Wikipedia newwiki https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A5%8C MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter माध्यम विशेष खँलाबँला छ्येलेमि छ्येलेमि खँलाबँला विकिपिडिया विकिपिडिया खँलाबँला किपा किपा खँलाबँला मिडियाविकि मिडियाविकि खँलाबँला Template Template talk ग्वाहालि ग्वाहालि खँलाबँला पुचः पुचः खँलाबँला दबू दबू खँलाबँला TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1506 1121783 1072777 2026-07-04T04:27:29Z Eukesh 11 1121783 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/टोगो}} [[Image:Togo (orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Location Togo AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]] [[Image:Togoland.jpg|thumb|left|Togoland ([[Rudolf Hellgrewe|R. Hellgrewe]]]] {{Infobox_Country |native_name = République Togolaise |conventional_long_name = Togolese Republic |common_name = Togo |image_flag = Flag of Togo (3-2).svg |image_coat = |symbol_type = Coat of Arms |image_map = LocationTogo.png |national_motto = Travail, Liberté, Patrie<br>([[फ्रेञ्च भाषा|French]]: Work, Liberty, Homeland) |national_anthem = ''[[Salut à toi, pays de nos aïeux]]'' <br>(Hail to thee, land of our forefathers) |official_languages = [[फ्रेञ्च भाषा|French]] |capital = [[Lomé, Togo|Lomé]] |latd=6 |latm=7 |lats=55 |latNS=N |longd=1 |longm=13 |longs=22 |longEW=E |largest_city = [[Lomé, Togo|Lomé]] |government_type = [[Republic]] |leader_title1 = [[President of Togo|President]] |leader_name1 = [[Faure Gnassingbé]] |leader_title2 = [[Heads of Government of Togo|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Yawovi Agboyibo]] |area_rank = 125th |area_magnitude = 1 E10 |area= 56,785 |areami²= 21,925 |percent_water = 4.2 |population_estimate = 6.1 million |population_estimate_rank = 102th ^* |population_estimate_year = July 2005 |population_census = |population_census_year = |population_density = 108 |population_densitymi² = 280 |population_density_rank = 93rd ^** |GDP_PPP = $8.965 billion |GDP_PPP_rank = 144th ^* |GDP_PPP_year= 2005 |GDP_PPP_per_capita = $1,700 |GDP_PPP_per_capita_rank = 193rd ^* |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = From [[France]] |established_date1 = [[April 27]], [[1960]] |HDI = 0.512 |HDI_rank = 143rd |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |currency = [[CFA franc]] |currency_code = XOF |country_code = |time_zone = [[GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |cctld = [[.tg]] |calling_code = 228 |footnotes = *&nbsp;Note: estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. Rankings based on 2005 figures [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/to.html CIA World Factbook - ''Togo'']<br>**&nbsp;Rankings based on 2005 figures (Source Unknown) }} टोगो पश्चिम अफ्रिकाया छगू देय् ख। ==ईतिहास== ==भूगोल== थ्व देय् पश्चिम अफ्रिकाय् ला। ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== {{दे}} [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] 404f1tpoqyeez6gb8x3uf9ibzl9bxrt 1121784 1121783 2026-07-04T04:30:41Z Eukesh 11 1121784 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/टोगो}} [[Image:Togo (orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Location Togo AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]] [[Image:Togoland.jpg|thumb|left|Togoland ([[Rudolf Hellgrewe|R. Hellgrewe]]]] {{Infobox_Country |native_name = République Togolaise |conventional_long_name = Togolese Republic |common_name = Togo |image_flag = Flag of Togo (3-2).svg |image_coat = |symbol_type = Coat of Arms |image_map = LocationTogo.png |national_motto = Travail, Liberté, Patrie<br>([[फ्रेञ्च भाषा|French]]: Work, Liberty, Homeland) |national_anthem = ''[[Salut à toi, pays de nos aïeux]]'' <br>(Hail to thee, land of our forefathers) |official_languages = [[फ्रेञ्च भाषा|French]] |capital = [[Lomé, Togo|Lomé]] |latd=6 |latm=7 |lats=55 |latNS=N |longd=1 |longm=13 |longs=22 |longEW=E |largest_city = [[Lomé, Togo|Lomé]] |government_type = [[Republic]] |leader_title1 = [[President of Togo|President]] |leader_name1 = [[Faure Gnassingbé]] |leader_title2 = [[Heads of Government of Togo|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Yawovi Agboyibo]] |area_rank = 125th |area_magnitude = 1 E10 |area= 56,785 |areami²= 21,925 |percent_water = 4.2 |population_estimate = 6.1 million |population_estimate_rank = 102th ^* |population_estimate_year = July 2005 |population_census = |population_census_year = |population_density = 108 |population_densitymi² = 280 |population_density_rank = 93rd ^** |GDP_PPP = $8.965 billion |GDP_PPP_rank = 144th ^* |GDP_PPP_year= 2005 |GDP_PPP_per_capita = $1,700 |GDP_PPP_per_capita_rank = 193rd ^* |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = From [[France]] |established_date1 = [[April 27]], [[1960]] |HDI = 0.512 |HDI_rank = 143rd |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |currency = [[CFA franc]] |currency_code = XOF |country_code = |time_zone = [[GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |cctld = [[.tg]] |calling_code = 228 |footnotes = *&nbsp;Note: estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. Rankings based on 2005 figures [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/to.html CIA World Factbook - ''Togo'']<br>**&nbsp;Rankings based on 2005 figures (Source Unknown) }} तोगो (आधिकारिक रुपं तोगोली गणतन्त्र) पश्चिमी अफ्रिकाय् लाःगु छगू सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्र ख। थ्व देशया सीमा उत्तरय् बुर्किना फासो, पूर्वय् बेनिन व पश्चिमय् घानानाप स्वाः। दक्षिणय् थ्व देशया चीहाकःगु समुद्री तट गिनीया खाडीइ लाः। तोगोया राजधानी व दकले तःधंगु नगर लोमे (Lomé) ख। थ्व देशया कुल क्षेत्रफल करिब ५६,७८५ वर्ग किलोमिटर दु। थ्व छगू चीधंगु व ताःहाकःगु देय् ख, थ्व देय्या आकार तसकं चिब्या। थ्व देशया आधिकारिक भाषा फ्रेन्च भाषा ख, तर स्थानीय स्तरय् एवे (Ewe) व काबिये (Kabiye) भाषात व्यापक रुपं ल्हाइ। थ्व देशं सन् १९६०य् फ्रान्सपाखे स्वतन्त्रता काःगु ख। थ्व छगू विकासशील राष्ट्र ख, गनया अर्थतन्त्र मुख्य रुपं बुँज्याय् आधारित दु। थ्व देय् संयुक्त राष्ट्र संघ, अफ्रिकी संघ व अमिटी अफ्रिकन इकोनोमिक कम्युनिटीया सदस्य ख। थनया राष्ट्रिय मुद्रा सीएफए फ्रांक (CFA franc) ख। थ्व देय्या भौगोलिक अवस्थितिया कारणं थ्व पश्चिम अफ्रिकाया व्यापारिक केन्द्रया रुपं नांजाः। ==ईतिहास== ==भूगोल== थ्व देय् पश्चिम अफ्रिकाय् ला। ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== {{दे}} [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] 2zoqlnjjrrh0aa4qr3s7dftvaozmk8z 1121785 1121784 2026-07-04T04:30:51Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[टोगो]] to [[तोगो]] 1121784 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/टोगो}} [[Image:Togo (orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Location Togo AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]] [[Image:Togoland.jpg|thumb|left|Togoland ([[Rudolf Hellgrewe|R. Hellgrewe]]]] {{Infobox_Country |native_name = République Togolaise |conventional_long_name = Togolese Republic |common_name = Togo |image_flag = Flag of Togo (3-2).svg |image_coat = |symbol_type = Coat of Arms |image_map = LocationTogo.png |national_motto = Travail, Liberté, Patrie<br>([[फ्रेञ्च भाषा|French]]: Work, Liberty, Homeland) |national_anthem = ''[[Salut à toi, pays de nos aïeux]]'' <br>(Hail to thee, land of our forefathers) |official_languages = [[फ्रेञ्च भाषा|French]] |capital = [[Lomé, Togo|Lomé]] |latd=6 |latm=7 |lats=55 |latNS=N |longd=1 |longm=13 |longs=22 |longEW=E |largest_city = [[Lomé, Togo|Lomé]] |government_type = [[Republic]] |leader_title1 = [[President of Togo|President]] |leader_name1 = [[Faure Gnassingbé]] |leader_title2 = [[Heads of Government of Togo|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Yawovi Agboyibo]] |area_rank = 125th |area_magnitude = 1 E10 |area= 56,785 |areami²= 21,925 |percent_water = 4.2 |population_estimate = 6.1 million |population_estimate_rank = 102th ^* |population_estimate_year = July 2005 |population_census = |population_census_year = |population_density = 108 |population_densitymi² = 280 |population_density_rank = 93rd ^** |GDP_PPP = $8.965 billion |GDP_PPP_rank = 144th ^* |GDP_PPP_year= 2005 |GDP_PPP_per_capita = $1,700 |GDP_PPP_per_capita_rank = 193rd ^* |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = From [[France]] |established_date1 = [[April 27]], [[1960]] |HDI = 0.512 |HDI_rank = 143rd |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |currency = [[CFA franc]] |currency_code = XOF |country_code = |time_zone = [[GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |cctld = [[.tg]] |calling_code = 228 |footnotes = *&nbsp;Note: estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. Rankings based on 2005 figures [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/to.html CIA World Factbook - ''Togo'']<br>**&nbsp;Rankings based on 2005 figures (Source Unknown) }} तोगो (आधिकारिक रुपं तोगोली गणतन्त्र) पश्चिमी अफ्रिकाय् लाःगु छगू सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्र ख। थ्व देशया सीमा उत्तरय् बुर्किना फासो, पूर्वय् बेनिन व पश्चिमय् घानानाप स्वाः। दक्षिणय् थ्व देशया चीहाकःगु समुद्री तट गिनीया खाडीइ लाः। तोगोया राजधानी व दकले तःधंगु नगर लोमे (Lomé) ख। थ्व देशया कुल क्षेत्रफल करिब ५६,७८५ वर्ग किलोमिटर दु। थ्व छगू चीधंगु व ताःहाकःगु देय् ख, थ्व देय्या आकार तसकं चिब्या। थ्व देशया आधिकारिक भाषा फ्रेन्च भाषा ख, तर स्थानीय स्तरय् एवे (Ewe) व काबिये (Kabiye) भाषात व्यापक रुपं ल्हाइ। थ्व देशं सन् १९६०य् फ्रान्सपाखे स्वतन्त्रता काःगु ख। थ्व छगू विकासशील राष्ट्र ख, गनया अर्थतन्त्र मुख्य रुपं बुँज्याय् आधारित दु। थ्व देय् संयुक्त राष्ट्र संघ, अफ्रिकी संघ व अमिटी अफ्रिकन इकोनोमिक कम्युनिटीया सदस्य ख। थनया राष्ट्रिय मुद्रा सीएफए फ्रांक (CFA franc) ख। थ्व देय्या भौगोलिक अवस्थितिया कारणं थ्व पश्चिम अफ्रिकाया व्यापारिक केन्द्रया रुपं नांजाः। ==ईतिहास== ==भूगोल== थ्व देय् पश्चिम अफ्रिकाय् ला। ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== {{दे}} [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] 2zoqlnjjrrh0aa4qr3s7dftvaozmk8z 1121787 1121785 2026-07-04T04:33:28Z Eukesh 11 /* ईतिहास */ 1121787 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/टोगो}} [[Image:Togo (orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Location Togo AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]] [[Image:Togoland.jpg|thumb|left|Togoland ([[Rudolf Hellgrewe|R. Hellgrewe]]]] {{Infobox_Country |native_name = République Togolaise |conventional_long_name = Togolese Republic |common_name = Togo |image_flag = Flag of Togo (3-2).svg |image_coat = |symbol_type = Coat of Arms |image_map = LocationTogo.png |national_motto = Travail, Liberté, Patrie<br>([[फ्रेञ्च भाषा|French]]: Work, Liberty, Homeland) |national_anthem = ''[[Salut à toi, pays de nos aïeux]]'' <br>(Hail to thee, land of our forefathers) |official_languages = [[फ्रेञ्च भाषा|French]] |capital = [[Lomé, Togo|Lomé]] |latd=6 |latm=7 |lats=55 |latNS=N |longd=1 |longm=13 |longs=22 |longEW=E |largest_city = [[Lomé, Togo|Lomé]] |government_type = [[Republic]] |leader_title1 = [[President of Togo|President]] |leader_name1 = [[Faure Gnassingbé]] |leader_title2 = [[Heads of Government of Togo|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Yawovi Agboyibo]] |area_rank = 125th |area_magnitude = 1 E10 |area= 56,785 |areami²= 21,925 |percent_water = 4.2 |population_estimate = 6.1 million |population_estimate_rank = 102th ^* |population_estimate_year = July 2005 |population_census = |population_census_year = |population_density = 108 |population_densitymi² = 280 |population_density_rank = 93rd ^** |GDP_PPP = $8.965 billion |GDP_PPP_rank = 144th ^* |GDP_PPP_year= 2005 |GDP_PPP_per_capita = $1,700 |GDP_PPP_per_capita_rank = 193rd ^* |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = From [[France]] |established_date1 = [[April 27]], [[1960]] |HDI = 0.512 |HDI_rank = 143rd |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |currency = [[CFA franc]] |currency_code = XOF |country_code = |time_zone = [[GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |cctld = [[.tg]] |calling_code = 228 |footnotes = *&nbsp;Note: estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. Rankings based on 2005 figures [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/to.html CIA World Factbook - ''Togo'']<br>**&nbsp;Rankings based on 2005 figures (Source Unknown) }} तोगो (आधिकारिक रुपं तोगोली गणतन्त्र) पश्चिमी अफ्रिकाय् लाःगु छगू सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्र ख। थ्व देशया सीमा उत्तरय् बुर्किना फासो, पूर्वय् बेनिन व पश्चिमय् घानानाप स्वाः। दक्षिणय् थ्व देशया चीहाकःगु समुद्री तट गिनीया खाडीइ लाः। तोगोया राजधानी व दकले तःधंगु नगर लोमे (Lomé) ख। थ्व देशया कुल क्षेत्रफल करिब ५६,७८५ वर्ग किलोमिटर दु। थ्व छगू चीधंगु व ताःहाकःगु देय् ख, थ्व देय्या आकार तसकं चिब्या। थ्व देशया आधिकारिक भाषा फ्रेन्च भाषा ख, तर स्थानीय स्तरय् एवे (Ewe) व काबिये (Kabiye) भाषात व्यापक रुपं ल्हाइ। थ्व देशं सन् १९६०य् फ्रान्सपाखे स्वतन्त्रता काःगु ख। थ्व छगू विकासशील राष्ट्र ख, गनया अर्थतन्त्र मुख्य रुपं बुँज्याय् आधारित दु। थ्व देय् संयुक्त राष्ट्र संघ, अफ्रिकी संघ व अमिटी अफ्रिकन इकोनोमिक कम्युनिटीया सदस्य ख। थनया राष्ट्रिय मुद्रा सीएफए फ्रांक (CFA franc) ख। थ्व देय्या भौगोलिक अवस्थितिया कारणं थ्व पश्चिम अफ्रिकाया व्यापारिक केन्द्रया रुपं नांजाः। ==इतिहास== तोगोया प्राचीन इतिहासया खँय् च्वयातःगु च्वखँ म्हो जक दु। ११गू निसें १६गू शताब्दीया दथुइ थन थीथी जनजातित वयाः च्वं वःगु खनेदु। विशेष यानाः एवे जनजाति पश्चिम पाखे व काबिये जनजाति पूर्व व उत्तर पाखे वयाः थन च्वन। १५गू शताब्दीइ पोर्चुगिजत थनया तटीय क्षेत्रय् थ्यन। इमिसं थ्व क्षेत्रयात दास व्यापारया केन्द्रया रुपं विकास यात। उकिं थ्व क्षेत्रयात 'दास तट' (Slave Coast) नं धाइगु ख। १७गू व १८गू शताब्दीइ थन यक्व दास व्यापार जुल। १९गू शताब्दीया अन्तय्, सन् १८८४य् जर्मनीं थ्व क्षेत्रयात थःगु औपनिवेशिक संरक्षण (protectorate) घोषित यात, गुकियात तोगोलेण्ड (Togoland) नां बिल। जर्मन शासनकालय् थन पूर्वाधार व बुँज्याया विकास यायेगु कुतः जुल। तर प्रथम विश्वयुद्धय् जर्मनीया पराजय लिपा थ्व क्षेत्र फ्रान्स व बेलायतया दथुइ ब्वथल। पश्चिमी भाग बेलायतं घानानाप स्वाना बिल, र पूर्वी भाग फ्रान्सया अधीनय् लात। थ्व पूर्वी भाग हे लिपा वयाः वर्तमान तोगो देय् जूगु ख। २७ अप्रिल १९६०य् तोगों फ्रान्सपाखे पूर्ण स्वतन्त्रता काल। स्वतन्त्रता लिपा थ्व देशय् राजनीतिक अस्थिरता सुरु जुल। सन् १९६७य् राष्ट्रपति ग्नासिङ्बे इयादेमा (Gnassingbé Eyadéma) नं कू (coup) यानाः सत्ता थःगु ल्हातय् काल। वय्कलं ३८ दँ तक एकदलीय व तानाशाही शासन यात। वय्कःया लिपा सन् २००५य् वय्कःया काय् फाउरे ग्नासिङ्बे (Faure Gnassingbé) राष्ट्रपति जुल, वय्कः आः तकं थ्व पदय् दु। थ्व देशया इतिहासय् राजनीतिक द्वन्द्व व लोकतन्त्रया आन्दोलन यक्व दँ तक न्ह्याःगु खनेदु। ==भूगोल== थ्व देय् पश्चिम अफ्रिकाय् ला। ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== {{दे}} [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] a9hx3j5kg9p3fhz0dr3n5e9ye64x3ev 1121788 1121787 2026-07-04T04:37:46Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1121788 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/टोगो}} [[Image:Togo (orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Location Togo AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]] [[Image:Togoland.jpg|thumb|left|Togoland ([[Rudolf Hellgrewe|R. Hellgrewe]]]] {{Infobox_Country |native_name = République Togolaise |conventional_long_name = Togolese Republic |common_name = Togo |image_flag = Flag of Togo (3-2).svg |image_coat = |symbol_type = Coat of Arms |image_map = LocationTogo.png |national_motto = Travail, Liberté, Patrie<br>([[फ्रेञ्च भाषा|French]]: Work, Liberty, Homeland) |national_anthem = ''[[Salut à toi, pays de nos aïeux]]'' <br>(Hail to thee, land of our forefathers) |official_languages = [[फ्रेञ्च भाषा|French]] |capital = [[Lomé, Togo|Lomé]] |latd=6 |latm=7 |lats=55 |latNS=N |longd=1 |longm=13 |longs=22 |longEW=E |largest_city = [[Lomé, Togo|Lomé]] |government_type = [[Republic]] |leader_title1 = [[President of Togo|President]] |leader_name1 = [[Faure Gnassingbé]] |leader_title2 = [[Heads of Government of Togo|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Yawovi Agboyibo]] |area_rank = 125th |area_magnitude = 1 E10 |area= 56,785 |areami²= 21,925 |percent_water = 4.2 |population_estimate = 6.1 million |population_estimate_rank = 102th ^* |population_estimate_year = July 2005 |population_census = |population_census_year = |population_density = 108 |population_densitymi² = 280 |population_density_rank = 93rd ^** |GDP_PPP = $8.965 billion |GDP_PPP_rank = 144th ^* |GDP_PPP_year= 2005 |GDP_PPP_per_capita = $1,700 |GDP_PPP_per_capita_rank = 193rd ^* |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = From [[France]] |established_date1 = [[April 27]], [[1960]] |HDI = 0.512 |HDI_rank = 143rd |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |currency = [[CFA franc]] |currency_code = XOF |country_code = |time_zone = [[GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |cctld = [[.tg]] |calling_code = 228 |footnotes = *&nbsp;Note: estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. Rankings based on 2005 figures [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/to.html CIA World Factbook - ''Togo'']<br>**&nbsp;Rankings based on 2005 figures (Source Unknown) }} तोगो (आधिकारिक रुपं तोगोली गणतन्त्र) पश्चिमी अफ्रिकाय् लाःगु छगू सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्र ख। थ्व देशया सीमा उत्तरय् बुर्किना फासो, पूर्वय् बेनिन व पश्चिमय् घानानाप स्वाः। दक्षिणय् थ्व देशया चीहाकःगु समुद्री तट गिनीया खाडीइ लाः। तोगोया राजधानी व दकले तःधंगु नगर लोमे (Lomé) ख। थ्व देशया कुल क्षेत्रफल करिब ५६,७८५ वर्ग किलोमिटर दु। थ्व छगू चीधंगु व ताःहाकःगु देय् ख, थ्व देय्या आकार तसकं चिब्या। थ्व देशया आधिकारिक भाषा फ्रेन्च भाषा ख, तर स्थानीय स्तरय् एवे (Ewe) व काबिये (Kabiye) भाषात व्यापक रुपं ल्हाइ। थ्व देशं सन् १९६०य् फ्रान्सपाखे स्वतन्त्रता काःगु ख। थ्व छगू विकासशील राष्ट्र ख, गनया अर्थतन्त्र मुख्य रुपं बुँज्याय् आधारित दु। थ्व देय् संयुक्त राष्ट्र संघ, अफ्रिकी संघ व अमिटी अफ्रिकन इकोनोमिक कम्युनिटीया सदस्य ख। थनया राष्ट्रिय मुद्रा सीएफए फ्रांक (CFA franc) ख। थ्व देय्या भौगोलिक अवस्थितिया कारणं थ्व पश्चिम अफ्रिकाया व्यापारिक केन्द्रया रुपं नांजाः। ==इतिहास== तोगोया प्राचीन इतिहासया खँय् च्वयातःगु च्वखँ म्हो जक दु। ११गू निसें १६गू शताब्दीया दथुइ थन थीथी जनजातित वयाः च्वं वःगु खनेदु। विशेष यानाः एवे जनजाति पश्चिम पाखे व काबिये जनजाति पूर्व व उत्तर पाखे वयाः थन च्वन। १५गू शताब्दीइ पोर्चुगिजत थनया तटीय क्षेत्रय् थ्यन। इमिसं थ्व क्षेत्रयात दास व्यापारया केन्द्रया रुपं विकास यात। उकिं थ्व क्षेत्रयात 'दास तट' (Slave Coast) नं धाइगु ख। १७गू व १८गू शताब्दीइ थन यक्व दास व्यापार जुल। १९गू शताब्दीया अन्तय्, सन् १८८४य् जर्मनीं थ्व क्षेत्रयात थःगु औपनिवेशिक संरक्षण (protectorate) घोषित यात, गुकियात तोगोलेण्ड (Togoland) नां बिल। जर्मन शासनकालय् थन पूर्वाधार व बुँज्याया विकास यायेगु कुतः जुल। तर प्रथम विश्वयुद्धय् जर्मनीया पराजय लिपा थ्व क्षेत्र फ्रान्स व बेलायतया दथुइ ब्वथल। पश्चिमी भाग बेलायतं घानानाप स्वाना बिल, र पूर्वी भाग फ्रान्सया अधीनय् लात। थ्व पूर्वी भाग हे लिपा वयाः वर्तमान तोगो देय् जूगु ख। २७ अप्रिल १९६०य् तोगों फ्रान्सपाखे पूर्ण स्वतन्त्रता काल। स्वतन्त्रता लिपा थ्व देशय् राजनीतिक अस्थिरता सुरु जुल। सन् १९६७य् राष्ट्रपति ग्नासिङ्बे इयादेमा (Gnassingbé Eyadéma) नं कू (coup) यानाः सत्ता थःगु ल्हातय् काल। वय्कलं ३८ दँ तक एकदलीय व तानाशाही शासन यात। वय्कःया लिपा सन् २००५य् वय्कःया काय् फाउरे ग्नासिङ्बे (Faure Gnassingbé) राष्ट्रपति जुल, वय्कः आः तकं थ्व पदय् दु। थ्व देशया इतिहासय् राजनीतिक द्वन्द्व व लोकतन्त्रया आन्दोलन यक्व दँ तक न्ह्याःगु खनेदु। ==भूगोल== तोगो पश्चिम अफ्रिकाय् छगू ताहाकःगु देय् ख। थ्व उत्तर निसें दक्षिण तक करिब ६०० किलोमिटर हाकः दःसा थुकिया ब्या उत्तरय् १६० किलोमिटर ति व दक्षिणय् जक ६० किलोमिटर ति दु। थ्व देशया भूगोलयात न्यागू मुख्य प्राकृतिक क्षेत्रय् बायेछिं। दक्षिणय् फि-सिथ (sandy coast) व ताल (lagoons) दु। वया उत्तरय् वात्ची (Ouatchi) पठार दु। देशया दथुइ तोगो गुंच्वकाझ्वः (Togo Mountains) लाः, गुगु दक्षिण-पश्चिम निसें उत्तर-पूर्व तक थ्यं। थ्व गुंच्वकाझ्वःया दकले तजाःगु च्वका अगौ (Mount Agou) ख, गुकिया जाः ९८६ मिटर दु। उत्तरय् ओती (Oti) स्वनिगः व छगू तजाःबं (plateau) दु। तोगोया जलवायु मुख्य रुपं उष्णकटिबंधीय (tropical) दु। दक्षिणय् दँय् निकः वा वइगु मौसम दइ, धाःसा उत्तरय् छकः जक वा वइगु मौसम दइ। थनया तापक्रम दच्छि हे ताहान्वइगु जुइ। थन थीथी कथंया स्वांमा व जंगली जनावरत दु। सभाना (Savanna) घाँय् ख्यः उत्तर पाखे व्यापक रुपं ला। तोगोया वातावरणय् गुं फँडानी व मरुभूमिकरण मुख्य समस्या जुयाच्वंगु दु। ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== {{दे}} [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] 4f5rspqgkpvdjmrr7oqnxsek69ixah5 1121789 1121788 2026-07-04T04:40:45Z Eukesh 11 /* राजनीति */ 1121789 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/टोगो}} [[Image:Togo (orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Location Togo AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]] [[Image:Togoland.jpg|thumb|left|Togoland ([[Rudolf Hellgrewe|R. Hellgrewe]]]] {{Infobox_Country |native_name = République Togolaise |conventional_long_name = Togolese Republic |common_name = Togo |image_flag = Flag of Togo (3-2).svg |image_coat = |symbol_type = Coat of Arms |image_map = LocationTogo.png |national_motto = Travail, Liberté, Patrie<br>([[फ्रेञ्च भाषा|French]]: Work, Liberty, Homeland) |national_anthem = ''[[Salut à toi, pays de nos aïeux]]'' <br>(Hail to thee, land of our forefathers) |official_languages = [[फ्रेञ्च भाषा|French]] |capital = [[Lomé, Togo|Lomé]] |latd=6 |latm=7 |lats=55 |latNS=N |longd=1 |longm=13 |longs=22 |longEW=E |largest_city = [[Lomé, Togo|Lomé]] |government_type = [[Republic]] |leader_title1 = [[President of Togo|President]] |leader_name1 = [[Faure Gnassingbé]] |leader_title2 = [[Heads of Government of Togo|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Yawovi Agboyibo]] |area_rank = 125th |area_magnitude = 1 E10 |area= 56,785 |areami²= 21,925 |percent_water = 4.2 |population_estimate = 6.1 million |population_estimate_rank = 102th ^* |population_estimate_year = July 2005 |population_census = |population_census_year = |population_density = 108 |population_densitymi² = 280 |population_density_rank = 93rd ^** |GDP_PPP = $8.965 billion |GDP_PPP_rank = 144th ^* |GDP_PPP_year= 2005 |GDP_PPP_per_capita = $1,700 |GDP_PPP_per_capita_rank = 193rd ^* |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = From [[France]] |established_date1 = [[April 27]], [[1960]] |HDI = 0.512 |HDI_rank = 143rd |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |currency = [[CFA franc]] |currency_code = XOF |country_code = |time_zone = [[GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |cctld = [[.tg]] |calling_code = 228 |footnotes = *&nbsp;Note: estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. Rankings based on 2005 figures [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/to.html CIA World Factbook - ''Togo'']<br>**&nbsp;Rankings based on 2005 figures (Source Unknown) }} तोगो (आधिकारिक रुपं तोगोली गणतन्त्र) पश्चिमी अफ्रिकाय् लाःगु छगू सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्र ख। थ्व देशया सीमा उत्तरय् बुर्किना फासो, पूर्वय् बेनिन व पश्चिमय् घानानाप स्वाः। दक्षिणय् थ्व देशया चीहाकःगु समुद्री तट गिनीया खाडीइ लाः। तोगोया राजधानी व दकले तःधंगु नगर लोमे (Lomé) ख। थ्व देशया कुल क्षेत्रफल करिब ५६,७८५ वर्ग किलोमिटर दु। थ्व छगू चीधंगु व ताःहाकःगु देय् ख, थ्व देय्या आकार तसकं चिब्या। थ्व देशया आधिकारिक भाषा फ्रेन्च भाषा ख, तर स्थानीय स्तरय् एवे (Ewe) व काबिये (Kabiye) भाषात व्यापक रुपं ल्हाइ। थ्व देशं सन् १९६०य् फ्रान्सपाखे स्वतन्त्रता काःगु ख। थ्व छगू विकासशील राष्ट्र ख, गनया अर्थतन्त्र मुख्य रुपं बुँज्याय् आधारित दु। थ्व देय् संयुक्त राष्ट्र संघ, अफ्रिकी संघ व अमिटी अफ्रिकन इकोनोमिक कम्युनिटीया सदस्य ख। थनया राष्ट्रिय मुद्रा सीएफए फ्रांक (CFA franc) ख। थ्व देय्या भौगोलिक अवस्थितिया कारणं थ्व पश्चिम अफ्रिकाया व्यापारिक केन्द्रया रुपं नांजाः। ==इतिहास== तोगोया प्राचीन इतिहासया खँय् च्वयातःगु च्वखँ म्हो जक दु। ११गू निसें १६गू शताब्दीया दथुइ थन थीथी जनजातित वयाः च्वं वःगु खनेदु। विशेष यानाः एवे जनजाति पश्चिम पाखे व काबिये जनजाति पूर्व व उत्तर पाखे वयाः थन च्वन। १५गू शताब्दीइ पोर्चुगिजत थनया तटीय क्षेत्रय् थ्यन। इमिसं थ्व क्षेत्रयात दास व्यापारया केन्द्रया रुपं विकास यात। उकिं थ्व क्षेत्रयात 'दास तट' (Slave Coast) नं धाइगु ख। १७गू व १८गू शताब्दीइ थन यक्व दास व्यापार जुल। १९गू शताब्दीया अन्तय्, सन् १८८४य् जर्मनीं थ्व क्षेत्रयात थःगु औपनिवेशिक संरक्षण (protectorate) घोषित यात, गुकियात तोगोलेण्ड (Togoland) नां बिल। जर्मन शासनकालय् थन पूर्वाधार व बुँज्याया विकास यायेगु कुतः जुल। तर प्रथम विश्वयुद्धय् जर्मनीया पराजय लिपा थ्व क्षेत्र फ्रान्स व बेलायतया दथुइ ब्वथल। पश्चिमी भाग बेलायतं घानानाप स्वाना बिल, र पूर्वी भाग फ्रान्सया अधीनय् लात। थ्व पूर्वी भाग हे लिपा वयाः वर्तमान तोगो देय् जूगु ख। २७ अप्रिल १९६०य् तोगों फ्रान्सपाखे पूर्ण स्वतन्त्रता काल। स्वतन्त्रता लिपा थ्व देशय् राजनीतिक अस्थिरता सुरु जुल। सन् १९६७य् राष्ट्रपति ग्नासिङ्बे इयादेमा (Gnassingbé Eyadéma) नं कू (coup) यानाः सत्ता थःगु ल्हातय् काल। वय्कलं ३८ दँ तक एकदलीय व तानाशाही शासन यात। वय्कःया लिपा सन् २००५य् वय्कःया काय् फाउरे ग्नासिङ्बे (Faure Gnassingbé) राष्ट्रपति जुल, वय्कः आः तकं थ्व पदय् दु। थ्व देशया इतिहासय् राजनीतिक द्वन्द्व व लोकतन्त्रया आन्दोलन यक्व दँ तक न्ह्याःगु खनेदु। ==भूगोल== तोगो पश्चिम अफ्रिकाय् छगू ताहाकःगु देय् ख। थ्व उत्तर निसें दक्षिण तक करिब ६०० किलोमिटर हाकः दःसा थुकिया ब्या उत्तरय् १६० किलोमिटर ति व दक्षिणय् जक ६० किलोमिटर ति दु। थ्व देशया भूगोलयात न्यागू मुख्य प्राकृतिक क्षेत्रय् बायेछिं। दक्षिणय् फि-सिथ (sandy coast) व ताल (lagoons) दु। वया उत्तरय् वात्ची (Ouatchi) पठार दु। देशया दथुइ तोगो गुंच्वकाझ्वः (Togo Mountains) लाः, गुगु दक्षिण-पश्चिम निसें उत्तर-पूर्व तक थ्यं। थ्व गुंच्वकाझ्वःया दकले तजाःगु च्वका अगौ (Mount Agou) ख, गुकिया जाः ९८६ मिटर दु। उत्तरय् ओती (Oti) स्वनिगः व छगू तजाःबं (plateau) दु। तोगोया जलवायु मुख्य रुपं उष्णकटिबंधीय (tropical) दु। दक्षिणय् दँय् निकः वा वइगु मौसम दइ, धाःसा उत्तरय् छकः जक वा वइगु मौसम दइ। थनया तापक्रम दच्छि हे ताहान्वइगु जुइ। थन थीथी कथंया स्वांमा व जंगली जनावरत दु। सभाना (Savanna) घाँय् ख्यः उत्तर पाखे व्यापक रुपं ला। तोगोया वातावरणय् गुं फँडानी व मरुभूमिकरण मुख्य समस्या जुयाच्वंगु दु। ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== तोगो छगू राष्ट्रपतीय गणतन्त्र ख, गन बहुदलीय व्यवस्था दु। तर व्यावहारिक रुपं थ्व देशय् छगू हे परिवार व दलया वर्चस्व दु। राष्ट्रपति देय्या राष्ट्रप्रमुख व सेनाया सर्वोच्च कमाण्डर ख। राष्ट्रपतिया निर्वाचन सकल न्यादँय् प्रत्यक्ष मतदानपाखे जुइ। प्रधानमन्त्री सरकारया प्रमुख ख, सुयात राष्ट्रपतिं नियुक्त याइ। तोगोया संसदयात राष्ट्रिय एसेम्बली (National Assembly) धाइ। थुकी ९१ म्ह सदस्यत दइ, इमिगु कार्यकाल न्यादँया जुइ। थनया कानुनी प्रणाली फ्रेन्च नागरिक कानुन (French civil law) व परम्परागत कानुनया मिश्रण ख। देशया न्यायपालिकाय् सर्वोच्च अदालत (Supreme Court) दकले च्वय् ला। राजनीतिक रुपं तोगोयात न्यागू प्रशासनिक क्षेत्र (regions) य् ब्वथलातःगु दु। थ्व क्षेत्रत म्यारीटिम, प्लेटो, सेन्ट्रल, कारा व साभानेस ख। थ्व क्षेत्रत नं कम्युन व प्रिफेक्चरय् विभाजित दु। तोगो अन्तर्राष्ट्रिय स्तरय् शान्ति स्थापना कार्यय् सक्रिय जुइगु या। थ्व देशं संयुक्त राष्ट्र संघया थीथी मिसनय् थःगु सेना छ्वइ। तोगोया राजनीतिइ मानव अधिकारया उल्लंघन व प्रेस स्वतन्त्रताया म्हो अवस्था कयाः अन्तर्राष्ट्रिय आलोचना जुयाच्वंगु दु। {{दे}} [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] h63xzp6umlxzldtaqb0azw2s4bzpwp2 1121790 1121789 2026-07-04T04:43:33Z Eukesh 11 /* अर्थतन्त्र */ 1121790 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/टोगो}} [[Image:Togo (orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Location Togo AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]] [[Image:Togoland.jpg|thumb|left|Togoland ([[Rudolf Hellgrewe|R. Hellgrewe]]]] {{Infobox_Country |native_name = République Togolaise |conventional_long_name = Togolese Republic |common_name = Togo |image_flag = Flag of Togo (3-2).svg |image_coat = |symbol_type = Coat of Arms |image_map = LocationTogo.png |national_motto = Travail, Liberté, Patrie<br>([[फ्रेञ्च भाषा|French]]: Work, Liberty, Homeland) |national_anthem = ''[[Salut à toi, pays de nos aïeux]]'' <br>(Hail to thee, land of our forefathers) |official_languages = [[फ्रेञ्च भाषा|French]] |capital = [[Lomé, Togo|Lomé]] |latd=6 |latm=7 |lats=55 |latNS=N |longd=1 |longm=13 |longs=22 |longEW=E |largest_city = [[Lomé, Togo|Lomé]] |government_type = [[Republic]] |leader_title1 = [[President of Togo|President]] |leader_name1 = [[Faure Gnassingbé]] |leader_title2 = [[Heads of Government of Togo|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Yawovi Agboyibo]] |area_rank = 125th |area_magnitude = 1 E10 |area= 56,785 |areami²= 21,925 |percent_water = 4.2 |population_estimate = 6.1 million |population_estimate_rank = 102th ^* |population_estimate_year = July 2005 |population_census = |population_census_year = |population_density = 108 |population_densitymi² = 280 |population_density_rank = 93rd ^** |GDP_PPP = $8.965 billion |GDP_PPP_rank = 144th ^* |GDP_PPP_year= 2005 |GDP_PPP_per_capita = $1,700 |GDP_PPP_per_capita_rank = 193rd ^* |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = From [[France]] |established_date1 = [[April 27]], [[1960]] |HDI = 0.512 |HDI_rank = 143rd |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |currency = [[CFA franc]] |currency_code = XOF |country_code = |time_zone = [[GMT]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |cctld = [[.tg]] |calling_code = 228 |footnotes = *&nbsp;Note: estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. Rankings based on 2005 figures [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/to.html CIA World Factbook - ''Togo'']<br>**&nbsp;Rankings based on 2005 figures (Source Unknown) }} तोगो (आधिकारिक रुपं तोगोली गणतन्त्र) पश्चिमी अफ्रिकाय् लाःगु छगू सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्र ख। थ्व देशया सीमा उत्तरय् बुर्किना फासो, पूर्वय् बेनिन व पश्चिमय् घानानाप स्वाः। दक्षिणय् थ्व देशया चीहाकःगु समुद्री तट गिनीया खाडीइ लाः। तोगोया राजधानी व दकले तःधंगु नगर लोमे (Lomé) ख। थ्व देशया कुल क्षेत्रफल करिब ५६,७८५ वर्ग किलोमिटर दु। थ्व छगू चीधंगु व ताःहाकःगु देय् ख, थ्व देय्या आकार तसकं चिब्या। थ्व देशया आधिकारिक भाषा फ्रेन्च भाषा ख, तर स्थानीय स्तरय् एवे (Ewe) व काबिये (Kabiye) भाषात व्यापक रुपं ल्हाइ। थ्व देशं सन् १९६०य् फ्रान्सपाखे स्वतन्त्रता काःगु ख। थ्व छगू विकासशील राष्ट्र ख, गनया अर्थतन्त्र मुख्य रुपं बुँज्याय् आधारित दु। थ्व देय् संयुक्त राष्ट्र संघ, अफ्रिकी संघ व अमिटी अफ्रिकन इकोनोमिक कम्युनिटीया सदस्य ख। थनया राष्ट्रिय मुद्रा सीएफए फ्रांक (CFA franc) ख। थ्व देय्या भौगोलिक अवस्थितिया कारणं थ्व पश्चिम अफ्रिकाया व्यापारिक केन्द्रया रुपं नांजाः। ==इतिहास== तोगोया प्राचीन इतिहासया खँय् च्वयातःगु च्वखँ म्हो जक दु। ११गू निसें १६गू शताब्दीया दथुइ थन थीथी जनजातित वयाः च्वं वःगु खनेदु। विशेष यानाः एवे जनजाति पश्चिम पाखे व काबिये जनजाति पूर्व व उत्तर पाखे वयाः थन च्वन। १५गू शताब्दीइ पोर्चुगिजत थनया तटीय क्षेत्रय् थ्यन। इमिसं थ्व क्षेत्रयात दास व्यापारया केन्द्रया रुपं विकास यात। उकिं थ्व क्षेत्रयात 'दास तट' (Slave Coast) नं धाइगु ख। १७गू व १८गू शताब्दीइ थन यक्व दास व्यापार जुल। १९गू शताब्दीया अन्तय्, सन् १८८४य् जर्मनीं थ्व क्षेत्रयात थःगु औपनिवेशिक संरक्षण (protectorate) घोषित यात, गुकियात तोगोलेण्ड (Togoland) नां बिल। जर्मन शासनकालय् थन पूर्वाधार व बुँज्याया विकास यायेगु कुतः जुल। तर प्रथम विश्वयुद्धय् जर्मनीया पराजय लिपा थ्व क्षेत्र फ्रान्स व बेलायतया दथुइ ब्वथल। पश्चिमी भाग बेलायतं घानानाप स्वाना बिल, र पूर्वी भाग फ्रान्सया अधीनय् लात। थ्व पूर्वी भाग हे लिपा वयाः वर्तमान तोगो देय् जूगु ख। २७ अप्रिल १९६०य् तोगों फ्रान्सपाखे पूर्ण स्वतन्त्रता काल। स्वतन्त्रता लिपा थ्व देशय् राजनीतिक अस्थिरता सुरु जुल। सन् १९६७य् राष्ट्रपति ग्नासिङ्बे इयादेमा (Gnassingbé Eyadéma) नं कू (coup) यानाः सत्ता थःगु ल्हातय् काल। वय्कलं ३८ दँ तक एकदलीय व तानाशाही शासन यात। वय्कःया लिपा सन् २००५य् वय्कःया काय् फाउरे ग्नासिङ्बे (Faure Gnassingbé) राष्ट्रपति जुल, वय्कः आः तकं थ्व पदय् दु। थ्व देशया इतिहासय् राजनीतिक द्वन्द्व व लोकतन्त्रया आन्दोलन यक्व दँ तक न्ह्याःगु खनेदु। ==भूगोल== तोगो पश्चिम अफ्रिकाय् छगू ताहाकःगु देय् ख। थ्व उत्तर निसें दक्षिण तक करिब ६०० किलोमिटर हाकः दःसा थुकिया ब्या उत्तरय् १६० किलोमिटर ति व दक्षिणय् जक ६० किलोमिटर ति दु। थ्व देशया भूगोलयात न्यागू मुख्य प्राकृतिक क्षेत्रय् बायेछिं। दक्षिणय् फि-सिथ (sandy coast) व ताल (lagoons) दु। वया उत्तरय् वात्ची (Ouatchi) पठार दु। देशया दथुइ तोगो गुंच्वकाझ्वः (Togo Mountains) लाः, गुगु दक्षिण-पश्चिम निसें उत्तर-पूर्व तक थ्यं। थ्व गुंच्वकाझ्वःया दकले तजाःगु च्वका अगौ (Mount Agou) ख, गुकिया जाः ९८६ मिटर दु। उत्तरय् ओती (Oti) स्वनिगः व छगू तजाःबं (plateau) दु। तोगोया जलवायु मुख्य रुपं उष्णकटिबंधीय (tropical) दु। दक्षिणय् दँय् निकः वा वइगु मौसम दइ, धाःसा उत्तरय् छकः जक वा वइगु मौसम दइ। थनया तापक्रम दच्छि हे ताहान्वइगु जुइ। थन थीथी कथंया स्वांमा व जंगली जनावरत दु। सभाना (Savanna) घाँय् ख्यः उत्तर पाखे व्यापक रुपं ला। तोगोया वातावरणय् गुं फँडानी व मरुभूमिकरण मुख्य समस्या जुयाच्वंगु दु। ==अर्थतन्त्र== तोगोया अर्थतन्त्र मुख्य रुपं बुँज्याय् निर्भर दु। थ्व देय्या ६० प्रतिशत ति मनू बुँज्याय् आवद्ध दु। थनया मू मीगु बाली कोको (cocoa), कफी (coffee) व कपाय् (cotton) ख। थ्व वस्तुत विदेशय् मियाः देय्या आय आर्जन जुइ। थनया मेगु महत्वपूर्ण प्राकृतिक स्रोत फोस्फेट (phosphate) ख। तोगो हलिमय् फोस्फेट उत्पादन याइगु प्रमुख देय्त मध्ये छगू ख। थ्व नापं थन चूनल्वहँ व मार्बलया खानी दु। लोमे (Lomé) नगरय् दूगु बन्दरगाह पश्चिम अफ्रिकाया छगू प्रमुख व्यापारिक केन्द्र ख। थ्व बन्दरगाहं भू-परिवेष्ठित देय्त (दसु बुर्किना फासो, माली व नाइजर) यात पारवहन सुविधा बियाच्वंगु दु। थ्व देशया उद्योग क्षेत्र म्हो जक विकसित दु, गुकी मुख्य रुपं कृषि प्रशोधन व सिमेन्ट उत्पादन ला। तोगोया अर्थतन्त्रय् रेमिट्यान्सया नं तःधंगु भूमिका दु। थनया वैदेशिक व्यापार मुख्य रुपं फ्रान्स, चीन, घाना व भारतनाप जुइ। देशय् बेरोजगारी व गरिबीया स्तर तःजाः, उकिं थ्व देय् विदेशी सहायताय् यक्व निर्भर दु। ==राजनीति== तोगो छगू राष्ट्रपतीय गणतन्त्र ख, गन बहुदलीय व्यवस्था दु। तर व्यावहारिक रुपं थ्व देशय् छगू हे परिवार व दलया वर्चस्व दु। राष्ट्रपति देय्या राष्ट्रप्रमुख व सेनाया सर्वोच्च कमाण्डर ख। राष्ट्रपतिया निर्वाचन सकल न्यादँय् प्रत्यक्ष मतदानपाखे जुइ। प्रधानमन्त्री सरकारया प्रमुख ख, सुयात राष्ट्रपतिं नियुक्त याइ। तोगोया संसदयात राष्ट्रिय एसेम्बली (National Assembly) धाइ। थुकी ९१ म्ह सदस्यत दइ, इमिगु कार्यकाल न्यादँया जुइ। थनया कानुनी प्रणाली फ्रेन्च नागरिक कानुन (French civil law) व परम्परागत कानुनया मिश्रण ख। देशया न्यायपालिकाय् सर्वोच्च अदालत (Supreme Court) दकले च्वय् ला। राजनीतिक रुपं तोगोयात न्यागू प्रशासनिक क्षेत्र (regions) य् ब्वथलातःगु दु। थ्व क्षेत्रत म्यारीटिम, प्लेटो, सेन्ट्रल, कारा व साभानेस ख। थ्व क्षेत्रत नं कम्युन व प्रिफेक्चरय् विभाजित दु। तोगो अन्तर्राष्ट्रिय स्तरय् शान्ति स्थापना कार्यय् सक्रिय जुइगु या। थ्व देशं संयुक्त राष्ट्र संघया थीथी मिसनय् थःगु सेना छ्वइ। तोगोया राजनीतिइ मानव अधिकारया उल्लंघन व प्रेस स्वतन्त्रताया म्हो अवस्था कयाः अन्तर्राष्ट्रिय आलोचना जुयाच्वंगु दु। {{दे}} [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] 3wbr89g7r78f68fwby3r395ylwkt6ld 0 1518 1121793 1121779 2026-07-04T04:57:57Z Eukesh 11 /* इतिहास */ 1121793 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/चीन}} [[Image:CEM-09-Asiae-Nova-Descriptio-China-2510.jpg|thumb|''China'' (today's [[Guangdong]]]] [[Image:2024 Foreign exchange reserves of China.png|thumb]] {{Infobox country | native_name = <center>中华人民共和国<br /><center>''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''</center> | conventional_long_name = जनवादी गणतन्त्र चीन | common_name = चीन | image_flag = Flag of the People's Republic of China.svg | image_coat = 中華人民共和國國徽.svg | symbol_type = चिं | image_map = China in its region (claimed hatched).svg | map_width = 220px | national_anthem = <center>[[किपा:March of the Volunteers instrumental.ogg]]</center><br />"[[March of the Volunteers]]"<br />《义勇军进行曲》 ([[Pinyin]]: "Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ") | official_languages = {{nobr|[[Standard Chinese|Modern Standard Mandarin]]<br />(or Putonghua)<ref name="langlaw">{{cite web |url=http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm |title=Law of the People's Republic of China on the Standard Spoken and Written Chinese Language (Order of the President No.37) |publisher=Gov.cn |date= |accessdate=27 April 2010 |quote=For purposes of this Law, the standard spoken and written Chinese language means Putonghua (a common speech with pronunciation based on the Beijing dialect) and the standardized Chinese characters. }}</ref>}} | languages_type = आधिकारिक च्वेगु भाषा | languages = [[च्वेगु भर्नाकुलर चिनिया]] | languages_sub = yes | languages2_type = [[आधिकारिक लिपि script]] | languages2 = [[सरलीकृत चिनिया लिपि]]<ref name="langlaw"/> | languages2_sub = yes | regional_languages = <small>[[मङ्गोल भाषा]], [[सँदेय् भाषा]], [[उइघुर भाषा]], [[झुआङ भाषा]], व थीथी मेमेगु </small> | ethnic_groups = 91.51% [[Han Chinese|Han]];<ref name="Census2010" /> 55 recognised minorities<br />{{Collapsible list|title=<small>[[List of ethnic groups in China|List of ethnic groups]]</small>|1.30% [[Zhuang people|Zhuang]]|0.86% [[Manchu people|Manchu]]|0.79% [[Uyghur people|Uyghur]]|0.79% [[Hui people|Hui]]|0.72% [[Miao people|Miao]]|0.65% [[Yi people|Yi]]|0.62% [[Tujia people|Tujia]]|0.47% [[Ethnic Mongols in China|Mongol]]|0.44% [[Tibetan people|Tibetan]]|0.26% [[Buyei]]|0.15% [[Koreans in China|Korean]]|1.05% other}} | capital = [[Beijing]] | latd=39 |latm=55 |latNS=N |longd=116 |longm=23 |longEW=E | largest_city = [[Shanghai]]<ref>{{cite journal |author=Chan, Kam Wing |title=Misconceptions and Complexities in the Study of China's Cities: Definitions, Statistics, and Implications |journal=[[Eurasian Geography and Economics]] |year=2007 |volume=48 |issue=4 |pages=383–412 |url=http://courses.washington.edu/chinageo/ChanCityDefinitionsEGE2007.pdf |accessdate=2011-08-07 |doi=10.2747/1538-7216.48.4.383}} p. 395</ref><ref>{{cite web | url=http://china.usc.edu/(S(swqn0p55xbqmsu45cwso5lzy)A(IEcheuFczAEkAAAAODRlNTk2OTMtMDViMC00Yjk5LWFmZTgtODc1OTA1YWYxMDM4e9e8O7-g5_HYhuft0Huy7h2GlGg1))/ShowAverageDay.aspx?articleID=910 | title=What are China's largest and richest cities? | publisher=University of Southern California}}</ref> | demonym = Chinese <!-- NOTE: Describing the PRC's *GOVERNMENT TYPE* has been a contentious issue. PLEASE READ THE ARCHIVES of past discussions BEFORE MAKING/SUGGESTING CHANGES! --> | government_type = [[Single-party state]],<br />nominal [[communist state]]<ref name="pplrepub">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |title=China |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/111803/China |accessdate=2010-03-15 |quote=Form of government: single-party people's republic with one legislative house}}</ref>{{Ref label |complex|a|}} | leader_title1 = [[President of the People's Republic of China|President]] (and [[General Secretary of the Communist Party of China|CPC&nbsp;General&nbsp;Secretary]]) | leader_name1 = [[Xi Jinping]] | leader_title2 = [[Premier of the People's Republic of China|Premier]] | leader_name2 = [[Li Qiang]] | leader_title3 = [[Chairman of the Standing Committee of the National People's Congress|Congress&nbsp;Chairman]] | leader_name3 = [[Wu Bangguo]] | leader_title4 = [[CPPCC Chairman|Conference&nbsp;Chairman]] | leader_name4 = [[Jia Qinglin]] | legislature = [[National People's Congress]] | sovereignty_type = [[History of China|Establishment]] | established_event1 = [[Qin's wars of unification#Conquest of Qi|Unification of China]] under the Qin Dynasty | established_date1 = 221 BC | established_event2 = [[Xinhai Revolution#Establishment of the Republic|Republic established]] | established_date2 = 1 January 1912 | established_event3 = [[Mao zedong controls china|People's Republic of China proclaimed]] | established_date3 = 1 October 1949 | area_footnote ={{Ref label |territory|b|}} or 9,671,018&nbsp;km²{{Ref label |territory|b|}} | area_km2 = 9,640,821 | area_sq_mi = 3704427 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | area_rank = 3rd/4th | area_magnitude = 1 E12 | percent_water = 2.8{{Ref label |mainland|c|}} | population_census = 1,339,724,852<ref name="Census2010">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722244.htm |title=Communiqué of the National Bureau of Statistics of People's Republic of China on Major Figures of the 2010 Population Census |publisher=Stats.gov.cn |date= |accessdate=2011-11-01}}</ref> | population_census_year = 2010 | population_census_rank = 1st | pop_den_footnote = | population_density_km2 = 139.6 | population_density_sq_mi = 363.3 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = 53rd | GDP_nominal = $6.988 trillion | GDP_nominal_rank = 2nd | GDP_nominal_year = 2011 | GDP_nominal_per_capita = $5,184 | GDP_nominal_per_capita_rank = 90th | GDP_PPP_year = 2011 | GDP_PPP = $11.316 trillion | GDP_PPP_rank = 2nd | GDP_PPP_per_capita = $8,394 | GDP_PPP_per_capita_rank = 91st | Gini = 41.5<ref name="Ref_">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html CIA World Factbook] [Gini rankings]</ref> | Gini_year = 2007 | HDI_year = 2011 | HDI = {{increase}} 0.687<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2011|year=2011|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2011}}</ref> | HDI_rank = 101st | HDI_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> | currency = [[Renminbi|Renminbi (yuan)]] (¥) | currency_code = CNY | time_zone = [[China Standard Time]] | utc_offset = +8 | date_format = yyyy-mm-dd <br />''or'' yyyy{{lang|zh|年}}m{{lang|zh|月}}d{{lang|zh|日}} <br />([[Common Era|CE]]; [[Chinese calendar|CE-1949]]) | drives_on = right, except for Hong Kong & Macau | cctld = [[.cn]]{{Ref label |mainland|c|}} [[.中國]]<ref>{{cite web |url=http://brussels38.icann.org/meetings/brussels2010/transcript-board-25jun10-en.txt |title=ICANN Board Meeting Minutes |publisher=ICANN |accessdate=25 June 2010 }}</ref> [[.中国]] | calling_code = [[+86]]{{Ref label |mainland|c|}} | footnotes = a. {{note|complex}} Simple characterizations of the [[political structure]] since the 1980s are no longer possible. b. {{note|territory}} {{convert|9598086|km2|sqmi|abbr=on}} excludes all disputed territories.<br /> {{convert|9640821|km2|sqmi|abbr=on}} Includes Chinese-administered area ([[Aksai Chin]] and [[Trans-Karakoram Tract]], both territories claimed by India), Taiwan is not included.<ref>{{cite web |url=http://www.chinadaily.net/china/2008-01/24/content_6418067.htm |title=GDP expands 11.4 percent, fastest in 13 years |publisher=Chinadaily.net |date=24 January 2008 |accessdate=15 June 2009 }}</ref> c. {{note|mainland}} Information for mainland China only. Hong Kong, Macau, and territories under the jurisdiction of the Republic of China (Taiwan) are excluded. |}} '''चीन''' हलिमया दकले अप्व जनसंख्या दूगु देय् ख। थ्व देय्या जनसंख्या १ अर्ब ३० कोटी दु। पूर्वी एसियाय् लाःगु थ्व देय्या सकल क्षेत्रफल करिब ९६ लख वर्ग किमि (३७ लख वर्ग माइल) दु। बुँया क्षेत्रफल कथं थ्व देय् हलिमया निगु दकले तःधंगु देय् ख। <ref name="listofcountriesoftheworld.com">{{cite web |url=http://www.listofcountriesoftheworld.com/area-land.html |title=Countries of the world ordered by land area |publisher=Listofcountriesoftheworld.com |accessdate=27 April 2010}}</ref> सकल क्षेत्रफल कथं थ्व देय् हलिमया ३गु वा ४गु दकले तःधंगु देय् ख (सकल क्षेत्रफलया परिभाषा कथं) । <ref name="Ref_b">The total area ranking relative to the United States depends on the measurement of the total areas of China and the United States. See [[List of countries and outlying territories by area]] for more information.</ref> == राजनीति == चीन छगू एकल पार्टी राज्य ख। थ्व राज्य सञ्चालन चिनिया कम्युनिष्ट पार्टीं या। <ref name="Walton2001">{{Cite book |last=Walton |first=Greg |coauthors=International Centre for Human Rights and Democratic Development |title=China's golden shield: Corporations and the development of surveillance technology in the People's Republic of China |publisher=Rights & Democracy |year=2001 |page=5 |chapter=Executive Summary |isbn=9782922084429 |url=http://books.google.com/?id=S9rP0A2q14UC&lpg=PA4&dq=single-party%20%22people's%20republic%20of%20china%22&pg=PA5#v=onepage&q=%22single-party%20state%22 |accessdate=29 August 2009}}</ref> थ्व देशय् २२ प्रान्त ५गु स्वशासित क्षेत्र ४गु प्रत्यक्ष सञ्चालित नगर ([[बेइजिङ]], [[तियाञिन]], [[साङ्घाइ]], व [[चोङकिङ]]), व निगु प्रायः थमंतुं शासित <ref name="Ref_a">{{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Sino-British_Joint_Declaration |title=Sino-British Joint Declaration |accessdate=8 September 2008}}</ref> विशेष प्रशासनिक क्षेत्र [[हङकङ|हङ कङ]] व [[मकाउ]] ला। थ्व देय्या राजधानी बेइजिङ ख। <ref>{{Cite news|url=http://english.people.com.cn/constitution/constitution.html |title=Constitution of the People's Republic of China |work=People's Daily Online |accessdate=23 November 2009 |quote=Article 138. The capital of the People's Republic of China is Beijing.}}</ref> चीनं ताइवानयात नं थःगु २३गु प्रान्तया रुपय् कायेगु या। == भूगोल == चीनया भूसतह तःधं व थाय् कथं यक्व हे पा। मङ्गोल-मञ्चुरियाया गुं-घाँय् ख्यः व गोबी मरुभूमि व ताक्लामाकान मरुभूमिं उत्तरी चीन व उत्तरपश्चिमया मङ्गोलिया व मध्य एसिया नापंया लागाय् ला धाःसा सबट्रपिकल गुं दक्षिणपूर्वी एसिया नापंया क्षेत्रय् खनेदु। पश्चिमी चीनया भूभाग मेमेगु भूभाग स्वया तज्जा व पालुसे च्वं। [[हिमालय]], [[काराकोरम]], पामिर पर्वत व तियान शान पर्वतं चीनयात दक्षिण एसिया व मध्य एसियानाप बायातःगु दु। हलिमया दकले तज्जागु च्वापुगुं सगरमाथाया च्वका नेपालय् लाः धाःसा थ्व च्वापुगुंया उत्तरी पा चीनय् ला। नापं निगु दकले तःज्जागु च्वापुगुं के२या उत्तरी पा नं चीनय् ला। थ्व देय्या दकले चिज्जागु थाय् एइदिङ पुखु (-१५४ मि) ख। थ्व थाय् हलिमया हे ३गु दकले चिज्जागु थाय् ख। याङ्त्से खुसि व वांगु खुसि हलिमया ३गु व ६गु दकले ताःहाकगु खुसि ख। थ्व निगु हे खुसि चीनया सँदेय् पठारं न्ह्यथना पूर्वी घनाबस्ती दूगु समुद्री क्षेत्रय् क्वचाइ। चीनया तटीय क्षेत्र प्रशान्त महासागर सीमाय् ला व थ्व तट १४५०० किमि ताःहाकः। थ्व तटय् बोहाइ सागर, वांगु सागर, पूर्व चीन सागर व दक्षिण चीन सागर ला। == इतिहास == {{मू पौ|चीनया इतिहास}} प्राचीन चिनिया सभ्यता म्हासु खुसिनापंया उब्जाउ बुँइ उत्तरी चिनिया ख्यले न्ह्यथंगु खनेदु। <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/China2004/106396.htm |title=Rivers and Lakes |publisher=China.org.cn |accessdate=15 June 2009 }}</ref> चीनया राजनैतिक व्यवस्था जहानिया राजतन्त्रय् आधारित जुगुलिं आपालं चीनया इतिहास वंश कथं म्हसीकिगु या। थ्व देय्‌या दकलय् न्हापांगु वंश अर्ध-कल्पित म्हासु खुसि सिथया २००० ईपूया जिया वंशं न्ह्यथं धाःसा थ्व देय्‌या लिपांगु वंश चिङ वंशया सन् १९१२या पतन धुंका क्वचाल। २२१ इपूइ चिन वंशं दकले न्ह्यः थी-थी राज्यतयेत थःगु अधीनय् लाका दकले न्हापांगु चिनिया साम्राज्य दयेकल। थ्व धुंका थ्व देय् थी-थी ईलय् एकीकरण जुइगु व हानं विभाजन जुइगु प्रक्रिया जुयाच्वन। मङ्गोल शासकतयेसं चीनय् शासन याःगु कालयात चीनया इतिहासय् युवान काल धाइ। === राजवंश === ऐतिहासिक रुपय् चीन आपाः ईलय् छगू व्यवस्थित शासनया दुने दयाच्वन। चीनयात थीथी कालय् थीथी राजवंशं व्यवस्थित रुपय् शासन यात। नापं, राजवंशतेगु शासन दथुइ म्हो जक्क ईलय् अव्यवस्था दयाच्वन। अथे जूगुलिं चीनया इतिहासयात राजवंशतेगु झ्वलय् सीकेछिं। [[किपा:Yellow Emperor.jpg|thumb|230px|म्हासुम्ह जुजु (हुआंग्दी/黃帝 वा येलो एम्पेरर) 'स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट'य् छम्ह ख। वय्‌कःया कलांः चिनिया तजिलजिइ रेशम दयेकिगु कला स्यनादिल]] चीनया दकलय् न्हापांगु काल '''स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट''' (<small>चिनिया भासय् 三皇五帝, सानहुआङ वूदी; अंग्रेजी भासय् Three Sovereigns and Five Emperors</small>) ख। थ्व ईलय् स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राटतेसं छझ्वलय् प्राचीन [[चीन]]य् २५०० ईसापूर्व निसें २१०० ईसापूर्व तक्क शासकत ख। जनश्रुति बाखँ व मिथकया आधारय् इमित चीनया सर्वप्रथम शासकया रुपय् हनिगु या। चिनिया तजिलजिइ थ्व शासकपिन्त हनिगु याःसां वय्‌कःपिनिगु बाखँय् धाथेंगु खँ व मिथ्या खँ छु खः धका सीके थाकु। बाखनय् अधिपतितेगु थाय् व वय्‌कपिनिगु शक्ति द्यःयेगु थें क्यनातःगु दु व सम्राटतेत महात्मा व शक्तिशाली मनूया रुपय् चित्रित यानातःगु दु। वय्‌कःपिं सकसिनं मानव-कल्याणया निंतिं ज्या याःगु व मनूतेत माःगु कला, प्रज्ञा व ज्ञान स्यनाथुकुगु धका जनश्रुतिइ म्हसीकेगु या। वय्‌कःपिनिगु बाखँया यक्व संस्करण दु व थन्यागु वर्णन छगू स्वया मेगु भति-भति जक्क पाइगु या। थ्व शासकत धुंका चीनय् [[शिया राजवंश]] (<small>夏朝, Xia dynasty</small>)या काल वल।<ref name="ref96fibal">[http://books.google.com/books?id=LbwnrRmLqPoC Zen sand: the book of capping phrases for kōan practice], Victor Sōgen Hori, University of Hawaii Press, 2003, ISBN 978-0-8248-2284-2, ''... 'Three Sovereigns and Five Emperors' refers in Chinese legend to the very first beings to initiate human culture ...''</ref> [[किपा:Dinastía Xia.jpg|thumb|210px|[[चीन]]या शिया राजवंशया क्षेत्र (गाढा म्हासु रंग)]] '''शिया राजवंश''' वा '''शिआ राजवंश''' (<small>चिनिया भासय्: 三皇五帝, शिया चाओ; पिनयिन: Xia dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब २०७० ईसापूर्व निसें १६०० ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू राजवंश ख। 'पँया बाखँत', 'इतिहासया शास्त्र' व '[[महान इतिहासकारया अभिलेख]]' थें न्याःगु चिनिया इतिहास ग्रन्थय् उल्लेख यानातःगु न्हापांगु राजवंश थ्व हे ख। शिया वंश स्वया न्ह्यः चीनय् [[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]]तेगु काल दयाच्वन। न्याम्ह सम्राटय् अन्तिम सम्राट "शुन" ख। वय्‌कलं थःगु गद्दी यु महानयात हस्तान्तरण यानादिल व थ्व नापं शिया राजवंश सत्ताय् वल। थ्व हे सम्राट यु महानयात चीनय् [[बुँज्या|बुंज्या]] शुरू याइगु श्रेय बीगु या। शिया राजवंश धुंका [[शाङ्ग राजवंश]]या शासन जुल गुकिया शासन १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क दयाच्वन।<ref name="ref42yedal">[http://books.google.com/books?id=Avn_-bMQZ5MC China: Ancient Culture, Modern Society], Peter Xiaoming Yu, G Wright Doyle, Strategic Book Publishing, 2011, ISBN 978-1-61204-331-9, ''... Yu the Great introduced the art of agriculture and made his tribe prosperous. He led his Hua-xia tribe to defend itself and gain control of the central plains. Around 2070 BC, Yu the Great declared the establishment of the Xia Dynasty ...''</ref> शिया राजवंशया वर्णन सिक्क लिपाया इतिहासकारतेगु च्वखँय् जक्क लूगु दु। अथे जूगुलिं थ्व वंश धाथें दूगु वा छगू मिथक वंश जक्क जूगु खँय् विवाद दु। ऐतिहासिक युगया ल्याखलं थ्व राजवंशया राजकाल [[कँय्‌ युग|कँय् युग]]य् ला। चीनय् व समयया छुं पुरातत्व स्थल लूगु दु, थन्याःगु लूगु थासय् नगरया तजिलजियात अर्लीतोउ तजिलजि(<small>Erlitou</small>)या नामं म्हसीकिगु या। आधुनिक चिनिया इतिहासकारतेसं शिया राजवंशया लहना दूगु ऐतिहासिक पुष्टि यायेत कुतः यानाच्वंगु दु, तर आःतक्क पुरातात्विक प्रमाण धाःसा मलूनि।<ref name="ref47fimup">[http://books.google.com/books?id=cCDlxPgu6LgC Archaeology of Asia], Miriam T. Stark, John Wiley &amp; Sons, 2006, ISBN 978-1-4051-0213-1, ''... On the one hand, many archaeologists and historians, especially those whose early education was received in China, argue that the Erlitou culture was a state-level society and represents a later part of the Xia dynasty ... On the other hand, with few exceptions agreeing with the viewpoints of Chinese scholars (eg, Childs- Johnson 1988, 1994), many Sinologists in the West question that the Erlitou culture represented a state-level polity ...''</ref> [[किपा:Shang-Orakelknochen.JPG|thumb|230px|शाङ्ग कालय् क्वँय्‌य् च्वयातःगु चिनिया [[किपालिपि]] - अबिलय् थ्व छ्येला भविष्यवाणी यायेगु जुयाच्वन।]] '''शाङ्ग राजवंश''' (<small>चिनिया भासय् 商朝, शाङ्ग चाओ; पिनयिन: Shang dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू चिनिया राजवंश ख। थ्व राजवंशया राज्य [[ह्वाङ्ग हो]] (म्हासु खुसि)या स्वनिगलय् जूगु ख। चिनिया स्रोततेगु अनुसार थ्व राजवंश [[शिया राजवंश]]या राजकाल धुंका वल धाःसा शाङ्ग राजवंश धुंका चीनय् [[झोऊ राजवंश]] सत्ताय् वल। चीनया [[हेनान प्रान्त]]या सुदूर उत्तरी क्षेत्रय् स्थित यिनशु पुरातत्व स्थलयात शांग राजधानीया स्थान धका कायेगु या। थ्व थासय् ११गू शाही चिहान लूगु दु व लाय्‌कू-देगःया भगनावशेष नं लूगु दु। नापं, ल्वाभः व पशु व मनूया बलि बीगु थाय् नं लूगु दु। द्वलंद्व [[कँय्]], [[हरिताश्म]] (जेड), ल्वहँ, क्वँय् व पिचूगु चाःया वस्तुत नं लूगु दु। थन्याःगु थीथी पदार्थय् भिंगु शिल्पज्यां थ्व तजिलजि सिक्क उन्नत जूगु खँ क्यनि।<ref name="ref61moyug">[http://books.google.com/books?id=2k8lAQAAIAAJ Lives and times: a world history reader, Volume 1], James P. Holoka, Jiu-Hwa Lo Upshur, West Pub. Co., 2002, ''... Since the sixth century mere were accounts of sporadic discoveries of inscribed bones from around Yinshu ('Waste of Yin' ... scientific study of inscribed oracle bones from the Shang dynasty ...''</ref> थ्व राजवंशया कालया लुयावःगु छुं कँय्‌या कुचाय् च्वयातःगु आखः लूगु दु। थ्व नापं क्वँय् व [[काबल्या]]या कबजयात छ्येला भविष्यवाणी यायेगु भः दयेकूसें उकिलि चिनिया किपाआखलय् च्वयातःगु "आखः" नं लूगु दु। थ्व चिनिया आखःया दकलय् पुलांगु दसिं ख। लखः स्वया अप्व लूगु थन्यागु च्वखँ नं व समयया विचार व चिन्तनया खँय् जः प्वंकेगु ज्या याःगु दु। थुकिलिं चिनिया लहनाया थ्व प्राचीन कालया आर्थिक व्यवस्था, राजनीति, धर्म, कला व चिकित्सा नाप स्वाःगु थीथी सूचं उपलब्ध याःगु दु। अबिलय्‌या ईलय् जुजु व जुजुया च्वमितेसं जक्क च्वये-ब्वने सःगु जुयाच्वन। अथे जूगुलिं थथे याना खोपेयानातःगु आखलं जुजुया हलिंया दृष्टिकोण क्यनिगु ज्या याःगु दु। छुं च्वखँय् हताःया खँ कनातःगु दु, छुं च्वखँय् लानि प्वाथय् दूगु खँ च्वयातःगु दु धाःसा छुं च्वखँय् जुजुया स्याःगु वाःया खँ च्वयातःगु दु।<ref name="ref25zumim">[http://books.google.com/books?id=hPwc_ylVEwAC Voyages in World History], Valerie Hansen, Kenneth R. Curtis, Cengage Learning, 2008, ISBN 978-0-618-07720-5, ''... During the Shang dynasty only the king and his scribes could read and write characters. Presenting the world from the king's vantage point, some oracle bones treat affairs of state, like the outcomes of battles, but many more touch on individual matters, such as his wife's pregnancy or his own aching teeth ...''</ref> '''सोङ राजवंशं''' चीनया इतिहासय् सन् ९६० निसें सन् १२७९तक्क शासन यात। थ्व राजवंश न्यागु वंश व झिगु राजतन्त्रया काल धुंका पलिस्था जूगु ख। थ्व वंश धुंका युआन वंशया जुजुतयेसं चीनय् शासन यात। थ्व वंशया सरकारं इतिहासय् हे दकलय् न्हापांगु राष्ट्रिय बैंक नोट वा भोंया ध्येबा दयेकल। नापं, थ्व ईलय् चीनं थःगु न्हापांगु जलसेना दयेकल। थ्व वंशया शासन दूबिलय् चीनं हलिमय् हे दकलय् न्हापांगु बारुद व कम्पास दयेकल। '''मिङ शासन''', वा '''महान मिङया साम्राज्य''' चीनया इतिहासय् सन् १३६८निसें सन् १६४४ तक्कयाना २७६ दँतक्क [[मिङ वंश|मिङ वंशं]]याःगु शासन ख। थ्व वंशं चीनया शासन मंगोल [[युवान वंश्]]या पतन धुंका शुरु जुल। मिङकालयात छुं विज्ञतयेसँ मानव इतिहासया दकलय् स्थीर समाज व संरचना दूगु सरकारय् छगू (one of the greatest eras of orderly government and social stability in human history) धका नं वर्णन याःगु दु। <ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> थ्व वंश चीन शासन याइगु अन्तिम [[हान जाति]]या वंश ख। थ्व वंशया राजधानी [[बेइजिङ]] सन् १६४४स लि जिचेङया विद्रोहं थःगु ल्हातय् लाका [[शुन वंश]] शुरु यात व म्हो इलय् हे थ्व वंशयात [[मञ्चु जाति]]या नेतृत्त्वया [[चिङ वंश|चिङ वंशं]] बुकल। अथेजुसां दक्षिणय् मिङ शासनया समर्थकतयेसं सन् १६६२तक्क दक्षिणी मिङ धागु शासन दयेकातल। [[किपा:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|380px|इतिहासय् [[चीन]]या थीथी राजवंशं नियन्त्रित क्षेत्र]] {|class="wikitable" |- !colspan="3"|राजवंश{{ref|1|1}} !colspan="1"|शासक !colspan="2"|शासनकाल |- |[[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]] |{{lang|zh-Hant|三皇五帝}} |sān huáng wǔ dì |([[:en:List of Chinese monarchs#3 Sovereigns & 5 Emperors Period|धलः]]) |२०७० ईसापूर्व स्वया न्ह्यः |??? |- |[[शिया राजवंश|शिआ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|夏}} |xià |([[:en:List of Chinese monarchs#Xia Dynasty|धलः]]) |2070–1600 ईसापूर्व |४७० |- |[[शाङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|商}} |shāng |([[:en:List of Chinese monarchs#Shang Dynasty|धलः]]) |1600–1046 ईसापूर्व |५५४ |- |[[झोऊ राजवंश|पश्चिमी झोऊ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西周}} |xī zhōu |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |1046–771 ईसापूर्व |२७५ |- |[[झोऊ राजवंश|पूर्वी झोऊ राजवंश]]<br /> <small>''गुकियात निता कालय् बायेछिं''<br /> [[बसन्त व शरद काल]]<br /> [[हताःमि राज्यतेगु काल]]</small> |{{lang|zh-Hant|東周 / 东周}}<br /> <br /> {{lang|zh-Hant|春秋}}<br /> {{lang|zh-Hant|戰國 / 战国}} |dōng zhōu <br /> chūn qiū<br /> zhàn guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> <br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |770–256 ईसापूर्व<br /> <br /> 722–476 ईसापूर्व<br /> 475–221 ईसापूर्व |५१४<br /> <br /> २४६<br /> २५४ |- |[[चिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|秦}} |qín |([[:en:List of Chinese monarchs#Qin Dynasty|धलः]]) |221–206 ईसापूर्व |१५ |- |[[पश्चिमी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西漢 / 西汉}} |xī hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |206 ईसापूर्व – 9 ईसवी |२१५ |- |[[शिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|新}} |xīn |([[:en:Wang Mang|धलः]]) |9–23 |१४ |- |[[पूर्वी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東漢 / 东汉}} |dōng hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |25–220 |१९५ |- |[[स्वंगु राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|三國 / 三国}} |sān guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Three Kingdoms Period|धलः]]) |220–265 |४५ |- |[[पश्चिमी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西晉 / 西晋}} |xī jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |265–317 |५२ |- |[[पूर्वी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東晉 / 东晋}} |dōng jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |317–420 |१०३ |- |[[उत्तर व दक्षिण राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南北朝}} |nán běi cháo |([[:en:List of Chinese monarchs#Northern and Southern Dynasties|धलः]]) |420–589 |१६९ |- |[[सुई राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|隋}} |suí |([[:en:List of Chinese monarchs#Sui Dynasty|धलः]]) |581–618 |३७ |- |[[ताङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|唐}} |táng |([[:en:List of Chinese monarchs#Tang Dynasty|धलः]]) |618–907 |२८९ |- |[[न्यागु राजवंश व झिगु राजतन्त्र]] |{{lang|zh-Hant|五代十國 / 五代十国}} |wǔ dài shí guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Five Dynasties and Ten Kingdoms|धलः]]) |907–960 |५३ |- |[[सोङ्ग राजवंश|उत्तरी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|北宋}} |běi sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |960–1127 |१६७ |- |[[सोङ्ग राजवंश|दक्षिणी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南宋}} |nán sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |1127–1279 |१५२ |- |[[लियाओ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|遼 / 辽}} |liáo |([[:en:List of Chinese monarchs#Liao Dynasty|धलः]]) |916–1125 |२०९ |- |[[जिन राजवंश (१११५–१२३४)]] |{{lang|zh-Hant|金}} |jīn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty 2|धलः]]) |1115–1234 |११९ |- |[[युआन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|元}} |yuán |([[:en:List of Chinese monarchs#Yuan Dynasty|धलः]]) |1271–1368 |९७ |- |[[मिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|明}} |míng |([[:en:List of Emperors of the Ming Dynasty|धलः]]) |1368–1644 |२७६ |- |[[चिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|清}} |qīng |([[:en:List of Emperors of the Qing Dynasty|धलः]]) |1644–1911 |२६८ |} :<small>1.{{note|1}} उच्चारण ग्वहालिया निंतिं [[पिनयिन]]य् रोमन आखः तयातःगु दु</small> == अर्थतन्त्र == सन् १९७८य् बजाःमुखी आर्थिक सुधार अवलम्बन यायेधुंलिं चीनया अर्थतन्त्रय् तीब्र हिउपा वल। चीन हलिमया दकले याकनं विकशित जुयाच्वंगु अर्थतन्त्रय् छगू व जि -२० मू अर्थतन्त्रय् छगू जुवन। <ref>{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1287798.stm |title=Country profile: China |publisher=BBC News |date=1 July 2009 |accessdate=14 July 2009 }}</ref> नापं आःया ईले चीन हलिमया दकले तःधंगु निर्यातक व निगु दकले तःधंगु आयातक देय् नं ख। संरा अमेरिका धुंका जिदिपि (नोमिनल) व जिदिपि (पर्चेजिङ पावर प्यारिटी) निगु हे कथं थ्व हलिमया दकले तःधंगु अर्थतन्त्र ख। <ref name="Altucher2010">{{Cite news | title=There's no stopping China |work=New York Post | date=8 January 2010 | url=http://www.nypost.com/p/news/business/there_no_stopping_china_0H8GJaMgzHCYenL038Yh2N | accessdate=2 August 2010 | first=James | last=Altucher}}</ref> आइएमएफ अथं जिडिपि नोमिनल प्रति मनु कथं धाःसा चीन ९०गु थासय् व पर्चेजिङ पावर प्यारिटी कथं ९१ थासय् ला। चीन आणविक हतियार दूगु देय् ख व नापं हलिमया दकले अप्व मनु दूगु सेना दूगु देय् नं ख। थ्व देय्या सेना बजेट संरा अमेरिका धुंका हलिमया हे दकले अप्व दू। सन् २००३इ चीन (सोभियत संघ व सं रा अमेरिका धुंका) खगोलय् मनु छ्वैगु ३गु देय् जूगु दु। चीनयात यक्व विज्ञतयेसं <ref>{{cite web |url=http://www.carnegieendowment.org/events/index.cfm?fa=eventDetail&id=851&prog=zch |title=From Rural Transformation to Global Integration: The Environmental and Social Impacts of China's Rise to Superpower |last=Muldavin |first=Joshua |date=9 February 2006 |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |accessdate=17 January 2010 }}</ref> सेना विश्लेषकतयेसं, <ref>{{Cite journal |last=(Lt Colonel, USAF) Uckert |first=Merri B. |date=April 1995 |title=China as an Economic and Military Superpower: A Dangerous Combination? |publisher=Air War College, Air University |location=Maxwell Air Force Base, Alabama |page=33 |url=http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/awc/uckertmb.pdf }}</ref> नागरिक नियम विज्ञ व अर्थविज्ञतयेसं <ref>{{Cite book |title=China: The Balance Sheet: What the World Needs to Know about the Emerging Superpower |publisher=PublicAffairs |date=17 April 2006 |edition=Illustrated Hardcover |page=224 |isbn=9781586484644 |first1=C. Fred |last1=Bergsten |first2=Bates |last2=Gill |first3=Nicholas R. |last3=Lardy |first4=Derek |last4=Mitchell }}</ref> उदयमान शक्तिकेन्द्रया रुपय् कायेगु या। {{TOC limit|limit=3}} ==तजिलजि== चीन देय्‌ थःगु तजिलजिया निंतिं हलिमय् नांजाः। चीनया नसाः (चाउमिन, दिमसुम, चिनिया जा, पेकिङ डक, कङ् पाओ चिकेन आदि) हलिमय् नां जाः। थ्व देय्‌या नसा जाकि व छ्वः आधारित दु। थ्व देय्‌या मू भाय् मन्दारिन ख। मन्दारिन नापं क्यान्तोनिज, मङ्गोलियन, कोरियन, मञ्चुरियन, यि, सँदेय् भाय् आदि थीथी भाय् थ्व देसय् ल्हाइगु या। चिनिया लिपि थीथी चिनिया भाय्‌या मंका लिपि ख। थ्व लिपिइ च्वैगु आखःया थीथी भासय् उच्चारण पाइगु जुसां अर्थ छगू हे जुइ। थ्व देय्‌या पारम्परिक वैचारिक पहः व चिन्तनय् स्वता धर्मया यक्व प्रभाव दु। थ्व स्वता धर्म कन्फ्युसियस, लाओ व बुद्ध धर्म ख। थ्व देय्‌या सामरिक कला (मार्सल आर्त) हलिमय् नां जाः। बुद्ध धर्मया शाओलिन संघ थ्व कलाया निंतिं नांजाः। चिनिया वास्तुकलाय् प्यागोडा शैली दकलय् प्रसिद्ध दु। थ्व देय्‌या दबू प्याखंया थःगु हे छगू म्हसीका दु। ===दबू प्याखं=== चीनय् दबू प्याखंया छगू तःधंगु तजिलजि दु। चिनिया दबू प्याखं (अःपू लिपिइ: 戏曲; परम्परागत लिपिइ: 戲曲; पिन्यिन्: xìqǔ; Jyutping: hei3kuk1; Pe̍h-ōe-jī: hì-khek) हलिंया छगू नांजाःगु दबू म्ये-प्याखं ख। थ्व दबूप्याखंया पलिस्था प्राचीन चीनय् जूगु ख। थी-थी तत्त्व दूगु थ्व दबू प्याखं प्राचीन चीनय् दयाच्वंगु थी-थी दबूकलायात समिस्रित यासें बुयावःगु छगू उन्नत कला ख। शदीयौं शदी तक्क परिष्कृत जुसें थ्व कलां थःगु निश्चित रुप १३गू शदीइ सोङ्ग राजवंशया इलय् काल। थ्व दबूप्याखंया दकलय् न्हापांगु रुप सरल जुसां, समयनापं विस्तार जुसें, संगीत, म्ये, प्याखं, सामरिक कला, एक्रोब्यातिक्स आदि थीथी कलात्मक तत्त्वतेत दुथ्यासें थ्व कलां थःगु आधुनिक दबू प्याखंया रुपय् विकशित जूगु दु। थ्व कला छगू मंका कला ख। थुकिया दुने नं थाय्, सम्प्रदाय आदिया आधारय् थीथी उप-विधात दु। थन्यागु उपविधाय् दकलय् नांजाःगु उपविधा पेकिङ ओपेरा (बेइजिङया दबू म्ये-प्याखं वा जिङ्जु) ख। <br><gallery class=center caption="चीन - China"> Beijing-Verbotene Stadt-Halle der Wahrung der Harmonie-04-gje.jpg|Beijing China-Grosse Mauer-174-2012-gje.jpg|Great Wall of China Dazu-Baoding Shan-316-No21-2012-gje.jpg|Dazu, Baoding Shan Li-Flussfahrt-222-Anlegestelle-2012-gje.jpg|Li river Yangshuo-Markt-68-Gefluegel-2012-gje.jpg|Yangshuo Longmen-Grotten-22-2012-gje.jpg|Luoyang, Longmen grottoes Xian-Terrakotta-Armee-42-2012-gje.jpg|Xi'an, Terracotta Army‎‎ Shanghai-Skyline-32-2012-gje.jpg|Shanghai </gallery> ===नसा=== '''चिनियाँ नसा''' (चिनियाँ: 中國菜) [[चीन]]या थीथी प्रान्त, तजिलजि, व इतिहास पाखें विकास जूगु नसा-त्वँसाया थीथी पहः खः। थ्व हलिमया दकलय् पुलांगु, जटिल, व विविधतां जाःगु नसा-त्वँसा मध्ये छगू खः। चिनियाँ नसाया इतिहास द्वलंद्वः दँ पुलांगु दु व थुकिलि राजवंश, मौसम, भूगोल, व स्थानीय उत्पादनया तःधंगु प्रभाव दु। चिनियाँ नसाया मू सिद्धान्त "यिन व यांग" (Yin and Yang) या सन्तुलन व "न्यागू सवाः" (Five Flavors) - चाकु, पाउं, चिसवाः, खायु, व मसला (Sweet, sour, salty, bitter, spicy) या मिश्रण खः। नसा दयेकेगु प्रविधिइ "सिगु" (Stir-frying), "हां दायेकेगु" (Steaming), "दायेकेगु" (Boiling), व "छुइगु" (Roasting) मू खः। चिनियाँ नसाय् "जा" (Rice) व "चाउचाउ/चाउमिन/थुक्पा" मू आधार नसा (Staple food) खः, गन दक्षिणय् जा व उत्तरय् छ्वया नसा अप्व छ्यली। नसा नयेत चपस्टिक छ्यलीगु चिनियाँ तजिलजिया अभिन्न अंग खः। चिनियाँ नसायात मू कथं "च्यागू महान परम्परा" (Eight Great Cuisines) य् ब्वथले छिं, गुकिलि सिचुआन (Sichuan), क्यान्टोनिज (Cantonese), शान्डोङ (Shandong), व हुनान (Hunan) दकलय् नांजाः। सिचुआन नसा थःगु "मल्ता" (Mala - Numbing spicy) सवाःया निंतिं नांजाः, गन "सिचुआन मल्ता" (Sichuan peppercorn) छ्यली। क्यान्टोनिज नसा हलिम न्यंकं (विशेष यानाः विदेशय्) दकलय् लोकंह्वाः, गन "डिम सम" (Dim sum) व "स्टिम" याःगु नसा अप्व दइ। चिनियाँ नसाय् "सोइ सस" (Soy sauce), "पालु" (Ginger), "लाभा", व "वांगु लाभा" (Scallions) मू ज्वलंया कथं छ्यली। चिनियाँ नसाया मेगु विशेषता "वासःया गुण" (Medicinal properties) खः, गन नसायात वासःया रुपय् नं काइ। चीनय् नसा नयेगु धयागु प्वाः जाएकेगु जक मखु, सामाजिक स्वापू बल्लाकेगु माध्यम नं खः। "पेकिङ डक" (Peking Duck) बेइजिङया शाही नसा खः गुगु थःगु क्रिस्पी छ्येंगुया निंतिं नांजाः। "हट पट" (Hot pot) परिवार वा पासापिं जानाः छगू हे थलय् नसा दायेकाः नइगु लोकंह्वाःगु शैली खः। हलिमया सकल देशय् चिनियाँ रेस्टुरेन्टत खनेदु, गुकिं थुकिया विश्वव्यापी प्रभाव क्यनी। चिनियाँ नसाय् नसाया रङ्ग (Color), नसवाः (Aroma), व सवाः (Taste) या सन्तुलनयात तसकं महत्त्व बिइ। ==== मू नसात ==== * '''मू नसा (Staple):''' जा, चाउमिन, लोमिन, मान्तोउ (Mantou - Steamed buns), मःम (Dumplings/Jiaozi)। * '''ला:''' पेकिङ डक (Peking Duck), कुङ पाओ चिकेन (Kung Pao Chicken), स्वीट एण्ड सावर पोर्क (Sweet and Sour Pork), चार सिउ (Char Siu - BBQ Pork)। * '''सिचुआन (Sichuan):''' मापो तोफु (Mapo Tofu), हट पट (Hot Pot), डान डान नुडल्स (Dan Dan Noodles)। * '''क्यान्टोनिज (Cantonese):''' डिम सम वा सुमाइ (Dim Sum - Har Gow, Siu Mai), वोन्टन सुप (Wonton Soup), चाउ फान (Fried Rice)। * '''शाकाहारी:''' बुद्ध डिलाइट (Buddha's Delight), स्टिम याःगु तरकारी। * '''त्वँसा:''' चिनियाँ च्या (ग्रीन ति Green tea, ऊलोङ च्या Oolong tea, ज्यास्मिन च्या Jasmine tea), बाइजिउ (Baijiu - Liquor)। === वास्तुकला === '''चिनियाँ वास्तुकला''' हलिंया दकलय् पुलांगु व महत्वपूर्ण वास्तुकला परम्परामध्ये छगू खः, गुगु द्वलंद्वः दँ निसें निरन्तर रूपं विकास जुया वयाच्वंगु दु। थ्व शैली थःगु 'सिंया संरचना' (Wooden timber frames), 'कुलिचिंगु व बेक्वःगु पलि' (Curved roofs), व 'ब्रम्हाण्डीय सन्तुलन' (Cosmological balance) या निंतिं हलिं न्यंकं '''नांजाः'''। चिनियाँ वास्तुकलां पूर्व एसियाली देय् दसु [[जापान]], [[कोरिया]] व [[भियतनाम]]या वास्तुकलाय् तःधंगु '''प्रभाव''' लाकूगु दु। चिनियाँ वास्तुकलाया विशिष्ट पहिचानया तत्वत थथे दु: * '''सिंया फ्रेम संरचना:''' चिनियाँ भवनत मुख्यतया सिंया थां व धलिं (beams) य् आधारित जुइ। अंगःतयेसं भवनया भार क्वबिइमखु, थ्व केवल क्वथा खुनेगु ज्याया निंतिं जक जुइ। * '''दोउगोङ (Dougong) ब्र्याकेट:''' थ्व छगू जटिल सिं स्वाइगु प्रणाली खः, गुकिं पलिया भारयात थां तक थ्यङ्की। थ्व भूखाः प्रतिरोधी जुइ अले थुकिं भवनयात झःझः धायेकी। * '''चाकलाःगु/कुलिछिंगु पलि (Curved Roofs):''' चिनियाँ भवनया पलिया कुं आपालं च्वखे चाकलाना च्वनि। थुकी रङ्गीन टायल व [[मलः]] थेंज्याःगु पौराणिक जीवतयगु मूर्ति दयेकातःगु दइ। * '''निखें ज्वलंक च्वनिगु पहः (Bilateral Symmetry):''' महत्वपूर्ण भवनत आपालं दथुया छफुतिया आधारय् सन्तुलित जुइ, गुकिं स्थायित्व व झ्वः क्यनी। चिनियाँ वास्तुकलाय् परम्परागत बिचाःया तःधंगु भूमिका दु: # '''फेङ्ग शुइ (Feng Shui):''' भवनया अवस्थिति व दिशा निर्धारण यायेबलय् प्राकृतिक उर्जा (Qi) या प्रवाहयात ध्यानय् तइ। आपालं मू भवनया ख्वाः दक्षिण पाखे जुइ। # '''कन्फुसियस विचारधारा:''' सामाजिक वर्ग व मर्यादा क्यनेत भवनया आकार व सजावट निर्धारण याइ। # '''बौद्ध व ताओ विचारधारा:''' देगः व प्यागोडाय् थ्व विचारधाराया प्रभाव खनेदु। चिनियाँ वास्तुकलाय् रङया विशेष अर्थ दइ: * '''ह्यांगु (Red):''' सौभाग्य व लसताया चिं (आपालं थां व पालय् छ्यली)। * '''लुँ (Yellow/Gold):''' साम्राज्य व शक्तिया चिं (सम्राटया भवनया पलिइ जक छ्यले दइगु)। * '''मलः व फिनिक्स:''' सम्राट व साम्राज्ञीया प्रतीक। ==== नां-जाःगु संरचनात ==== # '''[[चीनया तःधंगु पःखाः]]:''' रक्षात्मक वास्तुकलाया हलिंया दकलय् तःधंगु दसु। # '''[[फर्बिडन नगर]] (Forbidden City) - बेइजिङ:''' चिनियाँ शाही वास्तुकलाया पराकाष्ठा, गन द्वलंद्वः भवनत ज्वलंक झ्वलय् रूपं दयेकातःगु दु। # '''टेम्पल अफ हेभन (Temple of Heaven):''' थ्व थःगु चाकलाःगु संरचनाया निंतिं नांजाः, गुकिं स्वर्ग व पृथ्वीया स्वापूयात क्यनी। # '''प्यागोडा:''' बुद्ध धर्म नाप वःगु थ्व तज्जाःगु बहु-तलीय संरचनात चिनियाँ वास्तुकलाया छगू म्हसीका खः। == लिधंसा == {{लिधंसा|}} {{देय् च्वसु|चीन}} {{चीनयागु प्रशासनिक बायेज्या}} {{Commonscat|China}} [[पुचः:देय्]] 6mq2lhg73ih554lb65f5rrx51t3vp55 0 1612 1121782 1121625 2026-07-04T02:00:35Z InternetArchiveBot 22726 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1121782 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/हेइटी}} [[Image:Haiti National Anthem.ogg]] {{Infobox_Country |native_name = {{lang|fr|''République d'Haïti''}}<br />{{lang|ht|''Repiblik d Ayiti''}} |conventional_long_name = हेइटी गणतन्त्र |common_name = हेइटी |image_flag = Flag_of_Haiti.svg |image_coat =Coat of arms of Haiti.svg |image_map = LocationHaiti.svg |national_motto = ''"L'Union Fait La Force"''{{spaces|2}}<small>([[फ्रांसे]])<br />"एकतां बल्लाकी"</small> |national_anthem = ''[[ला देसालिनिएन्ने]]'' |official_languages = [[फ्रांसे]], [[हेइटियन क्रेओल]] |demonym = हेइटीयन |capital = [[पोर्ट-औ-प्रिन्स]] |latd=18 |latm=32 |latNS=N |longd=72 |longm=20 |longEW=W |largest_city = राजधानी |government_type = [[गणतन्त्र]] |leader_title1 = [[हेइटीया राष्ट्रपतितेगु धलः]] |leader_name1 = [[रेने प्रेभाल]] |leader_title2 = [[हेइटीया प्रधानमन्त्रीतेगु धलः]] |leader_name2 = [[ज्याक-एदोउआर्द एलेक्सिस]] |area_rank = १४६औं |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 27,750 |area_sq_mi = 10,714 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.7 |population_estimate = 8,528,000¹ |population_estimate_rank = 88th |population_estimate_year = July 2005 |population_census = 5,053,792 |population_census_year = 1982 |population_density_km2 = 292.7 |population_density_sq_mi = 758.1 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 38th |GDP_PPP = $14.76 (2006 est.) [[1000000000 (number)|billion]] |GDP_PPP_rank = 124th |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP_per_capita = $1800 ((2006 est.)purchasing power parity): GDP (official exchange rate): $5.953 billion (2006 est.) GDP - real growth rate: 2.3% (2006 est.) |GDP_PPP_per_capita_rank = 153th |sovereignty_type = [[हेइटीया इतिहास|पलिस्था]] |established_event1 = as [[Saint-Domingue]] |established_date1 = [[1697]] |established_event2 = [[फ्रान्स|फ्रान्सं]] स्वतन्त्र |established_date2 = <br />[[ज्यानुवरी १]], [[ई सं १८०४]] |HDI = {{increase}} 0.482 |HDI_rank = 154th |HDI_year = 2004 |HDI_category = <font color="#e0584e">low</font> |Gini = 59.2 |Gini_year = 2001 |Gini_category = <font color="#e0584e">high</font> |currency = [[Haitian gourde|Gourde]] |currency_code = HTG |country_code = |time_zone = |utc_offset = -5 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = -4 |cctld = [[.ht]] |calling_code = 509 |footnote1 = Note: estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and gender than would otherwise be expected. }} '''हेइटी''' ([[International Phonetic Alphabet|IPA]]: {{IPA|[ˈhaiːti]}}), आधिकारिक कथं '''गणतन्त्र हेइटी''' ({{lang|fr|''République d'Haïti''}}, {{lang|ht|''Repiblik d Ayiti''}}), छगु [[फ्रान्कोफोनी]] व [[क्रेओल]] खँल्हाइगु [[ल्याटिन अमेरिका]]या छगु देय् ख। थ्व देय् [[ग्रेटर एन्टिल्स]] [[आर्किपेलागो]]य् [[क्यारिबियन]] टापू [[हिस्पानियोला]]य् ला। थ्व टापूइ [[डोमिनिकन गणतन्त्र]] नं ला। हेइटीइ मेमेगु चीधंगु टापूत नं दु दसु- [[ला गोनाभे]], ला Tortue, [[ले काय्‌मितेज्]], इल् दे एनाकाओना, व ला ग्रान्द काये। मनु मच्वनिगु टापू [[नाभासा टापू]] हेइटी व [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] नं थःगु धका क्लेम यागुदु। 'अयिति' (ऐति) धागु आदिवासी [[ताइनो]] वा [[अमेरिनिडियन]]तेगु थ्व टापूया नां ख। थुकिया दक्ले तज्जागु थाय् [[पिक ला सेल्ले]] २,६८० मिटर ख। थ्व देय्‌या क्षेत्रफल २७,७५०&nbsp;[[वर्ग किलोमिटर]] (१०,७१४&nbsp;वर्ग माइल) दु। थ्व देय्‌या राजधानी [[पोर्ट-औ-प्रिन्स]] ख। छगू भूतपूर्व [[अमेरिकाय् फ्रान्सेली उपनिवेश|फ्रेन्च उपनिवेशं]] दयावःगु देय्‌ हेइटीं छुं ऐतिहासिक झाकात देकल: हेइटी हलिमया दक्ले न्हापांगु स्वतन्त्र हाकुगु गणतन्त्र व हलिमया छगू जक्क [[दास विद्रोह|दास विद्रोहं]] बुयावःगु देय्‌या कथं पलिस्था जुल। हेइटी अमेरिकाया २गु गैह्र-आदिवासी (संयुक्त राज्य अमेरिका धुंका) देय्‌या रुपय् पलिस्था जुल। थ्व देय्‌ ल्याटिन अमेरिकाया दक्ले पुलांगु स्वतन्त्र राष्ट्रया कथं ज्यानुवरी १, १८०४स पलिस्था जुल। == राजनीति == {{main|हेइटीया राजनीति}} हेइटीया राजनीति [[राष्ट्रपतिय व्यवस्था|राष्ट्रपतिय]] [[गणतन्त्र]], व pluriform बहुदल व्यवस्थाय् जुइ। [[हेइटीया राष्ट्रपति]] [[देय्‌या प्रमुख]] जुइ धाःसा प्रधानमन्त्री [[सरकारया प्रमुख]] जुइ। [[कार्यपालिकाया शक्ति]] सरकारं छ्य्‌लि। [[व्यवस्थापिकाया शक्ति]] [[सरकार]] व [[हेइटीया राष्ट्रिय एसेम्ब्ली|हेइटीया राष्ट्रिय एसेम्ब्लीं]] छ्य्‌लि। == विभाग, एरोन्डिसेमेन्ट, व कम्म्युन == {{main|हेइटीया विभाग}} {{see|Arrondissements and communes of Haiti}} हेइटीयात १० गु विभागय् बायातगु दु। Please note that the names of departmental capital cities are provided in parentheses. विभागतेत हानं ४१गु [[एरोन्डिसेमेन्ट]]त, व १३३ [[कम्युन]]य् विभाजन यानातगु दु। थुकिलिं द्वितीय व तृतीय तहया व्यवस्थापिक विभागया ज्या याइ। [[किपा:Haiti departments numbered.png|right|thumb|300px|हेइटीया विभागत]] {| | # [[आर्तोबोनाइत विभाग]] ([[Gonaïves]]) # [[सेन्टर विभाग]] ([[Hinche]]) # [[ग्रान्ड्‌'आन्से विभाग]] ([[Jérémie]]) # [[निप्पेस विभाग]] ([[Miragoâne]]) # [[नर्द विभाग]] ([[Cap-Haïtien]]) # [[नर्ड-एस्ट विभाग]] ([[Fort-Liberté]]) # [[नर्ड-ओउएस्ट विभाग]] ([[Port-de-Paix]]) # [[ओउएस्ट विभाग]] ([[पोर्ट-औ-प्रिन्स]]) *देया राजधानी* # [[सुद-एस्ट विभाग]] ([[Jacmel]]) # [[सुद विभाग]] ([[Les Cayes]]) | |} == अर्थतन्त्र == [[किपा:Waste dumping in a slum of Cap-Haitien.jpg|thumb|[[काप-हेइटीएन]]या स्लमय् वांछयातःगु फोहर]] {{main|हेइटीया अर्थतन्त्र}} हेइटी पाश्चात्य गोलार्धया दक्ले म्हो विकसित देय्‌ ख। थ्व देय्‌या राजनैतिक अस्थिरता व हानं-हानं जुयाच्वनिगु हिंसां याना थ्व देय्‌ नं बांलाक्क विकास याये मफु। सन् १९८०या दशक निसेंया सामाजिक व आर्थिक सूचकं हेइटीयात मेमेगु अविकशित देय्‌ (विशेष याना पाश्चात्य गोलार्ध)या तुलनाय् ल्यु-ल्यु लानावंगु क्यनाच्वंगु दु। सन् २००६इ हेइटी संयुक्त राष्ट्र संघयअ [[मानव विकास परिसूचक]] दूगु १७७ देय्‌य् १५४गु थासय् ला। सन् २००३य् करिब ८०% जनसंख्या गरिवी रेखाय् म्वानाच्वंगु खने दु। <ref>CIA World Factbook</ref> हेइटी अमेरिकाय् लाःगु छगू जक्क अति विकशित राष्ट्र ख। <ref>[http://de.wikipedia.org/wiki/Haiti German Wikipedia]</ref> सन् २००१ व २००२इ आर्थिक विकास ऋणात्मक जुल धाःसा सन् २००३य् आर्थिक विकास मजु। सन् २००६इ प्रेजिडेन्ट प्रेभाल दयेधुंका धाःसा हेइटीया अर्थतन्त्रय् विकास जूगु खने दु। {{Fact|date=October 2007}} करिब ६६% हेइटीमिं बुंज्या याइ गुकिलि आपालं चिधंगु स्तरया सब्स्टिनेन्स फार्मिङ याइ, तर थुकिलिं देय्‌या कुल ग्राहस्थ उत्पादनय् ३०% जक्क योगदान बी। थ्व देशय् फर्मल जब क्रियसनया विकास म्हो जक्क जुसां इन्फर्मल इकोनोमी धाःसा विकशित जुयाच्वंगु दु। थ्व देय्‌ [[करप्सन पर्सेप्सन इन्डेक्स]] कथं हलिमया दक्ले भ्रष्टाचारी देशय् छगू ख। थ्व देय्‌या राष्ट्रिय बजेटया ३०-४०% वैदेशिक अनुदानं वै गुकिलि दक्ले अप्व संयुक्त राज्य अमेरिका व युरोपियन युनियनं बीगु या। भेनेजुयला व क्युबां नं थ्व देय्‌यात ग्वहालि या। सन् २०००या निर्वाचनया धांधलीया आरोप व राष्ट्रपति एरिस्टाइडयात थीथी भ्रष्टाचारया आरोप धुंका युएसं हेइटीयात बिइगु अनुदान सन् २००१-२००४ तक्क दिकाबिल। एरिस्टाइडं सत्तात्याग यायेधुंका [[संयुक्त राष्ट्र संघया हेइटीइ स्टेबिलाइजेसन मिसन]] ब्राजिलियन सेनाया अगुवाइय् पलिस्था जुल। थ्व धुंका हानं युएसं हेइटीयात अनुदान बीया हल। == शिक्षा == {{main|हेइटीइ शिक्षा}} हेइटीया [[विश्वविद्यालय]]त थ्व कथं दु: * [[काराइबे विश्वविद्यालय]] * [[च्रेतिएने दु नर्ड द्'हेइटी]] * [[हेइटी विश्वविद्यालय]] * [[लुमिएर विश्वविद्यालय]] / MEBSH * [[हेइटीया नर्ते दामे विश्वविद्यालय]] * [[क्विस्क्वेया विश्वविद्यालय]] * [[रोइ हेन्री क्रिस्तोफ विश्वविद्यालय]] == लिधँसा == <div class="references-small"> <references/> * [[Edwidge Danticat]], ''[[The Royal Diaries of Anacoana: Golden Flower, Haiti 1490]]''. Retrieved 2006-12-29. == स्वयादिसँ == {{portalpar|हेइटी|Flag_of_Haiti.svg}} * [[फ्रीपोर्ट तोर्तुगा]] * [[हिस्पानियोला]] * [[हेइटी फूटबल टिम]] * [[हेइटीया राजनीति]] == पिनेया स्वापूत == {{sisterlinks|Haiti}} '''इतिहास''' * [https://web.archive.org/web/20110515003814/http://www.elahmad.com/maps/qibla-english.htm?latitude=18.9167&longitude=-72.4878&t=h&zoom=7 maps Haiti ] * [http://www.kreyol.com/ Kreyol - Haitian History] * [https://web.archive.org/web/20071009071631/http://www.haitianarawak.com/ Information on Haiti's indigenous heritage and the descendants of the Haitian Arawaks] * [https://web.archive.org/web/20071015044529/http://www.haiti.org/keydate.htm Key Dates in Haitian History] - Embassy of Haiti * [https://web.archive.org/web/20071012142804/http://kreyol.com/history.html People in Haitian History] - Founders and heroes of Haiti * [https://web.archive.org/web/20071011090409/http://webster.edu/~corbetre/haiti/history/history.htm Bob Corbett's Haitian History Page] - in-depth information about Haitian history and literature * [https://web.archive.org/web/20100504202347/http://www.webster.edu/~corbetre/haiti/history/revolution/secret.htm Napoleon's secret orders to General Leclerc] * [https://web.archive.org/web/20130514083215/http://www.thediamondangle.com/marasco/negleg/trujillo.html 1937 massacre] - information about the 1937 massacre of 18,000 Haitians by Dominican President Rafael Trujillo * [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/httoc.html Library of Congress - A Country Study: Haiti] * [https://web.archive.org/web/20080907105427/http://www.thelouvertureproject.org/wiki/ The Louverture Project] - Haitian History Wiki * [https://web.archive.org/web/20080501090520/http://homepage.mac.com/stlazare/Haiti/The%20Imperial%20and%20Military%20Order%20of%20Saint%20Faustin.html Institut de la Maison Imperiale d'Haiti]* * [https://web.archive.org/web/20220901061334/https://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Haiti/haiti1987.html 1987 Constitution of Haiti] - unofficial translation by Georgetown University * [http://www.haiti.org/ Embassy of Haiti in Washington D.C.] * [https://web.archive.org/web/20070706101039/http://numismondo.com/pm/hti/ Haiti Paper Money] '''संस्कृति''' * [https://web.archive.org/web/20070927045605/http://www.haiti.fm/haitianvideos/haiti-fm-top-video-play/ Haiti FM Videos] * [https://web.archive.org/web/20160117043630/http://rara.wesleyan.edu/ Music and Video of Rara Festivals in Haiti and New York] * [http://www.youtube.com/watch?v=0HS0JAkr2qE Video: Sculpture marks abolition of slave trade anniversary] '''The Flag of Haiti'''<br /> The flag of Haiti was redesigned after the slave revolution over a colonial France. The flag was changed from black and yellow to blue and red. '''मालेज्या''' * [https://web.archive.org/web/20081014111619/http://www.premye.ht/ Premye.ht], .ht search engine (using French) '''बुखँ''' * [https://web.archive.org/web/20050906100912/http://news.yahoo.com/fc/World/Haiti/ Yahoo! News Full Coverage] * [http://www.britannica.com/nations/Haiti Encyclpaedia Britannica - Haiti's country page] * [http://www.metropolehaiti.com/ Radio Metropole] * [https://web.archive.org/web/20150217153602/http://www.tnh.ht/ Television Nationale d'Haiti] * [http://www.ahphaiti.org/ Agenge Haitienne de Press] * [http://www.telehaiti.com/ Telehaiti-Television d'Haiti] * [https://web.archive.org/web/20071012023634/http://www.radiokiskeya.com/ Radio Kiskeya] * [https://web.archive.org/web/20060805154035/http://www.voanews.com/english/broadcast_info.cfm?co=88&lang=13#webcast VOA kreyol] * [http://www.haitiprogres.com Haiti Progre - Lavalas news in several languages] * [http://www.alterpresse.org AlterPresse news briefs in several languages] * [http://www.ifex.org/20fr/content/view/full/118/ IFEX independent news] * [http://www.HavenWorks.com/world/haiti Haiti News] * [https://listhost.uchicago.edu/mailman/listinfo/Haiti-news Haiti-news list], Haitian news * [https://web.archive.org/web/20071015065339/http://www.lenouvelliste.com/ Le Nouvelliste Online], political, social, economics, culture and entertainment, sports news * [https://web.archive.org/web/20071011052951/http://ipsnews.net/new_focus/haiti/index.asp IPS Inter Press Service] Independent news reports and features about Haiti '''चाहिलिगु''' * [https://web.archive.org/web/20071028193046/http://www.latinguides.com/travel/haiti-paradise-cotes-des-arcadins-jacmel.html Haiti Vacation] The Haiti Paradise, Cotes des Arcadins & Jacmel e Ile-a-Vache '''संकिपा''' * [https://web.archive.org/web/20071012043809/http://belfim.com/ BelFim - Haiti's Internet Movie Database] * [https://web.archive.org/web/20130614174947/http://raboteau-trial.info/ Pote Mak Sonje (the Raboteau Trial) (2003)] * [http://www.aristidethefilm.com Aristide and the Endless Revolution by [[Nicolas Rossier]] (2005)] '''सफू''' * Sleeping Rough in Port-au-Prince: An Ethnograohy of Street Children and Violence in Haiti (2006) by J. Christopher Kovats-Bernat * Let Haiti Live (2004) * Pathologies of Power (2003) by Paul Farmer '''हेइतिमि नखः''' * [http://www.guardian.co.uk/comment/story/0,3604,1159809,%2000.html Why they had to Crush Aristide, The Guardian] * [http://newleftreview.org/A2507 Operation Zero in Haiti, New Left Review] * [https://web.archive.org/web/20071011135802/http://radicalphilosophy.com/default.asp?channel_id=2187&editorial_id=14344 Haitian Inspiration, Radical Philosophy] * [https://web.archive.org/web/20081201070136/http://www.udw.ac.za/ccs/default.asp?3,28,10,1213 Haiti 1804 as an Event - Fidelity to Freedom, Why has it been so difficult to achieve?] '''एड्भोकेसी''' * [http://www.lethaitilive.org/pmwiki.php Coalition of Organizations in US for Haiti justice] * [https://web.archive.org/web/20071010005220/http://www.unicef.org/childalert/haiti/ A 'Child Alert' issued by UNICEF for the country of Haiti] * [http://www.canadahaitiaction.ca Articles and News Focusing in on Canada's Role in Haiti] * [https://web.archive.org/web/20071011134620/http://hayti.net/ Website of Haitian Populat Movement Fanmi Lavalas] * [http://www.outofhaiti.ca Articles and News Focusing in on Canada's Role in Haiti] * [http://www.fair.org/index.php?page=2937 Invisible Violence: Ignoring Murder in Post-Coup Haiti] * [http://webarchive.loc.gov/all/20050408005345/http://www.zmag.org/lam/haitiwatch.cfm ZMag analysis on current situation in Haiti] * [https://web.archive.org/web/20040924204316/http://www.haitijustice.org/ ''Half-Hour for Haiti'' Action Alerts to promote justice in and for Haiti] * [https://web.archive.org/web/20100201091937/http://blog.ijdh.org/ Haiti Justiceblog] '''उसांय् ख्यः''' * [https://web.archive.org/web/20091212130729/http://www.medsandfoodforkids.org/ Meds & Food for Kids] - Stop malnutrition in Haiti before it takes another life. * [https://web.archive.org/web/20071014005350/http://www.intlchildcare.org/ International Child Care] - Christian health development organization in Haiti & Grace Children's Hospital * [http://www.konbitsante.org/ Konbit Sante] A New England based Health Partnership with the people of Cap-Haitien * [https://web.archive.org/web/20070828225410/http://www.haitihelpmed.org/index.html Haiti Help Med Plus] - Haitian medical aid organization * [https://web.archive.org/web/20061031124725/http://www.pih.org/wherewework/haiti/index.html Zanmi Lasante] - Public health NGO Partners in Health * [http://www.hashaiti.org Hopital Albert Schweitzer Haiti] - Integrated Community Health System serving the Artibonite Valley '''NGOत''' * [http://www.oursoil.org SOL] - Haiti National Organization for Community Development * [http://www.oursoil.org SOIL] - International Organization for Community Development * [http://www.aidg.org AIDG] - Integrating Eco-Friendly Businesses in Developing Countries * [http://www.hope-for-haiti.org Hope for Haiti] - Educational and grassroots development in rural Haiti. * [https://web.archive.org/web/20060419073440/http://www.aanhaiti.com/aan/indexpage.asp?b=ns Autorite Aeroportuaire Nationale d'Haiti (AAN)] * [http://www.fondationseguin.org/ Fondation Sequin]- Advocay for the Ecology of Seguin * [https://web.archive.org/web/20060427001513/http://www.haitiinnovation.org/ Haiti Innovation] - Markets sustainable, development projects in Haiti to an active community of Haiti enthusiasts and aid donors * [https://web.archive.org/web/20071005232126/http://www.pwofansanm.org/ Pwof Ansanm] - educational initiative in Haiti * [http://www.lambifund.org Lambi Fund of Haiti] - sustainable grassroots development and reforestation for economic justice * [https://web.archive.org/web/20111209054842/http://www.akolad.com/ Akolad.com] - home of Haitian community online * [http://www.haitixchange.com HaitiXchange.com] - Haitian people, news, and culture * [http://www.haitiaction.com Haiti Action] * [https://web.archive.org/web/20051013073513/http://www.haitipolicy.org/ Haiti Democracy Project] * [http://www.haitisupport.gn.apc.org Haiti Support Group] * [https://web.archive.org/web/20090605035007/http://www.hastingshumanrights.org/ Hastings Human Rights Project for Haiti] - A student led project which lodged a complaint on behalf of former PM Yvon Neptune * [http://www.ijdh.org/ Institute for Justice and Democracy in Haiti] - News and human rights activism for Haiti with weekly newsletter * [http://www.nchr.org National Coalition for Haitian Rights] * [http://www.palaisnational.info/ National Palace] * [https://web.archive.org/web/20060831172014/http://www.sakapfet.com/ Sakapfet Online] * [http://kiskeyacity.blogspot.com/2005/11/second-generation-nation-mill-polyn.html Second Generation Haitian-American (Interview)] * [https://web.archive.org/web/20071011134236/http://unifusa.org/home/ UNIF USA] - The UNIF USA Foundation '''समुदाय''' * [http://www.pouchons.com Pouchons.com Haitian Website Community] * [https://web.archive.org/web/20071011165416/http://echodhaiti.com/ EchodHaiti.com Haitian Cultural Community] * [https://web.archive.org/web/20160325235553/http://haitiandiaspora.com/ HaitianDiaspora.com Haitian-American Diaspora Community] * [https://web.archive.org/web/20081123034718/http://www.staelo.net/ STAELO DEFACTO Haitian Culture] {{Template group |title = Geographic locale |list = {{Departments of Haiti}} {{Countries and territories of the Caribbean}} {{Countries and territories of Middle America}} {{Countries of North America}} }} {{Template group |title = International membership |list = {{Organization of American States (OAS)}} {{Latin Union}} {{La Francophonie}} {{Caribbean Community (CARICOM)|state=collapsed}} }} {{देय् च्वसु|हेइटी}} <!--मेमेगु भाषाय्--> [[पुचः:देय्]] [[पुचः:हेइटी| ]] [[पुचः:कारिकोम देय्‌त]] [[पुचः:गणतन्त्र]] [[पुचः:फ्रान्कोफोनी देय्‌]] [[पुचः:टापू देय्]] 1smllta4c5qds3y969ffe9sxwn5rcy1 0 8573 1121794 1097577 2026-07-04T05:02:33Z Eukesh 11 1121794 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/महेन्द्रवर्मन्}} '''{{PAGENAME}}''' [[चम्पा राज्य]]यागु जुजु खः। वय्कः चम्पा (थौंकन्हया मध्य व दक्षिणी भियतनाम)या छम्ह पराक्रमी व महत्त्वपूर्ण जुजु खः। वय्‌कलं ७गु शताब्दीया सुरुवातय् (ई.सं. ६००–६१६ नापं) शासन यानादिल। थः दाजु सम्भुवर्मन्‌ मदये धुंका वय्‌कः चम्पाया राजसिंहासनय् च्वनादिल। वय्‌कःया शासनकाल चम्पा साम्राज्यया सांस्कृतिक व कूटनीतिक विकासया निंतिं ज्या यानादिल। थःगु साम्राज्यया सुरक्षा व स्थिरताया निंतिं वय्‌कलं खमेर साम्राज्य (इशानवर्मन् प्रथम) व चेनला नाप कूटनीतिक स्वापू बल्लाकादिल। वय्‌कलं थःगु शासनकालय् शिव व विष्णुया यक्व देगःत दयेकादिल, गुकिं चम्पा कला व वास्तुकलाया विकासय् तःधंगु योगदान बिल। वय्‌कःया ईया यक्व शिलालेखत ल्यंनि, गुकी चम्पा भाषा व संस्कृत भाषाया विकास खनेदु। चम्पाया इतिहासय् वय्‌कःयात छम्ह कूटनीतिज्ञ व दूरदर्शी शासकया रूपय् काइ। थ्व जुजुया ईया वास्तुकला शैलीयात चम्पा कला इतिहासय् 'सम्भुपुर शैली' या रूपय् नं म्हसीकी। वय्‌कःया मृत्यु लिपा वय्‌कःया काय् ईसानवर्मन् चम्पाया जुजु जूगु इतिहास दु। ==स्वयादिसँ== * [[चम्पा साम्राज्य]] * [[चेनला]] * [[भियतनामया इतिहास]] [[पुचः:चम्पाया जुजु]] [[पुचः:दक्षिण-पूर्व एशियाया इतिहास]] [[en:Mahendravarman (Champa)]] flo8i3wsjdttkub3e8g0vnexxk1004e 0 19137 1121792 1048871 2026-07-04T04:55:09Z Eukesh 11 1121792 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/अवकरिका}} {{भाषा व खँग्व | native_name = अवकरिका | original_language = [[संस्कृत]] | footnotes = | }} '''अवकरिका''' छगु [[संस्कृत]] भाषायागु [[खँग्वः]] खः। थ्व खँग्वःयागु छ्येलेज्या येक्व [[सफू|सफ]]ू व [[स्तोत्र]]य् जुगु दु। अवकरिका धइगु फोहर वा म्वाःगु चीज मुनेगु थाय् वा भण्डार (dustbin / waste receptacle) ख। थ्व खँग्वः संस्कृत भाषाया 'अवकर' पाखे वःगु ख, गुकिया अर्थ फोहर, कचा वा मसिउगु ब्व ख। ==खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या== ===उत्पत्ति व विकास=== थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु [[तत्सम खँग्वः|तत्सम खँग्व]]या रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। थ्व खँग्वः भाषिक विश्लेषण याःसा 'अव' उपसर्गया अर्थ क्वे वा पिने यायेगु व 'कर' या अर्थ कयाः वनेगु जुइ। प्राचीन संस्कृत ग्रन्थतयेय् नगर सभ्यता, गृह ब्यवस्थापन व सरसफाईया प्रसंगय् थ्व शब्दया छ्यलाबुला जूगु खनेदु। ===छ्येलेज्या=== थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। ==स्वया दिसँ== *[[संस्कृत]] ==पिनेयागु स्वापू== [http://sanskritdocuments.org/dict/dictall.txt संस्कृत खँग्वसफू]{{भाषा जग-च्वसु}} [[Category: संस्कृत]] a2ainc9zkaxq42lednwr55e96fpvq18 0 175543 1121791 1046518 2026-07-04T04:49:45Z Eukesh 11 1121791 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/अजमेर जिल्ला}} [[Image:500px photo (90404837).jpeg|thumb]] [[Image:Ajmer Junction.jpg|thumb]] [[Image:Barli Inscription.jpg|thumb]] '''{{PAGENAME}}''' [[भारत]]या [[राजस्थान]] राज्यया छगू जिल्ला ख। राज्यया केन्द्र अजमेर जिल्ला २५°३८' व २६°५०' उत्तर अक्षांश व ७३°५४' व ७५°२२' पूर्वी देशान्तरया दथुइ ला। अजमेर उत्तर-पश्चिमी रेलवेया दिल्ली-अहमदाबाद रुटय् ला, जयपुर स्वया करिब १३५ किलोमिटर दक्षिणपश्चिमय् ला । थ्व नगर तारागढ गुंच्वःया ढलानय् ला, गुकिया च्वकाय् छगू किल्ला दु। गुंच्व क्षेत्रय् लाःगु अजमेर अरावल्ली झ्वःया छगू भाग ख, गुकिया दक्षिणपश्चिमय् लुनी खुसि व पूर्वय् बनास सहायक खुसि बाः वनि । मुगल रानी व राजकुमारीतेसं थन थःगु ई बिकल, गुकिलिं थ्व क्षेत्रया अत्तरया ख्यातिइ महत्त्वपूर्ण योगदान बिल। नुर जहानं गुलाफया अत्तरया आविष्कार थन हे याःगु धाइगु धापू जनमानसय् नांजा। गुलिस्यां नुर जहांया मांम्हं आविष्कार याःगु खः धकाः विश्वास याइ। थ्व जिल्ला १२ उपविभाग, ११ पंचायत समिति व १९ तहसीलय् बायातःगु दु । ==प्रशासनिक विभाजन== थ्व जिल्लाया तहसील व ग्रामीण जनसंख्या थ्व कथं दु- {| {{table}} | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''राज्य कोद''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''जिल्ला कोद''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''तहसील कोद''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''प्रशासनिक इकाइ''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''राज्य/जिल्ला''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''तहसील''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''सकल गां''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''ग्रामीण जनसंख्या''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''सकल ग्रामीण मिजं''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''सकल ग्रामीण मिसा''' |- | ८||०||०||राज्य||राजस्थान||||४३२६४||५१५००३५२||२६६४१७४७||२४८५८६०५ |- | ८||११९||०||जिल्ला||अजमेर||||१०९९||१५४७६४२||७८९३९७||७५८२४५ |- | ८||११९||६०६||तहसील||||किशनगढ़||१७१||२६३३४५||१३५११४||१२८२३१ |- | ८||११९||६०७||तहसील||||अजमेर||८५||२२०६१६||११३६३३||१०६९८३ |- | ८||११९||६०८||तहसील||||पीसांगन||६४||१२७८०३||६५०७५||६२७२८ |- | ८||११९||६०९||तहसील||||ब्यावर||२२२||१९१७८३||९६४६६||९५३१७ |- | ८||११९||६१०||तहसील||||मसूदा||१५८||१८५७१३||९५२०२||९०५११ |- | ८||११९||६११||तहसील||||नसीराबाद||९०||१३६६८२||६९८८९||६६७९३ |- | ८||११९||६१२||तहसील||||भिनाय||९५||१२६४६६||६४१५४||६२३१२ |- | ८||११९||६१३||तहसील||||सरवाड़||११२||१३४३६६||६८२६८||६६०९८ |- | ८||११९||६१४||तहसील||||केकड़ी||१०२||१६०८६८||८१५९६||७९२७२ |} ==स्वयादिसँ== * [[राजस्थान]] * [[राजस्थानया जिल्ला]] {{राजस्थानया जिल्ला}} [[पुचः:राजस्थानया जिल्ला]] 450g9zxca0emo97apjsgboi386hb708 0 306391 1121781 1119818 2026-07-03T23:05:37Z InternetArchiveBot 22726 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1121781 wikitext text/x-wiki [[File:Dani Rodrik AB 02.jpg|thumb|दानी रोद्रिक]] '''दानी रोद्रिक बाय् दानी रोड्रिक''' (बूगु १४ अगस्त १९५७) छम्ह तर्कीश अर्थशास्त्री व हार्भर्ड विश्वविद्यालयया जोन एफ केनेडी स्कूल अफ गभर्नमेन्टय् अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक अर्थशास्त्रया फोर्ड फाउन्डेसनया प्राध्यापक खः । वय्कः न्हापा प्रिन्स्टन, न्यू जर्सीया उन्नत अध्ययन संस्थानय् सामाजिक विज्ञानया अल्बर्ट ओ हिर्शम्यान प्राध्यापक जुयादिल। वय्कलं अन्तर्राष्ट्रिय अर्थशास्त्र, आर्थिक विकास, व राजनीतिक अर्थशास्त्रया क्षेत्रय् व्यापक रुपं प्रकाशन यानादीगु दु । बांलाःगु आर्थिक नीति छु जुइ, नापं गुलिखे सरकारत थुकियात नालेगुलिइ मेमेगु स्वयां छाय् सफल जुइ धइगु न्ह्यसः वय्कःया अनुसन्धानया केन्द्रय् दु । वय्कःया कृतिइ ''अर्थशास्त्र नियम: द राइट्स एण्ड रङ्स अफ द डिस्मल साइन्स'' व ''द ग्लोबलाइजेसन प्याराडक्स: डेमोक्रेसी एण्ड द फ्युचर अफ द वर्ल्ड इकोनोमी ला'' । == जीवनी == रोद्रिक सेफार्डिक यहूदीया वंशज खः । <ref>{{Cite news|title=Economist Wants Business and Social Aims to Be in Sync (Published 2007)|work=The New York Times|date=30 January 2007|url=https://www.nytimes.com/2007/01/30/business/worldbusiness/30trade.html?ex=1327813200&en=b09c1256f811eb09&ei=5088}}</ref> [[इस्तान्बुल|इस्तानबुलया]] रोबर्ट कलेजं स्नातक यायेधुंका वय्कलं सन् १९७९य् हार्वर्ड कलेजं सरकार व अर्थशास्त्रय् एबी डिग्री ( summa cum laude ) प्राप्त यानादिल। वय्कलं सन् १९८१य् प्रिन्स्टन स्कूल अफ पब्लिक एण्ड इन्टरनेशनल अफेयर्सं एमपीए डिग्री ( विशिष्टता नापं ) व पीएच.डी. सन् १९८५ य् प्रिन्सटन विश्वविद्यालयं अर्थशास्त्रय् डिग्री कयादिल, ''व्यापार व विनिमय दर नीतिया कल्याण सिद्धान्तया अध्ययन'' शीर्षकया शोधपत्रय् । वय्कलं आः मदयेधुंकूगु टर्कीया दैनिक ''रेडिकल'' २००९–२०१६ या निंतिं नं च्वयादीगु खः । वय्कः २०११ य् न्हूगु दयेकूगु विश्व अर्थशास्त्र संघय् कार्यसमितिया दुजः जुयाः दुहां झाल । वय्कःया इहिपा हार्वर्ड केनेडी स्कूलया सार्वजनिक नीतिया प्राध्यापक पिनार डोगानलिसे जूगु खः । <ref>{{Cite web|url=https://www.hks.harvard.edu/faculty/pinar-dogan|title=Pinar Dogan}}</ref> वय्कः टर्कीया अवकाश प्राप्त जनरल चेटिन डोगानया म्ह्याय् ख। विद्वानया रुपय्, वय्कः आर्थिक अनुसन्धानया राष्ट्रिय ब्यूरो, आर्थिक नीति अनुसन्धान केन्द्र (लन्दन), विश्वव्यापी विकास केन्द्र, अन्तर्राष्ट्रिय अर्थशास्त्रया संस्थान, व विदेश सम्बन्ध परिषदलिसे सम्बद्ध जुयादिल, व ''अर्थशास्त्र व तथ्यांकया समीक्षाया'' सह-सम्पादक जुयादिल । वय्कः कार्नेगी कर्पोरेशन, फोर्ड फाउन्डेसन, व रकफेलर फाउन्डेसनया अनुसन्धान अनुदानया प्राप्तकर्ता जुयादीगु दु । मेमेगु सम्मानया दथुइ वय्कःयात सन् २००२ य् विश्वव्यापी विकास व वातावरण संस्थानं आर्थिक चिन्तनया सीमायात अग्रसर यायेगु निंतिं लियोन्टिफ सिरपाः नं लःल्हाःगु खः । ८ नोभेम्बर २०१९ य् वय्कलं इरास्मस विश्वविद्यालय रोटरडमं मानद डाक्टरेट उपाधि प्राप्त यानादिल । २१ जनवरी २०२० खुन्हु पोप फ्रान्सिसं वयात पोन्टिफिकल एकेडेमी अफ सोशल साइन्सेजया दुजः घोषणा यात । <ref>{{Cite press release|access-date=January 21, 2020|date=January 21, 2020|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2020/01/21/0042/00087.html|publisher=Holy See Press Office|title=Rinunce e nomine (continuazione), 21.01.2020}}</ref> == च्वज्या == वय्कःया १९९७ या सफू ''ह्याज ग्लोबलाइजेशन गन टु फार ?'' ब्लुमबर्ग बिजनेस-वीकय् "दशकया दकलय् महत्वपूर्ण अर्थशास्त्रया सफूत मध्ये छगू" धकाः हनातःगु दु। वय्कलं थःगु च्वसुइ विश्व बजार व सामाजिक स्थायित्व दथुइ स्वंगू तनावयात केन्द्रीत यानादिल । विश्व बजारय् सफल जुइगु सीप व पूँजी दुगु राष्ट्र राज्य व उगु फाइदा मदुपिं राष्ट्र राज्य दथुइ फल्ट लाइनयात उजागर यायेगु झ्वलय् अन्तर्राष्ट्रिय समानतायात प्रवर्द्धन यायेगु दुविधा दुगु खँ न्ह्यथसें वय्कलं स्वतन्त्र बजार प्रणालीयात सामाजिक स्थायित्व व गहन आन्तरिक मान्यताया निंतिं खतराया रुपय् कायेगु यानादी । <ref>{{Cite book|title=The New Global Economy and Developing Countries: Making Openness Work|url=https://archive.org/details/isbn_9781565170278}}</ref> सन् २०००इ रोड्रिकं विश्व अर्थतन्त्रया राजनीतिक त्रिकोणया अवधारणा दयेकादिल। <ref>{{Cite journal|date=2000|title=How Far Will International Economic Integration Go?}}</ref> दानी रोड्रिक सन् १९९८ निसें प्रोजेक्ट सिन्डिकेटया नियमित योगदानकर्ता खः ।वय्कलं सन् २०१९ या फेब्रुअरीइ सुरेश नायडु, गेब्रियल जुकम्यान, व ११ म्ह थप संस्थापक दुजःपिंलिसे इकोनोमिक्स फर इन्क्लुसिभ प्रोस्पेरिटी (EfIP) नं पलिस्था यानादिल <ref>{{Cite web|url=https://econfip.org/#|title=Home}}</ref> == ल्ययातःगु पिथना == * {{cite book | author=Rodrik, Dani | title=Shared Prosperity in a Fractured World: A New Economics for the Middle Class, the Global Poor, and Our Climate | publisher=Princeton University Press | year=2025 | isbn=978-0691268316}} (will be released in November 2025) * {{cite book | author=Rodrik, Dani | title=Straight Talk on Trade: Ideas for a Sane Economy | publisher=Princeton University Press | year=2017 | isbn=978-0691177847}} * {{cite journal |author1=Rodrik, Dani | title=Premature Deindustrialization | journal=Journal of Economic Growth | year=2016 | volume=21 | pages=1–33| doi=10.1007/s10887-015-9122-3 }} * {{cite book | author=Rodrik, Dani | title=Economics Rules: The Rights and Wrongs of the Dismal Science| publisher=Norton & Company, Inc| year=2015 | isbn=978-0-393-24641-4 }} * {{cite journal |author1=Rodrik, Dani | title=Unconditional Convergence in Manufacturing | journal=The Quarterly Journal of Economics | year=2013 | volume=128 | pages=165–204| doi=10.1093/qje/qjs047 }} * {{cite book | author=Rodrik, Dani | title=The Globalization Paradox | publisher=Norton & Company, Inc | year=2011 | isbn=978-0-393-07161-0 | url=https://archive.org/details/globalizationpar00rodr_0 }} * {{cite book | author=Rodrik, Dani | title=One Economics, Many Recipes | publisher=Princeton University Press | year=2007 | isbn=978-0-691-12951-8 }} * {{cite journal |author1=McMillan, Margaret |author2=Horn, Karen |author3=Rodrik, Dani | title=When Economic Reform Goes Wrong: Cashews in Mozambique | journal=Brookings Trade Forum 2003 | year=2004 | pages=97–165}} * {{cite book | editor=Rodrik, Dani | title=In Search of Prosperity: Analytic Narratives on Economic Growth | publisher=Princeton University Press | year=2003 | isbn=978-0-691-09268-3 }} * {{cite journal |last=Rodrik |first=Dani |title=The Global Governance of Trade As If Development Really Mattered |journal=[[UNDP]] |year=2001 |url=http://system2.net/ukpgh/wp-content/uploads/rodrikgovernance.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226060629/http://system2.net/ukpgh/wp-content/uploads/rodrikgovernance.PDF |url-status=dead |archive-date=2019-12-26 }} * {{cite book | author=Rodrik, Dani | title=The New Global Economy and Developing Countries: Making Openness Work | publisher=Overseas Development Council | year=1999 | isbn=978-1-56517-027-8 | url=https://archive.org/details/isbn_9781565170278 }} * {{cite book | author=Rodrik, Dani | title=Has Globalization Gone Too Far? | publisher=Institute for International Economics | year=1997 | isbn=978-0-88132-241-5 | url=https://archive.org/details/hasglobalization00rodr }} == लिधंसा == {{लिधंसा|}} == पिनेया स्वापू == * [https://web.archive.org/web/20170126150704/http://drodrik.scholar.harvard.edu/ दानि रोड्रिकया होम पेज] * [https://web.archive.org/web/20241110095049/https://drodrik.scholar.harvard.edu/research-papers दानि रोड्रिकया लिपांगु अनुसन्धान] * [https://web.archive.org/web/20191219012516/https://rodrik.typepad.com/ दानि रोड्रिकया वेभलग] * [https://web.archive.org/web/20111011073613/http://www.project-syndicate.org/series/roads_to_prosperity/description "समृद्धिया लँपु"] Archived प्रोजेक्ट सिन्डिकेटया निंतिं दानि रोड्रिकया ओप-एड कोलुम * [[पुचः:म्वानाच्वंपिं मनूत]] [[पुचः:सामाजिक विज्ञान]] [[पुचः:अर्थशास्त्र]] [[पुचः:तर्किश यहुदी]] [[पुचः:हलिंकरण बिरोधी च्वमि]] [[पुचः:त्रेद अर्थशास्त्री]] [[पुचः:Pages with unreviewed translations]] 54l2288xc71qlf4jecfj0hlh9haa0og 0 307300 1121786 2026-07-04T04:30:51Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[टोगो]] to [[तोगो]] 1121786 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[तोगो]] t7ze7m25uxfy7djsux8qdywpfgmahub