भएको थियो, उनीहरूले परम ज्ञान प्राप्त गरेका थिए र अन्ततः आफ्नो पार्थिव शरीर त्याग गरेका थिए। == बुद्धकी आमा मायादेवी == [[मायादेवी]] [[कोलीय]] राज्यकी राजकुमारी र [[कपिलवस्तु (प्राचीन सहर)|कपिलवस्तु]]का राजा [[शुद्धोधन]]की रानी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Maha Maya {{!}} mother of Gautama Buddha {{!}} Britannica |url=[https://www.britannica.com/biography/Maha-Maya](https://www.britannica.com/biography/Maha-Maya) |access-date=2023-07-01 |website=[www.britannica.com](https://www.google.com/search?q=https%3A%2F%2Fwww.britannica.com) |language=en}}</ref> बौद्ध किंवदन्ती अनुसार, गर्भवती छँदा [[मायादेवी|माया]]ले सुँडमा कमलको फूल लिएको एउटा सेतो हात्ती आफ्नो दाहिने कोखाबाट शरीरभित्र प्रवेश गरेको सपना देखेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Lumbini Development Trust- Birthplace of Buddha, Historical Place of Nepal, The World Heritage SiteLumbini Development Trust |url=[https://lumbinidevtrust.gov.np/en/lumbini/content/89/25/3](https://lumbinidevtrust.gov.np/en/lumbini/content/89/25/3) |access-date=2023-07-01 |website=lumbinidevtrust.gov.np}}</ref> उक्त सपनाको अर्थ एक चक्रवर्ती राजा वा बुद्धको जन्म हुने सङ्केतका रूपमा व्याख्या गरिएको थियो। [[File:Birth of Buddha at Lumbini.jpg|thumb|179x179px|सालको रूखमुनि [[लुम्बिनी]]मा [[गौतम बुद्ध]]को जन्म र उनकी आमा [[मायादेवी]]|left]] बौद्ध किंवदन्तीहरूमा उल्लेख भएअनुसार महारानी [[मायादेवी]] आफ्नो माइती राज्य [[कोलीय]]तर्फ जाँदै गर्दा [[लुम्बिनी]] बगैँचा नजिकै [[साल (वृक्ष)|सालको रूख]]मुनि आराम गर्न रोकिइन् र सोही क्रममा उहाँलाई प्रसव पीडा सुरु भई [[गौतम बुद्ध]]को जन्म भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha {{!}} Silk Roads Programme |url=[https://en.unesco.org/silkroad/silk-road-themes/world-heritage-sites/lumbini-birthplace-lord-buddha](https://en.unesco.org/silkroad/silk-road-themes/world-heritage-sites/lumbini-birthplace-lord-buddha) |access-date=2023-07-01 |website=en.unesco.org}}</ref> बुद्धको जन्म ईसा पूर्व ६२३ मा [[लुम्बिनी]]मा भएको थियो, जसलाई पछि सम्राट [[अशोक]]ले बुद्धको जन्मस्थलप्रति आफ्नो श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै एउटा स्तम्भमा [[पाली भाषा|पाली]] अभिलेख उत्कीर्ण गराई पुष्टि गरेका थिए, जसलाई [[अशोक स्तम्भ]]का रूपमा चिनिन्छ। बुद्धको जन्म भएको सात दिनपछि मायाको निधन भयो र उनको पुनः जन्म [[तुषित]] स्वर्गमा हुन्छ। मायाकी बहिनी तथा बुद्धकी सुसारे आमा [[महाप्रजापति गौतमी]] पछि [[गौतम बुद्ध]]द्वारा बौद्ध भिक्षुणीका रूपमा दीक्षित हुने पहिलो महिला बनिन्। उनलाई [[बौद्ध धर्म]]भित्र महिला सङ्घ (भिक्षुणी सङ्घ) को स्थापनामा एक प्रेरणादायी र महत्त्वपूर्ण व्यक्तित्वका रूपमा हेरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=Mahapajapati Gotami {{!}} Vipassana Research Institute |url=[https://www.vridhamma.org/node/2822](https://www.vridhamma.org/node/2822) |access-date=2023-07-01 |website=www.vridhamma.org}}</ref> == मन्दिरको पुरात्त्व == [[चित्र:Mayadevi Temple and ruins of ancient monasteries in Lumbini 03.jpg|thumb|143x143px|मायादेवी मन्दिर र प्राचीन बौद्ध विहारहरूका भग्नावशेष]] मायादेवी मन्दिरमा [[गौतम बुद्ध]]को जन्मसँग सम्बन्धित जन्म स्मारक शिला र जन्म मूर्ति रहेका छन्। ईसापूर्व २४९ तिर सम्राट [[अशोक]]को [[लुम्बिनी]] भ्रमणको क्रममा स्मारक शिला र जन्म मूर्तिको सुरक्षाका लागि पाकेको इँटा प्रयोग गरी प्राचीन मायादेवी मन्दिर निर्माण गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=The Site Where Buddha Was Born? |url=[https://www.historyhit.com/locations/maya-devi-temple/](https://www.historyhit.com/locations/maya-devi-temple/) |access-date=2023-07-01 |website=History Hit |language=en}}</ref> मन्दिर वरिपरिको माटोका खम्बा गाडिएका प्वाल संरेखणको रेडियोकार्बन डेटिङले मायादेवी मन्दिरभित्रको पवित्र स्थल सर्वप्रथम ईसापूर्व छैटौँ शताब्दीमा रेखाङ्कन गरिएको सङ्केत गरेको छ।<ref>{{Cite web |title=The Sacred garden of Lumbini |url=[https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000223986](https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000223986) |access-date=2023-07-01 |website=unesdoc.unesco.org}}</ref> [[File:BRP Lumbini Ashoka pillar.jpg|left|thumb|162x162px|मन्दिरसँगै रहेको अशोक स्तम्भ]] [[File:Lumbini 1.jpg|thumb|168x168px|मायादेवी मन्दिरभित्र रहेको [[गौतम बुद्ध]]को जन्म स्मारक शिला]] सन् २०१० देखि संयुक्तराष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक तथा सांस्कृतिक सङ्गठन ([[युनेस्को]]), [[डरहम विश्वविद्यालय]], नेपालको [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]] र लुम्बिनी विकास कोष सम्मिलित एक पुरातात्विक टोलीले [[जापान|जापान सरकार]]को सहयोगमा मायादेवी मन्दिरमा उत्खनन कार्य सुरु गरेको थियो।<ref>Unesco.org (2019), available at:[https://www.unesco.org/en/articles/earliest-buddhist-shrine-south-asia-discovered-lumbini-buddhas-birthplace-nepal](https://www.unesco.org/en/articles/earliest-buddhist-shrine-south-asia-discovered-lumbini-buddhas-birthplace-nepal)</ref> उत्खननबाट प्रारम्भिक संरचनाहरू ईसापूर्व छैटौँ शताब्दीमा [[गौतम बुद्ध]]को जीवनकालकै रहेको र विभिन्न ऐतिहासिक कालखण्डहरूमा निर्माण तथा जीर्णोद्धारका शृङ्खलाहरूबाट गुज्रिएको पहिचान भएको छ।<ref>{{Cite web |title=Lumbini Development Trust- Birthplace of Buddha, Historical Place of Nepal, The World Heritage SiteLumbini Development Trust |url=[https://lumbinidevtrust.gov.np/en/lumbini/content/93/27/3](https://lumbinidevtrust.gov.np/en/lumbini/content/93/27/3) |access-date=2023-07-01 |website=lumbinidevtrust.gov.np |archive-date=8 January 2020 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20200108071628/https://lumbinidevtrust.gov.np/en/lumbini/content/93/27/3](https://web.archive.org/web/20200108071628/https://lumbinidevtrust.gov.np/en/lumbini/content/93/27/3) |url-status=dead }}</ref> उत्खनन गरिएका मन्दिरहरूलाई दक्षिण एसियाकै सबैभन्दा पुराना बौद्ध मन्दिरका रूपमा निर्धारण गरिएको छ। यसका अलावा मन्दिरभन्दा केही सय मिटर दक्षिणतर्फ ईसा पूर्व १३०० सम्म पुराना गाउँका अवशेषहरू फेला परेका छन्। मन्दिरको स्मारक शिलाले बुद्ध जन्मिनुभएको निश्चित स्थानलाई चिह्नित गर्दछ भने जन्म मूर्तिले [[गौतम बुद्ध]]को जन्म दृश्यलाई दर्शाउँछ, जहाँ महारानी [[मायादेवी]]ले शिशु जन्म दिने क्रममा सालको रूखको हाँगा समातेकी छिन् र उनकी बहिनी [[महाप्रजापति गौतमी]]ले सहयोग गरिरहेको देखाइएको छ। == चित्रहरू == <gallery mode=packed> File:Mayadevi Temple and ruins of ancient monasteries in Lumbini 03.jpg|ऐतिहासिक स्थलहरू File:Maya Devi Temple top.jpg| File:Buddha Jayanti-IMG 9113.jpg File:Mayadevi Temple.jpg File:Lumbini, Buddhist pilgrims 2, Tree, Nepal.jpg|बोधी रूख File:Lumbini, Buddha's birthplace 3, Nepal.jpg File:Lumbini, Buddhist pilgrim, Nepal.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Lumbini|लुम्बिनी}} [[श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू]] 8vtkcacgdcdd3zv9nleafjphn4ehc5d 0 64106 1394688 1319645 2026-11-06T12:26:39Z Bishaldev100 28807 1394688 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix= |name = गौरव शमशेर जङ्गबहादुर राणा |birth_date = |death_date = |birth_place = |death_place = |image = File:Gaurav Shumsher JB Rana.jpg |image_size = |caption = |nickname = |office = [[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालको ४१ औँ प्रधान सेनापति]] |deputy = |president = [[रामवरण यादव]],[[विद्यादेवी भण्डारी]] |term_start = २०६९ |term_end = २०७२ |predecessor = [[छत्रमानसिंह गुरुङ|छत्रमान सिंह गुरुङ]] |successor = [[राजेन्द्र क्षत्री]] |allegiance = {{flag|नेपाल}} |branch = [[File:Roundel of Nepal.svg|25 px]] [[नेपाली सेना]] |serviceyears = १९७४- हाल सम्म |rank = |commands = |battles = |awards = |signature = }} '''गौरव शमशेर जङ्गबहादुर राणा''' २०६९-२०७२ सम्म [[नेपालको प्रधान सेनापति|नेपालको प्रधान सेनापति]] थिए। उनी श्री ३ महाराज [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]का पनाति हुन् । ==परिवार== ==सेना पेशा == == संयुक्त अधिराज्यका लागि नेपाली राजदुत == [[बेलायतको लागि नेपाली राजदुत|संयुक्त अधिराज्यका लागि नेपाली राजदुत]] ==पुरस्कार तथा सम्मान== * 1975: शुभराज्याभिषेक पदक २०३१ * 1978: परदेश सेवा पदक * 1983: सैनिक सेवा पदक * 1984: [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोरखा दक्षिण बाहु, चौथो श्रेणी]] * 1987: परदेश सेवा पदक खुकुरी १ * 1987: Un Medal Bar I * 1993: [[त्रिशक्ति पट्ट]] * 1994: दैवी प्रकोप पिडित्तोद्वर पदक * 1996: गद्दी आरोहण रजत महोत्शव पदक * 1998: सैनिक दिर्घ सेवा पदक * 1998: [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोरखा दक्षिण बाहु , तेश्रो श्रेणी]] * 2001: बिरेन्द्र - ऐश्वर्य सेवा पदक * 2004: [[त्रिशक्ति पट्ट|त्रिशक्ति पट्ट , तेश्रो श्रेणी]] * 2010: सुप्रबल जन सेवा श्री, तेश्रो श्रेणी * 2013: सुप्रबल जन सेवा श्री * 2013: स्वीकृति माया राष्ट्रदीप ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली सेना]] [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी : गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:त्रिशक्ति पट्ट]] [[श्रेणी:चन्द्र खलक]] a29amqhrgrwqni8zmtc5m0f0thbumqq 1394689 1394688 2026-11-06T12:27:04Z Bishaldev100 28807 /* संयुक्त अधिराज्यका लागि नेपाली राजदुत */ 1394689 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix= |name = गौरव शमशेर जङ्गबहादुर राणा |birth_date = |death_date = |birth_place = |death_place = |image = File:Gaurav Shumsher JB Rana.jpg |image_size = |caption = |nickname = |office = [[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालको ४१ औँ प्रधान सेनापति]] |deputy = |president = [[रामवरण यादव]],[[विद्यादेवी भण्डारी]] |term_start = २०६९ |term_end = २०७२ |predecessor = [[छत्रमानसिंह गुरुङ|छत्रमान सिंह गुरुङ]] |successor = [[राजेन्द्र क्षत्री]] |allegiance = {{flag|नेपाल}} |branch = [[File:Roundel of Nepal.svg|25 px]] [[नेपाली सेना]] |serviceyears = १९७४- हाल सम्म |rank = |commands = |battles = |awards = |signature = }} '''गौरव शमशेर जङ्गबहादुर राणा''' २०६९-२०७२ सम्म [[नेपालको प्रधान सेनापति|नेपालको प्रधान सेनापति]] थिए। उनी श्री ३ महाराज [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]का पनाति हुन् । ==परिवार== ==सेना पेशा == == संयुक्त अधिराज्यका लागि नेपाली राजदुत == {{मुख्य|बेलायतको लागि नेपाली राजदुत}} ==पुरस्कार तथा सम्मान== * 1975: शुभराज्याभिषेक पदक २०३१ * 1978: परदेश सेवा पदक * 1983: सैनिक सेवा पदक * 1984: [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोरखा दक्षिण बाहु, चौथो श्रेणी]] * 1987: परदेश सेवा पदक खुकुरी १ * 1987: Un Medal Bar I * 1993: [[त्रिशक्ति पट्ट]] * 1994: दैवी प्रकोप पिडित्तोद्वर पदक * 1996: गद्दी आरोहण रजत महोत्शव पदक * 1998: सैनिक दिर्घ सेवा पदक * 1998: [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोरखा दक्षिण बाहु , तेश्रो श्रेणी]] * 2001: बिरेन्द्र - ऐश्वर्य सेवा पदक * 2004: [[त्रिशक्ति पट्ट|त्रिशक्ति पट्ट , तेश्रो श्रेणी]] * 2010: सुप्रबल जन सेवा श्री, तेश्रो श्रेणी * 2013: सुप्रबल जन सेवा श्री * 2013: स्वीकृति माया राष्ट्रदीप ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली सेना]] [[श्रेणी:नेपाली सेनाका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी : गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:त्रिशक्ति पट्ट]] [[श्रेणी:चन्द्र खलक]] gi8denksc52y4wbbnr6ifkxg9htuck2 0 66066 1394690 1393936 2026-11-06T12:57:41Z Bishaldev100 28807 1394690 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic building |name = शितल निवास |image = File:Shital Nivas.jpg |caption = नेपालको आधिकारिक राष्ट्रपति भवन (शितल निवास) |map_type = Nepal |map_caption = नेपालको नक्शामा काठमाडौँ उपत्यकामा रहेको राष्ट्रपति भवन शितल निवास अवस्थित क्षेत्र |latd =27 |latm =43 |lats =57 |latNS =N |longd =85 |longm =19 |longs =36 |longEW = E |location = काठमाडौँ,नेपाल |current_tenants = [[नेपालको राष्ट्रपति]] |architect = |floor_area = |client= |engineer= |start_date = |completion_date = सन् १९३४ |style = |size= }} '''राष्ट्रपति भवन''' शितल निवास [[नेपालको राष्ट्रपति]]को आधिकारिक निवास हो। यो भवन महाराजगंज ([[काठमाडौँ]])मा अवस्थित छ । यो भवनको निर्माण चन्द्र शम्सेर राणाले सन् १९६० मा गराएका हुन् ।<ref>{{cite book|last=Abiral|first=Krishna|title=Raktakunda|year=2005|publisher=Sajha Prakashan|location=Kathmandu|pages=12}}</ref> नेपाल सरकारले सन् २००८ जुलाई ४ मा मन्त्रीपरिषदको बैठकद्वारा शितल निवासलाई आधिकारिक रूपमा राष्ट्रपति निवास बनाउने घोषणा गरेको थियो । नेपालको वर्तमान राष्ट्रपति यसै निवासमा बसोबास गर्दै आएका छन् ।<ref>{{cite news|title=Cabinet OKs 21 CA names, Shital Niwas for prez palace|url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2008/07/05/top-story/cabinet-oks-21-ca-names-shital-niwas-for-prez-palace/152464.html|accessdate=30 April 2014|newspaper=The Kathmandu Post|date=4 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073302/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2008/07/05/top-story/cabinet-oks-21-ca-names-shital-niwas-for-prez-palace/152464.html|archive-date=6 October 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/90505|title=मजलिसको आँखा–५|last=दीक्षित|first=कमल|date=पौष १९, २०७१|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516120549/https://archive.himalkhabar.com/90505|archive-date=2022-05-16}}</ref> यो दरबार राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमसेर]]ले वि.सं. १९८० मा आफ्न छोरा [[कृष्ण शमशेर जङ्गबहादुर राणा|कृष्णशमशेर]]का लागि बनाइदिएका थिए। इन्जिनियर द्वय [[कुमार नरसिंह राणा|कुमारनरसिंह]] र [[किशोर नरसिंह राणा|किशोरनरसिंह]] राणाले यो दरबारको डिजाइन गरेका हुन् । यो दरबार करिब १४० [[रोपनी]] जग्गा भित्र बनेको थियो । वि.सं. [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० माघ २ को महाभूकम्प]]बाट यस दरबारको निकै क्षति भएकोले कृष्णशमशेरले यसको मर्मत संहार गरेर आधुनिक तरिकाले निर्माण गर्न लगाएका थिए । कृष्णशमशेरले २००६ सालमा आफू रोलक्रमबाट हट्ने र नेपालमा नबस्ने निर्णय गरे। त्यसपछि उनले आफ्नो घर शीतल निवास, त्यहाँका सबै फर्निचर, दुई वटा बग्गी, एउटा मोटरकारसमेत सरकारलाई दिने चाहना व्यक्त गरे। उनको इच्छा आफ्नो दरबारलाई ‘स्टेट गेस्ट हाउस’ का रुपमा सरकारले प्रयोग गरोस् भन्ने थियो। त्यसैले मर्मतसम्भारका लागि तीन लाख २२ हजार ८०२ रुपैयाँसमेत सरकारलाई उपलब्ध गराएका थिए। २००६ साल असोज २९ मा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहनशमशेर]]ले जनरल कृष्णशमशेरको राजीनामा स्वीकार गरे। साथै उनले उपहारस्वरूप सरकारलाई दिएका दरबारसहित सबै सामान स्वीकार गरे। कृष्णशमशेरले आफ्नो दरबार मर्मतसम्भार खर्चसहित सरकारलाई दान गरेका थिए। २००६ पुस १२ मा भारतीय दूतावास शीतल निवास सरेको थियो। भारतीय दूतावास शीतल निवासमा हुँदा नै २००७ कात्तिक २१ मा राजा त्रिभुवनले सपरिवार भारतीय दूतावासभित्र शरण लिएका थिए। राणा शासनको अन्त्यपश्चात नेपाल सरकारले यो भवनलाई सरकारी अतिथिगृहको रूपमा प्रयोग गरेको थियो । पछि यसलाई परराष्ट्र मन्त्रालयको लागि समेत प्रयोग गरिएको थियो। गणतन्त्रको स्थापनापछि वि.सं. २०६५ साल असार २० को मन्त्रीपरिषद्को निर्णय बमोजिम नेपाल सरकारले यस दरबारलाई राष्ट्रपति भवनमा परिणत गरेको हो।<ref>{{Cite web |last=कार्यालय |first=राष्ट्रपतिको |title=शीतल-निवासकाे-परिचय |url=https://president.gov.np/शीतल-निवासकाे-परिचय/ |website=राष्ट्रपतिको कार्यालय |access-date=2026-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516171200/https://president.gov.np/%E0%A4%B6%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%B2-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF/ |archive-date=2026-05-16}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{राणाकालीन दरबारहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालका चर्चित भवनहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रपति भवनहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] ge5l1x02ad1f1ic2qo72ddjefivwuic 1394691 1394690 2026-11-06T12:58:24Z Bishaldev100 28807 1394691 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic building |name = शितल निवास |image = File:Shital Nivas.jpg |caption = नेपालको आधिकारिक राष्ट्रपति भवन (शितल निवास) |map_type = Nepal |map_caption = नेपालको नक्शामा काठमाडौँ उपत्यकामा रहेको राष्ट्रपति भवन शितल निवास अवस्थित क्षेत्र |latd =27 |latm =43 |lats =57 |latNS =N |longd =85 |longm =19 |longs =36 |longEW = E |location = काठमाडौँ,नेपाल |current_tenants = [[नेपालको राष्ट्रपति]] |architect = |floor_area = |client= |engineer= |start_date = |completion_date = सन् १९३४ |style = |size= }} '''राष्ट्रपति भवन''' शितल निवास [[नेपालको राष्ट्रपति]]को आधिकारिक निवास हो। यो भवन महाराजगंज ([[काठमाडौँ]])मा अवस्थित छ । यो भवनको निर्माण चन्द्र शम्सेर राणाले सन् १९६० मा गराएका हुन् ।<ref>{{cite book|last=Abiral|first=Krishna|title=Raktakunda|year=2005|publisher=Sajha Prakashan|location=Kathmandu|pages=12}}</ref> नेपाल सरकारले सन् २००८ जुलाई ४ मा मन्त्रीपरिषदको बैठकद्वारा शितल निवासलाई आधिकारिक रूपमा राष्ट्रपति निवास बनाउने घोषणा गरेको थियो । नेपालको वर्तमान राष्ट्रपति यसै निवासमा बसोबास गर्दै आएका छन् ।<ref>{{cite news|title=Cabinet OKs 21 CA names, Shital Niwas for prez palace|url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2008/07/05/top-story/cabinet-oks-21-ca-names-shital-niwas-for-prez-palace/152464.html|accessdate=30 April 2014|newspaper=The Kathmandu Post|date=4 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073302/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2008/07/05/top-story/cabinet-oks-21-ca-names-shital-niwas-for-prez-palace/152464.html|archive-date=6 October 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/90505|title=मजलिसको आँखा–५|last=दीक्षित|first=कमल|date=पौष १९, २०७१|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516120549/https://archive.himalkhabar.com/90505|archive-date=2022-05-16}}</ref> यो दरबार राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमसेर]]ले वि.सं. १९८० मा आफ्न छोरा [[कृष्ण शमशेर जङ्गबहादुर राणा|कृष्णशमशेर]]का लागि बनाइदिएका थिए। इन्जिनियर द्वय [[कुमार नरसिंह राणा|कुमारनरसिंह]] र [[किशोर नरसिंह राणा|किशोरनरसिंह]] राणाले यो दरबारको डिजाइन गरेका हुन् । यो दरबार करिब १४० [[रोपनी]] जग्गा भित्र बनेको थियो । वि.सं. [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० माघ २ को महाभूकम्प]]बाट यस दरबारको निकै क्षति भएकोले कृष्णशमशेरले यसको मर्मत संहार गरेर आधुनिक तरिकाले निर्माण गर्न लगाएका थिए । कृष्णशमशेरले २००६ सालमा आफू रोलक्रमबाट हट्ने र नेपालमा नबस्ने निर्णय गरे। त्यसपछि उनले आफ्नो घर शीतल निवास, त्यहाँका सबै फर्निचर, दुई वटा बग्गी, एउटा मोटरकारसमेत सरकारलाई दिने चाहना व्यक्त गरे। उनको इच्छा आफ्नो दरबारलाई ‘स्टेट गेस्ट हाउस’ का रुपमा सरकारले प्रयोग गरोस् भन्ने थियो। त्यसैले मर्मतसम्भारका लागि तीन लाख २२ हजार ८०२ रुपैयाँसमेत सरकारलाई उपलब्ध गराएका थिए। २००६ साल असोज २९ मा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहनशमशेर]]ले जनरल कृष्णशमशेरको राजीनामा स्वीकार गरे। साथै उनले उपहारस्वरूप सरकारलाई दिएका दरबारसहित सबै सामान स्वीकार गरे। कृष्णशमशेरले आफ्नो दरबार मर्मतसम्भार खर्चसहित सरकारलाई दान गरेका थिए। २००६ पुस १२ मा भारतीय दूतावास शीतल निवास सरेको थियो। भारतीय दूतावास शीतल निवासमा हुँदा नै २००७ कात्तिक २१ मा राजा त्रिभुवनले सपरिवार भारतीय दूतावासभित्र शरण लिएका थिए। राणा शासनको अन्त्यपश्चात नेपाल सरकारले यो भवनलाई सरकारी अतिथिगृहको रूपमा प्रयोग गरेको थियो । २०१०/११ सालतिर भारतीय दूतावास मात्र हालको लैनचौरस्थित भवनमा सरेपछि नेपाल सरकारले शीतल निवासलाई स्टेट गेस्टहाउस ‘अतिथि गृह’ का रूपमा परिणत गरेको थियो। पछि यसलाई परराष्ट्र मन्त्रालयको लागि समेत प्रयोग गरिएको थियो। गणतन्त्रको स्थापनापछि वि.सं. २०६५ साल असार २० को मन्त्रीपरिषद्को निर्णय बमोजिम नेपाल सरकारले यस दरबारलाई राष्ट्रपति भवनमा परिणत गरेको हो।<ref>{{Cite web |last=कार्यालय |first=राष्ट्रपतिको |title=शीतल-निवासकाे-परिचय |url=https://president.gov.np/शीतल-निवासकाे-परिचय/ |website=राष्ट्रपतिको कार्यालय |access-date=2026-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260516171200/https://president.gov.np/%E0%A4%B6%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%B2-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF/ |archive-date=2026-05-16}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{राणाकालीन दरबारहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालका चर्चित भवनहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रपति भवनहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] 1q4mwla2x2s49c0ubl6nh7r6s6w6b7d 0 74920 1394766 1365284 2026-11-07T10:53:42Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1394766 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|मञ्जुरी बिना वा इच्छा विपरीत गराइने विवाह}} [[File:Oskar Shmerling. Free love (Forced marriage). Molla Nasreddin.jpg|thumb|right|२०औँ शताब्दीको सुरुवाततिरको एक व्यङ्ग्यात्मक पत्रिका 'मुल्ला नस्राद्दिन' मा अजरबैजानी जबरजस्ती विवाहको परम्परामाथि गरिएको प्रहार। यो कार्टुनको शीर्षक 'स्वतन्त्र प्रेम' राखिएको छ। यस चित्रलाई दायाँबाट बायाँतर्फ पढ्नुपर्छ। दायाँतर्फको पहिलो चित्रमा: "यदि तिमी राजीखुसी जाँदैनौ भने, म तिमीलाई जबरजस्ती लैजानेछु"। अर्को चित्रमा: धर्मगुरु भन्छन्: "हे महिला, तिमी केही बोल्दैनौ भने, यसको अर्थ तिम्रो सहमति छ जस्तो देखिन्छ। भगवानको आदेशले म तिम्रो विवाह यी भद्रभलाद्मीसँग गराइदिन्छु"।]] [[File:V.V.Pukirev - The Arranged Marriage.jpg|thumb|असमान विवाह, रूसी कलाकार [[पुकिरेभ]] द्वारा कोरिएको १९औँ शताब्दीको एक चित्र। यसले एउटा यस्तो मागी विवाहलाई देखाउँछ जहाँ एक युवा केटीलाई उनको इच्छा विपरीत विवाह गर्न बाध्य पारिएको छ।]] [[File:Forced Marriage Unit campaign July 2012 (7555353844).jpg|thumb|जबरजस्ती विवाह विरुद्धको अभियान]] {{महिला विरुद्धका हिंसाहरू}} '''जबरजस्ती विवाह''' भन्नाले यस्तो [[विवाह]]लाई जनाउँछ जसमा विवाह गर्ने पक्षहरू मध्ये एक वा दुवैको सहमति हुँदैन वा उनीहरूको इच्छा विपरीत विवाह गराइन्छ। यदि दुवै पक्षले पूर्ण सहमतिमा विवाह गरेका हुन् भने पनि, पछि गएर उनीहरू मध्ये कसैलाई इच्छा विपरीत विवाह सम्बन्धमै रहिरहन बाध्य पारिन्छ भने त्यसलाई पनि जबरजस्ती विवाह मानिन्छ।<ref name="about">{{cite web |title=Arranged/Forced Marriage |url=https://www.unchainedatlast.org/about-arranged-forced-marriage/ |website=[[Fraidy Reiss#Activism|Unchained At Last]] |access-date=6 October 2022 |archive-date=8 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008003158/https://www.unchainedatlast.org/about-arranged-forced-marriage/ |url-status=live }}</ref> जबरजस्ती विवाह, [[मागी विवाह]] भन्दा फरक हुन्छ। मागी विवाहमा दुलहा र दुलही दुवैले आफ्ना आमाबुबा वा लमी जस्ता तेस्रो पक्षको सहयोगमा जीवनसाथी खोज्न र छनोट गर्न सहमति दिएका हुन्छन्। विवाहका लागि बाध्य पार्न प्रत्यक्ष शारीरिक हिंसादेखि आर्थिक दबाब र मानसिक दबाब सम्मका विभिन्न उपायहरू अपनाउने गरिन्छ।<ref>{{cite journal |last1=Sharp |first1=Nicola |title=Forced Marriage in the UK: A scoping study on the experience of women from Middle Eastern and North East African Communities |journal=Refuge |location=London |url=https://www.policyreview.tv/media/documents/LI294_NICOLA_SHARP.pdf |pages=6, 10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810210841/http://www.refuge.org.uk/files/1001-Forced-Marriage-Middle-East-North-East-Africa.pdf |archive-date=10 August 2017 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Forced marriage and human trafficking: What you need to know |url=https://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2025/December/forced-marriage-and-human-trafficking_-what-you-need-to-know.html |access-date=2026-04-02 |website=United Nations : Office on Drugs and Crime |language=en}}</ref> यद्यपि हाल अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा यसको व्यापक रूपमा निन्दा गरिन्छ, तापनि विश्वका विभिन्न संस्कृतिहरूमा, विशेष गरी [[दक्षिण एसिया]] र [[अफ्रिका]]का केही भागहरूमा अझै पनि जबरजस्ती विवाह हुने गरेको छ। कतिपय विद्वानहरू "जबरजस्ती विवाह" शब्दको प्रयोग प्रति असहमति जनाउँछन्, किनभने यसले पूर्ण रूपमा विपरित अनुभवका लागि विवाहका सहमतिजनक र वैध शब्दहरू (जस्तै पति/पत्नी) प्रयोग गर्दछ।<ref>{{cite journal |last1=Bunting |first1=Annie |title='Forced Marriage' in Conflict Situations: Researching and Prosecuting Old Harms and New Crimes |journal=Canadian Journal of Human Rights |url=https://cjhr.ca/?page_id=1153 |page=179 |quote=... the term marriage should be avoided because the crime in Sierra Leone was 'one of sexual slavery, poorly veiled by the euphemism ''marriage''.' |archive-date=1 August 2023 |access-date=28 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801174443/https://cjhr.ca/articles/vol-1-no-1-2012/forced-marriage-in-conflict-situations-researching-and-prosecuting-old-harms-and-new-crimes/ |url-status=live }}</ref> यसको सट्टा '''जबरजस्ती दाम्पत्य सम्बन्ध''' र '''वैवाहिक दासता''' जस्ता वैकल्पिक शब्दहरू प्रस्ताव गरिएका छन्।<ref>{{cite journal |author1=Jenni Millbank |title=Forced Marriage and the Exoticization of Gendered Harms in United States Asylum Law |date=7 February 2011|ssrn=1757283 |journal=Columbia Journal of Gender and Law }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Dauvergne |first1=Catherine |author-link1=Catherine Dauvergne |title=Forced Marriage as a Harm in Domestic and International Law |date=2 March 2010 |ssrn=1563842 |journal=Modern Law Review |volume=73 |pages=57–88 |doi=10.1111/j.1468-2230.2009.00784.x |hdl=10453/10487 |s2cid=143663015 |hdl-access=free }}</ref> [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]ले जबरजस्ती विवाहलाई [[मानव अधिकारको उल्लङ्घन]]को एक रूप मान्दछ, किनभने यसले व्यक्तिको [[स्वतन्त्र इच्छा]] र [[स्वायत्तता]]को सिद्धान्तको उल्लङ्घन गर्दछ। [[मानव अधिकार सम्बन्धी विश्वव्यापी घोषणा पत्र १९४८]]मा जीवनसाथी रोज्ने र स्वतन्त्र रूपमा विवाह बन्धनमा बाँधिने व्यक्तिको अधिकार उनको जीवन, [[मर्यादा]] र मानिसको रूपमा [[कानुनको अगाडि समानता]]का लागि केन्द्रबिन्दु भएको मान्दछ।<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/ethics/forcedmarriage/introduction_1.shtml |title=Ethics – Forced Marriages: Introduction |publisher=BBC |date=1 January 1970 |access-date=29 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903060233/http://www.bbc.co.uk/ethics/forcedmarriage/introduction_1.shtml |archive-date=3 September 2015 |url-status=live}}</ref> [[रोमन क्याथोलिक चर्च]]ले जबरजस्ती विवाहलाई विवाह खारेज गर्ने आधार मान्दछ। विवाह वैध हुनका लागि दुवै पक्षले स्वतन्त्र रूपमा आफ्नो सहमति दिनुपर्छ। दासता उन्मूलन सम्बन्धी पूरक महासन्धिले पनि दुवै पक्षलाई अस्वीकार गर्ने अधिकार बिनाको विवाहलाई निषेध गर्दछ<ref>''Supplementary Convention on the Abolition of Slavery'', Article 1, (c)</ref> र यस्तो हुन नदिन [[विवाहको न्यूनतम उमेर]] तोक्न माग गर्दछ।<ref>''Supplementary Convention on the Abolition of Slavery'', Article 2</ref> त्यसैगरी, [[अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सङ्गठन]]ले जबरजस्ती विवाहलाई आधुनिक दासताको एक रूपको रूपमा मान्यता दिएको छ।<ref>{{Cite web |work=International Labour Organization and Walk Free Foundation |date=2017 |title=Global Estimates of Modern Slavery |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---dcomm/documents/publication/wcms_575479.pdf |access-date=11 July 2023 |archive-date=28 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628130327/https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---dgreports/---dcomm/documents/publication/wcms_575479.pdf |url-status=live }}</ref> सन् २००९ मा, सिएरा लियोनका लागि विशेष अदालतको पुनरावेदन इजलासले युद्धको समयमा "जबरजस्ती विवाह" का लागि महिलाहरूलाई अपहरण र बन्धक बनाउने कार्यलाई मानवता विरुद्धको नयाँ अपराध ठहर गरेको थियो। सिएरा लियोन विशेष अदालतको ट्रायल चेम्बरले चार्ल्स टेलरको मुद्दाको फैसलामा 'जबरजस्ती विवाह' शब्दको प्रयोगबाट बच्नुपर्ने र बरु युद्धको समयमा यस्तो अभ्यासलाई 'वैवाहिक दासता'को रूपमा वर्णन गरिनुपर्ने उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite journal |author1=Micaela Frulli |title=Advancing International Criminal Law: The Special Court for Sierra Leone Recognizes Forced Marriage as a 'New' Crime Against Humanity |journal=Journal of International Criminal Justice |date=31 October 2008|ssrn=2014731 }}</ref> सन् २०१३ मा, संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय मानव अधिकार परिषद्ले [[बालविवाह]], बाल्यकालमा हुने विवाह र जबरजस्ती विवाह विरुद्ध पहिलो प्रस्ताव पारित गरेको थियो। यो प्रस्तावले बाल, प्रारम्भिक र जबरजस्ती विवाहलाई मानवाधिकारको उल्लङ्घनको रूपमा स्वीकार गरेको छ, जसले "व्यक्तिहरूलाई सबै प्रकारका हिंसाबाट मुक्त भई जीवन बिताउन बाधा पुर्‍याउँछ र शिक्षाको अधिकार, र यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य लगायत स्वास्थ्यको उच्चतम प्राप्य मापदण्डको अधिकार जस्ता मानवाधिकारहरूको उपभोगमा प्रतिकूल असर पार्छ"। साथै, यसले "सन् २०१५ पछिको विकास एजेन्डाको छलफलमा बाल, प्रारम्भिक र जबरजस्ती विवाहको अन्त्यलाई विचार गरिनुपर्ने" कुरा पनि उल्लेख गरेको छ।<ref>{{cite news | url=https://www.huffingtonpost.com/2013/10/16/india-child-marriage-un-resolution-sponsor_n_4108408.html | work=Huffington Post | first=Hunter | last=Stuart | title=Country With The Most Child Brides Won't Agree To End Forced Child Marriage | date=16 October 2013 | access-date=28 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131026105411/http://www.huffingtonpost.com/2013/10/16/india-child-marriage-un-resolution-sponsor_n_4108408.html | archive-date=26 October 2013 | url-status=live}}</ref> यस हानिकारक अभ्यासको उन्मूलन संयुक्त राष्ट्र सङ्घको दिगो विकास लक्ष्य ५को प्रमुख लक्ष्यहरू मध्ये एक हो।<ref>{{Cite web|title=Sustainable Development Goal 5: Gender equality|url=https://www.unwomen.org/en/news/in-focus/women-and-the-sdgs/sdg-5-gender-equality|access-date=23 September 2020|website=UN Women|language=en|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126102330/https://www.unwomen.org/en/news/in-focus/women-and-the-sdgs/sdg-5-gender-equality|url-status=live}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:फौजदारी अपराध]] [[श्रेणी:महिला विरुद्धका हिंसाहरू‎‎]] cwem6aurj9m9qaswuaojay9f8g0krjg 0 83928 1394773 1392786 2026-11-07T10:53:47Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1394773 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली क्रिकेट खेलाडी (जन्म १९९३)}} {{Infobox cricketer | name = रुबिना क्षेत्री | female = true | image = Rubina Chhetri Nepali cricketer.jpg | country = नेपाल | fullname = रुबिना क्षेत्री बेलबासी<ref name="ICC">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1054922 |title=Thailand plays host as the road to the Women's T20 and 50-over World Cups begins |work=International Cricket Council |accessdate=14 February 2019}}</ref> | nickname = | birth_date = {{जन्म मिति र उमेर|1993|11|27|df=yes}} | birth_place = [[नेपाल]] | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = दायाँ हाते | bowling = दायाँ हाते मध्यम गति | role = [[बलिङ (क्रिकेट)|बलर]] | international = true | T20Idebutdate = १२ जनवरी | T20Idebutyear = २०१९ (वि.सं. २०७५) | T20Idebutagainst = चीन | T20Icap = १ | lastT20Idate = २२ मे | lastT20Iyear = २०२६ (वि.सं. २०८३) | lastT20Iagainst = मलेसिया | columns = 1 | column1 = [[महिला ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय|महिला टि२०आई]] | matches1 = ५८ | runs1 = ७७४ | bat avg1 = २३.४५ | 100s/50s1 = १/१ | top score1 = ११८[[नटआउट|*]] | deliveries1 = १,०६२ | wickets1 = ४२ | bowl avg1 = १६.६६ | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = ४/२ | catches/stumpings1 = १७/० | date = ८ अक्टोबर २०२४ (वि.सं. २४ असोज २०८१) | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/500726.html क्रिकइन्फो | medaltemplates = {{MedalCountry| {{NEP}}}} {{MedalSport|महिला [[क्रिकेट]]}} {{MedalCompetition|[[दक्षिण एसियाली खेलकुद]]}} {{MedalBronze|[[सन् २०१९ दक्षिण एसियाली खेलकुद|सन् २०१९ काठमाडौँ/पोखरा]]|[[सन् २०१९ दक्षिण एसियाली खेलकुदमा क्रिकेट – पुरुष प्रतियोगिता|टोली]]}} }} '''रुबिना क्षेत्री''' (जन्म: ११ मङ्सिर २०५०) [[नेपाल महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|नेपाली महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोली]]बाट दायाँ हाते मध्यम गतिको बलरका रूपमा खेल्ने नेपाली क्रिकेट खेलाडी हुन्। उनी [[नेरी थापा]]को ठाउँमा सन् २०१२ (वि.सं. २०६९) मा टोलीको कप्तान नियुक्त भएकी पूर्व कप्तान हुन्। सन् २००९ (वि.सं. २०६६) मा उनी अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा नेपालका लागि [[ह्याट्रिक (क्रिकेट)|ह्याट्रिक]] लिने पहिलो क्रिकेट खेलाडी बनेकी थिइन् र सन् २०१९ (वि.सं. २०७५) मा उनले [[महिला ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय|महिला ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय]] (टि२०आई) मा नेपालको पहिलो ह्याट्रिक लिएकी थिइन्। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == क्षेत्री पूर्वी नेपालको [[झापा जिल्ला]]को [[मेचीनगर नगरपालिका]]मा पर्ने [[काँकडभिट्टा]]की बासिन्दा हुन्।<ref name="tht 2009-07-05a">{{cite news |last1=Singh |first1=Rishi |title=Rubina creates cricket history |url=https://thehimalayantimes.com/news-archives/rubina-creates-cricket-history |access-date=27 April 2022 |work=[[The Himalayan Times]] |date=5 July 2009 |language=en}}</ref> उनलाई उनकी आमाले एक्लै हुर्काएकी हुन्,<ref name="s 2021-07-24">{{cite web |title=Rubina Chhetry: Captain, Nepal Cricket Team |url=https://open.spotify.com/episode/43WsueifskBUio4q68mFXn |website=Cow Corner podcast |publisher=[[Spotify]] |access-date=27 April 2022 |language=en |date=24 July 2021}}</ref> र उनले झापाको नर्थ पोइन्ट स्कुलमा अध्ययन गरेकी थिइन्।<ref name="tht 2009-07-05a"/> सानै उमेरदेखि उनी खेलकुदप्रति आकर्षित थिइन्। सुरुमा उनले टेबल टेनिस र भलिबल खेल्ने गरेकी थियन्।<ref name="fc 2019-01-08">{{cite web |last1=Yadav |first1=Vishal |title=Female Cricket Interviews Rubina Chhetri – Captain of Nepal Women's National Cricket team |url=https://femalecricket.com/female-cricket-blogs/1543-female-cricket-interviews-rubina-chhetri-captain-of-nepal-women-s-national-cricket-team.html |website=Female Cricket |access-date=27 April 2022 |date=8 January 2019}}</ref> क्षेत्री १२ वर्षकी छँदा उनले पहिलोपटक क्रिकेट खेलेकी थिइन्।<ref name="fc 2019-01-08"/> उनको घर नजिकै एउटा मैदान थियो जहाँ उनका दाजु पवन क्षेत्री, उनका काका/मामाका छोरा र गाउँका अन्य केटाहरू क्रिकेट खेल्ने गर्दथे।<ref name="tht 2009-07-05a"/><ref name="fc 2017-08-07">{{cite web |last1=Yadav |first1=Vishal |title=Interview with Rubina Chhetri – Captain of Nepal Women's Cricket Team |url=https://femalecricket.com/female-cricket-blogs/881-interview-with-rubina-chhetri-captain-of-nepal-women-s-cricket-team.html |website=Female Cricket |access-date=27 April 2022 |date=7 August 2017}}</ref> उनी आफ्नो घरको कौसी नजिकै बसेर उनीहरूलाई हेर्ने गर्थिन्। एक दिन उनी आफ्ना दाजुसँगै मैदानमा गइन् र खेलमा सामेल भइन्।<ref name="fc 2019-01-08"/><ref name="fc 2017-08-07"/> क्षेत्री र उनका दाजुले विद्यालयमा पनि क्रिकेट खेल्थे र उनले त्यहाँ भलिबल पनि खेल्ने गर्थिन्।<ref name="tht 2009-07-05a"/> उनलाई आफ्नो पढाइ र अन्य जिम्मेवारीहरूसँगै क्रिकेट गतिविधिलाई व्यवस्थापन गर्न कठिनाइ भएको थियो। यद्यपि, उनको परिवारले उनलाई प्रेरित गर्दै उनका निर्णयहरूको सम्मान गरेको थियो। उनी भारतका [[राहुल द्रविड]] र अस्ट्रेलियाका [[ब्रेट ली]] जस्ता आफ्ना आदर्श खेलाडीहरूबाट पनि प्रेरित भएकी थिइन्।<ref name="fc 2017-08-07"/> == अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन == काठमाडौँमा भएको छनोट प्रतियोगिता खेलेपछि १५ वर्षको उमेरमा क्षेत्री राष्ट्रिय टोलीमा छनोट भएकी थिइन्। उक्त प्रतियोगितामा सहभागी नेपालगन्जको टोलीमा आठ जना खेलाडी पहिले नै राष्ट्रिय टोलीमा परिसकेका थिए र त्यो सबैभन्दा बलियो टोली थियो। सोही टोलीविरुद्ध क्षेत्रीले ४ ओभरमा मात्र ९ रन दिएर ६ विकेट लिएकी थिइन्, जसले गर्दा उनी राष्ट्रिय टोलीमा छनोट हुन सफल भएकी थिइन्।<ref name="fc 2017-08-07"/> सन् २००९ जुलाई ४ (वि.सं. २०६६ असार २०) मा मलेसियाको पाण्डमारानस्थित सेलाङ्गोर टर्फ क्लबमा [[२००९ एसिसी महिला ट्वान्टी२० च्याम्पियनसिप]] अन्तर्गत [[सिङ्गापुर महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|सिङ्गापुर]]विरुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा पर्दापण गर्दा क्षेत्रीले खेलको अन्तिम ओभरमा बलिङ गर्दै इतिहास रचेकी थिइन्। पहिले ब्याटिङ गरेको नेपालले ७९/९ रन बनाएको थियो। क्षेत्रीले ओभर सुरु गर्दा सिङ्गापुरलाई जितका लागि ५ विकेट बाँकी छँदै मात्र दुई रन चाहिएको थियो। क्षेत्रीले पहिलो बल [[डट बल]] फ्याँक्दै, त्यसपछि [[ह्याट्रिक (क्रिकेट)|ह्याट्रिक]] लिन सफल भएकी थिइन्। सोही खेलमा उनदे त्यसपछि एक वाइड र थप दुई विकेट लिएकी थिइन्। उनले ३-०-१२-५ को उत्कृष्ट बलिङ तथ्याङ्क सहित खेलको उत्कृष्ट खेलाडी घोषित भएकी थिइन्। दुवै टोलीको ७९ रन भएपछि खेल [[बाउल-आउट]]मा पुगेको थियो, जसलाई नेपालले जितेको थियो।<ref name="tht 2009-07-05a"/><ref name="tht 2009-07-05b">{{cite news |last1=Singh |first1=Rishi |title=Rubina bowls Nepal to thrilling win |url=https://thehimalayantimes.com/sports/rubina-bowls-nepal-to-thrilling-win |access-date=27 April 2022 |work=The Himalayan Times |date=5 July 2009 |language=en}}</ref> नेपालका लागि जुनसुकै प्रकारको अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा यो पहिलो ह्याट्रिक थियो।<ref name="tht 2009-07-05a"/><ref name="tht 2009-07-05b"/> क्षेत्री सन् २०१२ (वि.सं. २०६९) मा [[नेरी थापा]]को ठाउँमा राष्ट्रिय टोलीको कप्तान नियुक्त भएकी थिइन्। उनले पहिलोपटक [[२०१२ महिला ट्वान्टी२० एसिया कप]]मा नेपालको कप्तानी गरेकी थिइन्।<ref name='CN'>{{cite web | url=http://www.cricnepal.com/players/rubina-chhetri | title=Rubina Chhetri | work=cricnepal.com | accessdate=19 March 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170320053320/http://www.cricnepal.com/players/rubina-chhetri | archive-date=20 March 2017}}</ref> सन् २०१९ जनवरी १२ (वि.सं. २०७५ पुस २८) मा क्षेत्रीले [[२०१९ थाइल्यान्ड महिला टि२० स्म्यास]] प्रतियोगितामा [[चीन महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|चीन]]विरुद्ध नेपालको पहिलो महिला ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय (महिला टि२०आई) खेलमा कप्तानी गर्दै पर्दापण गरेकी थिइन्। नेपालले सो खेल १० विकेटले जितेको थियो।<ref name="Bio">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/19111/scorecard/1171347/china-women-vs-nepal-women-group-a-thailand-womens-t20-smash-2018-19|title=China vs. Nepal |accessdate=24 February 2019|work=ESPN Cricinfo}}</ref> क्षेत्रीले थाइल्यान्डको बैङ्ककमा भएको [[२०१९ आइसिसी महिला छनोट एसिया]]मा पनि नेपालको प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन्। यो प्रतियोगिता [[२०१९ आइसिसी महिला विश्व ट्वान्टी२० छनोट]] र [[२०२० महिला क्रिकेट विश्वकप छनोट]]का लागि एसिया क्षेत्रीय छनोट प्रतियोगिता थियो, जसबाट शीर्ष टोली दुवै छनोट प्रतियोगितामा पुग्ने प्रावधान थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/1056731 |title=ICC Women’s T20 World Cup Qualifier – Asia 2019 set to begin in Bangkok |work=International Cricket Council |access-date=24 February 2019}}</ref> सन् २०१९ फेब्रुअरी २७ (वि.सं. २०७५ फागुन १५) मा एसिया छनोटको अन्तिम चरणको खेलमा क्षेत्रीले [[कुवेत महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|कुवेत]]विरुद्ध [[महिला अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट ह्याट्रिकहरूको सूची#ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय|ह्याट्रिक]] लिँदै 'प्लेयर अफ द म्याच' बनेकी थिइन्;<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of Kuwait Women vs Nepal Women 20th Match 2018/19 - Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-t20-wc-asia-qlf-2018-19-1172903/kuwait-women-vs-nepal-women-20th-match-1172929/full-scorecard |access-date=21 June 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.onlinekhabar.com/nepal-win-over-kuwait-with-captains-hat-trick-in-womens-t20-qualifier.html |title=Nepal win over Kuwait with captain's hat trick in Women's T20 Qualifier |accessdate=21 June 2022 | work=Online Khabar |date=27 February 2019 |language=en}}</ref><ref name="mr 2019-02-27">{{cite news |title=Nepal beats Kuwait but fails to reach qualifiers of ICC Women World Cup Cricket |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/archive/60237/Nepal-beats-Kuwait-but-fails-to-reach-qualifiers-of-ICC-Women-World-Cup-Cricket |access-date=21 June 2022 |work=myRepública |date=27 February 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607225232/https://myrepublica.nagariknetwork.com/archive/60237/Nepal-beats-Kuwait-but-fails-to-reach-qualifiers-of-ICC-Women-World-Cup-Cricket |archive-date=7 June 2023 }}</ref> यो महिला टि२०आई मा नेपालको पहिलो ह्याट्रिक थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/hat-trick-heroes-first-to-take-a-t20i-hat-trick-from-each-team/ |title=Hat-trick heroes: First to take a T20I hat-trick from each team |work=Women's CricZone |accessdate=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128170812/https://www.womenscriczone.com/hat-trick-heroes-first-to-take-a-t20i-hat-trick-from-each-team/ |archive-date=28 January 2023 }}</ref> नेपाल [[थाइल्यान्ड महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|थाइल्यान्ड]]पछि दोस्रो स्थानमा रहँदै प्रतियोगिता समाप्त गरेको थियो।<ref name="tkp 2019-02-28">{{cite news |title=Skipper Chhetri makes Nepal's exit memorable |url=https://kathmandupost.com/sports/2019/02/28/skipper-chhetri-makes-nepals-exit-memorable |access-date=28 April 2022 |work=The Kathmandu Post |date=28 February 2019 |language=en}}</ref> सन् २०२० सेप्टेम्बर (वि.सं. २०७७ असोज) मा [[नेपाल क्रिकेट सङ्घ]]ले महिला खेलाडीहरूका लागि पहिलोपटक केन्द्रीय सम्झौताको घोषणा गरेको थियो। क्षेत्री श्रेणी 'ए' का खेलाडीका रूपमा सम्झौता गरिएका ६ जना महिला खेलाडीहरूमध्ये एक थिइन्। सन् २०२१ अक्टोबर (वि.सं. २०७८ कात्तिक) मा संयुक्त अरब इमिरेट्समा भएको [[२०२१ आइसिसी महिला टि२० विश्वकप एसिया छनोट]] प्रतियोगिताका लागि क्षेत्रीलाई नेपालको टोलीको कप्तान नियुक्त गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/nepal-squad-announced-for-womens-t20-world-cup-asia-qualifiers-in-uae/ |title=Nepal squad announced for Women's T20 World Cup Asia qualifiers in UAE |work=Czarsportz |access-date=27 October 2021}}</ref> सो प्रतियोगिताको तयारीका क्रममा उनले कतारमा [[२०२१-२२ मा कतारमा नेपाली महिला क्रिकेट टोली|कतारविरुद्धको तीन खेलको द्विपक्षीय शृङ्खला]]मा 'प्लेयर अफ द सिरिज' को उपाधि जितेकी थिइन्।<ref name="wcz 2021-11-18">{{cite web |author1=Women's CricZone Staff |title=Nepal whitewash Qatar 3-0 with huge win in final T20I |url=https://www.womenscriczone.com/nepal-whitewash-qatar-3-0-with-huge-win-in-final-t20i |website=Women's CricZone |access-date=28 April 2022 |language=en |date=18 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426002804/https://www.womenscriczone.com/nepal-whitewash-qatar-3-0-with-huge-win-in-final-t20i |archive-date=26 April 2025 }}</ref> सन् २०२२ मे (वि.सं. २०७९ वैशाख/जेठ) को सुरुवातमा क्षेत्रीले संयुक्त अरब इमिरेट्सको दुबईमा भएको निजी रूपमा सञ्चालित [[२०२२ फेयरब्रेक इन्भिटेसनल टि२०]] मा बार्मी आर्मी टोलीका लागि दुई खेल खेलेकी थिइन्।<ref name="tn 2022-05-03">{{cite news |last1=Radley |first1=Paul |title=FairBreak Invitational 'about bringing different people from women's cricket together' |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/2022/05/03/fairbreak-invitational-about-bringing-different-people-from-womens-cricket-together/ |access-date=30 May 2022 |work=The National (Abu Dhabi) |date=3 May 2022 |language=en}}</ref><ref name="espn profile">{{cite web |title=Rubina Chhetry profile and biography, stats, records, averages, photos and videos |url=https://www.espncricinfo.com/player/rubina-chhetry-500726 |website=ESPNcricinfo |access-date=30 May 2022}}</ref> सोही महिनाको उत्तरार्धमा उनले नेपालको कीर्तिपुरस्थित [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदान]]मा युगान्डा विरुद्धको पाँच खेलको द्विपक्षीय महिला टि२०आई शृङ्खलामा नेपालको कप्तानी गरेकी थिइन्।<ref name="ok 2022-05-23">{{cite news |last1=Dahal |first1=Namita |title=Nepal women's cricket team's loss of Uganda series: Captain Rubina Chhetry points out 5 reasons - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/nepal-womens-cricket-losing-uganda.html |access-date=30 May 2022 |work=[[Online Khabar]] |date=23 May 2022}}</ref> युगान्डाले शृङ्खला ३–२ ले जितेको थियो;<ref name="ok 2022-05-23"/> तेस्रो खेलमा क्षेत्रीको उत्कृष्ट प्रदर्शन १५ बलमा १८* रन र १/१५ थियो,<ref name="espn wt20i stats">{{cite web |title=All-round records {{!}} Women's Twenty20 Internationals {{!}} Cricinfo Statsguru |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/500726.html?class=10;template=results;type=allround;view=match |website=ESPNcricinfo |access-date=30 May 2022}}</ref> जुन खेल युगान्डाले ६ विकेटले जितेको थियो।<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of Nepal Women vs Uganda Women 3rd T20I 2022 - Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/uganda-women-in-nepal-2022-1314895/nepal-women-vs-uganda-women-3rd-t20i-1314899/full-scorecard |access-date=30 May 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली महिला क्रिकेट खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] gy56grezu9b0i60ljmnnjh5il6vrocu 0 96747 1394749 1316907 2026-11-07T07:43:31Z Bishaldev100 28807 /* मानन्धर समुदायका व्यक्तित्वहरु */ 1394749 wikitext text/x-wiki ''मानन्धर(Manandhar)''[[नेवार जाति|नेवार]] समुदाय भित्रको एक [[थर]] हो । देशको पूर्व मेचीदेखि पश्चिम महाकाली र विदेशमा पनि मानन्धरहरु बसोबास गर्दछन् । देशभरका मानन्धरहरुको साझा संस्था केन्द्रीय मानन्धर संघ हो । केन्द्रीय मानन्धर संघ २०१० माघ १० गते स्थापना भएको नेपालकै सामुदायिकतर्फ सबसे अग्रनी संस्था हो । केन्द्रीय मानन्धर संघ गठन भएपछि मात्र क्रमिक रुपमा मारवाडी, ज्यापु, बज्राचार्य, उदाय, सिस्यः, नापित, मगर, गुरुङ, भट्टराई तथा नेपालका अन्य सामुदायिक संस्थाहरु स्थापना भएको हो । ती मध्ये केन्द्रीय मानन्धर संघमा ५९ गुठी, खलः, पुचः, संघ तथा टोलहरु आवद्ध छन् । संघको विधान अनुसार कम्तीमा १० घरधुरी भएको ठाउँबाट संघमा निर्धारित दस्तुर सहित निवेदन दिएर सदस्य बन्न सक्छन् । काठमाडौंको दैसाः तःबही टोलका देवीदास मानन्धरले तत्कालीन काठमाडौंका मानन्धरहरुलाई समेटेर गठन गरेको केन्द्रीय मानन्धर संघमा कालान्तरमा देशभरकै मानन्धरहरु जोडिएका हुन् । संघमा पूर्वको धरानदेखि पश्चिमको स्याङ्जासम्म विभिन्न टोलमा सघन बसोबास गर्दै आएका मानन्धरहरुको ५९ वटा समूह आवद्ध रहेको छ । == '''मानन्धर समुदायका व्यक्तित्वहरु''' == '''सुब्बा तीर्थराज मानन्धर''' आजभन्दा १११ वर्ष अघि ९१९६८ मा० सुब्बा तीर्थराज मानन्धरको अगुवाइमा स्वयम्भूको खुड्किला बनेको थियो । उहाँले आफ्नै निजी खर्चमा खुड्किला बनाएर स्वयम्भू दर्शन गर्नआउने दर्शनार्थीहरूको लागि गुण गरेको देखिन्छ । वि।सं। १९५८ साउन १३ देखि १९८६ मंसिर ११ गतेसम्म शासन गरेका तत्कालीन चतुर शासक श्री ३ चन्द्र शम्शेरको पालामा उहाँले खुड्किला बनाएका हुन् । तत्कालीन सरकारको ध्यान समेत नगएको अवस्था पनि उहाँले आफ्नै निजी खर्चमा खुड्किला बनाउनु साधारण विषय थिएन । तीर्थराज मानन्धर पदीय दृष्टिले दरबारका सुब्बा भएपनि त्यो बखत उहाँले  आफुलाई सामाजिक व्यक्तित्व तथा भारत, बेलायत, जापान जस्ता देशबाट सामान आयात गर्ने व्यवसायीको रूपमा स्थापित गराएको देखिन्छ । आजकल सुब्बा तीर्थराजको स्मरणमा कन्यामन्दिर अल्मुनाइ एसोसिएसनको सदस्य समेत रहेकी निर्मला मानन्धरको संयोजनमा ुसुब्बा तीर्थराज [[अक्षय कोष|अक्षय कोषु]] स्थापना गरिएको छ । कोषको ब्याजलाई शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा लगानी गर्दैआएको छ । '''वरिष्ठ आख्यानकार मथुरा साय्‌मि''' वरिष्ठ अाख्यानकार मथुरा साय्‌मिले नेपालभाषा साहित्यकाे श्रीवृद्धि, विकास र सम्बर्द्धनकाे क्षेत्रमा अतुलनीय याेगदान दिनुभएको छ । ३० वटाकाे हाराहारीमा पुस्तक लेखेका उनै वरिष्ठ अाख्यानकारले काठमाडौंका भएभरका कलेजहरूमा अध्यापन समेत गरि भ्याइसकेका छन् । केही वर्षअघि ब्रेन स्ट्राेक भएर पनि भाग्यले पुन्रजीवन पाएका वरिष्ठ अाख्यानकार मथुरा साय्‌मिलाई अाजकल दाहिने हातकाे तीनवटा अाैंला चलाउन मुस्किल छ । त्यसाे भएर डाक्टरले उनलाई धेरै नलेख्न, नपढ्न र नसाेच्न सुझाएका रहेछन् । तर लेखकलाई साहित्य रचनामा पावन्दी लगाउनु अाँखा कमजाेर भएकालाई चस्मा नलगाउ, खुट्टा नभएकालाई वैशाखी नटेक भनेजस्तै हुने उनकाे अनुभव छ । त्यसैले दुई अाैंलाकै भरमा पनि नेपालभाषाकाे कथा 'चिपनिप' लेख्न भ्याइसके । त्यतिमा सीमित छैन बरू उनले साेही कथाकाे ७८ जना पाठक, साहित्यकारहरूबाट प्रतिक्रिया संकलन गरेर कथा उल्लेख भएकाे भन्दा बढी माेटाे पुस्तक प्रकाशन गरेका छन् । नाम : मथुराकृष्ण साय्‌मि । जन्मदिन : ने.सं. १०५९ गुरू पूर्णिमा। (८४ वर्ष) ठेगाना : जन्मस्थान थँहिटी काठमाडौं (अाजकल पुरानाे बानेश्वर) शिक्षा : स्नातकोत्तर (अंग्रेजी साहित्य) साहित्यक कृति : कथा, उपन्यास, जीवन सम्बन्धि रचना गरि ३० वटा पुस्तक प्रकाशन भइसकेको । सिरपा/पुरस्कार : १) १०८० दँय् अन्तर कलेज नेपालभाषा साहित्य सम्मेलनपाखें । २) १०८० दँय् नवाेदित साहित्य सम्मेलनपाखें । ३) १०८१ दँय् अन्तर क्याम्पस नेपालभाषा साहित्य सम्मलेनपाखें । ४) १०८२ दँय् विराट नेपालभाषा साहित्य सम्मेलनपाखें । ५) १०८२ दँय् श्वेत साहित्य सम्मेलनपाखें । ६) १०८४ दँय् अन्तर कलेज नेपालभाषा साहित्य सम्मेलनपाखें । ७) मणिरत्न सिरपा । ८) शिक्षा दिवस पदक वि.सं. २०६० दँय् । ९) गंकि धूस्वां बसुन्धरा सिरपा वि.सं. २०६७ १०) दान्य हिरा सिरपा ११३६ हना/सम्मान : १) भाषाथुवाः नेपालभाषा परिषद् ११३७ २) बुद्धि-पूर्ण सम्मान ११३२ ३) गणेश-खिलकुमारी दुवाल सम्मान ११३२ ४) प्रवुद्ध व्यक्ति, केन्द्रीय मानन्धर संघ ११३७ ५) थँहिटी मानन्धर गुथि हना ११३१ ६) नःलि साहित्य हना ११३५ ७) ईलाेहं प्रकाशनपाखें हना ११३७ ८) कुतः पिकाक ११३७ ९) क्षेत्रपाटी क्लब ११३७ १०) पलिस्था ११३७ ११) न्हूजः गुथि ११३७ १२) प्रेममाेहन सिरपा गुथि ११३७ १३) विराट नेपालभाषा साहित्य सम्मेलन गुथि ११३७ तस्बिरमा दाेसल्ला अाेडेका वरिष्ठ आख्यानकार मथुरा साय्‌मि तथा सम्मान हस्तान्तरण गरिरहेका वीरगन्ज पर्साैनी गुठीलाई प्रतिनिधित्व गरी केन्द्रीय मानन्धर संघका सभापति ईन्जिनियर भाजु मनाेज मानन्धर । '''प्रा. डा. त्रिरत्न मानन्धर''' प्रा. डा. त्रिरत्न मानन्धर छम्ह हनेबहःम्ह बौद्ध विद्वान व इतिहासविद् खः । प्रवुद्ध व्यक्तिया कथं थःत झीगु समाजय् ब्वयादीम्ह वय्कलं नेपाःया इतिहास व संस्कृतिया ख्यलय् ज्वःमदुगु योगदान बियादीगु दु । येँया गल्को पाखाय् च्वनादीम्ह वय्कलं त्रिभुवन विश्वविद्यालयपाखें विद्यावारिधी यानादीगु दुसा ब्रिटिस काउन्सिलं चूलाकूगु छात्रवृत्तिपाखें बेलायतया क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयं उच्च शिक्षा अध्ययन यानाः फेलोसिप तकं यानादीगु खः । वय्कया जन्म सन् १९४५ जनवरी १५ तारिखय् येँय् जूगु खः । समुदायदुने त्रिरत्न मारसाबया कथं नां दुम्ह वय्कलं इतिहास व संस्कृतिया विषयलय् १८ सफू प्रकाशन यानादीधुंकूगु दु । राष्ट्रिय व अन्तर्राष्ट्रिय जर्नलय् १५० मल्याक लेख रचना प्रकाशित यानादीगु दु । शिक्षण पेशाया बाबजुद थीथी राष्ट्रिय व अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थाय् आवद्ध जुयाः ज्या यानादीगु दु । वय्कलं आःतक यक्व हे मानसम्मान व सिरपा तकं चूलाकादिल । उकि मध्ये थन न्ह्यथनेबहःगु सम्मान व सिरपाया धलः न्ह्यब्वयागु दु । १) महेन्द्र विद्या भुषण (सन् १९६७) २) बुसाक स्वर्ण पदक (सन् १९८२) ३) शिक्षा दिवस पदक (सन् १९९०) ४) रुद्रराज पुरस्कार (सन् १९९४) ५) राष्ट्रिय क्षमतावान पुरस्कार (सन् २००१) ६) गोर्खा दक्षिणवाहु तेस्रो (सन् २००३) ७) बालचन्द्र पुरस्कार (सन् २००४) ८) जनसेवा श्री तेस्रो (सन् २०१०) ९) अमरसिंह स्मृति पुरस्कार (सन् २०१०) १०) मोहनलाल खिं पुरस्कार (सन् २०१४) हनापौ/प्रशंसापत्र – १) येँ नगरपालिका (सन् १९९७) २) प्याराडाइज युनेस्को क्लब (सन् २००५) ३) थँहिटी मानन्धर गुथि (सन् २००७) ४) ज्ञानगुण एकेडमी (सन् २००८) ५) त्रिवि शिक्षक संगठन (सन् २००८) ६) ओस्कार कलेज अफ फिल्म सोसाइटी (सन् २००९) ७) केन्द्रीय मानन्धर संघ (सन् २०१०) ८) नरहरिनाथ ट्रस्ट (सन् २०१०) ९) नेवाः देय् दबू (सन् २०११) १०) माया फाउन्डेसन (सन् २०१३) ११) कल्चरल आर्ट सेन्टर (सन् २०१३) १२) श्रीजना कलेज अफ फाइन आर्टस् (२०१३) १३) जोशी अनुसन्धान प्रतिष्ठान (२०१४) १४) गण महाविहार (सन् २०१४) १५) सूर्यरत्न प्रतिष्ठान (सन् २०१५) १६) सिम्बोलिक सोसाइटी अफ नेपाल (सन् २०१६) १७) मां ईन्द्रायणी सहकारी (सन् २०१६) '''ज्ञानकाजी खिं मानन्धर''' उपनामः शिक्षा, संस्कृति र साहित्यका त्रिवेणी ज्ञानकाजी मानन्धर । नेपालभाषाका कृतिहरुः १) कुमारी पूर्णाङकी नाटक २) अरनिकोया श्वेत चैत्य ३) कपिलवस्तु । कुमारी नामक कृति रसियन भाषामा अनुवाद गरिएको छ । अरनिकोया श्वेत चैत्य नेपाली भाषामा अनुवाद गरिएको छ । नेपाली भाषाका कृतिहरुः १) बनेपा–स्तवन २) बनेपा सात गाउँ ३) नेपाल आख्यान र नाटक । अंग्रेजी भाषाका कृतिहरुः १) नेपाल लेजेण्ड एण्ड ड्रामा २) द लेजेण्डस अफ नेपाल । '''मेलवादेवी मानन्धर''' पहिलो नेपाली महिला गायिका मेलवादेवी मानन्धर हुन् । उनले १९८५ सालमा भारतको कलकत्तामा 'सवारी मेरो रेलैमा' बोलको गीत रेकर्ड गराएकी थिइन् । यसअघि कोही पनि नेपाली महिलाले गीत रेकर्ड गराएको तथ्य भेटिएको छैन । उहिले गीत रेकर्ड गर्ने चलन पनि थिएन तर उनले गीत रेकर्ड गराएर नेपाली गीतसंगीतमा नयाँ आयाम थपिन् । उनको जन्म वि.सं. १९५९ सालमा ओखलढुंगाको गुरुङ परिवारमा भएको थियो । भारतको कलकत्तामा वि.सं. २०१२ मा उनको मृत्यु भएको बताइन्छ । (उनको जन्म र मृत्यु विषयमा ठ्याक्कै विवरण भेटिएको छैन ।) काठमाडौं क्षेत्रपाटी निवासी तबलाका उस्ताद भगत कृष्ण मानन्धरसँग उनी वैवाहित जिवनमा बाँधिएपछि मेलवादेवी मानन्धर भएकी हुन् । तात्कालीन श्री ३ महाराज चन्द्र सम्सेर जंगबहादुर राणाको दरबारमा उनी गीत गाउँथिइन् । दरबारमै औपचारिक गीत र संगीतको तालिम लिएकी उनी राणाजीहरुको विशेष कार्यक्रममा गीत गाउँथिइन् । १९९० सालमा गएको महाभूकम्प पश्चात् नेपालभाषामा रचना गरिएको गीतमा स्वर भरेपछि उनी एकाएक चर्चाकी आएकी बताइन्छ । भूकम्पमा दिवंगत भएका जनतालाई श्रद्धाञ्जली र पीडितलाई उद्धार र राहत दिनुपर्ने आसयको गीत थियो । उनको चार सन्तान मध्ये दुई छोरा र दुई छोरी भएपनि वैवाहिक जिवन सुखमय नभएको बताइन्छ । तात्कालीन समयमा विजातीय विवाह गरेकी उनी कालान्तरमा राणाजीहरुको कोपभाजनमा परेर भारतको कलकत्ता भासिनु परेको थियो । मेलवादेवी मानन्धरले नेपालभाषा, नेपाली, उर्दू र बंगाली भाषामा गीत गाएकी छन् । उनले आफ्नो जिवनको उत्तरार्धमा भारतका रामचन्द्र गुप्तालाई धर्मपुत्रको रुपमा राखेकी थिइन् । उनले पचास भन्दा बढी मेडल पाएकी थिइन् । नेपाली गीत संगीत क्षेत्रमा अतुलनीय योगदान गरेकी उनलाई नेपालले सम्मान नगरेपनि भारतले उच्च सम्मान गरेको देखिन्छ । अहिलेसम्म भेटिएको प्रमाणको आधारले उनको नाउँमा नेपाल सरकारले पाँच रुपियाँको हुलाक टिकट प्रकाशित गरेको देखिन्छ । भारतमा मेलवादेवी मानन्धरको निधन भएसँगै उनले रचना गरेका र रेकर्ड गर्न बाँकी गीत, क्यासेट, रिल जलाएको बताइन्छ । उनका सांगीतिक कृतिहरू क्रमशः 'आउन बसौं पियारी', 'मिर्मिरे झ्यालैमा', 'हाइ मेरो परदेशी प्रितम छोडेर जानु भो', 'यो जिन्दगीको के भरोसा', 'भूकम्प त्रास', 'माया मारी निष्ठुरीले छानी छानी रस लिएर', 'थापा न थली', 'न घरलाई घर कहिन्छ' आदि छन् । '''वीरगञ्जका पहिलो मेयर केशर प्रसाद मानन्धर''' वीरगञ्जका पहिलो मेयर केशर प्रसाद मानन्धर हुन् । उहाँ २०१० सालमै वीरगञ्जको मेयर भएका हुन् । उहाँको २०७३ चैत्र महिनामै निधन भएको थियो । १९७९ असोज २८ गते जन्मिएका उनी ९५ वर्षको उमेरमा निधन भएको थियो । वीरगन्जको बिर्तामा जन्मिएका मानन्धर वीरगन्जकै तत्कालीन त्रिजुद्ध हाइस्कुलमा शिक्षकका रुपमा कार्यरत रहँदाकै बखत २०१० सालमा वीरगन्जको पहिलो ‘मेयर’मा निर्वाचित भएका थिए । पहिलो कार्यकाल सकिएपछि २०१४ सालमा पनि उनी चुनावमा निर्वाचित भएका थिए । '''प्रकाश साय्‌मि''' प्रकाश साय्‌मि (Prakash Sayami) एक नेपाली चलचित्र निर्देशक, लेखक र निर्माता हुन् । उनी एक स्वतन्त्र चलचित्र निर्माता हुन् र उनले छ वटा चलचित्रहरू निर्देशन गरेका छन् । उनी हाल उज्यालो रेडियो नेटवर्क कार्यक्रम अजर अमर गीतारुमा काम गरिरहेका छन् । १९८६ मा, उनले धेरै व्यावसायिक नेपाली चलचित्रहरूमा सहायक निर्देशक र पटकथा लेखकको रूपमा काम गरे । उनले १९९३ मा निर्देशनमा डेब्यू गरे । २००८ मा, प्रकाश साय्‌मि नेपालको संगीत रोयल्टी समाजको उपाध्यक्षको रूपमा निर्वाचित भए, जसले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा संगीतकारको प्रतिलिपि अधिकार सुरक्षित गर्ने लक्ष्य राख्छ । साय्‌मिले बम्बईमा चलचित्र निर्माणको अध्ययन गरे। लेखकका रूपमा उनले नेपाली र अङ्ग्रेजी भाषामा ‘चलचित्र कला र प्रविधि’, ‘वर्षादि दिनहरू, काठमाडौं सेल्फी, नेपाली संगीतको एक शतक, संगीतको स्वर्णिम युग, फिल्म निर्माण र निर्माण, गालिबको चिहान, अनन्त यात्रा यही मनको सालमा, सालैको सन्तानको’, ‘अनन्त यात्रा’, ‘सलाईको मनः’ जस्ता ११ वटा पुस्तक लेखेका छन्। (अंग्रेजी)। उनले पृथ्वी, सिमाना, अवतार, रानीखोला, जमीन र हटियार, हंस चालाल प्रदेश (मैथली) गरी ६ नेपाली र एउटा मैथली चलचित्र निर्देशन गरेका छन् । उनले अञ्जली सीडी एल्बममा पाइने नेपाली कविता रेकर्ड गरी आवाज हरु नामक चलचित्रका गीतहरुको संग्रह ल्याएका छन् । नेपाली गीतसंगीत, गायक, गायिकाका इनसाइक्लोपेडिया (encyclopedia)जस्तै हुनुहुन्छ । उहाँमा सिलसिलाबद्ध ढंगले आकर्षक बोल्ने क्षमता छ । नेपाली सुगम संगीतका नारायण गोपाल गुरुवाचार्य, तारा देवी श्रेष्ठ, अरुणा लामा लगायतका जीवनीमा घटेका महत्त्वपूर्ण घटनाहरूको बेलिबिस्तार लगाउन सक्नुहुन्छ । उहाँले हालसालै स्वर सम्राट नारायण गोपाल नामक पुस्तक लेखेर सार्वजनिक गर्नुभएको छ । '''राजनीतिज्ञ गणेशप्रसाद मानन्धर''' भक्तपुरका राजनीतिज्ञ गणेशप्रसाद मानन्धर विक्रम संवत् १९८८ मा भक्तपुर तेखाच्व टोलमा जन्मिनुभएको थियो । उहाँ सानैदेखि सुझबुझ भएका विलक्षण प्रतिभाका धनी हुनुहुन्थ्यो । नेपालमा प्रजातन्त्र बहाली गर्ने आन्दोलनमा अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेका मानन्धरले २०१५ को आमचुनावमा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको उम्मेदवारको रूपमा भक्तपुर निर्वाचन क्षेत्रबाट चुनाव लड्नुभएको थियो । नेपालबाट जहानियाँ राणा शासनको उन्मुलन गरेर प्रजातन्त्र बहाली गर्ने आन्दोलनमा सक्रिय रहनुभएका उहाँले पटक पटक जेल जीवन बिताउनु परेको इतिहास छ । प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा सक्रिय भाग लिएको आरोपमा उहाँले २००४ देखि दुई वर्षसम्म जेल सजाय भोग्नु भएको थियो । त्यस पश्चात् २०१७ साल पुस १ गते प्रजातान्त्रिक सरकार विघटन गरेर श्री ५ महेन्द्र विरविक्रम शाहले सम्पूर्ण राजनीतिक दलहरूमाथि प्रतिबन्ध लगाएर एकदलीय पञ्चायती व्यवस्था लागू गरेपछि मानन्धरलाई पुनः कारागार चलान गरिएको थियो । उहाँले पत्रकारिता पेशासँगै राजनीतिक जीवन अंगाल्नु भएको थियो । समाचार एजेन्सी राष्ट्रिय समाचार समितिका पूर्व सह–व्यवस्थापक मानन्धर लामो समयसम्म पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय प्रमुख समेत हुनुहुन्थ्यो । पेशागत अध्ययनका क्रममा उहाँले केही युरोपेली मुलुकहरूको भ्रमण गर्नुभएको थियो । गणेशप्रसाद मानन्धरको ६३ वर्षको उमेरमा वीर अस्पतालमा निधन भएको थियो । दमको उपचारका निम्ति भक्तपुर अस्पतालमा भर्ना हुनुभएका उहाँ करिब एक महिना पछि वीर अस्पतालमा स्थानान्तरित भएसँगै उतै उहाँको निधन भएको थियो । वरिष्ठ राजनीतिज्ञ एवं इतिहासविद् डा. डिल्लीरमण रेग्मीद्वारा संस्थापित पुराना राजनीतिक कार्यकर्ता सम्मान गुठीद्वारा मानन्धरलाई गत २०५० साल फागुन २८ गते दोसल्ला र सम्मानपत्रसहित अभिनन्दन गरिएको थियो । स्वर्गीय मानन्धरकी धर्मपत्नी, एक छोरा र एक छोरी हुनुहुन्छ । नामः गणेश प्रसाद मानन्धर । जन्मः १९८८ मृत्युः २०५१ असार १० गते । '''रामकृष्ण मानन्धर (आरके मानन्धर)''' नेपालमा निजी क्षेत्रको पहिलो टेलिभिजन स्थापना गराउने व्यक्ति हुनुहुन्छ । पहिलो पटक २०५३ साल माघ १ गते नेपाल टेलिभिजनको पर्दाबाट ईमेज च्यानल टेलिभिजनले प्रशारण सुरुवात गरेको थियो । त्यसपछि २०५९ माघ १७ गतेदेखि ईमेज च्यानलले काठमाडौं उपत्यकाका दर्शकलाई लक्षित गरी टेरेष्ट्रियल माध्यमबाट ईमेज मेट्रो च्यानल प्रशारण गरेको थियो । २०६३ माघ ११ गतेदेखि ईमेज च्यानलले स्याटेलाइटमार्फत आफ्नो प्रसारणलाई विश्वभर जोडेको छ । अहिले ईमेज च्यानल टेलिभिजनले एचडी प्रशारणमार्फत आम नागरिकको सुचनाको हक सुनिश्चित गर्ने क्षेत्रमा काम गरिरहेको छ । ईमेज ग्रुप अफ कम्पनीजका अध्यक्ष समेत रहेका आरके मानन्धरले ईमेज एफ एम ९७.९, ईमेज न्यूज एफएम १०३.६ मेगाहर्ज गरी दुईवटा एफएम रेडियो र ईमेजखबर डट कम अनलाइन न्यूज पोर्टल सञ्चालन गरिरहेका छन् । उहाँले सञ्चार, सुचना प्रविधि, बिमा तथा अन्य क्षेत्रमा लगानी गरेर आफुलाई अब्बल व्यवसायीको रुपमा उभ्याएका छन् । मातृभाषा संरक्षण, नेपाल संवत् प्रबद्र्धनको क्षेत्रमा समेत उहाँको योगदान अतुलनीय रहेको छ । विशेषगरी राष्ट्रिय प्रशारणमा नेपालभाषाको समाचार 'ईमेज बुखँ'लाई दुई दसक भन्दा बढी प्रशारण गराउने क्षेत्रमा उहाँको भूमिका छ । '''पूर्व कायम मुकामय गर्भनर कृष्ण बहादुर मानन्धर (केबी मानन्धर)''' नेपाली नोटमा हस्ताक्षर गर्ने नेपालकै पहिलो व्यक्ति हुनुहुन्छ । साधारणतयाः गर्भनरले नोटमा हस्ताक्षर गर्ने भएपनि उहिले गर्भनरको पद रिक्त भएको अवस्थामा उहाँलाई मन्त्रीपरिषद्को बैठकले निर्णय नै गरेर नोटमा हस्ताक्षर गर्ने अधिकार दिइएको थियो । उहाँ एक समय नबिल बैंकको प्रमुखको रुपमा कार्यरत हुनुहुन्थ्यो । वित्तीय क्षेत्र बाहेक उहाँले शिक्षा क्षेत्रमा पनि सेवा गर्नुभएको छ । विभिन्न कलेजमा उहाँले अध्यापन गराउनु भएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकमा गभर्नर कार्यरत रहेको हुन्छ । गर्भनरले अर्थतन्त्रको दिगो विकासको निमित्त मूल्य र शोधनान्तर स्थिरता कायम गर्नका लागि मौद्रीक नीति तथा विदेशी विनिमय नीति निर्माण गरी सोको व्यवस्थापन गरेको हुन्छ । बैंकिङ तथा वित्तीय प्रणालीको नियमन, निरीक्षण, सुपरिवेक्षण तथा अनुगमन गरेको हुन्छ । समग्र बैंकिङ तथा वित्तीय प्रणालीको संवर्द्धन गरी सोप्रति सर्वसाधारणको विश्वसनियता अभिवृद्धि गराउने क्षेत्रमा गर्भनरको भूमिका रहन्छ । ==चर्चित व्याक्तित्वहरू== *[[धर्मनारां सालमि]]: तत्कालीन श्री ३ महाराज तथा प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुर राणालाई ऋण दिने व्यक्ति हुन् । जङ्गबहादुरको शासन कालमा सालमि सरकारको कोष हेर्ने मुख्य पदमा काम गर्थे । जङ्गबहादुर विदेश भ्रमण जाँदा धर्मनारां सालमिलाई सरकारको कार्यबाहकको जिम्मेवारी दिएर जानुहुन्थ्यो । *[[मेलिना मानन्धर]]:नेपाली चलचित्र क्षेत्रको एक चर्चित अभिनेत्री हुन्। *[[करिश्मा मानन्धर]]:नेपाली चलचित्र क्षेत्रको एक चर्चित अभिनेत्री र तथा चलचित्र र्निमात्री हुन्। *[[कृष्णबहादुर मानन्धर]]:नेपालका पुर्व फुटबल खेलाडी हुन्। *[[बिनोद मानन्धर]]:नेपाली चलचित्र क्षेत्रको एक चर्चित निर्माता हुन्। *[[इभाना मानन्धर]]:[[मिस नेपाल २०१५]] की विजेता हुन् । *[[बैकुण्ठ मानन्धर]]:नेपाली एथ्लेटिक्सका खेलाडी हुन्। *[[शिवशङ्कर मानन्धर|शिवशंकर मानन्धर]]:(१९८९-२०६१) गितकार तथा नेपाली चलचित्रका पहिलो नायक हुन्। *[[कृष्णकाजी मानन्धर]]: (केके मानन्धर) Krishna Kaji Manandhar । सञ्चारकर्मी र आम सञ्चार तथा पत्रकारिता विषयमा विभिन्न कलेजमा पढाउने अध्यापक हुन् । [./Https://kkmanandhar.blogspot.com] *[[सुमन शेखर मानन्धर]]:नेपालका कृषि अर्थविद् तथा गायक हुन्। *[[सुमन साय्‌मि]]: (अध्यक्ष, उपत्यकाब्यापी सडक बिस्तार पीडित संघर्ष समिति) तथा नेपाली राजनीतिज्ञ ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[श्रेष्ठ]] *[[नेवार जाति]] ==स्रोतहरू== {{reflist}} {{नेवार जाति}} [[श्रेणी:नेवार जाति]] [[श्रेणी:नेवार जातिका थरहरू]] lu2g6skqtu4yathbtr5lrtqq76g5cto 0 100978 1394771 1392160 2026-11-07T10:53:46Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1394771 wikitext text/x-wiki {{Infobox news event | title = निर्मला पन्त बलात्कार तथा हत्या | image = | image_name =भीमदत्त नगरपालिका.png | image_size = | caption = घटना घटेको स्थान | date = २०७५ साउन १० | place = [[कञ्चनपुर जिल्ला]], [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] | verdict = | sentence= | convictions = |suspects= दीलिपसिंह विष्ट | convicted = | outcome = | reported injuries = | reported death(s) = १ <small>(निर्मला पन्त)</small> २०७५ साउन १० }} '''निर्मला पन्त बलात्कार र हत्या प्रकरण''' नेपालमा भएको र हालसम्म पनि नसुल्झिएको हत्याकाण्डहरू मध्ये एक हो। निर्मला पन्त नेपालको [[कञ्चनपुर जिल्ला]]को [[भीमदत्त नगरपालिका]] वडा नम्बर २ उल्टाखामकी एक १३ वर्षीया बालिका थिइन्। २०७५ साउन १० मा दिन आफ्नो घर नजिकैको एउटा उखुबारीमा [[बलात्कार]] र [[हत्या]] गरिएको अवस्थामा फेला परेकी थिइन् भने उनी त्यसको अघिल्लो दिन हराएकी थिइन्। यस घटनाको समाचार व्यापक रूपमा फैलिएको थियो र यसको चौतर्फी व्यापक आलोचना गरिएको थियो। त्यसपछिका दिन र महिनाहरूमा, सरकार र प्रहरीलाई दबाब दिनका लागि देशभरि विभिन्न न्याय अभियान र सामूहिक विरोध प्रदर्शनहरू आयोजना गरिएका थिए। २०७५ भदौ ७ गते सरकारले उक्त घटनाको लागि एक विशेष छानबीन समिति गठन गरेको थियो।<ref>{{Cite web|title=निर्मला हत्याकाण्ड : छानबिन प्रतिवेदन सार्वजनिक (पूर्णपाठ)|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/news/59343/|language=नेपाली|website=नागरिक दैनिक|date=२०७५ असोज २१|accessdate=२०८३ असार २३}}</ref> छानबिन आयोगले घटनाको अनुसन्धानमा प्रहरीले लापरवाही गरेको प्रतिवेदन दिएको थियो। भदौ ८ गते प्रहरीको विरूद्धमा भएको प्रदर्शनमा गोली लागि थप एक युवकको समेत मृत्यु भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=निर्मला पन्त हत्या प्रकरण : प्रहरीको गोलीले एक जनाको मृत्यु (अपडेट)|url=https://reportnepal.com/news/%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%B9%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%B0-4/|language=नेपाली|website=रिपोर्ट नेपाल|date=२०७५ भदौ ८|accessdate=२०८३ असार २३}}</ref> स्थानीय प्रहरी र [[केन्द्रिय अनुसन्धान ब्युरो]]को टोलीले गरेको पहिलो अनुसन्धानको कार्यशैली र आचरणलाई लिएर व्यापक आलोचना भएको थियो। == घटना == निर्मला पन्त [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] वडा नम्बर २ की कक्षा नौमा अध्ययनरत विद्यार्थी थिइन्।<ref name=":0" /> २०७५ साउन १० मा उनी आफ्नी साथी रोशनी बमको घरमा पढ्नका लागि निस्किएकी थिइन्।<ref name=":0">{{Cite web |date=2019-09-11 |title=Everything you should know about the Nirmala Pant rape and murder case |url=https://kathmandupost.com/national/2019/07/25/everything-you-should-know-about-the-rape-and-murder-of-nirmala-pant |access-date= |website=The Kathmandu Post |language=en|archive-date=25 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725235618/https://kathmandupost.com/national/2019/07/25/everything-you-should-know-about-the-rape-and-murder-of-nirmala-pant |url-status=live }}</ref> उनी बिहान ११ बजेतिर आफ्नो घरबाट १.५ किलोमिटर टाढा रहेको बमको घरमा गएकी थिइन्।<ref name="nagarik1" /> उनी दिउँसो ३ बजेतिर त्यहाँबाट निस्किएकी थिइन् र पछि घर फर्किइनन्।<ref name="nagarik1" /> पन्तको परिवारले स्थानीय प्रहरी कार्यालयमा बेपत्ता भएको निवेदन दर्ता गराउन खोजे पनि प्रहरीले उनीहरूलाई भोलिपल्ट बिहान आउन अनुरोध गरेको थियो।<ref name="nagarik1">{{cite web |last=Chhatyal |first=Dil Bahadur |date=2018-07-29 |title=Teenager raped and killed in Kanchanpur |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/teenager-raped-and-killed-in-kanchanpur/ |website=MyRepublica |access-date=19 September 2018 |archive-date=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923110933/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/teenager-raped-and-killed-in-kanchanpur/ |url-status=live }}</ref> साउन ११ मा भीमदत्तनगर वडा नम्बर १८ को निम्बुखेडास्थित बमको घरबाट करिब {{Convert|500|m|ft}} टाढा रहेको पानीले भरिएको उखुबारीमा निर्मलाको नग्न शव फेला परेको थियो।<ref name="nagarik1" /><ref name="kathmandupost1">{{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-07-29/kanchanpur-tense-after-girls-rape-murder.html|title=Kanchanpur tense after girl's rape, murder|access-date=19 September 2018|archive-date=18 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018161419/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-07-29/kanchanpur-tense-after-girls-rape-murder.html|url-status=live}}</ref> == अनुसन्धान == सडकको छेउमा रहेको उखुबारीमा निर्मलाको साइकल देखेपछि उनको शव फेला परेको थियो।<ref name="kathmandupost1"/> प्रारम्भिक अनुसन्धानका आधारमा स्थानीय प्रहरीले उनको बलात्कार पछि हत्या गरिएको जनाएको थियो।<ref name="kathmandupost1"/> घटनाको चार दिनपछि कञ्चनपुर पुगेर प्रहरी नायब उपरीक्षक अङ्गुर जिसीको नेतृत्वमा रहेको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोको टोलीले अनुसन्धान सुरु गरेको थियो। कञ्चनपुर प्रहरी र सिआईबी टोलीले आफ्नै जेठानको हत्या अभियोगमा ९ वर्ष जेल सजाय भुक्तान गरिसकेका एक ४१ वर्षीय स्थानीय व्यक्ति दिलिपसिंह विष्टलाई मुख्य संदिग्धको रूपमा सार्वजनिक गरेको थियो।<ref name=":0" /> प्रहरीले उनले सोधपुछका क्रममा पटक-पटक अपराध स्वीकार गरेको दाबी गरेको थियो।<ref name=":0" /> तर, पीडितको शरीरबाट सङ्कलन गरिएको नमुनासँग उनको [[डिएनए]] मेल नखाएपछि उनलाई २०७५ भदौ २७ मा रिहा गरिएको थियो।<ref name=":0" /> उनी निर्दोष रहेको र वास्तविक अपराधीहरूलाई जोगाउन प्रहरीले उनलाई फसाएको भन्दै निर्मलाको परिवार सहित स्थानीय बासिन्दाहरूले विरोध प्रदर्शन सुरु गरेका थिए।<ref name=":1">{{Cite web |last=Bhatta |first=Bhawani |date=2018-09-12 |title=Bista, Bam sisters released |url=http://kathmandupost.com/national/2018/09/12/bista-bam-sisters-released |access-date= |website=The Kathmandu Post |language=English |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505052334/https://kathmandupost.com/national/2018/09/12/bista-bam-sisters-released |url-status=live }}</ref> आन्दोलनकारीहरूले उनीहरूलाई पक्राउ गर्न माग गरेपछि भदौ ७ मा बम दिदीबहिनी (रोशनी र बबिता बम) लाई पक्राउ गरिएको थियो। पछि, पर्याप्त प्रमाण नभएको भन्दै प्रहरीले जिल्ला सरकारी वकिल कार्यालयसँगको सल्लाहमा उनीहरूलाई रिहा गरेको थियो। रोशनी बमलाई प्रहरीले माग गरेका बखत उपस्थित हुने सर्तमा र उनकी दिदीलाई ३०,००० रुपैयाँ धरौटीमा रिहा गरिएको थियो।<ref name=":1" /> भदौ ७ देखि कारागार व्यवस्थापन विभागका महानिर्देशक हरिप्रसाद मैनालीको नेतृत्वमा नेपाल सरकारले यस घटनाको छानबिन गर्न एक समिति गठन गरेको थियो। कञ्चनपुरका प्रहरी प्रमुख, प्रहरी उपरीक्षक डिल्लीराज विष्ट र प्रमुख जिल्ला अधिकारी कुमारबहादुर खड्कालाई काठमाडौँ बोलाइएको थियो,<ref name="setopati1">{{cite web |date=2018-08-25 |title=SP Bista to be suspended over mishandling of Nirmala Panta rape case |url=https://setopati.net/political/128910 |website=Setopati |access-date=20 September 2018 |archive-date=4 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204102055/http://setopati.net/political/128910 |url-status=live }}</ref> र उनीहरूको स्थानमा नयाँ अधिकारीहरू पठाइएको थियो।<ref name="himalayan1">{{cite web |last=Satyal |first=Ujjwal |date=2018-09-13 |title=Nirmala's parents in capital seeking justice |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmala-panta-parents-in-capital-seeking-justice/ |website=The Himalayan Times |access-date=19 September 2018 |archive-date=14 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914133526/https://thehimalayantimes.com/nepal/nirmala-panta-parents-in-capital-seeking-justice/ |url-status=live }}</ref> यस घटनाका कारण [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]ले डिएसपीहरू ज्ञानबहादुर सेठी र अङ्गुर जिसी, इन्स्पेक्टरहरू एकेन्द्र खड्का र जगदीश भट्ट, तथा प्रहरी सहायक निरीक्षक रामसिंह धामीलाई निलम्बन गरेको थियो।<ref name="kathmandupost4">{{Cite web |date=2018-09-17 |title=New team to scan officers for faulty investigation |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-17/new-team-to-scan-officers-for-faulty-investigation.html |website=The Kathmandu Post |access-date=19 September 2018 |archive-date=18 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918132659/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-17/new-team-to-scan-officers-for-faulty-investigation.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=2018-09-16 |title=DIG Dhiru Basnet to lead investigation of rape and murder of Nirmala Panta |url=https://setopati.net/social/130408 |website=Setopati |access-date=20 September 2018 |archive-date=4 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204102058/http://setopati.net/social/130408 |url-status=live }}</ref> भदौ ३१ मा पूर्व एसपी डिल्लीराज विष्ट सहित नौ जना प्रहरी अधिकारीहरूसँग घटनाको अनुसन्धानमा उनीहरूको भूमिकालाई लिएर सोधपुछ गरिएको थियो।<ref>{{cite web |date=2018-09-18 |title=Basnyat panel grills police officials |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2018-09-18/basnyat-panel-grills-police-officials.html |website=The Kathmandu Post |access-date=19 September 2018 |archive-date=4 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181204005843/http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2018-09-18/basnyat-panel-grills-police-officials.html |url-status=live }}</ref> तथापि, अनुसन्धानलाई कमजोर बनाउन खोज्ने समूहबाट धम्की आएको भन्दै वीरेन्द्र केसीले गृह मन्त्रालयको छानबिन समितिबाट राजीनामा दिएका थिए।<ref name=":1" /> [[नेपाल प्रहरी]]का तत्कालीन प्रवक्ता प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक (एसएसपी) [[शैलेश थापा क्षेत्री]]का अनुसार थप अनुसन्धानका लागि पीडितको योनि स्राव (भेजाइनल स्वाब)को नमुनासँगै एसपी विष्ट, उनका छोरा र [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]]का मेयरका भतिजाको डिएनए नमुना सङ्कलन गरिएको थियो, तर कसैको पनि मेल खाएको थिएन।<ref name="kathmandupost4" /> भदौ ३१ मा एसएसपी उत्तम सुवेदीको नेतृत्वमा रहेको तत्कालीन अनुसन्धान समितिको सट्टा प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डिआईजी) धीरु बस्न्यातको नेतृत्वमा [[नेपाल प्रहरीले]] नयाँ छानबिन समिति गठन गरेको थियो।<ref name="kathmandupost4" /> सोही दिन तात्कालीन प्रधानमन्त्री [[केपी शर्मा ओली]]ले स्थानीय प्रहरीले अनुसन्धानलाई गलत दिशामा मोडेको दाबी गरेका थिए। उनले प्रहरीले या त नक्कली अनुसन्धान गरेको वा अनुसन्धानमा गम्भीर गल्ती गरेको शङ्का व्यक्त गरेका थिए। पन्त परिवार केन्द्र सरकारको ध्यानाकर्षण गराउन ३५ घण्टा बसको यात्रा गरेर कञ्चनपुरबाट [[काठमाडौँ]] आइपुगेका थिए।<ref name="himalayan1" /> असोज २ मा कञ्चनपुरका नयाँ प्रहरी प्रमुख एसपी कुवेर कठायतले कुनै ठोस प्रमाण फेला नपरेको र अनुसन्धान जारी रहेको बताएका थिए। पीडितको शव फेला परेपछि स्थानीय अनुसन्धान अधिकारीहरूले प्रमाण नष्ट गरेको पाइएपछि सरकारले यसअघि नै छानबिन समिति गठन गरिसकेको थियो।<ref name="kathmandupost6">{{cite web |date=2018-09-18 |title=Kanchanpur rape and murder case: Investigators still 'clueless' |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-18/investigators-still-clueless.html |website=The Kathmandu Post |access-date=20 September 2018 |archive-date=21 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180921001516/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-18/investigators-still-clueless.html |url-status=live }}</ref> २०७५ भदौ ३१ मा गठित ९ सदस्यीय छानबिन समितिको नेतृत्व सम्हालेका डिआईजी धीरु बस्न्यातले अनुसन्धानलाई पूर्ण रूपमा नयाँ शिराबाट सुरु गरिने बताएका थिए।<ref name="kathmandupost.ekantipur.com">{{cite web |date=2018-09-30 |title=Kanchanpur rape and murder: Probe committee formed under DIG Dhiru Basnyat |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-16/kanchanpur-rape-and-murder-probe-committee-formed-under-dig-dhiru-basnet.html |website=The Kathmandu Post |access-date=20 September 2018 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919131530/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-16/kanchanpur-rape-and-murder-probe-committee-formed-under-dig-dhiru-basnet.html |url-status=live }}</ref> २०७५ मङ्सिर मा केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोले काठमाडौँबाट निर्मलाका एक छिमेकीलाई पक्राउ गरेको थियो। सोधपुछका लागि कञ्चनपुरबाट उनका एक साथीलाई पनि ब्युरोमा बोलाइएको थियो। प्रहरी स्रोतका अनुसार तात्कालीन प्रहरी महानिरीक्षक [[सर्वेन्द्र खनाल]] र ब्युरो प्रमुख प्रहरी नायब महानिरीक्षक नीरजबहादुर शाहीले उनीहरूसँग आफैँ सोधपुछ गरेका थिए। प्रहरीका अनुसार उनीहरूले निर्मलाको बलात्कार र हत्या गरेको स्वीकार गरेका थिए।<ref name=":0" /> तर, उनीहरूको डिएनए पनि निर्मलाको भेजाइनल स्वाबबाट सङ्कलन गरिएको नमुनासँग मेल नखाएपछि उनीहरू दुवैलाई रिहा गरिएको थियो। पछि उनीहरूले प्रहरीले आफूहरूलाई यातना दिएको आरोप लगाएता पनि प्रहरीले उक्त आरोपको खण्डन गरेको थियो।<ref name=":0" /> === डिएनए परीक्षण === [[राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग]]को प्रतिवेदन अनुसार डिएनए सङ्कलनमा गम्भीर लापरबाही भएको र जसका कारण सही नतिजा आउन नसकेको जनाएको थियो। भेजाइनल स्वाबको तीनवटा पत्रबाट डिएनएको नमुना परीक्षण नली (टेस्ट ट्युब) मा सङ्कलन गरिएको थियो। आयोगको प्रतिवेदनमा नमुना निकाल्दा पर्याप्त मात्रामा डिएनए प्राप्त हुन नसकेको र यो क्षतिग्रस्त समेत भएको हुन सक्ने बताएको थियो। प्रतिवेदनले डिएनए परीक्षणमा अपनाइएको वैज्ञानिक विधिमा पनि त्रुटि पनि औंल्याएको थियो।<ref name=":0" /> आयोगले डिएनए परीक्षण बाहेकका अन्य अनुसन्धान विधिहरू प्रयोग गर्न सिफारिस गरेको थियो। डिएनए अनुसन्धानका लागि गठित जीवन रिजाल नेतृत्वको अर्को प्राविधिक समितिले पनि पीडितको शरीरबाट लिइएको नमुनामा पुरुषको अंश दूषित भएको हुन सक्ने र त्यो वास्तविक अपराधीको नहुन सक्ने निष्कर्ष निकालेको थियो। यसले नमुनामा शुक्रकीट फेला परेको भन्ने प्रयोगशालाको प्रतिवेदनको वैधतामाथि पनि प्रश्न उठाएको थियो। === प्रहरी अधिकारीहरूको निलम्बन र पुनर्बहाली === २०७५ मङ्सिरमा नागरिक समाजको सल्लाहमा निर्मला पन्तकी आमा दुर्गादेवीले यस घटनामा प्रमाण नष्ट गरेको आरोप लगाउँदै आठ जना प्रहरी अधिकारीविरुद्ध किटानी जाहेरी दर्ता गराएकी थिइन्।<ref name="thehimalayantimes.com">{{Cite news |last=Himalayan News Service |title=Durga Devi's U-turn |url=https://thehimalayantimes.com/ampArticle/245755 |work=The Himalayan Times}}</ref> २०७५ फागुन मा जिल्ला सरकारी वकिल कार्यालयले कञ्चनपुर जिल्ला अदालतमा ती अधिकारीहरू विरुद्ध संदिग्ध दिलीपसिंह विष्टलाई यातना दिएको र प्रमाण नष्ट गरेको अभियोगमा मुद्दा दायर गरेको थियो। तर, निर्मलाकी आमा दुर्गादेवी पन्तले पछि उक्त जाहेरी फिर्ता लिन निवेदन दिएकी थिइन्। उनले जाहेरीमा राखिएका नामहरूबारे आफूलाई थाहा नभएको खुलासा गरेकी थिइन्।<ref name="thehimalayantimes.com"/><ref>{{Cite web |last=CHHATYAL |first=DIL BAHADUR |title=Nirmala's mother files complaint against 8 cops for 'destroying evidence' |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/55589/ |access-date=2024-01-05 |website=My Republica |language=en}}</ref> सो निवेदनका बाबजुद आठमध्ये छ जना प्रहरी कर्मचारीलाई तुरुन्तै हिरासतमा लिएर अदालतमा उपस्थित गराइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Case filed against eight cops for torture, evidence destruction in Nirmala rape and murder case |url=https://kathmandupost.com/karnali-province/2019/03/07/nirmala-pant-rape-and-murder-six-cops-arrested-for-torture-evidence-destruction |access-date=2024-01-05 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> न्यायाधीश राजेन्द्रकुमार आचार्यको एकल इजलासले छ जना प्रहरी अधिकारीलाई विभिन्न धरौटी रकममा रिहा गर्न आदेश दिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Court releases six cops on bail in Nirmala rape and murder case |url=https://kathmandupost.com/national/2019/03/14/nirmala-pant-rape-and-murder-court-orders-release-of-six-police-officers-on-bail |access-date=2024-01-05 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> तत्कालीन प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) डिल्लीराज विष्टले पछि कञ्चनपुर जिल्ला अदालतमा आत्मसमर्पण गरेका थिए र अदालतले उनलाई १५ लाख रुपैयाँ धरौटीमा छाड्ने आदेश दिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=2019-03-19 |title=Suspended SP Bista surrenders in court |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/suspended-sp-bista-surrenders-to-court |access-date=2024-01-05 |website=himalayantimes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Court frees former SP Dilli Raj Bista, an accused in torture and evidence tampering in Nirmala rape and murder, on Rs1.05 million bail |url=https://kathmandupost.com/national/2019/03/24/court-frees-former-sp-dilli-raj-bista-an-accused in-torture-and-evidence-tampering-in-nirmala-rape-and-murder-on-rs-rs15-million-bail |access-date=2024-01-05 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> सीआईबीका डीएसपी अङ्गुर जिसीले पनि पछि अदालतमा आत्मसमर्पण गरेका थिए र अदालतले उनलाई ९ लाख रुपैयाँ धरौटीमा रिहा गरेको थियो। निर्मलाका बुबा यज्ञराज पन्तले अदालतको सो आदेशको स्वागत गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2019-03-28 |title=Suspended DSP GC freed on bail |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/suspended-dsp-angoor-gc-freed-on-bail |access-date=2024-01-05 |website=himalayantimes}}</ref><ref>{{Cite web |last=CHHATYAL |first=DIL BAHADUR |title=Suspended DSP GC surrenders before court |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/61987/ |access-date=2024-01-05 |website=My Republica |language=en}}</ref> २०७७ साउन मा न्यायाधीश गोपालप्रसाद बास्तोलाको एकल इजलासले ती आठै जना प्रहरी अधिकारीलाई सफाइ दिएको थियो।<ref>{{cite web|title=निर्मला पन्तको बलात्कार र हत्याकाण्ड झन् रहस्यमय बन्दै, परिवारमाथि प्रहरीकै दबाब|url=http://www.dcnepal.com/-47723|website=डिसी नेपाल|accessdate=५ भाद्र २०७५|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322005938/http://www.dcnepal.com/-47723|archive-date=2019-03-22}}</ref> निलम्बित सात अधिकारीहरू काममा फर्किएका थिए भने सेवाबाट बर्खास्त गरिएका डिल्लीराज विष्टलाई पछि पुनर्बहाली गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=diwakar |date=2020-12-31 |title=Nirmala Pant murder: Acquitted police officer Bista reinstated - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/nirmala-pant-murder-acquitted-police-officer-bista-reinstated.html |access-date=2024-01-05 |language=en}}</ref> === पत्रकार खेम भण्डारीको भूमिका === स्थानीय पत्रिका 'मानसखण्ड'का प्रकाशक तथा प्रधान सम्पादक खेम भण्डारीले निर्मला प्रकरणलाई आफ्नो अनुकूलतामा प्रस्तुत गर्न स्थानीय संवाददाताहरूलाई परिचालन गरेका थिए।<ref>{{cite news |last1=Republica |title=Apathy delays justice |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/apathy-delays-justice/ |access-date=5 January 2024 |publisher=Republica}}</ref><ref>{{cite web |title=POLICE ARREST JOURNALISTS BHANDARI, BHATTA OVER NEWS |url=https://nepalpressfreedom.org/main/issue-single/838 |website=Freedom Forum |publisher=Nepal Press Freedom |access-date=5 January 2024}}</ref> उनको समाचारले सार्वजनिक विरोध प्रदर्शनलाई थप उक्साएको थियो र बम दिदीबहिनी (रोशनी र बबिता बम), डिल्लीराजका छोरा आयुष र अन्य विरुद्ध सामाजिक सञ्जालमा एक प्रकारको 'मिडिया ट्रायल' सुरु भएको थियो। उनले निर्मलाकी आमा दुर्गादेवीमाथि 'पैसाका लागि छोरीको न्याय बेचेको' आरोप समेत लगाएका थिए। उनले आफ्नो फेसबुकमा दुर्गादेवीले दिलीप सिंह विष्टलाई अपराधी प्रमाणित गराउन १० लाख रुपैयाँ र एक [[बिघा]] जग्गा लिएको लेखेका थिए।<ref>{{cite news |last1=Subedi |first1=Anjali |title=Durga Devi in digital violence maelstrom |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/durga-devi-in-digital-violence-maelstrom/ |access-date=5 January 2024 |publisher=Republica}}</ref> पछि उनी मुख्य अभियुक्त दिलीपसिंह विष्टका नातेदार भएको खुलेको थियो। कञ्चनपुर जिल्ला बार एसोसिएसनले उनीविरुद्ध अदालतको मानहानी गरेको र अदालतको प्रक्रियामा हस्तक्षेप गरेको आरोपमा मुद्दा दायर गरेको थियो।<ref>{{cite news |last1=Dhakal |first1=Sabin |title=पत्रकार खेम भण्डारीलाई १ घन्टा जेल हालियो र १ रुपैयाँ जरिवाना पनि तिरायो अदालतले |url=https://pahilopost.com/content/20191119163449.html |access-date=5 January 2024 |publisher=Pahilopost |language=नेपाली |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105100920/https://pahilopost.com/content/20191119163449.html |archive-date=5 January 2024}}</ref> उनलाई पक्राउ गरिएङ्को थियो र अदालतले उनलाई मानहानी तथा बलात्कार र हत्याको घटनालाई 'अतिरञ्जित' गरेको र 'भ्रामक समाचार' प्रकाशित गरेको अभियोगमा दोषी ठहर गरेको थियो। अदालतले उनलाई एक घण्टाको जेल सजाय र १ रुपैयाँ जरिवानाको प्रतीकात्मक सजाय सुनाएको थियो।<ref>{{cite news |last1=PTI |title=Journalist in Nepal Given 1-Hour Jail Term, Fined Re 1 for 'Sensationalising' and Publishing 'Twisted' News |url=https://www.news18.com/news/world/nepali-journalist-gets-1-hour-jail-term-re-1-fine-for-sensationalising-publishing-twisted-news-2393035.html |access-date=5 January 2024 |agency=PTI |publisher=News18}}</ref><ref>{{cite news |last1=RSS |title=Journalist released after 1 hr jail and fine of 1 rupee in Kanchanpur |url=https://www.eadarsha.com/eng/journalist-released-after-1-hr-jail-and-fine-of-1-rupee-in-kanchanpur/ |access-date=5 January 2024 |agency=RSS |publisher=eAdarsha.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105094433/https://www.eadarsha.com/eng/journalist-released-after-1-hr-jail-and-fine-of-1-rupee-in-kanchanpur/ |archive-date=5 January 2024 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Onlinekhabar |title=Morning Starter: Wednesday, November 20, 2019 |url=https://english.onlinekhabar.com/morning-starter-wednesday-november-20-2019.html |access-date=5 January 2024 |publisher=Onlinekhabar}}</ref><ref>{{cite news |last1=Annapurna |title=निर्मला प्रकरण : खेम भण्डारी 'तुच्छ सजाय'मा जेल चलान |url=https://annapurnapost.com/story/141100/ |access-date=5 January 2024 |publisher=अन्नपूर्ण मिडिया नेटवर्क|language=नेपाली}}</ref> ‍ ==== पछिल्ला कानुनी विकासक्रमहरू ==== २०८३ असार १८ मा, कञ्चनपुर जिल्ला प्रहरीले निर्मला पन्त प्रकरणसँग सम्बन्धित मानहानीको मुद्दामा उच्च अदालत दिपायलको महेन्द्रनगर इजलासको फैसला कार्यान्वयनका लागि खेम भण्डारीलाई पक्राउ गरेको थियो। भण्डारीले ''मानसखण्ड'' दैनिक र सामाजिक सञ्जालमा प्रकाशित गरेका सामग्रीहरू मार्फत आफ्नो बेइज्जती गरेको आरोप लगाउँदै किरण विष्टले मानहानीको मुद्दा दायर गरेका थिए। कञ्चनपुर जिल्ला अदालतले २०८२ जेठ १ मा भण्डारीलाई दोषी ठहर गर्दै एक महिना सात दिनको कैद सजाय, १२,१०० रुपैयाँ जरिवाना र १,००,००० रुपैयाँ क्षतिपूर्ति भराउने फैसला सुनाएको थियो। भण्डारीले उक्त फैसला विरुद्ध पुनरावेदन गरे पनि २०८३ चैत २३ मा उच्च अदालत दिपायलको महेन्द्रनगर इजलासले जिल्ला अदालतको फैसलालाई सदर गरेको थियो। अदालतको फैसला कार्यान्वयनका लागि भण्डारीलाई नियन्त्रणमा लिई स्वास्थ्य परीक्षण पश्चात् कञ्चनपुर जिल्ला अदालतमा उपस्थित गराइएको प्रहरीले जनाएको थियो।<ref>{{cite web|title=निर्मला पन्त प्रकरणमा पुरानो फैसला कार्यान्वयन गर्न पत्रकार खेम भण्डारी पक्राउ |url=https://ekantipur.com/sudurpaschim-pradesh/2026/07/02/journalist-khem-bhandari-arrested-to-enforce-old-verdict-in-nirmala-panta-case-08-04.html|website=कान्तिपुर|language=नेपाली|date=१८ असार २०८३|accessdate=२३ असार २०८३}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नमिता सुनिता हत्याकाण्ड]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://drive.google.com/file/d/1jBzvDf-H6MNd_q0IK3AFjBunN9elJhVy/view?usp=embed_facebook निर्मला पन्तको पोस्टमार्टम प्रतिवेदन, नयाँ पत्रिका (पिडिएफ)] [[श्रेणी:नेपालमा बलात्कार]] [[श्रेणी:कञ्चनपुर जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा महिला विरुद्धको हिंसा]] ozkoigno5asg2ou3s40uhqevtbdn9j5 0 124056 1394757 1321129 2026-11-07T09:07:30Z Asad Nancy Sharique 74329 /* चुनावी प्रदर्शन */ 1394757 wikitext text/x-wiki {{distinguish|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी}} {{Infobox political party | name = | colorcode = crimson | general_secretary = [[तुलसीलाल अमात्य]] | foundation = {{start date and age|1949|09|15}} | ideology = [[साम्यवाद]]<br>[[मालेवाद|मार्क्सवाद-लेनिनवाद]] | country = नेपाल | native_name = | native_name_lang = ne | founder = [[पुष्पलाल श्रेष्ठ]] | dissolved = वि.सं २०१७ | successor = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (अमात्य)]]<br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (वर्मा)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (रायमाझी)]] | position = [[वामपन्थी राजनीति|वामपन्थी]] | symbol = [[चित्र:CPI symbol.svg|100px]] }} '''नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी''', सङ्क्षिप्त रूपमा '''नेकपा''', २००६ साल वैशाख १० गते गठन भएको [[नेपाल]]को एक साम्यवादी दल थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपालमा कम्युनिस्ट पार्टी स्थापनाको ७० वर्ष|युआरएल=https://navadristi.com/archives/28252|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नवदृष्टी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ जनवरी २०२२}}</ref> निरङ्कुश [[राणा वंश|राणा शासन]], सामन्तवाद र साम्राज्यवाद विरुद्ध सझ्घर्ष गर्न २००६ वैशाख १० गते यसको स्थापना भएको थियो। यसको संस्थापक महासचिव [[पुष्पलाल श्रेष्ठ]] थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका संस्थापक तथा महासचिव पुष्पलाल र उनको राजनीतिक जीवन|युआरएल=https://www.nepalpage.com/2021/07/22/163508/|कार्य=|प्रकाशक=नेपाल पेज|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ जनवरी २०२२}}</ref> अन्य सदस्यमा [[नरबहादुर कर्माचार्य]], निरञ्जन गोविन्द वैद्य र नारायण विलास जोशी रहेका थिए। == इतिहास == == चुनावी प्रदर्शन == {|class="wikitable" !rowspan="2"|निर्वाचन !rowspan="2"|नेता !colspan="2"|मत !सिट !rowspan="2"|स्थान !rowspan="2"|गठित सरकार |- !क्र.सं !% !क्र.सं |- |[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५]] |[[केशरजङ्ग रायमाझी]] |१,२९,१४२ |७.२ |style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|4|109|crimson}} |चौथो शेख फरमान, राैतहट (पूर्व){{no2|प्रतिपक्ष}} |} == नेतृत्व == === महासचिव === * [[पुष्पलाल श्रेष्ठ]], वि.संं २००६–२०१० * [[मनमोहन अधिकारी]], वि.संं २०१०–२०१३ * [[केशरजङ्ग रायमाझी]], वि.संं २०१३–२०१७ * [[तुलसीलाल अमात्य]], वि.संं २०१७ == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालका साम्यवादी दलहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका विघटित राजनीतिक दलहरू]] nqjg1m0tg3l1p0yrz590a86akqmzzrs 0 128714 1394708 1392882 2026-11-06T20:25:31Z Parmeshwor Devkota 43245 Updated members position n others 1394708 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक मध्यमार्गी राजनीतिक दल}} {{Infobox political party | name = राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी | native_name = रास्वपा | logo = 500px-Logo of the Rastriya Swatantra Party.svg.png | colorcode = {{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} | colours = {{colour box|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} [[नीलो|आकाशे नीलो]] | chairperson = [[रवि लामिछाने]] | leader1_title = संसदीय दलको नेता | leader1_name = [[बालेन्द्र शाह]] | leader2_title = वरिष्ठ नेता | leader2_name = [[बालेन्द्र शाह]] | leader3_title = उपसभापति | leader3_name = [[स्वर्णिम वाग्ले]], [[सोविता गौतम]] | leader4_title = महामन्त्री | leader4_name = [[Bipin Kumar Acharya|विपिन कुमार आचार्य]] | leader5_title = प्रवक्ता | leader5_name = [[मनिष झा]] | leader6_title = कोषाध्यक्ष | leader6_name = लिमा अधिकारी | membership = ५,१६,२९६ (२०८३)<ref name="total_party_members">{{cite web |url=https://www.setopati.com/politics/390947 |title=रास्वपाको पार्टी सदस्य सवा पाँच लाख नाघ्यो|language=ne|website=Setopati|date=2026-06-08}}</ref><br /><small>२,४१,७९९ (२०८२)<ref>{{cite web |url=https://www.ratopati.com/story/522466/national-independent-party-members-241799 |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सदस्य २ लाख ४१ हजार ७९९ |lang=ne}}</ref> बाट बढेको;<br />+२,७४,४९७ ({{up}}११३.५%)</small> | foundation = {{start date and age|2022|07|01|df=y}} | ideology = [[सामाजिक उदारवाद]]<ref name="GP"/><br />[[संवैधानिक समाजवाद]]<ref name="JOL">{{cite web |date=2023-04-02 |title=Mainstreaming of Social Protection Agenda in the Political Parties' Election Manifesto in Nepal |url=https://www.academia.edu/106495973/Mainstreaming_of_Social_Protection_Agenda_in_the_Political_Parties_Election_Manifesto_in_Nepal |access-date=2025-02-05 |publisher=Nepal Journals Online |language=en |quote=Rastriya Swatantra Party, was formed on 16 June 2022. The party supports constitutional socialism, participatory democracy, progressivism, and political freedom. The party is described as centre-left, centrist, and centre-right.}}</ref><br />[[प्रगतिवाद]]<ref name="JOL"/> | position = [[केन्द्रवाद|मध्यमार्गी]] | slogan = ''अब जान्नेलाई छान्ने'' | symbol = [[File:Nepalese Election Symbol Bell no cirlce.svg{{!}}class=skin-invert|100px]] | headquarters = च:मती, वनस्थली १६, [[काठमाडौँ]] | country = नेपाल | blank1_title = [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]को स्थिति | blank1 = [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची#राष्ट्रिय दलहरू|राष्ट्रिय दल (पहिलो ठूलो)]] | seats1_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा सिटहरू | seats1 = {{Composition bar|182|275|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats2_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]मा सिटहरू | seats2 = {{Composition bar|0|59|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats3_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|प्रमुख]]/[[नेपालका गाउँपालिका अध्यक्षहरूको सूची|अध्यक्ष]] | seats3 = {{Composition bar|1|753|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats4_title = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]मा सिटहरू | seats4 = {{Composition bar|0|550|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats5_title = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|वडा सदस्यहरू]] | seats5 = {{composition bar|12|35011|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | website = {{URL|http://rspnepal.org/}} | Ruling party = शक्तिशाली बहुमत प्राप्त सत्तारुढ दल }} '''राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी''' ('''रास्वपा''') नेपालको समतामूलक उन्नति, समाजिक न्याय सहितको उदार अर्थतन्त्रमा विश्वास गर्ने देश कै सबैभन्दा ठुलो बहुलवादी लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो। यो दल [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा भारी जीत हासिल गरेसँगै नेपालको [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय दल]] बनेको छ । एक मध्यमार्गी दलका रूपमा यसले आफ्ना निर्वाचित सांसदहरूका लागि 'प्रत्याह्वानको अधिकार', वि.सं. २०४७ देखि सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिहरूको सम्पत्ति छानबिन गर्ने भ्रष्टाचार विरोधी अडान, सीमान्तकृत समुदायका लागि [[सामाजिक न्याय]], निजामती सेवामा योग्यता प्रणाली, एकीकृत स्वास्थ्य सेवाको पारदर्शिता, डिजिटल सुशासन र साना निक्षेपकर्ताहरूको सुरक्षाका लागि वित्तीय संस्थाहरूमाथि कडा निगरानी जस्ता मुद्दाहरूलाई आफ्नो राजनीतिक एजेन्डामा राखेको छ।<ref>{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://www.ratopati.com/story/549310/the-election-manifesto-of-the-first-party-to-emerge-as-the-rashtriya-swayamsevak-sangh-rss-includes-the-following-economic-reform-agenda |title=पहिलो दल बनेको रास्वपाको चुनावी वाचापत्रमा यस्ता छन् आर्थिक सुधारका ‘एजेन्डा’ |publisher=रातोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यो दल २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म [[प्रचण्ड]] नेतृत्वको सरकारमा चारवटा मन्त्राल यसहित सत्ता साझेदार थियो। यसअघि यो दल २०७९ पुस ११ देखि २०७९ माघ २२ सम्म पनि सरकारमा सहभागी भएको थियो। [[रवि लामिछाने]]ले २०७९ असारमा यस दलको घोषणा गरेका थिए र २०७९ असार १७ मा [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता भएको थियो। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]पछि यो नेपालको चौथो ठूलो दल बनेको थियो भने प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ पछि [[बालेन्द्र शाह]]को नेतृत्वमा यो १८२ सिट सहित पहिलो ठूलो दल बन्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://suryakhabar.com/2026/03/481538/ |title=रास्वपा बहुमतको सरकार बनाउने पहिलो दल बन्यो|publisher=सूर्य खबर|language=नेपाली}}</ref> == इतिहास == === स्थापना र प्रारम्भिक वर्षहरू (२०७९–२०८२) === १६ जुन २०२२ मा, [[रवि लामिछाने]]ले [[ग्यालेक्सी फोरके टेलिभिजन]]को प्रबन्ध निर्देशक पदबाट राजीनामा दिँदै [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सदस्यका लागि [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९ को आम निर्वाचन]] लड्ने घोषणा थिए।<ref>{{Cite web|author=|title=चितवन २ बाट चुनाव लड्ने भए रवि लामिछाने|url=https://shilapatra.com/detail/96918|work=|publisher=|website=शिलापत्र|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> उनले यसभन्दा अगाडि ७ असार २०७९ मा, २१ सदस्यीय केन्द्रीय समिति सहित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी गठनको घोषणा गरेका थिए।<ref name="RL">{{Cite web |title=Rabi Lamichhane announces National Independent Party |url=https://risingnepaldaily.com/news/12850 |website=गोरखापत्र}}</ref> १ जुलाई २०२२ मा रवि लामिछाने संस्थापक सभापति र 'गोलाकार भित्रको घन्टी' निर्वाचन चिन्हसहित यो दल [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा औपचारिक रूपमा दर्ता भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=यी हुन् रवि लामिछानेको पार्टीका २१ केन्द्रीय सदस्य |url=https://www.setopati.com/politics/275710/ |website=सेतोपाटी }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस दलले २०७९ को निर्वाचनमा १३१ निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाए पनि प्रदेश सभा निर्वाचनमा भने भाग लिएन। प्रतिनिधि सभामा यसले प्रत्यक्षतर्फ ७ र समानुपातिकतर्फ १३ सिट जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Two new forces enter federal parliament as national parties |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/30/two-new-forces-enter-federal-parliament-as-national-parties |website=kathmandupost.com}}</ref> १०.७०% समानुपातिक मत प्राप्त गर्दै यो दल सङ्घीय संसदको सातवटा [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|राष्ट्रिय दलहरू]] मध्ये एक बनेको थियो।<ref name="s">{{Cite web |title=प्रतिनिधिसभामा १२ दल, राष्ट्रिय पार्टी ७ मात्रै |url=https://ekantipur.com/news/2022/12/06/167034242099737230.html |website=कान्तिपुर}}</ref> निर्वाचनपछि, दलका सभापति रवि लामिछाने उपप्रधानमन्त्रीको रूपमा [[पुष्पकमल दाहाल]] नेतृत्वको गठबन्धन सरकारमा सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=Nepal's former TV anchor Lamichhane becomes Deputy PM, Home minister |url=https://www.business-standard.com/article/international/nepal-s-former-tv-anchor-lamichhane-becomes-deputy-pm-home-minister-122122600906_1.html |website=Business Standard}}</ref> दलकी [[इन्दिरा राना मगर]] प्रतिनिधि सभाको उपसभामुखमा निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Indira Rana Magar elected as Deputy Speaker of HoR |url=https://risingnepaldaily.com/news/21711 |website=गोरखापत्र}}</ref> [[सर्वोच्च अदालत (नेपाल)|सर्वोच्च अदालत]]ले लामिछानेको नागरिकता अमान्य घोषित गरेपछि दल मन्त्रिपरिषद्बाट बाहिरिएको थियो तर सरकारलाई समर्थन भने कायमै राख्ने निर्णय गरेको थयो।<ref>{{Cite web |title=Court strips Lamichhane of all posts over citizenship|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/28/court-strips-lamichhane-of-all-posts-over-citizenship|website=kathmandupost.com}}</ref> उक्त निर्णयपछि [[डोलप्रसाद अर्याल]] दलको कार्यवाहक सभापति बनेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1254503|title=डोलप्रसाद बने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको कार्यवाहक सभापति|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=2023-01-28}}</ref> भ्रष्टाचारको आरोप लागेपछि दलले समानुपातिक सांसद ढाकाकुमार श्रेष्ठलाई निष्कासन गरी उनको ठाउँमा बिन्ध्यवासिनी कंसाकारलाई नयाँ सांसदको रूपमा नियुक्त गरेको थियो। २०८० को उपनिर्वाचनमा रास्वपाले [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] मा एक सिट थप्न सफल भएको थियो भने लामिछाने [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] बाट पुनः निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=RSP's Dr Swarnim Wagle wins by-election in Tanahun-1 |url=https://republicaorigin.nagariknetwork.com/news/rsp-s-dr-swarnim-wagle-wins-by-election-in-tanahun-1-with-a-wide-margin |website=My Republica |access-date=2026-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260313144507/https://republicaorigin.nagariknetwork.com/news/rsp-s-dr-swarnim-wagle-wins-by-election-in-tanahun-1-with-a-wide-margin |archive-date=2026-03-13 }}</ref> २०८० फागुनमा यो दल पुनः दाहाल सरकारमा सहभागी भएको थियो, तर एक महिनापछि गठबन्धनमा आएको फेरबदलका कारण मन्त्रिपरिषद् विघटन हुन पुगेको थियो। दलको मर्यादा उल्लङ्घन गरेको भन्दै तात्कालीन महामन्त्री मुकुल ढकाललाई पार्टीबाट निष्कासन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party expels Mukul Dhakal |url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/27/rastriya-swatantra-party-expels-mukul-dhakal-from-party |website=काठमाडौँ पोस्ट}}</ref> सहकारी ठगीको आरोपमा २०८० मा सभापति लामिछाने पक्राउ परेपछि डोलप्रसाद अर्यालले कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। असार २०८१ मा कबिन्द्र बुर्लाकोटीलाई महामन्त्री र [[मनिष झा]]लाई प्रवक्ता नियुक्त गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=RSP appoint Kabindra Burlakoti as general secretary, Manish Jha as spokesperson |url=https://english.khabarhub.com/2025/21/479251/ |website=Khabarhub}}</ref> === जेन्जी आन्दोलन र विस्तार (वि.सं २०८२–वर्तमान) === 'जेन्जी' आन्दोलनपछि पूर्व सांसद [[सुमना श्रेष्ठ]]ले दलबाट राजीनामा दिएकी थिइन्। प्रमुख सचेतक सन्तोष परियारले पनि दल त्याग गरी [[प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (नेपाल)|प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी]]मा आबद्ध भएका थिए। १४ मङ्सिर २०८२ मा [[विवेकशील साझा पार्टी]] रास्वपामा विलय भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=मन जित्ने विवेकशील र मत जित्ने रास्वपा जोड्यो एकता सभाले |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/11/1816898/ekta-sabha-unites-rsp-which-wins-hearts-and-votes|access-date=१३ मङ्सिर २०८२|website=अनलाइन खबर}}</ref> दलले [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] [[बालेन्द्र शाह]]लाई पार्टीमा ल्याउन र '[[उज्यालो नेपाल पार्टी]]'सँग एकता गर्ने सम्झौता गरे पनि उज्यालो नेपालसँगको एकता भने सफल हुन सकेन। २०८२ को आम निर्वाचनमा रास्वपाले २७५ मध्ये १८२ सिट जित्दै दुई-तिहाइ नजिकको बहुमत हासिल गरेको थियो र [[बालेन शाह]]ले १३ चैत २०८२ मा, प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ लिएका थिए। == सङ्गठन == दलले आफ्नो कुनै पनि [[भ्रातृ सङ्गठन]] नहुने र केवल सदस्यहरू मात्र हुने, कुनै पनि [[कार्यकर्ता (राजनीति)|कार्यकर्ता]] नहुने घोषणा गरेको थियो। दलका तर्फबाट निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोट गर्न प्रारम्भिक निर्वाचन गरिने घोषणा पनि गरिएको थियो।<ref name="JR">{{Cite web |title=Journalist Rabi Lamichhane announces new political party |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/journalist-rabi-lamichhane-announces-new-political-party |access-date=2022-07-01 |website=The Himalayan Times |date=22 June 2022}}</ref><ref name="RL"/> दलले २०७९ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि उम्मेदवारहरूको छनोट प्रारम्भिक निर्वाचन मार्फत नै गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party drawing public attention ahead of polls |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/10/rastriya-swatantra-party-drawing-public-attention-ahead-of-polls |access-date=2022-11-18 |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> == विचारधारा == दलले [[संवैधानिक समाजवाद]], [[प्रगतिवाद]], राजनीतिक व्यावहारिकता, [[सहभागितामूलक लोकतन्त्र]], [[कल्याणकारी राज्य]]सहितको [[आर्थिक उदारवाद]]<ref name="GP">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party adopts 'pluralistic democracy' as its guiding principle |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/11/30/rastriya-swatantra-party-adopts-pluralistic-democracy-as-its-guiding-principle |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> र राजनीतिक स्वतन्त्रताको समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=वाचा पत्र |url=https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |access-date=2022-12-02 |website=rspnepal.org |language=ne |archive-url=https://web.archive.org/web/20221103174754/https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |archive-date=2022-11-03 }}</ref> दलका विभिन्न सदस्यहरूले यसलाई एक [[मध्यमार्ग|मध्यमार्गी]] दलका रूपमा वर्णन गरेका छन्।<ref name="RS">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party Manifesto |url=https://api.rspnepal.org/manifesto/download |access-date=2024-07-21 |website=Rastriya Swatantra Party}}</ref><ref>{{Cite web |title=How serious is the Rastriya Prajatantra Party about promoting youth leaders and meritocracy? |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/08/06/how-serious-is-the-rastriya-prajatantra-party-about-promoting-youth-leaders-and-meritocracy |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title=स्वतन्त्र पार्टीमा दुई धार : दायाँ जाने कि बायाँ ? |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/12/1227209 |access-date=2022-12-01 |website=Online Khabar |language=ne}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hi8yv2G7bS8 |title=अब आश्वासन बिक्दैन, मतदाता जागरुक भइसके |date=2022-11-27 |publisher=}}</ref> == नीतिगत अवधारणा == === अर्थतन्त्रको प्राकृतिक स्वरूप === दलले व्यक्तिगत अधिकारसहितको अर्थतन्त्रको समर्थन गर्दछ, जहाँ औद्योगिक र व्यापारिक गतिविधिहरूमा सरकारको संलग्नता रहँदैन। व्यक्ति, समूह, वर्ग वा राष्ट्रहरूबीचको आर्थिक सम्बन्धमा सरकारले हस्तक्षेप गर्न नपाउने यसको मान्यता छ। [[आर्थिक स्वतन्त्रता]]ले अर्थतन्त्रलाई समृद्धितर्फ लैजाने र सरकारको योजना वा हस्तक्षेपले अर्थतन्त्रमा अवरोध पुर्‍याई प्रतिकूल असर पार्ने विचारलाई दलले समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Swatantra Party leaders seek rewrite of political paper |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/06/18/swatantra-party-leaders-seek-rewrite-of-political-paper |access-date=2024-03-27 |website=Kathmandu Post}}</ref><ref>{{Cite web |title=Can the Swatantra Party answer the bell? |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/01/can-the-swatantra-party-answer-the-bell |website=Kathmandu Post}}</ref> === निर्वाचन सुधार === रास्वपाले 'रिकल इलेक्सन' (निर्वाचित प्रतिनिधिलाई फिर्ता बोलाउने), 'राइट टु रिजेक्ट' (अस्वीकार गर्ने अधिकार) र 'एब्सेन्टी ब्यालेट' (अनुपस्थित मतदान) को व्यवस्थालाई समर्थन गर्दछ। दलले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] र सातै प्रदेशका [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]को [[प्रत्यक्ष निर्वाचन|प्रत्यक्ष निर्वाचन]] हुनुपर्ने पक्षमा वकालत गर्दछ।<ref name="RL" /><ref>{{Cite web |title=सांसदहरूलाई फिर्ता बोलाउन सकिने ‘राइट टू रिकल’ को फ्रेमवर्क बनाउँदै रास्वपा |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1895881/rsp-is-creating-a-framework-for-right-to-recall-that-can-be-used-to-recall-mps |access-date=२०८२ चैत १२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> २०७९ को निर्वाचनको वाचा पत्रमा दलले वडा अध्यक्षदेखि सङ्घीय सांसदसम्म सम्मिलित विस्तारित निर्वाचक मण्डलद्वारा निर्वाचित गैर-दलीय [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को अवधारणा अघि सारेको थियो। साथै, [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को अध्यक्षले नै उपराष्ट्रपतिको रूपमा कार्य गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। संवैधानिक निकायहरूमा हुने राजनीतिक नियुक्ति अन्त्य गर्न संवैधानिक परिषद् खारेज गरी राष्ट्रिय सभाको सिफारिस र प्रतिनिधि सभाको अनुमोदनमा नियुक्ति गरिनुपर्ने यसको माग रहेको छ। दलले वर्तमान [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] र [[जिल्ला समन्वय समिति]] खारेजीको माग गर्दै स्थानीय तहका प्रमुखहरूद्वारा निर्वाचित हुने 'प्रदेश परिषद्' को पक्षमा उभिएको छ।<ref>{{Cite web|author=|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको वाचापत्र : स्वतन्त्र व्यक्ति राष्ट्रपति, गैरदलीय राष्ट्रियसभा (पूर्णपाठ)|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/11/1212699|work=|publisher=|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> === आर्थिक तथा सामाजिक कल्याण === दलले निजी क्षेत्र, सहकारी र सरकारी क्षेत्रलाई अर्थतन्त्रका तीन खम्बाका रूपमा हेर्दछ। जनतालाई सेवा प्रवाह र आर्थिक वृद्धिका लागि सरकारी क्षेत्रको विकल्पका रूपमा निजी क्षेत्रको बढ्दो भूमिका र प्रतिस्पर्धालाई यसले प्राथमिकता दिन्छ। देशको सबैभन्दा न्यून आय भएका व्यक्तिहरूको आयकर अन्त्य गर्ने र प्रत्येक वडामा 'फुड बैङ्क' स्थापना गरी गरिबीको रेखा मुनि रहेकाहरूलाई 'रासन कार्ड' मार्फत पोषण सहायता सुनिश्चित गर्ने यसको लक्ष्य राखेको छ।<ref name="RSP">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party - RSP |url=https://rspnepal.org/ |website=Rastriya Swatantra Party - RSP}}</ref> === स्वास्थ्य सेवा === दलले 'सिङ्गल-पेयर' स्वास्थ्य प्रणाली र सातै प्रदेशमा कम्तीमा एउटा प्रयोगशाला सहित ७५० शैयाको अस्पताल, ७७ वटै जिल्लामा ५० देखि १०० शैयाको अस्पताल, र प्रत्येक वडामा क्लिनिक स्थापना गर्ने लक्ष्य राखेको छ। केन्द्रिकृत राष्ट्रिय एम्बुलेन्स सेवा, खाद्य तथा औषधि विभाग र स्वास्थ्य नवप्रवर्तन बोर्ड जस्ता निकायहरू स्थापना गर्ने यसको योजना रहेको छ।<ref name="RSP" /> === भ्रष्टाचार निवारण === भ्रष्टाचार विरुद्ध कठोर कदम चाल्न दलले सुराकीहरूको सुरक्षाका लागि कानुन ल्याउने र [[अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, नेपाल|अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग]] मातहत भ्रष्टाचार विरोधी प्रहरी दस्ता स्थापना गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। === महिला र यौनिक अल्पसङ्ख्यक === हिंसा पीडितहरूका लागि आश्रयस्थल निर्माण र मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा तथा [[तेजाब आक्रमण]]मा परेकाहरूको सहयोगका लागि कोष स्थापना गर्ने यसको नीति छ। महिला वा यौनिक अल्पसङ्ख्यकहरूको ६० प्रतिशत सेयर वा कर्मचारी रहेका व्यवसायहरूलाई प्रोत्साहन गर्न विशेष कोषमार्फत उद्यमशीलता प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य दलले राखेको छ।<ref name="RSP" /> == जिम्मेवारी सम्हालेका मन्त्रालयहरू == === दाहाल मन्त्रिपरिषद् अन्तर्गत === {{मुख्य|तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्}} ==== २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म ==== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! colspan="6" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |- !क्र.सं. !मन्त्री !पदभार !पदबहाली (वि.सं.) !पदत्याग (वि.सं.) !कार्यकाल |- |१. |[[रवि लामिछाने]] |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]], [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |२. |[[सुमना श्रेष्ठ]] |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |३. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |४. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |} ==== २०७९ माघ ३ देखि २०७९ माघ २२ सम्म ==== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! colspan="7" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |- !क्र.सं. !मन्त्री !पदभार !पदबहाली (वि.सं.) !पदत्याग (वि.सं.) !कार्यकाल !उत्तराधिकारी |- |१. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[शरतसिंह भण्डारी]] |- |२. |[[शिशिर खनाल]] |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[अशोककुमार राई]] |- |३. |[[तोसिमा कार्की]] | राज्यमन्त्री, [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[पुष्पकमल दाहाल]] ''(मन्त्रालय रिक्त)'' |} == निर्वाचन परिणामहरू == <graph>{ "legends": [], "scales": [ { "type": "ordinal", "name": "x", "zero": false, "domain": { "data": "chart", "field": "x" }, "padding": 0.2, "range": "width", "nice": true }, { "type": "linear", "name": "y", "domain": { "data": "chart", "field": "y" }, "zero": true, "range": "height", "nice": true }, { "domain": { "data": "chart", "field": "series" }, "type": "ordinal", "name": "color", "range": [ "#0095DA" ] } ], "version": 2, "marks": [ { "type": "rect", "properties": { "hover": { "fill": { "value": "red" } }, "update": { "fill": { "scale": "color", "field": "series" } }, "enter": { "y": { "scale": "y", "field": "y" }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "y2": { "scale": "y", "value": 0 }, "width": { "scale": "x", "offset": -1, "band": "true" }, "fill": { "scale": "color", "field": "series", "value": "steelblue" } } }, "from": { "data": "chart" } }, { "type": "text", "properties": { "enter": { "baseline": { "value": "middle" }, "align": { "value": "right" }, "text": { "field": "y" }, "y": { "scale": "y", "offset": 4, "field": "y" }, "dy": { "scale": "x", "mult": 0.5, "band": true }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "angle": { "value": -90 }, "fontSize": { "value": 11 }, "fill": { "value": "white" } } }, "from": { "data": "chart" } } ], "height": 200, "axes": [ { "type": "x", "title": "Legislative election", "scale": "x", "format": "d", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "align": { "value": "right" }, "angle": { "value": -40 }, "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false }, { "type": "y", "title": "% of party vote", "scale": "y", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false } ], "data": [ { "format": { "parse": { "y": "number", "x": "integer" }, "type": "json" }, "name": "chart", "values": [ { "y": 10.7, "series": "y", "x": 2022 } ] } ], "width": 280 }</graph> यस पार्टीले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन]] (प्रत्यक्ष) प्रणालीका लागि १३१ उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://drive.google.com/file/d/1vL0CDaVGjp8kd7B_IDCjKlYzBaFkcN5Q/view | title=प्रतिनिधिसभा-उम्मेदवार-अन्तिम-सूची.PDF }}</ref> त्यस्तै, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]का लागि पार्टीले प्रत्यक्ष प्रणालीतर्फ १६४ निर्वाचन क्षेत्रमा आफ्ना उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://www.setopati.com/politics/380341|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका यी हुन् १६४ उम्मेदवार |website=सेतोपाटी |access-date=१२ चैत २०८२|language=नेपाली }}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|निर्वाचन ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|नेता ! colspan="3" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|प्रत्यक्ष मत ! colspan="3" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |समानुपातिक मत ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सिट संख्या ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"| ± ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|नतिजा |- !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|मत सङ्ख्या !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|% !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" | ± !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|मत सङ्ख्या !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|% !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" | ± |- | rowspan="2" |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] | [[रवि लामिछाने]] | rowspan="2" |८,१५,०२३ | rowspan="2" |७.७७ | rowspan="2" | | rowspan="2" |११,३०,३४४ | rowspan="2" |१०.७० | rowspan="2" | | rowspan="2" |{{Infobox political party/seats|21|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} | rowspan="2" bgcolor="lightgrey"| | rowspan="2" |चौथो |{{yes2|गठबन्धन सरकार}} |- | [[रवि लामिछाने]] |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |'''[[रवि लामिछाने]]''' |'''४६,५०,६९७''' |'''४४.१७''' |{{Increase}} ३६.४० |'''५१,८३,४९३''' |'''४७.८४''' |{{Increase}} ३७.१४ |'''{{Infobox political party/seats|182|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}}''' |{{Increase}} १६१ |{{Increase}} प्रथम |{{yes2|बहुमतको सरकार}} |} == नेतृत्व == === पार्टी सभापति === {| class="wikitable" |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सभापति ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) |- !१ |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]] |१७ असार २०७९ |१३ माघ २०७९ |- !― |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | |१३ माघ २०७९ |१५ माघ २०७९ |- !(१) |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]] |१५ माघ २०७९<ref name="IP">{{Cite web |title=Ravi Lamichhane's National Independent Party registered at EC |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/128547/ |access-date=2022-12-02 |website=My Republica |language=en}}</ref> |बहालवाला |} === उपसभापति === {| class="wikitable" |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |उपसभापति ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) |- ! rowspan="2" |१ |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | |१७ असार २०७९<ref name="rsp"/> |बहालवाला |- |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | |१३ मंसिर २०८०<ref name="rsp">{{Cite web |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी |url=https://rspnepal.org/executive-members |access-date=2024-03-04 |website=आधिकारिक वेबसाइट}}</ref> |बहालवाला |} === संसदीय दलको नेता === * [[बालेन्द्र शाह]] (२०८२ फागुन–वर्तमान)<ref>{{Cite web |title=RSP to amend statute to make Balen Shah parliamentary party leader |url=https://en.setopati.com/political/166075/ |website=Setopati}}</ref> === सह-महामन्त्री === * [[विपिनकुमार आचार्य]] (२०८१–वर्तमान) * [[सुमना श्रेष्ठ]] (२०८०–२०८१) === संसदीय दलको उपनेता === * [[विराजभक्त श्रेष्ठ]] (२०७९–वर्तमान) === प्रमुख सचेतक === * [[निशा डाँगी]] (२०८१ फागुन–वर्तमान) * [[सन्तोष परियार]] (२०७९–२०८१) === महामन्त्री === * [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] (२०८१ असार–वर्तमान) * मुकुल ढकाल (२०७९ असार–२०८१ असार) === प्रवक्ता === * [[मनिष झा]] (२०८०–वर्तमान) === सह-प्रवक्ता === * प्रतिभा रावल (२०८१ फागुन–वर्तमान) === पार्टी कोषाध्यक्ष === * लिमा अधिकारी (२०८१ चैत–वर्तमान) === उपप्रधानमन्त्रीहरूको सूची === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |उपप्रधानमन्त्री ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="3" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |संसद ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |निर्वाचन क्षेत्र ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |प्रधानमन्त्री |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सुरुवात ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |अन्त्य ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |अवधि |- |१ |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|center|frameless|133x133px]] |११ पुस २०७९ |१३ माघ २०७९ |३२ दिन |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |} == संसद सदस्यहरू == === प्रतिनिधि सभा (वि.सं २०८२–हाल) === {{Main|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" |+ !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !निर्वाचन क्षेत्र !पूर्ववर्ती |- |१. |[[रवि लामिछाने]] |[[चित्र:Rabi Lamichhane.png|अङ्गुठाकार|सभापति|center|frameless|136x136px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[कृष्णभक्त पोखरेल]] |- |२. |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] | [[File:Official Portrait of Prime Minister Balendra Shah, 2026.jpg|center|frameless|136x136px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ५]] |[[केपी शर्मा ओली]] |- |३. |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[[File:Sw dec2019.jpg|center|frameless|136x136px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |[[रामचन्द्र पौडेल]] |- |४. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal Dec 2025.png|center|frameless|136x136px]] पूर्व उपसभापति |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ९ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ९]] |[[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]] |- |५. |[[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] |[[File:Rhodes Forum 2014 (15264202163).jpg|center|frameless|136x136px]]महामन्त्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |- |६. |[[मनिष झा]] | प्रवक्ता |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]] |[[जुलीकुमारी महतो]] |- |७. |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|137x137px]]परराष्ट्रमंत्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |[[भिमसेनदास प्रधान]] |- |८. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:BirajBhaktaShrestha.png|center|frameless|117x117px]]उर्जामन्त्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |[[जीवनराम श्रेष्ठ]] |- |९. |[[हरि ढकाल]] |[[File:Hari Dhakal.gif|center|frameless|103x103px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |- |१०. |[[निशा डाँगी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा १]] |[[विश्वप्रकाश शर्मा]] |- |११. |[[सोविता गौतम]] | [[File:Sobita Gautam.png|center|frameless|103x103px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]] |[[विक्रम पाण्डे]] |- |१२. |[[विपिन कुमार आचार्य]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ २]] |[[रेखा शर्मा]] |- |१३. |[[तोसिमा कार्की]] | [[File:Dr. Toshima Karki.jpg|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |[[पम्फा भुसाल]] |- |१४. |[[इन्दिरा राना मगर]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा २]] |[[देवराज घिमिरे]] |- |१५. |[[गणेश पराजुली]] |[[File:GaneshParajuli.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |[[रामवीर मानन्धर]] |- |१६. |[[अमरेशकुमार सिंह]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] | - |- |१७. |जगदीश खरेल |[[File:Jagdish Kharel.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]] |[[प्रेमबहादुर महर्जन]] |- |१८. |सस्मित पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] |[[प्रदिप पौडेल]] |- |१९. |[[रन्जु दर्शना]] | [[File:Ranju Darshana.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |[[प्रकाशमान सिंह]] |- |२०. |[[बब्लु गुप्ता]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा १]] |[[रामशङ्कर यादव]] |- |२१. |राजुनाथ पाण्डे | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] |[[सन्तोष चालिसे]] |- |२२. |यज्ञमणि न्यौपाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |[[डिगबहादुर लिम्बू]] |- |२३. |[[केपी खनाल]] |[[File:KP Khanal.jpg|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]] |[[अरुण कुमार चौधरी]] |- |२४. |पुकार बम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] |[[गगन थापा]] |- |२५. |दीपकराज बोहरा |[[File:Deepak Raj Bohara RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]] |[[नारायणप्रकाश साउद]] |- |२६. |सुदन गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |[[राजेन्द्र बजगाईं]] |- |२७. |अशोककुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] |[[भगवती चौधरी]] |- |२८. |शिवशङ्कर यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा २]] |[[राजकिशोर यादव]] |- |२९. |धनञ्जय रेग्मी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]] |[[राजु थापा]] |- |३०. |गणेश कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]] |[[सुनिलकुमार शर्मा|सुनिल शर्मा]] |- |३१. |सागर ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]] |[[चन्द्र भण्डारी]] |- |३२. |प्रदिप बिष्ट | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ १० (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १०]] |[[राजेन्द्रकुमार केसी]] |- |३३. |राजिव खत्री | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]] |[[दुर्लभ थापा क्षेत्री]] |- |३४. |लेकजङ्ग थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]] |[[दीपक बोहरा]] |- |३५. |कृष्णहरि बुढाथोकी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रामेछाप १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रामेछाप १]] |[[पूर्णबहादुर तामाङ]] |- |३६. |सुनिल केसी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |[[सोबिता गौतम]] |- |३७. |विश्वराज पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]] |[[रामहरि खतिवडा]] |- |३८. |[[आशिका तामाङ]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] |[[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] |- |३९. |सुलभ खरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |- |४०. |प्रकाश पाठक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ३]] |[[राजेन्द्र लिङ्देन]] |- |४१. |[[ताराप्रसाद जोशी]] |[[File:Tara-Joshi.jpg|center|frameless|112x112px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |- |४२. |श्रीराम न्यौपाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]] |[[शङ्कर भण्डारी]] |- |४३. |आशा झा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |[[योगेन्द्र मण्डल]] |- |४४. |अरविन्द साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]] |[[ज्वालाकुमारी साह]] |- |४५. |शम्भुप्रसाद ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ४]] |[[लालप्रसाद साँवा लिम्बू]] |- |४६. |उत्तमप्रसाद पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]] |[[विद्या भट्टराई]] |- |४७. |जगदीश खरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]] |[[गङ्गा कार्की]] |- |४८. |सुनिल लम्साल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]] |[[छबिलाल विश्वकर्मा]] |- |४९. |हरिप्रसाद भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]] |[[टोपबहादुर रायमाझी]] |- |५०. |सूर्यबहादुर तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]] |[[अम्बरबहादुर रायमाझी]] |- |५१. |सुशील खड्का | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १]] |[[चित्रबहादुर केसी]] |- |५२. |आशिष गजुरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]] |[[लेखनाथ दाहाल]] |- |५३. |रुविना आचार्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]] |[[शेखर कोइराला]] |- |५४. |बिना गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]] |दामोदर प्रसाद वैरागी |- |५५. |मधुकुमार चौलागाईं | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]] |[[सूर्यमान दोङ तामाङ]] |- |५६. |ज्ञानेन्द्र सिंह महता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]] |[[रमेश लेखक]] |- |५७. |सोम शर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २]] |[[देवेन्द्र पौडेल]] |- |५८. |हरिमोहन भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] |[[दामोदर भण्डारी]] |- |५९. |सुरेश कुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]] |[[सूर्यप्रसाद ढकाल]] |- |६०. |खगेन्द्र सुनार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |[[किशोर सिंह राठौर]] |- |६१. |गणेश धिमाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]] |[[अच्युतप्रसाद मैनाली]] |- |६२. |रुकेश रञ्जित | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]] |[[प्रेम सुवाल]] |- |६३. |ठाकुर सिंह थारु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] |[[सञ्जयकुमार गौतम]] |- |६४. |रामजी यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] |[[सीके राउत]] |- |६५. |लालबिक्रम थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]] |[[भिम आचार्य]] |- |६६. |तपेश्वर यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]] |[[वीरेन्द्रप्रसाद महतो]] |- |६७. |भरतप्रसाद पराजुली | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]] |[[माधव सापकोटा]] |- |६८. |नितिमा भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |[[रामप्रकाश चौधरी]] |- |६९. |चन्दन कुमार सिंह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]] |[[उपेन्द्र यादव]] |- |७०. |राहबार अन्सारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |[[कृष्णकुमार श्रेष्ठ]] |- |७१. |श्रीधर पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]] |[[लालवीर चौधरी]] |- |७२. |देवराज पाठक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ १]] |[[मेटमणि चौधरी]] |- |७३. |कमल सुवेदी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ ३]] |[[दीपक गिरी]] |- |७४. |बोधनारायण श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]] |[[रामनाथ अधिकारी]] |- |७५. |रामविनोद शाह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]] |[[रामकृष्ण यादव]] |- |७६. |राजकिशोर महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]] |[[रघुवीर महासेठ]] |- |७७. |गोविन्द पन्थी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]] |[[गोकर्ण विष्ट]] |- |७८. |कोमल ज्ञवाली | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]] |[[रञ्जिता श्रेष्ठ]] |- |७९. |जगतप्रसाद जोशी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]] |[[गङ्गाराम चौधरी]] |- |८०. |खेमराज कोइराला | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]] |[[वीरबहादुर बलायर]] |- |८१. |आनन्दबहादुर चन्द | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ५]] |[[डिल्लीराज पन्त]] |- |८२. |जनक सिंह धामी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]] |[[तारा लामा तामाङ]] |- |८३. |मोहनलाल आचार्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]] |[[बलराम अधिकारी]] |- |८४. |विक्रम थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]] |[[सुरेन्द्रराज आचार्य]] |- |८५. |खडकराज पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] |[[मानबहादुर गुरुङ]] |- |८६. |वदन कुमार भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक २]] |[[गोकुलप्रसाद बास्कोटा]] |- |८७. |बुद्धरत्न तुलाधर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]] |[[उदयशमशेर राणा]] |- |८८. |धर्मराज केसी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] |[[पृथ्वी सुब्बा गुरुङ]] |- |८९. |प्रमोदकुमार महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]] |[[गिरीराजमणि पोखरेल]] |- |९०. |दीपक कुमार साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ४]] |[[ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की]] |- |९१. |उज्ज्वलकुमार झा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]] |[[महन्थ ठाकुर]] |- |९२. |गौरी कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]] |[[महेन्द्र कुमार राय]] |- |९३. |प्रकाश गौतम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]] |[[दीपकबहादुर सिंह]] |- |९४. |प्रशान्त उप्रेती | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |[[महेशकुमार बर्तौला]] |- |९५. |कृष्णकुमार कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]] |[[ऋषिकेश पोखरेल]] |- |९६. |सन्तोष राजवंशी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]] |[[अमनलाल मोदी]] |- |९७. |राजन् गौतम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर १]] |[[शशाङ्क कोइराला]] |- |९८. |मनिष खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर २]] |[[विष्णुकुमार कार्की]] |- |९९. |विक्रम तिमिल्सिना | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]] |[[हितबहादुर तामाङ]] |- |१००. |अच्युत लामिछाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]] |[[अर्जुननरसिंह केसी]] |- |१०१. |माधवबहादुर थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]] |[[ठाकुरप्रसाद गैरे]] |- |१०२. |विक्रम खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी १]] |[[विनोद चौधरी]] |- |१०३. |नरेन्द्र कुमार गुप्ता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी २]] |[[ध्रुवबहादुर प्रधान]] |- |१०४. |सागर भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]] |[[पदम गिरी]] |- |१०५. |बुद्धिप्रसाद पन्त | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |[[प्रदीप यादव (राजनीतिज्ञ)|प्रदीप यादव]] |- |१०६. |सुशील कुमार कानु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]] |[[अजय चौरसिया]] |- |१०७. |रमाकान्त चौरसिया | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]] |[[राजकुमार गुप्ता]] |- |१०८. |टेकबहादुर शाक्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]] |[[रमेश रिजाल]] |- |१०९. |सुशान्त वैदिक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]] |[[सूर्यबहादुर थापा क्षेत्री]] |- |११०. |राजेश कुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |- |१११. |रविन्द्र पटेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] |[[प्रभु साह]] |- |११२. |गणेश पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] |[[देव प्रसाद तिमिल्सेना]] |- |११३. |[[कन्हैया बनिया]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]] |[[सर्वेन्द्रनाथ शुक्ल]] |- |११४. |तौफिक अहमद खान | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ५]] |[[वासुदेव घिमिरे]] |- |११५. |[[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]] |[[नवलकिशोर साह]] |- |११६. |[[अमरकान्त चौधरी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] |[[दिनेशकुमार यादव]] |- |११७. |[[सिताराम साह]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]] |[[तेजुललाल चौधरी]] |- |११८. |नरेन्द्र साह कलवार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]] |[[रामेश्वर राय यादव]] |- |११९. |धानन्द्र कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]] |[[श्यामकुमार घिमिरे]] |- |१२०. |रविन महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]] |[[महिन्द्र राय यादव]] |- |१२१. |पाराशमणि गेलाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] |[[नारायण खड्का]] |- |१२२. |झबिलाल डुम्रे | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २]] |[[धनराज गुरुङ]] |- |१२३. |रमेश कुमार सापकोटा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]] |[[हृदयराम थानी]] |- |१२४. |शम्भु कुमार यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]] |[[लिलानाथ श्रेष्ठ]] |- |१२५. |दीपक कुमार साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]] |[[शरतसिंह भण्डारी]] |} ==== समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली (वि.सं २०८२–हाल) ==== {{Main|समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली}} {| class="wikitable sortable" |+ !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !समूह |- |१२६. |प्रतिभा रावल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="3" |[[खस आर्य]] |- |१२७. |लिमा अधिकारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१२८. |रमेश प्रसाईं | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१२९. |रिमा विश्वकर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="2" |[[दलित]] |- |१३०. |अमृता विक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३१. |पुरुषोत्तम यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मधेशी]] |- |१३२. |समिना मियाँ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="3" |[[नेपालमा इस्लाम|मुस्लिम]] |- |१३३. |अफसाना बानु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३४. |गलाजा समिम मिकरानी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३५. |गीता चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="4" |[[थारू जाति|थारू]] |- |१३६. |सुरेन्द्र चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३७. |प्रेमलाल चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३८. |करिश्मा कठरिया | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३९. |खगेन्द्र कर्ण | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="7" |[[मधेशी]] |- |१४०. |कामिनी कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४१. |सरिता महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४२. |अङ्किता ठाकुर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४३. |ललिता कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४४. |निशा मेहता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४५. |पुनमकुमारी अग्रवाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४६. |बसुमाया तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="16" |[[आदिवासी जनजाति]] |- |१४७. |गङ्गा छन्त्याल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४८. |सुमरिमा उदास | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४९. |[[अनुष्का श्रेष्ठ]] |[[File:Anushka Shrestha.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५०. |ओजस्वी शेरचन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५१. |सिर्जना श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५२. |रजिनी श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५३. |कुसुम महर्जन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५४. |भूमिका श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५५. |प्रमिला कुलुजु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५६. |सुजाता तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५७. |कृपा महर्जन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५८. |अलिजा गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५९. |राम लामा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६०. |खुश्बु श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६१. |[[मिङ्मा ग्याबु शेर्पा]] |[[File:Mingma Gyab Sherpa.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६२. |प्रभा ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="14" |[[खस आर्य]] |- |१६३. |ज्ञानु पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६४. |रताकुमारी थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६५. |शोभा खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६६. |प्रभा कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६७. |मञ्जु भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६८. |सृष्टि भट्टराई | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६९. |आकृति अवस्थी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७०. |क्रान्ति शिखा धिताल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७१. |टीका संग्रौला | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७२. |श्रद्धा कुँवर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७३. |समीक्षा बास्कोटा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७४. |विदुषी राणा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७५. |रचना खतिवडा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७६. |प्रकाशचन्द्र परियार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="6" |[[दलित]] |- |१७७. |खिमा विक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७८. |तारा विश्वकर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७९. |सुष्मा स्वर्णकार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१८०. |स्मृति सेन्चुरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१८१. |[[सीता बादी|सीता वादी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |} === प्रतिनिधि सभा (२०७९–२०८२) === {{मुख्य|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !पूर्ववर्ती !निर्वाचन क्षेत्र |- | rowspan="2" |१. | rowspan="2" |[[रवि लामिछाने]] | rowspan="2" | |१७ असार २०७९ ||१३ माघ २०७९ |{{Age in years and days|1 July 2022|27 January 2023}} |''पद सिर्जना'' | rowspan="2" |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |- |१५ माघ २०७९ | rowspan="21" |''२७ भदौ २०८२'' |{{Age in years and days|29 January 2023|12 September 2025}} |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |- |२. |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | |DTS|१५ वैशाख २०८० |{{Age in years and days|28 April 2023|12 September 2025}} |[[रामचन्द्र पौडेल]] |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |- |३. |[[सुमना श्रेष्ठ]] | | rowspan="3" |७ पुस २०७९ | rowspan="3" |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} | rowspan="3" | - | rowspan="3" |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित'' |- |४. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | |- |५. |[[मनिष झा]] | |- |६. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|frameless|96x96px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[जीवनराम श्रेष्ठ]] |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |- |७. |[[तोसिमा कार्की]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[पम्फा भुसाल]] |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |- |८. |[[हरि ढकाल]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |- |९. |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|138x138px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[भिमसेनदास प्रधान]] |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |- |१०. |[[सोविता गौतम]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[माधव कुमार नेपाल]] |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |- |११. |[[गणेश पराजुली]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[रामवीर मानन्धर]] |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |- |१२. |[[सन्तोष परियार]] |[[File:Santosh Pariyar संतोष परियार.jpg|center|frameless|117x117px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} | rowspan="9" | - | rowspan="10" |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित'' |- |१३. |[[इन्दिरा राना मगर]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१४. |[[चन्दा कार्की]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१५. |[[निशा डाँगी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१६. |[[असिम शाह]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१७. |[[शिव नेपाली]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१८. |[[अशोककुमार चौधरी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१९. |[[विनीता कठायत]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |२०. |[[लक्ष्मी तिवारी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |२१. |[[बिन्दबासिनी कंसाकार]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[ढाकाकुमार श्रेष्ठ]] |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी| ]] [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] kr6jjbrlusuf0axenqie1kkiouoz0i4 1394709 1394708 2026-11-06T20:33:20Z Parmeshwor Devkota 43245 1394709 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक मध्यमार्गी राजनीतिक दल}} {{Infobox political party | name = राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी | native_name = रास्वपा | logo = 500px-Logo of the Rastriya Swatantra Party.svg.png | colorcode = {{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} | colours = {{colour box|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} [[नीलो|आकाशे नीलो]] | chairperson = [[रवि लामिछाने]] | leader1_title = संसदीय दलको नेता | leader1_name = [[बालेन्द्र शाह]] | leader2_title = वरिष्ठ नेता | leader2_name = [[बालेन्द्र शाह]] | leader3_title = उपसभापति | leader3_name = [[स्वर्णिम वाग्ले]], [[सोविता गौतम]] | leader4_title = महामन्त्री | leader4_name = [[Bipin Kumar Acharya|बिपिन कुमार आचार्य]] | leader5_title = प्रवक्ता | leader5_name = [[मनिष झा]] | leader6_title = कोषाध्यक्ष | leader6_name = लिमा अधिकारी | membership = ५,१६,२९६ (२०८३)<ref name="total_party_members">{{cite web |url=https://www.setopati.com/politics/390947 |title=रास्वपाको पार्टी सदस्य सवा पाँच लाख नाघ्यो|language=ne|website=Setopati|date=2026-06-08}}</ref><br /><small>२,४१,७९९ (२०८२)<ref>{{cite web |url=https://www.ratopati.com/story/522466/national-independent-party-members-241799 |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सदस्य २ लाख ४१ हजार ७९९ |lang=ne}}</ref> बाट बढेको;<br />+२,७४,४९७ ({{up}}११३.५%)</small> | foundation = {{start date and age|2022|07|01|df=y}} | ideology = [[सामाजिक उदारवाद]]<ref name="GP"/><br />[[संवैधानिक समाजवाद]]<ref name="JOL">{{cite web |date=2023-04-02 |title=Mainstreaming of Social Protection Agenda in the Political Parties' Election Manifesto in Nepal |url=https://www.academia.edu/106495973/Mainstreaming_of_Social_Protection_Agenda_in_the_Political_Parties_Election_Manifesto_in_Nepal |access-date=2025-02-05 |publisher=Nepal Journals Online |language=en |quote=Rastriya Swatantra Party, was formed on 16 June 2022. The party supports constitutional socialism, participatory democracy, progressivism, and political freedom. The party is described as centre-left, centrist, and centre-right.}}</ref><br />[[प्रगतिवाद]]<ref name="JOL"/> | position = [[केन्द्रवाद|मध्यमार्गी]] | slogan = ''अब जान्नेलाई छान्ने'' | symbol = [[File:Nepalese Election Symbol Bell no cirlce.svg{{!}}class=skin-invert|100px]] | headquarters = च:मती, वनस्थली १६, [[काठमाडौँ]] | country = नेपाल | blank1_title = [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]को स्थिति | blank1 = [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची#राष्ट्रिय दलहरू|राष्ट्रिय दल (पहिलो ठूलो)]] | seats1_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा सिटहरू | seats1 = {{Composition bar|182|275|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats2_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]मा सिटहरू | seats2 = {{Composition bar|0|59|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats3_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|प्रमुख]]/[[नेपालका गाउँपालिका अध्यक्षहरूको सूची|अध्यक्ष]] | seats3 = {{Composition bar|1|753|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats4_title = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]]मा सिटहरू | seats4 = {{Composition bar|0|550|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | seats5_title = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|वडा सदस्यहरू]] | seats5 = {{composition bar|12|35011|hex={{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} | website = {{URL|http://rspnepal.org/}} | Ruling party = शक्तिशाली बहुमत प्राप्त सत्तारुढ दल }} '''राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी''' ('''रास्वपा''') नेपालको समतामूलक उन्नति, समाजिक न्याय सहितको उदार अर्थतन्त्रमा विश्वास गर्ने देश कै सबैभन्दा ठुलो बहुलवादी लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो। यो दल [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा भारी जीत हासिल गरेसँगै नेपालको [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय दल]] बनेको छ । एक मध्यमार्गी दलका रूपमा यसले आफ्ना निर्वाचित सांसदहरूका लागि 'प्रत्याह्वानको अधिकार', वि.सं. २०४७ देखि सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिहरूको सम्पत्ति छानबिन गर्ने भ्रष्टाचार विरोधी अडान, सीमान्तकृत समुदायका लागि [[सामाजिक न्याय]], निजामती सेवामा योग्यता प्रणाली, एकीकृत स्वास्थ्य सेवाको पारदर्शिता, डिजिटल सुशासन र साना निक्षेपकर्ताहरूको सुरक्षाका लागि वित्तीय संस्थाहरूमाथि कडा निगरानी जस्ता मुद्दाहरूलाई आफ्नो राजनीतिक एजेन्डामा राखेको छ।<ref>{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://www.ratopati.com/story/549310/the-election-manifesto-of-the-first-party-to-emerge-as-the-rashtriya-swayamsevak-sangh-rss-includes-the-following-economic-reform-agenda |title=पहिलो दल बनेको रास्वपाको चुनावी वाचापत्रमा यस्ता छन् आर्थिक सुधारका ‘एजेन्डा’ |publisher=रातोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यो दल २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म [[प्रचण्ड]] नेतृत्वको सरकारमा चारवटा मन्त्राल यसहित सत्ता साझेदार थियो। यसअघि यो दल २०७९ पुस ११ देखि २०७९ माघ २२ सम्म पनि सरकारमा सहभागी भएको थियो। [[रवि लामिछाने]]ले २०७९ असारमा यस दलको घोषणा गरेका थिए र २०७९ असार १७ मा [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा दर्ता भएको थियो। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]पछि यो नेपालको चौथो ठूलो दल बनेको थियो भने प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ पछि [[बालेन्द्र शाह]]को नेतृत्वमा यो १८२ सिट सहित पहिलो ठूलो दल बन्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite web |date=२०८२ चैत १२|url=https://suryakhabar.com/2026/03/481538/ |title=रास्वपा बहुमतको सरकार बनाउने पहिलो दल बन्यो|publisher=सूर्य खबर|language=नेपाली}}</ref> == इतिहास == === स्थापना र प्रारम्भिक वर्षहरू (२०७९–२०८२) === १६ जुन २०२२ मा, [[रवि लामिछाने]]ले [[ग्यालेक्सी फोरके टेलिभिजन]]को प्रबन्ध निर्देशक पदबाट राजीनामा दिँदै [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सदस्यका लागि [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९ को आम निर्वाचन]] लड्ने घोषणा थिए।<ref>{{Cite web|author=|title=चितवन २ बाट चुनाव लड्ने भए रवि लामिछाने|url=https://shilapatra.com/detail/96918|work=|publisher=|website=शिलापत्र|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> उनले यसभन्दा अगाडि ७ असार २०७९ मा, २१ सदस्यीय केन्द्रीय समिति सहित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी गठनको घोषणा गरेका थिए।<ref name="RL">{{Cite web |title=Rabi Lamichhane announces National Independent Party |url=https://risingnepaldaily.com/news/12850 |website=गोरखापत्र}}</ref> १ जुलाई २०२२ मा रवि लामिछाने संस्थापक सभापति र 'गोलाकार भित्रको घन्टी' निर्वाचन चिन्हसहित यो दल [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]मा औपचारिक रूपमा दर्ता भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=यी हुन् रवि लामिछानेको पार्टीका २१ केन्द्रीय सदस्य |url=https://www.setopati.com/politics/275710/ |website=सेतोपाटी }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस दलले २०७९ को निर्वाचनमा १३१ निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाए पनि प्रदेश सभा निर्वाचनमा भने भाग लिएन। प्रतिनिधि सभामा यसले प्रत्यक्षतर्फ ७ र समानुपातिकतर्फ १३ सिट जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Two new forces enter federal parliament as national parties |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/30/two-new-forces-enter-federal-parliament-as-national-parties |website=kathmandupost.com}}</ref> १०.७०% समानुपातिक मत प्राप्त गर्दै यो दल सङ्घीय संसदको सातवटा [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची|राष्ट्रिय दलहरू]] मध्ये एक बनेको थियो।<ref name="s">{{Cite web |title=प्रतिनिधिसभामा १२ दल, राष्ट्रिय पार्टी ७ मात्रै |url=https://ekantipur.com/news/2022/12/06/167034242099737230.html |website=कान्तिपुर}}</ref> निर्वाचनपछि, दलका सभापति रवि लामिछाने उपप्रधानमन्त्रीको रूपमा [[पुष्पकमल दाहाल]] नेतृत्वको गठबन्धन सरकारमा सहभागी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=Nepal's former TV anchor Lamichhane becomes Deputy PM, Home minister |url=https://www.business-standard.com/article/international/nepal-s-former-tv-anchor-lamichhane-becomes-deputy-pm-home-minister-122122600906_1.html |website=Business Standard}}</ref> दलकी [[इन्दिरा राना मगर]] प्रतिनिधि सभाको उपसभामुखमा निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Indira Rana Magar elected as Deputy Speaker of HoR |url=https://risingnepaldaily.com/news/21711 |website=गोरखापत्र}}</ref> [[सर्वोच्च अदालत (नेपाल)|सर्वोच्च अदालत]]ले लामिछानेको नागरिकता अमान्य घोषित गरेपछि दल मन्त्रिपरिषद्बाट बाहिरिएको थियो तर सरकारलाई समर्थन भने कायमै राख्ने निर्णय गरेको थयो।<ref>{{Cite web |title=Court strips Lamichhane of all posts over citizenship|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/28/court-strips-lamichhane-of-all-posts-over-citizenship|website=kathmandupost.com}}</ref> उक्त निर्णयपछि [[डोलप्रसाद अर्याल]] दलको कार्यवाहक सभापति बनेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1254503|title=डोलप्रसाद बने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको कार्यवाहक सभापति|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=2023-01-28}}</ref> भ्रष्टाचारको आरोप लागेपछि दलले समानुपातिक सांसद ढाकाकुमार श्रेष्ठलाई निष्कासन गरी उनको ठाउँमा बिन्ध्यवासिनी कंसाकारलाई नयाँ सांसदको रूपमा नियुक्त गरेको थियो। २०८० को उपनिर्वाचनमा रास्वपाले [[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] मा एक सिट थप्न सफल भएको थियो भने लामिछाने [[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] बाट पुनः निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=RSP's Dr Swarnim Wagle wins by-election in Tanahun-1 |url=https://republicaorigin.nagariknetwork.com/news/rsp-s-dr-swarnim-wagle-wins-by-election-in-tanahun-1-with-a-wide-margin |website=My Republica |access-date=2026-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260313144507/https://republicaorigin.nagariknetwork.com/news/rsp-s-dr-swarnim-wagle-wins-by-election-in-tanahun-1-with-a-wide-margin |archive-date=2026-03-13 }}</ref> २०८० फागुनमा यो दल पुनः दाहाल सरकारमा सहभागी भएको थियो, तर एक महिनापछि गठबन्धनमा आएको फेरबदलका कारण मन्त्रिपरिषद् विघटन हुन पुगेको थियो। दलको मर्यादा उल्लङ्घन गरेको भन्दै तात्कालीन महामन्त्री मुकुल ढकाललाई पार्टीबाट निष्कासन गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party expels Mukul Dhakal |url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/27/rastriya-swatantra-party-expels-mukul-dhakal-from-party |website=काठमाडौँ पोस्ट}}</ref> सहकारी ठगीको आरोपमा २०८० मा सभापति लामिछाने पक्राउ परेपछि डोलप्रसाद अर्यालले कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। असार २०८१ मा कबिन्द्र बुर्लाकोटीलाई महामन्त्री र [[मनिष झा]]लाई प्रवक्ता नियुक्त गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=RSP appoint Kabindra Burlakoti as general secretary, Manish Jha as spokesperson |url=https://english.khabarhub.com/2025/21/479251/ |website=Khabarhub}}</ref> === जेन्जी आन्दोलन र विस्तार (वि.सं २०८२–वर्तमान) === 'जेन्जी' आन्दोलनपछि पूर्व सांसद [[सुमना श्रेष्ठ]]ले दलबाट राजीनामा दिएकी थिइन्। प्रमुख सचेतक सन्तोष परियारले पनि दल त्याग गरी [[प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी (नेपाल)|प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी]]मा आबद्ध भएका थिए। १४ मङ्सिर २०८२ मा [[विवेकशील साझा पार्टी]] रास्वपामा विलय भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=मन जित्ने विवेकशील र मत जित्ने रास्वपा जोड्यो एकता सभाले |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/11/1816898/ekta-sabha-unites-rsp-which-wins-hearts-and-votes|access-date=१३ मङ्सिर २०८२|website=अनलाइन खबर}}</ref> दलले [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] [[बालेन्द्र शाह]]लाई पार्टीमा ल्याउन र '[[उज्यालो नेपाल पार्टी]]'सँग एकता गर्ने सम्झौता गरे पनि उज्यालो नेपालसँगको एकता भने सफल हुन सकेन। २०८२ को आम निर्वाचनमा रास्वपाले २७५ मध्ये १८२ सिट जित्दै दुई-तिहाइ नजिकको बहुमत हासिल गरेको थियो र [[बालेन शाह]]ले १३ चैत २०८२ मा, प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ लिएका थिए। == सङ्गठन == दलले आफ्नो कुनै पनि [[भ्रातृ सङ्गठन]] नहुने र केवल सदस्यहरू मात्र हुने, कुनै पनि [[कार्यकर्ता (राजनीति)|कार्यकर्ता]] नहुने घोषणा गरेको थियो। दलका तर्फबाट निर्वाचनका लागि उम्मेदवार छनोट गर्न प्रारम्भिक निर्वाचन गरिने घोषणा पनि गरिएको थियो।<ref name="JR">{{Cite web |title=Journalist Rabi Lamichhane announces new political party |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/journalist-rabi-lamichhane-announces-new-political-party |access-date=2022-07-01 |website=The Himalayan Times |date=22 June 2022}}</ref><ref name="RL"/> दलले २०७९ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि उम्मेदवारहरूको छनोट प्रारम्भिक निर्वाचन मार्फत नै गरेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party drawing public attention ahead of polls |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/11/10/rastriya-swatantra-party-drawing-public-attention-ahead-of-polls |access-date=2022-11-18 |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> == विचारधारा == दलले [[संवैधानिक समाजवाद]], [[प्रगतिवाद]], राजनीतिक व्यावहारिकता, [[सहभागितामूलक लोकतन्त्र]], [[कल्याणकारी राज्य]]सहितको [[आर्थिक उदारवाद]]<ref name="GP">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party adopts 'pluralistic democracy' as its guiding principle |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/11/30/rastriya-swatantra-party-adopts-pluralistic-democracy-as-its-guiding-principle |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> र राजनीतिक स्वतन्त्रताको समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=वाचा पत्र |url=https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |access-date=2022-12-02 |website=rspnepal.org |language=ne |archive-url=https://web.archive.org/web/20221103174754/https://rspnepal.org/rspmanifesto2079 |archive-date=2022-11-03 }}</ref> दलका विभिन्न सदस्यहरूले यसलाई एक [[मध्यमार्ग|मध्यमार्गी]] दलका रूपमा वर्णन गरेका छन्।<ref name="RS">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party Manifesto |url=https://api.rspnepal.org/manifesto/download |access-date=2024-07-21 |website=Rastriya Swatantra Party}}</ref><ref>{{Cite web |title=How serious is the Rastriya Prajatantra Party about promoting youth leaders and meritocracy? |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/08/06/how-serious-is-the-rastriya-prajatantra-party-about-promoting-youth-leaders-and-meritocracy |access-date=2024-07-21 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title=स्वतन्त्र पार्टीमा दुई धार : दायाँ जाने कि बायाँ ? |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/12/1227209 |access-date=2022-12-01 |website=Online Khabar |language=ne}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hi8yv2G7bS8 |title=अब आश्वासन बिक्दैन, मतदाता जागरुक भइसके |date=2022-11-27 |publisher=}}</ref> == नीतिगत अवधारणा == === अर्थतन्त्रको प्राकृतिक स्वरूप === दलले व्यक्तिगत अधिकारसहितको अर्थतन्त्रको समर्थन गर्दछ, जहाँ औद्योगिक र व्यापारिक गतिविधिहरूमा सरकारको संलग्नता रहँदैन। व्यक्ति, समूह, वर्ग वा राष्ट्रहरूबीचको आर्थिक सम्बन्धमा सरकारले हस्तक्षेप गर्न नपाउने यसको मान्यता छ। [[आर्थिक स्वतन्त्रता]]ले अर्थतन्त्रलाई समृद्धितर्फ लैजाने र सरकारको योजना वा हस्तक्षेपले अर्थतन्त्रमा अवरोध पुर्‍याई प्रतिकूल असर पार्ने विचारलाई दलले समर्थन गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Swatantra Party leaders seek rewrite of political paper |url=https://kathmandupost.com/politics/2023/06/18/swatantra-party-leaders-seek-rewrite-of-political-paper |access-date=2024-03-27 |website=Kathmandu Post}}</ref><ref>{{Cite web |title=Can the Swatantra Party answer the bell? |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/01/can-the-swatantra-party-answer-the-bell |website=Kathmandu Post}}</ref> === निर्वाचन सुधार === रास्वपाले 'रिकल इलेक्सन' (निर्वाचित प्रतिनिधिलाई फिर्ता बोलाउने), 'राइट टु रिजेक्ट' (अस्वीकार गर्ने अधिकार) र 'एब्सेन्टी ब्यालेट' (अनुपस्थित मतदान) को व्यवस्थालाई समर्थन गर्दछ। दलले [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] र सातै प्रदेशका [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]को [[प्रत्यक्ष निर्वाचन|प्रत्यक्ष निर्वाचन]] हुनुपर्ने पक्षमा वकालत गर्दछ।<ref name="RL" /><ref>{{Cite web |title=सांसदहरूलाई फिर्ता बोलाउन सकिने ‘राइट टू रिकल’ को फ्रेमवर्क बनाउँदै रास्वपा |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1895881/rsp-is-creating-a-framework-for-right-to-recall-that-can-be-used-to-recall-mps |access-date=२०८२ चैत १२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> २०७९ को निर्वाचनको वाचा पत्रमा दलले वडा अध्यक्षदेखि सङ्घीय सांसदसम्म सम्मिलित विस्तारित निर्वाचक मण्डलद्वारा निर्वाचित गैर-दलीय [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को अवधारणा अघि सारेको थियो। साथै, [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को अध्यक्षले नै उपराष्ट्रपतिको रूपमा कार्य गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। संवैधानिक निकायहरूमा हुने राजनीतिक नियुक्ति अन्त्य गर्न संवैधानिक परिषद् खारेज गरी राष्ट्रिय सभाको सिफारिस र प्रतिनिधि सभाको अनुमोदनमा नियुक्ति गरिनुपर्ने यसको माग रहेको छ। दलले वर्तमान [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] र [[जिल्ला समन्वय समिति]] खारेजीको माग गर्दै स्थानीय तहका प्रमुखहरूद्वारा निर्वाचित हुने 'प्रदेश परिषद्' को पक्षमा उभिएको छ।<ref>{{Cite web|author=|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको वाचापत्र : स्वतन्त्र व्यक्ति राष्ट्रपति, गैरदलीय राष्ट्रियसभा (पूर्णपाठ)|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/11/1212699|work=|publisher=|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|archive-date=|archive-url=|date=|accessdate=१७ कात्तिक २०७९}}</ref> === आर्थिक तथा सामाजिक कल्याण === दलले निजी क्षेत्र, सहकारी र सरकारी क्षेत्रलाई अर्थतन्त्रका तीन खम्बाका रूपमा हेर्दछ। जनतालाई सेवा प्रवाह र आर्थिक वृद्धिका लागि सरकारी क्षेत्रको विकल्पका रूपमा निजी क्षेत्रको बढ्दो भूमिका र प्रतिस्पर्धालाई यसले प्राथमिकता दिन्छ। देशको सबैभन्दा न्यून आय भएका व्यक्तिहरूको आयकर अन्त्य गर्ने र प्रत्येक वडामा 'फुड बैङ्क' स्थापना गरी गरिबीको रेखा मुनि रहेकाहरूलाई 'रासन कार्ड' मार्फत पोषण सहायता सुनिश्चित गर्ने यसको लक्ष्य राखेको छ।<ref name="RSP">{{Cite web |title=Rastriya Swatantra Party - RSP |url=https://rspnepal.org/ |website=Rastriya Swatantra Party - RSP}}</ref> === स्वास्थ्य सेवा === दलले 'सिङ्गल-पेयर' स्वास्थ्य प्रणाली र सातै प्रदेशमा कम्तीमा एउटा प्रयोगशाला सहित ७५० शैयाको अस्पताल, ७७ वटै जिल्लामा ५० देखि १०० शैयाको अस्पताल, र प्रत्येक वडामा क्लिनिक स्थापना गर्ने लक्ष्य राखेको छ। केन्द्रिकृत राष्ट्रिय एम्बुलेन्स सेवा, खाद्य तथा औषधि विभाग र स्वास्थ्य नवप्रवर्तन बोर्ड जस्ता निकायहरू स्थापना गर्ने यसको योजना रहेको छ।<ref name="RSP" /> === भ्रष्टाचार निवारण === भ्रष्टाचार विरुद्ध कठोर कदम चाल्न दलले सुराकीहरूको सुरक्षाका लागि कानुन ल्याउने र [[अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, नेपाल|अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग]] मातहत भ्रष्टाचार विरोधी प्रहरी दस्ता स्थापना गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। === महिला र यौनिक अल्पसङ्ख्यक === हिंसा पीडितहरूका लागि आश्रयस्थल निर्माण र मानव बेचबिखन, घरेलु हिंसा तथा [[तेजाब आक्रमण]]मा परेकाहरूको सहयोगका लागि कोष स्थापना गर्ने यसको नीति छ। महिला वा यौनिक अल्पसङ्ख्यकहरूको ६० प्रतिशत सेयर वा कर्मचारी रहेका व्यवसायहरूलाई प्रोत्साहन गर्न विशेष कोषमार्फत उद्यमशीलता प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य दलले राखेको छ।<ref name="RSP" /> == जिम्मेवारी सम्हालेका मन्त्रालयहरू == === दाहाल मन्त्रिपरिषद् अन्तर्गत === {{मुख्य|तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्}} ==== २०८० फागुन २३ देखि २०८१ असार २८ सम्म ==== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! colspan="6" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |- !क्र.सं. !मन्त्री !पदभार !पदबहाली (वि.सं.) !पदत्याग (वि.सं.) !कार्यकाल |- |१. |[[रवि लामिछाने]] |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]], [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |२. |[[सुमना श्रेष्ठ]] |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |३. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |- |४. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय]] |२३ फागुन २०८० |२८ असार २०८१ |१२८ दिन |} ==== २०७९ माघ ३ देखि २०७९ माघ २२ सम्म ==== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! colspan="7" |[[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |- !क्र.सं. !मन्त्री !पदभार !पदबहाली (वि.सं.) !पदत्याग (वि.सं.) !कार्यकाल !उत्तराधिकारी |- |१. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[शरतसिंह भण्डारी]] |- |२. |[[शिशिर खनाल]] |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[अशोककुमार राई]] |- |३. |[[तोसिमा कार्की]] | राज्यमन्त्री, [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय]] |३ माघ २०७९ |२२ माघ २०७९ |१९ दिन |[[पुष्पकमल दाहाल]] ''(मन्त्रालय रिक्त)'' |} == निर्वाचन परिणामहरू == <graph>{ "legends": [], "scales": [ { "type": "ordinal", "name": "x", "zero": false, "domain": { "data": "chart", "field": "x" }, "padding": 0.2, "range": "width", "nice": true }, { "type": "linear", "name": "y", "domain": { "data": "chart", "field": "y" }, "zero": true, "range": "height", "nice": true }, { "domain": { "data": "chart", "field": "series" }, "type": "ordinal", "name": "color", "range": [ "#0095DA" ] } ], "version": 2, "marks": [ { "type": "rect", "properties": { "hover": { "fill": { "value": "red" } }, "update": { "fill": { "scale": "color", "field": "series" } }, "enter": { "y": { "scale": "y", "field": "y" }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "y2": { "scale": "y", "value": 0 }, "width": { "scale": "x", "offset": -1, "band": "true" }, "fill": { "scale": "color", "field": "series", "value": "steelblue" } } }, "from": { "data": "chart" } }, { "type": "text", "properties": { "enter": { "baseline": { "value": "middle" }, "align": { "value": "right" }, "text": { "field": "y" }, "y": { "scale": "y", "offset": 4, "field": "y" }, "dy": { "scale": "x", "mult": 0.5, "band": true }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "angle": { "value": -90 }, "fontSize": { "value": 11 }, "fill": { "value": "white" } } }, "from": { "data": "chart" } } ], "height": 200, "axes": [ { "type": "x", "title": "Legislative election", "scale": "x", "format": "d", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "align": { "value": "right" }, "angle": { "value": -40 }, "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false }, { "type": "y", "title": "% of party vote", "scale": "y", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false } ], "data": [ { "format": { "parse": { "y": "number", "x": "integer" }, "type": "json" }, "name": "chart", "values": [ { "y": 10.7, "series": "y", "x": 2022 } ] } ], "width": 280 }</graph> यस पार्टीले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन]] (प्रत्यक्ष) प्रणालीका लागि १३१ उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://drive.google.com/file/d/1vL0CDaVGjp8kd7B_IDCjKlYzBaFkcN5Q/view | title=प्रतिनिधिसभा-उम्मेदवार-अन्तिम-सूची.PDF }}</ref> त्यस्तै, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]का लागि पार्टीले प्रत्यक्ष प्रणालीतर्फ १६४ निर्वाचन क्षेत्रमा आफ्ना उम्मेदवारहरू मनोनयन गरेको थियो।<ref>{{cite web | url=https://www.setopati.com/politics/380341|title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका यी हुन् १६४ उम्मेदवार |website=सेतोपाटी |access-date=१२ चैत २०८२|language=नेपाली }}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|निर्वाचन ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|नेता ! colspan="3" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|प्रत्यक्ष मत ! colspan="3" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |समानुपातिक मत ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सिट संख्या ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"| ± ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |स्थान ! rowspan="2" style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|नतिजा |- !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|मत सङ्ख्या !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|% !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" | ± !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|मत सङ्ख्या !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;"|% !style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" | ± |- | rowspan="2" |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] | [[रवि लामिछाने]] | rowspan="2" |८,१५,०२३ | rowspan="2" |७.७७ | rowspan="2" | | rowspan="2" |११,३०,३४४ | rowspan="2" |१०.७० | rowspan="2" | | rowspan="2" |{{Infobox political party/seats|21|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} | rowspan="2" bgcolor="lightgrey"| | rowspan="2" |चौथो |{{yes2|गठबन्धन सरकार}} |- | [[रवि लामिछाने]] |{{no2|प्रतिपक्ष}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] |'''[[रवि लामिछाने]]''' |'''४६,५०,६९७''' |'''४४.१७''' |{{Increase}} ३६.४० |'''५१,८३,४९३''' |'''४७.८४''' |{{Increase}} ३७.१४ |'''{{Infobox political party/seats|182|275|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}}''' |{{Increase}} १६१ |{{Increase}} प्रथम |{{yes2|बहुमतको सरकार}} |} == नेतृत्व == === पार्टी सभापति === {| class="wikitable" |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सभापति ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) |- !१ |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]] |१७ असार २०७९ |१३ माघ २०७९ |- !― |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | |१३ माघ २०७९ |१५ माघ २०७९ |- !(१) |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|100x100px]] |१५ माघ २०७९<ref name="IP">{{Cite web |title=Ravi Lamichhane's National Independent Party registered at EC |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/128547/ |access-date=2022-12-02 |website=My Republica |language=en}}</ref> |बहालवाला |} === उपसभापति === {| class="wikitable" |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |उपसभापति ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) |- ! rowspan="2" |१ |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | |१७ असार २०७९<ref name="rsp"/> |बहालवाला |- |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | |१३ मंसिर २०८०<ref name="rsp">{{Cite web |title=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी |url=https://rspnepal.org/executive-members |access-date=2024-03-04 |website=आधिकारिक वेबसाइट}}</ref> |बहालवाला |} === संसदीय दलको नेता === * [[बालेन्द्र शाह]] (२०८२ फागुन–वर्तमान)<ref>{{Cite web |title=RSP to amend statute to make Balen Shah parliamentary party leader |url=https://en.setopati.com/political/166075/ |website=Setopati}}</ref> === सह-महामन्त्री === * [[विपिनकुमार आचार्य]] (२०८१–वर्तमान) * [[सुमना श्रेष्ठ]] (२०८०–२०८१) === संसदीय दलको उपनेता === * [[विराजभक्त श्रेष्ठ]] (२०७९–वर्तमान) === प्रमुख सचेतक === * [[निशा डाँगी]] (२०८१ फागुन–वर्तमान) * [[सन्तोष परियार]] (२०७९–२०८१) === महामन्त्री === * [[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] (२०८१ असार–वर्तमान) * मुकुल ढकाल (२०७९ असार–२०८१ असार) === प्रवक्ता === * [[मनिष झा]] (२०८०–वर्तमान) === सह-प्रवक्ता === * प्रतिभा रावल (२०८१ फागुन–वर्तमान) === पार्टी कोषाध्यक्ष === * लिमा अधिकारी (२०८१ चैत–वर्तमान) === उपप्रधानमन्त्रीहरूको सूची === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |क्र.सं. ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |उपप्रधानमन्त्री ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |तस्बिर ! colspan="3" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |कार्यकाल (वि.सं.) ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |संसद ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |निर्वाचन क्षेत्र ! rowspan="2" style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |प्रधानमन्त्री |- ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |सुरुवात ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |अन्त्य ! style="background:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}; color:white;" |अवधि |- |१ |[[रवि लामिछाने]] |[[File:Rabi Lamichhane.png|center|frameless|133x133px]] |११ पुस २०७९ |१३ माघ २०७९ |३२ दिन |[[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |} == संसद सदस्यहरू == === प्रतिनिधि सभा (वि.सं २०८२–हाल) === {{Main|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" |+ !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !निर्वाचन क्षेत्र !पूर्ववर्ती |- |१. |[[रवि लामिछाने]] |[[चित्र:Rabi Lamichhane.png|अङ्गुठाकार|सभापति|center|frameless|136x136px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |[[कृष्णभक्त पोखरेल]] |- |२. |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] | [[File:Official Portrait of Prime Minister Balendra Shah, 2026.jpg|center|frameless|136x136px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ५]] |[[केपी शर्मा ओली]] |- |३. |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[[File:Sw dec2019.jpg|center|frameless|136x136px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |[[रामचन्द्र पौडेल]] |- |४. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |[[File:Dol Prasad Aryal Dec 2025.png|center|frameless|136x136px]] पूर्व उपसभापति |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ९ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ९]] |[[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]] |- |५. |[[कविन्द्र बुर्लाकोटी]] |[[File:Rhodes Forum 2014 (15264202163).jpg|center|frameless|136x136px]]महामन्त्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |- |६. |[[मनिष झा]] | प्रवक्ता |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]] |[[जुलीकुमारी महतो]] |- |७. |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|137x137px]]परराष्ट्रमंत्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |[[भिमसेनदास प्रधान]] |- |८. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:BirajBhaktaShrestha.png|center|frameless|117x117px]]उर्जामन्त्री |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |[[जीवनराम श्रेष्ठ]] |- |९. |[[हरि ढकाल]] |[[File:Hari Dhakal.gif|center|frameless|103x103px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |- |१०. |[[निशा डाँगी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा १]] |[[विश्वप्रकाश शर्मा]] |- |११. |[[सोविता गौतम]] | [[File:Sobita Gautam.png|center|frameless|103x103px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]] |[[विक्रम पाण्डे]] |- |१२. |[[विपिन कुमार आचार्य]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ २]] |[[रेखा शर्मा]] |- |१३. |[[तोसिमा कार्की]] | [[File:Dr. Toshima Karki.jpg|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |[[पम्फा भुसाल]] |- |१४. |[[इन्दिरा राना मगर]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा २]] |[[देवराज घिमिरे]] |- |१५. |[[गणेश पराजुली]] |[[File:GaneshParajuli.png|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |[[रामवीर मानन्धर]] |- |१६. |[[अमरेशकुमार सिंह]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] | - |- |१७. |जगदीश खरेल |[[File:Jagdish Kharel.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]] |[[प्रेमबहादुर महर्जन]] |- |१८. |सस्मित पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] |[[प्रदिप पौडेल]] |- |१९. |[[रन्जु दर्शना]] | [[File:Ranju Darshana.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |[[प्रकाशमान सिंह]] |- |२०. |[[बब्लु गुप्ता]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा १]] |[[रामशङ्कर यादव]] |- |२१. |राजुनाथ पाण्डे | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] |[[सन्तोष चालिसे]] |- |२२. |यज्ञमणि न्यौपाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |[[डिगबहादुर लिम्बू]] |- |२३. |[[केपी खनाल]] |[[File:KP Khanal.jpg|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]] |[[अरुण कुमार चौधरी]] |- |२४. |पुकार बम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] |[[गगन थापा]] |- |२५. |दीपकराज बोहरा |[[File:Deepak Raj Bohara RSP.png|center|frameless|117x117px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]] |[[नारायणप्रकाश साउद]] |- |२६. |सुदन गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |[[राजेन्द्र बजगाईं]] |- |२७. |अशोककुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] |[[भगवती चौधरी]] |- |२८. |शिवशङ्कर यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा २]] |[[राजकिशोर यादव]] |- |२९. |धनञ्जय रेग्मी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]] |[[राजु थापा]] |- |३०. |गणेश कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]] |[[सुनिलकुमार शर्मा|सुनिल शर्मा]] |- |३१. |सागर ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]] |[[चन्द्र भण्डारी]] |- |३२. |प्रदिप बिष्ट | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ १० (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १०]] |[[राजेन्द्रकुमार केसी]] |- |३३. |राजिव खत्री | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]] |[[दुर्लभ थापा क्षेत्री]] |- |३४. |लेकजङ्ग थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]] |[[दीपक बोहरा]] |- |३५. |कृष्णहरि बुढाथोकी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रामेछाप १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रामेछाप १]] |[[पूर्णबहादुर तामाङ]] |- |३६. |सुनिल केसी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |[[सोबिता गौतम]] |- |३७. |विश्वराज पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]] |[[रामहरि खतिवडा]] |- |३८. |[[आशिका तामाङ]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] |[[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] |- |३९. |सुलभ खरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |- |४०. |प्रकाश पाठक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ३]] |[[राजेन्द्र लिङ्देन]] |- |४१. |[[ताराप्रसाद जोशी]] |[[File:Tara-Joshi.jpg|center|frameless|112x112px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |- |४२. |श्रीराम न्यौपाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]] |[[शङ्कर भण्डारी]] |- |४३. |आशा झा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |[[योगेन्द्र मण्डल]] |- |४४. |अरविन्द साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]] |[[ज्वालाकुमारी साह]] |- |४५. |शम्भुप्रसाद ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[झापा ४]] |[[लालप्रसाद साँवा लिम्बू]] |- |४६. |उत्तमप्रसाद पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]] |[[विद्या भट्टराई]] |- |४७. |जगदीश खरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]] |[[गङ्गा कार्की]] |- |४८. |सुनिल लम्साल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]] |[[छबिलाल विश्वकर्मा]] |- |४९. |हरिप्रसाद भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]] |[[टोपबहादुर रायमाझी]] |- |५०. |सूर्यबहादुर तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]] |[[अम्बरबहादुर रायमाझी]] |- |५१. |सुशील खड्का | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १]] |[[चित्रबहादुर केसी]] |- |५२. |आशिष गजुरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]] |[[लेखनाथ दाहाल]] |- |५३. |रुविना आचार्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]] |[[शेखर कोइराला]] |- |५४. |बिना गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]] |दामोदर प्रसाद वैरागी |- |५५. |मधुकुमार चौलागाईं | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक १]] |[[सूर्यमान दोङ तामाङ]] |- |५६. |ज्ञानेन्द्र सिंह महता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]] |[[रमेश लेखक]] |- |५७. |सोम शर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २]] |[[देवेन्द्र पौडेल]] |- |५८. |हरिमोहन भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] |[[दामोदर भण्डारी]] |- |५९. |सुरेश कुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]] |[[सूर्यप्रसाद ढकाल]] |- |६०. |खगेन्द्र सुनार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |[[किशोर सिंह राठौर]] |- |६१. |गणेश धिमाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]] |[[अच्युतप्रसाद मैनाली]] |- |६२. |रुकेश रञ्जित | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]] |[[प्रेम सुवाल]] |- |६३. |ठाकुर सिंह थारु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] |[[सञ्जयकुमार गौतम]] |- |६४. |रामजी यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] |[[सीके राउत]] |- |६५. |लालबिक्रम थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]] |[[भिम आचार्य]] |- |६६. |तपेश्वर यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]] |[[वीरेन्द्रप्रसाद महतो]] |- |६७. |भरतप्रसाद पराजुली | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]] |[[माधव सापकोटा]] |- |६८. |नितिमा भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |[[रामप्रकाश चौधरी]] |- |६९. |चन्दन कुमार सिंह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]] |[[उपेन्द्र यादव]] |- |७०. |राहबार अन्सारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |[[कृष्णकुमार श्रेष्ठ]] |- |७१. |श्रीधर पोखरेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]] |[[लालवीर चौधरी]] |- |७२. |देवराज पाठक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ १]] |[[मेटमणि चौधरी]] |- |७३. |कमल सुवेदी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ ३]] |[[दीपक गिरी]] |- |७४. |बोधनारायण श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]] |[[रामनाथ अधिकारी]] |- |७५. |रामविनोद शाह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]] |[[रामकृष्ण यादव]] |- |७६. |राजकिशोर महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]] |[[रघुवीर महासेठ]] |- |७७. |गोविन्द पन्थी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]] |[[गोकर्ण विष्ट]] |- |७८. |कोमल ज्ञवाली | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]] |[[रञ्जिता श्रेष्ठ]] |- |७९. |जगतप्रसाद जोशी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]] |[[गङ्गाराम चौधरी]] |- |८०. |खेमराज कोइराला | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]] |[[वीरबहादुर बलायर]] |- |८१. |आनन्दबहादुर चन्द | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कैलाली ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ५]] |[[डिल्लीराज पन्त]] |- |८२. |जनक सिंह धामी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]] |[[तारा लामा तामाङ]] |- |८३. |मोहनलाल आचार्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]] |[[बलराम अधिकारी]] |- |८४. |विक्रम थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]] |[[सुरेन्द्रराज आचार्य]] |- |८५. |खडकराज पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] |[[मानबहादुर गुरुङ]] |- |८६. |वदन कुमार भण्डारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलाञ्चोक २]] |[[गोकुलप्रसाद बास्कोटा]] |- |८७. |बुद्धरत्न तुलाधर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]] |[[उदयशमशेर राणा]] |- |८८. |धर्मराज केसी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] |[[पृथ्वी सुब्बा गुरुङ]] |- |८९. |प्रमोदकुमार महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]] |[[गिरीराजमणि पोखरेल]] |- |९०. |दीपक कुमार साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुनसरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ४]] |[[ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की]] |- |९१. |उज्ज्वलकुमार झा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]] |[[महन्थ ठाकुर]] |- |९२. |गौरी कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]] |[[महेन्द्र कुमार राय]] |- |९३. |प्रकाश गौतम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]] |[[दीपकबहादुर सिंह]] |- |९४. |प्रशान्त उप्रेती | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |[[महेशकुमार बर्तौला]] |- |९५. |कृष्णकुमार कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]] |[[ऋषिकेश पोखरेल]] |- |९६. |सन्तोष राजवंशी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]] |[[अमनलाल मोदी]] |- |९७. |राजन् गौतम | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर १]] |[[शशाङ्क कोइराला]] |- |९८. |मनिष खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपुर २]] |[[विष्णुकुमार कार्की]] |- |९९. |विक्रम तिमिल्सिना | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]] |[[हितबहादुर तामाङ]] |- |१००. |अच्युत लामिछाने | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]] |[[अर्जुननरसिंह केसी]] |- |१०१. |माधवबहादुर थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]] |[[ठाकुरप्रसाद गैरे]] |- |१०२. |विक्रम खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी १]] |[[विनोद चौधरी]] |- |१०३. |नरेन्द्र कुमार गुप्ता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी २]] |[[ध्रुवबहादुर प्रधान]] |- |१०४. |सागर भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]] |[[पदम गिरी]] |- |१०५. |बुद्धिप्रसाद पन्त | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |[[प्रदीप यादव (राजनीतिज्ञ)|प्रदीप यादव]] |- |१०६. |सुशील कुमार कानु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]] |[[अजय चौरसिया]] |- |१०७. |रमाकान्त चौरसिया | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]] |[[राजकुमार गुप्ता]] |- |१०८. |टेकबहादुर शाक्य | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]] |[[रमेश रिजाल]] |- |१०९. |सुशान्त वैदिक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]] |[[सूर्यबहादुर थापा क्षेत्री]] |- |११०. |राजेश कुमार चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |- |१११. |रविन्द्र पटेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] |[[प्रभु साह]] |- |११२. |गणेश पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] |[[देव प्रसाद तिमिल्सेना]] |- |११३. |[[कन्हैया बनिया]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]] |[[सर्वेन्द्रनाथ शुक्ल]] |- |११४. |तौफिक अहमद खान | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[रुपन्देही ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ५]] |[[वासुदेव घिमिरे]] |- |११५. |[[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]] |[[नवलकिशोर साह]] |- |११६. |[[अमरकान्त चौधरी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] |[[दिनेशकुमार यादव]] |- |११७. |[[सिताराम साह]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]] |[[तेजुललाल चौधरी]] |- |११८. |नरेन्द्र साह कलवार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]] |[[रामेश्वर राय यादव]] |- |११९. |धानन्द्र कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]] |[[श्यामकुमार घिमिरे]] |- |१२०. |रविन महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]] |[[महिन्द्र राय यादव]] |- |१२१. |पाराशमणि गेलाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] |[[नारायण खड्का]] |- |१२२. |झबिलाल डुम्रे | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २]] |[[धनराज गुरुङ]] |- |१२३. |रमेश कुमार सापकोटा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]] |[[हृदयराम थानी]] |- |१२४. |शम्भु कुमार यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]] |[[लिलानाथ श्रेष्ठ]] |- |१२५. |दीपक कुमार साह | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]] |[[शरतसिंह भण्डारी]] |} ==== समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली (वि.सं २०८२–हाल) ==== {{Main|समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली}} {| class="wikitable sortable" |+ !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !समूह |- |१२६. |प्रतिभा रावल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="3" |[[खस आर्य]] |- |१२७. |लिमा अधिकारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१२८. |रमेश प्रसाईं | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१२९. |रिमा विश्वकर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="2" |[[दलित]] |- |१३०. |अमृता विक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३१. |पुरुषोत्तम यादव | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |[[मधेशी]] |- |१३२. |समिना मियाँ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="3" |[[नेपालमा इस्लाम|मुस्लिम]] |- |१३३. |अफसाना बानु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३४. |गलाजा समिम मिकरानी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३५. |गीता चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="4" |[[थारू जाति|थारू]] |- |१३६. |सुरेन्द्र चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३७. |प्रेमलाल चौधरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३८. |करिश्मा कठरिया | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१३९. |खगेन्द्र कर्ण | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="7" |[[मधेशी]] |- |१४०. |कामिनी कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४१. |सरिता महतो | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४२. |अङ्किता ठाकुर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४३. |ललिता कुमारी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४४. |निशा मेहता | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४५. |पुनमकुमारी अग्रवाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४६. |बसुमाया तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="16" |[[आदिवासी जनजाति]] |- |१४७. |गङ्गा छन्त्याल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४८. |सुमरिमा उदास | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१४९. |[[अनुष्का श्रेष्ठ]] |[[File:Anushka Shrestha.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५०. |ओजस्वी शेरचन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५१. |सिर्जना श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५२. |रजिनी श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५३. |कुसुम महर्जन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५४. |भूमिका श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५५. |प्रमिला कुलुजु | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५६. |सुजाता तामाङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५७. |कृपा महर्जन | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५८. |अलिजा गुरुङ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१५९. |राम लामा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६०. |खुश्बु श्रेष्ठ | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६१. |[[मिङ्मा ग्याबु शेर्पा]] |[[File:Mingma Gyab Sherpa.jpg|center|frameless|116x116px]] |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६२. |प्रभा ढकाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="14" |[[खस आर्य]] |- |१६३. |ज्ञानु पौडेल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६४. |रताकुमारी थापा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६५. |शोभा खनाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६६. |प्रभा कार्की | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६७. |मञ्जु भुसाल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६८. |सृष्टि भट्टराई | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१६९. |आकृति अवस्थी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७०. |क्रान्ति शिखा धिताल | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७१. |टीका संग्रौला | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७२. |श्रद्धा कुँवर | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७३. |समीक्षा बास्कोटा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७४. |विदुषी राणा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७५. |रचना खतिवडा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७६. |प्रकाशचन्द्र परियार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} | rowspan="6" |[[दलित]] |- |१७७. |खिमा विक | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७८. |तारा विश्वकर्मा | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१७९. |सुष्मा स्वर्णकार | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१८०. |स्मृति सेन्चुरी | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |- |१८१. |[[सीता बादी|सीता वादी]] | |१३ चैत २०८२ | |{{Age in years and days|27 March 2026}} |} === प्रतिनिधि सभा (२०७९–२०८२) === {{मुख्य|प्रतिनिधि सभा (नेपाल)}} सांसदहरूको यो सूची दलको शक्ति सन्तुलन, मन्त्रीस्तरीय दर्जा र प्रतिनिधि सभाको कार्यकालका आधारमा क्रमबद्ध गरिएको छ। {| class="wikitable sortable" !क्रम !सांसद !तस्विर !पदभार ग्रहण !पद मुक्त !कार्यकाल !पूर्ववर्ती !निर्वाचन क्षेत्र |- | rowspan="2" |१. | rowspan="2" |[[रवि लामिछाने]] | rowspan="2" | |१७ असार २०७९ ||१३ माघ २०७९ |{{Age in years and days|1 July 2022|27 January 2023}} |''पद सिर्जना'' | rowspan="2" |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |- |१५ माघ २०७९ | rowspan="21" |''२७ भदौ २०८२'' |{{Age in years and days|29 January 2023|12 September 2025}} |[[डोलप्रसाद अर्याल]] |- |२. |[[स्वर्णिम वाग्ले]] | |DTS|१५ वैशाख २०८० |{{Age in years and days|28 April 2023|12 September 2025}} |[[रामचन्द्र पौडेल]] |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |- |३. |[[सुमना श्रेष्ठ]] | | rowspan="3" |७ पुस २०७९ | rowspan="3" |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} | rowspan="3" | - | rowspan="3" |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित'' |- |४. |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | |- |५. |[[मनिष झा]] | |- |६. |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|frameless|96x96px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[जीवनराम श्रेष्ठ]] |[[काठमाडौँ ८ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ८]] |- |७. |[[तोसिमा कार्की]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[पम्फा भुसाल]] |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |- |८. |[[हरि ढकाल]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[सुरेन्द्र पाण्डे]] |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |- |९. |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|138x138px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[भिमसेनदास प्रधान]] |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |- |१०. |[[सोविता गौतम]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[माधव कुमार नेपाल]] |[[काठमाडौँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |- |११. |[[गणेश पराजुली]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[रामवीर मानन्धर]] |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |- |१२. |[[सन्तोष परियार]] |[[File:Santosh Pariyar संतोष परियार.jpg|center|frameless|117x117px]] |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} | rowspan="9" | - | rowspan="10" |''समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित'' |- |१३. |[[इन्दिरा राना मगर]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१४. |[[चन्दा कार्की]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१५. |[[निशा डाँगी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१६. |[[असिम शाह]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१७. |[[शिव नेपाली]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१८. |[[अशोककुमार चौधरी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |१९. |[[विनीता कठायत]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |२०. |[[लक्ष्मी तिवारी]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |- |२१. |[[बिन्दबासिनी कंसाकार]] | |७ पुस २०७९ |{{Age in years and days|22 December 2022|12 September 2025}} |[[ढाकाकुमार श्रेष्ठ]] |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी| ]] [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] fz0gfisiivfnzqzy2tdkuitaz5e5ipk 0 133930 1394739 1321028 2026-11-07T07:00:50Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1394739 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = नारायणपेट जिल्ला | settlement_type = [[तेलङ्गाना]]को [[तेलङ्गानाका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | total_type = कुल | native_name = | image_skyline = Fileds on the banks of Krishna river near Maganur.jpg | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center |text= '''नारायणपेट जिल्ला''' |type=shape |id=Q61746013 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= नारायणपेट जिल्ला |type2=line|id2=Q677037|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=तेलङ्गाना }} | map_caption = तेलङ्गानामा स्थान | coor_pinpoint = नारायणपेट | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[तेलङ्गाना]] | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[नारायणपेट]] | parts_type = मण्डल | parts_style = para | p1 = ११ | area_total_km2 = २३३६ | area_footnotes = | population_as_of = सन् २०११ | population_total = ५६६८७४ | coordinates = {{coord|16.746688|77.495815|display=inline,title}} }}'''नारायणपेट जिल्ला''' [[भारत]]को [[तेलङ्गाना|तेलङ्गाना राज्य]]को एउटा जिल्ला हो। [[नारायणपेट]] जिल्ला सदरमुकाम हो। जिल्लाले [[महबुबनगर जिल्ला|महबूबनगर]], [[विकाराबाद जिल्ला|विकाराबाद]], [[वनपर्ति जिल्ला|वनपर्ति]] र [[जोगुलाम्बा गद्वाल जिल्ला]]हरू र [[कर्नाटक|कर्नाटक राज्य]]सँग सीमाहरू बाँडेको छ। == इतिहास == नारायणपेट जिल्ला क्षेत्रबाट प्रसिद्ध [[कोहिनूर|कोहिनूर हीरा]] सहित गोलकोन्डा हीराहरू पनि आउँछन्। == प्रशासनिक विभाजनहरू == जिल्लामा नारायणपेटको १ राजस्व प्रभाग छ र ११ मण्डलमा उपविभाजित छ।<ref>Telangana Govt Order No 19 Dt 16-02-2019</ref> {| class="wikitable" !# !नारायणपेट राजस्व विभाग |- |१ |दमर्गिड्डा |- |२ |धनवाडा |- |३ |कोसगी |- |४ |कृष्ण |- |५ |मदुर |- |६ |मगनुर |- |७ |मक्थल |- |८ |मेरीकल |- |९ |नारायणपेट |- |१० |नार्वा |- |११ |उत्कुर |} == जनसाङ्ख्यिकी == भारतको सन् २०११ को जनगणनाको समयमा, नारायणपेट जिल्लाको जनसङ्ख्या ५,६६,८७४ थियो, जसमा २८२२३१ पुरुष र २८४६४३ महिला थिएँ। यौन राशन १००९ थियो। ८९% जनसङ्ख्या ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गर्थे। साक्षरता दर ४९.९३% रहेको थियो। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू क्रमशः जनसङ्ख्याको १६.२% र ५.१% बनाउँछन्।<ref name=":0">{{Cite web |title=Demography {{!}} Narayanpet District, Government of Telangana {{!}} India |url=https://narayanpet.telangana.gov.in/demography/ |access-date=2020-09-15 |language=en-US}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:तेलङ्गानाका जिल्लाहरू]] j9dbr78uci4tjnlar2bfvjmgg12zgf4 0 150599 1394730 1363341 2026-11-07T06:10:05Z Linxedits28 81817 1394730 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Tyla at 2026 Montreux Jazz Festival 2 (cropped).jpg | caption = सन् २०२६ मा टाइला | birth_name = टाइला लौरा सीथल | birth_date = {{Birth date and age|2002|01|30}} | birth_place = इडेनभेल, दक्षिण अफ्रिका | occupation = {{hlist|गायिका|गीतकार}} | years_active = सन् २०१९–हालसम्म | website = | relatives = | module = {{infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | instruments = Vocals | genre = {{hlist|अमापियानो<ref>{{cite web|url=https://www.wonderlandmagazine.com/2023/10/17/tyla/|title=Tyla Features In Our Autumn/Fall 2023 Issue|magazine=[[Wonderland (magazine)|Wonderland]]|access-date=23 March 2024|date=16 October 2023|archive-date=20 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120044522/https://www.wonderlandmagazine.com/2023/10/17/tyla/|url-status=live}}</ref>|[[पप सङ्गीत|पप]]<ref name="Campbell">{{cite web|url=https://www.nme.com/features/music-interviews/tyla-amapiano-south-africa-been-thinking-getting-late-radar-3408832|title=Tyla: "I really want eyes on all African artists, because we need more attention"|date=8 March 2023|access-date=7 September 2023|publisher=[[NME]]|first=Erica|last=Campbell|archive-date=7 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907160419/https://www.nme.com/features/music-interviews/tyla-ampiano-south-africa-been-thinking-getting-late-radar-3408832|url-status=live}}</ref>|आर एन्ड बी<ref name="Vice">{{cite web |last1=Dunn |first1=Frankie |title=Tyla is on a mission to become South Africa's biggest popstar |url=https://i-d.co/article/south-africa-popstar-tyla-getting-late-interview/ |website=[[i-D]] |publisher=[[Vice (magazine)|Vice]] |date=3 April 2021 |access-date=7 September 2023 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814120737/https://i-d.vice.com/en/article/wx8939/south-africa-popstar-tyla-getting-late-interview |url-status=live }}</ref>}} | label = {{hlist|फ्याक्स|[[एपिक रेकर्ड्स|एपिक]]}} | website = {{URL|tylaworld.com}} }} | module2 = {{Infobox person|embed=yes | signature = Tyla sig.svg }} }} '''टाइला लौरा सीथल''' (जन्म ३० जनवरी २००२) एक दक्षिण अफ्रिकी गायिका तथा गीतकार हुन्। "पोपियानोकी रानी" भनेर चिनिने उनको सङ्गीत शैली [[पप सङ्गीत|पप]] र अमापियानोको सम्मिश्रणद्वारा विशेषता प्राप्त छ। टाइलाले सन् २०२३ मा सार्वजनिक भएको आफ्नो एकल गीत "[[वाटर (टाइलाको गीत)|वाटर]]" मार्फत अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त गरिन्, जुन उनको मातृदेश दक्षिण अफ्रिकासहित बेलायत र संयुक्त राज्य अमेरिका लगायतका धेरै देशहरूको शीर्ष १० मा पर्न सफल भएको थियो। जोहानेसबर्गको इस्ट र्यान्ड क्षेत्रमा जन्मिएकी र हुर्किएकी टाइलाले आफ्नो सन् २०१९ को पहिलो एकल गीत "[[गेटिङ लेट (टाइलाको गीत)|गेटिङ लेट]]" को घरेलु सफलतापछि सन् २०२१ मा [[एपिक रेकर्ड्स]]सँग सम्झौता गरिन्। उनको एकल गीत "वाटर" ५५ वर्षपछि अमेरिकी [[बिलबोर्ड हट १००|''बिलबोर्ड'' हट १००]] मा प्रवेश गर्ने दक्षिण अफ्रिकी एकल कलाकारको पहिलो गीत थियो र यसलाई उत्कृष्ट अफ्रिकी सङ्गीत प्रदर्शनको लागि पहिलो [[ग्रामी पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो। उक्त एकल गीतपछि उनको [[टाइला (एल्बम)|स्व-शीर्षकयुक्त पहिलो एल्बम]] (२०२४) सार्वजनिक भएको थियो, जसले समीक्षकहरूबाट प्रशंसा प्राप्त गरेको थियो र व्यावसायिक रूपमा पनि मध्यम सफलता हासिल गरेको थियो। यसपछिका रिलिजहरूमा एक्स्टेन्डेड प्ले ''[[डब्ल्युडब्ल्युपी (इपी)|वी वाना पार्टी]]'' (२०२५) तथा जुलाई २०२६ मा सार्वजनिक हुने तय भएको उनको आगामी दोस्रो स्टुडियो एल्बम ''[[ए*पप]]'' समावेश छन्। टाइला दुई [[ग्रामी पुरस्कार]] जित्ने इतिहासकै सबैभन्दा कम उमेरकी अफ्रिकी कलाकार हुन्। उनले दुई एमटिभी भिडियो म्युजिक पुरस्कार, दुई बीईटी पुरस्कार र तीन एमटिभी युरोप म्युजिक पुरस्कार प्राप्त गरेकी छिन्। साथै, उनी ब्रिट पुरस्कार, आइभर नोभेलो पुरस्कार, सोल ट्रेन म्युजिक पुरस्कार तथा नौ दक्षिण अफ्रिकी म्युजिक पुरस्कारका लागि मनोनीत भइसकेकी छिन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी}} * {{Official website}} * {{MusicBrainz artist}} [[श्रेणी:सन् २००२ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:ग्रामी पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:एपिक रेकर्ड्सका कलाकारहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण अफ्रिकी पप गायिकाहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण अफ्रिकी महिला गीतकारहरू]] qd01h14337dhounf477qjrzy2ly7ty8 0 150712 1394769 1365241 2026-11-07T10:53:44Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1394769 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|गर्भावस्थाको समयमा गरिने स्वास्थ्य जाँचहरू}} {{Infobox medical intervention | name = प्रसूतिकालीन हेरचाह | image = Hoact21.jpg | caption = एक चिकित्सकले प्रसवपूर्व स्वास्थ्य परीक्षण गर्दै। | alt = | pronounce = | synonyms = | ICD10 = | ICD9 = | ICD9unlinked = | MeshID = | LOINC = | other_codes = | MedlinePlus = | eMedicine = }} '''प्रसूतिकालीन हेरचाह''', जसलाई '''प्रसवपूर्व हेरचाह''' पनि भनिन्छ, गर्भवती महिलाहरूका लागि गरिने एक प्रकारको [[प्रतिरोधात्मक स्वास्थ्य सेवा]] हो। यो गर्भवती व्यक्तिको स्वास्थ्य जाँच र स्वस्थ जीवनशैलीका लागि दिइने सल्लाह-सुझावहरूको रूपमा प्रदान गरिन्छ। प्रसवपूर्व हेरचाह अन्तर्गत गर्भवती महिला वा किशोरीलाई गर्भावस्थामा आउने शारीरिक र जैविक परिवर्तनहरूका साथै प्रसवपूर्वको पोषण बारे शिक्षित गराउने कार्य पनि पर्दछ। यी सबै कुराहरूले गर्भावस्थाभरि हुन सक्ने सम्भावित स्वास्थ्य समस्याहरूलाई रोक्न र आमा तथा भ्रूण दुवैको राम्रो स्वास्थ्यलाई बढावा दिन मद्दत गर्दछन्।<ref>{{Cite web|title=WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience|url=https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241549912|access-date=2021-12-04|website=www.who.int|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last1=David|first1=Rodreck|last2=Evans|first2=Ruth|last3=Fraser|first3=Hamish SF|date=2021-01-01|title=Modelling Prenatal Care Pathways at a Central Hospital in Zimbabwe|journal=Health Services Insights|language=en|volume=14|article-number=11786329211062742|doi=10.1177/11786329211062742|pmid=34880627 |pmc=8647229 |issn=1178-6329}}</ref> [[जन्मपूर्व निदान|जन्मपूर्व स्क्रिनिङ र निदान]] सहितको नियमित प्रसूतिकालीन हेरचाहको उपलब्धताले [[मातृ मृत्यु]], [[गर्भस्राव]], [[जन्म दोष]], [[कम जन्म तौल]], [[नवजात शिशुको सङ्क्रमण]], र अन्य रोकथाम गर्न सकिने स्वास्थ्य समस्याहरूको दर कम गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। ==स्वास्थ्य जाँच == उच्च आय भएका देशहरूमा परम्परागत प्रसूतिकालीन हेरचाह अन्तर्गत सामान्यतया निम्न अनुसारका स्वास्थ्य जाँचहरू हुने गर्दछन्: * पहिलो दुई [[गर्भावस्था#शारीरिक प्रक्रिया|त्रैमासिक]] (१ हप्तादेखि २८ हप्तासम्म) मा महिनाको एक पटक * गर्भावस्थाको २८औं हप्तादेखि ३६औं हप्तासम्म महिनाको दुई पटक (हरेक १५ दिनमा) * ३६औँ हप्तापछि शिशुको जन्म नहुञ्जेलसम्म (३८औं हप्तादेखि ४२औं हप्तासम्म) हप्ताको एक पटक * आमाबाबुको आवश्यकता र पारिवारिक स्थितिको मूल्याङ्कन [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]] ले गर्भवती महिलाहरूलाई समस्याहरू पत्ता लगाउन, उपचार गर्न र खोपहरू उपलब्ध गराउनका लागि कम्तीमा आठ पटक जन्मपूर्व स्वास्थ्य जाँच गराउन सिफारिस गर्दछ। आमा र बच्चा दुवैको स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउन जन्मपूर्वको हेरचाह महत्त्वपूर्ण भए तापनि धेरै महिलाहरूले सिफारिस गरिएका आठ पटकका स्वास्थ्य जाँच भ्रमणहरू प्राप्त गर्न सक्दैनन्।<ref>{{cite web|title=WHO recommendation on antenatal care contact schedules|url=https://extranet.who.int/rhl/topics/improving-health-system-performance/who-recommendation-antenatal-care-contact-schedules|access-date=July 30, 2020|website=WHO|publisher=World Health Organization}}{{dead link|date=December 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> गर्भवती महिलाहरूले कति पटक जन्मपूर्व स्वास्थ्य जाँच गराउनुपर्छ र प्रत्येक भ्रमणमा कस्तो प्रकारको हेरचाह र जानकारी दिइन्छ भन्ने कुराको पछाडि पर्याप्त वैज्ञानिक प्रमाणहरू छैनन्।<ref name="ReferenceB">{{cite journal |last1=Dowswell |first1=T |last2=Carroli |first2=G |last3=Duley |first3=L |last4=Gates |first4=S |last5=Gülmezoglu |first5=AM |last6=Khan-Neelofur |first6=D |last7=Piaggio |first7=G |date=16 July 2015 |title=Alternative versus standard packages of antenatal care for low-risk pregnancy. |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=2015 |issue=7 |article-number=CD000934 |doi=10.1002/14651858.CD000934.pub3 |pmc=7061257 |pmid=26184394}}</ref> कम जोखिम भएका गर्भवती महिलाहरूको हकमा कम पटक मात्रै जन्मपूर्व जाँच गराए पुग्ने सुझाव दिइएको छ।<ref name="ReferenceB" /> यद्यपि, जब यसको परीक्षण गरियो, कम पटक स्वास्थ्य जाँच गराएका महिलाहरूबाट जन्मिएका शिशुहरू नवजात गहन हेरचाह एकाइ ([[एनआइसियु]]) मा भर्ना हुने र त्यहाँ लामो समय बस्नुपर्ने सम्भावना बढी देखियो (यद्यपि यो एउटा संयोग मात्र पनि हुन सक्छ)।<ref name="ReferenceB" /> <div style="display:inline-table; vertical-align:top;"> {{owidslider |start = 2021 |list = Template:OWID/share of mothers receiving at least one antenatal visit during pregnancy#gallery |location = commons |caption = |title = |language = |file = [[File:share of mothers receiving at least one antenatal visit during pregnancy, World, 2021 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|right|गर्भावस्थामा कम्तीमा एक पटक जन्मपूर्व स्वास्थ्य जाँच गराउने आमाहरूको हिस्सा]] |startingView = World }} </div> <div style="display:inline-table; vertical-align:top;"> {{owidslider |start = 2023 |list = Template:OWID/Share of mothers receiving at least four antenatal visits during pregnancy#gallery |location = commons |caption = |title = |language = |file = [[File:Share of mothers receiving at least four antenatal visits during pregnancy, World, 2023 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|right|गर्भावस्थामा कम्तीमा चार पटक जन्मपूर्व स्वास्थ्य जाँच गराउने आमाहरूको हिस्सा]] |startingView = World }}</div> ==खानपान== प्रसूतिकालीन हेरचाह शिशुलाई गर्भमा राख्ने आमाका लागि मात्र नभई शुक्रकीट दाताका लागि पनि उत्तिकै लागू हुन्छ। शुक्रकीटले भ्रूणको राम्रोसँग विकास हुने क्षमतालाई असर गर्छ, र यसका लागि सही पोषण एक प्रमुख कारक हो।<ref name=":4">{{Cite journal |last1=Fallah |first1=Ali |last2=Mohammad-Hasani |first2=Azadeh |last3=Colagar |first3=Abasalt Hosseinzadeh |date=2018 |title=Zinc is an Essential Element for Male Fertility: A Review of Zn Roles in Men's Health, Germination, Sperm Quality, and Fertilization |journal=Journal of Reproduction & Infertility |volume=19 |issue=2 |pages=69–81 |issn=2228-5482 |pmc=6010824 |pmid=30009140}}</ref> उदाहरणका लागि, जस्ता ([[जिङ्क]]) को कमीले शुक्रकीटको बनावट बिग्रन सक्छ र शुक्रकीटको गतिशीलता कम हुन सक्छ, जसका कारण बाँझोपन हुन सक्छ वा डिम्बको सही निषेचन नहुन सक्छ। यसले गर्दा गर्भपतन हुने वा भ्रूणमा जन्मजात विकृति देखिने सम्भावना रहन्छ।<ref name=":4" /> भ्रूणमा हुने यस्ता विकृतिहरू र पोषणको कमीका लक्षणहरूलाई रोक्नका लागि महिलाहरूलाई नियमित रूपमा जन्मपूर्व खाइने भिटामिन लिन प्रोत्साहन गरिन्छ।<ref>{{Cite journal |last1=Freedman |first1=Robert |last2=Hunter |first2=Sharon K. |last3=Hoffman |first3=M. Camille |date=July 2018 |title=Prenatal Primary Prevention of Mental Illness by Micronutrient Supplements in Pregnancy |journal=American Journal of Psychiatry |volume=175 |issue=7 |pages=607–619 |doi=10.1176/appi.ajp.2018.17070836 |issn=0002-953X |pmc=6984656 |pmid=29558816}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:प्रसूतिविद्या]] [[श्रेणी:गर्भावस्थामा हुने स्वास्थ्य समस्याहरू]] 686fnotvgwq8fmqgua1kmd2sf1fhw06 0 150718 1394772 1371487 2026-11-07T10:53:46Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1394772 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = हेमाटोमेट्रा | image = Hematometra - postpartum.jpg | caption = [[शिशुको जन्म]]पछि हेमाटोमेट्राको [[ट्रान्सभेजाइनल अल्ट्रासोनोग्राफी]], जसमा पाठेघरको गहिराइभित्र [[हाइपोइकोइक]] (अपेक्षाकृत गाढा/कालो) क्षेत्र देखिन्छ। यस चित्रमा [[पाठेघरको मुख]] देब्रेतिर र फन्डस दाहिनेतिर अवस्थित छ। | pronounce = | field = [[स्त्रीरोग विज्ञान]] | synonyms = हेमोमेट्रा | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''हेमाटोमेट्रा''' [[पाठेघर]]मा रगत जम्मा हुने वा रोकिने प्रक्रियासँग सम्बन्धित एउटा चिकित्सा अवस्था (रोग) हो।<ref name=Smith2024>{{cite book |last1=Smith |first1=Roger P. |title=Netter's Obstetrics and Gynecology |date=2024 |publisher=Elsevier |location=Philadelphia |isbn=978-0-443-10739-9 |pages=308-309 |edition=4th |chapter-url=https://books.google.com/books?id=COK2EAAAQBAJ&pg=PA308 |language=en |chapter=137. Hematometra}}</ref> यो समस्या मुख्यतया [[छिद्रहीन योनिच्छद]] वा [[अन्तर-योनि सेप्टम]]का कारणले हुने गर्दछ। == लक्षण तथा चिह्नहरू == हेमाटोमेट्रा सामान्यतया [[श्रोणि]] वा तल्लो पेटको मध्यभागमा आवधिक रूपमा हुने र मडारिने दुखाइको रूपमा देखा पर्दछ।<ref name=bradley>{{cite book|title=Hysteroscopy: Office Evaluation and Management of the Uterine Cavity|first=Linda D.|last=Bradley|first2=Tommasco|last2=Falcone |year=2008|publisher=[[Elsevier]]|isbn=9780323074667}}</ref> बिरामीहरूमा पटक-पटक पिसाब लाग्ने र पिसाब रोकिने वा राम्रोसँग नखुलने जस्ता समस्याहरू पनि देखिन सक्छन्।<ref name=havens>{{cite book|title=Manual of Outpatient Gynecology|url=https://archive.org/details/manualofoutpatie0000unse|chapter=The Enlarged Uterus|first=Jeanne A.|last=Conry|edition=4th|year=2002|publisher=[[Lippincott Williams & Wilkins]]|isbn=9780781732789}}</ref> महिनावारी सुक्न बाँकी रहेका महिलाहरूमा हेमाटोमेट्रा हुँदा असामान्य रूपमा योनिबाट रगत बग्ने, [[महिनावारीको पेट दुखाइ]] वा [[अनार्तव]] (महिनावारी रोकिने) जस्ता समस्याहरू देखा पर्छन् भने महिनावारी सुकिसकेका महिलाहरूमा कुनै पनि लक्षण नदेखिन सक्छ।<ref name=netter>{{cite book|page=287|title=Netter's Obstetrics and Gynecology|url=https://books.google.com/books?id=-n2ee5HlykMC&pg=PA287|year=2008|first=Roger|last=Smith|isbn=9781416056829|publisher=[[Elsevier]]}}</ref> पाठेघरमा रगत जम्मा हुने भएकाले बिरामीहरूमा [[अल्परक्तचाप]] (न्यून रक्तचाप) वा भ्यासोभेगल प्रतिक्रिया विकसित हुन सक्छ।<ref name=ogburn>{{cite book|title=Procedures in the Office Setting, An Issue of Obstetric and Gynecology Clinics|last=Ogburn|first=Tony|last2=Taylor|first2=Betsy|publisher=[[Elsevier]]|year=2013|isbn=9780323261135}}</ref> शारीरिक परीक्षण गर्दा सामान्यतया पाठेघर कडा र ठूलो भएको महसुस हुन्छ।<ref name=ogburn/> == रोगको कारण तथा विकास == प्रजनन प्रणालीको तल्लो भाग—पाठेघर, [[पाठेघरको मुख]] वा [[योनि]]—मा अवरोध वा जन्मजात बन्द हुने अवस्था सृजना हुँदा हेमाटोमेट्रा विकसित हुन्छ। सामान्य अवस्थामा यसै मार्गबाट महिनावारीको रगत बाहिर जाने गर्दछ, तर अवरोधका कारण रगत बाहिर निस्कन नपाई पाठेघरभित्रै भरिएर त्यो फुल्न थाल्छ।<ref name=havens/> यो समस्या मुख्यतया [[जन्मजात विकार|जन्मजात असामान्यताहरू]]का कारणले हुन्छ, जसमा [[छिद्रहीन योनिच्छद]] , [[अन्तर-योनि सेफ्टम]] वा योनि पूर्ण रूपमा विकास नहुने अवस्था पर्दछन्। [[पाठेघरको मुख खुम्चिने समस्या]], पाठेघरभित्र जालो पर्ने समस्या, [[पाठेघरको क्यान्सर]] र पाठेघरको मुखको क्यान्सर सहित यसका अन्य कारणहरू पछि विकसित हुने प्रकृतिका हुन्छन्।<ref name=netter/> यसका साथै, पाठेघर वा पाठेघरको मुखको शल्यक्रियाको जटिलताका रूपमा पनि हेमाटोमेट्रा हुन सक्छ। यस्तो शल्यक्रियापछि पाठेघरको भित्री तहमा दाग वा खत बस्दा इन्डोमेट्रियल ग्रन्थि र तन्तुहरूका केही भागहरू थुनिन पुग्छन्, जसले गर्दा पाठेघरको गहिराइमा रगत जम्मा हुन थाल्छ।<ref name=bradley/> यो समस्या [[गर्भपतन]]<ref name=ogburn/> र [[प्रसूति]] पछि पनि देखिन सक्छ। त्यस्तै, [[महिला यौनाङ्ग कर्तन]]का कारणले पनि यो अवस्था सिर्जना हुन सक्छ। == निदान == बिरामीको महिनावारी रोकिने इतिहास, आवधिक रूपमा हुने पेटको दुखाइ र शारीरिक परीक्षणका क्रममा श्रोणि क्षेत्रमा ठूलो डल्लो वा गाँठो महसुस गरेकै आधारमा पनि हेमाटोमेट्राको पहिचान गर्न सकिन्छ। यद्यपि, यसको निश्चित निदान [[अल्ट्रासाउन्ड]] मार्फत गर्न सकिन्छ, जसले पाठेघरमा रगत जम्मा भएको र पाठेघरको गहिराइ बढेको स्पष्ट रूपमा देखाउँछ।<ref name=ogburn/><ref name=lentz>{{cite book|title=Comprehensive Gynecology|url=https://books.google.com/books?id=X5KT_w6Nye8C&pg=PA406|pages=406&ndash;407|edition=6th|first=Gretchen M.|last=Lentz|first2=Rogerio A. |last2=Lobo|first3=David M.|last3=Gershenson|first4= Vern L. |last4=Katz|year=2012|publisher=[[Elsevier]]|isbn=9780323091312}}</ref> हेमाटोमेट्रा हुनुको मुख्य कारण कुनै [[जन्मजात विकार]] हुन सक्ने शङ्का लागेमा त्यसको पहिचानका लागि पाइलोग्राम वा [[लाप्रास्कोपी]]को सहयोग लिन सकिन्छ।<ref name=havens/> == व्यवस्थापन == हेमाटोमेट्राको उपचार सामान्यतया पाठेघरमा जम्मा भएको रगत बाहिर निकाल्नका लागि शल्यक्रिया मार्फत [[पाठेघरको मुख फैलाउने प्रक्रिया]] गरेर गरिन्छ।<ref name=netter/> अन्य उपचारहरू हेमाटोमेट्रा गराउने मुख्य कारणलाई लक्षित गरेर गरिन्छन्; उदाहरणका लागि, अघिल्लो शल्यक्रियापछि पाठेघरभित्र बनेका जालो वा टाँसिएका तन्तुहरूलाई हटाउनका लागि [[हिस्टेरोस्कोपी]]को आवश्यकता पर्न सक्छ।<ref name=bradley/> यदि हेमाटोमेट्रा हुनुको कारण अस्पष्ट छ भने, पाठेघरको भित्री तहको तन्तुको टुक्रा निकाली जैविक परीक्षण गरेर ट्युमर वा क्यान्सरको उपस्थिति जाँच गर्न सकिन्छ।<ref name=lentz/> सङ्क्रमण हुन सक्ने सम्भावनालाई रोक्नका लागि रोकथामका रूपमा एन्टिबायोटिक्स औषधिहरू दिन सकिन्छ।<ref name=netter/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:प्रसूति]] k3a0c5cov886hhmzw188ufckmpuaybk 0 150719 1394764 1368770 2026-11-07T10:53:41Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1394764 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|कम तौल भएका शिशुहरूको जन्मसम्बन्धी जटिलता}} [[File:Nina_wcześniak.jpg|thumb|[[समय अगावै जन्म]] हुनु कम तौल हुनुको एउटा कारण हुन सक्छ।]] '''कम जन्म तौल''' भन्नाले [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]]का अनुसार [[गर्भको अवधि]] जतिसुकै भए पनि [[शिशु]]को [[जन्मँदाको तौल]] {{convert|2499|g|lboz|abbr=on}} वा सोभन्दा कम हुनु हो।<ref>{{Cite web |title=ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics: KA21.2 Low birth weight of newborn |url=https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/en#2041060050 |access-date=2024-05-05 |website=icd.who.int}}</ref> शिशु समय अगावै जन्मिनु, वातावरणीय कारणहरू वा गर्भावस्थामा आमाको स्वास्थ्य अवस्था जस्ता कारकहरू कम जन्म तौल हुनुका पछाडि विभिन्न कारणहरू हुन्।<ref name=":5">{{Cite journal |last=SHAH |first=PRAKESH S. |date=July 2010 |title=Parity and low birth weight and preterm birth: a systematic review and meta-analyses |url=https://obgyn.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.3109/00016349.2010.486827 |journal=Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica |language=en |volume=89 |issue=7 |pages=862–875 |doi=10.3109/00016349.2010.486827 |pmid=20583931 |issn=0001-6349 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414040611/https://obgyn.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.3109/00016349.2010.486827 |archive-date=2021-04-14|url-access=subscription }}</ref><ref name=":6">{{Cite journal |last1=Giurgescu |first1=Carmen |last2=McFarlin |first2=Barbara L. |last3=Lomax |first3=Jeneen |last4=Craddock |first4=Cindy |last5=Albrecht |first5=Amy |date=July 2011 |title=Racial Discrimination and the Black-White Gap in Adverse Birth Outcomes: A Review |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-midwifery-womens-health_july-august-2011_56_4/page/362 |journal=Journal of Midwifery & Women's Health |language=en |volume=56 |issue=4 |pages=362–370 |doi=10.1111/j.1542-2011.2011.00034.x |issn=1526-9523 |pmc=5388001 |pmid=21733107}}</ref> यस्ता शिशुहरूमा थप स्वास्थ्य जोखिमहरू हुने भएकाले विशेष व्यवस्थापनको आवश्यकता पर्दछ, जसका लागि धेरैजसो अवस्थामा [[नवजात शिशु सघन उपचार कक्ष]]मा राख्नुपर्ने हुन्छ। कम जन्म तौल भएका शिशुहरूको व्यवस्थापनमा शरीरको तापक्रम नियन्त्रण, तरल पदार्थको सन्तुलन, पोषण र कतिपय अवस्थामा रक्तसम्बन्धी उपचार समावेश हुन्छन्। उनीहरूमा दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्याहरूको जोखिम समेत बढी हुने हुनाले समय-समयमा फलो-अप गरिरहनु पर्दछ।<ref name=":8">{{cite journal |vauthors=Stevens-Simon C, Orleans M |date=Sep 1999 | title = Low-birthweight prevention programs: the enigma of failure |url=https://archive.org/details/sim_birth_1999-09_26_3/page/184 | journal = Birth | volume = 26 | issue = 3| pages = 184–91 | doi=10.1046/j.1523-536x.1999.00184.x|pmid=10655819 }}</ref> कम जन्म तौलका कारण जन्मिएको केही हप्ताभित्रै शिशुको मृत्यु हुने सम्भावना उच्च रहनुका साथै [[स्नायु विकाससम्बन्धी विकार]]हरू देखिने जोखिम पनि रहन्छ। विशेष गरी [[दक्षिण एसिया]] र उप-सहारा अफ्रिका जस्ता बढी प्रभावित क्षेत्रहरूमा कम जन्म तौलको दरलाई कम गर्नु एक विश्वव्यापी पहलका रूपमा रहेको छ।<ref name=":1" /> == वर्गीकरण == जन्मँदाको तौल भन्नाले शिशु जन्मिएको समयमा वा जन्मिए लगत्तैको तौललाई बुझाउँछ। आदर्श रूपमा यो जन्मिएको पहिलो केही घण्टाभित्र नापिएको पहिलो तौल हो।<ref name=":4">{{Cite journal |last1=Cutland |first1=Clare L. |last2=Lackritz |first2=Eve M. |last3=Mallett-Moore |first3=Tamala |last4=Bardají |first4=Azucena |last5=Chandrasekaran |first5=Ravichandran |last6=Lahariya |first6=Chandrakant |last7=Nisar |first7=Muhammed Imran |last8=Tapia |first8=Milagritos D. |last9=Pathirana |first9=Jayani |last10=Kochhar |first10=Sonali |last11=Muñoz |first11=Flor M. |last12=Brighton Collaboration Low Birth Weight Working Group |date=2017-12-04 |title=Low birth weight: Case definition & guidelines for data collection, analysis, and presentation of maternal immunization safety data |journal=Vaccine |volume=35 |issue=48 Pt A |pages=6492–6500 |doi=10.1016/j.vaccine.2017.01.049 |issn=1873-2518 |pmc=5710991 |pmid=29150054}}</ref> जन्मँदाको तौललाई निम्न अनुसार वर्गीकरण गर्न सकिन्छ:<ref name="titleeMedicine - Extremely Low Birth Weight Infant: Article by KN Siva Subramanian, MD">{{cite web |url=http://www.emedicine.com/ped/topic2784.htm |title=eMedicine - Extremely Low Birth Weight Infant: Article by KN Siva Subramanian, MD |access-date=2007-11-28 }}</ref> * उच्च जन्म तौल: {{convert|4200|g|lboz|abbr=on}} भन्दा बढी * सामान्य जन्म तौल: {{convert|2500|–|4200|g|lboz|abbr=on}} * कम जन्म तौल: {{convert|2500|g|lboz|abbr=on}} भन्दा कम ** धेरै कम जन्म तौल: {{convert|1500|g|lboz|abbr=on}} भन्दा कम ** अत्यधिक कम जन्म तौल: {{convert|1000|g|lboz|abbr=on}} भन्दा कम == कारणहरू == कम जन्म तौल कि त [[समय अगावै जन्म]] (अर्थात् जन्मँदा [[गर्भको अवधि]] कम हुनु, जसलाई सामान्यतया ३७ हप्ताभन्दा कमको गर्भ अवधिका रूपमा परिभाषित गरिन्छ) वा शिशु [[गर्भ अवधिको तुलनामा सानो]] हुनु (अर्थात् [[शिशुको जन्मपूर्वको विकास दर]] सुस्त हुनु) वा यी दुवैको संयुक्त मिश्रणका कारणले हुने गर्दछ।<ref name=":4" /> सामान्यतया, कम जन्म तौल हुनुमा योगदान पुर्‍याउने आमाका जोखिमपूर्ण कारकहरूमा सानो उमेर, बहुगर्भ (एकभन्दा बढी बच्चा पेटमा हुनु), पहिले पनि कम तौल भएका शिशुहरू जन्मिएको इतिहास, कुपोषण, मुटुको रोग वा [[उच्च रक्तचाप]], उपचार नगरिएको [[सिलियक रोग]], [[नशालु पदार्थको लत]], [[अत्यधिक मदिरा सेवन]], र अपर्याप्त [[प्रसवपूर्व हेरचाह]] पर्दछन्। यो समस्या [[प्रसव पीडा सुरु हुनु अगावै पानीको थैली फुट्ने समस्या]]का कारणले पनि हुन सक्छ।<ref>{{Cite journal|last1=Rizzo|first1=Nicola|last2=Simonazzi|first2=Giuliana|last3=Curti|first3=Alessandra|date=2015-09-24|title=Obstetrical risk factors of ELBW|journal=Italian Journal of Pediatrics|volume=41|issue=Suppl 1|pages=A35|doi=10.1186/1824-7288-41-S1-A35|issn=1824-7288|pmc=4595176 |doi-access=free }}</ref> वातावरणीय जोखिमका कारकहरूमा धुम्रपान, सिसाको संसर्ग, र अन्य प्रकारका वायु प्रदूषणहरू समावेश छन्।<ref>{{cite web |url=http://www.umm.edu/pregnancy/000142.htm |title=Labor and delivery - Low Birth Weight |publisher=Umm.edu |date=2008-10-22 |access-date=2011-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820234857/http://www.umm.edu/pregnancy/000142.htm |archive-date=2011-08-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127065403/http://www.umm.edu/pregnancy/000142.htm |date=2010-11-27 }}</ref><ref name="TersigniCastellani2014">{{cite journal|last1=Tersigni|first1=C.|last2=Castellani|first2=R.|last3=de Waure|first3=C.|last4=Fattorossi|first4=A.|last5=De Spirito|first5=M.|last6=Gasbarrini|first6=A.|last7=Scambia|first7=G.|last8=Di Simone|first8=N.|title=Celiac disease and reproductive disorders: meta-analysis of epidemiologic associations and potential pathogenic mechanisms|journal=Human Reproduction Update|volume=20|issue=4|year=2014|pages=582–593|issn=1355-4786|doi=10.1093/humupd/dmu007|pmid=24619876|doi-access=free|hdl=10807/56796|hdl-access=free}}</ref><ref name=SacconeBerghella2015>{{cite journal|vauthors=Saccone G, Berghella V, Sarno L, Maruotti GM, Cetin I, Greco L, Khashan AS, McCarthy F, Martinelli D, Fortunato F, Martinelli P|title=Celiac disease and obstetric complications: a systematic review and metaanalysis |journal=Am J Obstet Gynecol |volume=214 |issue=2 |pages= 225–34|date= Oct 9, 2015 |pmid=26432464|doi=10.1016/j.ajog.2015.09.080|hdl=11369/330101 |hdl-access=free }}</ref> == महामारी विज्ञानमा == {{owidslider |start = 2020 |list = Template:OWID/Share of low birthweight babies born#gallery |location = commons |caption = |title = |language = ne |file = [[File:Share of low birthweight babies born, World, 2020 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|right|कम जन्म तौल भएका शिशुहरूको जन्मको हिस्सा]] |startingView = World }} [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]]का अनुसार सन् २०१४ सम्ममा विश्वभर कम जन्म तौलको दर १५% रहेको अनुमान गरिएको थियो, जुन क्षेत्रअनुसार फरक-फरक छ: उप-सहारा अफ्रिकामा १३%, दक्षिण एसियामा २८%, पूर्वी एसिया र प्रशान्त क्षेत्रमा ६%, तथा ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियन क्षेत्रमा ९%।<ref name=":1">{{Cite web|title=Global nutrition targets 2025: low birth weight policy brief|url=https://www.who.int/publications-detail-redirect/WHO-NMH-NHD-14.5|access-date=2020-11-04|website=www.who.int|language=en}}</ref> [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]द्वारा परिभाषित अति कम विकसित देशहरूमा कम जन्म तौलको कुल दर १३% रहेको छ।<ref>{{Cite web|title=UNSD — Methodology: Standard country or area codes for statistical use (M49)|url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/|access-date=2020-11-04|website=unstats.un.org}}</ref><ref name=":1" /> विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले प्रसवपूर्व हेरचाहमा सुधार र महिला शिक्षा जस्ता जनस्वास्थ्यका प्रयासहरू मार्फत विश्वभर कम जन्म तौलको दरलाई ३०% ले घटाउने लक्ष्य राखेको छ।<ref name=":1" /> गर्भवती महिलाको सामाजिक सहयोग संयन्त्रलाई बढावा दिने कार्यक्रमहरूले कम जन्म तौलको दरलाई उल्लेख्य रूपमा घटाएको नदेखिए तापनि, यस्ता कार्यक्रमहरूले शल्यक्रिया मार्फत हुने जन्मदर र प्रसवपूर्व अस्पताल भर्ना हुनुपर्ने अवस्थालाई कम गरेको पाइएको छ।<ref>{{Cite journal |last1=East |first1=Christine E |last2=Biro |first2=Mary A |last3=Fredericks |first3=Suzanne |last4=Lau |first4=Rosalind |date=2019 |title=Support during pregnancy for women at increased risk of low birthweight babies |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=2019 |language=en |issue=4 |article-number=CD000198 |doi=10.1002/14651858.CD000198.pub3 |pmid=30933309 |pmc=6443020 |issn=1465-1858 }}</ref> संयुक्त राज्य अमेरिकामा, [[रोग नियन्त्रण र रोकथाम केन्द्र]]को प्रतिवेदन अनुसार सन् २०१८ मा ३,१३,७५२ शिशुहरू कम तौलका जन्मिएका थिए, जुन कुल जन्मको ८.२८% हो।<ref>{{Cite web|date=2020-08-04|title=FastStats - Birthweight and Gestation|url=https://www.cdc.gov/nchs/fastats/birthweight.htm|access-date=2020-11-04|website=www.cdc.gov|language=en-us}}</ref> यो संख्या सन् २०११ मा [[स्वास्थ्य सेवा अनुसन्धान तथा गुणस्तर एजेन्सी]]ले अनुमान गरेको ६.१% को दरभन्दा बढी हो।<ref name=":2">Kowlessar N.M., Jiang H.J., and Steiner C. Hospital Stays for Newborns, 2011. HCUP Statistical Brief #163. October 2013. Agency for Healthcare Research and Quality, Rockville, MD. [https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb163.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818022705/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb163.jsp|date=2022-08-18}}</ref> सिडिसी ले सन् २०१८ मा धेरै कम जन्म तौलको दर १.३८% रहेको उल्लेख गरेको थियो, जुन सन् २०११ को एएचआरक्यूको अनुमानसँग मिल्दोजुल्दो छ।<ref name=":2" /> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:महिलाको स्वास्थ्य]] 6n9ehgaznxbag7hgm8jczk1zh7chwjl 0 150733 1394765 1365605 2026-11-07T10:53:42Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1394765 wikitext text/x-wiki [[File:ASC Leiden - Coutinho Collection - C 27 - Life in Sara, Guinea-Bissau - Women cooking - 1974 (cropped).jpg|thumb|300px|खाना पकाउँदै गर्दा पाइपबाट धुम्रपान गरिरहेकी महिला। [[गिनी-बिसाउ]], १९७४]] [[सुर्ती|सुर्तीजन्य]] धुम्रपानले शरीरमा गम्भीर [[सुर्तीका स्वास्थ्य प्रभावहरू|नकारात्मक प्रभाव]] पार्छ। विभिन्न प्रकारका रोग तथा चिकित्सकीय अवस्थाहरूले महिला र पुरुषलाई फरक-फरक रूपमा असर गर्छन्, र यही कुरा सुर्तीका प्रभावहरूमा पनि लागू हुन्छ। सुर्तीको प्रयोग व्यापक रूपमा फैलिन थालेदेखि धेरै संस्कृतिहरूले धुम्रपानलाई पुरुषसँग सम्बन्धित दुर्व्यसनका रूपमा हेरेका छन्। त्यसैले सुर्तीका प्रभावका सन्दर्भमा महिला र पुरुषबीचका विशिष्ट भिन्नताबारे गरिएको अधिकांश अनुसन्धान हालका वर्षहरूमा मात्र गहन रूपमा अध्ययन गरिएको छ। == सामान्य स्वास्थ्य प्रभावहरू == {{Main|सुर्तीका स्वास्थ्य प्रभावहरू}} रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्रका अनुसार, चुरोट सेवन संयुक्त राज्य अमेरिकामा रोकथाम गर्न सकिने मृत्युको प्रमुख कारण हो र यसले समाजमा स्वास्थ्यसम्बन्धी उल्लेखनीय आर्थिक लागत उत्पन्न गर्छ।<ref>"Annual Smoking-Attributable Mortality, Years of Potential Life Lost, and Economic Costs – United States, 1995—1999", MMWR: Morbidity and Mortality Weekly Report 51, no. 14 (April 12, 2002): 300-3</ref> सन् १९९५ देखि १९९९ सम्मको अवधिमा धुम्रपानका कारण प्रत्येक वर्ष करिब ४४०,००० समयअघि हुने मृत्यु भएका थिए र करिब १५७ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको "स्वास्थ्यसम्बन्धी आर्थिक क्षति" भएको थियो। धुम्रपानले विभिन्न प्रतिकूल स्वास्थ्य प्रभावहरूको जोखिम बढाउने र तिनसँग सम्बन्धित हुने कुरा प्रमाणित भएको छ। उदाहरणका लागि, "चुरोट सेवनले सबै प्रकारका क्यान्सरमध्ये करिब एकतिहाइ, साथै फोक्सोको क्यान्सरका ९० प्रतिशत घटनामा योगदान पुर्‍याउँछ। [धुम्रपानले] दीर्घकालीन ब्रोन्काइटिस र एम्फिसेमा जस्ता फोक्सोका रोगहरू पनि निम्त्याउँछ, [र] स्ट्रोक, हृदयाघात, रक्तनलीसम्बन्धी रोग तथा एन्युरिज्म लगायतका मुटुसम्बन्धी रोगहरूको जोखिम बढाउन सक्छ।"<ref>Institute on Drug Abuse, "Cigarettes and Other Tobacco Products", June 2009, [https://web.archive.org/web/20090626040733/http://www.nida.nih.gov/pdf/infofacts/Tobacco09.pdf]</ref> सन् २००४ मा प्रकाशित "The Health Consequences of Smoking" शीर्षकको सर्जन जनरलको प्रतिवेदनअनुसार, धुम्रपानका अन्य प्रभावहरूमा मोतिबिन्दुको जोखिम बढ्नु, प्रतिअक्सिकारक पदार्थहरू, विशेषगरी भिटामिन सी, को स्तर घट्नु, सूजन बढ्नु तथा पेरियोडोन्टाइटिस हुनु समावेश छन्।<ref>U.S. Department of Health and Human Services. The Health Consequences of Smoking: A Report of the Surgeon General. Atlanta: U.S. Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Office on Smoking and Health, 2004</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[अण्डाशयको क्यान्सर]]<ref>{{cite web|url= http://quitsmoking.about.com/od/cancer/a/ovariancancer.htm|title= Smoking and the Risk of Ovarian Cancer: New Evidence Suggests a Link Between Smoking and Ovarian Cancer|author= Terry Martin|date= 2006-04-04|work= Smoking Cessation|publisher= [[About.com]]|access-date= 2012-05-16|archive-date= 2012-01-05|archive-url= https://web.archive.org/web/20120105064209/http://quitsmoking.about.com/od/cancer/a/ovariancancer.htm|url-status= dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105064209/http://quitsmoking.about.com/od/cancer/a/ovariancancer.htm |date=2012-01-05 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:धुम्रपान]] [[श्रेणी:समाजमा महिलाहरू]] 1zw9ra6pidqu1q4e02ah56cgyb0dt1y 0 150742 1394763 1365239 2026-11-07T10:53:41Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1394763 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको एक सुल्झन नसकेको अपराध}} {{Infobox event | name = नमिता सुनिता हत्याकाण्ड | image = | image_size = | image_caption = | date = वि.सं. २०३८ जेठ | time = | location = [[पोखरा]], [[नेपाल]] | coordinates = | also_known_as = | cause = | organisers = | first_reporter = | filmed_by = | participants = | outcome = | deaths = ३ स्कुले बालिकाहरू र १ प्रत्यक्षदर्शी | injuries = | missing = | property_damage = | burial = | inquiries = | inquest = | coroner = | arrests = | suspects = तत्कालीन राजपरिवारका सदस्यहरू तथा उच्चपदस्थ व्यक्तिहरू | accused = | convicted = छैन | charges = | verdict = | convictions = | publication_bans = | litigation = | awards = | footage = | custom_label = | custom_data = | custom_label1 = | custom_data1 = | custom_label2 = | custom_data2 = | website = | notes = }} '''नमिता सुनिता हत्याकाण्ड''' एक विवादास्पद र सुल्झन नसकेको जबर्जस्ती करणी तथा हत्याको एक घटना हो, जुन वि.सं. २०३८ जेठमा घटेको थियो। नेपालको [[पोखरा]]मा तीन जना बालिकाहरू—नमिता भण्डारी, सुनिता भण्डारी र नीरा पराजुलीको [[बलात्कार]] पछि [[हत्या]] गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://shilapatra.com/detail/138195|title=नमीता–सुनीता हत्याकाण्ड : ४३ वर्षअघिको त्यो कालो दिन (भिडियाेसहित)|publisher=शिलापत्र|date=२०८१ जेठ २४|accessdate=२०८३ असार २४|language=नेपाली|author=ध्रुव सिम्खडा}}</ref> यस घटनाका एकमात्र प्रत्यक्षदर्शी चुडामणि अधिकारीले पछि सरकारी प्रतिवेदन अनुसार आत्महत्या गरेका थिए र यो काण्ड कहिल्यै सुल्झन सकेन।<ref>{{Cite web |title=सत्ताको शक्तिमा दबाइएको ‘नमिता–सुनिता’ हत्याकाण्ड |url=https://ekantipur.com/koseli/2025/11/22/en/namita-sunita-murder-case-suppressed-by-the-power-of-the-government-52-22.html |access-date=२०८३ असार २४ |website=कान्तिपुर|language=नेपाली}}</ref> तत्कालीन [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत काल]]मा घटेको यस घटनामा राजपरिवारका सदस्यहरूको संलग्नता रहेको आशंका गरिएको हुनाले सरकारले शक्तिको आडमा यसलाई दबाएको आरोप लाग्ने गरेको छ। == पृष्ठभूमि == वि.सं. २०३८ जेठ १८, नमिता र सुनिता भण्डारी नामका दिदीबहिनी आफ्नो विद्यालयको बिदा मनाउन बस चढेर [[पोखरा]] आएका थिए। विन्ध्यवासिनीकी आफ्नी आफन्त नीरा पराजुली सहित नमिता र सुनिता [[सेती नदी]]को किनार घुम्न गएका थिए। नमिता र सुनिताको शव सेती नदीको किनारमा भेटिएको थियो भने नीराको अवस्था भने हालसम्म पनि अज्ञात रहेको छ। == घटना पश्चात् == वि.सं २०५८ जेठ १९ मा, [[दरबार हत्याकाण्ड]] भएर तात्कालीन राजा वीरेन्द्रको वंश नाश भएको थियो र [[ज्ञानेन्द्र शाह|ज्ञानेन्द्र]] नयाँ राजाको रूपमा शपथ ग्रहण गरेका थिए। उनको स्वर्गारोहण भएको १० दिन पछि मात्र प्रहरीलाई मुद्दा बन्द गर्न भनिएपछि मुद्दा शङ्कास्पद बनेको थियो। वि.सं २०५९ मा मुद्दा अनिश्चितकालका लागि बन्द गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=३८ वर्षसम्म हत्यारा पत्ता नलागेको नमिता-सुनिता हत्याकाण्ड (भाग १) |url=https://www.reportersnepal.com/2019/08/337883/ |access-date=२०८३ असार २४ |website=रिपोटर्स नेपाल|language=नेपाली}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[निर्मला पन्त बलात्कार र हत्या]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालमा बलात्कार]] [[श्रेणी:नेपालमा महिला विरुद्धको हिंसा]] 4hk67jgcul3byayc8yd2jo4py75c5qt 0 150792 1394767 1368801 2026-11-07T10:53:43Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1394767 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|योनीभित्र पसाएर महिनावारीको बहाव सोस्न प्रयोग गरिने महिनावारी स्वच्छता उत्पादन}} [[File:Gestion menstrual tampon toallitas menstruación periodicas 06.jpg|thumb|सुक्खा र प्रयोग नगरिएको अवस्थामा एउटा ट्याम्पोन|262x262px]] '''ट्याम्पोन''' भन्नाले [[महिनावारी]]का समयमा [[योनी]]भित्र पसाएर रगत र [[योनीबाट हुने श्राव]]लाई सोस्नका लागि डिजाइन गरिएको एक प्रकारको [[महिला स्वच्छता|महिनावारी स्वच्छता उत्पादन]] हो। [[स्यानिटरी प्याड]] जस्तो बाहिर लगाइने साधनको विपरीत, यसलाई शरीरको भित्री भाग अर्थात् [[योनीमार्ग]] भित्र राखिन्छ।<ref name="UT Health Austin">{{Cite web|title=Period Products: The Good, the Bad, and the Ugly|url=https://uthealthaustin.org/blog/period-products|access-date=2020-08-04|website=UT Health Austin|language=en-us}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सही तरिकाले भित्र पसाएपछि, योनीका भित्री मांशपेसीले ट्याम्पोनलाई यथास्थानमा पक्रिराख्छन् र महिनावारीको रगत सोस्दै जाँदा यो फैलिँदै (फुल्दै) जान्छ। ट्याम्पोनले महिनावारीको रगतका साथै योनीको प्राकृतिक चिल्लोपना र त्यहाँ रहने ब्याक्टेरियालाई समेत सोस्ने हुनाले, यसले योनीको सामान्य पिएच मानमा परिवर्तन ल्याउन सक्छ। यसले गर्दा ''[[स्टाफाइलोकोकस ओरियस]]'' नामक ब्याक्टेरियाको सङ्क्रमण भई [[टक्सिक सक सिन्ड्रोम]]को जोखिम बढाउन सक्छ।<ref name="UT Health Austin" /><ref name="Vostral 447–459">{{Cite journal|last=Vostral|first=Sharra L.|date=December 2011|title=Rely and Toxic Shock Syndrome: A Technological Health Crisis|url=https://archive.org/details/sim_the-yale-journal-of-biology-and-medicine_2011-12_84_4/page/447|journal=The Yale Journal of Biology and Medicine|volume=84|issue=4|pages=447–459|issn=0044-0086|pmc=3238331|pmid=22180682}}</ref> टक्सिक सक सिन्ड्रोम एक दूर्लभ तर ज्यान नै लिन सक्ने खतरनाक सङ्क्रमण हो, जसमा तुरुन्तै चिकित्सकीय उपचारको आवश्यकता पर्दछ।<ref>{{Cite web|title=Toxic Shock Syndrome (TSS)|url=https://www.saintlukeskc.org/health-library/toxic-shock-syndrome-tss|access-date=2020-08-05|website=Saint Luke's Health System|language=en}}</ref> बजारमा बिक्री हुने अधिकांश ट्याम्पोनहरू [[रेयन]] र [[कपास]]को मिश्रणका साथै कृत्रिम फाइबरहरूबाट बनेका हुन्छन्।<ref>{{Cite web|author=Nadia Kounang|title=What's in your pad or tampon?|url=https://www.cnn.com/2015/11/13/health/whats-in-your-pad-or-tampon/index.html|access-date=2020-07-28|website=CNN|date=13 November 2015}}</ref> केही ट्याम्पोनहरू प्राङ्गारिक कपासबाट मात्र पनि बनाइन्छन्। ट्याम्पोनहरू विभिन्न सोस्ने क्षमताका आधारमा उपलब्ध हुन्छन्। धेरै देशहरूले ट्याम्पोनलाई चिकित्सा उपकरणका रूपमा कडा नियमन गर्छन्। [[File:Tampon inserted.svg|thumb|पाठेघर (हरियो) बाट बहने रगत सङ्कलन गर्न योनी (नीलो) भित्र पसाइएको ट्याम्पोन (गाढा गुलाबी)|alt=|259x259px]] {{TOC limit|3}} == वातावरण र फोहोर == [[File:Used and unused tampon.jpg|thumb|प्रयोग नगरिएको (बायाँ) र प्रयोग गरिएको (दायाँ) ट्याम्पोन]] धेरै देशहरूमा अझै पनि प्रयोग गरिएका ट्याम्पोनहरूको उपयुक्त विसर्जनको अभाव रहेको छ। केही देशहरूमा महिनावारी व्यवस्थापन अभ्यासहरूको कमीका कारण, धेरै स्यानिटरी प्याड वा अन्य महिनावारी उत्पादनहरूलाई घरको ठोस फोहोर वा फोहोरदानीमा फ्याँकिन्छ, जुन अन्ततः ठोस फोहोरकै एक हिस्सा बन्न पुग्दछ।<ref name="Kaur">{{Cite journal|last1=Kaur|first1=Rajanbir|last2=Kaur|first2=Kanwaljit|last3=Kaur|first3=Rajinder|date=2018-02-20|title=Menstrual Hygiene, Management, and Waste Disposal: Practices and Challenges Faced by Girls/Women of Developing Countries|journal=Journal of Environmental and Public Health|volume=2018|pages=1–9|doi=10.1155/2018/1730964|issn=1687-9805|pmc=5838436|pmid=29675047|doi-access=free}}</ref> महिनावारीजन्य फोहोर व्यवस्थापनको सञ्चालन वा कार्यान्वयनमा आउने मुख्य समस्या भनेको कुनै पनि देशले महिनावारीको फोहोरलाई कुन वर्गमा राख्छ भन्ने कुरा हो। यस प्रकारको फोहोरलाई सामान्य घरेलु फोहोर, खतरनाक घरेलु फोहोर (जसलाई नियमित घरेलु फोहोरबाट अलग राख्नुपर्ने हुन्छ), यसमा हुने रगतको मात्राका आधारमा जैविक-चिकित्सकीय फोहोर, वा बजारमा पाइने धेरै डिस्पोजेबल प्याडहरूमा प्लास्टिकको मात्रा हुने भएकाले (केही ट्याम्पोन वा प्याडको बाहिरी खोलमा मात्र प्लास्टिक हुन्छ) यसलाई प्लास्टिक फोहोरका रूपमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ।<ref>{{Cite journal|last1=Elledge|first1=Myles F.|last2=Muralidharan|first2=Arundati|last3=Parker|first3=Alison|last4=Ravndal|first4=Kristin T.|last5=Siddiqui|first5=Mariam|last6=Toolaram|first6=Anju P.|last7=Woodward|first7=Katherine P.|date=November 2018|title=Menstrual Hygiene Management and Waste Disposal in Low and Middle Income Countries—A Review of the Literature|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=15|issue=11|page=2562|doi=10.3390/ijerph15112562|issn=1661-7827|pmc=6266558|pmid=30445767|doi-access=free}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons|Tampon|ट्याम्पोन}} * [https://intimatehygine.com/how-to-use-tampons-and-its-advantages/ ट्याम्पोनका बारेमा रहेका भ्रमहरू] (वेब लेख) [[श्रेणी:महिला स्वच्छता]] [[श्रेणी:महिनावारी चक्र]] mb2q7ojgs7x8npgl4ttrx3bysvl2b9s 0 150795 1394768 1371878 2026-11-07T10:53:43Z Saroj 31493 [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]बाट हटाउँदै [[c:Help:Cat-a-lot|क्याट-अ-लट]] प्रयोग गरेर 1394768 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|योनीद्वारा उत्पादन हुने तरल पदार्थको मिश्रण}} {{multiple image | perrow = 1 <!-- Layout parameters -->| align = <!-- right (default), left, center, none --> | direction = <!-- horizontal (default), vertical --> | background color = <!-- box background --> | total_width = 225<!-- total width of all the displayed images in pixels (an integer, omit "px" suffix) --> | caption_align = <!-- left (default), center, right --> <!-- Header -->| header_background = | header_align = <!-- center (default), left, right --> | header = <!--image 1--> | image1 = Vaginal discharge.jpg<!-- filename only, i.e. without "File:" or "Image:" prefix --> | alt1 = | link1 = File:Vaginal discharge.jpg | thumbtime1 = | caption1 = <!--image 2-->| image2 = Normal cervix and vaginal discharge.jpg<!-- filename only, i.e. without "File:" or "Image:" prefix --> | alt2 = | link2 = File:Normal cervix and vaginal discharge.jpg | thumbtime2 = | caption2 = [[पाठेघरको मुख]] र [[योनीमार्ग]]को भित्री भित्ताको तस्विर, जहाँ [[मेडिकल स्पेकुलम]]को प्रयोग गरी योनी मार्गभित्र क्यामेरा पसाइएको छ। पाठेघरको मुख र योनी मार्गको भित्तामा तरल पदार्थ, कोषिका र ब्याक्टेरियाको मिश्रणको तह लागेको छ, जुन [[योनीमार्ग|योनीद्वार]]बाट बाहिर निस्कँदा योनीबाट हुने श्राव बन्दछ। <!-- and so on --> <!-- Footer -->| footer_background = | footer_align = <!-- left (default), center, right --> | footer = }} '''योनी श्राव''' वा '''योनीबाट हुने श्राव''' तरल पदार्थ, कोषिका र ब्याक्टेरियाको मिश्रण हो जसले [[योनी]]लाई चिल्लो बनाउन र यसको सुरक्षा गर्न मद्दत गर्दछ।<ref name=":5">{{Cite book|title=Obstetrics and Gynecology|last=Beckmann|first=R.B.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2014|isbn=978-1-4511-4431-4|edition=7th|location=Baltimore, MD|pages=260}}</ref><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide">{{Cite web |date=2020-01-10 |title=Vaginal discharge color guide: Causes and when to see a doctor |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/322232 |access-date=2022-04-25 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}</ref> यो मिश्रण योनी र [[पाठेघरको मुख]]का कोषिकाहरूद्वारा निरन्तर उत्पादन भइरहन्छ र योनीद्वारमार्फत शरीरबाट बाहिर निस्कन्छ। यो श्रावको बनावट, गुणस्तर र मात्रा व्यक्ति अनुसार फरक-फरक हुन सक्छ, र यो [[महिनावारी चक्र]] तथा यौन एवम् प्रजनन विकासका विभिन्न चरणहरूमा बदलिन सक्छ।<ref name=":6">{{Cite book|title=Hacker & Moore's Essentials of Obstetrics and Gynecology|url=https://archive.org/details/hackermooresesse0000unse_u9f9|last=Hacker|first=Neville F.|publisher=Elsevier|year=2016|isbn=978-1-4557-7558-3|edition=6th|location=Philadelphia, PA|pages=[https://archive.org/details/hackermooresesse0000unse_u9f9/page/276 276]}}</ref> सामान्य योनी श्राव पातलो, पानी जस्तो वा बाक्लो र टाँसिने खालको हुन सक्छ, र यसको रङ्ग सफा (रङ्गहीन) वा सेतो हुन सक्छ।<ref name=":5" /><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide"/> सामान्य योनी श्राव मात्रामा बढी हुन सक्ने भए तापनि सामान्यतया यसमा कडा दुर्गन्ध हुँदैन, र यसका कारण चिलाउने वा दुख्ने समस्या पनि हुँदैन।<ref name=":6" /> अधिकांश योनी श्रावलाई शारीरिक रूपमा स्वभाविक (शरीरको सामान्य कार्यप्रणाली) मानिने भए तापनि, श्रावमा आउने केही परिवर्तनहरूले [[सङ्क्रमण]] वा अन्य अस्वभाविक प्रक्रियाहरूलाई दर्साउन सक्छन्।<ref name=":7">{{Cite book|title=Comprehensive Gynecology|last=Lentz|first=Gretchen M.|publisher=Elsevier|year=2012|isbn=978-0-323-06986-1|edition=6th|location=Philadelphia, PA|pages=532–533}}</ref><ref>{{Cite book|title=DeGowin's Diagnostic Examination|url=https://archive.org/details/degowinsdiagnost0000unse_s5s6|last=LeBlond|first=Richard F.|publisher=McGraw-Hill Education|year=2015|isbn=978-0-07-181447-8|edition=10th|chapter=Chapter 11}}</ref> योनी श्रावमा परिवर्तन ल्याउन सक्ने सङ्क्रमणहरूमा [[योनीको इस्ट सङ्क्रमण]], [[ब्याक्टेरियल भ्याजिनासिस]], र [[यौनजन्य सङ्क्रमण]]हरू पर्दछन्।<ref name=":15">{{Cite journal|last=Rice|first=Alexandra|year=2016|title=Vaginal Discharge|journal=Obstetrics, Gynaecology & Reproductive Medicine|volume= 26| issue = 11|pages=317–323|doi=10.1016/j.ogrm.2016.08.002}}</ref><ref name="medicalnewstoday-dischargecolorguide" /> असामान्य योनी श्रावका लक्षणहरू यसको कारण अनुसार फरक हुन्छन्, तर यसका आम विशेषताहरूमा रङ्गमा परिवर्तन, दुर्गन्ध आउनु, र यसका साथै चिलाउने, पोल्ने, पेल्भिक दुख्ने (तल्लो पेट दुख्ने) वा [[यौनसम्पर्क]]का बेला दुख्ने जस्ता लक्षणहरू देखा पर्ने हुन सक्छ।<ref name=":9">{{Cite journal|last1=Wathne|first1=Bjarne|last2=Holst|first2=Elisabeth|last3=Hovelius|first3=Birgitta|last4=Mårdh|first4=Per-Anders|date=1994-01-01|title=Vaginal discharge - comparison of clinical, laboratory and microbiological findings|journal=Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica|volume=73|issue=10|pages=802–808|doi=10.3109/00016349409072509|pmid=7817733|s2cid=26037589|issn=0001-6349}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{commonscat-inline|Vaginal discharge|योनीबाट हुने श्राव}} {{Medical resources | DiseasesDB = 28137 | ICD10 = | ICD9 = | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 003158 | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D019522 }} {{Women's health}} [[श्रेणी:महिलाको स्वास्थ्य]] aidqy0tgbr9xozzighric3h3ix5dmzc 1 151410 1394756 1372043 2026-11-07T09:03:02Z ~2026-59324-37 81822 /* कार्यानुभवः */ नयाँ खण्ड 1394756 wikitext text/x-wiki == मित्रमणी पोखरेल == '''अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेल''' अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेल नेपालका एक प्रशासन तथा व्यवस्थापनविद् हुन् । दुई वटा विषयमा स्नातकोत्तर, कानूनमा स्नातक गरी नेपाली प्रशासन तथा व्यवस्थापन क्षेत्रको विकास तथा समृद्धिमा उनको विशेष योगदान रहेको छ । उनको जन्म दोलखा, मालु ५ मा भएको हो । हाल उनी अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडमा उपनिर्देशक/सामान्य प्रशासन प्रमुख तथा कम्पनी सचिवको पदमा कार्यरत छन् । अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडले निर्माण सम्पन्न गरेको नेपालकै सबैभन्दा ठुलो ४५६ मेगावाट क्षमताको राष्ट्रिय गौरवको माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनाको मिति २०७१ फागुनदेखि २०७९ भाद्रसम्म प्रशासन प्रमुखको पदमा रही कार्य गरेको अवस्थामा उक्त आयोजना सम्पन्न भएको थियो । ४५६ मेगावाट क्षमता सहितको राष्ट्रिय गौरवको माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनाको निर्माण सम्पन्न गर्नमा उनको महत्वपूर्ण योगदान रहेको छ । अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेलको संक्षीप्त जीवनीः जन्म मितिः २०३० पौष १० गते जन्मस्थानः दोलखा, मालु-५ पिताः जिम्मल प्रेममणी पोखरेल माताः पद्मशोभा पोखरेल शिक्षाः एम.पी.ए., एम.ए., एल.एल.बी. प्रकाशित पुस्तकहरुः पूर्ववाल्यवस्था तथा अभिभावक निर्देशिका, २०८२ प्रशासन तथा व्यवस्थापनको नवीन अवधारणा तथा सिद्धान्तहरु, २०६६ ज्योतिषशास्त्रका विविध तत्वहरु, २०६९ पूर्ववाल्यावस्थाको विकास तथा व्यवहार, २०५९ फुल्दैछन् फूलहरू¸ अभिभावक निर्देशिका, २०५५/२०५६ जर्नेलकी छोरी, २०५४ गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिक, प्रशासन तथा अन्य पत्रपत्रिका निजामती सेवा¸ व्यवस्थापन¸ भ्रष्टाचार निवारण तथा अन्य समसामयिक लेख रचनाहरु प्रकाशित । [[विशेष:Contributions/&#126;2026-46246-61|&#126;2026-46246-61]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-46246-61|वार्तालाप]]) ०८:०५, २४ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय) == कार्यानुभवः == कार्यानुभवः {| class="wikitable" | valign="top" |'''क्र.सं.''' | valign="top" |'''कार्यालयको नाम र ठेगाना''' | valign="top" |'''तह¸ पद तथा श्रेणी''' | valign="top" |'''कार्यरत समय''' | valign="top" |'''कार्यानुभव अवधि''' | valign="top" |'''प्रमुख विम्मेवारी''' |- | rowspan="3" valign="top" |१ | valign="top" |अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | valign="top" |तह ८, वरिष्ठ प्रशासन अधिकृत | valign="top" |२०७१/१०/१२ देखि २०८१/०८/१७ सम्म ९ वर्ष १० महिना | rowspan="3" valign="top" | व्यवस्थापकीय तहको जिम्मेवारी २०७१/१०/१२ देखि हालसम्म कार्यरत | rowspan="3" valign="top" | '''सामान्य प्रशासन प्रमुख तथा कम्पनी सचिव''' |- | valign="top" |अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | valign="top" |उप निर्देशक (प्रशासन) | valign="top" |२०८१/०८/१८ देखि हाल सम्म १ वर्ष ८ महिना |- | valign="top" |अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | valign="top" |कम्पनी सचिव (जिम्मेवारी थप) | valign="top" |२०८२/११/३० देखि हालसम्म |- | valign="top" |२ | valign="top" |सांस्कृतिक संस्थान (नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्व) | valign="top" |प्रशासन अधिकृत | valign="top" |२०६३/०४/२१ देखि २०७१/१०/११ सम्म | valign="top" |अधिकृत स्तरको जिम्मेवारी '''८ वर्ष ६ महिना''' | valign="top" |प्रशासन प्रमुख तथा सञ्चालक समितिको सदस्य सचिव |- | valign="top" |३ | valign="top" |स्थानीय विकास मन्त्रालय¸ दूर्गम क्षेत्र विकास समिति | valign="top" |लेखापाल | valign="top" |२०६२/०८/१० देखि २०६३/०४/२० | valign="top" |सहाय लेखा पालको अनुभव '''८ महिना''' | valign="top" | |- | valign="top" |४ | valign="top" |प्यासिफिक एकेडेमी¸ नयाँ बानेश्वर | valign="top" |प्रशासन अधिकृत | valign="top" |२०५५/१०/२२ देखि २०६२/०७/२० | valign="top" |व्यवस्थापकको जिम्मेवारी '''७ वर्ष ९ महिना''' | valign="top" |प्रशासक तथा व्यवस्थापक |} [[विशेष:Contributions/~2026-59324-37|~2026-59324-37]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:~2026-59324-37|वार्तालाप]]) १४:४८, ७ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) 785yscnamu5nj63tniw07vmix9a701z 1394758 1394756 2026-11-07T09:17:19Z ~2026-59324-37 81822 /* मित्रमणी पोखरेल */ 1394758 wikitext text/x-wiki == मित्रमणी पोखरेल == '''अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेल''' अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेल नेपालका एक प्रशासन तथा व्यवस्थापनविद् हुन् । दुई वटा विषयमा स्नातकोत्तर, कानूनमा स्नातक गरी नेपाली प्रशासन तथा व्यवस्थापन क्षेत्रको विकास तथा समृद्धिमा उनको विशेष योगदान रहेको छ । उनको जन्म दोलखा, मालु ५ मा भएको हो । हाल उनी अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडमा उपनिर्देशक/सामान्य प्रशासन प्रमुख तथा कम्पनी सचिवको पदमा कार्यरत छन् । अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडले निर्माण सम्पन्न गरेको नेपालकै सबैभन्दा ठुलो ४५६ मेगावाट क्षमताको राष्ट्रिय गौरवको माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनाको मिति २०७१ फागुनदेखि २०७९ भाद्रसम्म प्रशासन प्रमुखको पदमा रही कार्य गरेको अवस्थामा उक्त आयोजना सम्पन्न भएको थियो । ४५६ मेगावाट क्षमता सहितको राष्ट्रिय गौरवको माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनाको निर्माण सम्पन्न गर्नमा उनको महत्वपूर्ण योगदान रहेको छ । अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेलको संक्षीप्त जीवनीः जन्म मितिः २०३० पौष १० गते जन्मस्थानः दोलखा, मालु-५ पिताः जिम्मल प्रेममणी पोखरेल माताः पद्मशोभा पोखरेल शिक्षाः एम.पी.ए., एम.ए., एल.एल.बी. प्रकाशित पुस्तकहरुः पूर्ववाल्यवस्था तथा अभिभावक निर्देशिका, २०८२ प्रशासन तथा व्यवस्थापनको नवीन अवधारणा तथा सिद्धान्तहरु, २०६६ ज्योतिषशास्त्रका विविध तत्वहरु, २०६९ पूर्ववाल्यावस्थाको विकास तथा व्यवहार, २०५९ फुल्दैछन् फूलहरू¸ अभिभावक निर्देशिका, २०५५/२०५६ जर्नेलकी छोरी, २०५४ कार्यानुभवः १. अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडः व्यवस्थापकीय तहमा मिति २०७१ साल माघ १२ गते देखि हालसम्म कार्यरत । २. सांस्कृतिक संस्थान (नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्वः प्रशासन प्रमुख तथा सञ्चालक समितिको सदस्य सचिव पदमा रही मिति २०६३/०४/२१ देखि २०७१/१०/११ सम्म। ३. नेपाल सरकार, स्थानीय विकास मन्त्रालय, डोल्पा जिल्ला स्थित दुर्गम क्षेत्र विकास समितिः लेखापाल पदमा मिति २०६२/०८/१० देखि २०६३/०४/२० सम्म । ४. प्यासिफिक एकेडेमी¸ शंखमुल, नयाँ बानेश्वर, काठमाण्डौ, नेपालः प्रशासन अधिकृत मिति २०५५/१०/२२ देखि २०६२/०७/२० सम्म । == कार्यानुभवः == कार्यानुभवः {| class="wikitable" | valign="top" |'''क्र.सं.''' | valign="top" |'''कार्यालयको नाम र ठेगाना''' | valign="top" |'''तह¸ पद तथा श्रेणी''' | valign="top" |'''कार्यरत समय''' | valign="top" |'''कार्यानुभव अवधि''' | valign="top" |'''प्रमुख विम्मेवारी''' |- | rowspan="3" valign="top" |१ | valign="top" |अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | valign="top" |तह ८, वरिष्ठ प्रशासन अधिकृत | valign="top" |२०७१/१०/१२ देखि २०८१/०८/१७ सम्म ९ वर्ष १० महिना | rowspan="3" valign="top" | व्यवस्थापकीय तहको जिम्मेवारी २०७१/१०/१२ देखि हालसम्म कार्यरत | rowspan="3" valign="top" | '''सामान्य प्रशासन प्रमुख तथा कम्पनी सचिव''' |- | valign="top" |अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | valign="top" |उप निर्देशक (प्रशासन) | valign="top" |२०८१/०८/१८ देखि हाल सम्म १ वर्ष ८ महिना |- | valign="top" |अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | valign="top" |कम्पनी सचिव (जिम्मेवारी थप) | valign="top" |२०८२/११/३० देखि हालसम्म |- | valign="top" |२ | valign="top" |सांस्कृतिक संस्थान (नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्व) | valign="top" |प्रशासन अधिकृत | valign="top" |२०६३/०४/२१ देखि २०७१/१०/११ सम्म | valign="top" |अधिकृत स्तरको जिम्मेवारी '''८ वर्ष ६ महिना''' | valign="top" |प्रशासन प्रमुख तथा सञ्चालक समितिको सदस्य सचिव |- | valign="top" |३ | valign="top" |स्थानीय विकास मन्त्रालय¸ दूर्गम क्षेत्र विकास समिति | valign="top" |लेखापाल | valign="top" |२०६२/०८/१० देखि २०६३/०४/२० | valign="top" |सहाय लेखा पालको अनुभव '''८ महिना''' | valign="top" | |- | valign="top" |४ | valign="top" |प्यासिफिक एकेडेमी¸ नयाँ बानेश्वर | valign="top" |प्रशासन अधिकृत | valign="top" |२०५५/१०/२२ देखि २०६२/०७/२० | valign="top" |व्यवस्थापकको जिम्मेवारी '''७ वर्ष ९ महिना''' | valign="top" |प्रशासक तथा व्यवस्थापक |} [[विशेष:Contributions/~2026-59324-37|~2026-59324-37]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:~2026-59324-37|वार्तालाप]]) १४:४८, ७ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) bz0dbe69t77o8v9j9pp0yf9jgsyswph 1394759 1394758 2026-11-07T09:18:19Z ~2026-59324-37 81822 1394759 wikitext text/x-wiki == मित्रमणी पोखरेल == '''अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेल''' अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेल नेपालका एक प्रशासन तथा व्यवस्थापनविद् हुन् । दुई वटा विषयमा स्नातकोत्तर, कानूनमा स्नातक गरी नेपाली प्रशासन तथा व्यवस्थापन क्षेत्रको विकास तथा समृद्धिमा उनको विशेष योगदान रहेको छ । उनको जन्म दोलखा, मालु ५ मा भएको हो । हाल उनी अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडमा उपनिर्देशक/सामान्य प्रशासन प्रमुख तथा कम्पनी सचिवको पदमा कार्यरत छन् । अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडले निर्माण सम्पन्न गरेको नेपालकै सबैभन्दा ठुलो ४५६ मेगावाट क्षमताको राष्ट्रिय गौरवको माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनाको मिति २०७१ फागुनदेखि २०७९ भाद्रसम्म प्रशासन प्रमुखको पदमा रही कार्य गरेको अवस्थामा उक्त आयोजना सम्पन्न भएको थियो । ४५६ मेगावाट क्षमता सहितको राष्ट्रिय गौरवको माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनाको निर्माण सम्पन्न गर्नमा उनको महत्वपूर्ण योगदान रहेको छ । अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेलको संक्षीप्त जीवनीः जन्म मितिः २०३० पौष १० गते जन्मस्थानः दोलखा, मालु-५ पिताः जिम्मल प्रेममणी पोखरेल माताः पद्मशोभा पोखरेल शिक्षाः एम.पी.ए., एम.ए., एल.एल.बी. प्रकाशित पुस्तकहरुः पूर्ववाल्यवस्था तथा अभिभावक निर्देशिका, २०८२ प्रशासन तथा व्यवस्थापनको नवीन अवधारणा तथा सिद्धान्तहरु, २०६६ ज्योतिषशास्त्रका विविध तत्वहरु, २०६९ पूर्ववाल्यावस्थाको विकास तथा व्यवहार, २०५९ फुल्दैछन् फूलहरू¸ अभिभावक निर्देशिका, २०५५/२०५६ जर्नेलकी छोरी, २०५४ कार्यानुभवः १. अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडः व्यवस्थापकीय तहमा मिति २०७१ साल माघ १२ गते देखि हालसम्म कार्यरत । २. सांस्कृतिक संस्थान (नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्वः प्रशासन प्रमुख तथा सञ्चालक समितिको सदस्य सचिव पदमा रही मिति २०६३/०४/२१ देखि २०७१/१०/११ सम्म। ३. नेपाल सरकार, स्थानीय विकास मन्त्रालय, डोल्पा जिल्ला स्थित दुर्गम क्षेत्र विकास समितिः लेखापाल पदमा मिति २०६२/०८/१० देखि २०६३/०४/२० सम्म । ४. प्यासिफिक एकेडेमी¸ शंखमुल, नयाँ बानेश्वर, काठमाण्डौ, नेपालः प्रशासन अधिकृत मिति २०५५/१०/२२ देखि २०६२/०७/२० सम्म । == कार्यानुभवः == कार्यानुभवः {| class="wikitable" | valign="top" |'''क्र.सं.''' | valign="top" |'''कार्यालयको नाम र ठेगाना''' | valign="top" |'''तह¸ पद तथा श्रेणी''' | valign="top" |'''कार्यरत समय''' | valign="top" |'''कार्यानुभव अवधि''' | valign="top" |'''प्रमुख विम्मेवारी''' |- | rowspan="3" valign="top" |१ | valign="top" |अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | valign="top" |तह ८, वरिष्ठ प्रशासन अधिकृत | valign="top" |२०७१/१०/१२ देखि २०८१/०८/१७ सम्म ९ वर्ष १० महिना | rowspan="3" valign="top" | व्यवस्थापकीय तहको जिम्मेवारी २०७१/१०/१२ देखि हालसम्म कार्यरत | rowspan="3" valign="top" | '''सामान्य प्रशासन प्रमुख तथा कम्पनी सचिव''' |- | valign="top" |अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | valign="top" |उप निर्देशक (प्रशासन) | valign="top" |२०८१/०८/१८ देखि हाल सम्म १ वर्ष ८ महिना |- | valign="top" |अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | valign="top" |कम्पनी सचिव (जिम्मेवारी थप) | valign="top" |२०८२/११/३० देखि हालसम्म |- | valign="top" |२ | valign="top" |सांस्कृतिक संस्थान (नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्व) | valign="top" |प्रशासन अधिकृत | valign="top" |२०६३/०४/२१ देखि २०७१/१०/११ सम्म | valign="top" |अधिकृत स्तरको जिम्मेवारी '''८ वर्ष ६ महिना''' | valign="top" |प्रशासन प्रमुख तथा सञ्चालक समितिको सदस्य सचिव |- | valign="top" |३ | valign="top" |स्थानीय विकास मन्त्रालय¸ दूर्गम क्षेत्र विकास समिति | valign="top" |लेखापाल | valign="top" |२०६२/०८/१० देखि २०६३/०४/२० | valign="top" |सहाय लेखा पालको अनुभव '''८ महिना''' | valign="top" | |- | valign="top" |४ | valign="top" |प्यासिफिक एकेडेमी¸ नयाँ बानेश्वर | valign="top" |प्रशासन अधिकृत | valign="top" |२०५५/१०/२२ देखि २०६२/०७/२० | valign="top" |व्यवस्थापकको जिम्मेवारी '''७ वर्ष ९ महिना''' | valign="top" |प्रशासक तथा व्यवस्थापक |} [[विशेष:Contributions/~2026-59324-37|~2026-59324-37]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:~2026-59324-37|वार्तालाप]]) १४:४८, ७ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) qb3u2flco0f2y8j0xkozb2x8h6yo4e9 1394760 1394759 2026-11-07T09:18:55Z ~2026-59324-37 81822 1394760 wikitext text/x-wiki == मित्रमणी पोखरेल == '''अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेल''' अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेल नेपालका एक प्रशासन तथा व्यवस्थापनविद् हुन् । दुई वटा विषयमा स्नातकोत्तर, कानूनमा स्नातक गरी नेपाली प्रशासन तथा व्यवस्थापन क्षेत्रको विकास तथा समृद्धिमा उनको विशेष योगदान रहेको छ । उनको जन्म दोलखा, मालु ५ मा भएको हो । हाल उनी अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडमा उपनिर्देशक/सामान्य प्रशासन प्रमुख तथा कम्पनी सचिवको पदमा कार्यरत छन् । अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडले निर्माण सम्पन्न गरेको नेपालकै सबैभन्दा ठुलो ४५६ मेगावाट क्षमताको राष्ट्रिय गौरवको माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनाको मिति २०७१ फागुनदेखि २०७९ भाद्रसम्म प्रशासन प्रमुखको पदमा रही कार्य गरेको अवस्थामा उक्त आयोजना सम्पन्न भएको थियो । ४५६ मेगावाट क्षमता सहितको राष्ट्रिय गौरवको माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनाको निर्माण सम्पन्न गर्नमा उनको महत्वपूर्ण योगदान रहेको छ । अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेलको संक्षीप्त जीवनीः जन्म मितिः २०३० पौष १० गते जन्मस्थानः दोलखा, मालु-५ पिताः जिम्मल प्रेममणी पोखरेल माताः पद्मशोभा पोखरेल शिक्षाः एम.पी.ए., एम.ए., एल.एल.बी. प्रकाशित पुस्तकहरुः पूर्ववाल्यवस्था तथा अभिभावक निर्देशिका, २०८२ प्रशासन तथा व्यवस्थापनको नवीन अवधारणा तथा सिद्धान्तहरु, २०६६ ज्योतिषशास्त्रका विविध तत्वहरु, २०६९ पूर्ववाल्यावस्थाको विकास तथा व्यवहार, २०५९ फुल्दैछन् फूलहरू¸ अभिभावक निर्देशिका, २०५५/२०५६ जर्नेलकी छोरी, २०५४ कार्यानुभवः १. अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडः व्यवस्थापकीय तहमा मिति २०७१ साल माघ १२ गते देखि हालसम्म कार्यरत । २. सांस्कृतिक संस्थान (नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्वः प्रशासन प्रमुख तथा सञ्चालक समितिको सदस्य सचिव पदमा रही मिति २०६३/०४/२१ देखि २०७१/१०/११ सम्म। ३. नेपाल सरकार, स्थानीय विकास मन्त्रालय, डोल्पा जिल्ला स्थित दुर्गम क्षेत्र विकास समितिः लेखापाल पदमा मिति २०६२/०८/१० देखि २०६३/०४/२० सम्म । ४. प्यासिफिक एकेडेमी¸ शंखमुल, नयाँ बानेश्वर, काठमाण्डौ, नेपालः प्रशासन अधिकृत मिति २०५५/१०/२२ देखि २०६२/०७/२० सम्म । == कार्यानुभवः == कार्यानुभवः {| class="wikitable" | valign="top" |'''क्र.सं.''' | valign="top" |'''कार्यालयको नाम र ठेगाना''' | valign="top" |'''तह¸ पद तथा श्रेणी''' | valign="top" |'''कार्यरत समय''' | valign="top" |'''कार्यानुभव अवधि''' | valign="top" |'''प्रमुख विम्मेवारी''' |- | rowspan="3" valign="top" |१ | valign="top" |अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | valign="top" |तह ८, वरिष्ठ प्रशासन अधिकृत | valign="top" |२०७१/१०/१२ देखि २०८१/०८/१७ सम्म ९ वर्ष १० महिना | rowspan="3" valign="top" | व्यवस्थापकीय तहको जिम्मेवारी २०७१/१०/१२ देखि हालसम्म कार्यरत | rowspan="3" valign="top" | '''सामान्य प्रशासन प्रमुख तथा कम्पनी सचिव''' |- | valign="top" |अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | valign="top" |उप निर्देशक (प्रशासन) | valign="top" |२०८१/०८/१८ देखि हाल सम्म १ वर्ष ८ महिना |- | valign="top" |अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | valign="top" |कम्पनी सचिव (जिम्मेवारी थप) | valign="top" |२०८२/११/३० देखि हालसम्म |- | valign="top" |२ | valign="top" |सांस्कृतिक संस्थान (नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्व) | valign="top" |प्रशासन अधिकृत | valign="top" |२०६३/०४/२१ देखि २०७१/१०/११ सम्म | valign="top" |अधिकृत स्तरको जिम्मेवारी '''८ वर्ष ६ महिना''' | valign="top" |प्रशासन प्रमुख तथा सञ्चालक समितिको सदस्य सचिव |- | valign="top" |३ | valign="top" |स्थानीय विकास मन्त्रालय¸ दूर्गम क्षेत्र विकास समिति | valign="top" |लेखापाल | valign="top" |२०६२/०८/१० देखि २०६३/०४/२० | valign="top" |सहाय लेखा पालको अनुभव '''८ महिना''' | valign="top" | |- | valign="top" |४ | valign="top" |प्यासिफिक एकेडेमी¸ नयाँ बानेश्वर | valign="top" |प्रशासन अधिकृत | valign="top" |२०५५/१०/२२ देखि २०६२/०७/२० | valign="top" |व्यवस्थापकको जिम्मेवारी '''७ वर्ष ९ महिना''' | valign="top" |प्रशासक तथा व्यवस्थापक |} [[विशेष:Contributions/~2026-59324-37|~2026-59324-37]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:~2026-59324-37|वार्तालाप]]) १४:४८, ७ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) oipe1c0p7cw2m6acwj4nb4adiui39q2 1394761 1394760 2026-11-07T09:21:07Z ~2026-59324-37 81822 1394761 wikitext text/x-wiki == मित्रमणी पोखरेल == '''अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेल''' अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेल नेपालका एक प्रशासन तथा व्यवस्थापनविद् हुन् । दुई वटा विषयमा स्नातकोत्तर, कानूनमा स्नातक गरी नेपाली प्रशासन तथा व्यवस्थापन क्षेत्रको विकास तथा समृद्धिमा उनको विशेष योगदान रहेको छ । उनको जन्म दोलखा, मालु ५ मा भएको हो । हाल उनी अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडमा उपनिर्देशक/सामान्य प्रशासन प्रमुख तथा कम्पनी सचिवको पदमा कार्यरत छन् । अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडले निर्माण सम्पन्न गरेको नेपालकै सबैभन्दा ठुलो ४५६ मेगावाट क्षमताको राष्ट्रिय गौरवको माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनाको मिति २०७१ फागुनदेखि २०७९ भाद्रसम्म प्रशासन प्रमुखको पदमा रही कार्य गरेको अवस्थामा उक्त आयोजना सम्पन्न भएको थियो । ४५६ मेगावाट क्षमता सहितको राष्ट्रिय गौरवको माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनाको निर्माण सम्पन्न गर्नमा उनको महत्वपूर्ण योगदान रहेको छ । अधिवक्ता मित्रमणी पोखरेलको संक्षीप्त जीवनीः जन्म मितिः २०३० पौष १० गते जन्मस्थानः दोलखा, मालु-५ पिताः जिम्मल प्रेममणी पोखरेल माताः पद्मशोभा पोखरेल शिक्षाः एम.पी.ए., एम.ए., एल.एल.बी. प्रकाशित पुस्तकहरुः पूर्ववाल्यवस्था तथा अभिभावक निर्देशिका, २०८२ प्रशासन तथा व्यवस्थापनको नवीन अवधारणा तथा सिद्धान्तहरु, २०६६ ज्योतिषशास्त्रका विविध तत्वहरु, २०६९ पूर्ववाल्यावस्थाको विकास तथा व्यवहार, २०५९ फुल्दैछन् फूलहरू¸ अभिभावक निर्देशिका, २०५५/२०५६ जर्नेलकी छोरी, २०५४ कार्यानुभवः १. अपर तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेडः व्यवस्थापकीय तहमा मिति २०७१ साल माघ १२ गते देखि हालसम्म कार्यरत । २. सांस्कृतिक संस्थान (नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्वः प्रशासन प्रमुख तथा सञ्चालक समितिको सदस्य सचिव पदमा रही मिति २०६३/०४/२१ देखि २०७१/१०/११ सम्म। ३. नेपाल सरकार, स्थानीय विकास मन्त्रालय, डोल्पा जिल्ला स्थित दुर्गम क्षेत्र विकास समितिः लेखापाल पदमा मिति २०६२/०८/१० देखि २०६३/०४/२० सम्म । ४. प्यासिफिक एकेडेमी¸ शंखमुल, नयाँ बानेश्वर, काठमाण्डौ, नेपालः प्रशासन अधिकृत मिति २०५५/१०/२२ देखि २०६२/०७/२० सम्म । 4mjwtxnr1gh8eszj165gxqemujhhzpa 4 151795 1394702 1394092 2026-11-06T16:15:16Z Nirajan pant 26739 1394702 wikitext text/x-wiki प्रतियोगितामा सहभागी हुन <nowiki># ~~~~</nowiki> प्रयोग गरेर आफ्नो हस्ताक्षर तल थप्नुहोस्। तपाईले नोभेम्बर ३०, २०२६ २३:५९ (युटिसी) सम्म कुनै पनि बेला सहभागिता जनाउन सक्नु हुनेछ। # [[User:विक्रम प्रताप|विक्रम प्रताप]] ([[User talk:विक्रम प्रताप|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:१९, ११ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Janak Bhatta|Janak Bhatta]] ([[User talk:Janak Bhatta|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:५४, २७ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]] ([[User talk:Nabin K. Sapkota|कुरा गर्नुहोस्]]) २३:०४, ५ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Nirajan pant|Nirajan pant]] ([[User talk:Nirajan pant|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:००, ६ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) daplf3km1ont6ohj6gy2azmgmgxtdjq 1394713 1394702 2026-11-07T03:10:23Z ~2026-59063-52 81813 /* */ टिप्पणी 1394713 wikitext text/x-wiki प्रतियोगितामा सहभागी हुन <nowiki># ~~~~</nowiki> प्रयोग गरेर आफ्नो हस्ताक्षर तल थप्नुहोस्। तपाईले नोभेम्बर ३०, २०२६ २३:५९ (युटिसी) सम्म कुनै पनि बेला सहभागिता जनाउन सक्नु हुनेछ। # [[User:विक्रम प्रताप|विक्रम प्रताप]] ([[User talk:विक्रम प्रताप|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:१९, ११ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Janak Bhatta|Janak Bhatta]] ([[User talk:Janak Bhatta|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:५४, २७ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]] ([[User talk:Nabin K. Sapkota|कुरा गर्नुहोस्]]) २३:०४, ५ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Nirajan pant|Nirajan pant]] ([[User talk:Nirajan pant|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:००, ६ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) :-rajendra [[विशेष:Contributions/~2026-59063-52|~2026-59063-52]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:~2026-59063-52|वार्तालाप]]) ०८:५५, ७ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) nptg0ojejq7pkpk51c85o01mx8rudxm 4 151881 1394725 1393407 2026-11-07T05:56:02Z Kandarpajit Kallol 12726 /* */ 1394725 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ नयाँ निर्माण गर्नुपर्ने वा सुधार गर्नुपर्ने नेपालका धरोहरसम्बन्धी लेखहरू |- ! अङ्ग्रेजी !! नेपाली !! मैथिली !! डोटेली !! नेपाल भाषा !! विकिडाटा |- |[[:en:List of monuments in Nepal|List of monuments in Nepal]]|| || || || ||[[:d:Q48769899|Q48769899]] |- |[[:en:List of monuments in Koshi|List of monuments in Koshi Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780013|Q85780013]] |- |[[:en:List of monuments in Madhesh Province|List of monuments in Madhesh Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780016|Q85780016]] |- |[[:en:List of monuments in Bagmati Province|List of monuments in Bagmati Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780006|Q85780006]] |- |[[:en:List of monuments in Gandaki Province|List of monuments in Gandaki Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780009|Q85780009]] |- |[[:en:List of monuments in Lumbini Province|List of monuments in Lumbini Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780018|Q85780018]] |- |[[:en:List of monuments in Karnali Province|List of monuments in Karnali Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780011|Q85780011]] |- |[[:en:List of monuments in Sudurpashchim Province|List of monuments in Sudurpashchim Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780020|Q85780020]] |- | [[:en:Kathmandu Durbar Square|Kathmandu Durbar Square]] || [[:ne:वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]] || [[:mai:वसन्तपुर दरवार क्षेत्र|वसन्तपुर दरवार क्षेत्र]] || || || [[:d:Q6122177|Q6122177]] |- | [[:en:Patan Durbar Square|Patan Durbar Square]] || [[:ne:पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार क्षेत्र]] || [[:mai:पाटन दरवार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] || [[:dty:पाटन दरवार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] || [[:new:पाटन दरवार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] || [[:d:Q7144236|Q7144236]] |- | [[:en:Bhaktapur Durbar Square|Bhaktapur Durbar Square]] || [[:ne:भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार क्षेत्र]] || [[:mai:भक्तपुर दरवार क्षेत्र|भक्तपुर दरवार क्षेत्र]] || [[:dty:भक्तपुर दरवार क्षेत्र|भक्तपुर दरवार क्षेत्र]] || [[:new:भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार क्षेत्र]] || [[:d:Q4900869|Q4900869]] |- | [[:en:Pashupatinath Temple|Pashupatinath Temple]] || [[:ne:पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर]] || [[:mai:पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर]] || [[:dty:पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर]] || || [[:d:Q380384|Q380384]] |- | [[:en:Boudha Stupa|Boudha Stupa]] || [[:ne:बौद्धनाथ|बौद्धनाथ]] || [[:mai:बौद्धनाथ|बौद्धनाथ]] || || [[:new:खास्ति चैत्य|खास्ति चैत्य]] || [[:d:Q889902|Q889902]] |- | [[:en:Swayambhunath|Swayambhunath]] || [[:ne:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:mai:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:dty:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:new:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:d:Q12946982|Q12946982]] |- | [[:en:Janaki Mandir|Janaki Mandir]] || [[:ne:जानकी मन्दिर|जानकी मन्दिर]] || [[:mai:जानकी मन्दिर|जानकी मन्दिर]] || [[:dty:जानकी मन्दिर|जानकी मन्दिर]] || || [[:d:Q3161830|Q3161830]] |- | [[:en:Gadhimai Temple|Gadhimai Temple]] || [[:ne:गढीमाई मन्दिर|गढीमाई मन्दिर]] || [[:mai:गढीमाई|गढीमाई]] || || [[:new:गढीमाई मन्दिर|गढीमाई मन्दिर]] || [[:d:Q5516371|Q5516371]] |- | [[:en:Gorkha Palace|Gorkha Palace]] || [[:ne:गोरखा दरबार|गोरखा दरबार]] || || || || [[:d:Q66133854|Q66133854]] |- | [[:en:Maya Devi Temple, Lumbini|Maya Devi Temple]] || [[:ne:मायादेवी मन्दिर|मायादेवी मन्दिर]] || [[:mai:मायादेवी मन्दिर|मायादेवी मन्दिर]] || || || [[:d:Q15238480|Q15238480]] |- | [[:en:Pachpanna Jhyale Darbar|Pachpanna Jhyale Darbar]]|| || || || || |- | [[:en:Siddha Pokhari|Siddha Pokhari]]|| || || || || |- | [[:en:Shyala Monastery|Shyala Monastery]]|| || || || || |- | [[:en:Lo Manthang|Kingdom of Lo]]|| [[:ne:लोमान्थाङ गाउँपालिका|लोमान्थाङ गाउँपालिका]] || [[:mai:लोमान्थाङ|लोमान्थाङ]] || || || |} [[श्रेणी:विकिपिडिया]] [[श्रेणी:हेरिटेजाथन]] mo97htcuumlg29c1utgjfcvakr1zcb0 1394726 1394725 2026-11-07T05:57:37Z Kandarpajit Kallol 12726 /* */ 1394726 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ नयाँ निर्माण गर्नुपर्ने वा सुधार गर्नुपर्ने नेपालका धरोहरसम्बन्धी लेखहरू |- ! अङ्ग्रेजी !! नेपाली !! मैथिली !! डोटेली !! नेपाल भाषा !! विकिडाटा |- |[[:en:List of monuments in Nepal|List of monuments in Nepal]]|| || || || ||[[:d:Q48769899|Q48769899]] |- |[[:en:List of monuments in Koshi|List of monuments in Koshi Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780013|Q85780013]] |- |[[:en:List of monuments in Madhesh Province|List of monuments in Madhesh Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780016|Q85780016]] |- |[[:en:List of monuments in Bagmati Province|List of monuments in Bagmati Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780006|Q85780006]] |- |[[:en:List of monuments in Gandaki Province|List of monuments in Gandaki Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780009|Q85780009]] |- |[[:en:List of monuments in Lumbini Province|List of monuments in Lumbini Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780018|Q85780018]] |- |[[:en:List of monuments in Karnali Province|List of monuments in Karnali Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780011|Q85780011]] |- |[[:en:List of monuments in Sudurpashchim Province|List of monuments in Sudurpashchim Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780020|Q85780020]] |- | [[:en:Kathmandu Durbar Square|Kathmandu Durbar Square]] || [[:ne:वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]] || [[:mai:वसन्तपुर दरवार क्षेत्र|वसन्तपुर दरवार क्षेत्र]] || || || [[:d:Q6122177|Q6122177]] |- | [[:en:Patan Durbar Square|Patan Durbar Square]] || [[:ne:पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार क्षेत्र]] || [[:mai:पाटन दरवार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] || [[:dty:पाटन दरवार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] || [[:new:पाटन दरवार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] || [[:d:Q7144236|Q7144236]] |- | [[:en:Bhaktapur Durbar Square|Bhaktapur Durbar Square]] || [[:ne:भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार क्षेत्र]] || [[:mai:भक्तपुर दरवार क्षेत्र|भक्तपुर दरवार क्षेत्र]] || [[:dty:भक्तपुर दरवार क्षेत्र|भक्तपुर दरवार क्षेत्र]] || [[:new:भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार क्षेत्र]] || [[:d:Q4900869|Q4900869]] |- | [[:en:Pashupatinath Temple|Pashupatinath Temple]] || [[:ne:पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर]] || [[:mai:पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर]] || [[:dty:पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर]] || || [[:d:Q380384|Q380384]] |- | [[:en:Boudha Stupa|Boudha Stupa]] || [[:ne:बौद्धनाथ|बौद्धनाथ]] || [[:mai:बौद्धनाथ|बौद्धनाथ]] || || [[:new:खास्ति चैत्य|खास्ति चैत्य]] || [[:d:Q889902|Q889902]] |- | [[:en:Swayambhunath|Swayambhunath]] || [[:ne:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:mai:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:dty:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:new:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:d:Q12946982|Q12946982]] |- | [[:en:Janaki Mandir|Janaki Mandir]] || [[:ne:जानकी मन्दिर|जानकी मन्दिर]] || [[:mai:जानकी मन्दिर|जानकी मन्दिर]] || [[:dty:जानकी मन्दिर|जानकी मन्दिर]] || || [[:d:Q3161830|Q3161830]] |- | [[:en:Gadhimai Temple|Gadhimai Temple]] || [[:ne:गढीमाई मन्दिर|गढीमाई मन्दिर]] || [[:mai:गढीमाई|गढीमाई]] || || [[:new:गढीमाई मन्दिर|गढीमाई मन्दिर]] || [[:d:Q5516371|Q5516371]] |- | [[:en:Gorkha Palace|Gorkha Palace]] || [[:ne:गोरखा दरबार|गोरखा दरबार]] || || || || [[:d:Q66133854|Q66133854]] |- | [[:en:Maya Devi Temple, Lumbini|Maya Devi Temple]] || [[:ne:मायादेवी मन्दिर|मायादेवी मन्दिर]] || [[:mai:मायादेवी मन्दिर|मायादेवी मन्दिर]] || || || [[:d:Q15238480|Q15238480]] |- | [[:en:Pachpanna Jhyale Darbar|Pachpanna Jhyale Darbar]]|| || || || || |- | [[:en:Siddha Pokhari|Siddha Pokhari]]|| || || || || |- | [[:en:Shyala Monastery|Shyala Monastery]]|| || || || || |- | [[:en:Lo Manthang|Kingdom of Lo]]|| [[:ne:लोमान्थाङ गाउँपालिका|लोमान्थाङ गाउँपालिका]] || [[:mai:लोमान्थाङ|लोमान्थाङ]] || [[:dty:लोमान्थाङ|लोमान्थाङ]] || [[:new:लोमान्थाङ|लोमान्थाङ]] || |} [[श्रेणी:विकिपिडिया]] [[श्रेणी:हेरिटेजाथन]] 5es2zqxfvr9o3ziffdvsc327ifnzyxs 1394727 1394726 2026-11-07T05:58:18Z Kandarpajit Kallol 12726 /* */ 1394727 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ नयाँ निर्माण गर्नुपर्ने वा सुधार गर्नुपर्ने नेपालका धरोहरसम्बन्धी लेखहरू |- ! अङ्ग्रेजी !! नेपाली !! मैथिली !! डोटेली !! नेपाल भाषा !! विकिडाटा |- |[[:en:List of monuments in Nepal|List of monuments in Nepal]]|| || || || ||[[:d:Q48769899|Q48769899]] |- |[[:en:List of monuments in Koshi|List of monuments in Koshi Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780013|Q85780013]] |- |[[:en:List of monuments in Madhesh Province|List of monuments in Madhesh Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780016|Q85780016]] |- |[[:en:List of monuments in Bagmati Province|List of monuments in Bagmati Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780006|Q85780006]] |- |[[:en:List of monuments in Gandaki Province|List of monuments in Gandaki Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780009|Q85780009]] |- |[[:en:List of monuments in Lumbini Province|List of monuments in Lumbini Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780018|Q85780018]] |- |[[:en:List of monuments in Karnali Province|List of monuments in Karnali Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780011|Q85780011]] |- |[[:en:List of monuments in Sudurpashchim Province|List of monuments in Sudurpashchim Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780020|Q85780020]] |- | [[:en:Kathmandu Durbar Square|Kathmandu Durbar Square]] || [[:ne:वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]] || [[:mai:वसन्तपुर दरवार क्षेत्र|वसन्तपुर दरवार क्षेत्र]] || || || [[:d:Q6122177|Q6122177]] |- | [[:en:Patan Durbar Square|Patan Durbar Square]] || [[:ne:पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार क्षेत्र]] || [[:mai:पाटन दरवार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] || [[:dty:पाटन दरवार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] || [[:new:पाटन दरवार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] || [[:d:Q7144236|Q7144236]] |- | [[:en:Bhaktapur Durbar Square|Bhaktapur Durbar Square]] || [[:ne:भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार क्षेत्र]] || [[:mai:भक्तपुर दरवार क्षेत्र|भक्तपुर दरवार क्षेत्र]] || [[:dty:भक्तपुर दरवार क्षेत्र|भक्तपुर दरवार क्षेत्र]] || [[:new:भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार क्षेत्र]] || [[:d:Q4900869|Q4900869]] |- | [[:en:Pashupatinath Temple|Pashupatinath Temple]] || [[:ne:पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर]] || [[:mai:पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर]] || [[:dty:पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर]] || || [[:d:Q380384|Q380384]] |- | [[:en:Boudha Stupa|Boudha Stupa]] || [[:ne:बौद्धनाथ|बौद्धनाथ]] || [[:mai:बौद्धनाथ|बौद्धनाथ]] || || [[:new:खास्ति चैत्य|खास्ति चैत्य]] || [[:d:Q889902|Q889902]] |- | [[:en:Swayambhunath|Swayambhunath]] || [[:ne:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:mai:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:dty:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:new:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:d:Q12946982|Q12946982]] |- | [[:en:Janaki Mandir|Janaki Mandir]] || [[:ne:जानकी मन्दिर|जानकी मन्दिर]] || [[:mai:जानकी मन्दिर|जानकी मन्दिर]] || [[:dty:जानकी मन्दिर|जानकी मन्दिर]] || || [[:d:Q3161830|Q3161830]] |- | [[:en:Gadhimai Temple|Gadhimai Temple]] || [[:ne:गढीमाई मन्दिर|गढीमाई मन्दिर]] || [[:mai:गढीमाई|गढीमाई]] || || [[:new:गढीमाई मन्दिर|गढीमाई मन्दिर]] || [[:d:Q5516371|Q5516371]] |- | [[:en:Gorkha Palace|Gorkha Palace]] || [[:ne:गोरखा दरबार|गोरखा दरबार]] || || || || [[:d:Q66133854|Q66133854]] |- | [[:en:Maya Devi Temple, Lumbini|Maya Devi Temple]] || [[:ne:मायादेवी मन्दिर|मायादेवी मन्दिर]] || [[:mai:मायादेवी मन्दिर|मायादेवी मन्दिर]] || || || [[:d:Q15238480|Q15238480]] |- | [[:en:Pachpanna Jhyale Darbar|Pachpanna Jhyale Darbar]]|| || || || || |- | [[:en:Siddha Pokhari|Siddha Pokhari]]|| || || || || |- | [[:en:Shyala Monastery|Shyala Monastery]]|| || || || || |- | [[:en:Lo Manthang|Kingdom of Lo]]|| [[:ne:लोमान्थाङ गाउँपालिका|लोमान्थाङ गाउँपालिका]] || [[:mai:लोमान्थाङ|लोमान्थाङ]] || [[:dty:लोमान्थाङ|लोमान्थाङ]] || [[:new:लोमान्थाङ|लोमान्थाङ]] || [[:d:Q2603964|Q2603964]] |} [[श्रेणी:विकिपिडिया]] [[श्रेणी:हेरिटेजाथन]] kgm04a1drxf0k4g27mkljgk6bwic2gp 1394731 1394727 2026-11-07T06:13:30Z Kandarpajit Kallol 12726 /* */ 1394731 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ नयाँ निर्माण गर्नुपर्ने वा सुधार गर्नुपर्ने नेपालका धरोहरसम्बन्धी लेखहरू |- ! अङ्ग्रेजी !! नेपाली !! मैथिली !! डोटेली !! नेपाल भाषा !! विकिडाटा |- |[[:en:List of monuments in Nepal|List of monuments in Nepal]]|| [[:ne:नेपालका स्मारकहरूको सूची|नेपालका स्मारकहरूको सूची]] || || || ||[[:d:Q48769899|Q48769899]] |- |[[:en:List of monuments in Koshi|List of monuments in Koshi Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780013|Q85780013]] |- |[[:en:List of monuments in Madhesh Province|List of monuments in Madhesh Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780016|Q85780016]] |- |[[:en:List of monuments in Bagmati Province|List of monuments in Bagmati Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780006|Q85780006]] |- |[[:en:List of monuments in Gandaki Province|List of monuments in Gandaki Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780009|Q85780009]] |- |[[:en:List of monuments in Lumbini Province|List of monuments in Lumbini Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780018|Q85780018]] |- |[[:en:List of monuments in Karnali Province|List of monuments in Karnali Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780011|Q85780011]] |- |[[:en:List of monuments in Sudurpashchim Province|List of monuments in Sudurpashchim Province]]|| || || || ||[[:d:Q85780020|Q85780020]] |- | [[:en:Kathmandu Durbar Square|Kathmandu Durbar Square]] || [[:ne:वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]] || [[:mai:वसन्तपुर दरवार क्षेत्र|वसन्तपुर दरवार क्षेत्र]] || || || [[:d:Q6122177|Q6122177]] |- | [[:en:Patan Durbar Square|Patan Durbar Square]] || [[:ne:पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरबार क्षेत्र]] || [[:mai:पाटन दरवार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] || [[:dty:पाटन दरवार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] || [[:new:पाटन दरवार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]] || [[:d:Q7144236|Q7144236]] |- | [[:en:Bhaktapur Durbar Square|Bhaktapur Durbar Square]] || [[:ne:भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार क्षेत्र]] || [[:mai:भक्तपुर दरवार क्षेत्र|भक्तपुर दरवार क्षेत्र]] || [[:dty:भक्तपुर दरवार क्षेत्र|भक्तपुर दरवार क्षेत्र]] || [[:new:भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरबार क्षेत्र]] || [[:d:Q4900869|Q4900869]] |- | [[:en:Pashupatinath Temple|Pashupatinath Temple]] || [[:ne:पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर]] || [[:mai:पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर]] || [[:dty:पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर]] || || [[:d:Q380384|Q380384]] |- | [[:en:Boudha Stupa|Boudha Stupa]] || [[:ne:बौद्धनाथ|बौद्धनाथ]] || [[:mai:बौद्धनाथ|बौद्धनाथ]] || || [[:new:खास्ति चैत्य|खास्ति चैत्य]] || [[:d:Q889902|Q889902]] |- | [[:en:Swayambhunath|Swayambhunath]] || [[:ne:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:mai:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:dty:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:new:स्वयम्भूनाथ|स्वयम्भूनाथ]] || [[:d:Q12946982|Q12946982]] |- | [[:en:Janaki Mandir|Janaki Mandir]] || [[:ne:जानकी मन्दिर|जानकी मन्दिर]] || [[:mai:जानकी मन्दिर|जानकी मन्दिर]] || [[:dty:जानकी मन्दिर|जानकी मन्दिर]] || || [[:d:Q3161830|Q3161830]] |- | [[:en:Gadhimai Temple|Gadhimai Temple]] || [[:ne:गढीमाई मन्दिर|गढीमाई मन्दिर]] || [[:mai:गढीमाई|गढीमाई]] || || [[:new:गढीमाई मन्दिर|गढीमाई मन्दिर]] || [[:d:Q5516371|Q5516371]] |- | [[:en:Gorkha Palace|Gorkha Palace]] || [[:ne:गोरखा दरबार|गोरखा दरबार]] || || || || [[:d:Q66133854|Q66133854]] |- | [[:en:Maya Devi Temple, Lumbini|Maya Devi Temple]] || [[:ne:मायादेवी मन्दिर|मायादेवी मन्दिर]] || [[:mai:मायादेवी मन्दिर|मायादेवी मन्दिर]] || || || [[:d:Q15238480|Q15238480]] |- | [[:en:Pachpanna Jhyale Darbar|Pachpanna Jhyale Darbar]]|| || || || || |- | [[:en:Siddha Pokhari|Siddha Pokhari]]|| || || || || |- | [[:en:Shyala Monastery|Shyala Monastery]]|| || || || || |- | [[:en:Lo Manthang|Kingdom of Lo]]|| [[:ne:लोमान्थाङ गाउँपालिका|लोमान्थाङ गाउँपालिका]] || [[:mai:लोमान्थाङ|लोमान्थाङ]] || [[:dty:लोमान्थाङ|लोमान्थाङ]] || [[:new:लोमान्थाङ|लोमान्थाङ]] || [[:d:Q2603964|Q2603964]] |} [[श्रेणी:विकिपिडिया]] [[श्रेणी:हेरिटेजाथन]] atgl6kgyq3j3jbqigdnxqvmbvwcv4uy 4 151892 1394701 1394090 2026-11-06T16:14:48Z Nirajan pant 26739 1394701 wikitext text/x-wiki प्रतियोगितामा सहभागी हुन <nowiki># ~~~~</nowiki> प्रयोग गरेर आफ्नो हस्ताक्षर तल थप्नुहोस्। तपाईले नोभेम्बर ३०, २०२६ २३:५९ (युटिसी) सम्म कुनै पनि बेला सहभागिता जनाउन सक्नु हुनेछ। #[[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) ०८:५६, १ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) # [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] ११:१०, १ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) # [[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|Bishal Shrestha]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:bishaldev100|कुरा गर्ने]]Bishaldev १९:४७, ५ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) [[श्रेणी:हेरिटेजाथन]] # [[User:Kandarpajit Kallol|कन्दर्पजित कल्लोल]] ([[User talk:Kandarpajit Kallol|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:५४, ५ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) # [[User:Nirajan pant|Nirajan pant]] ([[User talk:Nirajan pant|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५९, ६ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) bmzevldeoc9bnt6ovkgx7eyol9jxrg2 0 151911 1394698 1394088 2026-11-06T14:06:51Z Dhan Bahadur Fago 81776 1394698 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=गंगा फियाक (ᤃᤱᤃᤠ ᤑᤡᤕᤠᤁ)|birth_place=फाकफोकथुम-५, लुम्दे, इलाम|Occupation=गायिका|Genre=लोक|Born=२०४७ मंसिर ४ गते|image=[[File:Ganga Phiyak.jpg|thumb|Ganga Phiyak]]}} गंगा फियाक नेपाली गायिका हुन्। उनले लिम्बू र नेपाली भाषाका गीतहरू गाएकी छिन्।<ref>{{Cite web |last=गोरखापत्र |first= |date= |title=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा |url=https://gorkhapatraonline.com/news/152241 |url-status=https://gorkhapatraonline.com/news/152241|website=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा}}</ref> गंगाले २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको उपाधि जितेकी थिइन्। उनी मुख्यतः लिम्बू मौलिक गीत पालाम गायिकाको रूपमा चर्चित छिन्। उनले केही गीतहरूमा मोडलिङ समेत गरेकी छिन्। == बाल्यकाल र शिक्षा == गंगा फियाकको जन्म २०४७ मंसिर ४ गते [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जिल्लाको [[फाकफोकथुम गाउँपालिका]] वडा नम्बर ५ [[लुम्दे]]मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=थाहा संवाददाता |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> तेजबहादुर फियाक र महन्ती योङहाङ फियाककी छोरी उनले गाउँकै जालपा माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरिन्। त्यसपछि उच्च शिक्षाका लागि झापाहुँदै काठमाडौंको पुगेकी उनले ताहाचलस्थित महेन्द्र रत्न क्याम्पसबाट शिक्षाशास्त्रमा उच्च शिक्षा हासिल गरिन्। == करियर == २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको बनेपछि उनी सांगीतिक क्षेत्रमा स्थापित भएकी हुन्। उनले २०७४ सालमा  गोविन्दप्रकाश फियाक ‘खोल्से जेठा’को रचनाको ‘मुक्कुमलुङ सम्धाङ’ बोलको लिम्बू भाषाको गीत पहिलोपटक रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=थाहा संवाददाता |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> त्यसयता उनको स्वरमा करिब १०० वटा गीत रेकर्ड भइसकेका छन्। तीमध्ये अधिकांश लिम्बू भाषाका छन्। लिम्बू गीतमा पनि ‘पालाम’<ref>{{Citation |title=पालाम |date=2026-03-30 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE&oldid=1348848 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-05 |language=ne}}</ref> उनको मुख्य विधा हो। उनले नेपालका साथै दक्षिण कोरिया, मलेसिया, हङकङ, भारतको सिक्किम, बेलायत र युएईमा सांगीतिक प्रस्तुति दिइसकेकी छिन्। == चर्चित गीतहरू == १. मुक्कुमलुङ सम्धाङ २. हिम सम्धाङ ३. आदुमे आन्छी ४. सिक्पसम ५. लुखुरी ६. थक्मेपा फुङ ७. लुङमेन्दिङ सेवा ८. रमाइलो  छ (नेपाली) ९. डाँडै काटौंला (नेपाली) १०. भेटै भयो (नेपाली) hlx274gz6e8b07on2z0cwpa5hcg1cjc 1394699 1394698 2026-11-06T14:36:23Z Dhan Bahadur Fago 81776 1394699 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=गंगा फियाक (ᤃᤱᤃᤠ ᤑᤡᤕᤠᤁ)|birth_place=फाकफोकथुम-५, लुम्दे, इलाम|Occupation=गायिका|Genre=लोक|Born=२०४७ मंसिर ४ गते|image=[[File:Singer Ganga Phiyak.jpg|thumb|Ganga Phiyak]]}} गंगा फियाक नेपाली गायिका हुन्। उनले लिम्बू र नेपाली भाषाका गीतहरू गाएकी छिन्।<ref>{{Cite web |last=गोरखापत्र |first= |date= |title=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा |url=https://gorkhapatraonline.com/news/152241 |url-status=https://gorkhapatraonline.com/news/152241|website=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा}}</ref> गंगाले २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको उपाधि जितेकी थिइन्। उनी मुख्यतः लिम्बू मौलिक गीत पालाम गायिकाको रूपमा चर्चित छिन्। उनले केही गीतहरूमा मोडलिङ समेत गरेकी छिन्। == बाल्यकाल र शिक्षा == गंगा फियाकको जन्म २०४७ मंसिर ४ गते [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जिल्लाको [[फाकफोकथुम गाउँपालिका]] वडा नम्बर ५ [[लुम्दे]]मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=थाहा संवाददाता |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> तेजबहादुर फियाक र महन्ती योङहाङ फियाककी छोरी उनले गाउँकै जालपा माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरिन्। त्यसपछि उच्च शिक्षाका लागि झापाहुँदै काठमाडौंको पुगेकी उनले ताहाचलस्थित महेन्द्र रत्न क्याम्पसबाट शिक्षाशास्त्रमा उच्च शिक्षा हासिल गरिन्। == करियर == २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको बनेपछि उनी सांगीतिक क्षेत्रमा स्थापित भएकी हुन्। उनले २०७४ सालमा  गोविन्दप्रकाश फियाक ‘खोल्से जेठा’को रचनाको ‘मुक्कुमलुङ सम्धाङ’ बोलको लिम्बू भाषाको गीत पहिलोपटक रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=थाहा संवाददाता |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> त्यसयता उनको स्वरमा करिब १०० वटा गीत रेकर्ड भइसकेका छन्। तीमध्ये अधिकांश लिम्बू भाषाका छन्। लिम्बू गीतमा पनि ‘पालाम’<ref>{{Citation |title=पालाम |date=2026-03-30 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE&oldid=1348848 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-05 |language=ne}}</ref> उनको मुख्य विधा हो। उनले नेपालका साथै दक्षिण कोरिया, मलेसिया, हङकङ, भारतको सिक्किम, बेलायत र युएईमा सांगीतिक प्रस्तुति दिइसकेकी छिन्। == चर्चित गीतहरू == १. मुक्कुमलुङ सम्धाङ २. हिम सम्धाङ ३. आदुमे आन्छी ४. सिक्पसम ५. लुखुरी ६. थक्मेपा फुङ ७. लुङमेन्दिङ सेवा ८. रमाइलो  छ (नेपाली) ९. डाँडै काटौंला (नेपाली) १०. भेटै भयो (नेपाली) 472h2xoi1tfftn316vjxo6cs9metk6o 1394700 1394699 2026-11-06T14:46:55Z Dhan Bahadur Fago 81776 1394700 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=गंगा फियाक (ᤃᤱᤃᤠ ᤑᤡᤕᤠᤁ)|birth_place=फाकफोकथुम-५, लुम्दे, इलाम|Occupation=गायिका|Genre=लोक|Born=२०४७ मंसिर ४ गते|image=[[File:Singer Ganga phiyak.jpg|thumb|Ganga Phiyak]]}} गंगा फियाक नेपाली गायिका हुन्। उनले लिम्बू र नेपाली भाषाका गीतहरू गाएकी छिन्।<ref>{{Cite web |last=गोरखापत्र |first= |date= |title=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा |url=https://gorkhapatraonline.com/news/152241 |url-status=https://gorkhapatraonline.com/news/152241|website=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा}}</ref> गंगाले २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको उपाधि जितेकी थिइन्। उनी मुख्यतः लिम्बू मौलिक गीत पालाम गायिकाको रूपमा चर्चित छिन्। उनले केही गीतहरूमा मोडलिङ समेत गरेकी छिन्। == बाल्यकाल र शिक्षा == गंगा फियाकको जन्म २०४७ मंसिर ४ गते [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जिल्लाको [[फाकफोकथुम गाउँपालिका]] वडा नम्बर ५ [[लुम्दे]]मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=थाहा संवाददाता |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> तेजबहादुर फियाक र महन्ती योङहाङ फियाककी छोरी उनले गाउँकै जालपा माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरिन्। त्यसपछि उच्च शिक्षाका लागि झापाहुँदै काठमाडौंको पुगेकी उनले ताहाचलस्थित महेन्द्र रत्न क्याम्पसबाट शिक्षाशास्त्रमा उच्च शिक्षा हासिल गरिन्। == करियर == २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको बनेपछि उनी सांगीतिक क्षेत्रमा स्थापित भएकी हुन्। उनले २०७४ सालमा  गोविन्दप्रकाश फियाक ‘खोल्से जेठा’को रचनाको ‘मुक्कुमलुङ सम्धाङ’ बोलको लिम्बू भाषाको गीत पहिलोपटक रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=थाहा संवाददाता |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> त्यसयता उनको स्वरमा करिब १०० वटा गीत रेकर्ड भइसकेका छन्। तीमध्ये अधिकांश लिम्बू भाषाका छन्। लिम्बू गीतमा पनि ‘पालाम’<ref>{{Citation |title=पालाम |date=2026-03-30 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE&oldid=1348848 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-05 |language=ne}}</ref> उनको मुख्य विधा हो। उनले नेपालका साथै दक्षिण कोरिया, मलेसिया, हङकङ, भारतको सिक्किम, बेलायत र युएईमा सांगीतिक प्रस्तुति दिइसकेकी छिन्। == चर्चित गीतहरू == १. मुक्कुमलुङ सम्धाङ २. हिम सम्धाङ ३. आदुमे आन्छी ४. सिक्पसम ५. लुखुरी ६. थक्मेपा फुङ ७. लुङमेन्दिङ सेवा ८. रमाइलो  छ (नेपाली) ९. डाँडै काटौंला (नेपाली) १०. भेटै भयो (नेपाली) b3vosudjv4xql7wom7avs1pxcdlve4q 1394703 1394700 2026-11-06T16:23:45Z ~2026-59174-95 81805 थाहाखबर 1394703 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=गंगा फियाक (ᤃᤱᤃᤠ ᤑᤡᤕᤠᤁ)|birth_place=फाकफोकथुम-५, लुम्दे, इलाम|Occupation=गायिका|Genre=लोक|Born=२०४७ मंसिर ४ गते|image=[[File:Singer Ganga phiyak.jpg|thumb|Ganga Phiyak]]}} गंगा फियाक नेपाली गायिका हुन्। उनले लिम्बू र नेपाली भाषाका गीतहरू गाएकी छिन्।<ref>{{Cite web |last=गोरखापत्र |first= |date= |title=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा |url=https://gorkhapatraonline.com/news/152241 |url-status=https://gorkhapatraonline.com/news/152241|website=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा}}</ref> गंगाले २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको उपाधि जितेकी थिइन्। उनी मुख्यतः लिम्बू मौलिक गीत पालाम गायिकाको रूपमा चर्चित छिन्। उनले केही गीतहरूमा मोडलिङ समेत गरेकी छिन्। == बाल्यकाल र शिक्षा == गंगा फियाकको जन्म २०४७ मंसिर ४ गते [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जिल्लाको [[फाकफोकथुम गाउँपालिका]] वडा नम्बर ५ [[लुम्दे]]मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=थाहाखबर |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> तेजबहादुर फियाक र महन्ती योङहाङ फियाककी छोरी उनले गाउँकै जालपा माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरिन्। त्यसपछि उच्च शिक्षाका लागि झापाहुँदै काठमाडौंको पुगेकी उनले ताहाचलस्थित महेन्द्र रत्न क्याम्पसबाट शिक्षाशास्त्रमा उच्च शिक्षा हासिल गरिन्। == करियर == २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको बनेपछि उनी सांगीतिक क्षेत्रमा स्थापित भएकी हुन्। उनले २०७४ सालमा  गोविन्दप्रकाश फियाक ‘खोल्से जेठा’को रचनाको ‘मुक्कुमलुङ सम्धाङ’ बोलको लिम्बू भाषाको गीत पहिलोपटक रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=थाहाखबर |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> त्यसयता उनको स्वरमा करिब १०० वटा गीत रेकर्ड भइसकेका छन्। तीमध्ये अधिकांश लिम्बू भाषाका छन्। लिम्बू गीतमा पनि ‘पालाम’<ref>{{Citation |title=पालाम |date=2026-03-30 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE&oldid=1348848 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-05 |language=ne}}</ref> उनको मुख्य विधा हो। उनले नेपालका साथै दक्षिण कोरिया, मलेसिया, हङकङ, भारतको सिक्किम, बेलायत र युएईमा सांगीतिक प्रस्तुति दिइसकेकी छिन्। == चर्चित गीतहरू == १. मुक्कुमलुङ सम्धाङ २. हिम सम्धाङ ३. आदुमे आन्छी ४. सिक्पसम ५. लुखुरी ६. थक्मेपा फुङ ७. लुङमेन्दिङ सेवा ८. रमाइलो  छ (नेपाली) ९. डाँडै काटौंला (नेपाली) १०. भेटै भयो (नेपाली) 8zh2e1ijkdfno74xkas7b5gfj6uiuhh 1394714 1394703 2026-11-07T04:05:44Z Dhan Bahadur Fago 81776 1394714 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=गंगा फियाक (ᤃᤱᤃᤠ ᤑᤡᤕᤠᤁ)|birth_place=फाकफोकथुम-५, लुम्दे, इलाम|Occupation=गायिका|Genre=लोक|Born=२०४७ मंसिर ४ गते|image=[[File:Singer Ganga phiyak.jpg|thumb|Ganga Phiyak]]}} गंगा फियाक नेपाली गायिका हुन्। उनले लिम्बू<ref>{{Citation |title=लिम्बू जाति |date=2026-09-26 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A5%82_%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF&oldid=1390041 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-07 |language=ne}}</ref> र नेपाली भाषाका गीतहरू गाएकी छिन्।<ref>{{Cite web |last=गोरखापत्र |first= |date= |title=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा |url=https://gorkhapatraonline.com/news/152241 |url-status=https://gorkhapatraonline.com/news/152241|website=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा}}</ref> गंगाले २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको उपाधि जितेकी थिइन्। उनी मुख्यतः लिम्बू मौलिक गीत पालाम गायिकाको रूपमा चर्चित छिन्। उनले केही गीतहरूमा मोडलिङ समेत गरेकी छिन्। == बाल्यकाल र शिक्षा == गंगा फियाकको जन्म २०४७ मंसिर ४ गते [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जिल्लाको [[फाकफोकथुम गाउँपालिका]] वडा नम्बर ५ [[लुम्दे]]मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=थाहाखबर |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> तेजबहादुर फियाक र महन्ती योङहाङ फियाककी छोरी उनले गाउँकै जालपा माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरिन्। त्यसपछि उच्च शिक्षाका लागि झापाहुँदै काठमाडौंको पुगेकी उनले ताहाचलस्थित महेन्द्र रत्न क्याम्पसबाट शिक्षाशास्त्रमा उच्च शिक्षा हासिल गरिन्। == करियर == २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको बनेपछि उनी सांगीतिक क्षेत्रमा स्थापित भएकी हुन्। उनले २०७४ सालमा  गोविन्दप्रकाश फियाक ‘खोल्से जेठा’को रचनाको ‘मुक्कुमलुङ सम्धाङ’ बोलको लिम्बू भाषाको गीत पहिलोपटक रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=थाहाखबर |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> त्यसयता उनको स्वरमा करिब १०० वटा गीत रेकर्ड भइसकेका छन्। तीमध्ये अधिकांश लिम्बू भाषाका छन्। लिम्बू गीतमा पनि ‘पालाम’<ref>{{Citation |title=पालाम |date=2026-03-30 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE&oldid=1348848 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-05 |language=ne}}</ref> उनको मुख्य विधा हो। उनले नेपालका साथै दक्षिण कोरिया, मलेसिया, हङकङ, भारतको सिक्किम, बेलायत<ref>{{Cite web |last= |first=गोर्खा मिडिया संवाददाता :: लन्डनमा भव्य सांगीतिक साँझ, ब्रबिम शेर्मा र गंगा फियाक नचाए |title=लन्डनमा भव्य सांगीतिक साँझ, ब्रबिम शेर्मा र गंगा फियाक नचाए दर्शक |url=https://gurkhamedia.com/detail/3870 |access-date=2026-11-07 |website=Gurkha Media}}</ref> र युएईमा सांगीतिक प्रस्तुति दिइसकेकी छिन्। == चर्चित गीतहरू == १. मुक्कुमलुङ सम्धाङ २. हिम सम्धाङ ३. आदुमे आन्छी ४. सिक्पसम ५. लुखुरी ६. थक्मेपा फुङ ७. लुङमेन्दिङ सेवा ८. रमाइलो  छ (नेपाली) ९. डाँडै काटौंला (नेपाली) १०. भेटै भयो (नेपाली) sztdnhm1epjyeirr4whm1m1i5ira89q 1394715 1394714 2026-11-07T04:08:33Z Dhan Bahadur Fago 81776 1394715 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=गंगा फियाक (ᤃᤱᤃᤠ ᤑᤡᤕᤠᤁ)|birth_place=फाकफोकथुम-५, लुम्दे, इलाम|Occupation=गायिका|Genre=लोक|Born=२०४७ मंसिर ४ गते|image=[[File:Singer Ganga phiyak.jpg|thumb|Ganga Phiyak]]}} गंगा फियाक नेपाली गायिका हुन्। उनले लिम्बू<ref>{{Citation |title=लिम्बू जाति |date=2026-09-26 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A5%82_%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF&oldid=1390041 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-07 |language=ne}}</ref> र नेपाली भाषाका गीतहरू गाएकी छिन्।<ref>{{Cite web |last=गोरखापत्र |first= |date= |title=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा |url=https://gorkhapatraonline.com/news/152241 |url-status=https://gorkhapatraonline.com/news/152241|website=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा}}</ref> गंगाले २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको उपाधि जितेकी थिइन्। उनी मुख्यतः लिम्बू मौलिक गीत पालाम गायिकाको रूपमा चर्चित छिन्। उनले केही गीतहरूमा मोडलिङ समेत गरेकी छिन्। == बाल्यकाल र शिक्षा == गंगा फियाकको जन्म २०४७ मंसिर ४ गते [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जिल्लाको [[फाकफोकथुम गाउँपालिका]] वडा नम्बर ५ [[लुम्दे]]मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=थाहाखबर |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> तेजबहादुर फियाक र महन्ती योङहाङ फियाककी छोरी उनले गाउँकै जालपा माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरिन्। त्यसपछि उच्च शिक्षाका लागि झापाहुँदै काठमाडौंको पुगेकी उनले ताहाचलस्थित [https://mrc.tu.edu.np/ महेन्द्र रत्न क्याम्पसबाट] शिक्षाशास्त्रमा उच्च शिक्षा हासिल गरिन्। == करियर == २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको बनेपछि उनी सांगीतिक क्षेत्रमा स्थापित भएकी हुन्। उनले २०७४ सालमा  गोविन्दप्रकाश फियाक ‘खोल्से जेठा’को रचनाको ‘मुक्कुमलुङ सम्धाङ’ बोलको लिम्बू भाषाको गीत पहिलोपटक रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=थाहाखबर |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> त्यसयता उनको स्वरमा करिब १०० वटा गीत रेकर्ड भइसकेका छन्। तीमध्ये अधिकांश लिम्बू भाषाका छन्। लिम्बू गीतमा पनि ‘पालाम’<ref>{{Citation |title=पालाम |date=2026-03-30 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE&oldid=1348848 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-05 |language=ne}}</ref> उनको मुख्य विधा हो। उनले नेपालका साथै दक्षिण कोरिया, मलेसिया, हङकङ, भारतको सिक्किम, बेलायत<ref>{{Cite web |last= |first=गोर्खा मिडिया संवाददाता :: लन्डनमा भव्य सांगीतिक साँझ, ब्रबिम शेर्मा र गंगा फियाक नचाए |title=लन्डनमा भव्य सांगीतिक साँझ, ब्रबिम शेर्मा र गंगा फियाक नचाए दर्शक |url=https://gurkhamedia.com/detail/3870 |access-date=2026-11-07 |website=Gurkha Media}}</ref> र युएईमा सांगीतिक प्रस्तुति दिइसकेकी छिन्। == चर्चित गीतहरू == १. मुक्कुमलुङ सम्धाङ २. हिम सम्धाङ ३. आदुमे आन्छी ४. सिक्पसम ५. लुखुरी ६. थक्मेपा फुङ ७. लुङमेन्दिङ सेवा ८. रमाइलो  छ (नेपाली) ९. डाँडै काटौंला (नेपाली) १०. भेटै भयो (नेपाली) d7ho2c2gs1jopol9rdi9pwrwtpksaxq 1394716 1394715 2026-11-07T04:10:41Z Dhan Bahadur Fago 81776 1394716 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=गंगा फियाक (ᤃᤱᤃᤠ ᤑᤡᤕᤠᤁ)|birth_place=फाकफोकथुम-५, लुम्दे, इलाम|Occupation=गायिका|Genre=लोक|Born=२०४७ मंसिर ४ गते|image=[[File:Singer Ganga phiyak.jpg|thumb|Ganga Phiyak]]}} गंगा फियाक नेपाली गायिका हुन्। उनले लिम्बू<ref>{{Citation |title=लिम्बू जाति |date=2026-09-26 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A5%82_%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF&oldid=1390041 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-07 |language=ne}}</ref> र नेपाली भाषाका गीतहरू गाएकी छिन्।<ref>{{Cite web |last=गोरखापत्र |first= |date= |title=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा |url=https://gorkhapatraonline.com/news/152241 |url-status=https://gorkhapatraonline.com/news/152241|website=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा}}</ref> गंगाले २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको उपाधि जितेकी थिइन्। उनी मुख्यतः लिम्बू मौलिक गीत पालाम गायिकाको रूपमा चर्चित छिन्। उनले केही गीतहरूमा मोडलिङ समेत गरेकी छिन्। == बाल्यकाल र शिक्षा == गंगाको जन्म २०४७ मंसिर ४ गते [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जिल्लाको [[फाकफोकथुम गाउँपालिका]] वडा नम्बर ५ [[लुम्दे]]मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=थाहाखबर |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> तेजबहादुर फियाक र महन्ती योङहाङ फियाककी छोरी उनले गाउँकै जालपा माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरिन्। त्यसपछि उच्च शिक्षाका लागि झापाहुँदै काठमाडौंको पुगेकी उनले ताहाचलस्थित [https://mrc.tu.edu.np/ महेन्द्र रत्न क्याम्पसबाट] शिक्षाशास्त्रमा उच्च शिक्षा हासिल गरिन्। == करियर == ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको बनेपछि उनी सांगीतिक क्षेत्रमा स्थापित भएकी हुन्। उनले २०७४ सालमा  गोविन्दप्रकाश फियाक ‘खोल्से जेठा’को रचनाको ‘मुक्कुमलुङ सम्धाङ’ बोलको लिम्बू भाषाको गीत पहिलोपटक रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=थाहाखबर |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> त्यसयता उनको स्वरमा करिब १०० वटा गीत रेकर्ड भइसकेका छन्। तीमध्ये अधिकांश लिम्बू भाषाका छन्। लिम्बू गीतमा पनि ‘पालाम’<ref>{{Citation |title=पालाम |date=2026-03-30 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE&oldid=1348848 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-05 |language=ne}}</ref> उनको मुख्य विधा हो। उनले नेपालका साथै दक्षिण कोरिया, मलेसिया, हङकङ, भारतको सिक्किम, बेलायत<ref>{{Cite web |last= |first=गोर्खा मिडिया संवाददाता :: लन्डनमा भव्य सांगीतिक साँझ, ब्रबिम शेर्मा र गंगा फियाक नचाए |title=लन्डनमा भव्य सांगीतिक साँझ, ब्रबिम शेर्मा र गंगा फियाक नचाए दर्शक |url=https://gurkhamedia.com/detail/3870 |access-date=2026-11-07 |website=Gurkha Media}}</ref> र युएईमा सांगीतिक प्रस्तुति दिइसकेकी छिन्। == चर्चित गीतहरू == १. मुक्कुमलुङ सम्धाङ २. हिम सम्धाङ ३. आदुमे आन्छी ४. सिक्पसम ५. लुखुरी ६. थक्मेपा फुङ ७. लुङमेन्दिङ सेवा ८. रमाइलो  छ (नेपाली) ९. डाँडै काटौंला (नेपाली) १०. भेटै भयो (नेपाली) 0kmrbxqryy0vgcfk3iy202odghhy745 1394717 1394716 2026-11-07T04:13:40Z Dhan Bahadur Fago 81776 1394717 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=गंगा फियाक (ᤃᤱᤃᤠ ᤑᤡᤕᤠᤁ)|birth_place=फाकफोकथुम-५, लुम्दे, इलाम|Occupation=गायिका|Genre=लोक|Born=२०४७ मंसिर ४ गते|image=[[File:Singer Ganga phiyak.jpg|thumb|Ganga Phiyak]]}} गंगा फियाक नेपाली गायिका हुन्। उनले लिम्बू<ref>{{Citation |title=लिम्बू जाति |date=2026-09-26 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A5%82_%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF&oldid=1390041 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-07 |language=ne}}</ref> र नेपाली भाषाका गीतहरू गाएकी छिन्।<ref>{{Cite web |last=गोरखापत्र |first= |date= |title=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा |url=https://gorkhapatraonline.com/news/152241 |url-status=https://gorkhapatraonline.com/news/152241|website=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा}}</ref> गंगाले २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको उपाधि जितेकी थिइन्। उनी मुख्यतः लिम्बू मौलिक गीत पालाम गायिकाको रूपमा चर्चित छिन्। उनले केही गीतहरूमा मोडलिङ समेत गरेकी छिन्। == बाल्यकाल र शिक्षा == गंगाको जन्म २०४७ मंसिर ४ गते [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जिल्लाको [[फाकफोकथुम गाउँपालिका]] वडा नम्बर ५ [[लुम्दे]]मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=थाहाखबर |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> तेजबहादुर फियाक र महन्ती योङहाङ फियाककी छोरी उनले गाउँकै जालपा माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरिन्। त्यसपछि उच्च शिक्षाका लागि झापाहुँदै काठमाडौंको पुगेकी उनले ताहाचलस्थित [https://mrc.tu.edu.np/ महेन्द्र रत्न क्याम्पसबाट] शिक्षाशास्त्रमा उच्च शिक्षा हासिल गरिन्। == करियर == ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको बनेपछि उनी सांगीतिक क्षेत्रमा स्थापित भएकी हुन्। उनले २०७४ सालमा  गोविन्दप्रकाश फियाक ‘खोल्से जेठा’को रचनाको ‘मुक्कुमलुङ सम्धाङ’ बोलको लिम्बू भाषाको गीत पहिलोपटक रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=थाहाखबर |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता}}</ref> त्यसयता उनको स्वरमा करिब १०० वटा गीत रेकर्ड भइसकेका छन्। तीमध्ये अधिकांश लिम्बू भाषाका छन्। लिम्बू गीतमा पनि ‘पालाम’<ref>{{Citation |title=पालाम |date=2026-03-30 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE&oldid=1348848 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-05 |language=ne}}</ref> उनको मुख्य विधा हो। उनले नेपालको पूर्वी क्षेत्र<ref>{{Cite web |title=युवामाझ पस्कँदै ‘पालम’ |url=https://ekantipur.com/koshi-pradesh/2018/11/24/154303112359371362.html |access-date=2026-11-07 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> साथै दक्षिण कोरिया, मलेसिया, हङकङ, भारतको सिक्किम, बेलायत<ref>{{Cite web |last= |first=गोर्खा मिडिया संवाददाता :: लन्डनमा भव्य सांगीतिक साँझ, ब्रबिम शेर्मा र गंगा फियाक नचाए |title=लन्डनमा भव्य सांगीतिक साँझ, ब्रबिम शेर्मा र गंगा फियाक नचाए दर्शक |url=https://gurkhamedia.com/detail/3870 |access-date=2026-11-07 |website=Gurkha Media}}</ref> र युएईमा सांगीतिक प्रस्तुति दिइसकेकी छिन्। == चर्चित गीतहरू == १. मुक्कुमलुङ सम्धाङ २. हिम सम्धाङ ३. आदुमे आन्छी ४. सिक्पसम ५. लुखुरी ६. थक्मेपा फुङ ७. लुङमेन्दिङ सेवा ८. रमाइलो  छ (नेपाली) ९. डाँडै काटौंला (नेपाली) १०. भेटै भयो (नेपाली) 3qxo8rqetphf9t0sdp8zdt1tor43o33 1394718 1394717 2026-11-07T04:18:16Z Dhan Bahadur Fago 81776 1394718 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=गंगा फियाक (ᤃᤱᤃᤠ ᤑᤡᤕᤠᤁ)|birth_place=फाकफोकथुम-५, लुम्दे, इलाम|Occupation=गायिका|Genre=लोक|Born=२०४७ मंसिर ४ गते|image=[[File:Singer Ganga phiyak.jpg|thumb|Ganga Phiyak]]}} गंगा फियाक नेपाली गायिका हुन्। उनले लिम्बू<ref>{{Citation |title=लिम्बू जाति |date=2026-09-26 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A5%82_%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF&oldid=1390041 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-07 |language=ne}}</ref> र नेपाली भाषाका गीतहरू गाएकी छिन्।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा |url=https://gorkhapatraonline.com/news/152241 |url-status=https://gorkhapatraonline.com/news/152241|website=gorkhapatraonline}}</ref> गंगाले २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको उपाधि जितेकी थिइन्। उनी मुख्यतः लिम्बू मौलिक गीत पालाम गायिकाको रूपमा चर्चित छिन्। उनले केही गीतहरूमा मोडलिङ समेत गरेकी छिन्। == बाल्यकाल र शिक्षा == गंगाको जन्म २०४७ मंसिर ४ गते [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जिल्लाको [[फाकफोकथुम गाउँपालिका]] वडा नम्बर ५ [[लुम्दे]]मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |last= |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=thahakhabar}}</ref> तेजबहादुर फियाक र महन्ती योङहाङ फियाककी छोरी उनले गाउँकै जालपा माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरिन्। त्यसपछि उच्च शिक्षाका लागि झापाहुँदै काठमाडौंको पुगेकी उनले ताहाचलस्थित [https://mrc.tu.edu.np/ महेन्द्र रत्न क्याम्पसबाट] शिक्षाशास्त्रमा उच्च शिक्षा हासिल गरिन्। == करियर == ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको बनेपछि उनी सांगीतिक क्षेत्रमा स्थापित भएकी हुन्। उनले २०७४ सालमा  गोविन्दप्रकाश फियाक ‘खोल्से जेठा’को रचनाको ‘मुक्कुमलुङ सम्धाङ’ बोलको लिम्बू भाषाको गीत पहिलोपटक रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last= |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=thahakhabar}}</ref> त्यसयता उनको स्वरमा करिब १०० वटा गीत रेकर्ड भइसकेका छन्। तीमध्ये अधिकांश लिम्बू भाषाका छन्। लिम्बू गीतमा पनि ‘पालाम’<ref>{{Citation |title=पालाम |date=2026-03-30 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE&oldid=1348848 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-05 |language=ne}}</ref> उनको मुख्य विधा हो। उनले नेपालको पूर्वी क्षेत्र<ref>{{Cite web |title=युवामाझ पस्कँदै ‘पालम’ |url=https://ekantipur.com/koshi-pradesh/2018/11/24/154303112359371362.html |access-date=2026-11-07 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> साथै दक्षिण कोरिया, मलेसिया, हङकङ, भारतको सिक्किम, बेलायत<ref>{{Cite web |last= |first=गोर्खा मिडिया संवाददाता :: लन्डनमा भव्य सांगीतिक साँझ, ब्रबिम शेर्मा र गंगा फियाक नचाए |title=लन्डनमा भव्य सांगीतिक साँझ, ब्रबिम शेर्मा र गंगा फियाक नचाए दर्शक |url=https://gurkhamedia.com/detail/3870 |access-date=2026-11-07 |website=Gurkha Media}}</ref> र युएईमा सांगीतिक प्रस्तुति दिइसकेकी छिन्। == चर्चित गीतहरू == १. मुक्कुमलुङ सम्धाङ २. हिम सम्धाङ ३. आदुमे आन्छी ४. सिक्पसम ५. लुखुरी ६. थक्मेपा फुङ ७. लुङमेन्दिङ सेवा ८. रमाइलो  छ (नेपाली) ९. डाँडै काटौंला (नेपाली) १०. भेटै भयो (नेपाली) bxhzdofp5uv5oebx4992xfrmyatyi5k 1394719 1394718 2026-11-07T04:24:00Z Dhan Bahadur Fago 81776 1394719 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=गंगा फियाक (ᤃᤱᤃᤠ ᤑᤡᤕᤠᤁ)|birth_place=फाकफोकथुम-५, लुम्दे, इलाम|Occupation=गायिका|Genre=लोक|Born=मंसिर ४ गते|image=[[File:Singer Ganga phiyak.jpg|thumb|Ganga Phiyak]]}} '''गंगा फियाक''' नेपाली गायिका हुन्। उनले लिम्बू<ref>{{Citation |title=लिम्बू जाति |date=2026-09-26 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A5%82_%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF&oldid=1390041 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-07 |language=ne}}</ref> र नेपाली भाषाका गीतहरू गाएकी छिन्।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=‘पालाम’ प्रचारमा प्रतिबद्ध गङ्गा |url=https://gorkhapatraonline.com/news/152241 |url-status=https://gorkhapatraonline.com/news/152241|website=gorkhapatraonline}}</ref> गंगाले २०७४ सालमा लिम्बू भाषाको गायन प्रतियोगिता ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको उपाधि जितेकी थिइन्। उनी मुख्यतः लिम्बू मौलिक गीत पालाम गायिकाको रूपमा चर्चित छिन्। उनले केही गीतहरूमा मोडलिङ समेत गरेकी छिन्। == बाल्यकाल र शिक्षा == गंगाको जन्म [[इलाम जिल्ला|इलाम]] जिल्लाको [[फाकफोकथुम गाउँपालिका]] वडा नम्बर ५ [[लुम्दे]]मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |last= |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=thahakhabar}}</ref> तेजबहादुर फियाक र महन्ती योङहाङ फियाककी छोरी उनले गाउँकै जालपा माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरिन्। त्यसपछि उच्च शिक्षाका लागि झापाहुँदै काठमाडौंको पुगेकी उनले ताहाचलस्थित [https://mrc.tu.edu.np/ महेन्द्र रत्न क्याम्पसबाट] शिक्षाशास्त्रमा उच्च शिक्षा हासिल गरिन्। == करियर == ‘फक्ताङलुङ आइडल’को उपविजेताको बनेपछि उनी सांगीतिक क्षेत्रमा स्थापित भएकी हुन्। उनले २०७४ सालमा  गोविन्दप्रकाश फियाक ‘खोल्से जेठा’को रचनाको ‘मुक्कुमलुङ सम्धाङ’ बोलको लिम्बू भाषाको गीत पहिलोपटक रेकर्ड गराएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last= |first= |title=गंगालाई लिम्बू मौलिक गीतको चिन्ता |url=https://www.thahakhabar.com/detail/226538/ |access-date=2026-11-05 |website=thahakhabar}}</ref> त्यसयता उनको स्वरमा करिब १०० वटा गीत रेकर्ड भइसकेका छन्। तीमध्ये अधिकांश लिम्बू भाषाका छन्। लिम्बू गीतमा पनि ‘पालाम’<ref>{{Citation |title=पालाम |date=2026-03-30 |url=https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE&oldid=1348848 |work=विकिपिडिया |access-date=2026-11-05 |language=ne}}</ref> उनको मुख्य विधा हो। उनले नेपालको पूर्वी क्षेत्र<ref>{{Cite web |title=युवामाझ पस्कँदै ‘पालम’ |url=https://ekantipur.com/koshi-pradesh/2018/11/24/154303112359371362.html |access-date=2026-11-07 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> साथै दक्षिण कोरिया, मलेसिया, हङकङ, भारतको सिक्किम, बेलायत<ref>{{Cite web |last= |first=गोर्खा मिडिया संवाददाता :: लन्डनमा भव्य सांगीतिक साँझ, ब्रबिम शेर्मा र गंगा फियाक नचाए |title=लन्डनमा भव्य सांगीतिक साँझ, ब्रबिम शेर्मा र गंगा फियाक नचाए दर्शक |url=https://gurkhamedia.com/detail/3870 |access-date=2026-11-07 |website=Gurkha Media}}</ref> र युएईमा सांगीतिक प्रस्तुति दिइसकेकी छिन्। == चर्चित गीतहरू == १. मुक्कुमलुङ सम्धाङ २. हिम सम्धाङ ३. आदुमे आन्छी ४. सिक्पसम ५. लुखुरी ६. थक्मेपा फुङ ७. लुङमेन्दिङ सेवा ८. रमाइलो  छ (नेपाली) ९. डाँडै काटौंला (नेपाली) १०. भेटै भयो (नेपाली) 8uysn0fhb6biq877gq9kapvrc1k51a0 0 151915 1394705 1394518 2026-11-06T19:48:12Z ~2026-58780-43 81808 1394705 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = मित्र प्रसाद देवकोटा ( ''Mitra Prasad Devkota'') | image = Mitra Prasad Devkota.jpg | image_size = 220px | caption = मित्र प्रसाद देवकोटा | birth_date = {{Birth date and age|1976|3|8|df=yes}} <!-- वि.सं. २०३२/११/२५ --> | birth_place = [[मुचोक]], [[अजिरकोट गाउँपालिका]], [[गोरखा जिल्ला]], [[नेपाल]] | residence = [[अजिरकोट गाउँपालिका|अजिरकोट–३]], भच्चेक बजार, [[गोरखा जिल्ला]] | nationality = [[नेपाली जनता|नेपाली]] | occupation = [[कृषि]] तथा पशु स्वास्थ्य प्राविधिक, सहकारी अभियन्ता, राजनीतिज्ञ | known_for = परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर, कफी प्रवर्धन, सहकारी अभियान | title = सञ्चालक (परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर)<br>केन्द्रीय सदस्य ([[नेपाल कफी महासंघ|राष्ट्रिय कफी महासंघ]])<br>सचिव ([[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]], अजिरकोट) | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (२०८२ देखि) | website = {{URL|https://mitradevkota.com/}} }} '''मित्र प्रसाद देवकोटा''' ( ''Mitra Prasad Devkota'' , जन्म: वि.सं. २०३२ फागुन २५, तदनुसार ८ मार्च १९७६) [[गोरखा जिल्ला]]का एक नेपाली कृषि तथा पशु स्वास्थ्य प्राविधिक, कफी प्राविधिक (तह–२), सहकारी अभियन्ता एवम् सामाजिक-राजनीतिक व्यक्तित्व हुन्[http://demo.coffeenepal.org/team/page/3/ नेपाल कफी महासंघ]. उनी गोरखाको [[अजिरकोट गाउँपालिका]] अन्तर्गत पर्ने भच्चेक बजारमा रहेको परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टरका संस्थापक हुन्। हाल उनी [[नेपाल कफी महासंघ]]को केन्द्रीय सदस्य, जिल्ला कफी संघ गोरखाको सचिव, जिल्ला सहकारी संघ गोरखाको सञ्चालक सदस्य र [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] अजिरकोट गाउँपालिका समितिको सचिवका रूपमा कार्यरत छन्। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == देवकोटाको जन्म साबिक मुच्चोक गा.वि.स. (हाल [[अजिरकोट गाउँपालिका|अजिरकोट–५, मुचोक]]) [[गोरखा जिल्ला]]मा भएको हो। उनले वि.सं. २०४८ मा माध्यमिक तहको शिक्षा पूरा गरेका हुन्। वि.सं. २०६४ मा जिल्ला पशु सेवा कार्यालय, गोरखाबाट ग्रामीण पशु स्वास्थ्य कार्यकर्ता (ग्रा.प.स्वा.का.) तालिम प्राप्त गरी उनले पशु स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा कार्य सुरु गरेका थिए। साथै उनले कफी खेती, प्रशोधन र गुणस्तरसम्बन्धी राष्ट्रिय स्तरको कफी प्राविधिक (तह–२) दक्षता हासिल गरेका छन्। == पेसागत तथा सामाजिक यात्रा == - '''शिक्षण अनुभव:''' उनले श्री चतुर्माला माध्यमिक विद्यालय, रामचे ([[अजिरकोट गाउँपालिका|अजिरकोट–५]]) मा प्राथमिक तहको शिक्षक भई करिब तीन वर्ष अध्यापन गरेका थिए। - '''सामाजिक परिचालक:''' वि.सं. २०६५ देखि २०६८ सम्म [[जिल्ला विकास समिति]] र स्थानीय विकास कोष, गोरखा अन्तर्गत मुच्चोक गा.वि.स.मा सामाजिक परिचालकका रूपमा काम गरेका थिए। - '''परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर:''' वि.सं. २०६६ मा अजिरकोटको व्यापारिक केन्द्र भच्चेक बजारमा एग्रोभेट स्थापना गरी कृषि तथा पशुपालक किसानहरूलाई प्राविधिक सेवा र औषधि उपलब्ध गराउँदै आएका छन्। - '''सहकारी नेतृत्व:''' वि.सं. २०६७ देखि २०७६ सम्म दुई कार्यकाल कालिका कृषि सहकारी संस्थाको अध्यक्ष रही संस्थाको नेतृत्व सम्हालेका थिए। == संस्थागत जिम्मेवारीहरू == - केन्द्रीय सदस्य — [[नेपाल कफी महासंघ]] (NCF) - सचिव — जिल्ला कफी संघ, गोरखा - सञ्चालक सदस्य — जिल्ला सहकारी संघ, गोरखा - पालिका सचिव — [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]], अजिरकोट गाउँपालिका समिति (२०८२ देखि) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == - [https://mitradevkota.com/ आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:नेपाली कृषि अभियन्ता]] [[श्रेणी:गोरखाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == देवकोटाको जन्म साबिक मुच्चोक गा.वि.स. (हाल अजिरकोट गाउँपालिका–५, मुचोक) गोरखामा भएको हो। उनले वि.सं. २०४८ मा माध्यमिक तहको शिक्षा पूरा गरेका हुन्। वि.सं. २०६४ मा जिल्ला पशु सेवा कार्यालय, गोरखाबाट ग्रामीण पशु स्वास्थ्य कार्यकर्ता (ग्रा.प.स्वा.का.) तालिम प्राप्त गरी उनले पशु स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा कार्य सुरु गरेका थिए। साथै उनले कफी खेती, प्रशोधन र गुणस्तरसम्बन्धी राष्ट्रिय स्तरको कफी प्राविधिक (तह–२) दक्षता हासिल गरेका छन्।<ref>{{Cite web |last=देवकोटा |first=मित्र प्रसाद |title=मित्र प्रसाद देवकोटा {{!}} कृषि, सहकारी तथा राजनीतिक अभियन्ता |url=https://mitradevkota.com/ |access-date=2026-11-06 |website=mitradevkota.com |language=ne}}</ref> == पेसागत तथा सामाजिक यात्रा == * '''शिक्षण अनुभव:''' उनले श्री चतुर्माला माध्यमिक विद्यालय, रामचे (अजिरकोट–५) मा प्राथमिक तहको शिक्षक भई करिब तीन वर्ष अध्यापन गरेका थिए। * '''सामाजिक परिचालक:''' वि.सं. २०६५ देखि २०६८ सम्म जिल्ला विकास समिति र स्थानीय विकास कोष, गोरखा अन्तर्गत मुच्चोक गा.वि.स.मा सामाजिक परिचालकका रूपमा काम गरेका थिए। * '''परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर:''' वि.सं. २०६६ मा अजिरकोटको केन्द्र भच्चेक बजारमा एग्रोभेट स्थापना गरी कृषि तथा पशुपालक किसानहरूलाई प्राविधिक सेवा र औषधि उपलब्ध गराउँदै आएका छन्। * '''सहकारी नेतृत्व:''' वि.सं. २०६७ देखि २०७६ सम्म दुई कार्यकाल कालिका कृषि सहकारी संस्थाको अध्यक्ष रही संस्थाको नेतृत्व सम्हालेका थिए। == संस्थागत जिम्मेवारीहरू == * केन्द्रीय सदस्य — राष्ट्रिय कफी महासंघ (NCF) * सचिव — जिल्ला कफी संघ, गोरखा * सञ्चालक सदस्य — जिल्ला सहकारी संघ, गोरखा * पालिका सचिव — राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, अजिरकोट गाउँपालिका समिति (२०८२ देखि) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://mitradevkota.com/ आधिकारिक वेबसाइट] pscglmgijye3u2u695ukksfk5l86h0b 1394706 1394705 2026-11-06T20:07:41Z ~2026-59053-63 81810 1394706 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = मित्र प्रसाद देवकोटा ( ''Mitra Prasad Devkota'') | image = Mitra.png | image_size = 220px | caption = मित्र प्रसाद देवकोटा | birth_date = {{Birth date and age|1976|3|8|df=yes}} <!-- वि.सं. २०३२/११/२५ --> | birth_place = [[मुचोक]], [[अजिरकोट गाउँपालिका]], [[गोरखा जिल्ला]], [[नेपाल]] | residence = [[अजिरकोट गाउँपालिका|अजिरकोट–३]], भच्चेक बजार, [[गोरखा जिल्ला]] | nationality = [[नेपाली जनता|नेपाली]] | occupation = [[कृषि]] तथा पशु स्वास्थ्य प्राविधिक, सहकारी अभियन्ता, राजनीतिज्ञ | known_for = परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर, कफी प्रवर्धन, सहकारी अभियान | title = सञ्चालक (परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर)<br>केन्द्रीय सदस्य ([[नेपाल कफी महासंघ|राष्ट्रिय कफी महासंघ]])<br>सचिव ([[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]], अजिरकोट) | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (२०८२ देखि) | website = {{URL|https://mitradevkota.com/}} }} '''मित्र प्रसाद देवकोटा''' ( ''Mitra Prasad Devkota'' , जन्म: वि.सं. २०३२ फागुन २५, तदनुसार ८ मार्च १९७६) [[गोरखा जिल्ला]]का एक नेपाली कृषि तथा पशु स्वास्थ्य प्राविधिक, कफी प्राविधिक (तह–२), सहकारी अभियन्ता एवम् सामाजिक-राजनीतिक व्यक्तित्व हुन्[http://demo.coffeenepal.org/team/page/3/ नेपाल कफी महासंघ]. उनी गोरखाको [[अजिरकोट गाउँपालिका]] अन्तर्गत पर्ने भच्चेक बजारमा रहेको परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टरका संस्थापक हुन्। हाल उनी [[नेपाल कफी महासंघ]]को केन्द्रीय सदस्य, जिल्ला कफी संघ गोरखाको सचिव, जिल्ला सहकारी संघ गोरखाको सञ्चालक सदस्य र [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] अजिरकोट गाउँपालिका समितिको सचिवका रूपमा कार्यरत छन्। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == देवकोटाको जन्म साबिक मुच्चोक गा.वि.स. (हाल [[अजिरकोट गाउँपालिका|अजिरकोट–५, मुचोक]]) [[गोरखा जिल्ला]]मा भएको हो। उनले वि.सं. २०४८ मा माध्यमिक तहको शिक्षा पूरा गरेका हुन्। वि.सं. २०६४ मा जिल्ला पशु सेवा कार्यालय, गोरखाबाट ग्रामीण पशु स्वास्थ्य कार्यकर्ता (ग्रा.प.स्वा.का.) तालिम प्राप्त गरी उनले पशु स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा कार्य सुरु गरेका थिए। साथै उनले कफी खेती, प्रशोधन र गुणस्तरसम्बन्धी राष्ट्रिय स्तरको कफी प्राविधिक (तह–२) दक्षता हासिल गरेका छन्। == पेसागत तथा सामाजिक यात्रा == - '''शिक्षण अनुभव:''' उनले श्री चतुर्माला माध्यमिक विद्यालय, रामचे ([[अजिरकोट गाउँपालिका|अजिरकोट–५]]) मा प्राथमिक तहको शिक्षक भई करिब तीन वर्ष अध्यापन गरेका थिए। - '''सामाजिक परिचालक:''' वि.सं. २०६५ देखि २०६८ सम्म [[जिल्ला विकास समिति]] र स्थानीय विकास कोष, गोरखा अन्तर्गत मुच्चोक गा.वि.स.मा सामाजिक परिचालकका रूपमा काम गरेका थिए। - '''परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर:''' वि.सं. २०६६ मा अजिरकोटको व्यापारिक केन्द्र भच्चेक बजारमा एग्रोभेट स्थापना गरी कृषि तथा पशुपालक किसानहरूलाई प्राविधिक सेवा र औषधि उपलब्ध गराउँदै आएका छन्। - '''सहकारी नेतृत्व:''' वि.सं. २०६७ देखि २०७६ सम्म दुई कार्यकाल कालिका कृषि सहकारी संस्थाको अध्यक्ष रही संस्थाको नेतृत्व सम्हालेका थिए। == संस्थागत जिम्मेवारीहरू == - केन्द्रीय सदस्य — [[नेपाल कफी महासंघ]] (NCF) - सचिव — जिल्ला कफी संघ, गोरखा - सञ्चालक सदस्य — जिल्ला सहकारी संघ, गोरखा - पालिका सचिव — [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]], अजिरकोट गाउँपालिका समिति (२०८२ देखि) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == - [https://mitradevkota.com/ आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:नेपाली कृषि अभियन्ता]] [[श्रेणी:गोरखाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == देवकोटाको जन्म साबिक मुच्चोक गा.वि.स. (हाल अजिरकोट गाउँपालिका–५, मुचोक) गोरखामा भएको हो। उनले वि.सं. २०४८ मा माध्यमिक तहको शिक्षा पूरा गरेका हुन्। वि.सं. २०६४ मा जिल्ला पशु सेवा कार्यालय, गोरखाबाट ग्रामीण पशु स्वास्थ्य कार्यकर्ता (ग्रा.प.स्वा.का.) तालिम प्राप्त गरी उनले पशु स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा कार्य सुरु गरेका थिए। साथै उनले कफी खेती, प्रशोधन र गुणस्तरसम्बन्धी राष्ट्रिय स्तरको कफी प्राविधिक (तह–२) दक्षता हासिल गरेका छन्।<ref>{{Cite web |last=देवकोटा |first=मित्र प्रसाद |title=मित्र प्रसाद देवकोटा {{!}} कृषि, सहकारी तथा राजनीतिक अभियन्ता |url=https://mitradevkota.com/ |access-date=2026-11-06 |website=mitradevkota.com |language=ne}}</ref> == पेसागत तथा सामाजिक यात्रा == * '''शिक्षण अनुभव:''' उनले श्री चतुर्माला माध्यमिक विद्यालय, रामचे (अजिरकोट–५) मा प्राथमिक तहको शिक्षक भई करिब तीन वर्ष अध्यापन गरेका थिए। * '''सामाजिक परिचालक:''' वि.सं. २०६५ देखि २०६८ सम्म जिल्ला विकास समिति र स्थानीय विकास कोष, गोरखा अन्तर्गत मुच्चोक गा.वि.स.मा सामाजिक परिचालकका रूपमा काम गरेका थिए। * '''परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर:''' वि.सं. २०६६ मा अजिरकोटको केन्द्र भच्चेक बजारमा एग्रोभेट स्थापना गरी कृषि तथा पशुपालक किसानहरूलाई प्राविधिक सेवा र औषधि उपलब्ध गराउँदै आएका छन्। * '''सहकारी नेतृत्व:''' वि.सं. २०६७ देखि २०७६ सम्म दुई कार्यकाल कालिका कृषि सहकारी संस्थाको अध्यक्ष रही संस्थाको नेतृत्व सम्हालेका थिए। == संस्थागत जिम्मेवारीहरू == * केन्द्रीय सदस्य — राष्ट्रिय कफी महासंघ (NCF) * सचिव — जिल्ला कफी संघ, गोरखा * सञ्चालक सदस्य — जिल्ला सहकारी संघ, गोरखा * पालिका सचिव — राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, अजिरकोट गाउँपालिका समिति (२०८२ देखि) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://mitradevkota.com/ आधिकारिक वेबसाइट] e2ylikpon3ehmb6tdhhjc6plugdg10e 1394710 1394706 2026-11-06T20:50:52Z Praedits 81811 1394710 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = मित्र प्रसाद देवकोटा ( ''Mitra Prasad Devkota'') | image = Mitra.png | image_size = 220px | caption = मित्र प्रसाद देवकोटा | birth_date = {{Birth date and age|1976|3|8|df=yes}} <!-- वि.सं. २०३२/११/२५ --> | birth_place = [[मुच्चोक]], [[अजिरकोट गाउँपालिका]], [[गोरखा जिल्ला]], [[नेपाल]] | residence = [[अजिरकोट गाउँपालिका|अजिरकोट–३]], भच्चेक बजार, [[गोरखा जिल्ला]] | nationality = [[नेपाली]] | occupation = [[कृषि]] तथा पशु स्वास्थ्य प्राविधिक, सहकारी अभियन्ता, राजनीतिज्ञ | known_for = परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर, कफी प्रवर्धन, सहकारी अभियान | title = सञ्चालक (परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर)<br>केन्द्रीय सदस्य ([[नेपाल कफी महासंघ|राष्ट्रिय कफी महासंघ]])<br>सचिव ([[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]], अजिरकोट) | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (२०८२ देखि) | website = {{URL|https://mitradevkota.com/}} }} '''मित्र प्रसाद देवकोटा''' ( ''Mitra Prasad Devkota'' , जन्म: वि.सं. २०३२ फागुन २५, तदनुसार ८ मार्च १९७६) [[गोरखा जिल्ला]]का एक नेपाली कृषि तथा पशु स्वास्थ्य प्राविधिक, कफी प्राविधिक (तह–२), सहकारी अभियन्ता एवम् सामाजिक-राजनीतिक व्यक्तित्व हुन्. उनी गोरखाको [[अजिरकोट गाउँपालिका]] अन्तर्गत पर्ने भच्चेक बजारमा रहेको परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टरका संस्थापक हुन्। हाल उनी [[नेपाल कफी महासंघ]]को केन्द्रीय सदस्य, जिल्ला कफी संघ गोरखाको सचिव, जिल्ला सहकारी संघ गोरखाको सञ्चालक सदस्य र [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] अजिरकोट गाउँपालिका समितिको सचिवका रूपमा कार्यरत छन्। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == देवकोटाको जन्म साबिक मुच्चोक गा.वि.स. (हाल [[अजिरकोट गाउँपालिका|अजिरकोट–५, मुचोक]]) [[गोरखा जिल्ला]]मा भएको हो। उनले वि.सं. २०४८ मा माध्यमिक तहको शिक्षा पूरा गरेका हुन्। वि.सं. २०६४ मा जिल्ला पशु सेवा कार्यालय, गोरखाबाट ग्रामीण पशु स्वास्थ्य कार्यकर्ता (ग्रा.प.स्वा.का.) तालिम प्राप्त गरी उनले पशु स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा कार्य सुरु गरेका थिए। साथै उनले कफी खेती, प्रशोधन र गुणस्तरसम्बन्धी राष्ट्रिय स्तरको कफी प्राविधिक (तह–२) दक्षता हासिल गरेका छन्। == पेसागत तथा सामाजिक यात्रा == - '''शिक्षण अनुभव:''' उनले श्री चतुर्माला माध्यमिक विद्यालय, रामचे ([[अजिरकोट गाउँपालिका|अजिरकोट–५]]) मा प्राथमिक तहको शिक्षक भई करिब तीन वर्ष अध्यापन गरेका थिए। - '''सामाजिक परिचालक:''' वि.सं. २०६५ देखि २०६८ सम्म [[जिल्ला विकास समिति]] र स्थानीय विकास कोष, गोरखा अन्तर्गत मुच्चोक गा.वि.स.मा सामाजिक परिचालकका रूपमा काम गरेका थिए। - '''परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर:''' वि.सं. २०६६ मा अजिरकोटको व्यापारिक केन्द्र भच्चेक बजारमा एग्रोभेट स्थापना गरी कृषि तथा पशुपालक किसानहरूलाई प्राविधिक सेवा र औषधि उपलब्ध गराउँदै आएका छन्। - '''सहकारी नेतृत्व:''' वि.सं. २०६७ देखि २०७६ सम्म दुई कार्यकाल कालिका कृषि सहकारी संस्थाको अध्यक्ष रही संस्थाको नेतृत्व सम्हालेका थिए। == संस्थागत जिम्मेवारीहरू == - केन्द्रीय सदस्य — [[नेपाल कफी महासंघ]] (NCF) - सचिव — जिल्ला कफी संघ, गोरखा - सञ्चालक सदस्य — जिल्ला सहकारी संघ, गोरखा - पालिका सचिव — [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]], अजिरकोट गाउँपालिका समिति (२०८२ देखि) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == - [https://mitradevkota.com/ आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:नेपाली कृषि अभियन्ता]] [[श्रेणी:गोरखाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == देवकोटाको जन्म साबिक मुच्चोक गा.वि.स. (हाल अजिरकोट गाउँपालिका–५, मुचोक) गोरखामा भएको हो। उनले वि.सं. २०४८ मा माध्यमिक तहको शिक्षा पूरा गरेका हुन्। वि.सं. २०६४ मा जिल्ला पशु सेवा कार्यालय, गोरखाबाट ग्रामीण पशु स्वास्थ्य कार्यकर्ता (ग्रा.प.स्वा.का.) तालिम प्राप्त गरी उनले पशु स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा कार्य सुरु गरेका थिए। साथै उनले कफी खेती, प्रशोधन र गुणस्तरसम्बन्धी राष्ट्रिय स्तरको कफी प्राविधिक (तह–२) दक्षता हासिल गरेका छन्।<ref>{{Cite web |last=देवकोटा |first=मित्र प्रसाद |title=मित्र प्रसाद देवकोटा {{!}} कृषि, सहकारी तथा राजनीतिक अभियन्ता |url=https://mitradevkota.com/ |access-date=2026-11-06 |website=mitradevkota.com |language=ne}}</ref> == पेसागत तथा सामाजिक यात्रा == * '''शिक्षण अनुभव:''' उनले श्री चतुर्माला माध्यमिक विद्यालय, रामचे (अजिरकोट–५) मा प्राथमिक तहको शिक्षक भई करिब तीन वर्ष अध्यापन गरेका थिए। * '''सामाजिक परिचालक:''' वि.सं. २०६५ देखि २०६८ सम्म जिल्ला विकास समिति र स्थानीय विकास कोष, गोरखा अन्तर्गत मुच्चोक गा.वि.स.मा सामाजिक परिचालकका रूपमा काम गरेका थिए। * '''परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर:''' वि.सं. २०६६ मा अजिरकोटको केन्द्र भच्चेक बजारमा एग्रोभेट स्थापना गरी कृषि तथा पशुपालक किसानहरूलाई प्राविधिक सेवा र औषधि उपलब्ध गराउँदै आएका छन्। * '''सहकारी नेतृत्व:''' वि.सं. २०६७ देखि २०७६ सम्म दुई कार्यकाल कालिका कृषि सहकारी संस्थाको अध्यक्ष रही संस्थाको नेतृत्व सम्हालेका थिए। == संस्थागत जिम्मेवारीहरू == * केन्द्रीय सदस्य — राष्ट्रिय कफी महासंघ (NCF) * सचिव — जिल्ला कफी संघ, गोरखा * सञ्चालक सदस्य — जिल्ला सहकारी संघ, गोरखा * पालिका सचिव — राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, अजिरकोट गाउँपालिका समिति (२०८२ देखि) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://mitradevkota.com/ आधिकारिक वेबसाइट] 1l9zimi0djkttazavgfofcnba2lxs7m 1394711 1394710 2026-11-06T20:53:45Z Praedits 81811 /* */ 1394711 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = मित्र प्रसाद देवकोटा ( ''Mitra Prasad Devkota'') | image = Mitra.png | image_size = 220px | caption = मित्र प्रसाद देवकोटा | birth_date = {{Birth date and age|1976|3|8|df=yes}} <!-- वि.सं. २०३२/११/२५ --> | birth_place = [[मुच्चोक]], [[अजिरकोट गाउँपालिका]], [[गोरखा जिल्ला]], [[नेपाल]] | residence = [[अजिरकोट गाउँपालिका|अजिरकोट–३]], भच्चेक बजार, [[गोरखा जिल्ला]] | nationality = [[नेपाली]] | occupation = [[कृषि]] तथा पशु स्वास्थ्य प्राविधिक, सहकारी अभियन्ता, राजनीतिज्ञ | known_for = परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर, कफी प्रवर्धन, सहकारी अभियान | title = सञ्चालक (परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर)<br>केन्द्रीय सदस्य ([[नेपाल कफी महासंघ|राष्ट्रिय कफी महासंघ]])<br>सचिव ([[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]], अजिरकोट) | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (२०८२ देखि) | website = {{URL|https://mitradevkota.com/}} }} '''मित्र प्रसाद देवकोटा''' ( ''Mitra Prasad Devkota'' , जन्म: वि.सं. २०३२ फागुन २५, तदनुसार ८ मार्च १९७६) [[गोरखा जिल्ला]]का एक नेपाली कृषि तथा पशु स्वास्थ्य प्राविधिक, कफी प्राविधिक (तह–२), सहकारी अभियन्ता एवम् सामाजिक-राजनीतिक व्यक्तित्व हुन्. उनी गोरखाको [[अजिरकोट गाउँपालिका]] अन्तर्गत पर्ने भच्चेक बजारमा रहेको परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टरका संस्थापक हुन्। हाल उनी [[नेपाल कफी महासंघ]]को केन्द्रीय सदस्य, जिल्ला कफी संघ गोरखाको सचिव, जिल्ला सहकारी संघ गोरखाको सञ्चालक सदस्य र [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] अजिरकोट गाउँपालिका समितिको सचिवका रूपमा कार्यरत छन्। [[श्रेणी:नेपाली कृषि अभियन्ता]] [[श्रेणी:गोरखाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == देवकोटाको जन्म साबिक मुच्चोक गा.वि.स. (हाल अजिरकोट गाउँपालिका–५, मुचोक) गोरखामा भएको हो। उनले वि.सं. २०४८ मा माध्यमिक तहको शिक्षा पूरा गरेका हुन्। वि.सं. २०६४ मा जिल्ला पशु सेवा कार्यालय, गोरखाबाट ग्रामीण पशु स्वास्थ्य कार्यकर्ता (ग्रा.प.स्वा.का.) तालिम प्राप्त गरी उनले पशु स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा कार्य सुरु गरेका थिए। साथै उनले कफी खेती, प्रशोधन र गुणस्तरसम्बन्धी राष्ट्रिय स्तरको कफी प्राविधिक (तह–२) दक्षता हासिल गरेका छन्।<ref>{{Cite web |last=देवकोटा |first=मित्र प्रसाद |title=मित्र प्रसाद देवकोटा {{!}} कृषि, सहकारी तथा राजनीतिक अभियन्ता |url=https://mitradevkota.com/ |access-date=2026-11-06 |website=mitradevkota.com |language=ne}}</ref> == पेसागत तथा सामाजिक यात्रा == * '''शिक्षण अनुभव:''' उनले श्री चतुर्माला माध्यमिक विद्यालय, रामचे (अजिरकोट–५) मा प्राथमिक तहको शिक्षक भई करिब तीन वर्ष अध्यापन गरेका थिए। * '''सामाजिक परिचालक:''' वि.सं. २०६५ देखि २०६८ सम्म जिल्ला विकास समिति र स्थानीय विकास कोष, गोरखा अन्तर्गत मुच्चोक गा.वि.स.मा सामाजिक परिचालकका रूपमा काम गरेका थिए। * '''परमेश्वर एग्रोभेट सेन्टर:''' वि.सं. २०६६ मा अजिरकोटको केन्द्र भच्चेक बजारमा एग्रोभेट स्थापना गरी कृषि तथा पशुपालक किसानहरूलाई प्राविधिक सेवा र औषधि उपलब्ध गराउँदै आएका छन्। * '''सहकारी नेतृत्व:''' वि.सं. २०६७ देखि २०७६ सम्म दुई कार्यकाल कालिका कृषि सहकारी संस्थाको अध्यक्ष रही संस्थाको नेतृत्व सम्हालेका थिए। == संस्थागत जिम्मेवारीहरू == * केन्द्रीय सदस्य — राष्ट्रिय कफी महासंघ (NCF) * सचिव — जिल्ला कफी संघ, गोरखा * सञ्चालक सदस्य — जिल्ला सहकारी संघ, गोरखा * पालिका सचिव — राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, अजिरकोट गाउँपालिका समिति (२०८२ देखि) == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://mitradevkota.com/ आधिकारिक वेबसाइट] g6z0jrmw0532llje95xt7i3gmbln13s 6 151916 1394707 1394509 2026-11-06T20:10:04Z Parmeshwor Devkota 43245 /* */ 1394707 wikitext text/x-wiki {{delete|reason=Author request / लेखको लागि चाहिने तस्बिर फेर्नुपर्ने भएकाले हटाउन अनुरोध छ}} Mitra Prasad Devkota 2qw6gq1puzq7xkf13qzm8mzjs8vpgts 14 151920 1394721 2026-11-07T05:40:30Z हिमाल सुवेदी 30817 नयाँ पृष्ठ: {{लुकाइएका श्रेणी}} 1394721 wikitext text/x-wiki {{लुकाइएका श्रेणी}} l7chkebm7e8pgr0sfhugxmu53rkx88n 14 151921 1394722 2026-11-07T05:40:46Z हिमाल सुवेदी 30817 नयाँ पृष्ठ: {{लुकाइएका श्रेणी}} 1394722 wikitext text/x-wiki {{लुकाइएका श्रेणी}} l7chkebm7e8pgr0sfhugxmu53rkx88n 1 151922 1394729 2026-11-07T05:59:48Z हिमाल सुवेदी 30817 https://fountain.toolforge.org/editathons/heritage-edit-a-thon 1394729 wikitext text/x-wiki {{हेरिटेजाथन वार्ता}} ti44iymjvkr9v1ljroox9afp47sgdg4 0 151923 1394732 2026-11-07T06:16:41Z Kandarpajit Kallol 12726 नयाँ पृष्ठ: '''[[नेपाल]]को सांस्कृतिक सम्पदा'''मा पुरातात्विक स्थलहरू, मन्दिरहरू, गुम्बाहरू, देवालयहरू, चिहानहरू, भवनहरू, निवासहरू, स्मारकहरू र उपासना स्थलहरू समावेश छन्। प्राचीन स्मारक संरक्... 1394732 wikitext text/x-wiki '''[[नेपाल]]को सांस्कृतिक सम्पदा'''मा पुरातात्विक स्थलहरू, मन्दिरहरू, गुम्बाहरू, देवालयहरू, चिहानहरू, भवनहरू, निवासहरू, स्मारकहरू र उपासना स्थलहरू समावेश छन्। प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ (Ancient Monument Protection Act 1956) ले स्मारकलाई यसरी परिभाषित गरेको छ: “स्मारक भन्नाले १०० वर्षभन्दा पुरानो र ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको कुनै पनि मन्दिर, स्मारक, घर, [[देवालय]], [[शिवालय]], [[मठ]], गुम्बा, [[विहार]], [[स्तूप]] आदिलाई जनाउँछ।”<ref name=monumentact>{{cite book |last=Government of Nepal, Law Books Management Committee |date=1956 |title=प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ |trans-title=Ancient Monument Protection Act 1956 |url=http://lawcommission.gov.np |language=ne |location=Kathmandu |publisher=Government of Nepal, Law Books Management Committee }}</ref> {{Provinces of Nepal labelled map|font-size=85%|width=440}} प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ र प्राचीन स्मारक संरक्षण नियमावली २०४६ ले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]को व्यवस्था गरेको छ, जुन यस्ता स्मारकहरूको संरक्षण गर्न आधिकारिक कानूनी निकाय हो।<ref name=monumentact /><ref name=monumentrule>{{cite book |last=His Majesty's Government of Nepal, Law Books Management Committee |date=1990 |title=प्राचीन स्मारक संरक्षण नियमावली २०४६ |trans-title=Ancient Monument Protection Rule 1990 |url=http://tourism.gov.np|language=ne |location=Kathmandu |publisher=His Majesty's Government of Nepal, Law Books Management Committee }}</ref> यस विभागले नेपालका वर्गीकृत संरक्षित पुरातात्विक स्थल र स्मारकहरूको जानकारी समावेश गरी शृङ्खलाबद्ध रूपमा पुस्तकहरू प्रकाशन गरेको छ, जुन कानून बमोजिम आधिकारिक जानकारी हो। नियमावलीले विभागलाई स्मारकहरूको वर्गीकरण गर्ने अधिकार दिएको छ। केही गैर-सरकारी संस्थाहरूले पनि नेपालका संरक्षित स्मारकहरूका बारेमा यस्ता जानकारीहरू प्रकाशित गरेका छन्।<ref name="List">{{cite web|url=http://cam.ac.uk|title=List Of Monuments In Nepal|work=Nepali Monuments|publisher=Digital Himalaya|language=ne|access-date=21 December 2016}}</ref> == प्रदेश अनुसारका स्मारकहरूको सूची == सन् २०१५ देखि नेपाललाई सात [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेशहरू]]मा विभाजन गरिएको छ। नेपालका प्रदेशगत स्मारकहरूको सूची निम्नानुसार छ: *[[कोशी प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[मधेस प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[बागमती प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[गण्डकी प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[कर्णाली प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[लुम्बिनी प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[सुदूरपश्चिम प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] == साविकका अञ्चल अनुसारका स्मारकहरूको सूची == सन् २०१५ मा प्रदेशहरूको स्थापना हुनुभन्दा अघि नेपाल १४ [[नेपालका अञ्चलहरू|प्रशासनिक अञ्चलहरू]]मा विभाजित थियो। नेपालका अञ्चलगत स्मारकहरूको सूची निम्नानुसार छ: * [[बागमती अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[भेरी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[धवलागिरी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[गण्डकी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[जनकपुर अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[कर्णाली अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[कोशी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[लुम्बिनी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[महाकाली अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[मेची अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[नारायणी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[राप्ती अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[सगरमाथा अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[सेती अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] {{commons category|Cultural heritage monuments in Nepal}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} e03dxvy35uklq1881ygwu60vqongtl2 1394733 1394732 2026-11-07T06:19:58Z Kandarpajit Kallol 12726 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा +[[श्रेणी:भूगोल]]; +[[श्रेणी:नेपालका स्मारकहरूको सूची]]; +[[श्रेणी:नेपाल]]; +[[श्रेणी:सूचीहरू]] 1394733 wikitext text/x-wiki '''[[नेपाल]]को सांस्कृतिक सम्पदा'''मा पुरातात्विक स्थलहरू, मन्दिरहरू, गुम्बाहरू, देवालयहरू, चिहानहरू, भवनहरू, निवासहरू, स्मारकहरू र उपासना स्थलहरू समावेश छन्। प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ (Ancient Monument Protection Act 1956) ले स्मारकलाई यसरी परिभाषित गरेको छ: “स्मारक भन्नाले १०० वर्षभन्दा पुरानो र ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको कुनै पनि मन्दिर, स्मारक, घर, [[देवालय]], [[शिवालय]], [[मठ]], गुम्बा, [[विहार]], [[स्तूप]] आदिलाई जनाउँछ।”<ref name=monumentact>{{cite book |last=Government of Nepal, Law Books Management Committee |date=1956 |title=प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ |trans-title=Ancient Monument Protection Act 1956 |url=http://lawcommission.gov.np |language=ne |location=Kathmandu |publisher=Government of Nepal, Law Books Management Committee }}</ref> {{Provinces of Nepal labelled map|font-size=85%|width=440}} प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ र प्राचीन स्मारक संरक्षण नियमावली २०४६ ले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]को व्यवस्था गरेको छ, जुन यस्ता स्मारकहरूको संरक्षण गर्न आधिकारिक कानूनी निकाय हो।<ref name=monumentact /><ref name=monumentrule>{{cite book |last=His Majesty's Government of Nepal, Law Books Management Committee |date=1990 |title=प्राचीन स्मारक संरक्षण नियमावली २०४६ |trans-title=Ancient Monument Protection Rule 1990 |url=http://tourism.gov.np|language=ne |location=Kathmandu |publisher=His Majesty's Government of Nepal, Law Books Management Committee }}</ref> यस विभागले नेपालका वर्गीकृत संरक्षित पुरातात्विक स्थल र स्मारकहरूको जानकारी समावेश गरी शृङ्खलाबद्ध रूपमा पुस्तकहरू प्रकाशन गरेको छ, जुन कानून बमोजिम आधिकारिक जानकारी हो। नियमावलीले विभागलाई स्मारकहरूको वर्गीकरण गर्ने अधिकार दिएको छ। केही गैर-सरकारी संस्थाहरूले पनि नेपालका संरक्षित स्मारकहरूका बारेमा यस्ता जानकारीहरू प्रकाशित गरेका छन्।<ref name="List">{{cite web|url=http://cam.ac.uk|title=List Of Monuments In Nepal|work=Nepali Monuments|publisher=Digital Himalaya|language=ne|access-date=21 December 2016}}</ref> == प्रदेश अनुसारका स्मारकहरूको सूची == सन् २०१५ देखि नेपाललाई सात [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेशहरू]]मा विभाजन गरिएको छ। नेपालका प्रदेशगत स्मारकहरूको सूची निम्नानुसार छ: *[[कोशी प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[मधेस प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[बागमती प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[गण्डकी प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[कर्णाली प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[लुम्बिनी प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[सुदूरपश्चिम प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] == साविकका अञ्चल अनुसारका स्मारकहरूको सूची == सन् २०१५ मा प्रदेशहरूको स्थापना हुनुभन्दा अघि नेपाल १४ [[नेपालका अञ्चलहरू|प्रशासनिक अञ्चलहरू]]मा विभाजित थियो। नेपालका अञ्चलगत स्मारकहरूको सूची निम्नानुसार छ: * [[बागमती अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[भेरी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[धवलागिरी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[गण्डकी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[जनकपुर अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[कर्णाली अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[कोशी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[लुम्बिनी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[महाकाली अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[मेची अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[नारायणी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[राप्ती अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[सगरमाथा अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[सेती अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] {{commons category|Cultural heritage monuments in Nepal}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:भूगोल]] [[श्रेणी:नेपालका स्मारकहरूको सूची]] [[श्रेणी:नेपाल]] [[श्रेणी:सूचीहरू]] mjcm0lpp8op1g0exgllfrr4jc3949yf 1394735 1394733 2026-11-07T06:23:31Z Kandarpajit Kallol 12726 /* */ 1394735 wikitext text/x-wiki '''[[नेपाल]]को सांस्कृतिक सम्पदा'''मा पुरातात्विक स्थलहरू, मन्दिरहरू, गुम्बाहरू, देवालयहरू, चिहानहरू, भवनहरू, निवासहरू, स्मारकहरू र उपासना स्थलहरू समावेश छन्। प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ (Ancient Monument Protection Act 1956) ले स्मारकलाई यसरी परिभाषित गरेको छ: “स्मारक भन्नाले १०० वर्षभन्दा पुरानो र ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको कुनै पनि [[मन्दिर]], स्मारक, [[घर]], देवालय, [[शिवालय]], [[मठ]], गुम्बा, विहार, [[स्तूप]] आदिलाई जनाउँछ।”<ref name=monumentact>{{cite book |last=Government of Nepal, Law Books Management Committee |date=1956 |title=प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ |trans-title=Ancient Monument Protection Act 1956 |url=http://lawcommission.gov.np |language=ne |location=Kathmandu |publisher=Government of Nepal, Law Books Management Committee }}</ref> {{Provinces of Nepal labelled map|font-size=85%|width=440}} प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ र प्राचीन स्मारक संरक्षण नियमावली २०४६ ले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]को व्यवस्था गरेको छ, जुन यस्ता स्मारकहरूको संरक्षण गर्न आधिकारिक कानूनी निकाय हो।<ref name=monumentact /><ref name=monumentrule>{{cite book |last=His Majesty's Government of Nepal, Law Books Management Committee |date=1990 |title=प्राचीन स्मारक संरक्षण नियमावली २०४६ |trans-title=Ancient Monument Protection Rule 1990 |url=http://tourism.gov.np|language=ne |location=Kathmandu |publisher=His Majesty's Government of Nepal, Law Books Management Committee }}</ref> यस विभागले नेपालका वर्गीकृत संरक्षित पुरातात्विक स्थल र स्मारकहरूको जानकारी समावेश गरी शृङ्खलाबद्ध रूपमा पुस्तकहरू प्रकाशन गरेको छ, जुन कानून बमोजिम आधिकारिक जानकारी हो। नियमावलीले विभागलाई स्मारकहरूको वर्गीकरण गर्ने अधिकार दिएको छ। केही गैर-सरकारी संस्थाहरूले पनि नेपालका संरक्षित स्मारकहरूका बारेमा यस्ता जानकारीहरू प्रकाशित गरेका छन्।<ref name="List">{{cite web|url=http://cam.ac.uk|title=List Of Monuments In Nepal|work=Nepali Monuments|publisher=Digital Himalaya|language=ne|access-date=21 December 2016}}</ref> == प्रदेश अनुसारका स्मारकहरूको सूची == सन् २०१५ देखि नेपाललाई सात [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेशहरू]]मा विभाजन गरिएको छ। नेपालका प्रदेशगत स्मारकहरूको सूची निम्नानुसार छ: *[[कोशी प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[मधेस प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[बागमती प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[गण्डकी प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[कर्णाली प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[लुम्बिनी प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[सुदूरपश्चिम प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] == साविकका अञ्चल अनुसारका स्मारकहरूको सूची == सन् २०१५ मा प्रदेशहरूको स्थापना हुनुभन्दा अघि नेपाल १४ [[नेपालका अञ्चलहरू|प्रशासनिक अञ्चलहरू]]मा विभाजित थियो। नेपालका अञ्चलगत स्मारकहरूको सूची निम्नानुसार छ: * [[बागमती अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[भेरी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[धवलागिरी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[गण्डकी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[जनकपुर अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[कर्णाली अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[कोशी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[लुम्बिनी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[महाकाली अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[मेची अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[नारायणी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[राप्ती अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[सगरमाथा अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[सेती अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] {{commons category|Cultural heritage monuments in Nepal}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} [[श्रेणी:भूगोल]] [[श्रेणी:नेपालका स्मारकहरूको सूची]] [[श्रेणी:नेपाल]] [[श्रेणी:सूचीहरू]] p2dyuhkhr2d2uxkn3rufmz23mvii9r5 1394754 1394735 2026-11-07T07:53:27Z पर्वत सुवेदी 31224 1394754 wikitext text/x-wiki '''[[नेपाल]]को सांस्कृतिक सम्पदा'''मा पुरातात्विक स्थल, मन्दिर, गुम्बा, देवालय, चिहान, भवन, निवास, स्मारक र उपासना स्थलहरू पर्दछन्। प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ ले स्मारकलाई यसरी परिभाषित गरेको छ: “स्मारक भन्नाले १०० वर्षभन्दा पुरानो र ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको कुनै पनि [[मन्दिर]], स्मारक, [[घर]], देवालय, [[शिवालय]], [[मठ]], गुम्बा, विहार, [[स्तूप]] आदिलाई जनाउँछ।”<ref name=monumentact>{{cite book |last=Government of Nepal, Law Books Management Committee |date=1956 |title=प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ |trans-title=Ancient Monument Protection Act 1956 |url=http://lawcommission.gov.np |language=ne |location=काठमाडौँ |publisher=नेपाल सरकार, कानुन पुस्तक व्यवस्थापन समिति }}</ref> {{Provinces of Nepal labelled map|font-size=85%|width=440}} प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ र प्राचीन स्मारक संरक्षण नियमावली २०४६ ले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]को व्यवस्था गरेको छ, जुन यस्ता स्मारकहरूको संरक्षण गर्न बनेको आधिकारिक कानुनी निकाय हो।<ref name=monumentact /><ref name=monumentrule>{{cite book |last=His Majesty's Government of Nepal, Law Books Management Committee |date=1990 |title=प्राचीन स्मारक संरक्षण नियमावली २०४६ |url=http://tourism.gov.np|language=ne |location=Kathmandu |publisher=His Majesty's Government of Nepal, Law Books Management Committee }}</ref> यस विभागले नेपालका वर्गीकृत संरक्षित पुरातात्विक स्थल र स्मारकहरूको जानकारी समावेश गरी शृङ्खलाबद्ध रूपमा पुस्तकहरू प्रकाशन गरेको छ, जुन कानून बमोजिम आधिकारिक जानकारी हो। नियमावलीले विभागलाई स्मारकहरूको वर्गीकरण गर्ने अधिकार दिएको छ। केही गैर-सरकारी संस्थाहरूले पनि नेपालका संरक्षित स्मारकहरूका बारेमा यस्ता जानकारीहरू प्रकाशित गरेका छन्।<ref name="List">{{cite web|url=http://cam.ac.uk|title=List Of Monuments In Nepal|work=Nepali Monuments|publisher=Digital Himalaya|language=ne|access-date=21 December 2016}}</ref> == प्रदेश अनुसारका स्मारकहरूको सूची == सन् २०१५ देखि नेपाललाई सात [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेशहरू]]मा विभाजन गरिएको छ। नेपालका प्रदेशगत स्मारकहरूको सूची निम्नानुसार छ: *[[कोशी प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[मधेस प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[बागमती प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[गण्डकी प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[कर्णाली प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[लुम्बिनी प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] *[[सुदूरपश्चिम प्रदेशका स्मारकहरूको सूची]] == साविकका अञ्चल अनुसारका स्मारकहरूको सूची == वि.स्ं २०७२ मा प्रदेशहरूको स्थापना हुनुभन्दा अघि नेपाल १४ [[नेपालका अञ्चलहरू|प्रशासनिक अञ्चलहरू]]मा विभाजित थियो। नेपालका अञ्चलगत स्मारकहरूको सूची निम्नानुसार छ: * [[बागमती अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[भेरी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[धवलागिरी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[गण्डकी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[जनकपुर अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[कर्णाली अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[कोशी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[लुम्बिनी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[महाकाली अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[मेची अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[नारायणी अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[राप्ती अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[सगरमाथा अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] * [[सेती अञ्चलका स्मारकहरूको सूची]] {{commons category|Cultural heritage monuments in Nepal}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भूगोल]] [[श्रेणी:नेपालका स्मारकहरूको सूची]] [[श्रेणी:नेपाल]] [[श्रेणी:सूचीहरू]] f3750uhrgf7q8r76plpl7mqkei5xlqt 1 151924 1394734 2026-11-07T06:20:35Z Kandarpajit Kallol 12726 https://fountain.toolforge.org/editathons/heritage-edit-a-thon 1394734 wikitext text/x-wiki {{हेरिटेजाथन वार्ता}} ti44iymjvkr9v1ljroox9afp47sgdg4 0 151925 1394737 2026-11-07T06:59:25Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1384104829|Koh-i-Noor]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1394737 wikitext text/x-wiki '''कोहिनूर''' {{IPAc-en|ˌ|k|əʊ|ɪ|ˈ|n|ʊər}} {{Respell|KOH|in|OOR}} ) {{Efn|Also spelled '''Koh-e-Noor''', '''Kohinoor''' and '''Koh-i-Nur'''. [[Persian language|Persian]] ({{lang|fa|کوه نور}})<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/persian/world-38316293|title= کوه نور؛ شش افسانه‌ از یک الماس گرانبها|work=BBC Persian|date=23 December 2016|access-date=20 April 2026}}</ref><ref name=":0">{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/koh-i-noor|title=Definition of 'Koh-i-noor'|access-date=26 November 2017|author=Collins English Dictionary|publisher=HarperCollins|quote=from Persian Kōh-i-nūr, literally: mountain of light}}</ref> and [[Hindi]]<ref name="EB2008">{{cite encyclopedia |title=Koh-i-Noor |encyclopedia=Britannica Concise Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |date=2008 |publisher=[[Encyclopaedia Britannica]] |isbn=9781593394929 |page=1046 |language=en |quote=The Koh-i-noor (Hindi for 'mountain of light') was acquired by the British in 1849 and became part of the Crown Jewels of [[Queen Victoria]]. |access-date=26 August 2019 |archive-date=26 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226141554/https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |url-status=live }}</ref> for "Mountain of Light".}} संसारको सबैभन्दा ठूलो हीरा मध्ये एक हो, जसको तौल {{Convert|105.6|carat|g}} छ। {{Efn|Weights from {{frac|82|3|4}} to {{frac|122|3|4}} [[Carat (mass)|carats]] have been erroneously published since the 19th century.<ref name="israel">Israel, p. 176.</ref> Until 1992, the official weight of the Koh-i-Noor was 108.93 metric carats,<ref>Balfour, p. 184.</ref> but this figure has been revised to 105.602 metric carats,<ref name="rose31"/> or {{frac|102|13|16}} old English carats.<ref name="israel"/>|name="weight"}} यो हाल महारानी एलिजाबेथको मुकुटमा राखिएको छ। ५ औं शताब्दीको अन्त्यतिर यो [[मुगल साम्राज्य|मुगल साम्राज्यका]] संस्थापक [[बाबर|बाबरको]] कब्जामा आएको थियो। १५२६ मा [[पानीपतको प्रथम युद्ध|पानीपतको पहिलो युद्ध]] पछि, यो ग्वालियरका राजघरानाले उनका छोरा [[हुमायूँ|हुमायु]]लाई उपहार दिएको थियो। <ref name="Frank2021">{{Cite book|title=Flight of the Diamond Smugglers: A Tale of Pigeons, Obsession and Greed along Coastal South Africa|url=https://books.google.co.id/books?id=sdEwEAAAQBAJ&pg=PT99&dq=koh+i+noor+humayun}} </ref><ref name="Beveridge1922">{{Cite book|title=Babur-Nama|page=477|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.44739/page/n549/mode/1up?q=diamond}}</ref><ref name="Chandra2009">{{Cite book|title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II|url=https://books.google.co.id/books?id=0Rm9MC4DDrcC&redir_esc=y}}</ref><ref name="Padshahnama">{{Cite book|title=Padshahnama|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.344016}}</ref><ref name="Agarwal121">{{Cite book|title=Priceless Treasure of the World: Journey Through Words to Wisdom|page=121|url=https://books.google.co.id/books?id=wZrPEQAAQBAJ&pg=PA121&dq=Koh-i-noor+humayun&hl=id&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiTh7avjpaXAxVon2MGHTZvBpcQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q&f=false}}</ref><ref name="Hart2001">{{Cite book|title=Diamond: A Journey to the Heart of an Obsession|location=New York|page=145|url=https://archive.org/details/diamondjourneyto0000hart/page/145/mode/1up}}</ref> सम्राट [[शाहजहाँ|शाहजहाँको]] शासनकालमा, कोहिनूर मयूर सिंहासनलाई सजाउने रत्नहरू मध्ये एक बन्यो।<ref name="Padshahnama" /><ref name="Elliot1875">{{Cite book|title=Shah Jahan|url=https://archive.org/details/cu31924006140374/page/n3/mode/1up}}</ref> १७३९ मा, कर्नालको युद्धमा मुगल पराजय पछि, नादर शाहले [[दिल्ली]] कब्जा गरे र कोहिनूर र अन्य शाही खजाना फारस लगे। <ref name="Axworthy2008">{{Cite book|title=A History of Iran: Empire of the Mind|page=159|url=https://archive.org/details/historyofiranemp0000axwo_n7v2}}</ref> {{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=60}} १७४७ मा नादर शाहको मृत्यु पछि, कोहिनूर दुर्रानी साम्राज्यका शासकहरूको हातमा पुग्यो । १८१३ मा [[सिख साम्राज्य|सिख साम्राज्यका]] शासक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंहको]] हातमा पुग्यो। दोस्रो अंग्रेज -सिख युद्ध र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|पूर्वी भारत कम्पनीद्वारा]] पञ्जाबको विलय पछि, १८४९ मा तत्कालीन ११ वर्षीय दुलीप सिंहले यसलाई [[महारानी भिक्टोरिया|रानी भिक्टोरियालाई]] समर्पण गरेका थिए। {{Sfn|Axworthy|2006|pp=212, 216}}<ref>{{Cite book|title=Kohinoor: The Story of the World's Most Infamous Diamond|date=2016|url=https://books.google.com/books?id=EoJoDwAAQBAJ&q=Koh-i-Noor+sher+singh&pg=PA115}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Asiatic Journal and Monthly Register for British India and its Dependencies|url=https://books.google.com/books?id=wjk9AQAAMAAJ&pg=PA177|page=177}}</ref><ref>{{Cite book|title=Lady Login's Recollections: Court Life and Camp Life, 1820–1904|location=Jullundur City}}</ref> सन् १८५१ मा लन्डनको ग्रेट एक्जिबिशनमा उक्त हिरा प्रदर्शन गरिएको थियो, जहाँ यसको मौलिक बनावटको आलोचना भएको थियो। त्यसपछि प्रिन्स अल्बर्टले कोस्टर डायमंड्सलाई यसलाई काटेर अण्डाकार आकारमा रूपान्तरण गर्न लगाए।<ref>Howie, p. 293.</ref> बेलायत पुगेपछि यो केवल बेलायती राजपरिवारका महिला सदस्यहरूले मात्र लगाएका छन्, जसमा रानी भिक्टोरिया पनि पर्छिन् जसले यसलाई ब्रोच र सिरलेट (मुकुटजस्तो शिरबन्दी) को रूपमा लगाएकी थिइन्।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यसलाई पछि सन् १९०१ मा रानी एलेक्जेन्ड्राको मुकुटमा, सन् १९११ मा रानी मेरीको मुकुटमा र सन् १९३७ मा [[एलिजाबेथ द्वितीय|रानी एलिजाबेथ]] (क्वार्टर मदर) को मुकुटमा जडान गरिएको थियो।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यो हिरा अहिले लन्डन टावरको ज्वेल हाउसमा सार्वजनिक प्रदर्शनका लागि राखिएको छ। भारत, इरान, पाकिस्तान र अफगानिस्तानका सरकारहरूले यसको स्वामित्व दाबी गर्दै फिर्ता माग गरेका छन्, जबकि बेलायती सरकारले सन् १८४९ को लाहोरको अन्तिम सन्धिअनुसार यो कानुनी रूपमा प्राप्त गरिएको अडान लिँदै आएको छ।<ref name="davenport">Davenport, pp. 57–59.</ref> == इतिहास == === प्रारम्भिक इतिहास === सन् १३१० मा, [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का सुलतान [[अलाउद्दिन खल्जी]]ले दक्षिण भारतको काकतीय वंशलाई पराधीन बनाएपछि एउटा ठूलो हिरा प्राप्त गरेका थिए। उनका दरबारी कवि [[अमीर खुसरो|अमिर खुसरो]] काकतीय दूतलाई उद्धृत गर्दै यो हीरा "संसारमै बेजोड" थियो र ज्ञानी मानिसहरूले यसको अस्तित्वलाई विश्वास गर्न अस्वीकार गरे। १८औँ शताब्दीका इतिहासकार खाफी खानले यस बहुमूल्य रत्नलाई कोहिनूरको रूपमा पहिचान गरेका छन्।।<ref>{{Cite book|doi=Banarsi Prasad Saksena|title=A Comprehensive History of India: The Delhi Sultanat (A.D. 1206-1526)|url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ|page=410}}</ref> === नादेर शाहको कब्जामा === [[File:Nadir_Shah_on_the_Peacock_Throne_after_his_defeat_of_Muhammad_Shah._ca._1850,_San_Diego_MOA.jpg|अङ्गुठाकार|13 औँ मुगल सम्राट मुहम्मद शाह पराजयपछि मयूर सिंहासन बसेका नादेर शाह]] === रणजीत सिंहको कब्जामा === [[File:Queen_Mary's_Crown.png|अङ्गुठाकार|रानी मेरीको मुकुटको अगाडिको क्रसमा रहेको कोहिनूर हीरा]] == स्वामित्व विवाद == कोहिनूर लामो समयदेखि कूटनीतिक विवादको विषय बनेको छः भारत, पाकिस्तान, इरान र अफगानिस्तान सबैले विभिन्न समयमा बेलायतबाट यसको फिर्तीको लागि अनुरोध गरेका छन्।{{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=13}} === भारत === सन् १९४७ मा स्वतन्त्रता प्राप्त हुनासाथ [[भारत सरकार]]ले पहिलो पटक कोहिनूर फिर्ता गर्न माग गरेको थियो। रानी [[एलिजाबेथ द्वितीय]]को राज्याभिषेकको वर्ष सन् १९५३ मा दोस्रो पटक अनुरोध गरिएको थियो। प्रत्येक पटक बेलायती सरकारले यसको स्वामित्वमा छलफल गर्न नमिल्ने रहेको बताउँदै दाबीहरू खारेज गर्‍यो।<ref name="tweedie">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|title=The Koh-i-Noor: diamond robbery?|last=Tweedie|first=Neil|date=29 July 2010|newspaper=The Telegraph|access-date=13 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100731111919/http://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|archive-date=2010-07-31|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> === पाकिस्तान === === अफगानिस्तान === [[श्रेणी:आन्ध्र प्रदेशको इतिहास]] incfofo16o6v23a6e7t0giwwa56ssbw 1394740 1394737 2026-11-07T07:02:45Z Bishaldev100 28807 1394740 wikitext text/x-wiki {{Infobox gem | name = Koh-i-Noor | image = Replica of the Koh-i-Noor (cropped).jpg | caption = Replica of the Koh-i-Noor | carats = 105.602{{efn|name="weight"}} | dimensions = {{ubl|{{convert|3.6|cm|in|abbr=on}} long|{{convert|3.2|cm|in|abbr=on}} wide|{{convert|1.3|cm|in|1|abbr=on}} deep}} | colour = D (colourless)<ref name="sucher126">Sucher and Carriere, p. 126.</ref> | diamond_type = IIa<ref name="sucher126"/> | cut = Oval brilliant | facets = 66<ref name="smith">Smith, p. 77.</ref> | mine = possibly [[Kollur Mine]]<br />now in [[Andhra Pradesh]], India | owner = [[Charles III]] in right of [[The Crown]]<ref>{{Cite Hansard |jurisdiction=United Kingdom |house=House of Commons |title=Crown Jewels |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1992/jul/16/crown-jewels#column_944w |date=16 July 1992 |volume=211 |column=944W |access-date=30 June 2016 |archive-date=10 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810204155/http://hansard.millbanksystems.com/written_answers/1992/jul/16/crown-jewels#column_944w |url-status=live }}</ref> }} '''कोहिनूर''' {{IPAc-en|ˌ|k|əʊ|ɪ|ˈ|n|ʊər}} {{Respell|KOH|in|OOR}} ) {{Efn|Also spelled '''Koh-e-Noor''', '''Kohinoor''' and '''Koh-i-Nur'''. [[Persian language|Persian]] ({{lang|fa|کوه نور}})<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/persian/world-38316293|title= کوه نور؛ شش افسانه‌ از یک الماس گرانبها|work=BBC Persian|date=23 December 2016|access-date=20 April 2026}}</ref><ref name=":0">{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/koh-i-noor|title=Definition of 'Koh-i-noor'|access-date=26 November 2017|author=Collins English Dictionary|publisher=HarperCollins|quote=from Persian Kōh-i-nūr, literally: mountain of light}}</ref> and [[Hindi]]<ref name="EB2008">{{cite encyclopedia |title=Koh-i-Noor |encyclopedia=Britannica Concise Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |date=2008 |publisher=[[Encyclopaedia Britannica]] |isbn=9781593394929 |page=1046 |language=en |quote=The Koh-i-noor (Hindi for 'mountain of light') was acquired by the British in 1849 and became part of the Crown Jewels of [[Queen Victoria]]. |access-date=26 August 2019 |archive-date=26 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226141554/https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |url-status=live }}</ref> for "Mountain of Light".}} संसारको सबैभन्दा ठूलो हीरा मध्ये एक हो, जसको तौल {{Convert|105.6|carat|g}} छ। {{Efn|Weights from {{frac|82|3|4}} to {{frac|122|3|4}} [[Carat (mass)|carats]] have been erroneously published since the 19th century.<ref name="israel">Israel, p. 176.</ref> Until 1992, the official weight of the Koh-i-Noor was 108.93 metric carats,<ref>Balfour, p. 184.</ref> but this figure has been revised to 105.602 metric carats,<ref name="rose31"/> or {{frac|102|13|16}} old English carats.<ref name="israel"/>|name="weight"}} यो हाल महारानी एलिजाबेथको मुकुटमा राखिएको छ। ५ औं शताब्दीको अन्त्यतिर यो [[मुगल साम्राज्य|मुगल साम्राज्यका]] संस्थापक [[बाबर|बाबरको]] कब्जामा आएको थियो। १५२६ मा [[पानीपतको प्रथम युद्ध|पानीपतको पहिलो युद्ध]] पछि, यो ग्वालियरका राजघरानाले उनका छोरा [[हुमायूँ|हुमायु]]लाई उपहार दिएको थियो। <ref name="Frank2021">{{Cite book|title=Flight of the Diamond Smugglers: A Tale of Pigeons, Obsession and Greed along Coastal South Africa|url=https://books.google.co.id/books?id=sdEwEAAAQBAJ&pg=PT99&dq=koh+i+noor+humayun}} </ref><ref name="Beveridge1922">{{Cite book|title=Babur-Nama|page=477|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.44739/page/n549/mode/1up?q=diamond}}</ref><ref name="Chandra2009">{{Cite book|title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II|url=https://books.google.co.id/books?id=0Rm9MC4DDrcC&redir_esc=y}}</ref><ref name="Padshahnama">{{Cite book|title=Padshahnama|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.344016}}</ref><ref name="Agarwal121">{{Cite book|title=Priceless Treasure of the World: Journey Through Words to Wisdom|page=121|url=https://books.google.co.id/books?id=wZrPEQAAQBAJ&pg=PA121&dq=Koh-i-noor+humayun&hl=id&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiTh7avjpaXAxVon2MGHTZvBpcQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q&f=false}}</ref><ref name="Hart2001">{{Cite book|title=Diamond: A Journey to the Heart of an Obsession|location=New York|page=145|url=https://archive.org/details/diamondjourneyto0000hart/page/145/mode/1up}}</ref> सम्राट [[शाहजहाँ|शाहजहाँको]] शासनकालमा, कोहिनूर मयूर सिंहासनलाई सजाउने रत्नहरू मध्ये एक बन्यो।<ref name="Padshahnama" /><ref name="Elliot1875">{{Cite book|title=Shah Jahan|url=https://archive.org/details/cu31924006140374/page/n3/mode/1up}}</ref> १७३९ मा, कर्नालको युद्धमा मुगल पराजय पछि, नादर शाहले [[दिल्ली]] कब्जा गरे र कोहिनूर र अन्य शाही खजाना फारस लगे। <ref name="Axworthy2008">{{Cite book|title=A History of Iran: Empire of the Mind|page=159|url=https://archive.org/details/historyofiranemp0000axwo_n7v2}}</ref> {{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=60}} १७४७ मा नादर शाहको मृत्यु पछि, कोहिनूर दुर्रानी साम्राज्यका शासकहरूको हातमा पुग्यो । १८१३ मा [[सिख साम्राज्य|सिख साम्राज्यका]] शासक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंहको]] हातमा पुग्यो। दोस्रो अंग्रेज -सिख युद्ध र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|पूर्वी भारत कम्पनीद्वारा]] पञ्जाबको विलय पछि, १८४९ मा तत्कालीन ११ वर्षीय दुलीप सिंहले यसलाई [[महारानी भिक्टोरिया|रानी भिक्टोरियालाई]] समर्पण गरेका थिए। {{Sfn|Axworthy|2006|pp=212, 216}}<ref>{{Cite book|title=Kohinoor: The Story of the World's Most Infamous Diamond|date=2016|url=https://books.google.com/books?id=EoJoDwAAQBAJ&q=Koh-i-Noor+sher+singh&pg=PA115}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Asiatic Journal and Monthly Register for British India and its Dependencies|url=https://books.google.com/books?id=wjk9AQAAMAAJ&pg=PA177|page=177}}</ref><ref>{{Cite book|title=Lady Login's Recollections: Court Life and Camp Life, 1820–1904|location=Jullundur City}}</ref> सन् १८५१ मा लन्डनको ग्रेट एक्जिबिशनमा उक्त हिरा प्रदर्शन गरिएको थियो, जहाँ यसको मौलिक बनावटको आलोचना भएको थियो। त्यसपछि प्रिन्स अल्बर्टले कोस्टर डायमंड्सलाई यसलाई काटेर अण्डाकार आकारमा रूपान्तरण गर्न लगाए।<ref>Howie, p. 293.</ref> बेलायत पुगेपछि यो केवल बेलायती राजपरिवारका महिला सदस्यहरूले मात्र लगाएका छन्, जसमा रानी भिक्टोरिया पनि पर्छिन् जसले यसलाई ब्रोच र सिरलेट (मुकुटजस्तो शिरबन्दी) को रूपमा लगाएकी थिइन्।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यसलाई पछि सन् १९०१ मा रानी एलेक्जेन्ड्राको मुकुटमा, सन् १९११ मा रानी मेरीको मुकुटमा र सन् १९३७ मा [[एलिजाबेथ द्वितीय|रानी एलिजाबेथ]] (क्वार्टर मदर) को मुकुटमा जडान गरिएको थियो।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यो हिरा अहिले लन्डन टावरको ज्वेल हाउसमा सार्वजनिक प्रदर्शनका लागि राखिएको छ। भारत, इरान, पाकिस्तान र अफगानिस्तानका सरकारहरूले यसको स्वामित्व दाबी गर्दै फिर्ता माग गरेका छन्, जबकि बेलायती सरकारले सन् १८४९ को लाहोरको अन्तिम सन्धिअनुसार यो कानुनी रूपमा प्राप्त गरिएको अडान लिँदै आएको छ।<ref name="davenport">Davenport, pp. 57–59.</ref> == इतिहास == === प्रारम्भिक इतिहास === सन् १३१० मा, [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का सुलतान [[अलाउद्दिन खल्जी]]ले दक्षिण भारतको काकतीय वंशलाई पराधीन बनाएपछि एउटा ठूलो हिरा प्राप्त गरेका थिए। उनका दरबारी कवि [[अमीर खुसरो|अमिर खुसरो]] काकतीय दूतलाई उद्धृत गर्दै यो हीरा "संसारमै बेजोड" थियो र ज्ञानी मानिसहरूले यसको अस्तित्वलाई विश्वास गर्न अस्वीकार गरे। १८औँ शताब्दीका इतिहासकार खाफी खानले यस बहुमूल्य रत्नलाई कोहिनूरको रूपमा पहिचान गरेका छन्।।<ref>{{Cite book|doi=Banarsi Prasad Saksena|title=A Comprehensive History of India: The Delhi Sultanat (A.D. 1206-1526)|url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ|page=410}}</ref> === नादेर शाहको कब्जामा === [[File:Nadir_Shah_on_the_Peacock_Throne_after_his_defeat_of_Muhammad_Shah._ca._1850,_San_Diego_MOA.jpg|अङ्गुठाकार|13 औँ मुगल सम्राट मुहम्मद शाह पराजयपछि मयूर सिंहासन बसेका नादेर शाह]] === रणजीत सिंहको कब्जामा === [[File:Queen_Mary's_Crown.png|अङ्गुठाकार|रानी मेरीको मुकुटको अगाडिको क्रसमा रहेको कोहिनूर हीरा]] == स्वामित्व विवाद == कोहिनूर लामो समयदेखि कूटनीतिक विवादको विषय बनेको छः भारत, पाकिस्तान, इरान र अफगानिस्तान सबैले विभिन्न समयमा बेलायतबाट यसको फिर्तीको लागि अनुरोध गरेका छन्।{{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=13}} === भारत === सन् १९४७ मा स्वतन्त्रता प्राप्त हुनासाथ [[भारत सरकार]]ले पहिलो पटक कोहिनूर फिर्ता गर्न माग गरेको थियो। रानी [[एलिजाबेथ द्वितीय]]को राज्याभिषेकको वर्ष सन् १९५३ मा दोस्रो पटक अनुरोध गरिएको थियो। प्रत्येक पटक बेलायती सरकारले यसको स्वामित्वमा छलफल गर्न नमिल्ने रहेको बताउँदै दाबीहरू खारेज गर्‍यो।<ref name="tweedie">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|title=The Koh-i-Noor: diamond robbery?|last=Tweedie|first=Neil|date=29 July 2010|newspaper=The Telegraph|access-date=13 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100731111919/http://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|archive-date=2010-07-31|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> === पाकिस्तान === === अफगानिस्तान === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:आन्ध्र प्रदेशको इतिहास]] gencfumy0z5909xvtet3oapsqy22hnc 1394741 1394740 2026-11-07T07:04:52Z Bishaldev100 28807 1394741 wikitext text/x-wiki {{Infobox gem | name = Koh-i-Noor | image = Replica of the Koh-i-Noor (cropped).jpg | caption = Replica of the Koh-i-Noor | carats = 105.602{{efn|name="weight"}} | dimensions = {{ubl|{{convert|3.6|cm|in|abbr=on}} long|{{convert|3.2|cm|in|abbr=on}} wide|{{convert|1.3|cm|in|1|abbr=on}} deep}} | colour = D (colourless)<ref name="sucher126">Sucher and Carriere, p. 126.</ref> | diamond_type = IIa<ref name="sucher126"/> | cut = अण्डाकार | facets = 66<ref name="smith">Smith, p. 77.</ref> | mine = possibly [[गोलकोण्डा]]<br />now in [[आन्ध्र प्रदेश]], भारत | owner = [[Charles III]] in right of [[The Crown]]<ref>{{Cite Hansard |jurisdiction=United Kingdom |house=House of Commons |title=Crown Jewels |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1992/jul/16/crown-jewels#column_944w |date=16 July 1992 |volume=211 |column=944W |access-date=30 June 2016 |archive-date=10 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810204155/http://hansard.millbanksystems.com/written_answers/1992/jul/16/crown-jewels#column_944w |url-status=live }}</ref> }} '''कोहिनूर''' {{IPAc-en|ˌ|k|əʊ|ɪ|ˈ|n|ʊər}} {{Respell|KOH|in|OOR}} ) {{Efn|Also spelled '''Koh-e-Noor''', '''Kohinoor''' and '''Koh-i-Nur'''. [[Persian language|Persian]] ({{lang|fa|کوه نور}})<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/persian/world-38316293|title= کوه نور؛ شش افسانه‌ از یک الماس گرانبها|work=BBC Persian|date=23 December 2016|access-date=20 April 2026}}</ref><ref name=":0">{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/koh-i-noor|title=Definition of 'Koh-i-noor'|access-date=26 November 2017|author=Collins English Dictionary|publisher=HarperCollins|quote=from Persian Kōh-i-nūr, literally: mountain of light}}</ref> and [[Hindi]]<ref name="EB2008">{{cite encyclopedia |title=Koh-i-Noor |encyclopedia=Britannica Concise Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |date=2008 |publisher=[[Encyclopaedia Britannica]] |isbn=9781593394929 |page=1046 |language=en |quote=The Koh-i-noor (Hindi for 'mountain of light') was acquired by the British in 1849 and became part of the Crown Jewels of [[Queen Victoria]]. |access-date=26 August 2019 |archive-date=26 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226141554/https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |url-status=live }}</ref> for "Mountain of Light".}} संसारको सबैभन्दा ठूलो हीरा मध्ये एक हो, जसको तौल {{Convert|105.6|carat|g}} छ। {{Efn|Weights from {{frac|82|3|4}} to {{frac|122|3|4}} [[Carat (mass)|carats]] have been erroneously published since the 19th century.<ref name="israel">Israel, p. 176.</ref> Until 1992, the official weight of the Koh-i-Noor was 108.93 metric carats,<ref>Balfour, p. 184.</ref> but this figure has been revised to 105.602 metric carats,<ref name="rose31"/> or {{frac|102|13|16}} old English carats.<ref name="israel"/>|name="weight"}} यो हाल महारानी एलिजाबेथको मुकुटमा राखिएको छ। ५ औं शताब्दीको अन्त्यतिर यो [[मुगल साम्राज्य|मुगल साम्राज्यका]] संस्थापक [[बाबर|बाबरको]] कब्जामा आएको थियो। १५२६ मा [[पानीपतको प्रथम युद्ध|पानीपतको पहिलो युद्ध]] पछि, यो ग्वालियरका राजघरानाले उनका छोरा [[हुमायूँ|हुमायु]]लाई उपहार दिएको थियो। <ref name="Frank2021">{{Cite book|title=Flight of the Diamond Smugglers: A Tale of Pigeons, Obsession and Greed along Coastal South Africa|url=https://books.google.co.id/books?id=sdEwEAAAQBAJ&pg=PT99&dq=koh+i+noor+humayun}} </ref><ref name="Beveridge1922">{{Cite book|title=Babur-Nama|page=477|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.44739/page/n549/mode/1up?q=diamond}}</ref><ref name="Chandra2009">{{Cite book|title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II|url=https://books.google.co.id/books?id=0Rm9MC4DDrcC&redir_esc=y}}</ref><ref name="Padshahnama">{{Cite book|title=Padshahnama|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.344016}}</ref><ref name="Agarwal121">{{Cite book|title=Priceless Treasure of the World: Journey Through Words to Wisdom|page=121|url=https://books.google.co.id/books?id=wZrPEQAAQBAJ&pg=PA121&dq=Koh-i-noor+humayun&hl=id&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiTh7avjpaXAxVon2MGHTZvBpcQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q&f=false}}</ref><ref name="Hart2001">{{Cite book|title=Diamond: A Journey to the Heart of an Obsession|location=New York|page=145|url=https://archive.org/details/diamondjourneyto0000hart/page/145/mode/1up}}</ref> सम्राट [[शाहजहाँ|शाहजहाँको]] शासनकालमा, कोहिनूर मयूर सिंहासनलाई सजाउने रत्नहरू मध्ये एक बन्यो।<ref name="Padshahnama" /><ref name="Elliot1875">{{Cite book|title=Shah Jahan|url=https://archive.org/details/cu31924006140374/page/n3/mode/1up}}</ref> १७३९ मा, कर्नालको युद्धमा मुगल पराजय पछि, नादर शाहले [[दिल्ली]] कब्जा गरे र कोहिनूर र अन्य शाही खजाना फारस लगे। <ref name="Axworthy2008">{{Cite book|title=A History of Iran: Empire of the Mind|page=159|url=https://archive.org/details/historyofiranemp0000axwo_n7v2}}</ref> {{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=60}} १७४७ मा नादर शाहको मृत्यु पछि, कोहिनूर दुर्रानी साम्राज्यका शासकहरूको हातमा पुग्यो । १८१३ मा [[सिख साम्राज्य|सिख साम्राज्यका]] शासक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंहको]] हातमा पुग्यो। दोस्रो अंग्रेज -सिख युद्ध र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|पूर्वी भारत कम्पनीद्वारा]] पञ्जाबको विलय पछि, १८४९ मा तत्कालीन ११ वर्षीय दुलीप सिंहले यसलाई [[महारानी भिक्टोरिया|रानी भिक्टोरियालाई]] समर्पण गरेका थिए। {{Sfn|Axworthy|2006|pp=212, 216}}<ref>{{Cite book|title=Kohinoor: The Story of the World's Most Infamous Diamond|date=2016|url=https://books.google.com/books?id=EoJoDwAAQBAJ&q=Koh-i-Noor+sher+singh&pg=PA115}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Asiatic Journal and Monthly Register for British India and its Dependencies|url=https://books.google.com/books?id=wjk9AQAAMAAJ&pg=PA177|page=177}}</ref><ref>{{Cite book|title=Lady Login's Recollections: Court Life and Camp Life, 1820–1904|location=Jullundur City}}</ref> सन् १८५१ मा लन्डनको ग्रेट एक्जिबिशनमा उक्त हिरा प्रदर्शन गरिएको थियो, जहाँ यसको मौलिक बनावटको आलोचना भएको थियो। त्यसपछि प्रिन्स अल्बर्टले कोस्टर डायमंड्सलाई यसलाई काटेर अण्डाकार आकारमा रूपान्तरण गर्न लगाए।<ref>Howie, p. 293.</ref> बेलायत पुगेपछि यो केवल बेलायती राजपरिवारका महिला सदस्यहरूले मात्र लगाएका छन्, जसमा रानी भिक्टोरिया पनि पर्छिन् जसले यसलाई ब्रोच र सिरलेट (मुकुटजस्तो शिरबन्दी) को रूपमा लगाएकी थिइन्।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यसलाई पछि सन् १९०१ मा रानी एलेक्जेन्ड्राको मुकुटमा, सन् १९११ मा रानी मेरीको मुकुटमा र सन् १९३७ मा [[एलिजाबेथ द्वितीय|रानी एलिजाबेथ]] (क्वार्टर मदर) को मुकुटमा जडान गरिएको थियो।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यो हिरा अहिले लन्डन टावरको ज्वेल हाउसमा सार्वजनिक प्रदर्शनका लागि राखिएको छ। भारत, इरान, पाकिस्तान र अफगानिस्तानका सरकारहरूले यसको स्वामित्व दाबी गर्दै फिर्ता माग गरेका छन्, जबकि बेलायती सरकारले सन् १८४९ को लाहोरको अन्तिम सन्धिअनुसार यो कानुनी रूपमा प्राप्त गरिएको अडान लिँदै आएको छ।<ref name="davenport">Davenport, pp. 57–59.</ref> == इतिहास == === प्रारम्भिक इतिहास === सन् १३१० मा, [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का सुलतान [[अलाउद्दिन खल्जी]]ले दक्षिण भारतको काकतीय वंशलाई पराधीन बनाएपछि एउटा ठूलो हिरा प्राप्त गरेका थिए। उनका दरबारी कवि [[अमीर खुसरो|अमिर खुसरो]] काकतीय दूतलाई उद्धृत गर्दै यो हीरा "संसारमै बेजोड" थियो र ज्ञानी मानिसहरूले यसको अस्तित्वलाई विश्वास गर्न अस्वीकार गरे। १८औँ शताब्दीका इतिहासकार खाफी खानले यस बहुमूल्य रत्नलाई कोहिनूरको रूपमा पहिचान गरेका छन्।।<ref>{{Cite book|doi=Banarsi Prasad Saksena|title=A Comprehensive History of India: The Delhi Sultanat (A.D. 1206-1526)|url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ|page=410}}</ref> === नादेर शाहको कब्जामा === [[File:Nadir_Shah_on_the_Peacock_Throne_after_his_defeat_of_Muhammad_Shah._ca._1850,_San_Diego_MOA.jpg|अङ्गुठाकार|13 औँ मुगल सम्राट मुहम्मद शाह पराजयपछि मयूर सिंहासन बसेका नादेर शाह]] === रणजीत सिंहको कब्जामा === [[File:Queen_Mary's_Crown.png|अङ्गुठाकार|रानी मेरीको मुकुटको अगाडिको क्रसमा रहेको कोहिनूर हीरा]] == स्वामित्व विवाद == कोहिनूर लामो समयदेखि कूटनीतिक विवादको विषय बनेको छः भारत, पाकिस्तान, इरान र अफगानिस्तान सबैले विभिन्न समयमा बेलायतबाट यसको फिर्तीको लागि अनुरोध गरेका छन्।{{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=13}} === भारत === सन् १९४७ मा स्वतन्त्रता प्राप्त हुनासाथ [[भारत सरकार]]ले पहिलो पटक कोहिनूर फिर्ता गर्न माग गरेको थियो। रानी [[एलिजाबेथ द्वितीय]]को राज्याभिषेकको वर्ष सन् १९५३ मा दोस्रो पटक अनुरोध गरिएको थियो। प्रत्येक पटक बेलायती सरकारले यसको स्वामित्वमा छलफल गर्न नमिल्ने रहेको बताउँदै दाबीहरू खारेज गर्‍यो।<ref name="tweedie">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|title=The Koh-i-Noor: diamond robbery?|last=Tweedie|first=Neil|date=29 July 2010|newspaper=The Telegraph|access-date=13 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100731111919/http://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|archive-date=2010-07-31|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> === पाकिस्तान === === अफगानिस्तान === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:आन्ध्र प्रदेशको इतिहास]] 9bfsjgaphjywcpnzounjxd9tea7nfws 1394742 1394741 2026-11-07T07:05:11Z Bishaldev100 28807 1394742 wikitext text/x-wiki {{Infobox gem | name = Koh-i-Noor | image = Replica of the Koh-i-Noor (cropped).jpg | caption = Replica of the Koh-i-Noor | carats = 105.602{{efn|name="weight"}} | dimensions = {{ubl|{{convert|3.6|cm|in|abbr=on}} long|{{convert|3.2|cm|in|abbr=on}} wide|{{convert|1.3|cm|in|1|abbr=on}} deep}} | colour = D (colourless)<ref name="sucher126">Sucher and Carriere, p. 126.</ref> | diamond_type = IIa<ref name="sucher126"/> | cut = अण्डाकार | facets = 66<ref name="smith">Smith, p. 77.</ref> | mine = possibly [[गोलकोण्डा]]<br />now in [[आन्ध्र प्रदेश]], भारत | owner = [[Charles III]] in right of [[The Crown]]<ref>{{Cite Hansard |jurisdiction=United Kingdom |house=House of Commons |title=Crown Jewels |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1992/jul/16/crown-jewels#column_944w |date=16 July 1992 |volume=211 |column=944W |access-date=30 June 2016 |archive-date=10 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810204155/http://hansard.millbanksystems.com/written_answers/1992/jul/16/crown-jewels#column_944w |url-status=live }}</ref> }} '''कोहिनूर''' {{IPAc-en|ˌ|k|əʊ|ɪ|ˈ|n|ʊər}} {{Respell|KOH|in|OOR}} ) {{Efn|Also spelled '''Koh-e-Noor''', '''Kohinoor''' and '''Koh-i-Nur'''. [[Persian language|Persian]] ({{lang|fa|کوه نور}})<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/persian/world-38316293|title= کوه نور؛ شش افسانه‌ از یک الماس گرانبها|work=BBC Persian|date=23 December 2016|access-date=20 April 2026}}</ref><ref name=":0">{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/koh-i-noor|title=Definition of 'Koh-i-noor'|access-date=26 November 2017|author=Collins English Dictionary|publisher=HarperCollins|quote=from Persian Kōh-i-nūr, literally: mountain of light}}</ref> and [[Hindi]]<ref name="EB2008">{{cite encyclopedia |title=Koh-i-Noor |encyclopedia=Britannica Concise Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |date=2008 |publisher=[[Encyclopaedia Britannica]] |isbn=9781593394929 |page=1046 |language=en |quote=The Koh-i-noor (Hindi for 'mountain of light') was acquired by the British in 1849 and became part of the Crown Jewels of [[Queen Victoria]]. |access-date=26 August 2019 |archive-date=26 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226141554/https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |url-status=live }}</ref> for "Mountain of Light".}} संसारको सबैभन्दा ठूलो हीरा मध्ये एक हो, जसको तौल {{Convert|105.6|carat|g}} छ। {{Efn|Weights from {{frac|82|3|4}} to {{frac|122|3|4}} [[Carat (mass)|carats]] have been erroneously published since the 19th century.<ref name="israel">Israel, p. 176.</ref> Until 1992, the official weight of the Koh-i-Noor was 108.93 metric carats,<ref>Balfour, p. 184.</ref> but this figure has been revised to 105.602 metric carats,<ref name="rose31"/> or {{frac|102|13|16}} old English carats.<ref name="israel"/>|name="weight"}} यो हाल महारानी एलिजाबेथको मुकुटमा राखिएको छ। ५ औं शताब्दीको अन्त्यतिर यो [[मुगल साम्राज्य|मुगल साम्राज्यका]] संस्थापक [[बाबर|बाबरको]] कब्जामा आएको थियो। १५२६ मा [[पानीपतको प्रथम युद्ध|पानीपतको पहिलो युद्ध]] पछि, यो ग्वालियरका राजघरानाले उनका छोरा [[हुमायूँ|हुमायु]]लाई उपहार दिएको थियो। <ref name="Frank2021">{{Cite book|title=Flight of the Diamond Smugglers: A Tale of Pigeons, Obsession and Greed along Coastal South Africa|url=https://books.google.co.id/books?id=sdEwEAAAQBAJ&pg=PT99&dq=koh+i+noor+humayun}} </ref><ref name="Beveridge1922">{{Cite book|title=Babur-Nama|page=477|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.44739/page/n549/mode/1up?q=diamond}}</ref><ref name="Chandra2009">{{Cite book|title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II|url=https://books.google.co.id/books?id=0Rm9MC4DDrcC&redir_esc=y}}</ref><ref name="Padshahnama">{{Cite book|title=Padshahnama|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.344016}}</ref><ref name="Agarwal121">{{Cite book|title=Priceless Treasure of the World: Journey Through Words to Wisdom|page=121|url=https://books.google.co.id/books?id=wZrPEQAAQBAJ&pg=PA121&dq=Koh-i-noor+humayun&hl=id&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiTh7avjpaXAxVon2MGHTZvBpcQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q&f=false}}</ref><ref name="Hart2001">{{Cite book|title=Diamond: A Journey to the Heart of an Obsession|location=New York|page=145|url=https://archive.org/details/diamondjourneyto0000hart/page/145/mode/1up}}</ref> सम्राट [[शाहजहाँ|शाहजहाँको]] शासनकालमा, कोहिनूर मयूर सिंहासनलाई सजाउने रत्नहरू मध्ये एक बन्यो।<ref name="Padshahnama" /><ref name="Elliot1875">{{Cite book|title=Shah Jahan|url=https://archive.org/details/cu31924006140374/page/n3/mode/1up}}</ref> १७३९ मा, कर्नालको युद्धमा मुगल पराजय पछि, नादर शाहले [[दिल्ली]] कब्जा गरे र कोहिनूर र अन्य शाही खजाना फारस लगे। <ref name="Axworthy2008">{{Cite book|title=A History of Iran: Empire of the Mind|page=159|url=https://archive.org/details/historyofiranemp0000axwo_n7v2}}</ref> {{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=60}} १७४७ मा नादर शाहको मृत्यु पछि, कोहिनूर दुर्रानी साम्राज्यका शासकहरूको हातमा पुग्यो । १८१३ मा [[सिख साम्राज्य|सिख साम्राज्यका]] शासक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंहको]] हातमा पुग्यो। दोस्रो अंग्रेज -सिख युद्ध र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|पूर्वी भारत कम्पनीद्वारा]] पञ्जाबको विलय पछि, १८४९ मा तत्कालीन ११ वर्षीय दुलीप सिंहले यसलाई [[महारानी भिक्टोरिया|रानी भिक्टोरियालाई]] समर्पण गरेका थिए। {{Sfn|Axworthy|2006|pp=212, 216}}<ref>{{Cite book|title=Kohinoor: The Story of the World's Most Infamous Diamond|date=2016|url=https://books.google.com/books?id=EoJoDwAAQBAJ&q=Koh-i-Noor+sher+singh&pg=PA115}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Asiatic Journal and Monthly Register for British India and its Dependencies|url=https://books.google.com/books?id=wjk9AQAAMAAJ&pg=PA177|page=177}}</ref><ref>{{Cite book|title=Lady Login's Recollections: Court Life and Camp Life, 1820–1904|location=Jullundur City}}</ref> सन् १८५१ मा लन्डनको ग्रेट एक्जिबिशनमा उक्त हिरा प्रदर्शन गरिएको थियो, जहाँ यसको मौलिक बनावटको आलोचना भएको थियो। त्यसपछि प्रिन्स अल्बर्टले कोस्टर डायमंड्सलाई यसलाई काटेर अण्डाकार आकारमा रूपान्तरण गर्न लगाए।<ref>Howie, p. 293.</ref> बेलायत पुगेपछि यो केवल बेलायती राजपरिवारका महिला सदस्यहरूले मात्र लगाएका छन्, जसमा रानी भिक्टोरिया पनि पर्छिन् जसले यसलाई ब्रोच र सिरलेट (मुकुटजस्तो शिरबन्दी) को रूपमा लगाएकी थिइन्।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यसलाई पछि सन् १९०१ मा रानी एलेक्जेन्ड्राको मुकुटमा, सन् १९११ मा रानी मेरीको मुकुटमा र सन् १९३७ मा [[एलिजाबेथ द्वितीय|रानी एलिजाबेथ]]को मुकुटमा जडान गरिएको थियो।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यो हिरा अहिले लन्डन टावरको ज्वेल हाउसमा सार्वजनिक प्रदर्शनका लागि राखिएको छ। भारत, इरान, पाकिस्तान र अफगानिस्तानका सरकारहरूले यसको स्वामित्व दाबी गर्दै फिर्ता माग गरेका छन्, जबकि बेलायती सरकारले सन् १८४९ को लाहोरको अन्तिम सन्धिअनुसार यो कानुनी रूपमा प्राप्त गरिएको अडान लिँदै आएको छ।<ref name="davenport">Davenport, pp. 57–59.</ref> == इतिहास == === प्रारम्भिक इतिहास === सन् १३१० मा, [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का सुलतान [[अलाउद्दिन खल्जी]]ले दक्षिण भारतको काकतीय वंशलाई पराधीन बनाएपछि एउटा ठूलो हिरा प्राप्त गरेका थिए। उनका दरबारी कवि [[अमीर खुसरो|अमिर खुसरो]] काकतीय दूतलाई उद्धृत गर्दै यो हीरा "संसारमै बेजोड" थियो र ज्ञानी मानिसहरूले यसको अस्तित्वलाई विश्वास गर्न अस्वीकार गरे। १८औँ शताब्दीका इतिहासकार खाफी खानले यस बहुमूल्य रत्नलाई कोहिनूरको रूपमा पहिचान गरेका छन्।।<ref>{{Cite book|doi=Banarsi Prasad Saksena|title=A Comprehensive History of India: The Delhi Sultanat (A.D. 1206-1526)|url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ|page=410}}</ref> === नादेर शाहको कब्जामा === [[File:Nadir_Shah_on_the_Peacock_Throne_after_his_defeat_of_Muhammad_Shah._ca._1850,_San_Diego_MOA.jpg|अङ्गुठाकार|13 औँ मुगल सम्राट मुहम्मद शाह पराजयपछि मयूर सिंहासन बसेका नादेर शाह]] === रणजीत सिंहको कब्जामा === [[File:Queen_Mary's_Crown.png|अङ्गुठाकार|रानी मेरीको मुकुटको अगाडिको क्रसमा रहेको कोहिनूर हीरा]] == स्वामित्व विवाद == कोहिनूर लामो समयदेखि कूटनीतिक विवादको विषय बनेको छः भारत, पाकिस्तान, इरान र अफगानिस्तान सबैले विभिन्न समयमा बेलायतबाट यसको फिर्तीको लागि अनुरोध गरेका छन्।{{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=13}} === भारत === सन् १९४७ मा स्वतन्त्रता प्राप्त हुनासाथ [[भारत सरकार]]ले पहिलो पटक कोहिनूर फिर्ता गर्न माग गरेको थियो। रानी [[एलिजाबेथ द्वितीय]]को राज्याभिषेकको वर्ष सन् १९५३ मा दोस्रो पटक अनुरोध गरिएको थियो। प्रत्येक पटक बेलायती सरकारले यसको स्वामित्वमा छलफल गर्न नमिल्ने रहेको बताउँदै दाबीहरू खारेज गर्‍यो।<ref name="tweedie">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|title=The Koh-i-Noor: diamond robbery?|last=Tweedie|first=Neil|date=29 July 2010|newspaper=The Telegraph|access-date=13 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100731111919/http://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|archive-date=2010-07-31|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> === पाकिस्तान === === अफगानिस्तान === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:आन्ध्र प्रदेशको इतिहास]] nqzx59jkghexr7sci6h9o4coapz7yrm 1394743 1394742 2026-11-07T07:06:16Z Bishaldev100 28807 1394743 wikitext text/x-wiki {{Infobox gem | name = Koh-i-Noor | image = Replica of the Koh-i-Noor (cropped).jpg | caption = कोहिनूरको प्रतिकृति (Replica of the Koh-i-Noor) | carats = 105.602{{efn|name="weight"}} | dimensions = {{ubl|{{convert|3.6|cm|in|abbr=on}} long|{{convert|3.2|cm|in|abbr=on}} wide|{{convert|1.3|cm|in|1|abbr=on}} deep}} | colour = D (colourless)<ref name="sucher126">Sucher and Carriere, p. 126.</ref> | diamond_type = IIa<ref name="sucher126"/> | cut = अण्डाकार | facets = 66<ref name="smith">Smith, p. 77.</ref> | mine = possibly [[गोलकोण्डा]]<br />now in [[आन्ध्र प्रदेश]], भारत | owner = [[Charles III]] in right of [[The Crown]]<ref>{{Cite Hansard |jurisdiction=United Kingdom |house=House of Commons |title=Crown Jewels |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1992/jul/16/crown-jewels#column_944w |date=16 July 1992 |volume=211 |column=944W |access-date=30 June 2016 |archive-date=10 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810204155/http://hansard.millbanksystems.com/written_answers/1992/jul/16/crown-jewels#column_944w |url-status=live }}</ref> }} '''कोहिनूर''' {{IPAc-en|ˌ|k|əʊ|ɪ|ˈ|n|ʊər}} {{Respell|KOH|in|OOR}} ) {{Efn|Also spelled '''Koh-e-Noor''', '''Kohinoor''' and '''Koh-i-Nur'''. [[Persian language|Persian]] ({{lang|fa|کوه نور}})<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/persian/world-38316293|title= کوه نور؛ شش افسانه‌ از یک الماس گرانبها|work=BBC Persian|date=23 December 2016|access-date=20 April 2026}}</ref><ref name=":0">{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/koh-i-noor|title=Definition of 'Koh-i-noor'|access-date=26 November 2017|author=Collins English Dictionary|publisher=HarperCollins|quote=from Persian Kōh-i-nūr, literally: mountain of light}}</ref> and [[Hindi]]<ref name="EB2008">{{cite encyclopedia |title=Koh-i-Noor |encyclopedia=Britannica Concise Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |date=2008 |publisher=[[Encyclopaedia Britannica]] |isbn=9781593394929 |page=1046 |language=en |quote=The Koh-i-noor (Hindi for 'mountain of light') was acquired by the British in 1849 and became part of the Crown Jewels of [[Queen Victoria]]. |access-date=26 August 2019 |archive-date=26 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226141554/https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |url-status=live }}</ref> for "Mountain of Light".}} संसारको सबैभन्दा ठूलो हीरा मध्ये एक हो, जसको तौल {{Convert|105.6|carat|g}} छ। {{Efn|Weights from {{frac|82|3|4}} to {{frac|122|3|4}} [[Carat (mass)|carats]] have been erroneously published since the 19th century.<ref name="israel">Israel, p. 176.</ref> Until 1992, the official weight of the Koh-i-Noor was 108.93 metric carats,<ref>Balfour, p. 184.</ref> but this figure has been revised to 105.602 metric carats,<ref name="rose31"/> or {{frac|102|13|16}} old English carats.<ref name="israel"/>|name="weight"}} यो हाल महारानी एलिजाबेथको मुकुटमा राखिएको छ। ५ औं शताब्दीको अन्त्यतिर यो [[मुगल साम्राज्य|मुगल साम्राज्यका]] संस्थापक [[बाबर|बाबरको]] कब्जामा आएको थियो। १५२६ मा [[पानीपतको प्रथम युद्ध|पानीपतको पहिलो युद्ध]] पछि, यो ग्वालियरका राजघरानाले उनका छोरा [[हुमायूँ|हुमायु]]लाई उपहार दिएको थियो। <ref name="Frank2021">{{Cite book|title=Flight of the Diamond Smugglers: A Tale of Pigeons, Obsession and Greed along Coastal South Africa|url=https://books.google.co.id/books?id=sdEwEAAAQBAJ&pg=PT99&dq=koh+i+noor+humayun}} </ref><ref name="Beveridge1922">{{Cite book|title=Babur-Nama|page=477|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.44739/page/n549/mode/1up?q=diamond}}</ref><ref name="Chandra2009">{{Cite book|title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II|url=https://books.google.co.id/books?id=0Rm9MC4DDrcC&redir_esc=y}}</ref><ref name="Padshahnama">{{Cite book|title=Padshahnama|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.344016}}</ref><ref name="Agarwal121">{{Cite book|title=Priceless Treasure of the World: Journey Through Words to Wisdom|page=121|url=https://books.google.co.id/books?id=wZrPEQAAQBAJ&pg=PA121&dq=Koh-i-noor+humayun&hl=id&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiTh7avjpaXAxVon2MGHTZvBpcQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q&f=false}}</ref><ref name="Hart2001">{{Cite book|title=Diamond: A Journey to the Heart of an Obsession|location=New York|page=145|url=https://archive.org/details/diamondjourneyto0000hart/page/145/mode/1up}}</ref> सम्राट [[शाहजहाँ|शाहजहाँको]] शासनकालमा, कोहिनूर मयूर सिंहासनलाई सजाउने रत्नहरू मध्ये एक बन्यो।<ref name="Padshahnama" /><ref name="Elliot1875">{{Cite book|title=Shah Jahan|url=https://archive.org/details/cu31924006140374/page/n3/mode/1up}}</ref> १७३९ मा, कर्नालको युद्धमा मुगल पराजय पछि, नादर शाहले [[दिल्ली]] कब्जा गरे र कोहिनूर र अन्य शाही खजाना फारस लगे। <ref name="Axworthy2008">{{Cite book|title=A History of Iran: Empire of the Mind|page=159|url=https://archive.org/details/historyofiranemp0000axwo_n7v2}}</ref> {{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=60}} १७४७ मा नादर शाहको मृत्यु पछि, कोहिनूर दुर्रानी साम्राज्यका शासकहरूको हातमा पुग्यो । १८१३ मा [[सिख साम्राज्य|सिख साम्राज्यका]] शासक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंहको]] हातमा पुग्यो। दोस्रो अंग्रेज -सिख युद्ध र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|पूर्वी भारत कम्पनीद्वारा]] पञ्जाबको विलय पछि, १८४९ मा तत्कालीन ११ वर्षीय दुलीप सिंहले यसलाई [[महारानी भिक्टोरिया|रानी भिक्टोरियालाई]] समर्पण गरेका थिए। {{Sfn|Axworthy|2006|pp=212, 216}}<ref>{{Cite book|title=Kohinoor: The Story of the World's Most Infamous Diamond|date=2016|url=https://books.google.com/books?id=EoJoDwAAQBAJ&q=Koh-i-Noor+sher+singh&pg=PA115}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Asiatic Journal and Monthly Register for British India and its Dependencies|url=https://books.google.com/books?id=wjk9AQAAMAAJ&pg=PA177|page=177}}</ref><ref>{{Cite book|title=Lady Login's Recollections: Court Life and Camp Life, 1820–1904|location=Jullundur City}}</ref> सन् १८५१ मा लन्डनको ग्रेट एक्जिबिशनमा उक्त हिरा प्रदर्शन गरिएको थियो, जहाँ यसको मौलिक बनावटको आलोचना भएको थियो। त्यसपछि प्रिन्स अल्बर्टले कोस्टर डायमंड्सलाई यसलाई काटेर अण्डाकार आकारमा रूपान्तरण गर्न लगाए।<ref>Howie, p. 293.</ref> बेलायत पुगेपछि यो केवल बेलायती राजपरिवारका महिला सदस्यहरूले मात्र लगाएका छन्, जसमा रानी भिक्टोरिया पनि पर्छिन् जसले यसलाई ब्रोच र सिरलेट (मुकुटजस्तो शिरबन्दी) को रूपमा लगाएकी थिइन्।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यसलाई पछि सन् १९०१ मा रानी एलेक्जेन्ड्राको मुकुटमा, सन् १९११ मा रानी मेरीको मुकुटमा र सन् १९३७ मा [[एलिजाबेथ द्वितीय|रानी एलिजाबेथ]]को मुकुटमा जडान गरिएको थियो।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यो हिरा अहिले लन्डन टावरको ज्वेल हाउसमा सार्वजनिक प्रदर्शनका लागि राखिएको छ। भारत, इरान, पाकिस्तान र अफगानिस्तानका सरकारहरूले यसको स्वामित्व दाबी गर्दै फिर्ता माग गरेका छन्, जबकि बेलायती सरकारले सन् १८४९ को लाहोरको अन्तिम सन्धिअनुसार यो कानुनी रूपमा प्राप्त गरिएको अडान लिँदै आएको छ।<ref name="davenport">Davenport, pp. 57–59.</ref> == इतिहास == === प्रारम्भिक इतिहास === सन् १३१० मा, [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का सुलतान [[अलाउद्दिन खल्जी]]ले दक्षिण भारतको काकतीय वंशलाई पराधीन बनाएपछि एउटा ठूलो हिरा प्राप्त गरेका थिए। उनका दरबारी कवि [[अमीर खुसरो|अमिर खुसरो]] काकतीय दूतलाई उद्धृत गर्दै यो हीरा "संसारमै बेजोड" थियो र ज्ञानी मानिसहरूले यसको अस्तित्वलाई विश्वास गर्न अस्वीकार गरे। १८औँ शताब्दीका इतिहासकार खाफी खानले यस बहुमूल्य रत्नलाई कोहिनूरको रूपमा पहिचान गरेका छन्।।<ref>{{Cite book|doi=Banarsi Prasad Saksena|title=A Comprehensive History of India: The Delhi Sultanat (A.D. 1206-1526)|url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ|page=410}}</ref> === नादेर शाहको कब्जामा === [[File:Nadir_Shah_on_the_Peacock_Throne_after_his_defeat_of_Muhammad_Shah._ca._1850,_San_Diego_MOA.jpg|अङ्गुठाकार|13 औँ मुगल सम्राट मुहम्मद शाह पराजयपछि मयूर सिंहासन बसेका नादेर शाह]] === रणजीत सिंहको कब्जामा === [[File:Queen_Mary's_Crown.png|अङ्गुठाकार|रानी मेरीको मुकुटको अगाडिको क्रसमा रहेको कोहिनूर हीरा]] == स्वामित्व विवाद == कोहिनूर लामो समयदेखि कूटनीतिक विवादको विषय बनेको छः भारत, पाकिस्तान, इरान र अफगानिस्तान सबैले विभिन्न समयमा बेलायतबाट यसको फिर्तीको लागि अनुरोध गरेका छन्।{{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=13}} === भारत === सन् १९४७ मा स्वतन्त्रता प्राप्त हुनासाथ [[भारत सरकार]]ले पहिलो पटक कोहिनूर फिर्ता गर्न माग गरेको थियो। रानी [[एलिजाबेथ द्वितीय]]को राज्याभिषेकको वर्ष सन् १९५३ मा दोस्रो पटक अनुरोध गरिएको थियो। प्रत्येक पटक बेलायती सरकारले यसको स्वामित्वमा छलफल गर्न नमिल्ने रहेको बताउँदै दाबीहरू खारेज गर्‍यो।<ref name="tweedie">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|title=The Koh-i-Noor: diamond robbery?|last=Tweedie|first=Neil|date=29 July 2010|newspaper=The Telegraph|access-date=13 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100731111919/http://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|archive-date=2010-07-31|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> === पाकिस्तान === === अफगानिस्तान === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:आन्ध्र प्रदेशको इतिहास]] eqk83n0e9dvtokb0deb72a8y5bvlcou 1394744 1394743 2026-11-07T07:11:07Z Bishaldev100 28807 1394744 wikitext text/x-wiki {{Infobox gem | name = Koh-i-Noor | image = Replica of the Koh-i-Noor (cropped).jpg | caption = कोहिनूरको प्रतिकृति (Replica of the Koh-i-Noor) | carats = 105.602{{efn|name="weight"}} | dimensions = {{ubl|{{convert|3.6|cm|in|abbr=on}} long|{{convert|3.2|cm|in|abbr=on}} wide|{{convert|1.3|cm|in|1|abbr=on}} deep}} | colour = D (colourless)<ref name="sucher126">Sucher and Carriere, p. 126.</ref> | diamond_type = IIa<ref name="sucher126"/> | cut = अण्डाकार | facets = 66<ref name="smith">Smith, p. 77.</ref> | mine = [[गोलकोण्डा]]<br />now in [[आन्ध्र प्रदेश]], भारत | owner = [[चार्ल्स तृतीय|चार्ल्स तृतीय]], राजमुकुटको अधिकारमा<ref>{{Cite Hansard |jurisdiction=United Kingdom |house=House of Commons |title=Crown Jewels |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1992/jul/16/crown-jewels#column_944w |date=16 July 1992 |volume=211 |column=944W |access-date=30 June 2016 |archive-date=10 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810204155/http://hansard.millbanksystems.com/written_answers/1992/jul/16/crown-jewels#column_944w |url-status=live }}</ref> }} '''कोहिनूर''' {{IPAc-en|ˌ|k|əʊ|ɪ|ˈ|n|ʊər}} {{Respell|KOH|in|OOR}} ) {{Efn|Also spelled '''Koh-e-Noor''', '''Kohinoor''' and '''Koh-i-Nur'''. [[Persian language|Persian]] ({{lang|fa|کوه نور}})<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/persian/world-38316293|title= کوه نور؛ شش افسانه‌ از یک الماس گرانبها|work=BBC Persian|date=23 December 2016|access-date=20 April 2026}}</ref><ref name=":0">{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/koh-i-noor|title=Definition of 'Koh-i-noor'|access-date=26 November 2017|author=Collins English Dictionary|publisher=HarperCollins|quote=from Persian Kōh-i-nūr, literally: mountain of light}}</ref> and [[Hindi]]<ref name="EB2008">{{cite encyclopedia |title=Koh-i-Noor |encyclopedia=Britannica Concise Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |date=2008 |publisher=[[Encyclopaedia Britannica]] |isbn=9781593394929 |page=1046 |language=en |quote=The Koh-i-noor (Hindi for 'mountain of light') was acquired by the British in 1849 and became part of the Crown Jewels of [[Queen Victoria]]. |access-date=26 August 2019 |archive-date=26 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226141554/https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |url-status=live }}</ref> for "Mountain of Light".}} संसारको सबैभन्दा ठूलो हीरा मध्ये एक हो, जसको तौल {{Convert|105.6|carat|g}} छ। {{Efn|Weights from {{frac|82|3|4}} to {{frac|122|3|4}} [[Carat (mass)|carats]] have been erroneously published since the 19th century.<ref name="israel">Israel, p. 176.</ref> Until 1992, the official weight of the Koh-i-Noor was 108.93 metric carats,<ref>Balfour, p. 184.</ref> but this figure has been revised to 105.602 metric carats,<ref name="rose31"/> or {{frac|102|13|16}} old English carats.<ref name="israel"/>|name="weight"}} यो हाल महारानी एलिजाबेथको मुकुटमा राखिएको छ। ५ औं शताब्दीको अन्त्यतिर यो [[मुगल साम्राज्य|मुगल साम्राज्यका]] संस्थापक [[बाबर|बाबरको]] कब्जामा आएको थियो। १५२६ मा [[पानीपतको प्रथम युद्ध|पानीपतको पहिलो युद्ध]] पछि, यो ग्वालियरका राजघरानाले उनका छोरा [[हुमायूँ|हुमायु]]लाई उपहार दिएको थियो। <ref name="Frank2021">{{Cite book|title=Flight of the Diamond Smugglers: A Tale of Pigeons, Obsession and Greed along Coastal South Africa|url=https://books.google.co.id/books?id=sdEwEAAAQBAJ&pg=PT99&dq=koh+i+noor+humayun}} </ref><ref name="Beveridge1922">{{Cite book|title=Babur-Nama|page=477|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.44739/page/n549/mode/1up?q=diamond}}</ref><ref name="Chandra2009">{{Cite book|title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II|url=https://books.google.co.id/books?id=0Rm9MC4DDrcC&redir_esc=y}}</ref><ref name="Padshahnama">{{Cite book|title=Padshahnama|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.344016}}</ref><ref name="Agarwal121">{{Cite book|title=Priceless Treasure of the World: Journey Through Words to Wisdom|page=121|url=https://books.google.co.id/books?id=wZrPEQAAQBAJ&pg=PA121&dq=Koh-i-noor+humayun&hl=id&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiTh7avjpaXAxVon2MGHTZvBpcQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q&f=false}}</ref><ref name="Hart2001">{{Cite book|title=Diamond: A Journey to the Heart of an Obsession|location=New York|page=145|url=https://archive.org/details/diamondjourneyto0000hart/page/145/mode/1up}}</ref> सम्राट [[शाहजहाँ|शाहजहाँ]]को शासनकालमा, कोहिनूर मयूर सिंहासनलाई सजाउने रत्नहरू मध्ये एक बन्यो।<ref name="Padshahnama" /><ref name="Elliot1875">{{Cite book|title=Shah Jahan|url=https://archive.org/details/cu31924006140374/page/n3/mode/1up}}</ref> १७३९ मा, कर्नालको युद्धमा मुगल पराजय पछि, नादर शाहले [[दिल्ली]] कब्जा गरे र कोहिनूर र अन्य शाही खजाना फारस लगे। <ref name="Axworthy2008">{{Cite book|title=A History of Iran: Empire of the Mind|page=159|url=https://archive.org/details/historyofiranemp0000axwo_n7v2}}</ref> {{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=60}} १७४७ मा नादर शाहको मृत्यु पछि, कोहिनूर दुर्रानी साम्राज्यका शासकहरूको हातमा पुग्यो । १८१३ मा [[सिख साम्राज्य|सिख साम्राज्यका]] शासक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंहको]] हातमा पुग्यो। दोस्रो अंग्रेज -सिख युद्ध र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|पूर्वी भारत कम्पनीद्वारा]] पञ्जाबको विलय पछि, १८४९ मा तत्कालीन ११ वर्षीय दुलीप सिंहले यसलाई [[महारानी भिक्टोरिया|रानी भिक्टोरियालाई]] समर्पण गरेका थिए। {{Sfn|Axworthy|2006|pp=212, 216}}<ref>{{Cite book|title=Kohinoor: The Story of the World's Most Infamous Diamond|date=2016|url=https://books.google.com/books?id=EoJoDwAAQBAJ&q=Koh-i-Noor+sher+singh&pg=PA115}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Asiatic Journal and Monthly Register for British India and its Dependencies|url=https://books.google.com/books?id=wjk9AQAAMAAJ&pg=PA177|page=177}}</ref><ref>{{Cite book|title=Lady Login's Recollections: Court Life and Camp Life, 1820–1904|location=Jullundur City}}</ref> सन् १८५१ मा लन्डनको ग्रेट एक्जिबिशनमा उक्त हिरा प्रदर्शन गरिएको थियो, जहाँ यसको मौलिक बनावटको आलोचना भएको थियो। त्यसपछि प्रिन्स अल्बर्टले कोस्टर डायमंड्सलाई यसलाई काटेर अण्डाकार आकारमा रूपान्तरण गर्न लगाए।<ref>Howie, p. 293.</ref> बेलायत पुगेपछि यो केवल बेलायती राजपरिवारका महिला सदस्यहरूले मात्र लगाएका छन्, जसमा रानी भिक्टोरिया पनि पर्छिन् जसले यसलाई ब्रोच र सिरलेट (मुकुटजस्तो शिरबन्दी) को रूपमा लगाएकी थिइन्।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यसलाई पछि सन् १९०१ मा रानी एलेक्जेन्ड्राको मुकुटमा, सन् १९११ मा रानी मेरीको मुकुटमा र सन् १९३७ मा [[एलिजाबेथ द्वितीय|रानी एलिजाबेथ]]को मुकुटमा जडान गरिएको थियो।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यो हिरा अहिले लन्डन टावरको ज्वेल हाउसमा सार्वजनिक प्रदर्शनका लागि राखिएको छ। भारत, इरान, पाकिस्तान र अफगानिस्तानका सरकारहरूले यसको स्वामित्व दाबी गर्दै फिर्ता माग गरेका छन्, जबकि बेलायती सरकारले सन् १८४९ को लाहोरको अन्तिम सन्धिअनुसार यो कानुनी रूपमा प्राप्त गरिएको अडान लिँदै आएको छ।<ref name="davenport">Davenport, pp. 57–59.</ref> == इतिहास == === प्रारम्भिक इतिहास === सन् १३१० मा, [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का सुलतान [[अलाउद्दिन खल्जी]]ले दक्षिण भारतको काकतीय वंशलाई पराधीन बनाएपछि एउटा ठूलो हिरा प्राप्त गरेका थिए। उनका दरबारी कवि [[अमीर खुसरो|अमिर खुसरो]] काकतीय दूतलाई उद्धृत गर्दै यो हीरा "संसारमै बेजोड" थियो र ज्ञानी मानिसहरूले यसको अस्तित्वलाई विश्वास गर्न अस्वीकार गरे। १८औँ शताब्दीका इतिहासकार खाफी खानले यस बहुमूल्य रत्नलाई कोहिनूरको रूपमा पहिचान गरेका छन्।।<ref>{{Cite book|doi=Banarsi Prasad Saksena|title=A Comprehensive History of India: The Delhi Sultanat (A.D. 1206-1526)|url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ|page=410}}</ref> === नादेर शाहको कब्जामा === [[File:Nadir_Shah_on_the_Peacock_Throne_after_his_defeat_of_Muhammad_Shah._ca._1850,_San_Diego_MOA.jpg|अङ्गुठाकार|13 औँ मुगल सम्राट मुहम्मद शाह पराजयपछि मयूर सिंहासन बसेका नादेर शाह]] === रणजीत सिंहको कब्जामा === [[File:Queen_Mary's_Crown.png|अङ्गुठाकार|रानी मेरीको मुकुटको अगाडिको क्रसमा रहेको कोहिनूर हीरा]] == स्वामित्व विवाद == कोहिनूर लामो समयदेखि कूटनीतिक विवादको विषय बनेको छः भारत, पाकिस्तान, इरान र अफगानिस्तान सबैले विभिन्न समयमा बेलायतबाट यसको फिर्तीको लागि अनुरोध गरेका छन्।{{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=13}} === भारत === सन् १९४७ मा स्वतन्त्रता प्राप्त हुनासाथ [[भारत सरकार]]ले पहिलो पटक कोहिनूर फिर्ता गर्न माग गरेको थियो। रानी [[एलिजाबेथ द्वितीय]]को राज्याभिषेकको वर्ष सन् १९५३ मा दोस्रो पटक अनुरोध गरिएको थियो। प्रत्येक पटक बेलायती सरकारले यसको स्वामित्वमा छलफल गर्न नमिल्ने रहेको बताउँदै दाबीहरू खारेज गर्‍यो।<ref name="tweedie">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|title=The Koh-i-Noor: diamond robbery?|last=Tweedie|first=Neil|date=29 July 2010|newspaper=The Telegraph|access-date=13 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100731111919/http://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|archive-date=2010-07-31|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> === पाकिस्तान === === अफगानिस्तान === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:आन्ध्र प्रदेशको इतिहास]] 2zj1c7r1zpcqjm0r10pg7wqjz30euvd 1394745 1394744 2026-11-07T07:16:27Z Bishaldev100 28807 1394745 wikitext text/x-wiki {{Infobox gem | name = Koh-i-Noor | image = Replica of the Koh-i-Noor (cropped).jpg | caption = कोहिनूरको प्रतिकृति (Replica of the Koh-i-Noor) | carats = 105.602{{efn|name="weight"}} | dimensions = {{ubl|{{convert|3.6|cm|in|abbr=on}} long|{{convert|3.2|cm|in|abbr=on}} wide|{{convert|1.3|cm|in|1|abbr=on}} deep}} | colour = D (colourless)<ref name="sucher126">Sucher and Carriere, p. 126.</ref> | diamond_type = IIa<ref name="sucher126"/> | cut = अण्डाकार | facets = 66<ref name="smith">Smith, p. 77.</ref> | mine = [[गोलकोण्डा]]<br />now in [[आन्ध्र प्रदेश]], भारत | owner = [[चार्ल्स तृतीय|चार्ल्स तृतीय]], राजमुकुटको अधिकारमा<ref>{{Cite Hansard |jurisdiction=United Kingdom |house=House of Commons |title=Crown Jewels |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/written-answers/1992/jul/16/crown-jewels#column_944w |date=16 July 1992 |volume=211 |column=944W |access-date=30 June 2016 |archive-date=10 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810204155/http://hansard.millbanksystems.com/written_answers/1992/jul/16/crown-jewels#column_944w |url-status=live }}</ref> }} '''कोहिनूर''' {{IPAc-en|ˌ|k|əʊ|ɪ|ˈ|n|ʊər}} {{Respell|KOH|in|OOR}} ) {{Efn|Also spelled '''Koh-e-Noor''', '''Kohinoor''' and '''Koh-i-Nur'''. [[Persian language|Persian]] ({{lang|fa|کوه نور}})<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/persian/world-38316293|title= کوه نور؛ شش افسانه‌ از یک الماس گرانبها|work=BBC Persian|date=23 December 2016|access-date=20 April 2026}}</ref><ref name=":0">{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/koh-i-noor|title=Definition of 'Koh-i-noor'|access-date=26 November 2017|author=Collins English Dictionary|publisher=HarperCollins|quote=from Persian Kōh-i-nūr, literally: mountain of light}}</ref> and [[Hindi]]<ref name="EB2008">{{cite encyclopedia |title=Koh-i-Noor |encyclopedia=Britannica Concise Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |date=2008 |publisher=[[Encyclopaedia Britannica]] |isbn=9781593394929 |page=1046 |language=en |quote=The Koh-i-noor (Hindi for 'mountain of light') was acquired by the British in 1849 and became part of the Crown Jewels of [[Queen Victoria]]. |access-date=26 August 2019 |archive-date=26 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226141554/https://books.google.com/books?id=ea-bAAAAQBAJ&pg=PA1046 |url-status=live }}</ref> for "Mountain of Light".}} संसारको सबैभन्दा ठूलो हीरा मध्ये एक हो, जसको तौल {{Convert|105.6|carat|g}} छ। {{Efn|Weights from {{frac|82|3|4}} to {{frac|122|3|4}} [[Carat (mass)|carats]] have been erroneously published since the 19th century.<ref name="israel">Israel, p. 176.</ref> Until 1992, the official weight of the Koh-i-Noor was 108.93 metric carats,<ref>Balfour, p. 184.</ref> but this figure has been revised to 105.602 metric carats,<ref name="rose31"/> or {{frac|102|13|16}} old English carats.<ref name="israel"/>|name="weight"}} यो हाल महारानी एलिजाबेथको मुकुटमा राखिएको छ। ५ औं शताब्दीको अन्त्यतिर यो [[मुगल साम्राज्य|मुगल साम्राज्यका]] संस्थापक [[बाबर|बाबर]]को कब्जामा आएको थियो। १५२६ मा [[पानीपतको प्रथम युद्ध|पानीपतको पहिलो युद्ध]] पछि, यो ग्वालियरका राजघरानाले उनका छोरा [[हुमायूँ|हुमायु]]लाई उपहार दिएको थियो। <ref name="Frank2021">{{Cite book|title=Flight of the Diamond Smugglers: A Tale of Pigeons, Obsession and Greed along Coastal South Africa|url=https://books.google.co.id/books?id=sdEwEAAAQBAJ&pg=PT99&dq=koh+i+noor+humayun}} </ref><ref name="Beveridge1922">{{Cite book|title=Babur-Nama|page=477|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.44739/page/n549/mode/1up?q=diamond}}</ref><ref name="Chandra2009">{{Cite book|title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II|url=https://books.google.co.id/books?id=0Rm9MC4DDrcC&redir_esc=y}}</ref><ref name="Padshahnama">{{Cite book|title=Padshahnama|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.344016}}</ref><ref name="Agarwal121">{{Cite book|title=Priceless Treasure of the World: Journey Through Words to Wisdom|page=121|url=https://books.google.co.id/books?id=wZrPEQAAQBAJ&pg=PA121&dq=Koh-i-noor+humayun&hl=id&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiTh7avjpaXAxVon2MGHTZvBpcQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q&f=false}}</ref><ref name="Hart2001">{{Cite book|title=Diamond: A Journey to the Heart of an Obsession|location=New York|page=145|url=https://archive.org/details/diamondjourneyto0000hart/page/145/mode/1up}}</ref> सम्राट [[शाहजहाँ|शाहजहाँ]]को शासनकालमा, कोहिनूर मयूर सिंहासनलाई सजाउने रत्नहरू मध्ये एक बन्यो।<ref name="Padshahnama" /><ref name="Elliot1875">{{Cite book|title=Shah Jahan|url=https://archive.org/details/cu31924006140374/page/n3/mode/1up}}</ref> १७३९ मा, कर्नालको युद्धमा मुगल पराजय पछि, नादर शाहले [[दिल्ली]] कब्जा गरे र कोहिनूर र अन्य शाही खजाना फारस लगे। <ref name="Axworthy2008">{{Cite book|title=A History of Iran: Empire of the Mind|page=159|url=https://archive.org/details/historyofiranemp0000axwo_n7v2}}</ref> {{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=60}} १७४७ मा नादर शाहको मृत्यु पछि, कोहिनूर दुर्रानी साम्राज्यका शासकहरूको हातमा पुग्यो । १८१३ मा [[सिख साम्राज्य|सिख साम्राज्य]]का शासक [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को हातमा पुग्यो। दोस्रो अंग्रेज -सिख युद्ध र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|पूर्वी भारत कम्पनी]]द्वारा पञ्जाबको विलय पछि, १८४९ मा तत्कालीन ११ वर्षीय दुलीप सिंहले यसलाई [[महारानी भिक्टोरिया|रानी भिक्टोरिया]]लाई समर्पण गरेका थिए। {{Sfn|Axworthy|2006|pp=212, 216}}<ref>{{Cite book|title=Kohinoor: The Story of the World's Most Infamous Diamond|date=2016|url=https://books.google.com/books?id=EoJoDwAAQBAJ&q=Koh-i-Noor+sher+singh&pg=PA115}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Asiatic Journal and Monthly Register for British India and its Dependencies|url=https://books.google.com/books?id=wjk9AQAAMAAJ&pg=PA177|page=177}}</ref><ref>{{Cite book|title=Lady Login's Recollections: Court Life and Camp Life, 1820–1904|location=Jullundur City}}</ref> सन् १८५१ मा लन्डनको ग्रेट एक्जिबिशनमा उक्त हिरा प्रदर्शन गरिएको थियो, जहाँ यसको मौलिक बनावटको आलोचना भएको थियो। त्यसपछि प्रिन्स अल्बर्टले कोस्टर डायमंड्सलाई यसलाई काटेर अण्डाकार आकारमा रूपान्तरण गर्न लगाए।<ref>Howie, p. 293.</ref> बेलायत पुगेपछि यो केवल बेलायती राजपरिवारका महिला सदस्यहरूले मात्र लगाएका छन्, जसमा रानी भिक्टोरिया पनि पर्छिन् जसले यसलाई ब्रोच र सिरलेट (मुकुटजस्तो शिरबन्दी) को रूपमा लगाएकी थिइन्।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यसलाई पछि सन् १९०१ मा रानी एलेक्जेन्ड्राको मुकुटमा, सन् १९११ मा रानी मेरीको मुकुटमा र सन् १९३७ मा [[एलिजाबेथ द्वितीय|रानी एलिजाबेथ]]को मुकुटमा जडान गरिएको थियो।<ref>Mears, et al., p. 27.</ref> यो हिरा अहिले लन्डन टावरको ज्वेल हाउसमा सार्वजनिक प्रदर्शनका लागि राखिएको छ। भारत, इरान, पाकिस्तान र अफगानिस्तानका सरकारहरूले यसको स्वामित्व दाबी गर्दै फिर्ता माग गरेका छन्, जबकि बेलायती सरकारले सन् १८४९ को लाहोरको अन्तिम सन्धिअनुसार यो कानुनी रूपमा प्राप्त गरिएको अडान लिँदै आएको छ।<ref name="davenport">Davenport, pp. 57–59.</ref> == इतिहास == === प्रारम्भिक इतिहास === सन् १३१० मा, [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का सुलतान [[अलाउद्दिन खल्जी]]ले दक्षिण भारतको काकतीय वंशलाई पराधीन बनाएपछि एउटा ठूलो हिरा प्राप्त गरेका थिए। उनका दरबारी कवि [[अमीर खुसरो|अमिर खुसरो]] काकतीय दूतलाई उद्धृत गर्दै यो हीरा "संसारमै बेजोड" थियो र ज्ञानी मानिसहरूले यसको अस्तित्वलाई विश्वास गर्न अस्वीकार गरे। १८औँ शताब्दीका इतिहासकार खाफी खानले यस बहुमूल्य रत्नलाई कोहिनूरको रूपमा पहिचान गरेका छन्।।<ref>{{Cite book|doi=Banarsi Prasad Saksena|title=A Comprehensive History of India: The Delhi Sultanat (A.D. 1206-1526)|url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ|page=410}}</ref> === नादेर शाहको कब्जामा === [[File:Nadir_Shah_on_the_Peacock_Throne_after_his_defeat_of_Muhammad_Shah._ca._1850,_San_Diego_MOA.jpg|अङ्गुठाकार|13 औँ मुगल सम्राट मुहम्मद शाह पराजयपछि मयूर सिंहासन बसेका नादेर शाह]] === रणजीत सिंहको कब्जामा === [[File:Queen_Mary's_Crown.png|अङ्गुठाकार|रानी मेरीको मुकुटको अगाडिको क्रसमा रहेको कोहिनूर हीरा]] == स्वामित्व विवाद == कोहिनूर लामो समयदेखि कूटनीतिक विवादको विषय बनेको छः भारत, पाकिस्तान, इरान र अफगानिस्तान सबैले विभिन्न समयमा बेलायतबाट यसको फिर्तीको लागि अनुरोध गरेका छन्।{{Sfn|Dalrymple|Anand|2017|p=13}} === भारत === सन् १९४७ मा स्वतन्त्रता प्राप्त हुनासाथ [[भारत सरकार]]ले पहिलो पटक कोहिनूर फिर्ता गर्न माग गरेको थियो। रानी [[एलिजाबेथ द्वितीय]]को राज्याभिषेकको वर्ष सन् १९५३ मा दोस्रो पटक अनुरोध गरिएको थियो। प्रत्येक पटक बेलायती सरकारले यसको स्वामित्वमा छलफल गर्न नमिल्ने रहेको बताउँदै दाबीहरू खारेज गर्‍यो।<ref name="tweedie">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|title=The Koh-i-Noor: diamond robbery?|last=Tweedie|first=Neil|date=29 July 2010|newspaper=The Telegraph|access-date=13 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20100731111919/http://www.telegraph.co.uk/news/features/7917372/The-Koh-i-Noor-diamond-robbery.html|archive-date=2010-07-31|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> === पाकिस्तान === === अफगानिस्तान === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:आन्ध्र प्रदेशको इतिहास]] q9hqp6j2hzks741r8wo4z3juluk63x4 0 151926 1394746 2026-11-07T07:26:03Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1356494943|Bajeko Sekuwa]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1394746 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Bajeko Sekuwa <br> बाजेको सेकुवा | logo = Bajeko Sekuwa logo.png | type = Private Company | predecessor = <!-- or: | predecessors = --> | successor = <!-- or: | successors = --> | founded = <!-- if known: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} in [[city]], [[state]], [[country]] --> | founder = Dinanath Bhandari | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | fate = | hq_location_city = [[Kathmandu]] | hq_location_country = [[Nepal]] | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = Chetan Bhandari ([[chairman]]) <br> Nitima Karki Bhandari (Director of Bajeko Masala)<ref>{{cite web|title=Woman in red|url=http://www.myrepublica.com/news/10290|website=Republica|accessdate=4 January 2017|ref=1}}</ref> <br> Jhonson Shrestha (Sales and Marketing Manager) | industry = [[Restaurants]] | products = Sekuwa (Barbeque meat), Timmur flavored dishes, Taas, Momo, and indian cuisines | owner = <!-- or: | owners = --> | num_employees = 300+ | num_employees_year = <!-- Year of num_employees data (if known) --> | parent = | website = {{URL|http://www.bajekosekuwa.com/}} }}'''बाजेको सेकुवा''' एक नेपाली रेस्टुरेन्ट चेन हो।<ref>{{cite web |title=Bajeko Sekuwa |url=http://www.ecanadanepal.com/2016/06/nari-special-bajeko-sekuwa_3.html |accessdate=4 January 2017 |website=Canadanepal |ref=2}}</ref> यसको स्थापना दीनानाथ भण्डारीले गरेका हुन् र यसले काठमाडौंको सिनामंगलमा आफ्नो पहिलो शाखा खोलेको थियो। यो रेस्टुरेन्टले आफ्नै विशेष मसलाको मिश्रणबाट तयार पारिएका सेकुवा र ठेगाना अनुसारका नेपाली परिकारहरू गर्दछ।<ref>{{cite web |title=Bajeko Sekuwa |url=http://www.parakhireviews.com/business/Bajeko-Sekuwa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104234827/http://www.parakhireviews.com/business/Bajeko-Sekuwa |archive-date=4 January 2017 |accessdate=4 January 2017 |publisher=Parakhi |ref=7}}</ref> बाजेको सेकुवाको हाल २१ वटा रेस्टुरेन्टहरू सञ्चालनमा छन्, जसमध्ये ५ वटा पूर्ण रूपमा आफ्नै स्वामित्वमा रहेका आउटलेट हुन् भने बाँकी फ्रान्चाइज मोडेलअन्तर्गत सञ्चालन भइरहेका छन्। यसले [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]], [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]], [[विराटनगर महानगरपालिका|बिराटनगर]], दाङ र पोखरामा आफ्नो शाखाहरू विस्तार गरेको छ।<ref>{{Cite web |date=4 December 2015 |title=Bajeko Sekuwa's new outlet at Baluwatar |url=http://thehimalayantimes.com/business/bajeko-sekuwas-new-outlet-at-lazimpat/ |access-date=4 January 2017 |website=The Himalayan Times |ref=3}}</ref> == इतिहास == सन् १९७६ मा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिकै सडक छेउको खानेकुराको स्टलको रूपमा दीनानाथ भण्डारीद्वारा स्थापना गरिएको थियो। यसको नाम संस्थापक आफैँबाट आएको हो किनभने ग्राहकहरूले दीनानाथ भण्डारीलाई 'बाजे' भनेर सम्बोधन गर्ने गर्दथे, जुन पछि गएर रेस्टुरेन्टको ब्रान्ड नाम बन्न पुग्यो।<ref>{{cite web |last1=Roy |first1=Pinaki |title=Success Story - Bajeko Sekuwa |url=http://www.newbusinessage.com/MagazineArticles/view/633 |accessdate=4 January 2017 |website=New Business Age |ref=10}}</ref> बाजेको सेकुवाको पहिलो आउटलेट काठमाडौंको सिनामंगलमा खोलिएको थियो र त्यसपछि राजधानीका विभिन्न स्थानहरूमा अन्य आउटलेटहरू खुलेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Bajeko Sekuwa |url=http://bossnepal.com/bajeko-sekuwa/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423171945/http://bossnepal.com/bajeko-sekuwa/ |archive-date=23 April 2024 |access-date=4 January 2017 |website=Boss Nepal |ref=8}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [http://www.bajekosekuwa.com/ आधिकारिक वेबसाइट] * {{Facebook|bajekosekuwa}} * {{Instagram|bajekosekuwaglobal|Bajeko Sekuwa}} mmf99431q9brhor16tovu2vai646kms 1394751 1394746 2026-11-07T07:46:56Z Bishaldev100 28807 1394751 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Bajeko Sekuwa <br> बाजेको सेकुवा | logo = Bajeko Sekuwa logo.png | type = निजी व्यवसाय | predecessor = <!-- or: | predecessors = --> | successor = <!-- or: | successors = --> | founded = <!-- if known: {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} in [[city]], [[state]], [[country]] --> | founder = दिनानाथ भण्डारी | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | fate = | hq_location_city = [[काठमाडौं]] | hq_location_country = [[नेपाल]] | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = चेतन भण्डारी ([[chairman]]) <br> Nitima Karki Bhandari (Director of Bajeko Masala)<ref>{{cite web|title=Woman in red|url=http://www.myrepublica.com/news/10290|website=Republica|accessdate=4 January 2017|ref=1}}</ref> <br> Jhonson Shrestha (Sales and Marketing Manager) | industry = [[Restaurants]] | products = सेकुवा, Timmur flavored dishes, Taas, Momo, and indian cuisines | owner = <!-- or: | owners = --> | num_employees = 300+ | num_employees_year = <!-- Year of num_employees data (if known) --> | parent = | website = {{URL|http://www.bajekosekuwa.com/}} }}'''बाजेको सेकुवा''' एक नेपाली रेस्टुरेन्ट चेन हो।<ref>{{cite web |title=Bajeko Sekuwa |url=http://www.ecanadanepal.com/2016/06/nari-special-bajeko-sekuwa_3.html |accessdate=4 January 2017 |website=Canadanepal |ref=2}}</ref> यसको स्थापना दीनानाथ भण्डारीले गरेका हुन् र यसले काठमाडौंको सिनामंगलमा आफ्नो पहिलो शाखा खोलेको थियो। यो रेस्टुरेन्टले आफ्नै विशेष मसलाको मिश्रणबाट तयार पारिएका सेकुवा र ठेगाना अनुसारका नेपाली परिकारहरू गर्दछ।<ref>{{cite web |title=Bajeko Sekuwa |url=http://www.parakhireviews.com/business/Bajeko-Sekuwa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104234827/http://www.parakhireviews.com/business/Bajeko-Sekuwa |archive-date=4 January 2017 |accessdate=4 January 2017 |publisher=Parakhi |ref=7}}</ref> बाजेको सेकुवाको हाल २१ वटा रेस्टुरेन्टहरू सञ्चालनमा छन्, जसमध्ये ५ वटा पूर्ण रूपमा आफ्नै स्वामित्वमा रहेका आउटलेट हुन् भने बाँकी फ्रान्चाइज मोडेलअन्तर्गत सञ्चालन भइरहेका छन्। यसले [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]], [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]], [[विराटनगर महानगरपालिका|बिराटनगर]], दाङ र पोखरामा आफ्नो शाखाहरू विस्तार गरेको छ।<ref>{{Cite web |date=4 December 2015 |title=Bajeko Sekuwa's new outlet at Baluwatar |url=http://thehimalayantimes.com/business/bajeko-sekuwas-new-outlet-at-lazimpat/ |access-date=4 January 2017 |website=The Himalayan Times |ref=3}}</ref> == इतिहास == सन् १९७६ मा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिकै सडक छेउको खानेकुराको स्टलको रूपमा दीनानाथ भण्डारीद्वारा स्थापना गरिएको थियो। यसको नाम संस्थापक आफैँबाट आएको हो किनभने ग्राहकहरूले दीनानाथ भण्डारीलाई 'बाजे' भनेर सम्बोधन गर्ने गर्दथे, जुन पछि गएर रेस्टुरेन्टको ब्रान्ड नाम बन्न पुग्यो।<ref>{{cite web |last1=Roy |first1=Pinaki |title=Success Story - Bajeko Sekuwa |url=http://www.newbusinessage.com/MagazineArticles/view/633 |accessdate=4 January 2017 |website=New Business Age |ref=10}}</ref> बाजेको सेकुवाको पहिलो आउटलेट काठमाडौंको सिनामंगलमा खोलिएको थियो र त्यसपछि राजधानीका विभिन्न स्थानहरूमा अन्य आउटलेटहरू खुलेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Bajeko Sekuwa |url=http://bossnepal.com/bajeko-sekuwa/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423171945/http://bossnepal.com/bajeko-sekuwa/ |archive-date=23 April 2024 |access-date=4 January 2017 |website=Boss Nepal |ref=8}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [http://www.bajekosekuwa.com/ आधिकारिक वेबसाइट] * {{Facebook|bajekosekuwa}} * {{Instagram|bajekosekuwaglobal|Bajeko Sekuwa}} mwyty1ccujihhx2hd8i95htf9cw2wv9 0 151927 1394747 2026-11-07T07:41:42Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1383143578|Financial endowment]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1394747 wikitext text/x-wiki '''वित्तीय अक्षय कोष''' भनेको यसका संस्थापक र दाताहरूको इच्छाअनुसार कुनै विशेष उद्देश्यका लागि वित्तीय स्रोतहरू (जस्तै नगद र बैंक निक्षेपहरू), [[घरजग्गा]] (रियल इस्टेट), वा अन्य लगानीहरूको समूहलाई व्यवस्थापन गर्न र धेरैजसो मामिलामा यसलाई अनिश्चितकालसम्म निरन्तरता दिनको लागि बनाइएको एक कानुनी संरचना हो।<ref name="Kenton">{{cite web |last=Kenton |first=Will |title=Endowment |url=https://www.investopedia.com/terms/e/endowment.asp |website=Investopedia}}</ref> '''अक्षय कोष'''को मूल रकम (Principal Amount) कहिल्यै खर्च गरिँदैन वा घटाइँदैन, तर त्यो रकमबाट प्राप्त हुने ब्याज, लाभांश वा आम्दानीलाई मात्र कुनै निश्चित परोपकारी, शैक्षिक, सामाजिक वा संस्थागत उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ। == '''उद्देश्यहरू''' == * '''दीगोपन (Sustainability):''' संस्था वा कार्यक्रमहरू आर्थिक अभावका कारण बन्द नहोऊन् र सधैँ चलिरहून् भनेर यो कोष बनाइन्छ। * '''छात्रवृत्ति तथा पुरस्कार:''' विद्यालय, विश्वविद्यालय वा संघसंस्थाहरूले जेहेनदार वा गरिब विद्यार्थीहरूलाई छात्रवृत्ति दिन वा उत्कृष्ट काम गर्ने व्यक्तिलाई सम्मान गर्न यस्तो कोष स्थापना गर्छन्। * '''अनुसन्धान र आपतकालीन सहयोग:''' वैज्ञानिक अनुसन्धान, आपतकालीन राहत वा संस्थाको भौतिक पूर्वाधार विकासका लागि पनि अक्षय कोषको सहायता लिइन्छ। == प्रतिबन्ध र दाता आशय == == आलोचना र सुधार == itboo480bwrgykv71yqda0hu46jw7fi 1394748 1394747 2026-11-07T07:42:50Z Bishaldev100 28807 /* आलोचना र सुधार */ 1394748 wikitext text/x-wiki '''वित्तीय अक्षय कोष''' भनेको यसका संस्थापक र दाताहरूको इच्छाअनुसार कुनै विशेष उद्देश्यका लागि वित्तीय स्रोतहरू (जस्तै नगद र बैंक निक्षेपहरू), [[घरजग्गा]] (रियल इस्टेट), वा अन्य लगानीहरूको समूहलाई व्यवस्थापन गर्न र धेरैजसो मामिलामा यसलाई अनिश्चितकालसम्म निरन्तरता दिनको लागि बनाइएको एक कानुनी संरचना हो।<ref name="Kenton">{{cite web |last=Kenton |first=Will |title=Endowment |url=https://www.investopedia.com/terms/e/endowment.asp |website=Investopedia}}</ref> '''अक्षय कोष'''को मूल रकम (Principal Amount) कहिल्यै खर्च गरिँदैन वा घटाइँदैन, तर त्यो रकमबाट प्राप्त हुने ब्याज, लाभांश वा आम्दानीलाई मात्र कुनै निश्चित परोपकारी, शैक्षिक, सामाजिक वा संस्थागत उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ। == '''उद्देश्यहरू''' == * '''दीगोपन (Sustainability):''' संस्था वा कार्यक्रमहरू आर्थिक अभावका कारण बन्द नहोऊन् र सधैँ चलिरहून् भनेर यो कोष बनाइन्छ। * '''छात्रवृत्ति तथा पुरस्कार:''' विद्यालय, विश्वविद्यालय वा संघसंस्थाहरूले जेहेनदार वा गरिब विद्यार्थीहरूलाई छात्रवृत्ति दिन वा उत्कृष्ट काम गर्ने व्यक्तिलाई सम्मान गर्न यस्तो कोष स्थापना गर्छन्। * '''अनुसन्धान र आपतकालीन सहयोग:''' वैज्ञानिक अनुसन्धान, आपतकालीन राहत वा संस्थाको भौतिक पूर्वाधार विकासका लागि पनि अक्षय कोषको सहायता लिइन्छ। == प्रतिबन्ध र दाता आशय == == आलोचना र सुधार == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} s7nug0d2ufb27fz4bezvvq6mmuvpjlv 1394752 1394748 2026-11-07T07:48:55Z Bishaldev100 28807 /* उद्देश्यहरू */ 1394752 wikitext text/x-wiki '''वित्तीय अक्षय कोष''' भनेको यसका संस्थापक र दाताहरूको इच्छाअनुसार कुनै विशेष उद्देश्यका लागि वित्तीय स्रोतहरू (जस्तै नगद र बैंक निक्षेपहरू), [[घरजग्गा]] (रियल इस्टेट), वा अन्य लगानीहरूको समूहलाई व्यवस्थापन गर्न र धेरैजसो मामिलामा यसलाई अनिश्चितकालसम्म निरन्तरता दिनको लागि बनाइएको एक कानुनी संरचना हो।<ref name="Kenton">{{cite web |last=Kenton |first=Will |title=Endowment |url=https://www.investopedia.com/terms/e/endowment.asp |website=Investopedia}}</ref> '''अक्षय कोष'''को मूल रकम (Principal Amount) कहिल्यै खर्च गरिँदैन वा घटाइँदैन, तर त्यो रकमबाट प्राप्त हुने ब्याज, लाभांश वा आम्दानीलाई मात्र कुनै निश्चित परोपकारी, शैक्षिक, सामाजिक वा संस्थागत उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ। == उद्देश्यहरू == * '''दीगोपन :''' संस्था वा कार्यक्रमहरू आर्थिक अभावका कारण बन्द नहोऊन् र सधैँ चलिरहून् भनेर यो कोष बनाइन्छ। * '''छात्रवृत्ति तथा पुरस्कार:''' विद्यालय, विश्वविद्यालय वा संघसंस्थाहरूले जेहेनदार वा गरिब विद्यार्थीहरूलाई छात्रवृत्ति दिन वा उत्कृष्ट काम गर्ने व्यक्तिलाई सम्मान गर्न यस्तो कोष स्थापना गर्छन्। * '''अनुसन्धान र आपतकालीन सहयोग:''' वैज्ञानिक अनुसन्धान, आपतकालीन राहत वा संस्थाको भौतिक पूर्वाधार विकासका लागि पनि अक्षय कोषको सहायता लिइन्छ। == प्रतिबन्ध र दाता आशय == == आलोचना र सुधार == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} bimst9vg8ti36d7f4sd7bzrwu3d1zdz 1394753 1394752 2026-11-07T07:49:46Z Bishaldev100 28807 /* आलोचना र सुधार */ 1394753 wikitext text/x-wiki '''वित्तीय अक्षय कोष''' भनेको यसका संस्थापक र दाताहरूको इच्छाअनुसार कुनै विशेष उद्देश्यका लागि वित्तीय स्रोतहरू (जस्तै नगद र बैंक निक्षेपहरू), [[घरजग्गा]] (रियल इस्टेट), वा अन्य लगानीहरूको समूहलाई व्यवस्थापन गर्न र धेरैजसो मामिलामा यसलाई अनिश्चितकालसम्म निरन्तरता दिनको लागि बनाइएको एक कानुनी संरचना हो।<ref name="Kenton">{{cite web |last=Kenton |first=Will |title=Endowment |url=https://www.investopedia.com/terms/e/endowment.asp |website=Investopedia}}</ref> '''अक्षय कोष'''को मूल रकम (Principal Amount) कहिल्यै खर्च गरिँदैन वा घटाइँदैन, तर त्यो रकमबाट प्राप्त हुने ब्याज, लाभांश वा आम्दानीलाई मात्र कुनै निश्चित परोपकारी, शैक्षिक, सामाजिक वा संस्थागत उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ। == उद्देश्यहरू == * '''दीगोपन :''' संस्था वा कार्यक्रमहरू आर्थिक अभावका कारण बन्द नहोऊन् र सधैँ चलिरहून् भनेर यो कोष बनाइन्छ। * '''छात्रवृत्ति तथा पुरस्कार:''' विद्यालय, विश्वविद्यालय वा संघसंस्थाहरूले जेहेनदार वा गरिब विद्यार्थीहरूलाई छात्रवृत्ति दिन वा उत्कृष्ट काम गर्ने व्यक्तिलाई सम्मान गर्न यस्तो कोष स्थापना गर्छन्। * '''अनुसन्धान र आपतकालीन सहयोग:''' वैज्ञानिक अनुसन्धान, आपतकालीन राहत वा संस्थाको भौतिक पूर्वाधार विकासका लागि पनि अक्षय कोषको सहायता लिइन्छ। == प्रतिबन्ध र दाता आशय == == आलोचना र सुधार == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[निवृत्तिभरण कोष]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} nuywx11ij1tv1pnb6vfgr1qhlx5uw2a 3 151928 1394755 2026-11-07T08:32:08Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1394755 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Ueler 007ज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०७७]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Ueler 007|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:१७, ७ नोभेम्बर २०२६ (नेपाली समय) n52kchntsny8ou4db4ayuzln58wkfhb 10 151929 1394762 2026-11-07T10:51:42Z Saroj 31493 + 1394762 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type=notice | image=[[File:HERITAGATHON Logo Nepali.png|65px]] | imageright= | text=यो लेख '''[[विकिपिडिया:हेरिटेजाथन|हेरिटेजाथन]]''' अन्तर्गत सिर्जना वा सुधार गरिएको हो। }}<includeonly>{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|वार्तालाप|[[श्रेणी:हेरिटेजाथनमा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]]}}</includeonly> <noinclude> {{documentation |content= {{no documentation}} }} [[श्रेणी:हेरिटेजाथन]]</noinclude> frb10gp49140xtx135i9acfn6e7hxc2 14 151930 1394774 2026-11-07T10:55:49Z Saroj 31493 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:हेरिटेजाथन]] जोडियो 1394774 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:हेरिटेजाथन]] kd2ahag720vkmqgwzrwpd8tpj1q9n6b