Wikipedia newwiki https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A5%8C MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter माध्यम विशेष खँलाबँला छ्येलेमि छ्येलेमि खँलाबँला विकिपिडिया विकिपिडिया खँलाबँला किपा किपा खँलाबँला मिडियाविकि मिडियाविकि खँलाबँला Template Template talk ग्वाहालि ग्वाहालि खँलाबँला पुचः पुचः खँलाबँला दबू दबू खँलाबँला TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 25774 1121975 1121970 2026-07-20T01:42:22Z Eukesh 11 /* स्वया दिसँ */ 1121975 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/उदान}} {{त्रिपिटक}} '''उदान''' वा '''उदानपालि''' [[बुद्ध धर्म]]या ग्रन्थ [[त्रिपिटक]]या [[खुद्दकनिकाय]]या छगू खण्ड ख। थ्व खण्डय् तार्किक न्हेसः लिसःया झ्वः स्वया नं प्रेरणादायी सूत्रया कथं बुद्धं थमंतुं कनाबिज्याःगु सूत्रत ख। थ्व सकल सूत्रत भगवान बुद्धया सूत्र कनाबिज्याबिलेया थाय्-बाय् नाप स्वापू दूगु खँ लिसे न्ह्यथनि। 'उदान' खँग्वःया अर्थ हृदयया गम्भीर भावं पिहां वइगु स्वतःस्फूर्त बचन खः। थ्व ग्रन्थ गद्य व पद्य निगुलिं रुपय् च्वयातःगु दु, गन न्हापां छगू ऐतिहासिक घटना कनातःगु दइ व अनंलि बुद्धया उदान बचन कनातःगु दइ। उदान च्यागु वग्ग वा वर्गय् ब्वथलातःगु दु। सकल वग्गया दुने १०पू सूत्र नापं उदानय् ८०पू सूत्र दु। थ्व ग्रन्थ बुद्ध धर्मया दकले पुलांगु व मौलिक वाङ्मय मध्ये छगू कथं कयातःगु दु। उदान ग्रन्थं बुद्धकालीन ईया सामाजिक, धार्मिक व दार्शनिक अवस्थायात म्हसीकेत तःधंगु ग्वहालि याइ। बौद्ध भिक्षुत व उपासकपिन्स थ्व ग्रन्थयात ज्ञान व साधनाया तःधंगु स्रोतया रुपय् काइ। थुकी बुद्धया निर्वाण, अनत्त (अनात्म), व [[प्रतित्यसमुत्पाद]] थेंज्याःगु गहन दार्शनिक विषयत अःपुगु बाखंया माध्यमं कनातःगु दु। बुद्ध धर्मया इतिहास, दर्शन व साहित्यया अनुसन्धान याइपिं विद्वानतयगु निंतिं थ्व ग्रन्थ छगू मू आधार खः। ==ब्वथला== उदान ग्रन्थया आन्तरिक संरचना तसकं व्यवस्थित व निश्चित नियमय् आधारित दु। थ्व ग्रन्थयात च्यागू मू पुचः (वर्ग)य् बायातःगु दु, गुमित पालि भाषाय् 'वग्ग' धाइ। प्रत्येक वर्गय् झिपू सूत्तत दु, गुकिं याना थ्व ग्रन्थया सकल सूत्त ल्या ८० थ्यनी। थ्व च्यागू वर्गया नांत क्रमशः बोधिवग्ग, मुचलिन्दवग्ग, नन्दवग्ग, मेघियवग्ग, सोणवग्ग, जच्चन्धवग्ग, चूलवग्ग व पाटलगामियवग्ग खः। थ्व सकल वर्गया थःथःगु विशेष ऐतिहासिक व दार्शनिक पृष्ठभूमि दु। प्रत्येक सूत्तया सुरुइ 'एवं मे सुतं' (अथे जिं न्यनागु दु) धइगु परम्परागत खँत्वालं न्ह्यथनि। थ्व वाक्यं बुद्धया प्रमुख शिष्य आनन्दं थ्व उपदेश न्यंगु खः धइगु खँ क्यनी। सूत्तया दकले न्हापांगु ब्वय् बुद्ध गन बिज्यानाच्वंगु खः, अनया स्थान व वातावरणया वर्णन जुइ। अनंलि अन जूगु घटना वा भिक्षुतय्गु दथुइ जूगु खँल्हाबल्हायात गद्य रुपय् क्यनातइ। घटनाया अन्तय् भगवान बुद्धं थःगु चित्तया प्रसन्नता वा गम्भीर बोधयात छगू वा निगू श्लोकय् पद्य रुपय् प्वंकाबिज्याइ। थ्व पद्य ब्वयात हे वास्तविक 'उदान' धाइ। थ्व खण्डयात क्वसं बियातःगु वग्गय् विभाजित यानातःगु दु- {| class="wikitable" |+ उदान ग्रन्थया च्यागू वर्ग (वग्ग) व सूत्त संख्या ! ल्या !! वग्गया नां (पालि) !! सूत्त ल्या !! मू विषय |- | १ || [[बोधिवग्गो]] || १० || बुद्धत्व लाभ व प्रतीत्यसमुत्पाद |- | २ || [[मुचलिन्दवग्गो]] || १० || मुचलिन्द नागराज व विमुक्ति सुख |- | ३ || [[नन्दवग्गो]] || १० || नन्द भिक्षुया प्रव्रज्या व काम वासना त्याग |- | ४ || [[मेघियवग्गो]] || १० || मेघिय भिक्षु व चित्त एकाग्रता |- | ५ || [[सोणवग्गो]] || १० || सोण कोलीवीसया साधना व महाकच्चायन |- | ६ || [[जच्चन्धवग्गो]] || १० || मनू व किसिया बाखं (दृष्टान्त) |- | ७ || [[चूळवग्गो]] || १० || चीहाकःगु सूत्तत व थीथी उपदेश |- | ८ || [[पाटलिगामियवग्गो]] || १० || निर्वाणया स्वरूप व पाटलिपुत्रया भविष्यवणी |} == मू खँ व उपदेश == उदान ग्रन्थय् बुद्ध दर्शनया यक्व आधारभूत सिद्धान्तत कनातःगु दु। थुकी दकले न्हापां बुद्धत्व लाभ यायेधुंका बुद्धं कनाबिज्यागु प्रतीत्यसमुत्पादया नियम कनातःगु दु। अनुलोम व प्रतिलोम रुपं प्रतीत्यसमुत्पादयात थुइकेगु हे दुःख मुक्तिया मूल लँपु खः धइगु खँ थुकी बः बियातःगु दु। थ्व ग्रन्थं संसारया अनित्यता व दुःखमय स्वरूपयात तसकं बांलाक क्यनातःगु दु। सांसरिक सुख व बन्धनं मुक्त जुइत तृष्णा मदयेमाः धइगु खँ थुकी कनातःगु दु। उदानय् निर्वाणया स्वरूपयात नं गम्भीर रुपं ब्याख्या यानातःगु दु। निर्वाण धाःगु अज्याःगु अवस्था खः गन पृथ्वी, जल, तेज, व वायुया अस्तित्व दइमखु। थ्व न जः दुगु, अले न अन अन्धकार हे दुगु अवस्था खः। उदानया उपदेश कथं, प्रज्ञा व समाधिया माध्यमं हे मनूखं न्ह्यज्याःगु अविद्यायात चीके फु। थ्व ग्रन्थं अहंकार त्याग यायेगु व करुणा भाव दयेकेगु शिक्षा बियाच्वंगु दु। आध्यात्मिक प्रगतिया निंतिं सत्संगत व कुशल पासाया आवश्यकतायात नं थुकी न्ह्यथनातःगु दु। मेघिय सूत्तय् बुद्धं मेघिय भिक्षुयात थ्व हे कुशल मित्रया महत्व कनादीगु दु। थुकथं उदान ग्रन्थ बाखँउना जक मखुसें थ्व व्यावहारिक साधनाया लँपुकथं नं कायेगु याइ। ==दसु== उदानया छुं सुत्रतेगु दसु थथे दु: ===पठमबोधिसुत्तं=== थ्व सुत्त वा सूत्रया खँ थथे दु: भगवान बुद्ध उरुवेलाय् नेराञ्जरा खुसिया सिथय् बोधिवृक्षया क्वय् नकतिनि हे जक बोधिज्ञान प्राप्त यानाः विराजमान जुयाच्वन। अबिले न्हेन्हु तक वसपोलं छगू हे मुद्राय् फेतुना बिज्यात। अले न्हेन्हु धुंका भगवान थःगु एकाग्रतां पिहां बिज्यासें रात्रिया न्हापांगु प्रहरय् पटिच्‍चसमुप्पादं ([[प्रतीत्य समुत्पाद]])या चिन्तन याना बिज्यात। वसपोलं थन मनन यानादीगु खँ बुद्ध धर्मय् तसकं प्रचलित दु। पालिभासय् थुकियात थथे च्वयातःगु दु: <ref>[https://tipitaka.org/deva/ तिपिटक]</ref> "अविज्‍जापच्‍चया सङ्खारा, सङ्खारपच्‍चया विञ्‍ञाणं, विञ्‍ञाणपच्‍चया नामरूपं, नामरूपपच्‍चया सळायतनं, सळायतनपच्‍चया फस्सो, फस्सपच्‍चया वेदना, वेदनापच्‍चया तण्हा, तण्हापच्‍चया उपादानं, उपादानपच्‍चया भवो, भवपच्‍चया जाति, जातिपच्‍चया जरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा सम्भवन्ति। एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होतीति।" थ्व सूत्रया अर्थ थथे दु "अविज्‍जापच्‍चया सङ्खारा (अविद्यां संस्कार दइ), सङ्खारपच्‍चया विञ्‍ञाणं (संस्कारं विज्ञान दइ), विञ्‍ञाणपच्‍चया नामरूपं (विज्ञानं नामरुप दइ), नामरूपपच्‍चया सळायतनं (नापरुपं खुगु आयतन दइ), सळायतनपच्‍चया फस्सो (खुगु आयतनं स्पर्श दइ), फस्सपच्‍चया वेदना (स्पर्शं वेदना दइ), वेदनापच्‍चया तण्हा (वेदनां तृष्णा दइ), तण्हापच्‍चया उपादानं (तृष्णां उपादान दइ), उपादानपच्‍चया भवो (उपादानं भव दइ), भवपच्‍चया जाति (भवं जाति दइ), जातिपच्‍चया जरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा सम्भवन्ति। (जातिं वृद्धावस्था वा जरा, मरण, शोक, परिदेव वा विलाप, दुःख, दोमनस्स वा दोमन वा [[नुगः मछिनिगु]], उपायसा (कष्ट ?) सम्भव जुइ। "एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होतीति" या अर्थ थुकथं जक सकल दुःखया समुदय वा उदय जुइ ख। थ्व सुत्तयात नेपालभासय् [[नेपाल सम्बत]] १०९४स पिथंगु थःगु सफू [[उदान (नेपालभाषाया सफू)|उदान]]य् भाय्-हिलादीगु दु। <ref>[https://dhamma.digital/sae_books/udan/ नेपालभासय् उदान]</ref> ===हुंहुङ्कसुत्तं=== थ्व सुत्त वा सूत्रया खँ थ्व कथं दु: भगवान बुद्ध उरुवेलाय् नेराञ्जरा खुसिया सिथय् [[अजपाल]]या सिमा क्वय् च्वनाबिज्यात। अन बुद्ध पूर्णबोधि प्राप्त यानाः मुक्तिया आनन्दय् लीन जुयाः न्हेन्हु तक विराजमान जुयाबिज्यात। उगु इलय् हुंहुङ्क जातिया (हुंहुङ्कजातिको) छम्ह निश्चित ब्राम्हण बुद्ध याके "ब्राह्मणत्वया अभ्यासया माध्यमं सत्य धर्म अनुरुप संस्कार व जीवन हनीम्ह ब्राम्हण गज्याःम्ह जुइ?" (पालिभासय् "कित्तावता नु खो, भो गोतम, ब्राह्मणो होति, कतमे च पन ब्राह्मणकरणा धम्मा’’ति?") धकाः न्यनि। बुद्धं वयागु न्ह्यसः सीकाः लिसलय् क्वय् बियातःगु लिसः थुकथं बियाबिज्यात - {{Verse translation|italicsoff=y| '''पालिभासय् पाठ''' यो ब्राह्मणो बाहितपापधम्मो, निहुंहुङ्को निक्‍कसावो यतत्तो। वेदन्तगू वूसितब्रह्मचरियो, धम्मेन सो ब्रह्मवादं वदेय्य। यस्सुस्सदा नत्थि कुहिञ्‍चि लोके’’ति॥ | '''नेपालभासय् अर्थ''' व ब्राह्मण गुम्हेस्यां पापया मार्ग(धम्म)यात त्वःति। क्रोध व घमण्डं मुक्त जुइ, अले संयमित जुइ। सुनां वेद सयेका ब्रह्मचर्यया अभ्यास यायेगु याइ। सुनां धर्मया सत्य खँ ल्हाइ। सुयाके हलिंया मखूगु ज्याया छुं नं चिं मदु। }} थ्व सूत्रं बुद्ध धर्मया सन्दर्भय् ब्राह्मणया आदर्श गुणया वर्णन यानातःगु दु। बुद्धं ब्राम्हणं मूर्त रुप बिइमाःगु गुणया रुपरेखा बियाबिज्याःगु दु : * इपिं मभिंगु, क्रोध व घमण्डं मुक्त जुइमाः । * वैदिक शिक्षाय् ज्ञान दुपिं जुइमाः व ब्रह्मचर्य (ब्रह्मचार्य)या अनुशासनया अभ्यास यायेमाः। * इमिसं सत्य धर्म अनुरुप खँ ल्हायेमा। * इमिगु ज्याखँ व खँल्हाबल्हा शुद्ध जुसें जीवनया छुं नं पक्षय् गलत ज्या मयायेमा। थ्व कथं थ्व सूत्रं धात्थेंम्ह ब्राम्हण जुइगु धइगु जन्म वा सामाजिक हैसियतं मखु, नैतिक आचरण व प्रज्ञाया खँ खः धकाः धयातःगु दु । ===ब्राह्मणसुत्तं=== थ्व सूत्रया खँ थथे दु: छगू इलय् भगवान श्रावस्थीइ जेतवनय् अनथपिण्डकया थासय् च्वनादिल। अन अबिले सारिपुत्र, महामोग्गल्लान, महाकस्यप, महाकच्चान, महाकोट्ठिक, महाकप्पिन, महाचुन्द, अनुरुद्ध, रेवत, अनन्द बुद्ध दूगु थासय् वल। भगवानं ब्राह्मणत तापाक्क वःगु खनादिल। इमित खनेवं वसपोलं भिक्षुपिन्त सम्बोधन यानाः धयादिल "भिक्षुपिं, थुपिं ब्राम्हणत वयाच्वंगु दु।" थ्व खँ न्यनाः ब्राह्मण मूलया छम्ह भिक्षुं भगवान बुद्धयात ब्राह्मण जुइगु गुण छु खः व मनु गुकथं ब्राह्मण जुइ धकाः न्यन। थ्व न्ह्यसःया अर्थ थुया बुद्धं थथे लिसः बियादिल "दुष्ट गुणयात त्वःताः, सदां शुद्धताय् म्वानाच्वंपिं, सकल बन्धनयात त्वताः, जागृत जुया च्वंपिं जक थ्व संसारय् ब्राह्मण खः।"। पालिभासय् थुकियात थथे च्वयातःगु दु: ‘‘बाहित्वा पापके धम्मे, ये चरन्ति सदा सता। खीणसंयोजना बुद्धा, ते वे लोकस्मि ब्राह्मणा’’ति॥ ==स्वया दिसँ== *[[त्रिपिटक]] [[पुचः:खुद्दकनिकाय]] ntuewg6fo0mbbd8cuncydht5tmx822s 1121976 1121975 2026-07-20T01:43:04Z Eukesh 11 /* स्वया दिसँ */ 1121976 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/उदान}} {{त्रिपिटक}} '''उदान''' वा '''उदानपालि''' [[बुद्ध धर्म]]या ग्रन्थ [[त्रिपिटक]]या [[खुद्दकनिकाय]]या छगू खण्ड ख। थ्व खण्डय् तार्किक न्हेसः लिसःया झ्वः स्वया नं प्रेरणादायी सूत्रया कथं बुद्धं थमंतुं कनाबिज्याःगु सूत्रत ख। थ्व सकल सूत्रत भगवान बुद्धया सूत्र कनाबिज्याबिलेया थाय्-बाय् नाप स्वापू दूगु खँ लिसे न्ह्यथनि। 'उदान' खँग्वःया अर्थ हृदयया गम्भीर भावं पिहां वइगु स्वतःस्फूर्त बचन खः। थ्व ग्रन्थ गद्य व पद्य निगुलिं रुपय् च्वयातःगु दु, गन न्हापां छगू ऐतिहासिक घटना कनातःगु दइ व अनंलि बुद्धया उदान बचन कनातःगु दइ। उदान च्यागु वग्ग वा वर्गय् ब्वथलातःगु दु। सकल वग्गया दुने १०पू सूत्र नापं उदानय् ८०पू सूत्र दु। थ्व ग्रन्थ बुद्ध धर्मया दकले पुलांगु व मौलिक वाङ्मय मध्ये छगू कथं कयातःगु दु। उदान ग्रन्थं बुद्धकालीन ईया सामाजिक, धार्मिक व दार्शनिक अवस्थायात म्हसीकेत तःधंगु ग्वहालि याइ। बौद्ध भिक्षुत व उपासकपिन्स थ्व ग्रन्थयात ज्ञान व साधनाया तःधंगु स्रोतया रुपय् काइ। थुकी बुद्धया निर्वाण, अनत्त (अनात्म), व [[प्रतित्यसमुत्पाद]] थेंज्याःगु गहन दार्शनिक विषयत अःपुगु बाखंया माध्यमं कनातःगु दु। बुद्ध धर्मया इतिहास, दर्शन व साहित्यया अनुसन्धान याइपिं विद्वानतयगु निंतिं थ्व ग्रन्थ छगू मू आधार खः। ==ब्वथला== उदान ग्रन्थया आन्तरिक संरचना तसकं व्यवस्थित व निश्चित नियमय् आधारित दु। थ्व ग्रन्थयात च्यागू मू पुचः (वर्ग)य् बायातःगु दु, गुमित पालि भाषाय् 'वग्ग' धाइ। प्रत्येक वर्गय् झिपू सूत्तत दु, गुकिं याना थ्व ग्रन्थया सकल सूत्त ल्या ८० थ्यनी। थ्व च्यागू वर्गया नांत क्रमशः बोधिवग्ग, मुचलिन्दवग्ग, नन्दवग्ग, मेघियवग्ग, सोणवग्ग, जच्चन्धवग्ग, चूलवग्ग व पाटलगामियवग्ग खः। थ्व सकल वर्गया थःथःगु विशेष ऐतिहासिक व दार्शनिक पृष्ठभूमि दु। प्रत्येक सूत्तया सुरुइ 'एवं मे सुतं' (अथे जिं न्यनागु दु) धइगु परम्परागत खँत्वालं न्ह्यथनि। थ्व वाक्यं बुद्धया प्रमुख शिष्य आनन्दं थ्व उपदेश न्यंगु खः धइगु खँ क्यनी। सूत्तया दकले न्हापांगु ब्वय् बुद्ध गन बिज्यानाच्वंगु खः, अनया स्थान व वातावरणया वर्णन जुइ। अनंलि अन जूगु घटना वा भिक्षुतय्गु दथुइ जूगु खँल्हाबल्हायात गद्य रुपय् क्यनातइ। घटनाया अन्तय् भगवान बुद्धं थःगु चित्तया प्रसन्नता वा गम्भीर बोधयात छगू वा निगू श्लोकय् पद्य रुपय् प्वंकाबिज्याइ। थ्व पद्य ब्वयात हे वास्तविक 'उदान' धाइ। थ्व खण्डयात क्वसं बियातःगु वग्गय् विभाजित यानातःगु दु- {| class="wikitable" |+ उदान ग्रन्थया च्यागू वर्ग (वग्ग) व सूत्त संख्या ! ल्या !! वग्गया नां (पालि) !! सूत्त ल्या !! मू विषय |- | १ || [[बोधिवग्गो]] || १० || बुद्धत्व लाभ व प्रतीत्यसमुत्पाद |- | २ || [[मुचलिन्दवग्गो]] || १० || मुचलिन्द नागराज व विमुक्ति सुख |- | ३ || [[नन्दवग्गो]] || १० || नन्द भिक्षुया प्रव्रज्या व काम वासना त्याग |- | ४ || [[मेघियवग्गो]] || १० || मेघिय भिक्षु व चित्त एकाग्रता |- | ५ || [[सोणवग्गो]] || १० || सोण कोलीवीसया साधना व महाकच्चायन |- | ६ || [[जच्चन्धवग्गो]] || १० || मनू व किसिया बाखं (दृष्टान्त) |- | ७ || [[चूळवग्गो]] || १० || चीहाकःगु सूत्तत व थीथी उपदेश |- | ८ || [[पाटलिगामियवग्गो]] || १० || निर्वाणया स्वरूप व पाटलिपुत्रया भविष्यवणी |} == मू खँ व उपदेश == उदान ग्रन्थय् बुद्ध दर्शनया यक्व आधारभूत सिद्धान्तत कनातःगु दु। थुकी दकले न्हापां बुद्धत्व लाभ यायेधुंका बुद्धं कनाबिज्यागु प्रतीत्यसमुत्पादया नियम कनातःगु दु। अनुलोम व प्रतिलोम रुपं प्रतीत्यसमुत्पादयात थुइकेगु हे दुःख मुक्तिया मूल लँपु खः धइगु खँ थुकी बः बियातःगु दु। थ्व ग्रन्थं संसारया अनित्यता व दुःखमय स्वरूपयात तसकं बांलाक क्यनातःगु दु। सांसरिक सुख व बन्धनं मुक्त जुइत तृष्णा मदयेमाः धइगु खँ थुकी कनातःगु दु। उदानय् निर्वाणया स्वरूपयात नं गम्भीर रुपं ब्याख्या यानातःगु दु। निर्वाण धाःगु अज्याःगु अवस्था खः गन पृथ्वी, जल, तेज, व वायुया अस्तित्व दइमखु। थ्व न जः दुगु, अले न अन अन्धकार हे दुगु अवस्था खः। उदानया उपदेश कथं, प्रज्ञा व समाधिया माध्यमं हे मनूखं न्ह्यज्याःगु अविद्यायात चीके फु। थ्व ग्रन्थं अहंकार त्याग यायेगु व करुणा भाव दयेकेगु शिक्षा बियाच्वंगु दु। आध्यात्मिक प्रगतिया निंतिं सत्संगत व कुशल पासाया आवश्यकतायात नं थुकी न्ह्यथनातःगु दु। मेघिय सूत्तय् बुद्धं मेघिय भिक्षुयात थ्व हे कुशल मित्रया महत्व कनादीगु दु। थुकथं उदान ग्रन्थ बाखँउना जक मखुसें थ्व व्यावहारिक साधनाया लँपुकथं नं कायेगु याइ। ==दसु== उदानया छुं सुत्रतेगु दसु थथे दु: ===पठमबोधिसुत्तं=== थ्व सुत्त वा सूत्रया खँ थथे दु: भगवान बुद्ध उरुवेलाय् नेराञ्जरा खुसिया सिथय् बोधिवृक्षया क्वय् नकतिनि हे जक बोधिज्ञान प्राप्त यानाः विराजमान जुयाच्वन। अबिले न्हेन्हु तक वसपोलं छगू हे मुद्राय् फेतुना बिज्यात। अले न्हेन्हु धुंका भगवान थःगु एकाग्रतां पिहां बिज्यासें रात्रिया न्हापांगु प्रहरय् पटिच्‍चसमुप्पादं ([[प्रतीत्य समुत्पाद]])या चिन्तन याना बिज्यात। वसपोलं थन मनन यानादीगु खँ बुद्ध धर्मय् तसकं प्रचलित दु। पालिभासय् थुकियात थथे च्वयातःगु दु: <ref>[https://tipitaka.org/deva/ तिपिटक]</ref> "अविज्‍जापच्‍चया सङ्खारा, सङ्खारपच्‍चया विञ्‍ञाणं, विञ्‍ञाणपच्‍चया नामरूपं, नामरूपपच्‍चया सळायतनं, सळायतनपच्‍चया फस्सो, फस्सपच्‍चया वेदना, वेदनापच्‍चया तण्हा, तण्हापच्‍चया उपादानं, उपादानपच्‍चया भवो, भवपच्‍चया जाति, जातिपच्‍चया जरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा सम्भवन्ति। एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होतीति।" थ्व सूत्रया अर्थ थथे दु "अविज्‍जापच्‍चया सङ्खारा (अविद्यां संस्कार दइ), सङ्खारपच्‍चया विञ्‍ञाणं (संस्कारं विज्ञान दइ), विञ्‍ञाणपच्‍चया नामरूपं (विज्ञानं नामरुप दइ), नामरूपपच्‍चया सळायतनं (नापरुपं खुगु आयतन दइ), सळायतनपच्‍चया फस्सो (खुगु आयतनं स्पर्श दइ), फस्सपच्‍चया वेदना (स्पर्शं वेदना दइ), वेदनापच्‍चया तण्हा (वेदनां तृष्णा दइ), तण्हापच्‍चया उपादानं (तृष्णां उपादान दइ), उपादानपच्‍चया भवो (उपादानं भव दइ), भवपच्‍चया जाति (भवं जाति दइ), जातिपच्‍चया जरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा सम्भवन्ति। (जातिं वृद्धावस्था वा जरा, मरण, शोक, परिदेव वा विलाप, दुःख, दोमनस्स वा दोमन वा [[नुगः मछिनिगु]], उपायसा (कष्ट ?) सम्भव जुइ। "एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होतीति" या अर्थ थुकथं जक सकल दुःखया समुदय वा उदय जुइ ख। थ्व सुत्तयात नेपालभासय् [[नेपाल सम्बत]] १०९४स पिथंगु थःगु सफू [[उदान (नेपालभाषाया सफू)|उदान]]य् भाय्-हिलादीगु दु। <ref>[https://dhamma.digital/sae_books/udan/ नेपालभासय् उदान]</ref> ===हुंहुङ्कसुत्तं=== थ्व सुत्त वा सूत्रया खँ थ्व कथं दु: भगवान बुद्ध उरुवेलाय् नेराञ्जरा खुसिया सिथय् [[अजपाल]]या सिमा क्वय् च्वनाबिज्यात। अन बुद्ध पूर्णबोधि प्राप्त यानाः मुक्तिया आनन्दय् लीन जुयाः न्हेन्हु तक विराजमान जुयाबिज्यात। उगु इलय् हुंहुङ्क जातिया (हुंहुङ्कजातिको) छम्ह निश्चित ब्राम्हण बुद्ध याके "ब्राह्मणत्वया अभ्यासया माध्यमं सत्य धर्म अनुरुप संस्कार व जीवन हनीम्ह ब्राम्हण गज्याःम्ह जुइ?" (पालिभासय् "कित्तावता नु खो, भो गोतम, ब्राह्मणो होति, कतमे च पन ब्राह्मणकरणा धम्मा’’ति?") धकाः न्यनि। बुद्धं वयागु न्ह्यसः सीकाः लिसलय् क्वय् बियातःगु लिसः थुकथं बियाबिज्यात - {{Verse translation|italicsoff=y| '''पालिभासय् पाठ''' यो ब्राह्मणो बाहितपापधम्मो, निहुंहुङ्को निक्‍कसावो यतत्तो। वेदन्तगू वूसितब्रह्मचरियो, धम्मेन सो ब्रह्मवादं वदेय्य। यस्सुस्सदा नत्थि कुहिञ्‍चि लोके’’ति॥ | '''नेपालभासय् अर्थ''' व ब्राह्मण गुम्हेस्यां पापया मार्ग(धम्म)यात त्वःति। क्रोध व घमण्डं मुक्त जुइ, अले संयमित जुइ। सुनां वेद सयेका ब्रह्मचर्यया अभ्यास यायेगु याइ। सुनां धर्मया सत्य खँ ल्हाइ। सुयाके हलिंया मखूगु ज्याया छुं नं चिं मदु। }} थ्व सूत्रं बुद्ध धर्मया सन्दर्भय् ब्राह्मणया आदर्श गुणया वर्णन यानातःगु दु। बुद्धं ब्राम्हणं मूर्त रुप बिइमाःगु गुणया रुपरेखा बियाबिज्याःगु दु : * इपिं मभिंगु, क्रोध व घमण्डं मुक्त जुइमाः । * वैदिक शिक्षाय् ज्ञान दुपिं जुइमाः व ब्रह्मचर्य (ब्रह्मचार्य)या अनुशासनया अभ्यास यायेमाः। * इमिसं सत्य धर्म अनुरुप खँ ल्हायेमा। * इमिगु ज्याखँ व खँल्हाबल्हा शुद्ध जुसें जीवनया छुं नं पक्षय् गलत ज्या मयायेमा। थ्व कथं थ्व सूत्रं धात्थेंम्ह ब्राम्हण जुइगु धइगु जन्म वा सामाजिक हैसियतं मखु, नैतिक आचरण व प्रज्ञाया खँ खः धकाः धयातःगु दु । ===ब्राह्मणसुत्तं=== थ्व सूत्रया खँ थथे दु: छगू इलय् भगवान श्रावस्थीइ जेतवनय् अनथपिण्डकया थासय् च्वनादिल। अन अबिले सारिपुत्र, महामोग्गल्लान, महाकस्यप, महाकच्चान, महाकोट्ठिक, महाकप्पिन, महाचुन्द, अनुरुद्ध, रेवत, अनन्द बुद्ध दूगु थासय् वल। भगवानं ब्राह्मणत तापाक्क वःगु खनादिल। इमित खनेवं वसपोलं भिक्षुपिन्त सम्बोधन यानाः धयादिल "भिक्षुपिं, थुपिं ब्राम्हणत वयाच्वंगु दु।" थ्व खँ न्यनाः ब्राह्मण मूलया छम्ह भिक्षुं भगवान बुद्धयात ब्राह्मण जुइगु गुण छु खः व मनु गुकथं ब्राह्मण जुइ धकाः न्यन। थ्व न्ह्यसःया अर्थ थुया बुद्धं थथे लिसः बियादिल "दुष्ट गुणयात त्वःताः, सदां शुद्धताय् म्वानाच्वंपिं, सकल बन्धनयात त्वताः, जागृत जुया च्वंपिं जक थ्व संसारय् ब्राह्मण खः।"। पालिभासय् थुकियात थथे च्वयातःगु दु: ‘‘बाहित्वा पापके धम्मे, ये चरन्ति सदा सता। खीणसंयोजना बुद्धा, ते वे लोकस्मि ब्राह्मणा’’ति॥ ==स्वयादिसँ== *[[त्रिपिटक]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:खुद्दकनिकाय]] jxtego61hw6lyp58tjd2gasf5zx79ms 0 29206 1121972 1121971 2026-07-20T01:34:49Z Eukesh 11 Created by translating the section "Events" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364933714|399]]" 1121972 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सन् ३९९}} [[Image:Azuma nishiki chuya kurabe, Nintoku tenno.jpg|upright=1.35|thumb|[[Emperor Nintoku]]]] '''३९९''' [[ग्रेगोरियन पात्रो]] यागु छगु साधारण दँ खः। == झाकातः == === ज्यानुवरी-मार्च === === अप्रिल-जुन === === जुलाई-सेप्टेम्बर === === अक्टोबर-डिसेम्बर === == मस्युगु तिथियागु झाका == == बुगु == === ज्यानुवरी-मार्च === === अप्रिल-जुन === === जुलाई-सेप्टेम्बर === === अक्टोबर-डिसेम्बर === == मदुगु == === ज्यानुवरी-मार्च === === अप्रिल-जुन === === जुलाई-सेप्टेम्बर === === अक्टोबर-डिसेम्बर === [[पुचः:३९९]] [[पुचः:दँ]] == झका == === थाय् कथं === ==== रोमन साम्राज्य ==== * पश्चिमी रोमन साम्राज्यया सम्राट होनोरियस, गुम्ह १५ दँ दुबिले, [[रोम|रोमया]] ग्लेडिएटोरियल स्कूल तिनेगु ज्या याइ, व कानूनी रुपं ''मुनेरा'' (ग्लेडिएटर कासा) क्वचायेकी। * फ्लेभियस मालियस थियोडोरस सम्राट आर्केडियसया शाही लाय्कूलि रोमन कन्सुल व अधिकारी जुइ । * गैनास, छम्ह गथिक नेता, ''म्याजिस्टर मिलिटम'' पदय् नियुक्त जुइ व [[बस्फरस जलसन्धि|बोस्फोरसया]] नापं ट्रिबिगिल्डया डेजर्टरलिसे गठबन्धन दयेकी । वय्कलं थःत को- रिजेन्ट घोषणा यानादिल व कन्स्ट्यान्टिनोपलय् थःगु सेना स्थापित यानादिल। गैनासं गथिक विरोधी अधिकारीतेत पदच्युत याइ व युट्रोपियस धाम्ह शाही सल्लाहकार ( ''cubicularius'' )यात फाँसी बी। ==== मध्यपूर्व ==== * जुजु बहराम IV ११ दँया शासन लिपा मन्त । वय्कःया उत्तराधिकारी यज्देगेर्द प्रथमं [[इरान|फारसया]] झिन्स्वम्ह [[सासानी साम्राज्य|सासानी]] सम्राट जुइ। ==== एसिया ==== * फाक्सियान, चिनियाँ [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]] भिक्षु, [[भारत]], [[श्रीलङ्का|श्रीलंका]] व कपिलवस्तु (आधुनिक [[नेपाः|नेपाल]] ) या यात्रा याइ। * दक्षिणी यानया सियानबेइ राज्यं पूर्वी जिनपाखें चिङ प्रान्त (आधुनिक मध्य व पूर्वी [[शान्दोङ|शानडोङ]] ) त्याकल । 5hes83ott80fk5w5am6p8vv16hqonsw 1121973 1121972 2026-07-20T01:35:30Z Eukesh 11 1121973 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सन् ३९९}} [[Image:Azuma nishiki chuya kurabe, Nintoku tenno.jpg|upright=1.35|thumb|[[Emperor Nintoku]]]] '''३९९''' [[ग्रेगोरियन पात्रो]] यागु छगु साधारण दँ खः। == झका == === थाय् कथं === ==== रोमन साम्राज्य ==== * पश्चिमी रोमन साम्राज्यया सम्राट होनोरियस, गुम्ह १५ दँ दुबिले, [[रोम|रोमया]] ग्लेडिएटोरियल स्कूल तिनेगु ज्या याइ, व कानूनी रुपं ''मुनेरा'' (ग्लेडिएटर कासा) क्वचायेकी। * फ्लेभियस मालियस थियोडोरस सम्राट आर्केडियसया शाही लाय्कूलि रोमन कन्सुल व अधिकारी जुइ । * गैनास, छम्ह गथिक नेता, ''म्याजिस्टर मिलिटम'' पदय् नियुक्त जुइ व [[बस्फरस जलसन्धि|बोस्फोरसया]] नापं ट्रिबिगिल्डया डेजर्टरलिसे गठबन्धन दयेकी । वय्कलं थःत को- रिजेन्ट घोषणा यानादिल व कन्स्ट्यान्टिनोपलय् थःगु सेना स्थापित यानादिल। गैनासं गथिक विरोधी अधिकारीतेत पदच्युत याइ व युट्रोपियस धाम्ह शाही सल्लाहकार ( ''cubicularius'' )यात फाँसी बी। ==== मध्यपूर्व ==== * जुजु बहराम IV ११ दँया शासन लिपा मन्त । वय्कःया उत्तराधिकारी यज्देगेर्द प्रथमं [[इरान|फारसया]] झिन्स्वम्ह [[सासानी साम्राज्य|सासानी]] सम्राट जुइ। ==== एसिया ==== * फाक्सियान, चिनियाँ [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]] भिक्षु, [[भारत]], [[श्रीलङ्का|श्रीलंका]] व कपिलवस्तु (आधुनिक [[नेपाः|नेपाल]] ) या यात्रा याइ। * दक्षिणी यानया सियानबेइ राज्यं पूर्वी जिनपाखें चिङ प्रान्त (आधुनिक मध्य व पूर्वी [[शान्दोङ|शानडोङ]] ) त्याकल । [[पुचः:३९९]] [[पुचः:दँ]] dfg1llvrbkoqoiev55iwg99g1qqfh38 1121977 1121973 2026-07-20T01:46:06Z Eukesh 11 /* एसिया */ 1121977 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सन् ३९९}} [[Image:Azuma nishiki chuya kurabe, Nintoku tenno.jpg|upright=1.35|thumb|[[Emperor Nintoku]]]] '''३९९''' [[ग्रेगोरियन पात्रो]] यागु छगु साधारण दँ खः। == झका == === थाय् कथं === ==== रोमन साम्राज्य ==== * पश्चिमी रोमन साम्राज्यया सम्राट होनोरियस, गुम्ह १५ दँ दुबिले, [[रोम|रोमया]] ग्लेडिएटोरियल स्कूल तिनेगु ज्या याइ, व कानूनी रुपं ''मुनेरा'' (ग्लेडिएटर कासा) क्वचायेकी। * फ्लेभियस मालियस थियोडोरस सम्राट आर्केडियसया शाही लाय्कूलि रोमन कन्सुल व अधिकारी जुइ । * गैनास, छम्ह गथिक नेता, ''म्याजिस्टर मिलिटम'' पदय् नियुक्त जुइ व [[बस्फरस जलसन्धि|बोस्फोरसया]] नापं ट्रिबिगिल्डया डेजर्टरलिसे गठबन्धन दयेकी । वय्कलं थःत को- रिजेन्ट घोषणा यानादिल व कन्स्ट्यान्टिनोपलय् थःगु सेना स्थापित यानादिल। गैनासं गथिक विरोधी अधिकारीतेत पदच्युत याइ व युट्रोपियस धाम्ह शाही सल्लाहकार ( ''cubicularius'' )यात फाँसी बी। ==== मध्यपूर्व ==== * जुजु बहराम IV ११ दँया शासन लिपा मन्त । वय्कःया उत्तराधिकारी यज्देगेर्द प्रथमं [[इरान|फारसया]] झिन्स्वम्ह [[सासानी साम्राज्य|सासानी]] सम्राट जुइ। ==== एसिया ==== * [[फाक्सियान]], चिनियाँ [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]] भिक्षु, [[भारत]], [[श्रीलङ्का|श्रीलंका]] व कपिलवस्तु (आधुनिक [[नेपाः|नेपाल]] ) या यात्रा याइ। * दक्षिणी यानया सियानबेइ राज्यं पूर्वी जिनपाखें चिङ प्रान्त (आधुनिक मध्य व पूर्वी [[शान्दोङ|शानडोङ]] ) त्याकल । [[पुचः:३९९]] [[पुचः:दँ]] rrdnbxl1qda43jhvtr9ev73sbj63uo3 0 31009 1121982 1060346 2026-07-20T10:23:17Z Schlosser67 31576 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Lake Kieth.jpg]] → [[File:Lake Keith.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 1121982 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/केभ स्प्रिङ्गस्, आर्कान्सः}} [[Image:Cave Springs City Hall, Arkansas.JPG|thumb|The city hall of Cave Springs. This photo is taken after an early morning rain.]] [[Image:Lake Keith.jpg|thumb|Eastern shore of Lake Keith, looking west.]] [[Image:ARMap-doton-Cave Springs.png|thumb]] {{अमेरिकायागु नगर इलाकायागु तथ्यांक | native_name = केभ स्प्रिङ्गस् | type = सिटी | latd = ३६.२७७७२९ |longd = ९४.२२३२२६ | state_name = आर्कान्सः | leader_title = | leader_name = | population_as_of = 2001 | population_total = ११०३| population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''केभ स्प्रिङ्गस्''' [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य अमेरिकायागु]] [[आर्कान्सः]] राज्ययागु छगु [[सिटी]] खः। ==जनसंख्या== सन् २०००यागु तथ्यांक कथलं थ्व थाय्‌यागु जनसंख्या ११०३ दु धाःसा थ्व थासे ४४९ खा छें दु<ref name="census">{{cite web | accessdate = जुन ३ | accessyear = २००७ | url = http://www.census.gov/tiger/tms/gazetteer/places2k.txt | title = अमेरिकी जनगणना २००१}}</ref>। ==भूगोल== थ्व शहरयागु अक्षांश ३६.२७७७२९ उत्तर व देशान्तर ९४.२२३२२६ पश्चिम खः ({{coor d|36.277729|N|94.223226|W|}})। थ्व थासे १८८३६५४० वर्ग मिटर (७.२७२८२९ वर्ग माइल) जमिन दु धाःसा १७३४७ वर्ग मिटर (०.००६६९८ वर्ग माइल) ल दु<ref name="census">{{cite web | accessdate = जुन ३ | accessyear = २००७ | url = http://www.census.gov/tiger/tms/gazetteer/places2k.txt | title = अमेरिकी जनगणना २००१}}</ref>। ==लिधंसा== <references/> {{आर्कान्सःयागु थाय्}} [[Category: आर्कान्सःयागु शहर]] 39gaudtzlbxt73m796xhvqrcocqxzep 0 45438 1121974 1081343 2026-07-20T01:37:17Z Eukesh 11 /* पिनेयागु स्वापू */ 1121974 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/निऩैत्तेऩ् वन्ताय् (सन् १९९८या संकिपा)}} {{संकिपा | नां = निऩैत्तेऩ् वन्ताय् | भाषा = [[तमिल भाषा]] | पिहांवगु तिथि = १९९८ | मेमेगु = | }} '''निऩैत्तेऩ् वन्ताय्''' ([[तमिल भाषा]]:நினைத்தேன் வந்தாய்) छगू [[तमिल भाषा]]या नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् [[१९९८]]य् पिहांवगु खः। ==बाखँ== थ्व छगू कथानक संकिपा खः। ==मू पात्र== ==संकिपा देकिपिं== *[[निर्देशक]] : *[[निर्माता]] : ==सिरपा== ==स्वया दिसँ== *[[तमिल संकिपातेगु धलः]] ==पिनेयागु स्वापू== [http://ta.wikipedia.org तमिल विकिपिडिया]{{तमिल संकिपा}} [[Category: तमिल संकिपा]] [[en: Ninaithen Vandhai]] 313wegcafdl1ep8ojrxmcr207e0qurg 2 223655 1121983 941354 2026-07-20T10:23:18Z Schlosser67 31576 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Lake Kieth.jpg]] → [[File:Lake Keith.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 1121983 wikitext text/x-wiki {{देवनागरी|केभ स्प्रिङ्गस्, आर्कान्सः}} ''थ्व पौ देवनागरीं बोट छ्यला थःमंतुं नेपाललिपिइ हिलातःगु ख। थ्व पौयात च्वसु पतिइ यंकेन्ह्यः छकः ब्वनाः पाय्छि जू/मजूगू स्वयादिसँ।'' [[Image:Cave Springs City Hall, Arkansas.JPG|thumb|The city hall of Cave Springs. This photo is taken after an early morning rain.]] [[Image:Lake Keith.jpg|thumb|Eastern shore of Lake Keith, looking west.]] [[Image:ARMap-doton-Cave Springs.png|thumb]] {{𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐣𑐐𑐬 𑐂𑐮𑐵𑐎𑐵𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐟𑐠𑑂𑐫𑐵𑑄𑐎 | native_name = 𑐎𑐾𑐨 𑐳𑑂𑐥𑑂𑐬𑐶𑐒𑑂𑐐𑐳𑑂 | type = 𑐳𑐶𑐚𑐷 | latd = 𑑓𑑖.𑑒𑑗𑑗𑑗𑑒𑑙 |longd = 𑑙𑑔.𑑒𑑒𑑓𑑒𑑒𑑖 | state_name = 𑐁𑐬𑑂𑐎𑐵𑐣𑑂𑐳𑑅 | leader_title = | leader_name = | population_as_of = 2001 | population_total = 𑑑𑑑𑑐𑑓| population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''𑐎𑐾𑐨 𑐳𑑂𑐥𑑂𑐬𑐶𑐒𑑂𑐐𑐳𑑂''' [[𑐳𑑄𑐫𑐸𑐎𑑂𑐟 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵|𑐳𑑄𑐫𑐸𑐎𑑂𑐟 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑐵𑐐𑐸]] [[𑐁𑐬𑑂𑐎𑐵𑐣𑑂𑐳𑑅]] 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐕𑐐𑐸 [[𑐳𑐶𑐚𑐷]] 𑐏𑑅। ==𑐖𑐣𑐳𑑄𑐏𑑂𑐫𑐵== 𑐳𑐣𑑂 𑑒𑑐𑑐𑑐𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐟𑐠𑑂𑐫𑐵𑑄𑐎 𑐎𑐠𑐮𑑄 𑐠𑑂𑐰 𑐠𑐵𑐫𑑂‌𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐖𑐣𑐳𑑄𑐏𑑂𑐫𑐵 𑑑𑑑𑑐𑑓 𑐡𑐸 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵 𑐠𑑂𑐰 𑐠𑐵𑐳𑐾 𑑔𑑔𑑙 𑐏𑐵 𑐕𑐾𑑄 𑐡𑐸<ref name="census">{{cite web | accessdate = 𑐖𑐸𑐣 𑑓 | accessyear = 𑑒𑑐𑑐𑑗 | url = http://www.census.gov/tiger/tms/gazetteer/places2k.txt | title = 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐷 𑐖𑐣𑐐𑐞𑐣𑐵 𑑒𑑐𑑐𑑑}}</ref>। ==𑐨𑐹𑐐𑑀𑐮== 𑐠𑑂𑐰 𑐱𑐴𑐬𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐀𑐎𑑂𑐲𑐵𑑄𑐱 𑑓𑑖.𑑒𑑗𑑗𑑗𑑒𑑙 𑐄𑐟𑑂𑐟𑐬 𑐰 𑐡𑐾𑐱𑐵𑐣𑑂𑐟𑐬 𑑙𑑔.𑑒𑑒𑑓𑑒𑑒𑑖 𑐥𑐱𑑂𑐔𑐶𑐩 𑐏𑑅 ({{coor d|36.277729|N|94.223226|W|}})। 𑐠𑑂𑐰 𑐠𑐵𑐳𑐾 𑑑𑑘𑑘𑑓𑑖𑑕𑑔𑑐 𑐰𑐬𑑂𑐐 𑐩𑐶𑐚𑐬 (𑑗.𑑒𑑗𑑒𑑘𑑒𑑙 𑐰𑐬𑑂𑐐 𑐩𑐵𑐂𑐮) 𑐖𑐩𑐶𑐣 𑐡𑐸 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵 𑑑𑑗𑑓𑑔𑑗 𑐰𑐬𑑂𑐐 𑐩𑐶𑐚𑐬 (𑑐.𑑐𑑐𑑖𑑖𑑙𑑘 𑐰𑐬𑑂𑐐 𑐩𑐵𑐂𑐮) 𑐮 𑐡𑐸<ref name="census">{{cite web | accessdate = 𑐖𑐸𑐣 𑑓 | accessyear = 𑑒𑑐𑑐𑑗 | url = http://www.census.gov/tiger/tms/gazetteer/places2k.txt | title = 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐷 𑐖𑐣𑐐𑐞𑐣𑐵 𑑒𑑐𑑐𑑑}}</ref>। ==𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵== <references/> {{𑐁𑐬𑑂𑐎𑐵𑐣𑑂𑐳𑑅𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐠𑐵𑐫𑑂}} [[Category: 𑐁𑐬𑑂𑐎𑐵𑐣𑑂𑐳𑑅𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐱𑐴𑐬]] hryqdj0bafnqo1bu0qcpwkh23luviis 0 307380 1121978 2026-07-20T02:09:39Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: {{Infobox person | name = फाक्सियान (Faxian) | image = | caption = | birth_date = सन् ३३७ | birth_place = साङ्सी, चीन | death_date = सन् ४२२ | death_place = जिङ्झाउ, चीन | occupation = बुद्ध धर्मया भिक्षु, भाय्हिलामि, यात्री | known_for = भारत व नेपाःया... 1121978 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = फाक्सियान (Faxian) | image = | caption = | birth_date = सन् ३३७ | birth_place = साङ्सी, चीन | death_date = सन् ४२२ | death_place = जिङ्झाउ, चीन | occupation = बुद्ध धर्मया भिक्षु, भाय्हिलामि, यात्री | known_for = भारत व नेपाःया बौद्ध तीर्थयात्रा, 'फोकुओजी' (Foguoji) च्वसु }} '''फाक्सियान''' (सन् ३३७ – सन् ४२२) छम्ह [[चीन|चिनियाँ]] बौद्ध भिक्षु, यात्रु व भाय्हिलामि खः। वय्‌कलं बुद्ध धर्मया ग्रन्थ व [[विनय पिटक]] मालेगु निंतिं चीनं निसें भारत तकया यात्रा यानादीगु खः। वय्‌कःया थ्व यात्रा सन् ३९९ निसें सन् ४१२ तक जूगु खः। वय्‌कलं थःगु यात्राया दुने [[मध्य एशिया]], [[दक्षिण एशिया]] व [[दक्षिण-पूर्वी एशिया]] या थीथी थासय् चाःहिलादीगु ख। वय्‌कः भारत थ्यंम्ह न्हापांम्ह चिनियाँ बुद्ध धर्मया यात्रु कथं हलिमय् म्हसीकेगु या। वय्‌कःया थ्व यात्रां चीनय् बुद्ध धर्मया विकास व विस्तारय् तःधंगु ल्हाः दु। वय्‌कलं च्वयादीगु यात्रा वृत्तान्त 'फोकुओजी' (बौद्ध राज्यतय्गु अभिलेख) प्राचीन भारत व नेपाःया इतिहास सीकेगु छगू तःधंगु ऐतिहासिक स्रोत खः। वय्‌कलं भारतं यक्व बौद्ध धर्मग्रन्थ व नियम चिनियाँ भासय् भाय्‌हिलाः बुद्ध सङ्घयात चीनय् बल्लाकादीगु खः। वय्‌कःया ज्यां यानाः चीन व भारतया दथुइ सांस्कृतिक व धार्मिक स्वापू बल्लाःगु खनेदु। वय्‌कःया थ्व ऐतिहासिक योगदानं यानाः वय्‌कःयात बौद्ध इतिहासय् छम्ह लुमंकेबहःम्ह व्यक्तित्व कथं कायेगु याइ। == प्रारम्भिक जीवन == फाक्सियानया जन्म सन् ३३७ स चीनया साङ्सी (Shanxi) प्रान्तया वुलुङ् (Wuluong) धागु थासय् जूगु खः। वय्‌कःया मचाबिलेया नां गोङ् (Gong) खः। वय्‌कःया दाजुकिजात फुक्कं चिधिक बलय् हे सीगु खनाः वय्‌कःया अबुं वय्‌कःयात ल्वचं पनेत बौद्ध सङ्घय् छ्वयादिल। वय्‌कः सङ्घय् प्रवेश यानाः भिक्षु जुइधुंकाः वय्‌कःया नां फाक्सियान जुल, गुकिया अर्थ 'धर्मया वैभव' वा 'धार्मिक नियम' खः। वय्‌कलं थःगु मचाबिले निसें हे बौद्ध नियम व दर्शनया गम्भीर अध्ययन यानादिल। वय्‌कः सङ्घय् च्वनाः विनय पिटक (भिक्षुतय्गु नियम) या पूर्ण अध्ययन यायेगु गम्भीर इच्छा कयादिल। अबलय् चीनय् दुगु बौद्ध ग्रन्थत अपूर्ण व संशोधन मजूगु जुयाच्वन। थ्व ग्रन्थत पूर्ण रुपं स्यनेगु व चिनियाँ बौद्ध समाजयात शुद्ध नियम बिया वनेगु हे वय्‌कःया जीवनया मू उद्देश्य जुल। == यात्राया कारण व तच्वःगु इच्छा == चीनय् बौद्ध ग्रन्थत मगाःगु व भाय्‌हिला बांमलाःगु खनाः वय्‌कः चिन्तित जुयादिल। वय्‌कलं थःगु ४० दँ तकया भिक्षु जीवनय् चीनय् दुगु ग्रन्थत स्वयाः आय्बुया च्वन। विशेष यानाः विनय पिटकया मूल प्रति मालेत वय्‌कः तत्पर जुयादिल। वय्‌कलं थःगु ६० दँ स्वया थं बिले भारत वनेगु तःधंगु निर्णय यानादिल। थ्व निर्णय वय्‌कःया जीवनया तःधंगु साहसिक ज्याझ्वः खः। वय्‌कःया लिसें मेपिं भिक्षुत नं थ्व यात्राय् वनेत तयार जुल। वय्‌कःया मू आज्जु धयागु हे बुद्धया जन्मभूमि व कर्मभूमिइ वनाः शुद्ध धर्मग्रन्थ मुनेगु खः। == भारत व नेपाः यात्रा == सन् ३९९ स फाक्सियानं थःगु यात्रा चाङ्आन (Chang'an) सहरं सुरु यानादिल। वय्‌कः नापं मेपिं प्यंम्ह भिक्षुत — हुइजिङ, हुइयिङ, दाओहाइ व हुइवेइ नं थ्व यात्राय् दुथ्याःगु खः। वय्‌कःपिं गोबी मरुभूमि पुलाः वनेमाल। थ्व मरुभूमिइ लँ क्यनेगु छुं नं माध्यम मदुसां सीपिं मनूतय्गु अस्थिपञ्जर स्वयाः वय्‌कःपिं न्ह्यःने वनाच्वन। वय्‌कःपिं पामिर च्वका (Pamir Mountains) पार यानाः सिन्धु खुसि पुलाः उत्तरी भारतय् थ्यन। लँपुइ तच्वःगु ख्वाउँ, लः मदुगु थाय् व लँखुंतय्गु भय दःसां नं वय्‌कःपिनिगु साहस म्हो मजूल। वय्‌कलं भारतया थीथी बौद्ध केन्द्रत नाप लिसें नेपाःया [[लुम्बिनी]] व [[कपिलवस्तु]]या नं यात्रा यानादीगु खः। लुम्बिनीइ बुद्धया जन्म जूगु थासय् वनाः वय्‌कलं अनया बौद्ध विहार व स्तूपतय्गु विवरण च्वयादिल। कपिलवस्तुया उजाड जुयाच्वंगु अवस्था खनाः वय्‌कः दुःखी जूगु खँ नं वय्‌कःया सफुली च्वयातःगु दु। वय्‌कलं [[कुशीनगर]], [[सारनाथ]], व [[बोधगया]] या यात्रा यानाः बुद्धया जीवन नाप स्वापू दुगु फुक्कं थासय् श्रद्धा प्रकट यानादिल। वय्‌कलं [[पाटलीपुत्र]] (आया पटना)स स्वदँ तक च्वनाः संस्कृत भाषा स्यनादिल। अन हे वय्‌कलं महासांघिक विनयया मूल ग्रन्थया पाण्डुलिपि लुइकादिल। पाटलीपुत्रया जुजु व प्रजातय्गु धार्मिक सहिष्णुता व बौद्ध विहारतय्गु गम्भीर व्यवस्थापन खनाः वय्‌कः तच्वकं प्रभावित जुयादिल। थ्व धुंका वय्‌कलं ताम्रलिप्ति (Tamralipti) बन्दरगाह पाखे वनाः लःजहाजं [[श्रीलंका]]या यात्रा यानादिल। श्रीलंकाय् वय्‌कलं निदँ तक च्वनाः महिषासक विनय (Mahisasaka Vinaya) व मेमेगु ग्रन्थत मुंकादिल। == लिहाँ वइगु लँपु व दुर्घटना == श्रीलंका धुंकाः वय्‌कलं चीन लित वनेत लःजहाजया लँपु कयादिल। वय्‌कः सन् ४११ स लःजहाजं [[इण्डोनेशिया]]या जावा (Java) तक थ्यनादिल। जावा वनेगु लँपुइ तच्वःगु समुद्री वाः-फय् (Typhoon) वयाः लःजहाज लखय् दुना वनेगु अवस्था थ्यन। व्यापारीतसें जहाज याउंकेत थःगु झ्यातुगु सामानत लखय् क्वबाना बिल। फ्याक्सियनं नं थःगु व्यक्तिगत सामानत वांछया बिल, तर थःगु तःधंगु मेहेनतं मुंका हःगु बौद्ध ग्रन्थ व मूर्तित धाःसा सुरक्षित तयातल। वय्‌कलं थःगु ग्रन्थ रक्षा यायेत बुद्ध नाप प्रार्थना यानादिल। जावा सहरय् न्याला तक च्वनाः वय्‌कः मेगु लःजहाज कयाः चीन लित वनादिल। सन् ४१२ स वय्‌कः चीनया स्याङ्दोङ् (Shandong) प्रान्तय् थ्यनादिल व थ्व नापं थःगु १३ दँ ताःहाकःगु यात्रा क्वचायेकादिल। == यात्राया ऐतिहासिक विवरण == वय्‌कःया यात्राया मू थाय् व अन यानादीगु ज्याखँ क्वय् बियातःगु धलखय् दु {| class="wikitable" ! थाय् !! ई !! मू ज्याखँ व मुना |- | चाङ्आन (चीन) || सन् ३९९ || यात्राया न्ह्यथंगु |- | गोबी मरुभूमि || सन् ४०० || मरुभूमि व च्वापुगुं पार यानादिगु |- | पाटलीपुत्र (भारत) || सन् ४०१–४०४ || संस्कृत स्यनेगु, विनय पिटक ग्रन्थ मुनेगु ज्या |- | लुम्बिनी व कपिलवस्तु (नेपाः) || सन् ४०५ || बुद्धया जन्मभूमि दर्शन, इतिहास च्वज्या |- | ताम्रलिप्ति || सन् ४०६–४०९ || पूर्वी तटया अध्ययन व श्रीलंका वनेगु ज्या |- | श्रीलंका || सन् ४०९–४११ || महिषासक विनय संकलन व बौद्ध विहार अध्ययन |- | जावा (इण्डोनेशिया) || सन् ४११ || समुद्री आंधी नाप ल्वायेगु, न्याला तक च्वनेगु ज्या |- | स्याङ्दोङ् (चीन) || सन् ४१२ || चीन लित थ्यंगु व भाय्हिला ज्या न्ह्यथंगु |} == च्वसु 'फोकुओजी' व साहित्यिक योगदान == चीन लित थ्यनेधुंकाः फ्याक्सियनं थःगु यात्राया पूर्ण वृत्तान्त च्वयादिल। थ्व सफूया नां चिनियाँ भाषाय् '''फोकुओजी''' (Foguoji) खः, गुकियात 'बौद्ध राज्यतय्गु अभिलेख' (A Record of Buddhistic Kingdoms) धाइ। थ्व सफूली वय्‌कलं मध्य एशिया व भारतया भूगोल, वनस्पति, जलवायु, रीतथिति, व धार्मिक अवस्थाया खँय् गम्भीर च्वसु च्वयादीगु दु। थ्व सफूली भारतया गुप्त साम्राज्यया ईया सामाजिक जीवनया यक्व खँ बियातःगु दु, गन मनूत शान्तिपूर्वक च्वनीगु व जुजुं बिना मृत्युदण्ड शासन याइगु खँ च्वयातःगु दु। थ्व सफू प्राचीन बौद्ध दर्शन व इतिहासया दकले उत्तम ऐतिहासिक दसुया छगूया कथं कायेगु या। थ्व सफूयात लिपा थीथी युरोपियन भाय् (अङ्ग्रेजी, फ्रेन्च आदि)य् भाय्‌हिलाः हलिमय् न्ह्यब्वःगु खः। == बौद्ध ग्रन्थ अनुवाद व अन्तिम जीवन == वय्‌कलं चीन लित थ्यंकाः थःगु जीवनया लिपांगु भाग ग्रन्थत भाय्‌हिला यायेगु ज्या यानादिल। वय्‌कलं मेम्ह नांजाम्ह बुद्धभक्त भिक्षु बुद्धभद्र (Buddhabhadra) नाप स्वापू तयाः ग्रन्थत भाय्हिलादिल। वय्‌कःपिंसं '[[महापरिनिर्वाण सूत्र]]' व 'महासङ्घिक विनय' या चिनियाँ भाषाय् भाय्हिलादिल। थ्व भाय्हिलां चीनया बौद्ध भिक्षुतय्त विनयया पाय्छि भाय्हिला बिल। वय्‌कलं च्वयादीगु ग्रन्थत चीनया बुद्ध धर्मग्रन्थ (त्रिपिटक) या मू आधार जुल। वय्‌कःया थ्व ज्यां चीनय् सङ्घीय नियमत बल्लाकल। फ्याक्सियनया मृत्यु सन् ४२२ स जिङ्झाउ (Jingzhou)या छगू बौद्ध विहारय् जुल, अबलय् वय्‌कः ८५ दँ दूगु खः। == मूल्यांकन व प्रभाव == फ्याक्सियनया योगदान धार्मिक जक मखुसें, वय्कःयागु ज्या इतिहास व भूगोल शास्त्रया दृष्टिं नं अद्भूत दु। वय्‌कलं हलिमय् न्हापां खुसि, च्वका, मरुभूमि व तच्वःगु समुद्र पार यानाः चीन व भारतया दथुइ ज्ञानया लँपु चाय्‌कादिल। वय्‌कः स्वया लिपा जक मेपिं चिनियाँ यात्रुत [[ह्वेन सांग]] (Xuanzang) व [[इत्सिङ]] (I Ching) भारत थ्यंगु खः। वय्‌कःया च्वसु मदुगु जुसा ५गू शताब्दीया भारत व नेपाःया इतिहास सीकेत थाकुइगु जुइ। वय्‌कःया गम्भीर मेहेनत, साहस व निष्पक्ष विवरणं वय्‌कःयात हलिम इतिहासया छम्ह महान् यात्रुया रुपय् स्थापित यानाब्यूगु दु। == स्वापू दुगु च्वसुत == * [[बुद्ध धर्म]] * [[ह्वेन सांग]] * [[विनय पिटक]] * [[लुम्बिनी]] * [[गुप्त साम्राज्य]] == लिधंसा == {{लिधंस|}} [[पुच:बौद्ध यात्री]] [[पुच:चिनियाँ इतिहास]] [[पुच:बौद्ध भिक्षु]] [[पुच:५गु शताब्दीया मनूत]] nhru97x96t2cemwxcs5u553dr1j2od6 1121979 1121978 2026-07-20T02:09:59Z Eukesh 11 /* लिधंसा */ 1121979 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = फाक्सियान (Faxian) | image = | caption = | birth_date = सन् ३३७ | birth_place = साङ्सी, चीन | death_date = सन् ४२२ | death_place = जिङ्झाउ, चीन | occupation = बुद्ध धर्मया भिक्षु, भाय्हिलामि, यात्री | known_for = भारत व नेपाःया बौद्ध तीर्थयात्रा, 'फोकुओजी' (Foguoji) च्वसु }} '''फाक्सियान''' (सन् ३३७ – सन् ४२२) छम्ह [[चीन|चिनियाँ]] बौद्ध भिक्षु, यात्रु व भाय्हिलामि खः। वय्‌कलं बुद्ध धर्मया ग्रन्थ व [[विनय पिटक]] मालेगु निंतिं चीनं निसें भारत तकया यात्रा यानादीगु खः। वय्‌कःया थ्व यात्रा सन् ३९९ निसें सन् ४१२ तक जूगु खः। वय्‌कलं थःगु यात्राया दुने [[मध्य एशिया]], [[दक्षिण एशिया]] व [[दक्षिण-पूर्वी एशिया]] या थीथी थासय् चाःहिलादीगु ख। वय्‌कः भारत थ्यंम्ह न्हापांम्ह चिनियाँ बुद्ध धर्मया यात्रु कथं हलिमय् म्हसीकेगु या। वय्‌कःया थ्व यात्रां चीनय् बुद्ध धर्मया विकास व विस्तारय् तःधंगु ल्हाः दु। वय्‌कलं च्वयादीगु यात्रा वृत्तान्त 'फोकुओजी' (बौद्ध राज्यतय्गु अभिलेख) प्राचीन भारत व नेपाःया इतिहास सीकेगु छगू तःधंगु ऐतिहासिक स्रोत खः। वय्‌कलं भारतं यक्व बौद्ध धर्मग्रन्थ व नियम चिनियाँ भासय् भाय्‌हिलाः बुद्ध सङ्घयात चीनय् बल्लाकादीगु खः। वय्‌कःया ज्यां यानाः चीन व भारतया दथुइ सांस्कृतिक व धार्मिक स्वापू बल्लाःगु खनेदु। वय्‌कःया थ्व ऐतिहासिक योगदानं यानाः वय्‌कःयात बौद्ध इतिहासय् छम्ह लुमंकेबहःम्ह व्यक्तित्व कथं कायेगु याइ। == प्रारम्भिक जीवन == फाक्सियानया जन्म सन् ३३७ स चीनया साङ्सी (Shanxi) प्रान्तया वुलुङ् (Wuluong) धागु थासय् जूगु खः। वय्‌कःया मचाबिलेया नां गोङ् (Gong) खः। वय्‌कःया दाजुकिजात फुक्कं चिधिक बलय् हे सीगु खनाः वय्‌कःया अबुं वय्‌कःयात ल्वचं पनेत बौद्ध सङ्घय् छ्वयादिल। वय्‌कः सङ्घय् प्रवेश यानाः भिक्षु जुइधुंकाः वय्‌कःया नां फाक्सियान जुल, गुकिया अर्थ 'धर्मया वैभव' वा 'धार्मिक नियम' खः। वय्‌कलं थःगु मचाबिले निसें हे बौद्ध नियम व दर्शनया गम्भीर अध्ययन यानादिल। वय्‌कः सङ्घय् च्वनाः विनय पिटक (भिक्षुतय्गु नियम) या पूर्ण अध्ययन यायेगु गम्भीर इच्छा कयादिल। अबलय् चीनय् दुगु बौद्ध ग्रन्थत अपूर्ण व संशोधन मजूगु जुयाच्वन। थ्व ग्रन्थत पूर्ण रुपं स्यनेगु व चिनियाँ बौद्ध समाजयात शुद्ध नियम बिया वनेगु हे वय्‌कःया जीवनया मू उद्देश्य जुल। == यात्राया कारण व तच्वःगु इच्छा == चीनय् बौद्ध ग्रन्थत मगाःगु व भाय्‌हिला बांमलाःगु खनाः वय्‌कः चिन्तित जुयादिल। वय्‌कलं थःगु ४० दँ तकया भिक्षु जीवनय् चीनय् दुगु ग्रन्थत स्वयाः आय्बुया च्वन। विशेष यानाः विनय पिटकया मूल प्रति मालेत वय्‌कः तत्पर जुयादिल। वय्‌कलं थःगु ६० दँ स्वया थं बिले भारत वनेगु तःधंगु निर्णय यानादिल। थ्व निर्णय वय्‌कःया जीवनया तःधंगु साहसिक ज्याझ्वः खः। वय्‌कःया लिसें मेपिं भिक्षुत नं थ्व यात्राय् वनेत तयार जुल। वय्‌कःया मू आज्जु धयागु हे बुद्धया जन्मभूमि व कर्मभूमिइ वनाः शुद्ध धर्मग्रन्थ मुनेगु खः। == भारत व नेपाः यात्रा == सन् ३९९ स फाक्सियानं थःगु यात्रा चाङ्आन (Chang'an) सहरं सुरु यानादिल। वय्‌कः नापं मेपिं प्यंम्ह भिक्षुत — हुइजिङ, हुइयिङ, दाओहाइ व हुइवेइ नं थ्व यात्राय् दुथ्याःगु खः। वय्‌कःपिं गोबी मरुभूमि पुलाः वनेमाल। थ्व मरुभूमिइ लँ क्यनेगु छुं नं माध्यम मदुसां सीपिं मनूतय्गु अस्थिपञ्जर स्वयाः वय्‌कःपिं न्ह्यःने वनाच्वन। वय्‌कःपिं पामिर च्वका (Pamir Mountains) पार यानाः सिन्धु खुसि पुलाः उत्तरी भारतय् थ्यन। लँपुइ तच्वःगु ख्वाउँ, लः मदुगु थाय् व लँखुंतय्गु भय दःसां नं वय्‌कःपिनिगु साहस म्हो मजूल। वय्‌कलं भारतया थीथी बौद्ध केन्द्रत नाप लिसें नेपाःया [[लुम्बिनी]] व [[कपिलवस्तु]]या नं यात्रा यानादीगु खः। लुम्बिनीइ बुद्धया जन्म जूगु थासय् वनाः वय्‌कलं अनया बौद्ध विहार व स्तूपतय्गु विवरण च्वयादिल। कपिलवस्तुया उजाड जुयाच्वंगु अवस्था खनाः वय्‌कः दुःखी जूगु खँ नं वय्‌कःया सफुली च्वयातःगु दु। वय्‌कलं [[कुशीनगर]], [[सारनाथ]], व [[बोधगया]] या यात्रा यानाः बुद्धया जीवन नाप स्वापू दुगु फुक्कं थासय् श्रद्धा प्रकट यानादिल। वय्‌कलं [[पाटलीपुत्र]] (आया पटना)स स्वदँ तक च्वनाः संस्कृत भाषा स्यनादिल। अन हे वय्‌कलं महासांघिक विनयया मूल ग्रन्थया पाण्डुलिपि लुइकादिल। पाटलीपुत्रया जुजु व प्रजातय्गु धार्मिक सहिष्णुता व बौद्ध विहारतय्गु गम्भीर व्यवस्थापन खनाः वय्‌कः तच्वकं प्रभावित जुयादिल। थ्व धुंका वय्‌कलं ताम्रलिप्ति (Tamralipti) बन्दरगाह पाखे वनाः लःजहाजं [[श्रीलंका]]या यात्रा यानादिल। श्रीलंकाय् वय्‌कलं निदँ तक च्वनाः महिषासक विनय (Mahisasaka Vinaya) व मेमेगु ग्रन्थत मुंकादिल। == लिहाँ वइगु लँपु व दुर्घटना == श्रीलंका धुंकाः वय्‌कलं चीन लित वनेत लःजहाजया लँपु कयादिल। वय्‌कः सन् ४११ स लःजहाजं [[इण्डोनेशिया]]या जावा (Java) तक थ्यनादिल। जावा वनेगु लँपुइ तच्वःगु समुद्री वाः-फय् (Typhoon) वयाः लःजहाज लखय् दुना वनेगु अवस्था थ्यन। व्यापारीतसें जहाज याउंकेत थःगु झ्यातुगु सामानत लखय् क्वबाना बिल। फ्याक्सियनं नं थःगु व्यक्तिगत सामानत वांछया बिल, तर थःगु तःधंगु मेहेनतं मुंका हःगु बौद्ध ग्रन्थ व मूर्तित धाःसा सुरक्षित तयातल। वय्‌कलं थःगु ग्रन्थ रक्षा यायेत बुद्ध नाप प्रार्थना यानादिल। जावा सहरय् न्याला तक च्वनाः वय्‌कः मेगु लःजहाज कयाः चीन लित वनादिल। सन् ४१२ स वय्‌कः चीनया स्याङ्दोङ् (Shandong) प्रान्तय् थ्यनादिल व थ्व नापं थःगु १३ दँ ताःहाकःगु यात्रा क्वचायेकादिल। == यात्राया ऐतिहासिक विवरण == वय्‌कःया यात्राया मू थाय् व अन यानादीगु ज्याखँ क्वय् बियातःगु धलखय् दु {| class="wikitable" ! थाय् !! ई !! मू ज्याखँ व मुना |- | चाङ्आन (चीन) || सन् ३९९ || यात्राया न्ह्यथंगु |- | गोबी मरुभूमि || सन् ४०० || मरुभूमि व च्वापुगुं पार यानादिगु |- | पाटलीपुत्र (भारत) || सन् ४०१–४०४ || संस्कृत स्यनेगु, विनय पिटक ग्रन्थ मुनेगु ज्या |- | लुम्बिनी व कपिलवस्तु (नेपाः) || सन् ४०५ || बुद्धया जन्मभूमि दर्शन, इतिहास च्वज्या |- | ताम्रलिप्ति || सन् ४०६–४०९ || पूर्वी तटया अध्ययन व श्रीलंका वनेगु ज्या |- | श्रीलंका || सन् ४०९–४११ || महिषासक विनय संकलन व बौद्ध विहार अध्ययन |- | जावा (इण्डोनेशिया) || सन् ४११ || समुद्री आंधी नाप ल्वायेगु, न्याला तक च्वनेगु ज्या |- | स्याङ्दोङ् (चीन) || सन् ४१२ || चीन लित थ्यंगु व भाय्हिला ज्या न्ह्यथंगु |} == च्वसु 'फोकुओजी' व साहित्यिक योगदान == चीन लित थ्यनेधुंकाः फ्याक्सियनं थःगु यात्राया पूर्ण वृत्तान्त च्वयादिल। थ्व सफूया नां चिनियाँ भाषाय् '''फोकुओजी''' (Foguoji) खः, गुकियात 'बौद्ध राज्यतय्गु अभिलेख' (A Record of Buddhistic Kingdoms) धाइ। थ्व सफूली वय्‌कलं मध्य एशिया व भारतया भूगोल, वनस्पति, जलवायु, रीतथिति, व धार्मिक अवस्थाया खँय् गम्भीर च्वसु च्वयादीगु दु। थ्व सफूली भारतया गुप्त साम्राज्यया ईया सामाजिक जीवनया यक्व खँ बियातःगु दु, गन मनूत शान्तिपूर्वक च्वनीगु व जुजुं बिना मृत्युदण्ड शासन याइगु खँ च्वयातःगु दु। थ्व सफू प्राचीन बौद्ध दर्शन व इतिहासया दकले उत्तम ऐतिहासिक दसुया छगूया कथं कायेगु या। थ्व सफूयात लिपा थीथी युरोपियन भाय् (अङ्ग्रेजी, फ्रेन्च आदि)य् भाय्‌हिलाः हलिमय् न्ह्यब्वःगु खः। == बौद्ध ग्रन्थ अनुवाद व अन्तिम जीवन == वय्‌कलं चीन लित थ्यंकाः थःगु जीवनया लिपांगु भाग ग्रन्थत भाय्‌हिला यायेगु ज्या यानादिल। वय्‌कलं मेम्ह नांजाम्ह बुद्धभक्त भिक्षु बुद्धभद्र (Buddhabhadra) नाप स्वापू तयाः ग्रन्थत भाय्हिलादिल। वय्‌कःपिंसं '[[महापरिनिर्वाण सूत्र]]' व 'महासङ्घिक विनय' या चिनियाँ भाषाय् भाय्हिलादिल। थ्व भाय्हिलां चीनया बौद्ध भिक्षुतय्त विनयया पाय्छि भाय्हिला बिल। वय्‌कलं च्वयादीगु ग्रन्थत चीनया बुद्ध धर्मग्रन्थ (त्रिपिटक) या मू आधार जुल। वय्‌कःया थ्व ज्यां चीनय् सङ्घीय नियमत बल्लाकल। फ्याक्सियनया मृत्यु सन् ४२२ स जिङ्झाउ (Jingzhou)या छगू बौद्ध विहारय् जुल, अबलय् वय्‌कः ८५ दँ दूगु खः। == मूल्यांकन व प्रभाव == फ्याक्सियनया योगदान धार्मिक जक मखुसें, वय्कःयागु ज्या इतिहास व भूगोल शास्त्रया दृष्टिं नं अद्भूत दु। वय्‌कलं हलिमय् न्हापां खुसि, च्वका, मरुभूमि व तच्वःगु समुद्र पार यानाः चीन व भारतया दथुइ ज्ञानया लँपु चाय्‌कादिल। वय्‌कः स्वया लिपा जक मेपिं चिनियाँ यात्रुत [[ह्वेन सांग]] (Xuanzang) व [[इत्सिङ]] (I Ching) भारत थ्यंगु खः। वय्‌कःया च्वसु मदुगु जुसा ५गू शताब्दीया भारत व नेपाःया इतिहास सीकेत थाकुइगु जुइ। वय्‌कःया गम्भीर मेहेनत, साहस व निष्पक्ष विवरणं वय्‌कःयात हलिम इतिहासया छम्ह महान् यात्रुया रुपय् स्थापित यानाब्यूगु दु। == स्वापू दुगु च्वसुत == * [[बुद्ध धर्म]] * [[ह्वेन सांग]] * [[विनय पिटक]] * [[लुम्बिनी]] * [[गुप्त साम्राज्य]] == लिधंसा == {{लिधंसा|}} [[पुचः:बौद्ध यात्री]] [[पुचः:चिनियाँ इतिहास]] [[पुचः:बौद्ध भिक्षु]] [[पुचः:५गु शताब्दीया मनूत]] pzufp3oiuf633mb72eu58zvijj9pflg 1121980 1121979 2026-07-20T02:10:47Z Eukesh 11 /* लिधंसा */ 1121980 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = फाक्सियान (Faxian) | image = | caption = | birth_date = सन् ३३७ | birth_place = साङ्सी, चीन | death_date = सन् ४२२ | death_place = जिङ्झाउ, चीन | occupation = बुद्ध धर्मया भिक्षु, भाय्हिलामि, यात्री | known_for = भारत व नेपाःया बौद्ध तीर्थयात्रा, 'फोकुओजी' (Foguoji) च्वसु }} '''फाक्सियान''' (सन् ३३७ – सन् ४२२) छम्ह [[चीन|चिनियाँ]] बौद्ध भिक्षु, यात्रु व भाय्हिलामि खः। वय्‌कलं बुद्ध धर्मया ग्रन्थ व [[विनय पिटक]] मालेगु निंतिं चीनं निसें भारत तकया यात्रा यानादीगु खः। वय्‌कःया थ्व यात्रा सन् ३९९ निसें सन् ४१२ तक जूगु खः। वय्‌कलं थःगु यात्राया दुने [[मध्य एशिया]], [[दक्षिण एशिया]] व [[दक्षिण-पूर्वी एशिया]] या थीथी थासय् चाःहिलादीगु ख। वय्‌कः भारत थ्यंम्ह न्हापांम्ह चिनियाँ बुद्ध धर्मया यात्रु कथं हलिमय् म्हसीकेगु या। वय्‌कःया थ्व यात्रां चीनय् बुद्ध धर्मया विकास व विस्तारय् तःधंगु ल्हाः दु। वय्‌कलं च्वयादीगु यात्रा वृत्तान्त 'फोकुओजी' (बौद्ध राज्यतय्गु अभिलेख) प्राचीन भारत व नेपाःया इतिहास सीकेगु छगू तःधंगु ऐतिहासिक स्रोत खः। वय्‌कलं भारतं यक्व बौद्ध धर्मग्रन्थ व नियम चिनियाँ भासय् भाय्‌हिलाः बुद्ध सङ्घयात चीनय् बल्लाकादीगु खः। वय्‌कःया ज्यां यानाः चीन व भारतया दथुइ सांस्कृतिक व धार्मिक स्वापू बल्लाःगु खनेदु। वय्‌कःया थ्व ऐतिहासिक योगदानं यानाः वय्‌कःयात बौद्ध इतिहासय् छम्ह लुमंकेबहःम्ह व्यक्तित्व कथं कायेगु याइ। == प्रारम्भिक जीवन == फाक्सियानया जन्म सन् ३३७ स चीनया साङ्सी (Shanxi) प्रान्तया वुलुङ् (Wuluong) धागु थासय् जूगु खः। वय्‌कःया मचाबिलेया नां गोङ् (Gong) खः। वय्‌कःया दाजुकिजात फुक्कं चिधिक बलय् हे सीगु खनाः वय्‌कःया अबुं वय्‌कःयात ल्वचं पनेत बौद्ध सङ्घय् छ्वयादिल। वय्‌कः सङ्घय् प्रवेश यानाः भिक्षु जुइधुंकाः वय्‌कःया नां फाक्सियान जुल, गुकिया अर्थ 'धर्मया वैभव' वा 'धार्मिक नियम' खः। वय्‌कलं थःगु मचाबिले निसें हे बौद्ध नियम व दर्शनया गम्भीर अध्ययन यानादिल। वय्‌कः सङ्घय् च्वनाः विनय पिटक (भिक्षुतय्गु नियम) या पूर्ण अध्ययन यायेगु गम्भीर इच्छा कयादिल। अबलय् चीनय् दुगु बौद्ध ग्रन्थत अपूर्ण व संशोधन मजूगु जुयाच्वन। थ्व ग्रन्थत पूर्ण रुपं स्यनेगु व चिनियाँ बौद्ध समाजयात शुद्ध नियम बिया वनेगु हे वय्‌कःया जीवनया मू उद्देश्य जुल। == यात्राया कारण व तच्वःगु इच्छा == चीनय् बौद्ध ग्रन्थत मगाःगु व भाय्‌हिला बांमलाःगु खनाः वय्‌कः चिन्तित जुयादिल। वय्‌कलं थःगु ४० दँ तकया भिक्षु जीवनय् चीनय् दुगु ग्रन्थत स्वयाः आय्बुया च्वन। विशेष यानाः विनय पिटकया मूल प्रति मालेत वय्‌कः तत्पर जुयादिल। वय्‌कलं थःगु ६० दँ स्वया थं बिले भारत वनेगु तःधंगु निर्णय यानादिल। थ्व निर्णय वय्‌कःया जीवनया तःधंगु साहसिक ज्याझ्वः खः। वय्‌कःया लिसें मेपिं भिक्षुत नं थ्व यात्राय् वनेत तयार जुल। वय्‌कःया मू आज्जु धयागु हे बुद्धया जन्मभूमि व कर्मभूमिइ वनाः शुद्ध धर्मग्रन्थ मुनेगु खः। == भारत व नेपाः यात्रा == सन् ३९९ स फाक्सियानं थःगु यात्रा चाङ्आन (Chang'an) सहरं सुरु यानादिल। वय्‌कः नापं मेपिं प्यंम्ह भिक्षुत — हुइजिङ, हुइयिङ, दाओहाइ व हुइवेइ नं थ्व यात्राय् दुथ्याःगु खः। वय्‌कःपिं गोबी मरुभूमि पुलाः वनेमाल। थ्व मरुभूमिइ लँ क्यनेगु छुं नं माध्यम मदुसां सीपिं मनूतय्गु अस्थिपञ्जर स्वयाः वय्‌कःपिं न्ह्यःने वनाच्वन। वय्‌कःपिं पामिर च्वका (Pamir Mountains) पार यानाः सिन्धु खुसि पुलाः उत्तरी भारतय् थ्यन। लँपुइ तच्वःगु ख्वाउँ, लः मदुगु थाय् व लँखुंतय्गु भय दःसां नं वय्‌कःपिनिगु साहस म्हो मजूल। वय्‌कलं भारतया थीथी बौद्ध केन्द्रत नाप लिसें नेपाःया [[लुम्बिनी]] व [[कपिलवस्तु]]या नं यात्रा यानादीगु खः। लुम्बिनीइ बुद्धया जन्म जूगु थासय् वनाः वय्‌कलं अनया बौद्ध विहार व स्तूपतय्गु विवरण च्वयादिल। कपिलवस्तुया उजाड जुयाच्वंगु अवस्था खनाः वय्‌कः दुःखी जूगु खँ नं वय्‌कःया सफुली च्वयातःगु दु। वय्‌कलं [[कुशीनगर]], [[सारनाथ]], व [[बोधगया]] या यात्रा यानाः बुद्धया जीवन नाप स्वापू दुगु फुक्कं थासय् श्रद्धा प्रकट यानादिल। वय्‌कलं [[पाटलीपुत्र]] (आया पटना)स स्वदँ तक च्वनाः संस्कृत भाषा स्यनादिल। अन हे वय्‌कलं महासांघिक विनयया मूल ग्रन्थया पाण्डुलिपि लुइकादिल। पाटलीपुत्रया जुजु व प्रजातय्गु धार्मिक सहिष्णुता व बौद्ध विहारतय्गु गम्भीर व्यवस्थापन खनाः वय्‌कः तच्वकं प्रभावित जुयादिल। थ्व धुंका वय्‌कलं ताम्रलिप्ति (Tamralipti) बन्दरगाह पाखे वनाः लःजहाजं [[श्रीलंका]]या यात्रा यानादिल। श्रीलंकाय् वय्‌कलं निदँ तक च्वनाः महिषासक विनय (Mahisasaka Vinaya) व मेमेगु ग्रन्थत मुंकादिल। == लिहाँ वइगु लँपु व दुर्घटना == श्रीलंका धुंकाः वय्‌कलं चीन लित वनेत लःजहाजया लँपु कयादिल। वय्‌कः सन् ४११ स लःजहाजं [[इण्डोनेशिया]]या जावा (Java) तक थ्यनादिल। जावा वनेगु लँपुइ तच्वःगु समुद्री वाः-फय् (Typhoon) वयाः लःजहाज लखय् दुना वनेगु अवस्था थ्यन। व्यापारीतसें जहाज याउंकेत थःगु झ्यातुगु सामानत लखय् क्वबाना बिल। फ्याक्सियनं नं थःगु व्यक्तिगत सामानत वांछया बिल, तर थःगु तःधंगु मेहेनतं मुंका हःगु बौद्ध ग्रन्थ व मूर्तित धाःसा सुरक्षित तयातल। वय्‌कलं थःगु ग्रन्थ रक्षा यायेत बुद्ध नाप प्रार्थना यानादिल। जावा सहरय् न्याला तक च्वनाः वय्‌कः मेगु लःजहाज कयाः चीन लित वनादिल। सन् ४१२ स वय्‌कः चीनया स्याङ्दोङ् (Shandong) प्रान्तय् थ्यनादिल व थ्व नापं थःगु १३ दँ ताःहाकःगु यात्रा क्वचायेकादिल। == यात्राया ऐतिहासिक विवरण == वय्‌कःया यात्राया मू थाय् व अन यानादीगु ज्याखँ क्वय् बियातःगु धलखय् दु {| class="wikitable" ! थाय् !! ई !! मू ज्याखँ व मुना |- | चाङ्आन (चीन) || सन् ३९९ || यात्राया न्ह्यथंगु |- | गोबी मरुभूमि || सन् ४०० || मरुभूमि व च्वापुगुं पार यानादिगु |- | पाटलीपुत्र (भारत) || सन् ४०१–४०४ || संस्कृत स्यनेगु, विनय पिटक ग्रन्थ मुनेगु ज्या |- | लुम्बिनी व कपिलवस्तु (नेपाः) || सन् ४०५ || बुद्धया जन्मभूमि दर्शन, इतिहास च्वज्या |- | ताम्रलिप्ति || सन् ४०६–४०९ || पूर्वी तटया अध्ययन व श्रीलंका वनेगु ज्या |- | श्रीलंका || सन् ४०९–४११ || महिषासक विनय संकलन व बौद्ध विहार अध्ययन |- | जावा (इण्डोनेशिया) || सन् ४११ || समुद्री आंधी नाप ल्वायेगु, न्याला तक च्वनेगु ज्या |- | स्याङ्दोङ् (चीन) || सन् ४१२ || चीन लित थ्यंगु व भाय्हिला ज्या न्ह्यथंगु |} == च्वसु 'फोकुओजी' व साहित्यिक योगदान == चीन लित थ्यनेधुंकाः फ्याक्सियनं थःगु यात्राया पूर्ण वृत्तान्त च्वयादिल। थ्व सफूया नां चिनियाँ भाषाय् '''फोकुओजी''' (Foguoji) खः, गुकियात 'बौद्ध राज्यतय्गु अभिलेख' (A Record of Buddhistic Kingdoms) धाइ। थ्व सफूली वय्‌कलं मध्य एशिया व भारतया भूगोल, वनस्पति, जलवायु, रीतथिति, व धार्मिक अवस्थाया खँय् गम्भीर च्वसु च्वयादीगु दु। थ्व सफूली भारतया गुप्त साम्राज्यया ईया सामाजिक जीवनया यक्व खँ बियातःगु दु, गन मनूत शान्तिपूर्वक च्वनीगु व जुजुं बिना मृत्युदण्ड शासन याइगु खँ च्वयातःगु दु। थ्व सफू प्राचीन बौद्ध दर्शन व इतिहासया दकले उत्तम ऐतिहासिक दसुया छगूया कथं कायेगु या। थ्व सफूयात लिपा थीथी युरोपियन भाय् (अङ्ग्रेजी, फ्रेन्च आदि)य् भाय्‌हिलाः हलिमय् न्ह्यब्वःगु खः। == बौद्ध ग्रन्थ अनुवाद व अन्तिम जीवन == वय्‌कलं चीन लित थ्यंकाः थःगु जीवनया लिपांगु भाग ग्रन्थत भाय्‌हिला यायेगु ज्या यानादिल। वय्‌कलं मेम्ह नांजाम्ह बुद्धभक्त भिक्षु बुद्धभद्र (Buddhabhadra) नाप स्वापू तयाः ग्रन्थत भाय्हिलादिल। वय्‌कःपिंसं '[[महापरिनिर्वाण सूत्र]]' व 'महासङ्घिक विनय' या चिनियाँ भाषाय् भाय्हिलादिल। थ्व भाय्हिलां चीनया बौद्ध भिक्षुतय्त विनयया पाय्छि भाय्हिला बिल। वय्‌कलं च्वयादीगु ग्रन्थत चीनया बुद्ध धर्मग्रन्थ (त्रिपिटक) या मू आधार जुल। वय्‌कःया थ्व ज्यां चीनय् सङ्घीय नियमत बल्लाकल। फ्याक्सियनया मृत्यु सन् ४२२ स जिङ्झाउ (Jingzhou)या छगू बौद्ध विहारय् जुल, अबलय् वय्‌कः ८५ दँ दूगु खः। == मूल्यांकन व प्रभाव == फ्याक्सियनया योगदान धार्मिक जक मखुसें, वय्कःयागु ज्या इतिहास व भूगोल शास्त्रया दृष्टिं नं अद्भूत दु। वय्‌कलं हलिमय् न्हापां खुसि, च्वका, मरुभूमि व तच्वःगु समुद्र पार यानाः चीन व भारतया दथुइ ज्ञानया लँपु चाय्‌कादिल। वय्‌कः स्वया लिपा जक मेपिं चिनियाँ यात्रुत [[ह्वेन सांग]] (Xuanzang) व [[इत्सिङ]] (I Ching) भारत थ्यंगु खः। वय्‌कःया च्वसु मदुगु जुसा ५गू शताब्दीया भारत व नेपाःया इतिहास सीकेत थाकुइगु जुइ। वय्‌कःया गम्भीर मेहेनत, साहस व निष्पक्ष विवरणं वय्‌कःयात हलिम इतिहासया छम्ह महान् यात्रुया रुपय् स्थापित यानाब्यूगु दु। == स्वापू दुगु च्वसुत == * [[बुद्ध धर्म]] * [[ह्वेन सांग]] * [[विनय पिटक]] * [[लुम्बिनी]] * [[गुप्त साम्राज्य]] == लिधंसा == {{लिधंसा|}} [[पुचः:बौद्ध यात्री]] [[पुचः:चिनियाँ इतिहास]] [[पुचः:बौद्ध भिक्षु]] [[पुचः:५गु शताब्दीया मनूत]] [[en: Faxian]] rbbvir0ugrz8o43uxv45hp9eba12u8b 0 307381 1121981 2026-07-20T02:12:03Z Eukesh 11 Redirected page to [[दक्षिण एसिया]] 1121981 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[दक्षिण एसिया]] 8mhz2zw0ey63reock67f3021yxscpt0