Help:Geluid

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Help:Geluid</title>
    <ns>12</ns>
    <id>3416</id>
    <revision>
      <id>424750</id>
      <parentid>414231</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T21:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25823-72</username>
        <id>29603</id>
      </contributor>
      <comment>/* Inladen van opnames */</comment>
      <origin>424750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3706" sha1="nr5gaor6s1cycnxx81de66g73i3z46w" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}
:'''Let op: ben je niet zeker of een opname vrij is van auteursrechten (copyright) neem dan eerst een kijkje bij [[:w:Wikipedia:Beleid voor gebruik van media]]! Opnames waar copyright op zit mogen niet gebruikt worden en zullen verwijderd worden!'''

Deze handleiding legt uit hoe je de Wiki-codes gebruikt om opnames in pagina's te plaatsen en te bewerken.

==Inladen van opnames==
Kies in het menu linksonder de optie 'upload'. Je krijgt een pagina te zien in waarin een en ander uitgelegd wordt en je onderin de locatie van de opname moet aangeven. Uiteraard kan je ook de knop 'browse' (bladeren) gebruiken. 
Het kan niet genoeg herhaald worden: opnames moeten vrij zijn van copyright! Auteursrechtelijk beschermde opnamen die via Wikipedia verspreid worden, kunnen overal ter wereld gebruikt worden en door rechtszaken tegen copyright-overtredingen kan Wikipedia in grote problemen komen! Schending van copyright is strafbaar!  Vermeldt daarom zo volledig mogelijk de informatie over de copyright-situatie.

Verwarrend detail is dat de opname als '''Afbeelding:OpnameNaam.ogg''' opgeslagen wordt.
ja

==Het hoorbaar maken van de opname==
Nadat de opname bij voorkeur in het Commons of in het nl:Wikibooks is opgeslagen, en de copyrightinformatie is bijgevoegd, kan de opname toegevoegd worden aan het betreffende artikel. De syntax is: &lt;nowiki&gt;[[Media:nl-Nederlands.ogg|Nederlands (Ogg Vorbis)]]&lt;/nowiki&gt;, en het ziet er zo uit. [[Media:nl-Nederlands.ogg|Nederlands (Ogg Vorbis)]]. De toevoeging (ogg-vorbis) dient om de luisteraar er op te wijzen dat er gebruik gemaakt wordt van het [[Ogg Vorbis|Ogg Vorbis]] formaat.

Opnemen in een aanklikbaar icoon kan door gebruik te maken van sjabloon gebruiksfragment:
&lt;pre&gt;
{{Geluidsfragment|Pools Les1 3.ogg}}
&lt;/pre&gt;

Dit wordt:

{{Geluidsfragment|Pools Les1 3.ogg}}

==Wat te doen als uw computer Ogg Vorbis niet ondersteunt==
Het geluidsformaat Ogg Vorbis, wordt niet door elk geluidsprogramma ondersteund; met name Windows Mediaplayer ondersteunt Ogg niet. Er zijn diverse programma's die dit wel doen. Een recente versie van [http://www.irfanview.com/ Irfanview], [http://winamp.com/ Winamp] of [http://www.ashampoo.com/ Ashampoo] gaan verder waar Microsoft de bal laat vallen. Macintosh-gebruikers kunnen een Ogg Vorbis plugin voor QuickTime downloaden, die de QuickTime-speler in staat stelt Ogg Vorbis af te spelen.

===Error checking (Windows)===
Eerst controleer je of je geluid het doet. Daarna controleer je of je een .ogg file kunt horen. Wanneer je op [[Media:nl-Zweeds.ogg]] of op een link naar een andere geluidslink drukt, dan wordt de geluidsfile gedownload. De file  nl-Zweeds.ogg komt dan in bijvoorbeeld ...\Local Settings\Temp te staan. Als er geen applicatie opstart, dan moet de extentie '''.ogg''' geassocieerd worden met de applicatie die .ogg files kan afspelen.

==Wat te doen als u een opname wilt maken==
[http://audacity.sourceforge.net/ Audacity] is vrije geluidsbewerkingssoftware waarmee je WAV, AIFF, Ogg Vorbis, en MP3 bestanden en nog veel meer mee kunt maken en bewerken. Audacity is beschikbaar voor meerdere platforms, o.a. Windows, Mac OS X en GNU/Linux.

===Microfoon===
Voor het maken van een opname is een microfoon nodig. Teneinde een optimale opname te kunnen maken is een stille omgeving zeker een voordeel: de kinderen van de buren bijvoorbeeld vallen niet zondermeer onder [[GNU/FDL]]. Zorg voor zo min mogelijk bijgeluiden. Neem een geschikte afstand tot de microfoon (circa 30 centimeter), een onjuist gekozen afstand geeft een vreemd resultaat.

===Samplefrequentie===
Kies een geschikte sample-frequentie zoals bijvoorbeeld 44,1 kHz, voor teksten volstaat een mono-opname.

[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>nr5gaor6s1cycnxx81de66g73i3z46w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424751</id>
      <parentid>424750</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T21:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>29060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-25823-72|~2026-25823-72]] ([[User talk:~2026-25823-72|talk]]) to last version by Erik Baas: test edits, please use the sandbox</comment>
      <origin>336194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3703" sha1="1eqprvltwy14zkrsfnq6fp9j5r3moc2" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}
:'''Let op: ben je niet zeker of een opname vrij is van auteursrechten (copyright) neem dan eerst een kijkje bij [[:w:Wikipedia:Beleid voor gebruik van media]]! Opnames waar copyright op zit mogen niet gebruikt worden en zullen verwijderd worden!'''

Deze handleiding legt uit hoe je de Wiki-codes gebruikt om opnames in pagina's te plaatsen en te bewerken.

==Inladen van opnames==
Kies in het menu linksonder de optie 'upload'. Je krijgt een pagina te zien in waarin een en ander uitgelegd wordt en je onderin de locatie van de opname moet aangeven. Uiteraard kan je ook de knop 'browse' (bladeren) gebruiken. 
Het kan niet genoeg herhaald worden: opnames moeten vrij zijn van copyright! Auteursrechtelijk beschermde opnamen die via Wikipedia verspreid worden, kunnen overal ter wereld gebruikt worden en door rechtszaken tegen copyright-overtredingen kan Wikipedia in grote problemen komen! Schending van copyright is strafbaar!  Vermeldt daarom zo volledig mogelijk de informatie over de copyright-situatie.

Verwarrend detail is dat de opname als '''Afbeelding:OpnameNaam.ogg''' opgeslagen wordt.

==Het hoorbaar maken van de opname==
Nadat de opname bij voorkeur in het Commons of in het nl:Wikibooks is opgeslagen, en de copyrightinformatie is bijgevoegd, kan de opname toegevoegd worden aan het betreffende artikel. De syntax is: &lt;nowiki&gt;[[Media:nl-Nederlands.ogg|Nederlands (Ogg Vorbis)]]&lt;/nowiki&gt;, en het ziet er zo uit. [[Media:nl-Nederlands.ogg|Nederlands (Ogg Vorbis)]]. De toevoeging (ogg-vorbis) dient om de luisteraar er op te wijzen dat er gebruik gemaakt wordt van het [[Ogg Vorbis|Ogg Vorbis]] formaat.

Opnemen in een aanklikbaar icoon kan door gebruik te maken van sjabloon gebruiksfragment:
&lt;pre&gt;
{{Geluidsfragment|Pools Les1 3.ogg}}
&lt;/pre&gt;

Dit wordt:

{{Geluidsfragment|Pools Les1 3.ogg}}

==Wat te doen als uw computer Ogg Vorbis niet ondersteunt==
Het geluidsformaat Ogg Vorbis, wordt niet door elk geluidsprogramma ondersteund; met name Windows Mediaplayer ondersteunt Ogg niet. Er zijn diverse programma's die dit wel doen. Een recente versie van [http://www.irfanview.com/ Irfanview], [http://winamp.com/ Winamp] of [http://www.ashampoo.com/ Ashampoo] gaan verder waar Microsoft de bal laat vallen. Macintosh-gebruikers kunnen een Ogg Vorbis plugin voor QuickTime downloaden, die de QuickTime-speler in staat stelt Ogg Vorbis af te spelen.

===Error checking (Windows)===
Eerst controleer je of je geluid het doet. Daarna controleer je of je een .ogg file kunt horen. Wanneer je op [[Media:nl-Zweeds.ogg]] of op een link naar een andere geluidslink drukt, dan wordt de geluidsfile gedownload. De file  nl-Zweeds.ogg komt dan in bijvoorbeeld ...\Local Settings\Temp te staan. Als er geen applicatie opstart, dan moet de extentie '''.ogg''' geassocieerd worden met de applicatie die .ogg files kan afspelen.

==Wat te doen als u een opname wilt maken==
[http://audacity.sourceforge.net/ Audacity] is vrije geluidsbewerkingssoftware waarmee je WAV, AIFF, Ogg Vorbis, en MP3 bestanden en nog veel meer mee kunt maken en bewerken. Audacity is beschikbaar voor meerdere platforms, o.a. Windows, Mac OS X en GNU/Linux.

===Microfoon===
Voor het maken van een opname is een microfoon nodig. Teneinde een optimale opname te kunnen maken is een stille omgeving zeker een voordeel: de kinderen van de buren bijvoorbeeld vallen niet zondermeer onder [[GNU/FDL]]. Zorg voor zo min mogelijk bijgeluiden. Neem een geschikte afstand tot de microfoon (circa 30 centimeter), een onjuist gekozen afstand geeft een vreemd resultaat.

===Samplefrequentie===
Kies een geschikte sample-frequentie zoals bijvoorbeeld 44,1 kHz, voor teksten volstaat een mono-opname.

[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>1eqprvltwy14zkrsfnq6fp9j5r3moc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7225</id>
    <revision>
      <id>424745</id>
      <parentid>403139</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="917" sha1="oh19sy3yff7ykjz82iol412kzu2qbav" xml:space="preserve">{{Opmaak | 
| Object = Reeks
| Definitie = (Westers) [[w:Schaken|schaken]] is een strategisch spel voor twee spelers dat wordt gespeeld op een tevoren gemarkeerd oppervlak met 64 (8x8) velden.
| Beschrijving = '''Schaken [[leren]] door [[Onbewust_leren|schakend leren]] en [[Leren_leren|lerend schaken]]!'''&lt;br&gt;Deze boekenserie is geschreven voor vier verschillende prestatieniveau's ([[w:FIDE-rating|FIDE-ratings]]).&lt;br&gt;'''Beginner''': ervaring tot 3 jaar.&lt;br&gt;'''Gevorderde''': ervaring tot 7 jaar.&lt;br&gt;'''Expert''': meer dan 7 jaar ervaring.&lt;br&gt;'''Meester''': een [[w:Fédération_Internationale_des_Échecs|FIDE]] titel behaald.
| Referentie = wikipedia; wikijunior
| Wikipedia = Schaken
| Wikijunior = Schaken voor beginners
| Boekenplank = Spel
| Voortgang = 60%
| Onderdeel = Schaken &amp;shy;voor &amp;shy;beginners, Schaken &amp;shy;voor &amp;shy;gevorderden, Schaken &amp;shy;voor &amp;shy;experts, Schaken &amp;shy;door &amp;shy;meesters
}}</text>
      <sha1>oh19sy3yff7ykjz82iol412kzu2qbav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424793</id>
      <parentid>424745</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="b6kqjj0g7yxm5dez22n3n98af10ityt" xml:space="preserve">{{Opmaak | 
| Object = Reeks
| Definitie = (Westers) [[w:Schaken|schaken]] is een strategisch spel voor twee spelers dat wordt gespeeld op een tevoren gemarkeerd oppervlak met 64 (8x8) velden.
| Beschrijving = '''Schaken [[leren]] door [[Onbewust_leren|schakend leren]] en [[Leren_leren|lerend schaken]]!'''&lt;br&gt;Deze boekenserie is geschreven voor vier verschillende prestatieniveau's ([[w:FIDE-rating|FIDE-ratings]]).&lt;br&gt;'''Beginner''': ervaring tot 3 jaar.&lt;br&gt;'''Gevorderde''': ervaring tot 7 jaar.&lt;br&gt;'''Expert''': meer dan 7 jaar ervaring.&lt;br&gt;'''Meester''': een [[w:Fédération_Internationale_des_Échecs|FIDE]] titel behaald.
| Referentie = wikipedia, wikijunior
| Boekenplank = Spel
| Voortgang = 60%
| Onderdeel = Schaken &amp;shy;voor &amp;shy;beginners, Schaken &amp;shy;voor &amp;shy;gevorderden, Schaken &amp;shy;voor &amp;shy;experts, Schaken &amp;shy;door &amp;shy;meesters
}}</text>
      <sha1>b6kqjj0g7yxm5dez22n3n98af10ityt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:Erik Baas</title>
    <ns>3</ns>
    <id>15692</id>
    <revision>
      <id>424712</id>
      <parentid>421015</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lintfouten afsluitende tag */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>424712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="f1ds2tn2oydhabzjy3cqo0bqxnsjatn" xml:space="preserve">__TOC__ __NOINDEX__

* Archief: [[Overleg_gebruiker:Erik_Baas/Archief_2008-2019|2008-2019]] &amp;middot; {{Archieflinks|vanaf=2020}}

== Over de link in Wikidata naar [[Munt]] ==
Ik zag dat je de link in het Wikidata-item [[d:Q47859]] had gewijzigd van [[Kookboek/Munt]] naar de nieuwe doorverwijspagina [[Munt]] (ik heb die wijziging teniet gedaan zonder dat ik doorhad dat hij was gewijzigd). Enkele opmerkingen:
#  Dat mag eigenlijk alleen als het betreffende Wikidata-item óók over een doorverwijspagina gaat. Dat is niet het geval met [[d:Q47859]]. Officieel zou je dan een nieuw Wikidata-item hiervoor moeten maken, maar dan ben je alle links naar  Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen kwijt, en daar gaat het nu juist om.
# In [[Help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items#Problemen en uitdagingen]] had ik voor dit soort gevallen een oplossing vermeld. Als die niet voldoet, wil ik graag meedenken. Maar als een doorverwijspagina de oplossing wordt, dan:
## zijn er nog heel wat doorverwijspagina's te maken en te implementeren, ook in Wikidata.;
## moet je in NL-WB voor koppelingen met Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen, etc. naar die doorverwijspagina's; dat lijkt me een mijl op zeven, wat niemand zomaar zal gaan doen (want wie weet dat? of je moet in elke pagina waarnaar de doorverwijspagina verwijst een link opnemen naar die doorverwijspagina);
## moet je niet alleen in de betreffende Tuin-pagina's het sjabloon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Niet te koppelen}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; opnemen, maar ook in de Kookboek-pagina's; dat lijkt me dubbelop.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 16:59 (CEST)

:Maar [[d:Q47859]] gaat duidelijk over de ''plant'', een koppeling met [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Munt]] ligt dus mi. meer voor de hand dan met Kookboek/Munt! Overigens is ook [[en:Cookbook:Mint]] gekoppeld aan Q47859, dat klopt dan ook niet. Zou Wikidata geen items moeten hebben met &quot;munt, de plant&quot; en &quot;munt als ingredi&amp;euml;nt&quot; ? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 17:43 (CEST)
::Daar heb je een punt. Dan zou dat nieuwe Wikidata-item iets worden als in [[c:Category:Mint]], met meer toepassingen dan alleen ingrediënt in gerechten, ook de kleur mintgroen en als geneesmiddel. Alleen dan weer jammer dan de link met Wikipedia en Wikispecies gaat ontbreken. Wat weegt het zwaarste? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 26 okt 2025 06:41 (CET)

== Lokaal terugplaatsen ==
Dag Erik,

Ik zag dat je een bestand lokaal had teruggeplaatst. Kan dat en hoe doe je dat want dan zou ik geen last meer hebben van Wikimedia Commons.

Mvg, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:11 (CEST)

:Zoals steeds [&lt;nowiki/&gt;[[commons:User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2|&lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2]&lt;/nowiki&gt;]] dit moeten doen. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:12 (CEST)
::Ja, en we waren zo te zien tegelijk bezig met de beide artikelen waar de foto gebruikt werd. 
::Van dit gedoe op commons heb ik zo langzamerhand helemaal de buik vol. Er zijn in de loop der jaren al heel veel bestanden verwijderd, om allerlei redenen, en het blijkt nu weer te gebeuren door één verwijdernominatie, waarbij [[c:COM:INUSE]] én een protest mijnerzijds volkomen genegeerd worden. De ergernis, veel extra werk voor alle betrokkenen, bah...
::Lokaal uploaden kan via [[Speciaal:Uploaden]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 07:35 (CEST)

== Lintfouten afsluitende tag ==

Dag Erik, je hebt er - sorry daarvoor - lang op moeten wachten ([[Overleg gebruiker:BeeBringer#Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt|https://nl.wikibooks.org/wiki/Overleg_gebruiker:BeeBringer#Lintfouten:_Afsluitende_tag_ontbreekt]]) maar [[Speciaal:LintErrors/missing-end-tag]] lijkt nu schoon. Ik moet nog wel twee andere lintfouten herstellen. Maar deze is eindelijk weg ZONDER een lelijke truc die weer andere problemen veroorzaakten op de pagina's zelf die het [[Sjabloon:Opmaak]] gebruikten. Bedankt voor je geduld. Misschien komt het sjabloon eindelijk uit de in ontwikkelingsfase. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 27 apr 2026 15:58 (CEST)</text>
      <sha1>f1ds2tn2oydhabzjy3cqo0bqxnsjatn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424756</id>
      <parentid>424712</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T03:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lintfouten afsluitende tag */ Reactie</comment>
      <origin>424756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5344" sha1="9dutpwhjessle0hz3twgg4o14p5tltc" xml:space="preserve">__TOC__ __NOINDEX__

* Archief: [[Overleg_gebruiker:Erik_Baas/Archief_2008-2019|2008-2019]] &amp;middot; {{Archieflinks|vanaf=2020}}

== Over de link in Wikidata naar [[Munt]] ==
Ik zag dat je de link in het Wikidata-item [[d:Q47859]] had gewijzigd van [[Kookboek/Munt]] naar de nieuwe doorverwijspagina [[Munt]] (ik heb die wijziging teniet gedaan zonder dat ik doorhad dat hij was gewijzigd). Enkele opmerkingen:
#  Dat mag eigenlijk alleen als het betreffende Wikidata-item óók over een doorverwijspagina gaat. Dat is niet het geval met [[d:Q47859]]. Officieel zou je dan een nieuw Wikidata-item hiervoor moeten maken, maar dan ben je alle links naar  Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen kwijt, en daar gaat het nu juist om.
# In [[Help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items#Problemen en uitdagingen]] had ik voor dit soort gevallen een oplossing vermeld. Als die niet voldoet, wil ik graag meedenken. Maar als een doorverwijspagina de oplossing wordt, dan:
## zijn er nog heel wat doorverwijspagina's te maken en te implementeren, ook in Wikidata.;
## moet je in NL-WB voor koppelingen met Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen, etc. naar die doorverwijspagina's; dat lijkt me een mijl op zeven, wat niemand zomaar zal gaan doen (want wie weet dat? of je moet in elke pagina waarnaar de doorverwijspagina verwijst een link opnemen naar die doorverwijspagina);
## moet je niet alleen in de betreffende Tuin-pagina's het sjabloon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Niet te koppelen}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; opnemen, maar ook in de Kookboek-pagina's; dat lijkt me dubbelop.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 16:59 (CEST)

:Maar [[d:Q47859]] gaat duidelijk over de ''plant'', een koppeling met [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Munt]] ligt dus mi. meer voor de hand dan met Kookboek/Munt! Overigens is ook [[en:Cookbook:Mint]] gekoppeld aan Q47859, dat klopt dan ook niet. Zou Wikidata geen items moeten hebben met &quot;munt, de plant&quot; en &quot;munt als ingredi&amp;euml;nt&quot; ? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 17:43 (CEST)
::Daar heb je een punt. Dan zou dat nieuwe Wikidata-item iets worden als in [[c:Category:Mint]], met meer toepassingen dan alleen ingrediënt in gerechten, ook de kleur mintgroen en als geneesmiddel. Alleen dan weer jammer dan de link met Wikipedia en Wikispecies gaat ontbreken. Wat weegt het zwaarste? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 26 okt 2025 06:41 (CET)

== Lokaal terugplaatsen ==
Dag Erik,

Ik zag dat je een bestand lokaal had teruggeplaatst. Kan dat en hoe doe je dat want dan zou ik geen last meer hebben van Wikimedia Commons.

Mvg, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:11 (CEST)

:Zoals steeds [&lt;nowiki/&gt;[[commons:User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2|&lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2]&lt;/nowiki&gt;]] dit moeten doen. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:12 (CEST)
::Ja, en we waren zo te zien tegelijk bezig met de beide artikelen waar de foto gebruikt werd. 
::Van dit gedoe op commons heb ik zo langzamerhand helemaal de buik vol. Er zijn in de loop der jaren al heel veel bestanden verwijderd, om allerlei redenen, en het blijkt nu weer te gebeuren door één verwijdernominatie, waarbij [[c:COM:INUSE]] én een protest mijnerzijds volkomen genegeerd worden. De ergernis, veel extra werk voor alle betrokkenen, bah...
::Lokaal uploaden kan via [[Speciaal:Uploaden]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 07:35 (CEST)

== Lintfouten afsluitende tag ==

Dag Erik, je hebt er - sorry daarvoor - lang op moeten wachten ([[Overleg gebruiker:BeeBringer#Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt|https://nl.wikibooks.org/wiki/Overleg_gebruiker:BeeBringer#Lintfouten:_Afsluitende_tag_ontbreekt]]) maar [[Speciaal:LintErrors/missing-end-tag]] lijkt nu schoon. Ik moet nog wel twee andere lintfouten herstellen. Maar deze is eindelijk weg ZONDER een lelijke truc die weer andere problemen veroorzaakten op de pagina's zelf die het [[Sjabloon:Opmaak]] gebruikten. Bedankt voor je geduld. Misschien komt het sjabloon eindelijk uit de in ontwikkelingsfase. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 27 apr 2026 15:58 (CEST)

:Dag Erik, er zijn geen [[Categorie:Wikibooks:Pagina%27s_met_scriptfouten scriptfouten]] of [[Speciaal:LintErrors lintfouten]] die uit de [[Module:Layout]] voortkomen (op dit moment). Dus dat is goed nieuws omdat ik weet dat ik dan naar deze toestand altijd terug kan keren. Lastig is dat de betreffende pagina's traag updaten en niet te purgen lijken te zijn. Maar goed in die zin is het [[Sjabloon:Opmaak]] veilig te gebruiken. Ik wil nog wel extra's checks doen op de gebruikersinput. Zo kwam 1 lintfout niet uit de module maar uit de pagina zelf die een ongebalanceerde tag meegaf. Daarop heb ik nu een warning ingebouwd in de module zodat de gebruiker ziet dat de invoer niet correct is. Nogmaals bedankt voor je geduld met mij wat betreft dit sjabloon. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 05:50 (CEST)</text>
      <sha1>9dutpwhjessle0hz3twgg4o14p5tltc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424757</id>
      <parentid>424756</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T03:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5371" sha1="6f59c8a6coesaem410oibhj3ej4vcch" xml:space="preserve">__TOC__ __NOINDEX__

* Archief: [[Overleg_gebruiker:Erik_Baas/Archief_2008-2019|2008-2019]] &amp;middot; {{Archieflinks|vanaf=2020}}

== Over de link in Wikidata naar [[Munt]] ==
Ik zag dat je de link in het Wikidata-item [[d:Q47859]] had gewijzigd van [[Kookboek/Munt]] naar de nieuwe doorverwijspagina [[Munt]] (ik heb die wijziging teniet gedaan zonder dat ik doorhad dat hij was gewijzigd). Enkele opmerkingen:
#  Dat mag eigenlijk alleen als het betreffende Wikidata-item óók over een doorverwijspagina gaat. Dat is niet het geval met [[d:Q47859]]. Officieel zou je dan een nieuw Wikidata-item hiervoor moeten maken, maar dan ben je alle links naar  Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen kwijt, en daar gaat het nu juist om.
# In [[Help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items#Problemen en uitdagingen]] had ik voor dit soort gevallen een oplossing vermeld. Als die niet voldoet, wil ik graag meedenken. Maar als een doorverwijspagina de oplossing wordt, dan:
## zijn er nog heel wat doorverwijspagina's te maken en te implementeren, ook in Wikidata.;
## moet je in NL-WB voor koppelingen met Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen, etc. naar die doorverwijspagina's; dat lijkt me een mijl op zeven, wat niemand zomaar zal gaan doen (want wie weet dat? of je moet in elke pagina waarnaar de doorverwijspagina verwijst een link opnemen naar die doorverwijspagina);
## moet je niet alleen in de betreffende Tuin-pagina's het sjabloon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Niet te koppelen}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; opnemen, maar ook in de Kookboek-pagina's; dat lijkt me dubbelop.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 16:59 (CEST)

:Maar [[d:Q47859]] gaat duidelijk over de ''plant'', een koppeling met [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Munt]] ligt dus mi. meer voor de hand dan met Kookboek/Munt! Overigens is ook [[en:Cookbook:Mint]] gekoppeld aan Q47859, dat klopt dan ook niet. Zou Wikidata geen items moeten hebben met &quot;munt, de plant&quot; en &quot;munt als ingredi&amp;euml;nt&quot; ? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 17:43 (CEST)
::Daar heb je een punt. Dan zou dat nieuwe Wikidata-item iets worden als in [[c:Category:Mint]], met meer toepassingen dan alleen ingrediënt in gerechten, ook de kleur mintgroen en als geneesmiddel. Alleen dan weer jammer dan de link met Wikipedia en Wikispecies gaat ontbreken. Wat weegt het zwaarste? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 26 okt 2025 06:41 (CET)

== Lokaal terugplaatsen ==
Dag Erik,

Ik zag dat je een bestand lokaal had teruggeplaatst. Kan dat en hoe doe je dat want dan zou ik geen last meer hebben van Wikimedia Commons.

Mvg, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:11 (CEST)

:Zoals steeds [&lt;nowiki/&gt;[[commons:User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2|&lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2]&lt;/nowiki&gt;]] dit moeten doen. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:12 (CEST)
::Ja, en we waren zo te zien tegelijk bezig met de beide artikelen waar de foto gebruikt werd. 
::Van dit gedoe op commons heb ik zo langzamerhand helemaal de buik vol. Er zijn in de loop der jaren al heel veel bestanden verwijderd, om allerlei redenen, en het blijkt nu weer te gebeuren door één verwijdernominatie, waarbij [[c:COM:INUSE]] én een protest mijnerzijds volkomen genegeerd worden. De ergernis, veel extra werk voor alle betrokkenen, bah...
::Lokaal uploaden kan via [[Speciaal:Uploaden]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 07:35 (CEST)

== Lintfouten afsluitende tag ==

Dag Erik, je hebt er - sorry daarvoor - lang op moeten wachten ([[Overleg gebruiker:BeeBringer#Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt|https://nl.wikibooks.org/wiki/Overleg_gebruiker:BeeBringer#Lintfouten:_Afsluitende_tag_ontbreekt]]) maar [[Speciaal:LintErrors/missing-end-tag]] lijkt nu schoon. Ik moet nog wel twee andere lintfouten herstellen. Maar deze is eindelijk weg ZONDER een lelijke truc die weer andere problemen veroorzaakten op de pagina's zelf die het [[Sjabloon:Opmaak]] gebruikten. Bedankt voor je geduld. Misschien komt het sjabloon eindelijk uit de in ontwikkelingsfase. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 27 apr 2026 15:58 (CEST)

:Dag Erik, er zijn geen [[:Categorie:Wikibooks:Pagina%27s_met_scriptfouten]] of [[Speciaal:LintErrors]] die uit de [[Module:Layout]] voortkomen (op dit moment). Dus dat is goed nieuws omdat ik weet dat ik dan naar deze toestand altijd terug kan keren. Lastig is dat de betreffende pagina's traag updaten en niet te purgen lijken te zijn, dus soms pas later na edits deze fouten opduiken. Maar goed in die zin is het [[Sjabloon:Opmaak]] veilig te gebruiken. Ik wil nog wel extra's checks doen op de gebruikersinput. Zo kwam 1 lintfout niet uit de module maar uit de pagina zelf die een ongebalanceerde tag meegaf. Daarop heb ik nu een warning ingebouwd in de module zodat de gebruiker ziet dat de invoer niet correct is. Nogmaals bedankt voor je geduld met mij wat betreft dit sjabloon. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 05:50 (CEST)</text>
      <sha1>6f59c8a6coesaem410oibhj3ej4vcch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijsarchitect</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26682</id>
    <revision>
      <id>424684</id>
      <parentid>424117</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:12:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1172" sha1="om7t38cx131u7xquevchm1tcg25fpv4" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijsarchitect
| Object = Boek
| Bron = 
| Definitie = Een {{Wp|Onderwijsarchitect|onderwijsarchitect}} is een {{Wp|Adviseur|adviseur}} ({{Wp|en:Consultant|consultant}}) die ontwerpen maakt voor het [[leren]] en de uitvoering daarvan ondersteunt en bewaakt.
| Beschrijving = In 2006 werd een Beroepsvereniging voor Onderwijsarchitecten opgericht, die het beroep als volgt omschrijft:&lt;br&gt;'''De onderwijsarchitect (OA) heeft zich gekwalificeerd&lt;br&gt;indien zij onomstotelijk heeft aangetoond dat zij geïmproviseerd een deskundig innovatief ontwerp van het onderwijs kan maken&lt;br&gt;dat een meetbare inspirerende meerwaarde op maat levert.'''&lt;br&gt;Voorbeelden van onderwijsarchitecturen zijn te vinden in de boekenserie [[onderwijsvorm]].
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Onderwijs
| Onderdeel = Inleiding, Profiel, Visie, Doel, Theorie, Werkwijze, Opleiding, Opbrengst, Voorbeelden, Anekdotes
|&lt;br&gt;&lt;br&gt;[[Bestand:Interviews_over_werk_Onderwijsarchitect.png|600px|thumb|center|link=https://www.youtube.com/watch?v=xekCDOsrgpc|Interviews van onderwijsprofessionals over een onderwijsarchitect]]
}}</text>
      <sha1>om7t38cx131u7xquevchm1tcg25fpv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijsarchitect/Profiel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26754</id>
    <revision>
      <id>424741</id>
      <parentid>424512</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25073" sha1="l7vshuwk5zoco51k6b39z59047aedox" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Persoonlijkheid ==
''De waarheid ligt heel dichtbij, daarom kijken we er steeds overheen''

=== Persoonlijkheidsaspecten ===
De onderwijsarchitect kan snel bepalen wat de wensen en eigenschappen zijn van mensen, organisaties en samenleving en neemt deze als gegeven. De onderwijsarchitect is technisch geverseerd: hij kent niet alleen alle ontwerptechnieken en vele ontwerpen, maar kan daar een eigen visie op reflecteren (ter discussie stellen, aanpassen aan de situatie). De onderwijsarchitect is een kunstenaar die creatief nieuwe ontwerpen maakt. Hij is een ondernemer die denkt in nut en bruikbaarheid, rendementen als doel heeft, betrokkenen kan enthousiasmeren voor het werken aan een goed resultaat, en gericht is op het product en minder op het proces.

De hieronder genoemde persoonlijkheidsaspecten (lees dominantie en leidinggevende capaciteiten als twee verschillende) zijn vrij stabiel bij een onderwijsarchitect en, net als de intelligentieaspecten blijvend. Tenzij men hier jarenlange training in heeft om het te veranderen. Het is dus van belang dat de aspirant onderwijsarchitect nagaat in hoeverre hij op deze stabiele aspecten verschilt van het ideale profiel:
* Zeer hoog IQ op logisch denken en beredeneren. Overig minimaal HBO niveau.
* Stabiel, zeer sociaal (niet bang voor sociale situaties), zeer flexibel (regident, past gewoontes gemakkelijk aan), zeer tolerant, zeer lage zelfgenoegzaamheid, zeer laag egocentrisme, inlevingsvermogen is groot, zeer hoge dominantie, zeer hoog zelfvertrouwen en sterk leidinggevend.
* Hoge prestatiemotivatie, hoge positieve faalangst en beneden gemiddeld negatieve faalangst.

Wat minder vast ligt en zich kan ontwikkelen is de zeer grote belangstelling voor creatieve en ondernemende banen met een grote vrijheid en zelfstandigheid. En een zeer lage belangstelling voor administratief werk, wetenschappelijk werk, cijfer werk en technisch werk.

De onderwijsarchitect (OA) heeft zich gekwalificeerd indien hij/zij in een van die hoedanigheden onomstotelijk heeft aangetoond dat hij/zij geïmproviseerd een deskundig innovatief ontwerp van het onderwijs kan maken dat een pragmatische inspirerende meerwaarde op maat levert.

# Improvisatie: De OA kan na analyse van de geldende onderwijssituatie een unieke eclectische mix genereren van effectieve didactische interventies, technieken en methodes.
# Deskundigheid: De OA kent en begrijpt minimaal 95% van alle voor haar ontwerp en situatie van toepassing zijnde concepten, expertregels en technieken.
# Innovativiteit: De OA kan een uniek voorstel opstellen waarvan, op het moment van ontstaan, in redelijkheid geen tweede exemplaar bekend kan worden verondersteld.
# Ontwerpkundigheid: De OA kan een nieuwe ordening van en onderdelen in het onderwijs bedenken en uitwerken waarbij de betrokkenen en de instelling als gegeven worden beschouwd.
# Pragmatisme: De OA kan met een ontwerp meetbare rendementen genereren, gericht op nut en bruikbaarheid. 
# Inspiratie: De OA kan middels verstandelijke en gevoelsmatige argumenten onderbouwen hoe hij het ontwerp heeft aangepakt of gaat aanpakken, dusdanig dat dit ook anderen bezielt.
# Maatwerk: De OA kan een ontwerp maken die door betrokkenen en de instellingen als geheel passend bij de gewenste situatie ervaren wordt.

''Wie onder u denkt binnen vier jaar een open hart operatie te kunnen plegen?''

De onderwijsarchitect beschikt in hoge mate over betrokkenheid, inlevingsvermogen, leervermogen (is zelf een studax), overtuigingskracht, zelfbeheersing, zelfstandigheid, zelfvertrouwen, flexibiliteit, dynamiek, onderwijsinzicht, coachingsvaardigheden, verbale communicatie vaardigheden, liefde voor het onderwijsvak en is sterk in initiatieven nemen, motiveren, analyseren, reflecteren, conceptueel denken, visie ontwikkelen, besluiten, innoveren, klantgericht handelen, ondernemen, probleem oplossen, resultaatgericht handelen, pedagogisch-didactisch handelen, creativiteit, stresstolerantie, commercialiteit, conflicthantering, durf en doorzettingsvermogen. Mogelijk storende vaardigheden kunnen zijn standvastigheid, sociaal wenselijk gedrag tonen, ordelijkheid, eigen ambitie, assertiviteit, discipline, controleren, corrigeren, onderhandelen en organisatieloyaliteit.

=== Betrokkenheid ===
''Ik kan weinig belasting aan dit jaar.'' '''''Dan hoop ik dat de aanslag meevalt!'''''

Het draait bij een onderwijsarchitect om een grote betrokkenheid te effectueren. Hij kan de docent overtuigen dat hij bij hem aan het juiste adres is voor zijn wensen. Hij kan ad rem en snel innovatieve en creatieve oplossingen aanreiken. De docent zal voelen dat deze voortkomen uit een aandachtig en diepgaand luisteren waardoor een onderwijsarchitect onderliggende motieven bloot weet te leggen. Hij zal een veilige omgeving bieden van waaruit de docent voldoende steun voelt voor de door hem voorgestelde uitdagende verbeteringen. Hij heeft ruime denkkaders buiten die van de docent: zo kan hij een aanvulling geven op de manier van denken van de docent over problemen of uitdagingen in het onderwijs, waardoor het scala en bereik van oplossingen voor de docent wordt verruimd.

=== Klik ===
Mensen die een klik vinden bij het werk als onderwijsarchitect typeren zich als
* NIET denken dat je alles al weet en kan
* NIET je eigen stijl of methode willen uitoefenen maar een werkwijze uitvoeren waarbinnen een grote verscheidenheid aan stijlen en methodes aangesproken kunnen worden
* NIET het zoveelste standaardmodel of kunstje tot in detail willen leren, maar het vertrouwen en geduld kunnen opbrengen om al doende – dus door ervaring – de werkwijze te leren
* NIET bang zijn dat je onbewust iets op het moment zelf wel weet aan te pakken op de juiste manier
* NIET iedere situatie volledig geïnformeerd in kunt stappen en dus meer bewust bent en openstaat voor het onderwijs
* NIET op een gespreid bedje uit zijn, maar het prettig vinden om eigen ondernemer te zijn 
* NIET willen werken vanuit zekerheid en beheersing, maar onzekerheid juist ervaren als stimulans om tot prestaties te komen. 
* NIET onzeker zijn over je eigen inschattings- en improvisatievermogen.
Het lijkt er dus op dat men vooral in staat is zekerheden los te kunnen laten om creatiever en productiever te kunnen worden.

=== Motivatie ===

Een onderwijsarchitect wenst dat een onderwijsprofessional leert zijn werk zodanig in te richten dat er een perfectie mix ontstaat tussen de doelen van de organisatie en de kracht van de onderwijsprofessional zelf. Daarbij verwacht hij zowel een flinke rendementsverbetering in het werk wordt bereikt als een sterke ontwikkeling van onderwijsvaardigheden (met name in het onderwijs ontwikkelen). Hij zoekt een werkwijze die zorgt voor een doelgerichte totaaloplossing: diepgaand, synergetisch en motiverend.

Een onderwijsarchitect zet een scherpe neus voor, praktische deskundigheid in en ruime ervaring met onderwijs graag in combinatie met zijn profiel in voor zijn docenten. Hij wil zijn grote betrokkenheid met de docent en het onderwijs op die manier effectueren. Hij wil de docent kunnen overtuigen dat deze bij hem aan het juiste adres is voor zijn wensen. Hij wil graag ad rem en snel innovatieve en creatieve oplossingen aanreiken. Hij mag graag aandachtig en diepgaand luisteren om onderliggende motieven bloot weet te leggen. Hij wil een veilige omgeving bieden van waaruit een docent  voldoende steun voelt voor de door de onderwijsarchitect voorgestelde uitdagende verbeteringen. Hij denkt graag buiten zijn eigen denkkaders en nodigt de docent uit hetzelfde te doen om op die manier het scala en bereik van oplossingen voor de docent te verruimen.

Een onderwijsarchitect richt zich meestal op zijn of haar preferente doelgroep (hoogleraren, HBO-docenten, bedrijfsopleiders, hoger onderwijsmanagement, trainingsbureaus, gezondheidszorg, ROC’s, basisonderwijs, militaire opleidingen, onderwijsondersteuningsinstellingen,  reïntegratiebureaus ……..) Hij kiest voor het werk van een onderwijsarchitect omdat dit dankbaar en uitdagend is en veel vrijheid geeft. Door de hoge eisen die aan het beroep worden gesteld geniet hij vaak van een uitstekende beloning. Een onderwijsarchitect ziet presteren voor het onderwijs als zijn missie. Hij voelt en stelt zich sterk verantwoordelijk op als het gaat om tevredenheid. Hoe hij dit bereikt is aan henzelf. Daarom werkt mag men vaak vanuit eigen huis, op eigen gekozen tijden werken.

===Lef===
''Waar een wil is, is een wegversperring''

Het letten op signalen vergt durf en opgeruimdheid. Er zijn allemaal verstorende factoren die een open geest verstoren. Het loslaten van zorgen, angsten en problemen vergt lef. Een onderwijsarchitect treedt geestelijk onvoorbereid de uitdaging tegemoet, puur vertrouwend op zijn kunnen. Tijdens het gesprek zijn er veel kansen; een onderwijsarchitect moet ze durven benutten. Ze leiden misschien niet allemaal tot scores maar niet geschoten is sowieso gemist. Dit lijkt eenvoudiger dan het is. Omwille van de lieve vrede of in de sleur van het prettige gesprek kan een onderwijsarchitect geneigd worden kansen te laten liggen. Dit breekt hem later op! Hij moet in een ongekend kort moment een onbekend gegeven van een persoon naar boven halen. Natuurlijk zijn angsten van de docent wel zeer bruikbaar materiaal om mee te werken. Dan is het de kunst van de onderwijsarchitect om het onderliggende niveau te bereiken en zich niet te laten afleiden door het wegdansen van de klant.

===Vertrouwen===
''Ik zie ik zie wat jij niet ziet? Dat is een kinderachtig spel!''

Je hoort nog wel eens als tegenwerping op het voorgaande dat men eerst heel zeker moet zijn voordat men een ander met een hypothese confronteert, en dat men het heel voorzichtig dient te brengen. Een onderwijsarchitect is echter van mening dat je dan zowel de ander als jezelf onderschat, en de mogelijk negatieve gevolgen van een goed gesprek overschat. Een goede onderwijsarchitect doet direct iets met zijn gevoel; zijn verstand zorgt ervoor dat dit in goede banen wordt geleid. Hij vertrouwt zichzelf daarin volkomen. Daarnaast vertrouwt hij de docent voldoende om zeker te zijn dat deze zal aangeven wanneer een interventie verkeerd uitpakt, en weet hij dat hij zo’n situatie zonder blijvende schade kan rechtbuigen. Transparant zijn is daarbij voor een onderwijsarchitect heel belangrijk: dus hij zal vertellen wat hij meent te zien. 
 
===Contact===
''Door een raam zie je niet iemands voeten!''

Een onderwijsarchitect zal een mooi-weerpraatje alleen inzetten om in rust iemand nader te observeren. Over het algemeen zal hij een mooi-weerpraatje op het juiste moment doorbreken met het inbrengen van een dieper gaande blik. Hij kijkt naar binnen en opent iemands deur om de onderliggende delen van zijn persoon te zien. “Je ziet er niet happy uit, wat is er?” De onderwijsarchitect maakt contact door bij zichzelf en de ander af te vragen;
* veroorzaakt mijn aanpak ongemak?
* wat zou deze aanpak doen met een groep in plaats van individu?
* hoe vaak klopt mijn inschatting?
* waarom danst men weg (ontwijkt men mijn vraag)? 
* wat levert de aanpak op? 
* wanneer zijn deze resultaten het hoogst? 
* en welke relevante vragen kan ik nog meer stellen?

===Verlost===
''Een onderwijsarchitect werkt het liefst bij je op schoot''

Een onderwijsarchitect weet wat hem zou kunnen weerhouden naar de ander te gaan. Bijvoorbeeld of hij oordeelt over de ander of heeft hij last van lichamelijke klachten.  Dat herkennen en erkennen van deze mogelijke belemmeringen zorgt ervoor dat hij zich er al los van is aan het maken. Hij koppelt deze drempels aan zichzelf en niet meer aan de situatie als geheel. Hij kijkt er met een afstandje naar. Hij traint zichzelf om zijn gedachten, emoties en lichamelijke gewaarwordingen zonder oordeel te laten komen en te zien gaan. Hij stapt niet in zijn gedachten of emoties maar probeert er naar te kijken. Hij gebruikt de informatie die deze indrukken hem geven. Hij worstelt niet in de stroom van de rivier maar aanschouwt hem verwonderd.
== Competenties ==
''Plagiaat ontstaat door gebrek aan originaliteit van de docent om authenticiteit van de student te stimuleren.''
[[Bestand:Bijbrengen Wiki Onderwijsberoepen Onderwijsarchitect.png|thumb|left|profiel van een onderwijsarchitect]]

=== Kennis ===
Een onderwijsarchitect is iemand die plannen voor het onderwijs ontwerpt en op de uitvoering daarvan toezicht houdt.
# Plan: Hij dient voor het onderwijs een nieuw geordend geheel te bedenken, dit voornemen te beschrijven en aan anderen ter overweging en uitvoering te bieden. 
# Ontwerp: Hij voegt doelen, materialen, activiteiten, personen en andere onderdelen uit het onderwijs samen tot een geheel dat past in de omgeving waar het onderricht gegeven wordt.
# Toezicht: Hij ziet erop toe dat die wordt uitgevoerd overeenkomstig een bepaalde norm.

Van een onderwijsarchitect mag daarom het niveau van een onderwijsdeskundige worden verwacht. Een onderwijsarchitect heeft meestal ook een sterke e-learning expertise in zijn rugzak. Immers, de wijze waarop hij of zij het onderwijs dient te ontleden lijkt sterk op hoe een [[onderwijstechnoloog]] dat doet. Hij hanteert dit echter nuchter en weloverwogen; ICT is geen doel maar puur een middel voor hem om de klant gelukkiger te maken. Is hij hier niet absoluut zeker van; zal hij uit zijn veelvoud aan andere instrumentaria kiezen.

=== Vaardigheden ===
Een onderwijsarchitect dient tot de volgende zaken in staat te zijn:
* hij is in staat in een intakegesprek de docent te overtuigen vèrder te gaan en hij kan haalbare, meetbare onderwijs- en leerafspraken maken die hieraan bijdragen
* hij is in staat de voorkeuren, vaardigheden en talenten van de docent vast te stellen
* hij houdt daarbij rekening met de omgeving: studenten, collegae en opleidingsinstituut. 
* hij ontwerpt onderwijs op basis van de doelen en genoemde factoren
* hij beschikt daarvoor over een gereedschapskist met mogelijke onderwijs- en leeractiviteiten en instrumenten (zoals ICT) die het onderwijs kunnen ondersteunen
* hij is in staat het proces van implementatie te begeleiden
* hij is in staat indicatoren uit te zetten die hem op afstand informeren over de voortgang van het onderwijs
* hij kan op indicatie of verzoek de docent superviseren en adviseren 
* hij kan in een gesprek zodanig evalueren dat hij met instemming van de docent kan vaststellen of de afspraken zijn nagekomen

Daarvoor dient hij over de volgende vaardigheden te beschikken:
* '''Oplossingsvaardigheid''' : In een gesprek van maximaal 2 uur met de onderwijsprofessional spreekt een onderwijsarchitect af welke klantwensen (zoals vermindering aantal begeleidingsuren met 50%,  en verbetering van gemiddelde cijfers met 1 punt onder verzwaarde leerdoelen) worden gegarandeerd onder welke voorwaarden. Daarvoor moet hij in een oogwenk het profiel van de onderwijsorganisatie en de te begeleiden professionals achterhalen. Verder moet hij snel verifiëren welke problemen er spelen en misverstanden door zijn onderwijskundige expertise met logisch en snel redeneren wegnemen. Hij weet creatief ter plekke oplossingsrichtingen aan te reiken voor genoemde problemen en deze oplossingen te vertalen in concrete opbrengsten.
* '''Begeleidingsvaardigheid''' : In de twee daaropvolgende gesprekken vertaalt een onderwijsarchitect deze wensen in een verbeterd ontwerp van het werk en garandeert een goede uitvoering en evaluatie. De onderwijsgevende blijft hierbij aan het roer en zijn professionalisering staat voorop. De onderwijsgevende wordt gestimuleerd om diepgaand de eigen wensen en achterliggende motieven te verkennen, problemen te analyseren en zichzelf een spiegel voor te houden. Het resultaat is dat de lusten voor de onderwijsgevende worden versterkt terwijl de lasten afnemen. De onderwijsarchitect weet de onderwijsgevende te stimuleren het herontwerp dat daartoe leidt ook daadwerkelijk uit te voeren.
* '''Onderwijsvaardigheid''' : De onderwijsarchitect weet originele werkvormen op maat op te stellen die zorg draagt voor de volgende onderwijsfuncties:
*# het verhelderen van het doelen, 
*# het oriënteren op de gevraagde competenties van de leerling en docent
*# de relatie van het profiel van de leerling en docent in relatie daarmee
*# het adequaat feedback geven tijdens de oriëntatie
*# het motiveren en activeren van de leerling en de docent
*# het toetsen in welke mate een leerling en de docent aan de gestelde doelen hebben voldaan.
* '''Inschattingsvaardigheid''' : Een onderwijsarchitect moet zich kunnen voorstellen hoe zijn adviezen in de praktijk zullen uitpakken. Dit inschattingsvermogen ontwikkelt hij mede door veel ervaring op te doen in verschillende omgevingen. Echter, het is meer dan dat. Net als een architect  het gebouw dat hij neerzet eigenlijk tevoren al visualiseert, geldt dat ook voor een architect aangaande het onderwijs. Hoe doet hij dat? Een aantal kernelementen zijn fantasie, verbeeldingskracht, spel en theater.
*: Schatting betekent dat men concreet wordt. Een onderwijsarchitect schat in  wat de concrete opbrengsten zullen zijn van een bepaald ontwerp. Dat vergt vaak omgekeerd redeneren. Hij kijkt en erkent problemen, verstoringen, ineffectiviteit of inefficiëntie, en probeert dit te koppelen aan een vermindering in rendement. Bijvoorbeeld, na een analyse van het onderwijs ziet hij dat studenten vooraf niet helder hebben wat er van hen worden verwacht. Hij merkt dat studenten bijvoorbeeld vooral kennis hebben ‘gestampt’ maar begrip hebben laten liggen. Zijn inschatting is, gezien het niveau van de opleiding, dat studenten toch eigenlijk het merendeel van de begripsvragen ook moeten kunnen beantwoorden, als ze daar maar een normale inspanning voor leveren. Hij houdt dan rekening met maximaal 30% afvallers die, zeg maar, sowieso altijd moeilijkheden hebben in het onderwijs en hij kijkt dan naar het verschil in resultaat wanneer ze de begripsvragen op het examen wèl goed zouden hebben gemaakt.
*: Stel nu dat het cijfer daarmee 2 punten zou kunnen stijgen. Als hij dan aan die 30% denkt is bijna 1,5 punt mogelijk maar hij zal niet 100 % invloed hebben op wat de docent zal doen. Dus neemt hij nog eens een derde van het resultaat wat hij inschat en dan komt hij dus op een 0,5 punt uit. Dus zijn verwachting is dat puur door leerdoelen scherper te maken en studenten beter te laten inzien dat begripsvragen ook een onderdeel zijn - wetende dat die begripsvragen zonder veel ondersteuning goed door de studenten zelf kunnen worden voorbereid - dat een halve punt reëel zou zijn.
* '''Voorstellingsvaardigheid''' : De onderwijsarchitect denkt met name in termen van objecten. Daarbij zijn de spelers de belangrijkste objecten. Hij denkt in opstellingen: niet statisch, maar juist hoe de spelers met elkaar interageren. Hij ziet dus spelsituaties en niet een opstelling op papier. Hij kan de wedstrijd van te voren in zijn hoofd al afspelen. Hoe doet hij jdat?
*:Denk bijvoorbeeld aan een dammer of een schaker die in zijn  hoofd situaties dynamisch kan afspelen, dus eigenlijk: het spel van te voren al kan spelen. Hij weet het spel in een bepaalde spelrichting te schuiven en weet ook welke factoren die richting beïnvloeden. Hij moet dus kunnen dromen over een mogelijke werkelijkheid. Daarbij is hij ook in staat die dromen werkelijk te maken; hij moet weten hoe hij dromen moet kunnen verwezenlijken.
*: Om dit voorstellingsvermogen te ontwikkelen moet hij dus eerst zien te dromen over een onderwijssituatie in zijn geheel. Hij kijkt naar een student en een docent en probeert zich voor te stellen (te dromen) hoe die met elkaar opereren. Hij probeer dit te verifiëren en kijkt wat de overeenkomsten zijn tussen zijn voorstelling en de werkelijkheid. Hij probeer verschillen te zien en te achterhalen waarom die er zijn. Dat laatste geeft namelijk de eerder genoemde factoren aan die van belang zijn, voorwaarden die gerealiseerd moeten zijn om van dromen werkelijkheid te maken.
* '''Ontwerpvaardigheid''' : Een onderwijsarchitect is een onderwijsontwerper. Op verzoek van de onderwijsprofessional ontwerpt hij onderwijs, zoals een architect een bouwwerk of de inrichting van een gebouw ontwerpt, afhankelijk van de functie van het gebouw, het gebruik van de kamers en de smaak van de cliënt.

=== Houding ===
''Erken jezelf en je erkent de ander!''

Als een onderwijsarchitect met een onderwijsprofessional werkt dan dient hij zeer snel en adequaat het profiel van de onderwijsprofessional en zijn organisatie te achterhalen (zie voorbeeld Mirthe) dat relevant voor hem is om het onderwijs te ontwerpen. De vraag is dus: hoe doet een onderwijsarchitect dit? Dat is natuurlijk voor een groot deel persoonlijke stijl. Maar dan rijst de vraag: hoe ontwikkelt hij deze stijl? Om een ander te bereiken bezit hij uiteraard een scala aan technieken. Dat is echter alleen voorwaarde, geen garantie voor contact. Om een ander echt te bereiken heeft een bepaalde houding nodig, en moet hij sterk kunnen reflecteren op zowel de ander als zichzelf. Genoemde houding en reflectie zie je terug bij goede theatermensen. Om contact te krijgen met het publiek gaan ze heel ver als het gaat om zichzelf ten behoeve van de ander te stellen. Ze durven te improviseren. Immers, ook dan wordt gevraagd te reflecteren op wat er gebeurt en meteen getimed te werken met verrassende inbreng door derden. Het spel wat daardoor ontstaat is een verhaaltje. 

Hij kiest ervoor en is in staat zijn eigen ego te verlaten, gevoelsmatig naast de klant te gaan staan buiten zijn eigen emoties en verlangens en zijn eigen persoon geheel dienstbaar voor de goede zaak te stellen.

Een onderwijsarchitect geeft niet alleen aandacht (hoewel dit voor de ander partij al een welkome meerwaarde heeft). Natuurlijk moet hij geïnteresseerd zijn in het onderwijs en in de persoon die tegenover hem zit – maar is dat voldoende? Een onderwijsarchitect gaat verder. Hij kan zelfs goed omgaan met een casus waarover een advies wordt gevraagd dat niet past bij zijn eigen voorkeuren. Hij kan dit omdat hij geen oordeel velt over de ander maar juist werkt aan het waarderen van de ander. Dit opent voor hem de mogelijkheid zich werkelijk in te leven. Zijn gehele zijn is tijdens de gesprekken gericht om bij de ander te komen en deze te willen helpen. Hij wil ervaren wie de ander is, wat hem beweegt, wat hem gelukkig maakt en waar hij tegenaan loopt. Dat is de houding die maakt dat een onderwijsarchitect zichzelf omwille van de ander kan opofferen en niet hoeft te gaan voor zijn eigen hobby's.

Op het moment dat een onderwijsarchitect met iemand spreekt, probeert hij niet alleen te luisteren naar wat de ander zegt maar ook te achterhalen: wat motiveert de persoon? Waar liggen zijn beperkingen en overtuigingen? Wat zie je aan non-verbaal gedrag en uitstraling? Welk signaal een onderwijsarchitect ook ontvangt - hij moet dit niet laten liggen (vooral niet het eerste signaal) maar dient er direct mee te gaan werken. Hoe doet hij dat? Hoe prikkelt hij zichzelf om de ander steeds meer te begrijpen? Ervaringen zijn daarbij een snel en adequaat instrument. Hij denkt terug aan anekdotes uit zijn eigen leven of verhalen van anderen die hij heeft ontmoet. Hij probeert overeenkomsten te vinden en deze te vertalen in concrete aandachtspunten.  

== Rollen ==
=== Bagage ===

Wat moet iemand in huis hebben om onderwijsarchitect te kunnen worden? Een onderwijsarchitect is onderwijscoach, onderwijsexpert, onderwijsontwerper en onderwijsondernemer tegelijk. Dat betekent dat hij dus:
* beschikt over een scherpe neus voor, praktische deskundigheid in en ruime ervaring met onderwijs en onderwijsontwerp
* daardoor een eigen visie hierop heeft
* ervaring heeft als coach of in een vergelijkbare functie (en dus bedreven is in luisteren, aanvoelen, doorbreken, uitleggen, begeleiden et cetera)
* begeleiding als product kan zien, meetbare resultaten kan formuleren, gevoel voor klanttevredenheid en acquisitie heeft en…..

=== Hoedanigheden ===
Het ontwerpen van plannen voor het onderwijs is een bezigheid die men in de huidige situatie tegenkomt als essentiële (deel)taak en/of verbijzondering bij de

# Onderwijsuitvoerder:  iemand die zelf onderwijs geeft of de leiding daarover heeft.
# Onderwijsontwikkelaar: iemand die bestaand onderwijs bij de eigen organisatie verbeterd en uitbreid.
# Onderwijsadviseur: iemand die een onderwijsorganisatie en/of zijn betrokkenen door deskundige raadgevingen helpt.

=== Petten ===
Een onderwijsarchitect is zowel onderwijzer (of coach),expert en ontwerper als ondernemer. Hij weet binnen zijn werkwijze deze petten razendsnel te wisselen ten behoeve van een goed resultaat voor de onderwijsorganisatie. Een onderwijsarchitect beschikt bij voorkeur over een precies bij zijn werkwijze passend profiel. Zijn competenties bestrijken het gebied tussen psychologie en ontwerptechnieken, tussen onderwijsexpertise en commercieel talent; niet alleen qua kennis maar bovenal qua vaardigheid in het geïntegreerd inzetten in de dagelijkse ontwerppraktijk.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>l7vshuwk5zoco51k6b39z59047aedox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijsprofessional/Onderwijsentrepreneur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27178</id>
    <revision>
      <id>424727</id>
      <parentid>424524</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* Onderwijsintrapreneur */</comment>
      <origin>424727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64251" sha1="0kc1xnoi2o1vd4zqmbxh3pkmz61l1r7" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
In dit boek gaat het over ondernemende onderwijsprofessionals die hun talenten in vrij ondernemerschap zouden kunnen uitdragen, dit noemen we een '''onderwijsentrepreneur'''.

== Eigen school starten ==
Tips:
* Gebruik vrije leermiddelen zie [[w:en:Template:MOOC|MOOCS's]].
* Kijk naar een voorbeeld zoals het [https://www.leerparadijs.nl/ leerparadijs] en hoe ze het hebben [https://wiki.leerparadijs.nl/index.php/Hoofdpagina gedaan].

== Onderwijsondernemer ==
=== Inleiding ===
Het boek start met het [[Onderwijsondernemer/Profiel|profiel]] van een onderwijsondernemer. Immers een schets van zijn karakter en competenties  bepaalt of en in welke mate hij capabel genoeg is om in het onderwijs ondernemend te opereren. Of bij de onderwijsprofessionals ook een kwart van de populatie als potentiële onderwijsondernemer mag worden gezien is de vraag die mede in het beschrijven van de  [[Onderwijsondernemer/Doel|doelgroep]] van dit boek wordt besproken. Het profiel van de onderwijsondernemer bepaalt ook in sterke mate welk uniek [[Onderwijsondernemer/Producten|product]] hij op de markt brengt. Veel van de kenmerken en persoonlijkheidseigenschappen van de ondernemer zijn te [[Onderwijsondernemer/Ontwikkeling|ontwikkelen]]. 

''Een innovatie is een creatief product met een verdienmodel. Een succes is een product met een creatief verdienmodel.''

De handelssteden in Noord-Europa aan de Noordzee en Oostzee en de handelswegen gingen in de Middeleeuwen steeds meer samenwerken om de handel te bevorderen en de kooplieden beter te beschermen. Dit samenwerkingsverband, dat bekend is geworden als de Hanze, leidde er onder meer toe dat de kooplieden steeds vaker mensen in dienst namen en werkten vanuit een vaste stek. Deze Hanzekooplieden kunnen als de eerste ondernemers in de regio's Nederland en Vlamingen worden beschouwd. 

=== Profiel ===
Bij het vaststellen van een profiel van de onderwijsondernemer kijkt men naar persoonlijkheidskenmerken en competenties.

De volgende organisaties stimuleren ondernemerschap.
* Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen
* European Business Competence Licence (EBCL)&lt;ref group=&quot;organisatie&quot;&gt;EBCL&lt;/ref&gt;
* De VECON BUSINESS SCHOOL&lt;ref group=&quot;organisatie&quot;&gt;VECON Business School&lt;/ref&gt;

Het trainen van ondernemerschap wordt internationaal gezien als een belangrijk onderdeel binnen het onderwijs. Het kan helpen bij het ontwikkelen van vaardigheden die in de &quot;echte&quot; wereld tellen. Men kan bij onderwijs bijvoorbeeld denken aan naschoolse programma's, zomerkampen, competities, lessen of zelfs schooltypen. Enkele internationale voorbeelden van initiatieven die op dit gebied actief zijn:
* '''BizKids''' [https://www.bizkids.com/ televisieserie] over geld en zaken doen
* [https://www.unleashingideas.org/ '''Global Entrepreneurship Week''']
* '''NFTE'''; [https://www.nfte.com/ Network for Teaching Entrepreneurship]
* '''SAGE''' [https://www.sageglobal.org/Students for the Advancement of Global Entrepreneurship)]
* [https://www.littlegreenmoneymachine.com/ '''The Little Green Money Machine''']
* '''TiE''' [https://www.tyeglobal.org/ (Talent, Ideas, and Enterprise) Young Entrepreneurs]

==== Onderwijsintrapreneur ====

Een onderwijsintrapreneur is een ondernemende onderwijswerknemer. De term is een samenvoegsel van een '''intrapreneur'''
&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;Intrapreneur = iemand die zich binnen een organisatie ondernemend gedraagt.&lt;/ref&gt; werkend in een '''onderwijsorganisatie'''. Om intrapreneurs binnen een organisatie te ondersteunen zijn er volgens de literatuur vijf factoren die aandacht verdienen.
&lt;ref name=&quot;Birger&quot;&gt;{{Citeer boek|Titel=Enabling Intrapreneurship and Psychological Ownership Inside Firms. A case study of a train maintenance company|Uitgever=Erasmus University Rotterdam|Achternaam=Birger, I.|Datum=maart 2008}}&lt;/ref&gt;:&quot;rewards and reinforcement&quot;, &quot;time availability&quot;, &quot;management support&quot;, &quot;autonomy/work discretion&quot; en &quot;organizational boundaries&quot;. ''No one can possibly achieve any real and lasting success or get rich in business by being a conformist.'' - J. Paul Getty, American industrialist

==== BIK ====
{{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=Beroepskunstenaars_In_de_Klas_(BIK)}}

'''Beroepskunstenaars In de Klas''' (BIK’ers) zijn kunstenaars met een bijscholing op het gebied van [[w:projectonderwijs|(project)onderwijs]] zodat zij scholen kunnen ondersteunen bij het ontwikkelen van eigen kunstprojecten. 

In Nederland is het overheidsbeleid
&lt;ref name=''IMPULS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Quirine van der Hoeven | Titel = '''De Grens als spiegel: Cultuuronderwijs in Nederland en Vlaanderen vergeleken''' | Datum = 2005 | Plaats = Den Haag | Uitgever = IMPULS, 36e jaargang, nummer 1, september 2005 | Bladzijdes = 23-====}}&lt;/ref&gt; erop gericht kinderen en jongeren meer te laten kennismaken met cultuur. Dit resulteerde in 1996 in het '''project Cultuur en School'''.
&lt;ref name=''MIN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Titel = '''Cultuur en School''' | Datum = 1996 | Plaats = Den Haag | Uitgever = SDU}}&lt;/ref&gt; Tussen 1997 en 2003 richtte zich dit project met name op het voortgezet onderwijs.
&lt;ref name=''VO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Lieftink, J., &amp; Miellet, G. | Titel = '''Zicht op cultuureducatie in het voortgezet onderwijs. Kunst- en cultuurvakken in het voortgezet onderwijs.''' | Datum = 2002 | Plaats = Utrecht | Uitgever =Cultuurnetwerk Nederland}}&lt;/ref&gt; In 2003 sloot het basisonderwijs zich hierbij aan. De Nederlandse regering stimuleerde deze ontwikkeling in 2004 door de subsidieregeling '''Versterking cultuureducatie in het Primair Onderwijs'''.
&lt;ref name=''PRIMAIR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Titel = '''Versterking Cultuureducatie in het Primair Onderwijs 2004-2007''' | Datum = 2005 | Plaats = Den Haag | Uitgever = MOC en Wetenschap}}&lt;/ref&gt;
Doel hiervan was dat alle basisscholen, in nauwe samenwerking met hun culturele omgeving, een gedegen cultuureducatie beleid te laten voeren. Een vorm van deze samenwerking is het project '''beroepskunstenaars in de klas (BIK)'''. De door de Nederlandse overheid gewenste structurele onwikkeling uitte zich in het feit dat na een groot wetenschappelijk onderzoek&lt;ref name=''ONDERZOEK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = W.J. van Silfhout, F.M.H.M. Driessen | Titel = '''Evaluatie van de Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs door gemeenten en provincies in het kader van de afspraak tussen IPO, VNG en OCW''' | Datum = 2006 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen | {{ISBN|}}= 90-73259-44-4}}&lt;/ref&gt;, de financiering van de regeling in het schooljaar 2006/2007 is opgegaan in de [[Onderwijsondernemer/Profijt|lumpsum]], de standaard financiering van een basisschool. Naast basisscholen wordt er van de Regeling Beroepskunstenaars in de Klas (BIK) ook in andere typen onderwijs gebruik gemaakt&lt;ref name=''WANITA''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gabrielle Rozing | Titel = '''Kunst, Cultuur en ROC’s: Vraag en aanbod van kunst- en cultuureducatie voor het ROC''' | Datum = 2006 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Masterthesis Kunstbeleid en Management – Universiteit van Utrecht}}&lt;/ref&gt; Beroepskunstenaars in de Klas wordt ook ingezet in het Wanita-concept&lt;ref name=''ROC''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Oud, W. | Titel = '''Ontwikkeling en implementatie van het Wanita-concept. Afsluiting van de monitor.''' | Datum = 2007 | Plaats = Amsterdam | Uitgever = SCO-Kohnstamm Instituut van de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen, Universiteit van Amsterdam | {{ISBN|}}= 978-90-6813-8443}}&lt;/ref&gt;Dit concept heeft als uitgangspunt om, naast een cursorisch deel van het programma voor de verwerven van de basisvaardigheden, een geïntegreerd programma te ontwikkelen inclusief de integratie van de kunsten.

De term beroepskunstenaar wordt gedefinieerd in de '''Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik)'''&lt;ref name=''STAATSCOURANT''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Bekendmaking van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 23 december 2009, nr. IVV/FB/2009/27807, betreffende herziening van de bedragen genoemd in de Wet werk en inkomen kunstenaars met ingang van 1 januari 2010''' | Datum = 2009 | Uitgever = Staatscourant,
nr. 19908, 24 december 2009}}&lt;/ref&gt; en bij het beroepsmatigheidsonderzoek dat in het kader van de Wwik wordt uitgevoerd door Kunstenaars&amp;CO&lt;ref name=''KCO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = IVA beleidsonderzoek en advies | Titel = '''Evaluatie van de Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik); Onderzoeksrapport.''' | Datum = 2010 | Uitgever = Onderzoek verricht in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid}}&lt;/ref&gt; In het rapport Kunstenaars in Nederland&lt;ref name=''CBS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wendy Jenje-Heijdel, Danielle ter Haar | Titel = '''Kunstenaars in Nederland''' | Datum = 2007 | Uitgever = Centrum voor Beleidsstatistiek 07005}}&lt;/ref&gt; (CBS 2007) wordt het aantal beeldende kunstenaars in Nederland op 7.000 geschat. De sectormonitor beeldende kunst&lt;ref name=''MONITOR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Teunis IJdens | Titel = '''Voorstudie sectormonitor beeldende kunst; Eindrapport.''' | Plaats = Tilburg | Datum = 2009 | Uitgever = IVA Beleidsonderzoek en Advies}}&lt;/ref&gt; brengt de informatie betreffende de BIK uit deze en andere bronnen samen. 

Om de kwaliteit van de beroepskunstenaars te waarborgen is er een erkende kwalificatie&lt;ref name=''ERKENNING''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Bechermd predikaat Registeropleiding''' | Uitgever = Stichting Post Hoger Beroeps Onderwijs Nederland | URL = https://www.cpion.nl/Default.aspx?pagina= }}&lt;/ref&gt; ontwikkeld gekoppeld aan een opleiding. De BIK-opleiding is in 2002 ontwikkeld door Theo van Adrichem&lt;ref name=''VOLKSKRANT''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Als je lelijke dingen tekent, wordt het toch weer mooi''' | Datum = 2007 | Uitgever = De Volkskrant, 19 april 2007 | URL = https://www.volkskrant.nl/kunst/article417404.ece/Als_je_lelijke_dingen_tekent_wordt_het_toch_weer_mooi&amp;section=news&amp;wrt_id=487 }}&lt;/ref&gt;en wordt op vele locaties in het land gegeven. Deze parttime (post-hbo) opleiding duurt één jaar en omvat naast een theoretisch deel ook een drietal stages op scholen. Na de met succes afgeronde studie wordt het BIK-certificaat uitgereikt. Het programma leert de deelnemers om naast het verzorgen van creatieve workshops of museumprojecten, ook kunstbeschouwing en cultuurlessen te verzorgen waarbij leerlingen op reflectieve wijze, dan wel op receptieve wijze in contact komen met beeldende kunst. Critici wijzen op het tekort aan agogische en didactische kennis in het programma&lt;ref name=''MOCCA''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Trendrapport Cultuureducatie in Amsterdam.''' | Datum = 2009 | Uitgever = MOCCA Expertisenetwerk Cultuureducatie}}&lt;/ref&gt;

* [https://www.beroepskunstenaarsindeklas.nl www.beroepskunstenaarsindeklas.nl]

==== Ondernemend Management ====
{{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=Ondernemend_management}}

=== Visie ===
Een belangrijke visie die de rest van het boek kleurt is wat we verstaan onder ondernemerschap en ondernemendheid. Wanneer spreken we van een onderwijsondernemer en wanneer van een ondernemende onderwijsprofessional? Of definiëren we dat als hetzelfde? Wat zien we als ondernemende rollen binnen het ondernemend onderwijs? In welke [https://www.dewereldvandeondernemer.nl/res/downloads/model1dwvdo.pdf werkgebieden] werken ze? En welke competenties vragen we van elk van deze rollen?

==== Maatschappelijk ====
Maatschappelijk Ondernemen (MO), wat zowel profit als non-profit kan, wordt door de SER&lt;ref name=''SER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sociaal Economische Raad | Titel = '''De winst van waarden''' | Datum = 2001 | Plaats = Den Haag}}&lt;/ref&gt; gelijkgesteld aan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Ondernemen op een verantwoorde manier, in het Engels geduid als Corporate Social Responsibility, hoeft een maatschappelijke verandering echter niet als doelstelling te hebben, wat in het Engels wordt geduid als Social Entrepreneurship. In dit boek wordt van de onderwijsondernemer verwacht dat hij niet alleen economische waarde (profit) toevoegt maar ook sociale (people) en ecologische waarde (planet). We zullen de begrippen [[w:maatschappelijk ondernemen|maatschappelijk ondernemen]] en [[w:maatschappelijk verantwoord ondernemen|maatschappelijk verantwoord ondernemen]] als beide hebbende deze betekenis hiervoor inzetten (zoals ook op wikipedia gebeurt). 

==== Ondernemerschap ====
Ondernemerschap is, in de visie van dit boek, kansen zien en benutten door middel van een eigen bedrijf of binnen een (groter) bedrijf waarmee je waarde creëert voor jezelf en je omgeving. Een definitie die aansluit bij die van Martijn Driessen &lt;ref name=&quot;DRIESSEN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Driessen, dr. M.P. | Titel = '''Proefschrift E-Scan Ondernemerstest, beoordeling en ontwikkeling ondernemerscompetentie''' | Datum = 2005}}&lt;/ref&gt;in zijn proefschrift over de entrepreneur als ''de ondernemende ondernemer'',  hoewel strikt genomen een ondernemer iemand is die een eigen bedrijf runt. Subsidie spuit voor een school die ondernemend wil opereren vaak op langere termijn zand in de motor in plaats van benzine.

=== Gereedschappen ===
In de gereedschapskist van de onderwijsondernemer vinden we instrumenten, materialen, methoden, netwerken en voorbeelden die hem kunnen bijstaan.

Een onderwijsondernemer zal in het algemeen gebruik kunnen maken van 
* projectplannen&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;Projectplan = een startdocument, ook wel plan van aanpak genoemd, voor het omschrijven hoe en wanneer een bepaald tijdelijk doel wordt bereikt.&lt;/ref&gt;
of vakspecifiek
* Anglia = een internationaal en non-profit onderwijsnetwerk die leerlingen stapsgewijs ondersteunt om, naast de reguliere lessen, hun Engels te verbeteren en hun niveau aan te tonen door middel van een internationaal erkend examen.&lt;/ref&gt;(Engels)
Onderstaande onderwijsfilms tonen handige vaardigheden uit de gereedschapskist van een (jonge) onderwijsondernemer.
* Fiscaal
** [https://www.youtube.com/watch?v=IFRoz860pMk&amp;feature=related De belastingaangifte]
* Rekenkundig
** [https://www.youtube.com/watch?v=swxnqtznm6o&amp;feature=fvwrel Procenten]
** [https://www.youtube.com/watch?v=r0RIJ7GawnI&amp;feature=fvsr Vreemd geld]

=== Ontwikkeling ===
Ondernemen is in. In Nederland zijn in 2007 zo'n 103.000 onderneming gestart en dit aantal is sindsdien alleen maar toegenomen. Binnen de arbeidsmarkt zien we ook steeds meer ondernemerschap terug. Van 450.000 werknemers met een flexibel contract en 850.000 ZZP-ers in 2001 naar ongeveer 600.000 flexibele arbeidscontracten en 1.000.000 ZZP-ers in 2008. Om deze ontwikkelingen te ondersteunen is het van belang te weten wat de nieuwe ondernemers drijft. Als je kijkt naar de gemiddelde verdiensten en die vergelijkt met werknemers dan verdienen ondernemers 10% minder. Dus dat kan niet de drijfveer zijn. Wat dan wel? Het gaat de ondernemers om zelfbeschikking en vrijheid. Te gaan voor dat waar men zelf helemaal achterstaat en zich daarin persoonlijk ontplooien. Deze ondernemendheid hoeft, kan en moet zich niet perse in ondernemerschap te ontluiken maar kan ook in ondernemend gedrag binnen een onderwijsorganisatie demonstreren. En dat wordt ook steeds meer gevraagd van onderwijsorganisaties. Vanuit de maatschappelijke taak die het onderwijs heeft beschouwd, is zowel het ontwikkelen van ondernemerschap als ondernemendheid van belang. 

De producten die men typisch van een [[onderwijsondernemer]] kan verwachten zijn:
* [[Onderwijsondernemer/Resultaten#Ondernemingsplan|Ondernemingsplan]]
* [[Onderwijsondernemer/Resultaten#Haalbaarheidsonderzoek|Haalbaarheidsonderzoek]]

Een onderwijsondernemer zal zijn profiel sterk verbinden aan het product dat hij levert. Zijn eigenheid zal vaak een groot deel van de unieke voordelen bepalen van zijn product. Deze voordelen noemt men wel [[Onderwijsondernemer/Resultaten#USP|USP]].

=== USP ===
{{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=Unique_Selling_Proposition}}

Een '''Unique Selling Proposition''', ook wel '''Unique Selling Point''' of '''USP''' genoemd, is een eigenschap van een product die het onderscheidt van vergelijkbare producten. 

==== Geschiedenis ====
De term Unique Selling Proposition (USP) werd bedacht door Rosser Reeves van de Ted Bates &amp; Company. Het is een marketingconcept dat is ontstaan om patronen in succesvolle reclamecampagnes in de jaren '40 te verklaren. De theorie beweert dat zulke campagnes unieke voorstellen deden aan potentiële klanten. Deze voorstellen overtuigden de klanten om van merk te wisselen.  
Vandaag de dag wordt de term gebruikt om onderscheidende aspecten van een product te benoemen als basis voor marketingstrategieën. 
{{Clearleft}}

==== Definitie ====
De USP duidt op de unieke en onderscheidende kenmerken van een dienst of product. Men brengt deze onder de aandacht van een bepaalde doelgroep om deze te wijzen op voordelen als kwaliteit, functionaliteit of prijs, met als doel de gevoelens van een klant t.o.v. een product positief te beïnvloeden. . Deze meerwaarde bepaalt mede of een dienst of product succesvol zal zijn.
Tegenwoordig worden ook slimme marketingslogans, die niet meer direct het merk weergeven maar wel blijven &quot;hangen&quot;, hieronder geschaard.
Verwant aan USP zijn begrippen als Point of difference (POD), de [[Elevatorpitch]] en Unique Perceived Benefit (UPB).

==== Criteria ====
Oorspronkelijke criteria die de bedenker&lt;ref name=''REEVES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Reeves, Rosser | Titel = '''Reality in Advertising''' | Datum = 1961 | Plaats = New York | Uitgever = Alfred A. Knopf}}&lt;/ref&gt; opstelde zijn:
* Elke reclame moet een voorstel doen aan de klant die hem zegt dat hij het product moet kopen om de bijbehorende voordelen te ontvangen.
* Het voorstel moet er een zijn dat de concurrentie niet (kan) aanbieden.
* Het voorstel moet zo sterk zijn dat grote aantallen klanten overgaan tot jouw product.
Tegenwoordig verwacht men van een goede USP dat deze:
* zich verplaatst in de klant
* begrijpt waarom een klant een product koopt
* weergeeft wat maakt dat de klant voor dit product kiest en niet voor vergelijkbaar product

==== Voorbeelden ====
Voorbeelden van producten met een duidelijke USP zijn:
* Head &amp; Shoulders: ''Mooi en roosvrij haar''

=== Ondernemend onderwijs ===
{{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=Ondernemend_leren}}

Ondernemend onderwijs betekent dat de lerende leert door te ondernemen of leert ondernemen.

==== Achtergrond ====
Ondernemen is het opzetten en uitvoeren van een eigen project of bedrijf. Een ondernemer is iemand die graag zaken willen beginnen, dingen wil aanpakken, verantwoordelijkheid wil aanvaarden en initiatieven op zich wil nemen. Ondernemend leren betekent dat de lerende een leeromgeving heeft waarin in hij of zij als zijnde een ondernemer kan leren.

Of ondernemen te leren is daarover verschillen de meningen. Vandaar dat sommige spreken van leren ondernemen en anderen van ondernemend leren. In ieder geval staat vast voor deskundigen dat het bevorderen van ondernemerschap, en de competenties die daaraan zijn gekoppeld, een ondernemende leeromgeving vraagt. 

Wat ondernemerschap inhoudt daarover zijn de meningen eveneens verdeelt. Wel bestaat er consensus wat betreft kenmerken als creatief, lef, zelfvertrouwen, resultaatgericht, maatschappelijk en initiatiefrijk.

Bijna alle initiatieven op het gebied van ondernemend leren zijn duurzaam. Om dit maatschappelijk verantwoord ondernemen te benadrukken spreekt men ook dikwijls van Maatschappelijk Ondernemend Leren (MOL).

Ondernemend leren of ondernemend onderwijs wordt door elkaar gebruikt. Hoewel onderwijs en leren niet hetzelfde betekenen. Het onderwijs duidt op de overdracht en leren op het ontvangen van nieuwe kennis, inzichten of vaardigheden. De internationale aanduiding voor deze discipline is wel eenduidig namelijk Entrepreneurship Education. 

==== Geschiedenis ====
Het was de zakenman Horace A. Moses die het principe van '''learning by doing''' in de zakenwereld bracht. Hij werd daarin gesteund door persoonlijkheden als Henry Ford, John D. Rockefeller en Walt Disney. Deze steun resulteerde in '''Junior Achievement'''&lt;ref&gt;JA Worldwide, https://www.ja.org/&lt;/ref&gt;, een organisatie met meer dan 350.000 vrijwilligers met als doel lerende te leren over werk, ondernemerschap en financiën. Het netwerk van Junior Achievement Worldwide bestaat nu uit meer dan 100 organisaties, waarvan bijna 40 in Europa. In Europa deed het principe van Moses in de jaren zestig zijn intrede. 

Met name Groot-Brittannië zette in het verleden meerdere grote politieke stappen voor de ontwikkeling van Entrepreneurship Education. Zo is er uit publieke middelen een Higher Education Innovation Fund (www.hefce.ak.uk) en een Science Enterprise Challenge Fund (www.ost.gov.uk) opgericht. Het laatste fonds stemde het ontplooien van ondernemerschap af op het vergroten van wetenschappelijke kennis. Er ontstonden Centres of Excellence in Teaching and Learning Entrepreneurship bij de universiteiten van Nottingham, Leeds Metropolitan en bij White Rose Consortium. Evenals tal van andere activiteiten die door de National Council for Graduate Entrepreneurship &lt;ref&gt;NGCE International Conference, januari 2005&lt;/ref&gt; recent bij elkaar zijn gebracht om van elkaar te leren.

In 2003 nam de Europese Unie.&lt;ref&gt;Europese Commissie 2003&lt;/ref&gt; het besluit, na het geven van een opdracht tot een aantal grote onderzoeken en reviews &lt;ref&gt;Europese Commissie 2002&lt;/ref&gt;, om ondernemende activiteiten middels het onderwijs te stimuleren. Dit werd na analyse van de resultaten nog eens bekrachtigd in 2005 &lt;ref&gt;Europese Commissie 2005&lt;/ref&gt; Ook in de VS is sinds enkele jaren een hernieuwde aandacht voor ondernemend onderwijs.

Volgens onderzoekers&lt;ref&gt;Patricia G. Greene en Mark P. Rice, '''Entrepreneurship education''', Edward Elgar Publishing Limited, 2007, {{ISBN|1=978 1 84542 4=== 0}}&lt;/ref&gt; dient het onderwijzen van ondernemerschap breed te worden aangepakt. Vooral het opnemen van een training in bewustwording noemen zij van groot belang. Het gaat daarbij om het ervaren wat ondernemerschap inhoudt. Vroege Europese voorbeelden in het buitenland zijn het Graduate Entreprise Programma (Groot-Brittannië)&lt;ref&gt;Robert Brown, '''The Graduate Enterprise Programme''', Attempts to measure the effectiveness of small business training, Journal of Education and Work, Volume 8, Issue 1 1995 , pages 27 - 37&lt;/ref&gt; en de Entrepreneur-Service (Noorwegen).

Voor het Nederlands onderwijs betekende deze adviezen dat het kabinet.&lt;ref&gt;Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen&lt;/ref&gt; besloot jongeren al vroeg met ondernemerschap in aanraking te laten komen.&lt;ref&gt;Minister president Jan-Peter Balkenende, '''Nederland Innovatief, 6 december 2007'''&lt;/ref&gt; In Nederland ontstond zodoende vanuit verschillende ministeries (OCW, EZ en Landbouw) samen met andere partijen (ondernemersverenigingen, bedrijven en banken) het partnership leren ondernemen&lt;ref&gt;Partnership Leren Ondernemen, oprichting november 2005&lt;/ref&gt; Later is dit veranderd in onderwijs onderneemt. 

Het Onderwijs Netwerk Ondernemen dat in april 2009 door hen gelanceerd is heeft als doelstelling het stimuleren van ondernemen binnen het onderwijs en het vergroten van een ondernemende houding bij leerlingen, studenten, docenten en management. De subsidieregeling helpt scholen een netwerk op te richten van onderwijsinstellingen en bedrijfsleven. Een subsidie&lt;ref&gt; SenterNovem, een agentschap van het ministerie van Economische Zaken&lt;/ref&gt; kon alleen worden aangevraagd door een samenwerkingsverband van ten minste vier deelnemers, waaronder minimaal twee onderwijsinstellingen en minimaal één ondernemer. Het budget voor 2009 van vier miljoen euro is toegekend aan 27 gehonoreerde projecten waarvan zeven afkomstig uit het primair onderwijs, negen uit het voortgezet onderwijs en elf uit het middelbare beroepsonderwijs. Gemiddeld kregen de projecten 150.000 euro aan subsidie.

Een voorbeeld van verdere initiatieven zijn jong ondernemen&lt;ref&gt;Jong Ondernemen, opgericht in 1990 op initiatief van ABN AMRO, VNO-NCW en MKB-Nederland in samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken, de Kamer van Koophandel en de NOvAA&lt;/ref&gt;, de team academie&lt;ref&gt;Team Academie, oprichter Johannes Partanen, Finland, www.teamacademie.nl&lt;/ref&gt;, ondernemende basisscholen&lt;ref&gt;“Piepjonge ondernemertjes aan de slag”, SBS6 Hart van Nederland, 23 mei 2008&lt;/ref&gt; en het Entreprenasium&lt;ref&gt;Telegraaf, “Entreprenasium voor vwo’ers met handelsgeest”, 20 april 2007&lt;/ref&gt; .

==== Model ====
Een terugkerend element in de vele reviews&lt;ref&gt;Luke Pittaway (Sheffield University, UK) en Jason Cope (Lancaster University, UK), '''Entrepreneurship Education, A Systematic Review of the Evidence''', International Small Business Journal, Vol. 25, No. 5, 479-510 (2007)&lt;/ref&gt; over ondernemend onderwijs is het leren omgaan met de relatieve grote vrijheid wat betreft invulling van het proces en de inhoud. In termen van zelfstandigheid en zelfverantwoordelijkheid blijkt het bijna altijd verder te gaan dan bijvoorbeeld projectgestuurd onderwijs. Dat vraagt volgens de reviewers om het organiseren van strakke beoordelingsprocedures om vrijblijvendheid te voorkomen.

Het ondernemend onderwijs kent vele verschijningsvormen. Toch concludeert men in verschillende surveys&lt;ref&gt;Junior Achievement’s Teen Survey Series, '''Teens’ views around careers, entrepreneurship and personal finance''', Opinion Research Corporation&lt;/ref&gt; dat de volgende rode draad steeds terugkeert:
* De lerende kiest vanuit zijn eigen betrokkenheid een maatschappelijk vraagstuk of doelstelling
* De lerende verdiept zich alleen of met anderen in het vraagstuk
* De lerende stelt een oplossing voor
* De lerende vertaalt deze oplossing in een concreet te realiseren eindresultaat
* De lerende omschrijft vooraf de gezamenlijk te verrichten werkzaamheden leidend tot dit eindresultaat
* De lerende voert deze uit, test het eindproduct en implementeert deze in een eigen bedrijf
* De lerende reflecteert op het eigen bedrijf

==== Kinderziektes ====
Ondernemerschap als domein in het onderwijs en leren groeit wereldwijd snel. Onderwijsonderzoekers hebben zich daarbij aangesloten en verdiepen zich in de effectiviteit van toegepaste pedagogische, methodologische en theoretische strategieën. Er is echter nog geen consensus tussen deskundigen over wat ondernemen of ondernemerschap inhoudt, in welke mate het een kwestie is van aanleg of te ontwikkelen competenties, en om welke persoonskenmerken of kennis en vaardigheden het dan precies gaat. Mocht er overeenstemming zijn dan bestaan er nog verschillende inzichten op welke wijze een studerende het beste ondernemend zou kunnen leren. Hoewel ondernemend onderwijs al een lange geschiedenis kent, is het nog lang niet volwassen. 

Of iemand een eigen bedrijf start is in het begin vooral een individuele keuze. Uit de wetenschap blijkt dat men zeer jong (voor de 12de levensjaar) ondernemerschap dient te koesteren. Onderzoekers benadrukken daarom dat om dit proces te initiëren al in het basisonderwijs het verkennen van ondernemerschap een plek zouden moeten hebben. Dit gebeurt dan ook steeds meer. Echter in het voortgezet onderwijs, en maar in beperkte mate in het hoger of beroepsonderwijs, is er nog geen passend vervolg voor leerlingen die ondernemend zijn.

==== Meningen ====
Omdat ondernemend leren nog in de kinderschoenen staat wordt de boventoon in de discussie over ondernemend onderwijs gevoerd door de voorstanders. De tegenstanders menen dat het zo'n vaart niet zal lopen. Tegenstand is dan ook vooral te horen op plekken waar ondernemend leren wordt geintroduceerd. 

De voorstanders&lt;ref&gt;Vlaamse minister van Werk, Onderwijs en Vorming UNIZO , '''Vlaamse scholen zitten vol creatieve ideeën''', toespraak tijdens Uitreiking Prijs Ondernemende School 2009, 27 mei 2009&lt;/ref&gt; roemen de volgende voordelen voor de lerende, zijn begeleiders en de school:
* Het vermogen om oorspronkelijk te mogen zijn en van daaruit creatief te denken en te doen
* Het prikkelen van een nieuwsgierige en een ontdekkende instelling
* Het leren opmerken en benutten van kansen
* Het creëren van daadwerkerlijke oplossingen en vernieuwingen of het slim samenvoegen van bestaande ideeën
* Het leren durven nemen van gecalculeerde risico’s en ongebruikelijke keuzes.
* Het veilig uitproberen en fouten maken wordt aangemoedigd als effectief middel om te leren
* Het focussen op wat men kan en minder op wat men niet kan
* Het eigenwijs en ambitieus mogen zijn
* Het bewust zijn en ontwikkelen van de maatschappelijke rol en verantwoordelijkheid
* Het zelf tot actie overgaan en het roer nemen
* Het zichzelf vooraf duidelijke doelen stellen en daarop beoordeeld willen worden

Waar ondernemend leren opduikt zie je op grond van ervaringen critici wijzen op de volgende nadelen:
* Het bijdragen aan wat men noemt vormfetisjisme in het onderwijs
* Het drastisch veranderen van de cultuur en de organisatie van de universiteit of school
* Het vraagt een vaak ontbrekende deskundigheid en attitude van de begeleiders
* Het is lastig in te bedden in het bestaande meer conformistische onderwijsmodel
* Het koppelen aan de eindtermen in het onderwijs gebeurt tijdens de projectactiviteiten en niet vooraf. Dat maakt het plannen van de ontwikkeling van de lerende lastiger
* Het vraagt een extra investering in tijd, geld en middelen
* Het overwinnen van weerstand tegen onderwijsvernieuwingsprocessen, het nieuwe leren, waar ondernemend onderwijs meestal onder wordt geschaard

=== Ondernemingsplan ===
Een '''ondernemingsplan''', ook wel ''businessplan'' of ''bedrijfsplan'' genoemd, is een beschrijving en een onderbouwing van de plannen van een bepaald bedrijf dat soms nog moet worden opgericht. Het ondernemingsplan betreft de ontwikkeling en de gewenste resultaten van dat bedrijf over een bepaalde periode.[[Bestand:Ondernemingsplan.png|550px|right|Voorbeeld ondernemingsplan]]

====Definitie====
Meestal wordt een ondernemingsplan geassocieerd met het oprichten van een nieuwe onderneming of het overnemen daarvan. In de praktijk blijken juist gevestigde ondernemers vaak een plan te schrijven dat aangeeft waar hun onderneming binnen een bepaalde periode zal staan. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, wordt een ondernemingsplan dus niet alleen gebruikt door starters maar ook door ervaren organisaties&lt;ref name=''CLOSE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Close, J.P. | Titel = Succesgids voor ondernemers: meer kans van slagen voor startende en ervaren ondernemers | Datum = 2007 | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 9043014109}}&lt;/ref&gt; (zie [[Ondernemingsplan#Voorbeelden|voorbeelden]]).

Volgens de definitie van Bruyland&lt;ref name=''BRUYLAND''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bruyland, M.  | Titel = Spin-offs als valorisatiemechanisme van universitair onderzoek: een managementmodel | Datum = 2001 | Uitgever = Katholieke Universiteit Leuven}}&lt;/ref&gt; geeft een ondernemingsplan daarom ''een volledige beschrijving van de onderneming en van de manier waarop deze onderneming omgaat, en in haar toekomst denkt om te gaan, met de eisen en de voorwaarden die de omgeving aan haar stelt.'' Hij beperkt dus de definitie niet tot nog op te richten bedrijven. In een ondernemingsplan moeten, volgens Bruyland, in ieder geval de volgende vragen duidelijk beantwoord worden: ''Wat wil ik? Wat kan ik? Wat ga ik doen''. Het Agentschap Ondernemen, het aanspreekpunt van de Vlaamse overheid voor ondernemers, benadrukt het uiteindelijke doel van het ondernemingsplan, namelijk het achterhalen van de haalbaarheid van de onderneming. In haar definitie&lt;ref name=''AGENTSCHAP''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Agentschap Ondernemen  | Titel = Ondernemingsplan | Datum = 2005 | Uitgever = Vlaamse Overheid | URL = https://ewbl-publicatie.vlaanderen.be/servlet/ContentServer?pagename=Ondernemen/Page/MVG_CMS4_Glossary&amp;c=Page&amp;cid=1110798672161#o}}&lt;/ref&gt; vindt men de onderdelen van het ondernemingsplan terug. Dit zijn: de activiteiten, het product, de markt, de mensen en de financiering.

====Functie====
De bedrijfskunde onderscheidt de volgende mogelijke functies van een ondernemingsplan: het kan als visitekaartje dienen, een beleidsinstrument zijn, een denkoefening en/of een hulpmiddel bij financiering.&lt;ref name=''MUYNCK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = De Muynck, H.  | Titel = Inleiding tot de bedrijfskunde | Datum = 2007 | Uitgever = Lannoo Uitgeverij | {{ISBN|}}= 902096206X}}&lt;/ref&gt; Speciale ondernemingsplannen zijn het strategisch plan en het crisisplan. Een ondernemingsplan, waarin de strategische ontwikkeling van de onderneming centraal staat wordt ook wel een strategisch plan.
&lt;ref name=''ROELS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Roels, F.  | Titel = Handboek adviseur: vraagbaak voor ondernemerschap | Datum = 2003 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 901301092X}}&lt;/ref&gt; genoemd. Als een ondernemingsplan dient om een voortzetting van een bedrijf na een faillissement te onderbouwen, wordt ook wel gesproken van een crisisplan of overlevingsplan&lt;ref name=''BLOM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Blom, R.J. | Titel = Omgaan met ... faillissement, surseance en schuldsanering | Datum = 2004 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 901301674X}}&lt;/ref&gt;

====Geschiedenis====
De geschiedenis van het ondernemingsplan hangt nauw samen met de geschiedenis van de ondernemer of  onderneming. Het ondernemerschap is zo oud als de mens zelf. Ondernemingen konden al worden gevonden in Mesopotamie en het Neo-Babylon.
&lt;ref name=''LANDES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Landes, D.S., Mokyr, J. en Baumol, W.J. | Titel = The Invention of Enterprise: Entrepreneurship from Ancient Mesopotamia to Modern Times | Datum = 2010 | Uitgever = Princeton University Press | {{ISBN|}}= 0691143706}}&lt;/ref&gt; Ze kwamen overal in de wereld voor; van Japan, China en koloniaal India tot de recente middeleeuwse ontwikkelingen in Europa en de VS. Ook ondernemingen op grote schaal ontstonden al vrij vroeg in de geschiedenis van de moderne mens. 

Een relatief recente pijler in deze geschiedenis is bijvoorbeeld de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC), die als eerste onderneming aandelen uitgaf. De oprichtingsakte, het staatsprivilege (octrooi) en de vrijbrief met vergaande soevereiniteitsrechten kunnen worden gezien als een ondernemingsplan dat was bedoeld om toekomstige aandeelhouders ertoe over te halen de VOC te financieren. De eerste industriële revolutie die ontstond in Engeland kan ook als een mijlpaal worden gezien. Als eerste land op het continent gevolgd door België. Nederland volgde veel later. Een andere pijler in de Nederlandse geschiedenis van het ondernemingsplan is Willem Albert Scholten. Hij was de eerste Nederlandse ondernemer die een industriële multinational wist op te richten en voor deze plannen financiers wist te overtuigen.
&lt;ref name=''KNAAP''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Knaap, D.A. | Titel = 'Voor geld is altijd wel een plaats te vinden' : de firma W.A. Scholten (1841-1892) : de eerste Nederlandse industriële multinational | Datum = 2004 | Uitgever = Rijksuniversiteit van Groningen | URL = https://irs.ub.rug.nl/ppn/267787472}}&lt;/ref&gt;

Een van de eerste ondernemerswedstrijden in de wereld, die het indienen een ondernemingsplan als model had, werd begonnen door de Moot Corp. in 1984.
&lt;ref name=''MOOT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Randall, T en Brawley, D.E. | Titel = MOOT Corp Or Bust! Do Business Plan Competitions Make A Difference? An Empirical Analysis | Datum = 2009 | Uitgever = Southern Journal of Entrepreneurship | URL = https://southernjournalentrepreneurship.org/proceedings/SAE-Papers-Proceedings-2009-Conference.pdf#page=192}}&lt;/ref&gt; Dit model werd daarna snel populair in de Amerikaanse academische wereld. In 1989 werden de ondernemerswedstrijden uitgevoerd op alle voorname Amerikaanse universiteiten.
&lt;ref name=''HONIG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Honig, B. | Titel = Entrepreneurship education: Toward a model of contingency-based business planning | Datum = 2004 | Uitgever = Academy of Management Learning &amp; Education | URL = https://www.jstor.org/pss/40214115}}&lt;/ref&gt;

====Opbouw====
De structuur van het ondernemingsplan bestaat vaak uit de volgende onderdelen:&lt;ref name=''KVK2''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = Een ondernemingsplan maken | URL = https://www.kvk.nl/bedrijf_starten/orientatie/een_ondernemingsplan_maken/?refererAliasStat=ondernemingsplan}}&lt;/ref&gt; [[Bestand:Ondernemingsvormen.jpg|thumb|right|Gangbare rechtsvormen van een midden of klein bedrijf]]
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Ondernemer&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Onderneming&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Markt&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Organisatie&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Financiëen&lt;/span&gt;
|-
| Gegevens
| Doelen
| Concurrentie
| Rechtsvorm
| Omzetprognose
|-
| Eigenschappen en vaardigheden&lt;ref name=''BRINKMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Brinkman, E.  | Titel = Onderzoek naar de succes- en faalfactoren van startende ondernemers | Datum = 2000 | Uitgever = Rijksuniversiteit Groningen}}&lt;/ref&gt;
| Product of dienst
| Marketing
| Benodigde vergunningen
| Rentabiliteitsdrempel
|-
|
| [[Ondernemingsplan/Haalbaarheidsonderzoek|Haalbaarheidsonderzoek]]
| Promotie
| Personeel&lt;ref name=''HRM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Evers, G.H.M. en Verhoeven, C.J.  | Titel = Human resources planning: een integrale benadering van personeelsplanning | Datum = 1999 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9026730004}}&lt;/ref&gt;
| Investeringsbegroting
|-
| 
|
| Prijsstelling 
| Vestigingsplaats|Plaats
| Financiering
|-
| 
|
|
| Benodigde kennis&lt;ref name=''KOERSELMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Koerselman, W.  | Titel = Scenarioplanning een instrument in de kennisstrategie | Datum = december 2004 | Uitgever = Intellectueel Kapitaal, derde jaargang, nummer 5/6 | URL = https://igitur-archive.library.uu.nl/DARLIN/2006-0704-200049/UUindex.html}}&lt;/ref&gt;
| Exploitatiebegroting
|}

====P's====
Bij het schrijven van een ondernemingsplan heeft men het in marketingtermen vaak over het bespreken van de zogenaamde P's. Dit zijn aspecten die ergens in de [[Ondernemingsplan#Opbouw|opbouw]] aan bod dienen te komen.&lt;ref&gt;https://www.leren.nl/cursus/ondernemen/ondernemingsplan/marketingmix.html&lt;/ref&gt;  
* '''''Persoon'''''
: Een van de P's staat voor '''persoon''' of personeel. Indien het ondernemingsplan de start van een bedrijf beschrijft, worden vaak de persoonlijke gegevens van de startende ondernemer zoals NAW-gegevens, burgerlijke staat, nationaliteit, rekeningnummers, rijksregisternummer (België) of burgerservicenummer (Nederland) en curriculum vitae genoemd. Ook eventuele bestaande inkomsten, schulden en verzekering]]en, arbeidsongeschiktheidsverzekering (aov), rechtsbijstandverzekering en een aansprakelijkheidsverzekering, van de ondernemer/onderneming vallen hieronder. Belangrijk bij de start van een bedrijf is het kiezen van een ondernemingsvorm, zoals de eenmanszaak, vennootschap onder firma (VOF), besloten vennootschap (BV), commanditaire vennootschap (CV), naamloze vennootschap (NV) of maatschap en een onderbouwing voor deze keuze. Bij een bestaande onderneming zal alleen een onderbouwing worden gegeven wanneer er sprake is van een verandering van rechtsvorm. Onder de P van persoon valt ook de P van personeel. Deze P duidt dan op het gehele HRM beleid. Zoals wie is mijn personeel, welke kennis nemen ze mee, welke taken zijn over het personeel verdeeld en wat verdienen ze?

* '''''Product'''''
: Het '''product''' vormt de basis van de onderneming. In het ondernemingsplan wordt het product daarom zo precies mogelijk beschreven. Het antwoord, op welk voordeel het product oplevert en hoe dit wordt bereikt, is gevraagd. Daarbij dient de schrijver van het plan duidelijk te maken wat de innovatie is die het product biedt. En hoe deze innovatie is beschermd tegen het kopiëren door anderen (zoals een octrooi). Deze uitleg dient betrokkenen te overtuigen van het bestaansrecht van het product. Vaak doet men daartoe ook een sterkte-zwakteanalyse van de onderneming of het '''product''' om de haalbaarheid vast te stellen. Een productbeschrijving beschrijft het doel, de samenstelling, de herkomst en de kwaliteitseisen van een product.

* '''''Prijs'''''
:Het fundament van de onderneming zijn de |financiën.
&lt;ref name=''BOER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Boer, P. de  | Titel = Basisboek bedrijfseconomie | Datum = 2009 | Uitgever = Noordhoff Uitgevers B.V. | {{ISBN|}}= 9001702430}}&lt;/ref&gt; Prognoses over de te behalen omzet, die primair afhangen van de '''prijs''' van het product en het aantal verkochte producten, vallen hieronder. Bij welke prijs en afzet wordt er voldoende omzet gegenereerd om de kosten te dekken (break-even point)? Welke kosten zijn nodig om de start te kunnen maken? Hoe wordt het een en ander gefinancierd (krediet of spaargeld). De solvabiliteit is hierbij van belang. Wat zal op grond van de omzetprognose en de investeringsbegroting, de nettowinst in het verloop van de tijd bedragen? Hoe verlopen de beschikbare geldelijke middelen in de tijd (liquiditeitsbegroting)? Met andere woorden, is er op elk moment voldoende geld in de kas?

* '''''Plaats'''''
:Een andere P die in een ondernemingsplan naar voren komt is de '''plaats'''. Is de onderneming gevestigd in de eigen woning of is er sprake van een bedrijfspand? Hoe is de onderneming bereikbaar: per auto of openbaar vervoer? Bij het bespreken van de omgeving van de onderneming kan worden ingegaan op geografische bijzonderheden zoals de demografische factoren.

* '''''Promotie'''''
:De P van '''promotie''' vergelijkt de punten uit de interne organisatie van met de concurrentie. Waarom de klant het product verkiest boven die van een concurrent, is voor het bepalen van het bestaansrecht een cruciale vraag. Men kan dit onderbouwen door bijvoorbeeld de Unique Selling Proposition (USP) te noemen. Ook is de prijs en kwaliteit verhouding in vergelijk met de concurrentie een belangrijk gegeven. Een onderzoek naar de markt valt eveneens hieronder. De marketingmix is hier een belangrijk analysemiddel. In het marketingplan&lt;ref name=''MARKETING''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = MacDonald, M., Morris, P. en Eunen, E. van  | Titel = Het marketingplan in beeld: een beeldige gids voor managers | Datum = 2000 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9014071957}}&lt;/ref&gt; kan men mede op grond hiervan aangeven op welke manier klanten worden bereikt; bijvoorbeeld door gebruik te maken van advertenties, het aanmelden bij zoekmachines, het gebruiken van folders, mailings of tv-spotjes.

====Modellen====
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Middel&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Toepassing&lt;/span&gt;
|-
| Bontje-model&lt;ref name=''BONTJE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bontje, J.C.B. | Datum = 1993 | Titel = Ondernemersboek | Uitgever = Samsom | Plaats = Alphen a/d Rijn}}&lt;/ref&gt; 
| Doe het zelf methode voor ondernemers in het MKB om in stappen een ondernemingsplan te schrijven
|-
| Business Box&lt;ref name=''BUSINESSBOX''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Business Box | Datum = 2010 | Titel = Je ondernemingsplan in 10 stappen | Uitgever = Zonneveld Marks | URL = https://www.businessbox.nl/je-ondernemingsplan-in-10-stappen.html}}&lt;/ref&gt; 
| Een online hulpmiddel om in tien stappen tot een ondernemingsplan te komen
|-
| Durham-model&lt;ref name=''GIBB''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gibb, A.A. | Datum = 1992 | Titel = Study of the growth of small firms | Uitgever = Durham University}}&lt;/ref&gt;
| Richt zich met name op de eigenaar in het MKB vanuit een projectmatige blik

|-
| EBRAR vragenlijst&lt;ref name=''EBRAR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hindle, K. en Mainprize, B. | Datum = 2006 | Titel = Entrepreneurial Business Plan Assessment Regime | Uitgever = The Journal of Private Equity | URL = https://www.iijournals.com/doi/abs/10.3905/jpe.2006.635424}}&lt;/ref&gt;
| Een vragenlijst om een ondernemingsplan te schrijven of te beoordelen gebaseerd op 10 wetenschappelijke principes.
|-
| INK-model&lt;ref name=''INK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Instituut Nederlandse Kwaliteit | Datum = 2000 | Titel = INK-managementmodel | Uitgever = Ministerie van Economische Zaken | URL = https://www.ink.nl/}}&lt;/ref&gt;
| Een gangbaar diagnose model voor het Nederlandse MKB
|-
| Interactieve Strategisch Management&lt;ref name=''ISM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Agrocenter | Datum = 2010 | Titel = Interactieve Strategisch Management | Uitgever = Wageningen UR | URL = https://www.agrocenter.wur.nl/NL/Tools/Ondernemerschap+en+strategievorming/ISM/}}&lt;/ref&gt;
| Op gestructureerde wijze ontwikkelen van een ondernemingsplan door agrariërs
|-
| LHV Rekenmodel Ondernemingsplan&lt;ref name=''LHV''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Huisartsen Informatie Systeem | Datum = 2010 | Titel = LHV Rekenmodel Ondernemingsplan | Uitgever = De Landelijke Huisartsen Vereniging | URL = https://www.lhv-rekenmodelondernemingsplan.nl/}}&lt;/ref&gt;
| De huisarts krijgt met dit model informatie over hoe zijn praktijk heeft gedraaid en kan zodoende een beter plan maken voor de toekomst. 
|}

====Redenen====
Een ondernemingsplan wordt aangeraden door deskundigen om de haalbaarheid van het bedrijf te vergroten. Het is principe zelfs verplicht indien er een krediet nodig is van een bank, of wanneer men in aanmerking wil komen voor een uitkering op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz.) Dit geldt alleen als men vanuit een bijstandsuitkering een onderneming wil starten of na afloop van een Startperiode vanuit een WW-uitkering. In sommige gevallen kan het ondernemingsplan ook bedoeld zijn om het vertrouwen te winnen van andere partijen, zoals leveranciers of verzekeraars.

Andere redenen om een plan te schrijven zijn&lt;ref name=''KUNST''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kunst, J. | Datum = 2005 | Titel = Belang van het ondernemingsplan; Overwegingen bij het maken van het plan | URL = https://www.munros.nl/pdf/belangvanhetondernemingsplan.pdf}}&lt;/ref&gt; het in kaart brengen van de eigen ideeën, hulp bij het managen van de onderneming, het achteraf kunnen vaststellen van de mate van succes, het bestaansrecht van de onderneming aantonen&lt;ref name=&quot;FALLEK&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Fallek, M. | Datum = 1998 | Titel = The importance of a business plan for making a bank loan application | Uitgever = Business Credit}}&lt;/ref&gt; of hulp bij het aanvragen van een financiering.

====Overwegingen====
De voordelen die het hebben van een ondernemingsplan oplevert&lt;ref name=&quot;ZWART&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Zwart, P.S. | Datum = 1991 | Titel = Het ondernemingsplan in het MKB, een hoeksteen van de bedrijfsvoering | Uitgever = Stenfert Kroese BV | Plaats = Leiden}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAKER&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Baker, W.H., Addams, H.L. en Davis, B. | Datum = 1993 | Titel = Business planning in successful small firms | Uitgever = Long Range Planning}}&lt;/ref&gt; en die daardoor een ondernemer kunnen motiveren een dergelijk plan op te stellen zijn:
* het effectiever kunnen aanwenden van |schaarse middelen door de sterke en zwakke punten van de onderneming te analyseren.
* het nemen van rationele beslissingen op basis van concrete gegevens.
* het effectief kunnen beoordelen of men de gewenste doelstellingen daadwerkelijk heeft gehaald en daarmee kunnen vaststellen of de gekozen strategie werkt.
* het beter kunnen uitdragen, zowel intern en als extern, van wat men wil bereiken en waar men voor staat.

Ondanks deze voordelen begint een ondernemer in circa de helft van de gevallen zonder een ondernemingsplan.
&lt;ref name=''WEVER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wever, E. | Datum = 1992 | Titel = Ondernemen in techniek, analyse en beleid van succesvolle bedrijven | Plaats = Den Haag | Uitgever = SMO-informatief 92-5}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=''RISSEEUW''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Risseeuw, P.A., and E. Masurel | Titel = The Role of Planning in Small Firms: Empirical Evidence from a Service Industry | Datum =1994 | Uitgever = Small Business Economics 6}}&lt;/ref&gt; Als reden wordt vaak genoemd dat omstandigheden dusdanig snel wijzigen dat een strak plan de onderneming remt.
&lt;ref name=''MINTZBERG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Mintzberg, H. | Titel = The rise and fall of strategic planning | Datum =  2000 | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 0273650378}}&lt;/ref&gt; Voor ondernemers speelt ook de tijd die het opstellen van een ondernemingsplan vraagt. Bij bedrijven in wording bepalen zodoende vaak negatieve institutionele factoren, zoals dwang en nabootsgedrag, of men overgaat tot het maken van een ondernemingsplan.
&lt;ref name=''HONIG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Honig, B. en Karlsson, T. | Titel = Institutional forces and the written business plan | Datum =  2004 | Uitgever = Journal of Management vol. 30 no. 1 29-48}}&lt;/ref&gt;

Ondernemers die willen groeien zijn meer geneigd tot het schrijven van een ondernemingsplan dan ondernemers die dat niet willen.
&lt;ref name=''EIM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hulshoff, H., Kerste, R. en Snel, D. | Titel = Jonge ondernemingen in 2000 | Datum =  februari 2001 | Plaats = Zoetermeer | Uitgever = EIM, programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken | {{ISBN|}}= 90-371-0807-5}}&lt;/ref&gt; Ondernemers die wel een ondernemingsplan hebben opgesteld beschouwen zichzelf als succesvoller in vergelijking met degenen die dat niet hebben gedaan.
&lt;ref name=''GUMPERT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gumpert, D.E. | Titel = How to Really Create a Successful Business Plan | Datum =1996 | Uitgever = Inc. Publishing; 3e editie | {{ISBN|}}= 1880394235}}&lt;/ref&gt; Onderzoek heeft nog niet met harde cijfers bevestigd of deze beleving terecht was. Sterker nog, een onderzoek&lt;ref name=''INC''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bartlett, S. | Titel = Seat of the Pants | Datum =  15 oktober 2002 | Uitgever = Inc | URL = https://www.inc.com/magazine/20021015/24772.html}}&lt;/ref&gt; onder de CEO's van de 500 snelst groeiende bedrijven in de VS toonde aan dat slechts 40 procent een ondernemingsplan had geschreven en slechts 12 procent een marktonderzoek had uitgevoerd.

====Criteria====
Criteria waaraan een ondernemingsplan kan worden getoetst zijn&lt;ref name=''BERRY''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Berry, T.  | Titel = Hurdle: The book on business planning | Datum = 2000 | Uitgever = Palo Alto Software.}}&lt;/ref&gt;: eenvoud, concreetheid, haalbaarheid en volledigheid. Volgens Sahlman&lt;ref name=''SAHLMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sahlman, W.A.  | Titel = How to write a great businessplan | Datum = 1997 | Uitgever = Harvard Business Review}}&lt;/ref&gt; zijn er vier factoren die onderling samenhangen en bepalend zijn voor de onderneming. Deze vier factoren zijn: mensen&lt;ref name=''COLLINS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Collins, J.  | Titel = Good to Great: Why Some Companies Make the Leap ... and Others Don’t | Datum = 2001 | Uitgever = Random House | Plaats = Londen}}&lt;/ref&gt;, kansen, context, risico en beloning. Ze verdienen eveneens elk hun plek. Vanuit het criterium van kredietwaardigheid bekeken, kan men stellen dat dit is bereikt als in het ondernemingsplan de behoeften van de ondernemers overeenkomen met de verwachtingen en criteria van de investeerders of financiers.
&lt;ref name=''HINDLE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hindle, K.  | Titel = An Enhanced Paradigm of Entrepreneurial Business Planning: Development, Case Applications and General Implications | Datum = 1997 | Uitgever = Swinburne University of Technology | Plaats = Melbourne, Australië}}&lt;/ref&gt;

De wettelijke bepalingen omtrent de start van een onderneming zijn vastgelegd in de vestigingswet, die voorschrijft welke vergunningen of diploma's ondernemers die een bepaald soort bedrijf willen starten moeten bezitten. De vestigingswetgeving bestaat uit een verzameling wettelijke bepalingen, waarvan de basis in Nederland wordt gevormd door de Vestigingswet bedrijven 1954. België kent zijn eigen bepalingen, zie de Belgische Vestigingswet. Bij het beoordelen van de gang van zaken van een onderneming, bijvoorbeeld na een faillissement, kan de rechter het ondernemingsplan&lt;ref name=&quot;BB9709&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rechtbank Utrecht | Titel = Uitspraak LJN: BB9709; aansprakelijkheid van de bestuurders en commissarissen voor de schade die Ceteco heeft geleden | Datum = 12-12-2007 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;, of het ontbreken daarvan&lt;ref name=&quot;AV6549&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rechtbank Arnhem | Titel = Uitspraak LJN: AV6549; afwijzing toepassing schuldsanering | Datum = 13-03-2006 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AU3018&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gerechtshof 's-Hertogenbosch | Titel = Uitspraak LJN: AU3018; Onverantwoord ondernemerschap leidt tot afwijzing van het verzoek tot toepassing van de schuldsaneringsregeling | Datum = 11-05-2005 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;, laten meewegen in zijn uitspraak.

====Ondersteuning en onderwijs====
Verschillende partijen kunnen bij het opstellen van een ondernemingsplan vooraf ondersteuning bieden, zoals partners]], advocaten, accountants , controllers, consultants, banken, Kamer van Koophandel en overheden.&lt;ref name=''HOUBEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Houben, G. en Van Looy, W. | Titel = Het ondernemingsplan: een praktijkhandboek: principes en gevalstudies | Datum = 1995 | Plaats = Leuven/Amersfoort | Uitgever = Acco | URL = https://doclib.uhasselt.be/dspace/bitstream/1942/10168/1/05===7142008631c.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=''KVK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = Seminars voor startende ondernemers | URL = https://www.kvk.nl/ondernemen_in_uw_regio/noord_nederland/actueel/seminars_kvk_noord/seminars_voor_startende_ondernemers/}}&lt;/ref&gt; Op een gegeven moment zullen de financierende of subsidiërende instanties het plan toetsen op haalbaarheid.&lt;ref name=''KVK2''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Verstegen, J., Vermeulen, P., de Lauwere, C., de Buck, A. en van der Meulen, H. | Titel = Het beoordelen van ondernemingsplannen ten behoeve van het Borgstellingsfonds-plus | Uitgever = LEI, PPO en IMAG in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij | Plaats = Den Haag | Datum = Juni 2003 | URL = https://www.lei.dlo.nl/publicaties/PDF/2003/2_xxx/2_03_11.pdf}}&lt;/ref&gt; Hierbij kunnen ze al dan niet op verzoek advies geven, waarmee het plan kan worden aangevuld of gewijzigd. 

Ondernemingsplannen worden in het onderwijs gebruikt om bepaalde concepten duidelijk te maken, bijvoorbeeld bij [[economie|economische]] studies. Studenten die overwegen een eigen bedrijf te beginnen worden door onderwijsinstellingen vaak geholpen bij het schrijven van een ondernemingsplan en het uitvoeren daarvan middels startsubsidies.
&lt;ref name=''RUG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Looijenga, J.H. | Titel = Van student tot ondernemer | Datum = 14 september 2000 | Uitgever = RuG Katernen nr. 11 | URL = https://www.rug.nl/medewerkers/nieuws/rugKaternenPdfs/katernen11.pdf}}&lt;/ref&gt; In de academische wereld valt het verschil tussen een onderzoeksvoorstel voor het aanspreken van gelden van buiten en een ondernemingsplan bovendien steeds meer weg.
&lt;ref name=''DERKSEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Derksen, Dr. J.T.P. | Titel = De ondernemende onderzoeker - paradox of pleonasme? | Datum = 18 januari 2000 | Uitgever = Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica van de Katholieke Universiteit Nijmegen | URL = https://dare.ubn.kun.nl/bitstream/2066/18861/1/18861_ondeon.pdf}}&lt;/ref&gt; In het ondernemend onderwijs worden vereenvoudigde ondernemingsplannen&lt;ref name=''LEREN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sorgdrager, W. | Titel = Cursus Ondernemen; Ondernemingsplan | Datum = 2006 | Uitgever = Leren.nl | URL = https://www.leren.nl/cursus/ondernemen/ondernemingsplan/}}&lt;/ref&gt; gebruikt om onderwijsprojecten of leerbedrijven vorm te geven. Wikiversity heeft een ''Lunar Boom Town''-project, waar studenten van alle leeftijden kunnen samenwerken met het ontwerpen of verbeteren van ondernemingsplannen.&lt;ref&gt;https://en.wikiversity.org/wiki/Lunar_Boom_Town&lt;/ref&gt;

====Voorbeelden====
De meeste ondernemers die voor de eerste keer een ondernemingsplan opstellen doen dit aan de hand van een voorbeeld.
&lt;ref name=''DUMMIES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam =  Tiffany, P. en Peterson, S.D | Datum = 2003 | Titel = Ondernemingsplannen voor dummies | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 9043008516}}&lt;/ref&gt; Voorbeelden van ondernemingsplannen, door verschillende typen bedrijven opgesteld, zijn:
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Organisatie&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Plan&lt;/span&gt;
|-
| Kunstencentrum Groep
| Ondernemingsplan Kunstencentrum Groep 2009-2012&lt;ref name=''KUNSTENCENTRUM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kunstencentrum Groep | Titel = Ondernemingsplan Kunstencentrum Groep 2009-2012 | Datum = 2009 | Uitgever = Het Grafisch Huis | URL = https://www.kunstencentrumgroep.nl/templates/13/common/docs/ondernemingsplan_08-12_KCG.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Nederlands Psychoanalytisch Instituut
| Ondernemingsplan 2006 – 2010: Nieuwe tijden, nieuwe wegen&lt;ref name=''NPI''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Nederlands Psychoanalytisch Instituut | Titel = Ondernemingsplan 2006 – 2010: Nieuwe tijden, nieuwe wegen | Datum = 2006 | Uitgever = PlantijnCasparie | Plaats = Den Haag | URL = https://www.psychoanalytischinstituut.nl/brochures/NPIplan20062010.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Rijkswaterstaat
| Ondernemingsplan; een nieuw perspectief voor Rijkswaterstaat&lt;ref name=''RIJKSWATERSTAAT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rijkswaterstaat | Titel = Ondernemingsplan; een nieuw perspectief voor Rijkswaterstaat | Datum = 2004 | Uitgever = Het ministerie van Verkeer en Waterstaat | URL = https://www.rijkswaterstaat.nl/over_ons/missiekerntaken/rijkswaterstaatinverandering/ondernemingsplan20042008/}}&lt;/ref&gt;
|-
| SLS Wonen
| Ondernemingsplan 2008-2012&lt;ref name=''SLS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = SLS Wonen | Titel = Ondernemingsplan 2008-2012 | Datum = 2008 | Uitgever = Stichting SLS Wonen | URL = }}&lt;/ref&gt;
|-
| Stichting Kunstfort Vijfhuizen
| Ondernemingsplan 'FORTISSIMO!' 2009-2012&lt;ref name=''KUNSTFORT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Stichting Kunstfort Vijfhuizen | Titel = Ondernemingsplan 'FORTISSIMO!' 2009-2012 | Datum = 2008 | Uitgever = Lenoirschuring | URL = https://www.kunstfort.nl/images/stories/01_algemeen/03_organisatie/kunstfort-beleidsplan_fortissimo.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Studentenhuisvester DUWO
| Ondernemingsplan 2006–2010&lt;ref name=''DUWO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = DUWO | Plaats = Delft | Titel = DUWO in perspectief; Ondernemingsplan 2006–2010 | Datum = 2006 | Uitgever = Grafia | URL = }}&lt;/ref&gt;
|}

====Literatuur====
* Houwer, Chris A. (2004). ''De bouwstenen voor een strategisch ondernemingsplan: verbetering van resultaat en aansturing''.  {{ISBN|9013019609}}. Kluwer
* Mulders, J., van Alphen, K. en de Keizer, R. (1991). ''Ondernemingsplan: op weg naar een eigen bedrijf''. {{ISBN|9061208866}}. Elmar
* Hulskemper, P. (1997). ''Ondernemingsplan''. {{ISBN|9031324167}}. Bohn Stafleu Van Loghum

{{Wikipedia 
| Pagina = Ondernemingsplan 
| Naam = Ondernemingsplan 
}} 

{{Wikiquote|Ondernemingsplan}}
{{Wiktionary|Ondernemingsplan}}

=== Haalbaarheidsonderzoek ===
Een '''haalbaarheidsonderzoek''' is een [[Methodiek van toegepast onderzoek|onderzoek]] waaruit moet blijken of de eisen, die aan een nieuw of veranderd project, product of onderneming zijn gesteld, te verwezenlijken zijn. Het document waarin de resultaten van dit onderzoek worden vastgelegd noemt men een Business_case.
&lt;ref name=''BUIJS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Buijs, J., van Doorn, V. en Noordam, P. | Titel = Shared Service Centers: een kwestie van doen | Datum = 2004 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9037105734}}&lt;/ref&gt;

====Opbouw====
Een haalbaarheidsonderzoek zal meestal bestaan uit relevante onderdelen van het te onderzoeken onderwerp en de haalbaarheid daarvan beschrijven. Uitvoerbaarheid, doorlooptijd, baten versus kosten en effectiviteit zijn aspecten die vaak worden beschreven.
* Probleem definitie
* Aanpak
* Onderzoek
* Uitwerking
* Aanbeveling

====Analyses====
In het onderzoek kunnen de volgende zaken worden geanalyseerd 
* missie en visie
* doelstellingen
* waardepositie
* SWOT
* doelgroep
* bedrijfstak
* trends
* markt
* concurrentie

====Modellen====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| Middel
| Toepassing
|-
| Watervalmodel
| 
|}

====Redenen====
Een haalbaarheidsonderzoek wordt vaak gedaan om te voorkomen dat men onnodig veel geld of tijd gaat investeren in een project of onderneming. Door dit onderzoek kan men antwoorden krijgen op vragen wat betreft (her)financiering, (her)structurering, (her)plaatsing, uitbreiding, (nieuwe) markten en producten. Uit deze antwoorden komt naar voren wat voor de organisatie de beste investering is en hoe hoog deze uitvalt. Deze antwoorden kunnen mogelijke financiers inzicht geven in wat er precies gaat gebeuren en hoe hoog de risico's en opbrengsten zijn. De uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek vormen een basis voor bijvoorbeeld een ondernemingsplan.

====Nadelen====
Een haalbaarheidsonderzoek kost meestal veel tijd en geld.

====Overheid====
Private investeerders stoppen maar zelden geld in haalbaarheidsonderzoeken omdat zij slecht in staat zijn te beoordelen of zo'n onderzoek zinvol is. De overheid daarentegen is daartoe veel beter in staat. Daarom financiert zij kansrijke haalbaarheidsonderzoeken. Ze laat het vervolgens aan de investeerders over om te bepalen welk idee de meeste rendementen zal opleveren.&lt;ref name=''GROEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Groen, T., Vasbinder, W.J. en Kemper Conseil Publishing  | Titel = Tussen durf en voorsprong: hoe de Nederlandse kenniseconomie in 2011 een succes werd | Datum = 2004 | Uitgever = Kemper Conseil Publishing | {{ISBN|}}= 9076542074}}&lt;/ref&gt;

=== Voorbeelden ===
==== Personen ====
* '''Joseph Kessels'''&lt;ref group=&quot;persoon&quot;&gt;{{Persoon|Joseph Kessels}}&lt;/ref&gt;

==== Organisaties ====
* [https://www.aps.nl/NR/rdonlyres/6E98E1DD-9E3B-4E6C-A075-68C49126A289/0/Economium.PDF Economium] = is Talent Ontwikkelings Programma (TOP) Arbeid &amp; Economie van het [www.aps.nl APS], een onderwijsadviesbureau.
* [https://www.kchandel.nl/ KC Handel] = is een organisatie die producten en diensten levert aan bedrijven in de handel en de mode-, interieur, tapijt- en textielindustrie, aan de bijbehorende brancheorganisaties en onderwijsinstellingen (met name het reguliere beroepsonderwijs) en daarin het bevorderen van ondernemerschap een voorname rol geeft.
* [https://www.sse.org.uk/ School voor Social Entrepreneurs] = verzorgt trainingen en mogelijkheden voor mensen die hun creatieve en ondernemende kwaliteiten willen inzetten voor een maatschappelijk belang. 
* [https://www.slo.nl/ SLO] = het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling begeeft zich op het terrein van het arrangeren van ondernemend onderwijs door vakdocenten.
* [https://www.ted.com/talks/geoff_mulgan_a_short_intro_to_the_studio_school.html Studioschool] = een school waarin recht wordt gedaan aan het vroegere studio/atelier waarin je leerde door te doen en door te doen leerde.
* [https://www.vecon.nl/ VECON] = De Vereniging van leraren in de economisch-maatschappelijke vakken certificeert VO scholen als &quot;VECON BUSINESS SCHOOL&quot; wanneer tijdens de (economie)lessen extra aandacht is voor het economische perspectief op ondernemerschap en ondernemendheid door leerlingen. 

{| align=&quot;left&quot;
|style=&quot;width:70px;&quot; |{{Klik|Afbeelding=Bijbrengen Wiki Begrip.png|Grootte=64px|Link=Onderwijsprofessional/Begrippen}}
|{{Appendix||2=
'''Personen'''
&lt;references group=&quot;persoon&quot;/&gt;
'''Organisaties'''
&lt;references group=&quot;organisatie&quot;/&gt;
'''Begrippen'''
&lt;references group=&quot;begrip&quot;/&gt;
'''Referenties'''
{{References}}
}}
|}

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>0kc1xnoi2o1vd4zqmbxh3pkmz61l1r7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424728</id>
      <parentid>424727</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:25:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* BIK */</comment>
      <origin>424728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64175" sha1="k3y864ppvdyhlgntig4nchc68i0gg7q" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
In dit boek gaat het over ondernemende onderwijsprofessionals die hun talenten in vrij ondernemerschap zouden kunnen uitdragen, dit noemen we een '''onderwijsentrepreneur'''.

== Eigen school starten ==
Tips:
* Gebruik vrije leermiddelen zie [[w:en:Template:MOOC|MOOCS's]].
* Kijk naar een voorbeeld zoals het [https://www.leerparadijs.nl/ leerparadijs] en hoe ze het hebben [https://wiki.leerparadijs.nl/index.php/Hoofdpagina gedaan].

== Onderwijsondernemer ==
=== Inleiding ===
Het boek start met het [[Onderwijsondernemer/Profiel|profiel]] van een onderwijsondernemer. Immers een schets van zijn karakter en competenties  bepaalt of en in welke mate hij capabel genoeg is om in het onderwijs ondernemend te opereren. Of bij de onderwijsprofessionals ook een kwart van de populatie als potentiële onderwijsondernemer mag worden gezien is de vraag die mede in het beschrijven van de  [[Onderwijsondernemer/Doel|doelgroep]] van dit boek wordt besproken. Het profiel van de onderwijsondernemer bepaalt ook in sterke mate welk uniek [[Onderwijsondernemer/Producten|product]] hij op de markt brengt. Veel van de kenmerken en persoonlijkheidseigenschappen van de ondernemer zijn te [[Onderwijsondernemer/Ontwikkeling|ontwikkelen]]. 

''Een innovatie is een creatief product met een verdienmodel. Een succes is een product met een creatief verdienmodel.''

De handelssteden in Noord-Europa aan de Noordzee en Oostzee en de handelswegen gingen in de Middeleeuwen steeds meer samenwerken om de handel te bevorderen en de kooplieden beter te beschermen. Dit samenwerkingsverband, dat bekend is geworden als de Hanze, leidde er onder meer toe dat de kooplieden steeds vaker mensen in dienst namen en werkten vanuit een vaste stek. Deze Hanzekooplieden kunnen als de eerste ondernemers in de regio's Nederland en Vlamingen worden beschouwd. 

=== Profiel ===
Bij het vaststellen van een profiel van de onderwijsondernemer kijkt men naar persoonlijkheidskenmerken en competenties.

De volgende organisaties stimuleren ondernemerschap.
* Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen
* European Business Competence Licence (EBCL)&lt;ref group=&quot;organisatie&quot;&gt;EBCL&lt;/ref&gt;
* De VECON BUSINESS SCHOOL&lt;ref group=&quot;organisatie&quot;&gt;VECON Business School&lt;/ref&gt;

Het trainen van ondernemerschap wordt internationaal gezien als een belangrijk onderdeel binnen het onderwijs. Het kan helpen bij het ontwikkelen van vaardigheden die in de &quot;echte&quot; wereld tellen. Men kan bij onderwijs bijvoorbeeld denken aan naschoolse programma's, zomerkampen, competities, lessen of zelfs schooltypen. Enkele internationale voorbeelden van initiatieven die op dit gebied actief zijn:
* '''BizKids''' [https://www.bizkids.com/ televisieserie] over geld en zaken doen
* [https://www.unleashingideas.org/ '''Global Entrepreneurship Week''']
* '''NFTE'''; [https://www.nfte.com/ Network for Teaching Entrepreneurship]
* '''SAGE''' [https://www.sageglobal.org/Students for the Advancement of Global Entrepreneurship)]
* [https://www.littlegreenmoneymachine.com/ '''The Little Green Money Machine''']
* '''TiE''' [https://www.tyeglobal.org/ (Talent, Ideas, and Enterprise) Young Entrepreneurs]

==== Onderwijsintrapreneur ====

Een onderwijsintrapreneur is een ondernemende onderwijswerknemer. De term is een samenvoegsel van een '''intrapreneur'''
&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;Intrapreneur = iemand die zich binnen een organisatie ondernemend gedraagt.&lt;/ref&gt; werkend in een '''onderwijsorganisatie'''. Om intrapreneurs binnen een organisatie te ondersteunen zijn er volgens de literatuur vijf factoren die aandacht verdienen.
&lt;ref name=&quot;Birger&quot;&gt;{{Citeer boek|Titel=Enabling Intrapreneurship and Psychological Ownership Inside Firms. A case study of a train maintenance company|Uitgever=Erasmus University Rotterdam|Achternaam=Birger, I.|Datum=maart 2008}}&lt;/ref&gt;:&quot;rewards and reinforcement&quot;, &quot;time availability&quot;, &quot;management support&quot;, &quot;autonomy/work discretion&quot; en &quot;organizational boundaries&quot;. ''No one can possibly achieve any real and lasting success or get rich in business by being a conformist.'' - J. Paul Getty, American industrialist

==== BIK ====

'''Beroepskunstenaars In de Klas''' (BIK’ers) zijn kunstenaars met een bijscholing op het gebied van [[w:projectonderwijs|(project)onderwijs]] zodat zij scholen kunnen ondersteunen bij het ontwikkelen van eigen kunstprojecten. 

In Nederland is het overheidsbeleid
&lt;ref name=''IMPULS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Quirine van der Hoeven | Titel = '''De Grens als spiegel: Cultuuronderwijs in Nederland en Vlaanderen vergeleken''' | Datum = 2005 | Plaats = Den Haag | Uitgever = IMPULS, 36e jaargang, nummer 1, september 2005 | Bladzijdes = 23-====}}&lt;/ref&gt; erop gericht kinderen en jongeren meer te laten kennismaken met cultuur. Dit resulteerde in 1996 in het '''project Cultuur en School'''.
&lt;ref name=''MIN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Titel = '''Cultuur en School''' | Datum = 1996 | Plaats = Den Haag | Uitgever = SDU}}&lt;/ref&gt; Tussen 1997 en 2003 richtte zich dit project met name op het voortgezet onderwijs.
&lt;ref name=''VO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Lieftink, J., &amp; Miellet, G. | Titel = '''Zicht op cultuureducatie in het voortgezet onderwijs. Kunst- en cultuurvakken in het voortgezet onderwijs.''' | Datum = 2002 | Plaats = Utrecht | Uitgever =Cultuurnetwerk Nederland}}&lt;/ref&gt; In 2003 sloot het basisonderwijs zich hierbij aan. De Nederlandse regering stimuleerde deze ontwikkeling in 2004 door de subsidieregeling '''Versterking cultuureducatie in het Primair Onderwijs'''.
&lt;ref name=''PRIMAIR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Titel = '''Versterking Cultuureducatie in het Primair Onderwijs 2004-2007''' | Datum = 2005 | Plaats = Den Haag | Uitgever = MOC en Wetenschap}}&lt;/ref&gt;
Doel hiervan was dat alle basisscholen, in nauwe samenwerking met hun culturele omgeving, een gedegen cultuureducatie beleid te laten voeren. Een vorm van deze samenwerking is het project '''beroepskunstenaars in de klas (BIK)'''. De door de Nederlandse overheid gewenste structurele onwikkeling uitte zich in het feit dat na een groot wetenschappelijk onderzoek&lt;ref name=''ONDERZOEK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = W.J. van Silfhout, F.M.H.M. Driessen | Titel = '''Evaluatie van de Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs door gemeenten en provincies in het kader van de afspraak tussen IPO, VNG en OCW''' | Datum = 2006 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen | {{ISBN|}}= 90-73259-44-4}}&lt;/ref&gt;, de financiering van de regeling in het schooljaar 2006/2007 is opgegaan in de [[Onderwijsondernemer/Profijt|lumpsum]], de standaard financiering van een basisschool. Naast basisscholen wordt er van de Regeling Beroepskunstenaars in de Klas (BIK) ook in andere typen onderwijs gebruik gemaakt&lt;ref name=''WANITA''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gabrielle Rozing | Titel = '''Kunst, Cultuur en ROC’s: Vraag en aanbod van kunst- en cultuureducatie voor het ROC''' | Datum = 2006 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Masterthesis Kunstbeleid en Management – Universiteit van Utrecht}}&lt;/ref&gt; Beroepskunstenaars in de Klas wordt ook ingezet in het Wanita-concept&lt;ref name=''ROC''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Oud, W. | Titel = '''Ontwikkeling en implementatie van het Wanita-concept. Afsluiting van de monitor.''' | Datum = 2007 | Plaats = Amsterdam | Uitgever = SCO-Kohnstamm Instituut van de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen, Universiteit van Amsterdam | {{ISBN|}}= 978-90-6813-8443}}&lt;/ref&gt;Dit concept heeft als uitgangspunt om, naast een cursorisch deel van het programma voor de verwerven van de basisvaardigheden, een geïntegreerd programma te ontwikkelen inclusief de integratie van de kunsten.

De term beroepskunstenaar wordt gedefinieerd in de '''Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik)'''&lt;ref name=''STAATSCOURANT''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Bekendmaking van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 23 december 2009, nr. IVV/FB/2009/27807, betreffende herziening van de bedragen genoemd in de Wet werk en inkomen kunstenaars met ingang van 1 januari 2010''' | Datum = 2009 | Uitgever = Staatscourant,
nr. 19908, 24 december 2009}}&lt;/ref&gt; en bij het beroepsmatigheidsonderzoek dat in het kader van de Wwik wordt uitgevoerd door Kunstenaars&amp;CO&lt;ref name=''KCO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = IVA beleidsonderzoek en advies | Titel = '''Evaluatie van de Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik); Onderzoeksrapport.''' | Datum = 2010 | Uitgever = Onderzoek verricht in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid}}&lt;/ref&gt; In het rapport Kunstenaars in Nederland&lt;ref name=''CBS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wendy Jenje-Heijdel, Danielle ter Haar | Titel = '''Kunstenaars in Nederland''' | Datum = 2007 | Uitgever = Centrum voor Beleidsstatistiek 07005}}&lt;/ref&gt; (CBS 2007) wordt het aantal beeldende kunstenaars in Nederland op 7.000 geschat. De sectormonitor beeldende kunst&lt;ref name=''MONITOR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Teunis IJdens | Titel = '''Voorstudie sectormonitor beeldende kunst; Eindrapport.''' | Plaats = Tilburg | Datum = 2009 | Uitgever = IVA Beleidsonderzoek en Advies}}&lt;/ref&gt; brengt de informatie betreffende de BIK uit deze en andere bronnen samen. 

Om de kwaliteit van de beroepskunstenaars te waarborgen is er een erkende kwalificatie&lt;ref name=''ERKENNING''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Bechermd predikaat Registeropleiding''' | Uitgever = Stichting Post Hoger Beroeps Onderwijs Nederland | URL = https://www.cpion.nl/Default.aspx?pagina= }}&lt;/ref&gt; ontwikkeld gekoppeld aan een opleiding. De BIK-opleiding is in 2002 ontwikkeld door Theo van Adrichem&lt;ref name=''VOLKSKRANT''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Als je lelijke dingen tekent, wordt het toch weer mooi''' | Datum = 2007 | Uitgever = De Volkskrant, 19 april 2007 | URL = https://www.volkskrant.nl/kunst/article417404.ece/Als_je_lelijke_dingen_tekent_wordt_het_toch_weer_mooi&amp;section=news&amp;wrt_id=487 }}&lt;/ref&gt;en wordt op vele locaties in het land gegeven. Deze parttime (post-hbo) opleiding duurt één jaar en omvat naast een theoretisch deel ook een drietal stages op scholen. Na de met succes afgeronde studie wordt het BIK-certificaat uitgereikt. Het programma leert de deelnemers om naast het verzorgen van creatieve workshops of museumprojecten, ook kunstbeschouwing en cultuurlessen te verzorgen waarbij leerlingen op reflectieve wijze, dan wel op receptieve wijze in contact komen met beeldende kunst. Critici wijzen op het tekort aan agogische en didactische kennis in het programma&lt;ref name=''MOCCA''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Trendrapport Cultuureducatie in Amsterdam.''' | Datum = 2009 | Uitgever = MOCCA Expertisenetwerk Cultuureducatie}}&lt;/ref&gt;

* [https://www.beroepskunstenaarsindeklas.nl www.beroepskunstenaarsindeklas.nl]

==== Ondernemend Management ====
{{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=Ondernemend_management}}

=== Visie ===
Een belangrijke visie die de rest van het boek kleurt is wat we verstaan onder ondernemerschap en ondernemendheid. Wanneer spreken we van een onderwijsondernemer en wanneer van een ondernemende onderwijsprofessional? Of definiëren we dat als hetzelfde? Wat zien we als ondernemende rollen binnen het ondernemend onderwijs? In welke [https://www.dewereldvandeondernemer.nl/res/downloads/model1dwvdo.pdf werkgebieden] werken ze? En welke competenties vragen we van elk van deze rollen?

==== Maatschappelijk ====
Maatschappelijk Ondernemen (MO), wat zowel profit als non-profit kan, wordt door de SER&lt;ref name=''SER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sociaal Economische Raad | Titel = '''De winst van waarden''' | Datum = 2001 | Plaats = Den Haag}}&lt;/ref&gt; gelijkgesteld aan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Ondernemen op een verantwoorde manier, in het Engels geduid als Corporate Social Responsibility, hoeft een maatschappelijke verandering echter niet als doelstelling te hebben, wat in het Engels wordt geduid als Social Entrepreneurship. In dit boek wordt van de onderwijsondernemer verwacht dat hij niet alleen economische waarde (profit) toevoegt maar ook sociale (people) en ecologische waarde (planet). We zullen de begrippen [[w:maatschappelijk ondernemen|maatschappelijk ondernemen]] en [[w:maatschappelijk verantwoord ondernemen|maatschappelijk verantwoord ondernemen]] als beide hebbende deze betekenis hiervoor inzetten (zoals ook op wikipedia gebeurt). 

==== Ondernemerschap ====
Ondernemerschap is, in de visie van dit boek, kansen zien en benutten door middel van een eigen bedrijf of binnen een (groter) bedrijf waarmee je waarde creëert voor jezelf en je omgeving. Een definitie die aansluit bij die van Martijn Driessen &lt;ref name=&quot;DRIESSEN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Driessen, dr. M.P. | Titel = '''Proefschrift E-Scan Ondernemerstest, beoordeling en ontwikkeling ondernemerscompetentie''' | Datum = 2005}}&lt;/ref&gt;in zijn proefschrift over de entrepreneur als ''de ondernemende ondernemer'',  hoewel strikt genomen een ondernemer iemand is die een eigen bedrijf runt. Subsidie spuit voor een school die ondernemend wil opereren vaak op langere termijn zand in de motor in plaats van benzine.

=== Gereedschappen ===
In de gereedschapskist van de onderwijsondernemer vinden we instrumenten, materialen, methoden, netwerken en voorbeelden die hem kunnen bijstaan.

Een onderwijsondernemer zal in het algemeen gebruik kunnen maken van 
* projectplannen&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;Projectplan = een startdocument, ook wel plan van aanpak genoemd, voor het omschrijven hoe en wanneer een bepaald tijdelijk doel wordt bereikt.&lt;/ref&gt;
of vakspecifiek
* Anglia = een internationaal en non-profit onderwijsnetwerk die leerlingen stapsgewijs ondersteunt om, naast de reguliere lessen, hun Engels te verbeteren en hun niveau aan te tonen door middel van een internationaal erkend examen.&lt;/ref&gt;(Engels)
Onderstaande onderwijsfilms tonen handige vaardigheden uit de gereedschapskist van een (jonge) onderwijsondernemer.
* Fiscaal
** [https://www.youtube.com/watch?v=IFRoz860pMk&amp;feature=related De belastingaangifte]
* Rekenkundig
** [https://www.youtube.com/watch?v=swxnqtznm6o&amp;feature=fvwrel Procenten]
** [https://www.youtube.com/watch?v=r0RIJ7GawnI&amp;feature=fvsr Vreemd geld]

=== Ontwikkeling ===
Ondernemen is in. In Nederland zijn in 2007 zo'n 103.000 onderneming gestart en dit aantal is sindsdien alleen maar toegenomen. Binnen de arbeidsmarkt zien we ook steeds meer ondernemerschap terug. Van 450.000 werknemers met een flexibel contract en 850.000 ZZP-ers in 2001 naar ongeveer 600.000 flexibele arbeidscontracten en 1.000.000 ZZP-ers in 2008. Om deze ontwikkelingen te ondersteunen is het van belang te weten wat de nieuwe ondernemers drijft. Als je kijkt naar de gemiddelde verdiensten en die vergelijkt met werknemers dan verdienen ondernemers 10% minder. Dus dat kan niet de drijfveer zijn. Wat dan wel? Het gaat de ondernemers om zelfbeschikking en vrijheid. Te gaan voor dat waar men zelf helemaal achterstaat en zich daarin persoonlijk ontplooien. Deze ondernemendheid hoeft, kan en moet zich niet perse in ondernemerschap te ontluiken maar kan ook in ondernemend gedrag binnen een onderwijsorganisatie demonstreren. En dat wordt ook steeds meer gevraagd van onderwijsorganisaties. Vanuit de maatschappelijke taak die het onderwijs heeft beschouwd, is zowel het ontwikkelen van ondernemerschap als ondernemendheid van belang. 

De producten die men typisch van een [[onderwijsondernemer]] kan verwachten zijn:
* [[Onderwijsondernemer/Resultaten#Ondernemingsplan|Ondernemingsplan]]
* [[Onderwijsondernemer/Resultaten#Haalbaarheidsonderzoek|Haalbaarheidsonderzoek]]

Een onderwijsondernemer zal zijn profiel sterk verbinden aan het product dat hij levert. Zijn eigenheid zal vaak een groot deel van de unieke voordelen bepalen van zijn product. Deze voordelen noemt men wel [[Onderwijsondernemer/Resultaten#USP|USP]].

=== USP ===
{{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=Unique_Selling_Proposition}}

Een '''Unique Selling Proposition''', ook wel '''Unique Selling Point''' of '''USP''' genoemd, is een eigenschap van een product die het onderscheidt van vergelijkbare producten. 

==== Geschiedenis ====
De term Unique Selling Proposition (USP) werd bedacht door Rosser Reeves van de Ted Bates &amp; Company. Het is een marketingconcept dat is ontstaan om patronen in succesvolle reclamecampagnes in de jaren '40 te verklaren. De theorie beweert dat zulke campagnes unieke voorstellen deden aan potentiële klanten. Deze voorstellen overtuigden de klanten om van merk te wisselen.  
Vandaag de dag wordt de term gebruikt om onderscheidende aspecten van een product te benoemen als basis voor marketingstrategieën. 
{{Clearleft}}

==== Definitie ====
De USP duidt op de unieke en onderscheidende kenmerken van een dienst of product. Men brengt deze onder de aandacht van een bepaalde doelgroep om deze te wijzen op voordelen als kwaliteit, functionaliteit of prijs, met als doel de gevoelens van een klant t.o.v. een product positief te beïnvloeden. . Deze meerwaarde bepaalt mede of een dienst of product succesvol zal zijn.
Tegenwoordig worden ook slimme marketingslogans, die niet meer direct het merk weergeven maar wel blijven &quot;hangen&quot;, hieronder geschaard.
Verwant aan USP zijn begrippen als Point of difference (POD), de [[Elevatorpitch]] en Unique Perceived Benefit (UPB).

==== Criteria ====
Oorspronkelijke criteria die de bedenker&lt;ref name=''REEVES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Reeves, Rosser | Titel = '''Reality in Advertising''' | Datum = 1961 | Plaats = New York | Uitgever = Alfred A. Knopf}}&lt;/ref&gt; opstelde zijn:
* Elke reclame moet een voorstel doen aan de klant die hem zegt dat hij het product moet kopen om de bijbehorende voordelen te ontvangen.
* Het voorstel moet er een zijn dat de concurrentie niet (kan) aanbieden.
* Het voorstel moet zo sterk zijn dat grote aantallen klanten overgaan tot jouw product.
Tegenwoordig verwacht men van een goede USP dat deze:
* zich verplaatst in de klant
* begrijpt waarom een klant een product koopt
* weergeeft wat maakt dat de klant voor dit product kiest en niet voor vergelijkbaar product

==== Voorbeelden ====
Voorbeelden van producten met een duidelijke USP zijn:
* Head &amp; Shoulders: ''Mooi en roosvrij haar''

=== Ondernemend onderwijs ===
{{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=Ondernemend_leren}}

Ondernemend onderwijs betekent dat de lerende leert door te ondernemen of leert ondernemen.

==== Achtergrond ====
Ondernemen is het opzetten en uitvoeren van een eigen project of bedrijf. Een ondernemer is iemand die graag zaken willen beginnen, dingen wil aanpakken, verantwoordelijkheid wil aanvaarden en initiatieven op zich wil nemen. Ondernemend leren betekent dat de lerende een leeromgeving heeft waarin in hij of zij als zijnde een ondernemer kan leren.

Of ondernemen te leren is daarover verschillen de meningen. Vandaar dat sommige spreken van leren ondernemen en anderen van ondernemend leren. In ieder geval staat vast voor deskundigen dat het bevorderen van ondernemerschap, en de competenties die daaraan zijn gekoppeld, een ondernemende leeromgeving vraagt. 

Wat ondernemerschap inhoudt daarover zijn de meningen eveneens verdeelt. Wel bestaat er consensus wat betreft kenmerken als creatief, lef, zelfvertrouwen, resultaatgericht, maatschappelijk en initiatiefrijk.

Bijna alle initiatieven op het gebied van ondernemend leren zijn duurzaam. Om dit maatschappelijk verantwoord ondernemen te benadrukken spreekt men ook dikwijls van Maatschappelijk Ondernemend Leren (MOL).

Ondernemend leren of ondernemend onderwijs wordt door elkaar gebruikt. Hoewel onderwijs en leren niet hetzelfde betekenen. Het onderwijs duidt op de overdracht en leren op het ontvangen van nieuwe kennis, inzichten of vaardigheden. De internationale aanduiding voor deze discipline is wel eenduidig namelijk Entrepreneurship Education. 

==== Geschiedenis ====
Het was de zakenman Horace A. Moses die het principe van '''learning by doing''' in de zakenwereld bracht. Hij werd daarin gesteund door persoonlijkheden als Henry Ford, John D. Rockefeller en Walt Disney. Deze steun resulteerde in '''Junior Achievement'''&lt;ref&gt;JA Worldwide, https://www.ja.org/&lt;/ref&gt;, een organisatie met meer dan 350.000 vrijwilligers met als doel lerende te leren over werk, ondernemerschap en financiën. Het netwerk van Junior Achievement Worldwide bestaat nu uit meer dan 100 organisaties, waarvan bijna 40 in Europa. In Europa deed het principe van Moses in de jaren zestig zijn intrede. 

Met name Groot-Brittannië zette in het verleden meerdere grote politieke stappen voor de ontwikkeling van Entrepreneurship Education. Zo is er uit publieke middelen een Higher Education Innovation Fund (www.hefce.ak.uk) en een Science Enterprise Challenge Fund (www.ost.gov.uk) opgericht. Het laatste fonds stemde het ontplooien van ondernemerschap af op het vergroten van wetenschappelijke kennis. Er ontstonden Centres of Excellence in Teaching and Learning Entrepreneurship bij de universiteiten van Nottingham, Leeds Metropolitan en bij White Rose Consortium. Evenals tal van andere activiteiten die door de National Council for Graduate Entrepreneurship &lt;ref&gt;NGCE International Conference, januari 2005&lt;/ref&gt; recent bij elkaar zijn gebracht om van elkaar te leren.

In 2003 nam de Europese Unie.&lt;ref&gt;Europese Commissie 2003&lt;/ref&gt; het besluit, na het geven van een opdracht tot een aantal grote onderzoeken en reviews &lt;ref&gt;Europese Commissie 2002&lt;/ref&gt;, om ondernemende activiteiten middels het onderwijs te stimuleren. Dit werd na analyse van de resultaten nog eens bekrachtigd in 2005 &lt;ref&gt;Europese Commissie 2005&lt;/ref&gt; Ook in de VS is sinds enkele jaren een hernieuwde aandacht voor ondernemend onderwijs.

Volgens onderzoekers&lt;ref&gt;Patricia G. Greene en Mark P. Rice, '''Entrepreneurship education''', Edward Elgar Publishing Limited, 2007, {{ISBN|1=978 1 84542 4=== 0}}&lt;/ref&gt; dient het onderwijzen van ondernemerschap breed te worden aangepakt. Vooral het opnemen van een training in bewustwording noemen zij van groot belang. Het gaat daarbij om het ervaren wat ondernemerschap inhoudt. Vroege Europese voorbeelden in het buitenland zijn het Graduate Entreprise Programma (Groot-Brittannië)&lt;ref&gt;Robert Brown, '''The Graduate Enterprise Programme''', Attempts to measure the effectiveness of small business training, Journal of Education and Work, Volume 8, Issue 1 1995 , pages 27 - 37&lt;/ref&gt; en de Entrepreneur-Service (Noorwegen).

Voor het Nederlands onderwijs betekende deze adviezen dat het kabinet.&lt;ref&gt;Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen&lt;/ref&gt; besloot jongeren al vroeg met ondernemerschap in aanraking te laten komen.&lt;ref&gt;Minister president Jan-Peter Balkenende, '''Nederland Innovatief, 6 december 2007'''&lt;/ref&gt; In Nederland ontstond zodoende vanuit verschillende ministeries (OCW, EZ en Landbouw) samen met andere partijen (ondernemersverenigingen, bedrijven en banken) het partnership leren ondernemen&lt;ref&gt;Partnership Leren Ondernemen, oprichting november 2005&lt;/ref&gt; Later is dit veranderd in onderwijs onderneemt. 

Het Onderwijs Netwerk Ondernemen dat in april 2009 door hen gelanceerd is heeft als doelstelling het stimuleren van ondernemen binnen het onderwijs en het vergroten van een ondernemende houding bij leerlingen, studenten, docenten en management. De subsidieregeling helpt scholen een netwerk op te richten van onderwijsinstellingen en bedrijfsleven. Een subsidie&lt;ref&gt; SenterNovem, een agentschap van het ministerie van Economische Zaken&lt;/ref&gt; kon alleen worden aangevraagd door een samenwerkingsverband van ten minste vier deelnemers, waaronder minimaal twee onderwijsinstellingen en minimaal één ondernemer. Het budget voor 2009 van vier miljoen euro is toegekend aan 27 gehonoreerde projecten waarvan zeven afkomstig uit het primair onderwijs, negen uit het voortgezet onderwijs en elf uit het middelbare beroepsonderwijs. Gemiddeld kregen de projecten 150.000 euro aan subsidie.

Een voorbeeld van verdere initiatieven zijn jong ondernemen&lt;ref&gt;Jong Ondernemen, opgericht in 1990 op initiatief van ABN AMRO, VNO-NCW en MKB-Nederland in samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken, de Kamer van Koophandel en de NOvAA&lt;/ref&gt;, de team academie&lt;ref&gt;Team Academie, oprichter Johannes Partanen, Finland, www.teamacademie.nl&lt;/ref&gt;, ondernemende basisscholen&lt;ref&gt;“Piepjonge ondernemertjes aan de slag”, SBS6 Hart van Nederland, 23 mei 2008&lt;/ref&gt; en het Entreprenasium&lt;ref&gt;Telegraaf, “Entreprenasium voor vwo’ers met handelsgeest”, 20 april 2007&lt;/ref&gt; .

==== Model ====
Een terugkerend element in de vele reviews&lt;ref&gt;Luke Pittaway (Sheffield University, UK) en Jason Cope (Lancaster University, UK), '''Entrepreneurship Education, A Systematic Review of the Evidence''', International Small Business Journal, Vol. 25, No. 5, 479-510 (2007)&lt;/ref&gt; over ondernemend onderwijs is het leren omgaan met de relatieve grote vrijheid wat betreft invulling van het proces en de inhoud. In termen van zelfstandigheid en zelfverantwoordelijkheid blijkt het bijna altijd verder te gaan dan bijvoorbeeld projectgestuurd onderwijs. Dat vraagt volgens de reviewers om het organiseren van strakke beoordelingsprocedures om vrijblijvendheid te voorkomen.

Het ondernemend onderwijs kent vele verschijningsvormen. Toch concludeert men in verschillende surveys&lt;ref&gt;Junior Achievement’s Teen Survey Series, '''Teens’ views around careers, entrepreneurship and personal finance''', Opinion Research Corporation&lt;/ref&gt; dat de volgende rode draad steeds terugkeert:
* De lerende kiest vanuit zijn eigen betrokkenheid een maatschappelijk vraagstuk of doelstelling
* De lerende verdiept zich alleen of met anderen in het vraagstuk
* De lerende stelt een oplossing voor
* De lerende vertaalt deze oplossing in een concreet te realiseren eindresultaat
* De lerende omschrijft vooraf de gezamenlijk te verrichten werkzaamheden leidend tot dit eindresultaat
* De lerende voert deze uit, test het eindproduct en implementeert deze in een eigen bedrijf
* De lerende reflecteert op het eigen bedrijf

==== Kinderziektes ====
Ondernemerschap als domein in het onderwijs en leren groeit wereldwijd snel. Onderwijsonderzoekers hebben zich daarbij aangesloten en verdiepen zich in de effectiviteit van toegepaste pedagogische, methodologische en theoretische strategieën. Er is echter nog geen consensus tussen deskundigen over wat ondernemen of ondernemerschap inhoudt, in welke mate het een kwestie is van aanleg of te ontwikkelen competenties, en om welke persoonskenmerken of kennis en vaardigheden het dan precies gaat. Mocht er overeenstemming zijn dan bestaan er nog verschillende inzichten op welke wijze een studerende het beste ondernemend zou kunnen leren. Hoewel ondernemend onderwijs al een lange geschiedenis kent, is het nog lang niet volwassen. 

Of iemand een eigen bedrijf start is in het begin vooral een individuele keuze. Uit de wetenschap blijkt dat men zeer jong (voor de 12de levensjaar) ondernemerschap dient te koesteren. Onderzoekers benadrukken daarom dat om dit proces te initiëren al in het basisonderwijs het verkennen van ondernemerschap een plek zouden moeten hebben. Dit gebeurt dan ook steeds meer. Echter in het voortgezet onderwijs, en maar in beperkte mate in het hoger of beroepsonderwijs, is er nog geen passend vervolg voor leerlingen die ondernemend zijn.

==== Meningen ====
Omdat ondernemend leren nog in de kinderschoenen staat wordt de boventoon in de discussie over ondernemend onderwijs gevoerd door de voorstanders. De tegenstanders menen dat het zo'n vaart niet zal lopen. Tegenstand is dan ook vooral te horen op plekken waar ondernemend leren wordt geintroduceerd. 

De voorstanders&lt;ref&gt;Vlaamse minister van Werk, Onderwijs en Vorming UNIZO , '''Vlaamse scholen zitten vol creatieve ideeën''', toespraak tijdens Uitreiking Prijs Ondernemende School 2009, 27 mei 2009&lt;/ref&gt; roemen de volgende voordelen voor de lerende, zijn begeleiders en de school:
* Het vermogen om oorspronkelijk te mogen zijn en van daaruit creatief te denken en te doen
* Het prikkelen van een nieuwsgierige en een ontdekkende instelling
* Het leren opmerken en benutten van kansen
* Het creëren van daadwerkerlijke oplossingen en vernieuwingen of het slim samenvoegen van bestaande ideeën
* Het leren durven nemen van gecalculeerde risico’s en ongebruikelijke keuzes.
* Het veilig uitproberen en fouten maken wordt aangemoedigd als effectief middel om te leren
* Het focussen op wat men kan en minder op wat men niet kan
* Het eigenwijs en ambitieus mogen zijn
* Het bewust zijn en ontwikkelen van de maatschappelijke rol en verantwoordelijkheid
* Het zelf tot actie overgaan en het roer nemen
* Het zichzelf vooraf duidelijke doelen stellen en daarop beoordeeld willen worden

Waar ondernemend leren opduikt zie je op grond van ervaringen critici wijzen op de volgende nadelen:
* Het bijdragen aan wat men noemt vormfetisjisme in het onderwijs
* Het drastisch veranderen van de cultuur en de organisatie van de universiteit of school
* Het vraagt een vaak ontbrekende deskundigheid en attitude van de begeleiders
* Het is lastig in te bedden in het bestaande meer conformistische onderwijsmodel
* Het koppelen aan de eindtermen in het onderwijs gebeurt tijdens de projectactiviteiten en niet vooraf. Dat maakt het plannen van de ontwikkeling van de lerende lastiger
* Het vraagt een extra investering in tijd, geld en middelen
* Het overwinnen van weerstand tegen onderwijsvernieuwingsprocessen, het nieuwe leren, waar ondernemend onderwijs meestal onder wordt geschaard

=== Ondernemingsplan ===
Een '''ondernemingsplan''', ook wel ''businessplan'' of ''bedrijfsplan'' genoemd, is een beschrijving en een onderbouwing van de plannen van een bepaald bedrijf dat soms nog moet worden opgericht. Het ondernemingsplan betreft de ontwikkeling en de gewenste resultaten van dat bedrijf over een bepaalde periode.[[Bestand:Ondernemingsplan.png|550px|right|Voorbeeld ondernemingsplan]]

====Definitie====
Meestal wordt een ondernemingsplan geassocieerd met het oprichten van een nieuwe onderneming of het overnemen daarvan. In de praktijk blijken juist gevestigde ondernemers vaak een plan te schrijven dat aangeeft waar hun onderneming binnen een bepaalde periode zal staan. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, wordt een ondernemingsplan dus niet alleen gebruikt door starters maar ook door ervaren organisaties&lt;ref name=''CLOSE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Close, J.P. | Titel = Succesgids voor ondernemers: meer kans van slagen voor startende en ervaren ondernemers | Datum = 2007 | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 9043014109}}&lt;/ref&gt; (zie [[Ondernemingsplan#Voorbeelden|voorbeelden]]).

Volgens de definitie van Bruyland&lt;ref name=''BRUYLAND''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bruyland, M.  | Titel = Spin-offs als valorisatiemechanisme van universitair onderzoek: een managementmodel | Datum = 2001 | Uitgever = Katholieke Universiteit Leuven}}&lt;/ref&gt; geeft een ondernemingsplan daarom ''een volledige beschrijving van de onderneming en van de manier waarop deze onderneming omgaat, en in haar toekomst denkt om te gaan, met de eisen en de voorwaarden die de omgeving aan haar stelt.'' Hij beperkt dus de definitie niet tot nog op te richten bedrijven. In een ondernemingsplan moeten, volgens Bruyland, in ieder geval de volgende vragen duidelijk beantwoord worden: ''Wat wil ik? Wat kan ik? Wat ga ik doen''. Het Agentschap Ondernemen, het aanspreekpunt van de Vlaamse overheid voor ondernemers, benadrukt het uiteindelijke doel van het ondernemingsplan, namelijk het achterhalen van de haalbaarheid van de onderneming. In haar definitie&lt;ref name=''AGENTSCHAP''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Agentschap Ondernemen  | Titel = Ondernemingsplan | Datum = 2005 | Uitgever = Vlaamse Overheid | URL = https://ewbl-publicatie.vlaanderen.be/servlet/ContentServer?pagename=Ondernemen/Page/MVG_CMS4_Glossary&amp;c=Page&amp;cid=1110798672161#o}}&lt;/ref&gt; vindt men de onderdelen van het ondernemingsplan terug. Dit zijn: de activiteiten, het product, de markt, de mensen en de financiering.

====Functie====
De bedrijfskunde onderscheidt de volgende mogelijke functies van een ondernemingsplan: het kan als visitekaartje dienen, een beleidsinstrument zijn, een denkoefening en/of een hulpmiddel bij financiering.&lt;ref name=''MUYNCK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = De Muynck, H.  | Titel = Inleiding tot de bedrijfskunde | Datum = 2007 | Uitgever = Lannoo Uitgeverij | {{ISBN|}}= 902096206X}}&lt;/ref&gt; Speciale ondernemingsplannen zijn het strategisch plan en het crisisplan. Een ondernemingsplan, waarin de strategische ontwikkeling van de onderneming centraal staat wordt ook wel een strategisch plan.
&lt;ref name=''ROELS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Roels, F.  | Titel = Handboek adviseur: vraagbaak voor ondernemerschap | Datum = 2003 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 901301092X}}&lt;/ref&gt; genoemd. Als een ondernemingsplan dient om een voortzetting van een bedrijf na een faillissement te onderbouwen, wordt ook wel gesproken van een crisisplan of overlevingsplan&lt;ref name=''BLOM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Blom, R.J. | Titel = Omgaan met ... faillissement, surseance en schuldsanering | Datum = 2004 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 901301674X}}&lt;/ref&gt;

====Geschiedenis====
De geschiedenis van het ondernemingsplan hangt nauw samen met de geschiedenis van de ondernemer of  onderneming. Het ondernemerschap is zo oud als de mens zelf. Ondernemingen konden al worden gevonden in Mesopotamie en het Neo-Babylon.
&lt;ref name=''LANDES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Landes, D.S., Mokyr, J. en Baumol, W.J. | Titel = The Invention of Enterprise: Entrepreneurship from Ancient Mesopotamia to Modern Times | Datum = 2010 | Uitgever = Princeton University Press | {{ISBN|}}= 0691143706}}&lt;/ref&gt; Ze kwamen overal in de wereld voor; van Japan, China en koloniaal India tot de recente middeleeuwse ontwikkelingen in Europa en de VS. Ook ondernemingen op grote schaal ontstonden al vrij vroeg in de geschiedenis van de moderne mens. 

Een relatief recente pijler in deze geschiedenis is bijvoorbeeld de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC), die als eerste onderneming aandelen uitgaf. De oprichtingsakte, het staatsprivilege (octrooi) en de vrijbrief met vergaande soevereiniteitsrechten kunnen worden gezien als een ondernemingsplan dat was bedoeld om toekomstige aandeelhouders ertoe over te halen de VOC te financieren. De eerste industriële revolutie die ontstond in Engeland kan ook als een mijlpaal worden gezien. Als eerste land op het continent gevolgd door België. Nederland volgde veel later. Een andere pijler in de Nederlandse geschiedenis van het ondernemingsplan is Willem Albert Scholten. Hij was de eerste Nederlandse ondernemer die een industriële multinational wist op te richten en voor deze plannen financiers wist te overtuigen.
&lt;ref name=''KNAAP''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Knaap, D.A. | Titel = 'Voor geld is altijd wel een plaats te vinden' : de firma W.A. Scholten (1841-1892) : de eerste Nederlandse industriële multinational | Datum = 2004 | Uitgever = Rijksuniversiteit van Groningen | URL = https://irs.ub.rug.nl/ppn/267787472}}&lt;/ref&gt;

Een van de eerste ondernemerswedstrijden in de wereld, die het indienen een ondernemingsplan als model had, werd begonnen door de Moot Corp. in 1984.
&lt;ref name=''MOOT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Randall, T en Brawley, D.E. | Titel = MOOT Corp Or Bust! Do Business Plan Competitions Make A Difference? An Empirical Analysis | Datum = 2009 | Uitgever = Southern Journal of Entrepreneurship | URL = https://southernjournalentrepreneurship.org/proceedings/SAE-Papers-Proceedings-2009-Conference.pdf#page=192}}&lt;/ref&gt; Dit model werd daarna snel populair in de Amerikaanse academische wereld. In 1989 werden de ondernemerswedstrijden uitgevoerd op alle voorname Amerikaanse universiteiten.
&lt;ref name=''HONIG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Honig, B. | Titel = Entrepreneurship education: Toward a model of contingency-based business planning | Datum = 2004 | Uitgever = Academy of Management Learning &amp; Education | URL = https://www.jstor.org/pss/40214115}}&lt;/ref&gt;

====Opbouw====
De structuur van het ondernemingsplan bestaat vaak uit de volgende onderdelen:&lt;ref name=''KVK2''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = Een ondernemingsplan maken | URL = https://www.kvk.nl/bedrijf_starten/orientatie/een_ondernemingsplan_maken/?refererAliasStat=ondernemingsplan}}&lt;/ref&gt; [[Bestand:Ondernemingsvormen.jpg|thumb|right|Gangbare rechtsvormen van een midden of klein bedrijf]]
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Ondernemer&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Onderneming&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Markt&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Organisatie&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Financiëen&lt;/span&gt;
|-
| Gegevens
| Doelen
| Concurrentie
| Rechtsvorm
| Omzetprognose
|-
| Eigenschappen en vaardigheden&lt;ref name=''BRINKMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Brinkman, E.  | Titel = Onderzoek naar de succes- en faalfactoren van startende ondernemers | Datum = 2000 | Uitgever = Rijksuniversiteit Groningen}}&lt;/ref&gt;
| Product of dienst
| Marketing
| Benodigde vergunningen
| Rentabiliteitsdrempel
|-
|
| [[Ondernemingsplan/Haalbaarheidsonderzoek|Haalbaarheidsonderzoek]]
| Promotie
| Personeel&lt;ref name=''HRM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Evers, G.H.M. en Verhoeven, C.J.  | Titel = Human resources planning: een integrale benadering van personeelsplanning | Datum = 1999 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9026730004}}&lt;/ref&gt;
| Investeringsbegroting
|-
| 
|
| Prijsstelling 
| Vestigingsplaats|Plaats
| Financiering
|-
| 
|
|
| Benodigde kennis&lt;ref name=''KOERSELMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Koerselman, W.  | Titel = Scenarioplanning een instrument in de kennisstrategie | Datum = december 2004 | Uitgever = Intellectueel Kapitaal, derde jaargang, nummer 5/6 | URL = https://igitur-archive.library.uu.nl/DARLIN/2006-0704-200049/UUindex.html}}&lt;/ref&gt;
| Exploitatiebegroting
|}

====P's====
Bij het schrijven van een ondernemingsplan heeft men het in marketingtermen vaak over het bespreken van de zogenaamde P's. Dit zijn aspecten die ergens in de [[Ondernemingsplan#Opbouw|opbouw]] aan bod dienen te komen.&lt;ref&gt;https://www.leren.nl/cursus/ondernemen/ondernemingsplan/marketingmix.html&lt;/ref&gt;  
* '''''Persoon'''''
: Een van de P's staat voor '''persoon''' of personeel. Indien het ondernemingsplan de start van een bedrijf beschrijft, worden vaak de persoonlijke gegevens van de startende ondernemer zoals NAW-gegevens, burgerlijke staat, nationaliteit, rekeningnummers, rijksregisternummer (België) of burgerservicenummer (Nederland) en curriculum vitae genoemd. Ook eventuele bestaande inkomsten, schulden en verzekering]]en, arbeidsongeschiktheidsverzekering (aov), rechtsbijstandverzekering en een aansprakelijkheidsverzekering, van de ondernemer/onderneming vallen hieronder. Belangrijk bij de start van een bedrijf is het kiezen van een ondernemingsvorm, zoals de eenmanszaak, vennootschap onder firma (VOF), besloten vennootschap (BV), commanditaire vennootschap (CV), naamloze vennootschap (NV) of maatschap en een onderbouwing voor deze keuze. Bij een bestaande onderneming zal alleen een onderbouwing worden gegeven wanneer er sprake is van een verandering van rechtsvorm. Onder de P van persoon valt ook de P van personeel. Deze P duidt dan op het gehele HRM beleid. Zoals wie is mijn personeel, welke kennis nemen ze mee, welke taken zijn over het personeel verdeeld en wat verdienen ze?

* '''''Product'''''
: Het '''product''' vormt de basis van de onderneming. In het ondernemingsplan wordt het product daarom zo precies mogelijk beschreven. Het antwoord, op welk voordeel het product oplevert en hoe dit wordt bereikt, is gevraagd. Daarbij dient de schrijver van het plan duidelijk te maken wat de innovatie is die het product biedt. En hoe deze innovatie is beschermd tegen het kopiëren door anderen (zoals een octrooi). Deze uitleg dient betrokkenen te overtuigen van het bestaansrecht van het product. Vaak doet men daartoe ook een sterkte-zwakteanalyse van de onderneming of het '''product''' om de haalbaarheid vast te stellen. Een productbeschrijving beschrijft het doel, de samenstelling, de herkomst en de kwaliteitseisen van een product.

* '''''Prijs'''''
:Het fundament van de onderneming zijn de |financiën.
&lt;ref name=''BOER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Boer, P. de  | Titel = Basisboek bedrijfseconomie | Datum = 2009 | Uitgever = Noordhoff Uitgevers B.V. | {{ISBN|}}= 9001702430}}&lt;/ref&gt; Prognoses over de te behalen omzet, die primair afhangen van de '''prijs''' van het product en het aantal verkochte producten, vallen hieronder. Bij welke prijs en afzet wordt er voldoende omzet gegenereerd om de kosten te dekken (break-even point)? Welke kosten zijn nodig om de start te kunnen maken? Hoe wordt het een en ander gefinancierd (krediet of spaargeld). De solvabiliteit is hierbij van belang. Wat zal op grond van de omzetprognose en de investeringsbegroting, de nettowinst in het verloop van de tijd bedragen? Hoe verlopen de beschikbare geldelijke middelen in de tijd (liquiditeitsbegroting)? Met andere woorden, is er op elk moment voldoende geld in de kas?

* '''''Plaats'''''
:Een andere P die in een ondernemingsplan naar voren komt is de '''plaats'''. Is de onderneming gevestigd in de eigen woning of is er sprake van een bedrijfspand? Hoe is de onderneming bereikbaar: per auto of openbaar vervoer? Bij het bespreken van de omgeving van de onderneming kan worden ingegaan op geografische bijzonderheden zoals de demografische factoren.

* '''''Promotie'''''
:De P van '''promotie''' vergelijkt de punten uit de interne organisatie van met de concurrentie. Waarom de klant het product verkiest boven die van een concurrent, is voor het bepalen van het bestaansrecht een cruciale vraag. Men kan dit onderbouwen door bijvoorbeeld de Unique Selling Proposition (USP) te noemen. Ook is de prijs en kwaliteit verhouding in vergelijk met de concurrentie een belangrijk gegeven. Een onderzoek naar de markt valt eveneens hieronder. De marketingmix is hier een belangrijk analysemiddel. In het marketingplan&lt;ref name=''MARKETING''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = MacDonald, M., Morris, P. en Eunen, E. van  | Titel = Het marketingplan in beeld: een beeldige gids voor managers | Datum = 2000 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9014071957}}&lt;/ref&gt; kan men mede op grond hiervan aangeven op welke manier klanten worden bereikt; bijvoorbeeld door gebruik te maken van advertenties, het aanmelden bij zoekmachines, het gebruiken van folders, mailings of tv-spotjes.

====Modellen====
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Middel&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Toepassing&lt;/span&gt;
|-
| Bontje-model&lt;ref name=''BONTJE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bontje, J.C.B. | Datum = 1993 | Titel = Ondernemersboek | Uitgever = Samsom | Plaats = Alphen a/d Rijn}}&lt;/ref&gt; 
| Doe het zelf methode voor ondernemers in het MKB om in stappen een ondernemingsplan te schrijven
|-
| Business Box&lt;ref name=''BUSINESSBOX''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Business Box | Datum = 2010 | Titel = Je ondernemingsplan in 10 stappen | Uitgever = Zonneveld Marks | URL = https://www.businessbox.nl/je-ondernemingsplan-in-10-stappen.html}}&lt;/ref&gt; 
| Een online hulpmiddel om in tien stappen tot een ondernemingsplan te komen
|-
| Durham-model&lt;ref name=''GIBB''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gibb, A.A. | Datum = 1992 | Titel = Study of the growth of small firms | Uitgever = Durham University}}&lt;/ref&gt;
| Richt zich met name op de eigenaar in het MKB vanuit een projectmatige blik

|-
| EBRAR vragenlijst&lt;ref name=''EBRAR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hindle, K. en Mainprize, B. | Datum = 2006 | Titel = Entrepreneurial Business Plan Assessment Regime | Uitgever = The Journal of Private Equity | URL = https://www.iijournals.com/doi/abs/10.3905/jpe.2006.635424}}&lt;/ref&gt;
| Een vragenlijst om een ondernemingsplan te schrijven of te beoordelen gebaseerd op 10 wetenschappelijke principes.
|-
| INK-model&lt;ref name=''INK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Instituut Nederlandse Kwaliteit | Datum = 2000 | Titel = INK-managementmodel | Uitgever = Ministerie van Economische Zaken | URL = https://www.ink.nl/}}&lt;/ref&gt;
| Een gangbaar diagnose model voor het Nederlandse MKB
|-
| Interactieve Strategisch Management&lt;ref name=''ISM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Agrocenter | Datum = 2010 | Titel = Interactieve Strategisch Management | Uitgever = Wageningen UR | URL = https://www.agrocenter.wur.nl/NL/Tools/Ondernemerschap+en+strategievorming/ISM/}}&lt;/ref&gt;
| Op gestructureerde wijze ontwikkelen van een ondernemingsplan door agrariërs
|-
| LHV Rekenmodel Ondernemingsplan&lt;ref name=''LHV''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Huisartsen Informatie Systeem | Datum = 2010 | Titel = LHV Rekenmodel Ondernemingsplan | Uitgever = De Landelijke Huisartsen Vereniging | URL = https://www.lhv-rekenmodelondernemingsplan.nl/}}&lt;/ref&gt;
| De huisarts krijgt met dit model informatie over hoe zijn praktijk heeft gedraaid en kan zodoende een beter plan maken voor de toekomst. 
|}

====Redenen====
Een ondernemingsplan wordt aangeraden door deskundigen om de haalbaarheid van het bedrijf te vergroten. Het is principe zelfs verplicht indien er een krediet nodig is van een bank, of wanneer men in aanmerking wil komen voor een uitkering op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz.) Dit geldt alleen als men vanuit een bijstandsuitkering een onderneming wil starten of na afloop van een Startperiode vanuit een WW-uitkering. In sommige gevallen kan het ondernemingsplan ook bedoeld zijn om het vertrouwen te winnen van andere partijen, zoals leveranciers of verzekeraars.

Andere redenen om een plan te schrijven zijn&lt;ref name=''KUNST''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kunst, J. | Datum = 2005 | Titel = Belang van het ondernemingsplan; Overwegingen bij het maken van het plan | URL = https://www.munros.nl/pdf/belangvanhetondernemingsplan.pdf}}&lt;/ref&gt; het in kaart brengen van de eigen ideeën, hulp bij het managen van de onderneming, het achteraf kunnen vaststellen van de mate van succes, het bestaansrecht van de onderneming aantonen&lt;ref name=&quot;FALLEK&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Fallek, M. | Datum = 1998 | Titel = The importance of a business plan for making a bank loan application | Uitgever = Business Credit}}&lt;/ref&gt; of hulp bij het aanvragen van een financiering.

====Overwegingen====
De voordelen die het hebben van een ondernemingsplan oplevert&lt;ref name=&quot;ZWART&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Zwart, P.S. | Datum = 1991 | Titel = Het ondernemingsplan in het MKB, een hoeksteen van de bedrijfsvoering | Uitgever = Stenfert Kroese BV | Plaats = Leiden}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAKER&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Baker, W.H., Addams, H.L. en Davis, B. | Datum = 1993 | Titel = Business planning in successful small firms | Uitgever = Long Range Planning}}&lt;/ref&gt; en die daardoor een ondernemer kunnen motiveren een dergelijk plan op te stellen zijn:
* het effectiever kunnen aanwenden van |schaarse middelen door de sterke en zwakke punten van de onderneming te analyseren.
* het nemen van rationele beslissingen op basis van concrete gegevens.
* het effectief kunnen beoordelen of men de gewenste doelstellingen daadwerkelijk heeft gehaald en daarmee kunnen vaststellen of de gekozen strategie werkt.
* het beter kunnen uitdragen, zowel intern en als extern, van wat men wil bereiken en waar men voor staat.

Ondanks deze voordelen begint een ondernemer in circa de helft van de gevallen zonder een ondernemingsplan.
&lt;ref name=''WEVER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wever, E. | Datum = 1992 | Titel = Ondernemen in techniek, analyse en beleid van succesvolle bedrijven | Plaats = Den Haag | Uitgever = SMO-informatief 92-5}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=''RISSEEUW''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Risseeuw, P.A., and E. Masurel | Titel = The Role of Planning in Small Firms: Empirical Evidence from a Service Industry | Datum =1994 | Uitgever = Small Business Economics 6}}&lt;/ref&gt; Als reden wordt vaak genoemd dat omstandigheden dusdanig snel wijzigen dat een strak plan de onderneming remt.
&lt;ref name=''MINTZBERG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Mintzberg, H. | Titel = The rise and fall of strategic planning | Datum =  2000 | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 0273650378}}&lt;/ref&gt; Voor ondernemers speelt ook de tijd die het opstellen van een ondernemingsplan vraagt. Bij bedrijven in wording bepalen zodoende vaak negatieve institutionele factoren, zoals dwang en nabootsgedrag, of men overgaat tot het maken van een ondernemingsplan.
&lt;ref name=''HONIG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Honig, B. en Karlsson, T. | Titel = Institutional forces and the written business plan | Datum =  2004 | Uitgever = Journal of Management vol. 30 no. 1 29-48}}&lt;/ref&gt;

Ondernemers die willen groeien zijn meer geneigd tot het schrijven van een ondernemingsplan dan ondernemers die dat niet willen.
&lt;ref name=''EIM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hulshoff, H., Kerste, R. en Snel, D. | Titel = Jonge ondernemingen in 2000 | Datum =  februari 2001 | Plaats = Zoetermeer | Uitgever = EIM, programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken | {{ISBN|}}= 90-371-0807-5}}&lt;/ref&gt; Ondernemers die wel een ondernemingsplan hebben opgesteld beschouwen zichzelf als succesvoller in vergelijking met degenen die dat niet hebben gedaan.
&lt;ref name=''GUMPERT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gumpert, D.E. | Titel = How to Really Create a Successful Business Plan | Datum =1996 | Uitgever = Inc. Publishing; 3e editie | {{ISBN|}}= 1880394235}}&lt;/ref&gt; Onderzoek heeft nog niet met harde cijfers bevestigd of deze beleving terecht was. Sterker nog, een onderzoek&lt;ref name=''INC''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bartlett, S. | Titel = Seat of the Pants | Datum =  15 oktober 2002 | Uitgever = Inc | URL = https://www.inc.com/magazine/20021015/24772.html}}&lt;/ref&gt; onder de CEO's van de 500 snelst groeiende bedrijven in de VS toonde aan dat slechts 40 procent een ondernemingsplan had geschreven en slechts 12 procent een marktonderzoek had uitgevoerd.

====Criteria====
Criteria waaraan een ondernemingsplan kan worden getoetst zijn&lt;ref name=''BERRY''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Berry, T.  | Titel = Hurdle: The book on business planning | Datum = 2000 | Uitgever = Palo Alto Software.}}&lt;/ref&gt;: eenvoud, concreetheid, haalbaarheid en volledigheid. Volgens Sahlman&lt;ref name=''SAHLMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sahlman, W.A.  | Titel = How to write a great businessplan | Datum = 1997 | Uitgever = Harvard Business Review}}&lt;/ref&gt; zijn er vier factoren die onderling samenhangen en bepalend zijn voor de onderneming. Deze vier factoren zijn: mensen&lt;ref name=''COLLINS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Collins, J.  | Titel = Good to Great: Why Some Companies Make the Leap ... and Others Don’t | Datum = 2001 | Uitgever = Random House | Plaats = Londen}}&lt;/ref&gt;, kansen, context, risico en beloning. Ze verdienen eveneens elk hun plek. Vanuit het criterium van kredietwaardigheid bekeken, kan men stellen dat dit is bereikt als in het ondernemingsplan de behoeften van de ondernemers overeenkomen met de verwachtingen en criteria van de investeerders of financiers.
&lt;ref name=''HINDLE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hindle, K.  | Titel = An Enhanced Paradigm of Entrepreneurial Business Planning: Development, Case Applications and General Implications | Datum = 1997 | Uitgever = Swinburne University of Technology | Plaats = Melbourne, Australië}}&lt;/ref&gt;

De wettelijke bepalingen omtrent de start van een onderneming zijn vastgelegd in de vestigingswet, die voorschrijft welke vergunningen of diploma's ondernemers die een bepaald soort bedrijf willen starten moeten bezitten. De vestigingswetgeving bestaat uit een verzameling wettelijke bepalingen, waarvan de basis in Nederland wordt gevormd door de Vestigingswet bedrijven 1954. België kent zijn eigen bepalingen, zie de Belgische Vestigingswet. Bij het beoordelen van de gang van zaken van een onderneming, bijvoorbeeld na een faillissement, kan de rechter het ondernemingsplan&lt;ref name=&quot;BB9709&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rechtbank Utrecht | Titel = Uitspraak LJN: BB9709; aansprakelijkheid van de bestuurders en commissarissen voor de schade die Ceteco heeft geleden | Datum = 12-12-2007 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;, of het ontbreken daarvan&lt;ref name=&quot;AV6549&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rechtbank Arnhem | Titel = Uitspraak LJN: AV6549; afwijzing toepassing schuldsanering | Datum = 13-03-2006 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AU3018&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gerechtshof 's-Hertogenbosch | Titel = Uitspraak LJN: AU3018; Onverantwoord ondernemerschap leidt tot afwijzing van het verzoek tot toepassing van de schuldsaneringsregeling | Datum = 11-05-2005 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;, laten meewegen in zijn uitspraak.

====Ondersteuning en onderwijs====
Verschillende partijen kunnen bij het opstellen van een ondernemingsplan vooraf ondersteuning bieden, zoals partners]], advocaten, accountants , controllers, consultants, banken, Kamer van Koophandel en overheden.&lt;ref name=''HOUBEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Houben, G. en Van Looy, W. | Titel = Het ondernemingsplan: een praktijkhandboek: principes en gevalstudies | Datum = 1995 | Plaats = Leuven/Amersfoort | Uitgever = Acco | URL = https://doclib.uhasselt.be/dspace/bitstream/1942/10168/1/05===7142008631c.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=''KVK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = Seminars voor startende ondernemers | URL = https://www.kvk.nl/ondernemen_in_uw_regio/noord_nederland/actueel/seminars_kvk_noord/seminars_voor_startende_ondernemers/}}&lt;/ref&gt; Op een gegeven moment zullen de financierende of subsidiërende instanties het plan toetsen op haalbaarheid.&lt;ref name=''KVK2''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Verstegen, J., Vermeulen, P., de Lauwere, C., de Buck, A. en van der Meulen, H. | Titel = Het beoordelen van ondernemingsplannen ten behoeve van het Borgstellingsfonds-plus | Uitgever = LEI, PPO en IMAG in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij | Plaats = Den Haag | Datum = Juni 2003 | URL = https://www.lei.dlo.nl/publicaties/PDF/2003/2_xxx/2_03_11.pdf}}&lt;/ref&gt; Hierbij kunnen ze al dan niet op verzoek advies geven, waarmee het plan kan worden aangevuld of gewijzigd. 

Ondernemingsplannen worden in het onderwijs gebruikt om bepaalde concepten duidelijk te maken, bijvoorbeeld bij [[economie|economische]] studies. Studenten die overwegen een eigen bedrijf te beginnen worden door onderwijsinstellingen vaak geholpen bij het schrijven van een ondernemingsplan en het uitvoeren daarvan middels startsubsidies.
&lt;ref name=''RUG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Looijenga, J.H. | Titel = Van student tot ondernemer | Datum = 14 september 2000 | Uitgever = RuG Katernen nr. 11 | URL = https://www.rug.nl/medewerkers/nieuws/rugKaternenPdfs/katernen11.pdf}}&lt;/ref&gt; In de academische wereld valt het verschil tussen een onderzoeksvoorstel voor het aanspreken van gelden van buiten en een ondernemingsplan bovendien steeds meer weg.
&lt;ref name=''DERKSEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Derksen, Dr. J.T.P. | Titel = De ondernemende onderzoeker - paradox of pleonasme? | Datum = 18 januari 2000 | Uitgever = Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica van de Katholieke Universiteit Nijmegen | URL = https://dare.ubn.kun.nl/bitstream/2066/18861/1/18861_ondeon.pdf}}&lt;/ref&gt; In het ondernemend onderwijs worden vereenvoudigde ondernemingsplannen&lt;ref name=''LEREN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sorgdrager, W. | Titel = Cursus Ondernemen; Ondernemingsplan | Datum = 2006 | Uitgever = Leren.nl | URL = https://www.leren.nl/cursus/ondernemen/ondernemingsplan/}}&lt;/ref&gt; gebruikt om onderwijsprojecten of leerbedrijven vorm te geven. Wikiversity heeft een ''Lunar Boom Town''-project, waar studenten van alle leeftijden kunnen samenwerken met het ontwerpen of verbeteren van ondernemingsplannen.&lt;ref&gt;https://en.wikiversity.org/wiki/Lunar_Boom_Town&lt;/ref&gt;

====Voorbeelden====
De meeste ondernemers die voor de eerste keer een ondernemingsplan opstellen doen dit aan de hand van een voorbeeld.
&lt;ref name=''DUMMIES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam =  Tiffany, P. en Peterson, S.D | Datum = 2003 | Titel = Ondernemingsplannen voor dummies | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 9043008516}}&lt;/ref&gt; Voorbeelden van ondernemingsplannen, door verschillende typen bedrijven opgesteld, zijn:
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Organisatie&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Plan&lt;/span&gt;
|-
| Kunstencentrum Groep
| Ondernemingsplan Kunstencentrum Groep 2009-2012&lt;ref name=''KUNSTENCENTRUM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kunstencentrum Groep | Titel = Ondernemingsplan Kunstencentrum Groep 2009-2012 | Datum = 2009 | Uitgever = Het Grafisch Huis | URL = https://www.kunstencentrumgroep.nl/templates/13/common/docs/ondernemingsplan_08-12_KCG.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Nederlands Psychoanalytisch Instituut
| Ondernemingsplan 2006 – 2010: Nieuwe tijden, nieuwe wegen&lt;ref name=''NPI''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Nederlands Psychoanalytisch Instituut | Titel = Ondernemingsplan 2006 – 2010: Nieuwe tijden, nieuwe wegen | Datum = 2006 | Uitgever = PlantijnCasparie | Plaats = Den Haag | URL = https://www.psychoanalytischinstituut.nl/brochures/NPIplan20062010.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Rijkswaterstaat
| Ondernemingsplan; een nieuw perspectief voor Rijkswaterstaat&lt;ref name=''RIJKSWATERSTAAT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rijkswaterstaat | Titel = Ondernemingsplan; een nieuw perspectief voor Rijkswaterstaat | Datum = 2004 | Uitgever = Het ministerie van Verkeer en Waterstaat | URL = https://www.rijkswaterstaat.nl/over_ons/missiekerntaken/rijkswaterstaatinverandering/ondernemingsplan20042008/}}&lt;/ref&gt;
|-
| SLS Wonen
| Ondernemingsplan 2008-2012&lt;ref name=''SLS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = SLS Wonen | Titel = Ondernemingsplan 2008-2012 | Datum = 2008 | Uitgever = Stichting SLS Wonen | URL = }}&lt;/ref&gt;
|-
| Stichting Kunstfort Vijfhuizen
| Ondernemingsplan 'FORTISSIMO!' 2009-2012&lt;ref name=''KUNSTFORT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Stichting Kunstfort Vijfhuizen | Titel = Ondernemingsplan 'FORTISSIMO!' 2009-2012 | Datum = 2008 | Uitgever = Lenoirschuring | URL = https://www.kunstfort.nl/images/stories/01_algemeen/03_organisatie/kunstfort-beleidsplan_fortissimo.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Studentenhuisvester DUWO
| Ondernemingsplan 2006–2010&lt;ref name=''DUWO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = DUWO | Plaats = Delft | Titel = DUWO in perspectief; Ondernemingsplan 2006–2010 | Datum = 2006 | Uitgever = Grafia | URL = }}&lt;/ref&gt;
|}

====Literatuur====
* Houwer, Chris A. (2004). ''De bouwstenen voor een strategisch ondernemingsplan: verbetering van resultaat en aansturing''.  {{ISBN|9013019609}}. Kluwer
* Mulders, J., van Alphen, K. en de Keizer, R. (1991). ''Ondernemingsplan: op weg naar een eigen bedrijf''. {{ISBN|9061208866}}. Elmar
* Hulskemper, P. (1997). ''Ondernemingsplan''. {{ISBN|9031324167}}. Bohn Stafleu Van Loghum

{{Wikipedia 
| Pagina = Ondernemingsplan 
| Naam = Ondernemingsplan 
}} 

{{Wikiquote|Ondernemingsplan}}
{{Wiktionary|Ondernemingsplan}}

=== Haalbaarheidsonderzoek ===
Een '''haalbaarheidsonderzoek''' is een [[Methodiek van toegepast onderzoek|onderzoek]] waaruit moet blijken of de eisen, die aan een nieuw of veranderd project, product of onderneming zijn gesteld, te verwezenlijken zijn. Het document waarin de resultaten van dit onderzoek worden vastgelegd noemt men een Business_case.
&lt;ref name=''BUIJS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Buijs, J., van Doorn, V. en Noordam, P. | Titel = Shared Service Centers: een kwestie van doen | Datum = 2004 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9037105734}}&lt;/ref&gt;

====Opbouw====
Een haalbaarheidsonderzoek zal meestal bestaan uit relevante onderdelen van het te onderzoeken onderwerp en de haalbaarheid daarvan beschrijven. Uitvoerbaarheid, doorlooptijd, baten versus kosten en effectiviteit zijn aspecten die vaak worden beschreven.
* Probleem definitie
* Aanpak
* Onderzoek
* Uitwerking
* Aanbeveling

====Analyses====
In het onderzoek kunnen de volgende zaken worden geanalyseerd 
* missie en visie
* doelstellingen
* waardepositie
* SWOT
* doelgroep
* bedrijfstak
* trends
* markt
* concurrentie

====Modellen====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| Middel
| Toepassing
|-
| Watervalmodel
| 
|}

====Redenen====
Een haalbaarheidsonderzoek wordt vaak gedaan om te voorkomen dat men onnodig veel geld of tijd gaat investeren in een project of onderneming. Door dit onderzoek kan men antwoorden krijgen op vragen wat betreft (her)financiering, (her)structurering, (her)plaatsing, uitbreiding, (nieuwe) markten en producten. Uit deze antwoorden komt naar voren wat voor de organisatie de beste investering is en hoe hoog deze uitvalt. Deze antwoorden kunnen mogelijke financiers inzicht geven in wat er precies gaat gebeuren en hoe hoog de risico's en opbrengsten zijn. De uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek vormen een basis voor bijvoorbeeld een ondernemingsplan.

====Nadelen====
Een haalbaarheidsonderzoek kost meestal veel tijd en geld.

====Overheid====
Private investeerders stoppen maar zelden geld in haalbaarheidsonderzoeken omdat zij slecht in staat zijn te beoordelen of zo'n onderzoek zinvol is. De overheid daarentegen is daartoe veel beter in staat. Daarom financiert zij kansrijke haalbaarheidsonderzoeken. Ze laat het vervolgens aan de investeerders over om te bepalen welk idee de meeste rendementen zal opleveren.&lt;ref name=''GROEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Groen, T., Vasbinder, W.J. en Kemper Conseil Publishing  | Titel = Tussen durf en voorsprong: hoe de Nederlandse kenniseconomie in 2011 een succes werd | Datum = 2004 | Uitgever = Kemper Conseil Publishing | {{ISBN|}}= 9076542074}}&lt;/ref&gt;

=== Voorbeelden ===
==== Personen ====
* '''Joseph Kessels'''&lt;ref group=&quot;persoon&quot;&gt;{{Persoon|Joseph Kessels}}&lt;/ref&gt;

==== Organisaties ====
* [https://www.aps.nl/NR/rdonlyres/6E98E1DD-9E3B-4E6C-A075-68C49126A289/0/Economium.PDF Economium] = is Talent Ontwikkelings Programma (TOP) Arbeid &amp; Economie van het [www.aps.nl APS], een onderwijsadviesbureau.
* [https://www.kchandel.nl/ KC Handel] = is een organisatie die producten en diensten levert aan bedrijven in de handel en de mode-, interieur, tapijt- en textielindustrie, aan de bijbehorende brancheorganisaties en onderwijsinstellingen (met name het reguliere beroepsonderwijs) en daarin het bevorderen van ondernemerschap een voorname rol geeft.
* [https://www.sse.org.uk/ School voor Social Entrepreneurs] = verzorgt trainingen en mogelijkheden voor mensen die hun creatieve en ondernemende kwaliteiten willen inzetten voor een maatschappelijk belang. 
* [https://www.slo.nl/ SLO] = het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling begeeft zich op het terrein van het arrangeren van ondernemend onderwijs door vakdocenten.
* [https://www.ted.com/talks/geoff_mulgan_a_short_intro_to_the_studio_school.html Studioschool] = een school waarin recht wordt gedaan aan het vroegere studio/atelier waarin je leerde door te doen en door te doen leerde.
* [https://www.vecon.nl/ VECON] = De Vereniging van leraren in de economisch-maatschappelijke vakken certificeert VO scholen als &quot;VECON BUSINESS SCHOOL&quot; wanneer tijdens de (economie)lessen extra aandacht is voor het economische perspectief op ondernemerschap en ondernemendheid door leerlingen. 

{| align=&quot;left&quot;
|style=&quot;width:70px;&quot; |{{Klik|Afbeelding=Bijbrengen Wiki Begrip.png|Grootte=64px|Link=Onderwijsprofessional/Begrippen}}
|{{Appendix||2=
'''Personen'''
&lt;references group=&quot;persoon&quot;/&gt;
'''Organisaties'''
&lt;references group=&quot;organisatie&quot;/&gt;
'''Begrippen'''
&lt;references group=&quot;begrip&quot;/&gt;
'''Referenties'''
{{References}}
}}
|}

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>k3y864ppvdyhlgntig4nchc68i0gg7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424729</id>
      <parentid>424728</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ondernemend Management */</comment>
      <origin>424729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64112" sha1="srznatk9zf9liuyls5s48cp4r6sm7k9" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
In dit boek gaat het over ondernemende onderwijsprofessionals die hun talenten in vrij ondernemerschap zouden kunnen uitdragen, dit noemen we een '''onderwijsentrepreneur'''.

== Eigen school starten ==
Tips:
* Gebruik vrije leermiddelen zie [[w:en:Template:MOOC|MOOCS's]].
* Kijk naar een voorbeeld zoals het [https://www.leerparadijs.nl/ leerparadijs] en hoe ze het hebben [https://wiki.leerparadijs.nl/index.php/Hoofdpagina gedaan].

== Onderwijsondernemer ==
=== Inleiding ===
Het boek start met het [[Onderwijsondernemer/Profiel|profiel]] van een onderwijsondernemer. Immers een schets van zijn karakter en competenties  bepaalt of en in welke mate hij capabel genoeg is om in het onderwijs ondernemend te opereren. Of bij de onderwijsprofessionals ook een kwart van de populatie als potentiële onderwijsondernemer mag worden gezien is de vraag die mede in het beschrijven van de  [[Onderwijsondernemer/Doel|doelgroep]] van dit boek wordt besproken. Het profiel van de onderwijsondernemer bepaalt ook in sterke mate welk uniek [[Onderwijsondernemer/Producten|product]] hij op de markt brengt. Veel van de kenmerken en persoonlijkheidseigenschappen van de ondernemer zijn te [[Onderwijsondernemer/Ontwikkeling|ontwikkelen]]. 

''Een innovatie is een creatief product met een verdienmodel. Een succes is een product met een creatief verdienmodel.''

De handelssteden in Noord-Europa aan de Noordzee en Oostzee en de handelswegen gingen in de Middeleeuwen steeds meer samenwerken om de handel te bevorderen en de kooplieden beter te beschermen. Dit samenwerkingsverband, dat bekend is geworden als de Hanze, leidde er onder meer toe dat de kooplieden steeds vaker mensen in dienst namen en werkten vanuit een vaste stek. Deze Hanzekooplieden kunnen als de eerste ondernemers in de regio's Nederland en Vlamingen worden beschouwd. 

=== Profiel ===
Bij het vaststellen van een profiel van de onderwijsondernemer kijkt men naar persoonlijkheidskenmerken en competenties.

De volgende organisaties stimuleren ondernemerschap.
* Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen
* European Business Competence Licence (EBCL)&lt;ref group=&quot;organisatie&quot;&gt;EBCL&lt;/ref&gt;
* De VECON BUSINESS SCHOOL&lt;ref group=&quot;organisatie&quot;&gt;VECON Business School&lt;/ref&gt;

Het trainen van ondernemerschap wordt internationaal gezien als een belangrijk onderdeel binnen het onderwijs. Het kan helpen bij het ontwikkelen van vaardigheden die in de &quot;echte&quot; wereld tellen. Men kan bij onderwijs bijvoorbeeld denken aan naschoolse programma's, zomerkampen, competities, lessen of zelfs schooltypen. Enkele internationale voorbeelden van initiatieven die op dit gebied actief zijn:
* '''BizKids''' [https://www.bizkids.com/ televisieserie] over geld en zaken doen
* [https://www.unleashingideas.org/ '''Global Entrepreneurship Week''']
* '''NFTE'''; [https://www.nfte.com/ Network for Teaching Entrepreneurship]
* '''SAGE''' [https://www.sageglobal.org/Students for the Advancement of Global Entrepreneurship)]
* [https://www.littlegreenmoneymachine.com/ '''The Little Green Money Machine''']
* '''TiE''' [https://www.tyeglobal.org/ (Talent, Ideas, and Enterprise) Young Entrepreneurs]

==== Onderwijsintrapreneur ====

Een onderwijsintrapreneur is een ondernemende onderwijswerknemer. De term is een samenvoegsel van een '''intrapreneur'''
&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;Intrapreneur = iemand die zich binnen een organisatie ondernemend gedraagt.&lt;/ref&gt; werkend in een '''onderwijsorganisatie'''. Om intrapreneurs binnen een organisatie te ondersteunen zijn er volgens de literatuur vijf factoren die aandacht verdienen.
&lt;ref name=&quot;Birger&quot;&gt;{{Citeer boek|Titel=Enabling Intrapreneurship and Psychological Ownership Inside Firms. A case study of a train maintenance company|Uitgever=Erasmus University Rotterdam|Achternaam=Birger, I.|Datum=maart 2008}}&lt;/ref&gt;:&quot;rewards and reinforcement&quot;, &quot;time availability&quot;, &quot;management support&quot;, &quot;autonomy/work discretion&quot; en &quot;organizational boundaries&quot;. ''No one can possibly achieve any real and lasting success or get rich in business by being a conformist.'' - J. Paul Getty, American industrialist

==== BIK ====

'''Beroepskunstenaars In de Klas''' (BIK’ers) zijn kunstenaars met een bijscholing op het gebied van [[w:projectonderwijs|(project)onderwijs]] zodat zij scholen kunnen ondersteunen bij het ontwikkelen van eigen kunstprojecten. 

In Nederland is het overheidsbeleid
&lt;ref name=''IMPULS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Quirine van der Hoeven | Titel = '''De Grens als spiegel: Cultuuronderwijs in Nederland en Vlaanderen vergeleken''' | Datum = 2005 | Plaats = Den Haag | Uitgever = IMPULS, 36e jaargang, nummer 1, september 2005 | Bladzijdes = 23-====}}&lt;/ref&gt; erop gericht kinderen en jongeren meer te laten kennismaken met cultuur. Dit resulteerde in 1996 in het '''project Cultuur en School'''.
&lt;ref name=''MIN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Titel = '''Cultuur en School''' | Datum = 1996 | Plaats = Den Haag | Uitgever = SDU}}&lt;/ref&gt; Tussen 1997 en 2003 richtte zich dit project met name op het voortgezet onderwijs.
&lt;ref name=''VO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Lieftink, J., &amp; Miellet, G. | Titel = '''Zicht op cultuureducatie in het voortgezet onderwijs. Kunst- en cultuurvakken in het voortgezet onderwijs.''' | Datum = 2002 | Plaats = Utrecht | Uitgever =Cultuurnetwerk Nederland}}&lt;/ref&gt; In 2003 sloot het basisonderwijs zich hierbij aan. De Nederlandse regering stimuleerde deze ontwikkeling in 2004 door de subsidieregeling '''Versterking cultuureducatie in het Primair Onderwijs'''.
&lt;ref name=''PRIMAIR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Titel = '''Versterking Cultuureducatie in het Primair Onderwijs 2004-2007''' | Datum = 2005 | Plaats = Den Haag | Uitgever = MOC en Wetenschap}}&lt;/ref&gt;
Doel hiervan was dat alle basisscholen, in nauwe samenwerking met hun culturele omgeving, een gedegen cultuureducatie beleid te laten voeren. Een vorm van deze samenwerking is het project '''beroepskunstenaars in de klas (BIK)'''. De door de Nederlandse overheid gewenste structurele onwikkeling uitte zich in het feit dat na een groot wetenschappelijk onderzoek&lt;ref name=''ONDERZOEK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = W.J. van Silfhout, F.M.H.M. Driessen | Titel = '''Evaluatie van de Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs door gemeenten en provincies in het kader van de afspraak tussen IPO, VNG en OCW''' | Datum = 2006 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen | {{ISBN|}}= 90-73259-44-4}}&lt;/ref&gt;, de financiering van de regeling in het schooljaar 2006/2007 is opgegaan in de [[Onderwijsondernemer/Profijt|lumpsum]], de standaard financiering van een basisschool. Naast basisscholen wordt er van de Regeling Beroepskunstenaars in de Klas (BIK) ook in andere typen onderwijs gebruik gemaakt&lt;ref name=''WANITA''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gabrielle Rozing | Titel = '''Kunst, Cultuur en ROC’s: Vraag en aanbod van kunst- en cultuureducatie voor het ROC''' | Datum = 2006 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Masterthesis Kunstbeleid en Management – Universiteit van Utrecht}}&lt;/ref&gt; Beroepskunstenaars in de Klas wordt ook ingezet in het Wanita-concept&lt;ref name=''ROC''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Oud, W. | Titel = '''Ontwikkeling en implementatie van het Wanita-concept. Afsluiting van de monitor.''' | Datum = 2007 | Plaats = Amsterdam | Uitgever = SCO-Kohnstamm Instituut van de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen, Universiteit van Amsterdam | {{ISBN|}}= 978-90-6813-8443}}&lt;/ref&gt;Dit concept heeft als uitgangspunt om, naast een cursorisch deel van het programma voor de verwerven van de basisvaardigheden, een geïntegreerd programma te ontwikkelen inclusief de integratie van de kunsten.

De term beroepskunstenaar wordt gedefinieerd in de '''Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik)'''&lt;ref name=''STAATSCOURANT''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Bekendmaking van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 23 december 2009, nr. IVV/FB/2009/27807, betreffende herziening van de bedragen genoemd in de Wet werk en inkomen kunstenaars met ingang van 1 januari 2010''' | Datum = 2009 | Uitgever = Staatscourant,
nr. 19908, 24 december 2009}}&lt;/ref&gt; en bij het beroepsmatigheidsonderzoek dat in het kader van de Wwik wordt uitgevoerd door Kunstenaars&amp;CO&lt;ref name=''KCO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = IVA beleidsonderzoek en advies | Titel = '''Evaluatie van de Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik); Onderzoeksrapport.''' | Datum = 2010 | Uitgever = Onderzoek verricht in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid}}&lt;/ref&gt; In het rapport Kunstenaars in Nederland&lt;ref name=''CBS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wendy Jenje-Heijdel, Danielle ter Haar | Titel = '''Kunstenaars in Nederland''' | Datum = 2007 | Uitgever = Centrum voor Beleidsstatistiek 07005}}&lt;/ref&gt; (CBS 2007) wordt het aantal beeldende kunstenaars in Nederland op 7.000 geschat. De sectormonitor beeldende kunst&lt;ref name=''MONITOR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Teunis IJdens | Titel = '''Voorstudie sectormonitor beeldende kunst; Eindrapport.''' | Plaats = Tilburg | Datum = 2009 | Uitgever = IVA Beleidsonderzoek en Advies}}&lt;/ref&gt; brengt de informatie betreffende de BIK uit deze en andere bronnen samen. 

Om de kwaliteit van de beroepskunstenaars te waarborgen is er een erkende kwalificatie&lt;ref name=''ERKENNING''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Bechermd predikaat Registeropleiding''' | Uitgever = Stichting Post Hoger Beroeps Onderwijs Nederland | URL = https://www.cpion.nl/Default.aspx?pagina= }}&lt;/ref&gt; ontwikkeld gekoppeld aan een opleiding. De BIK-opleiding is in 2002 ontwikkeld door Theo van Adrichem&lt;ref name=''VOLKSKRANT''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Als je lelijke dingen tekent, wordt het toch weer mooi''' | Datum = 2007 | Uitgever = De Volkskrant, 19 april 2007 | URL = https://www.volkskrant.nl/kunst/article417404.ece/Als_je_lelijke_dingen_tekent_wordt_het_toch_weer_mooi&amp;section=news&amp;wrt_id=487 }}&lt;/ref&gt;en wordt op vele locaties in het land gegeven. Deze parttime (post-hbo) opleiding duurt één jaar en omvat naast een theoretisch deel ook een drietal stages op scholen. Na de met succes afgeronde studie wordt het BIK-certificaat uitgereikt. Het programma leert de deelnemers om naast het verzorgen van creatieve workshops of museumprojecten, ook kunstbeschouwing en cultuurlessen te verzorgen waarbij leerlingen op reflectieve wijze, dan wel op receptieve wijze in contact komen met beeldende kunst. Critici wijzen op het tekort aan agogische en didactische kennis in het programma&lt;ref name=''MOCCA''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Trendrapport Cultuureducatie in Amsterdam.''' | Datum = 2009 | Uitgever = MOCCA Expertisenetwerk Cultuureducatie}}&lt;/ref&gt;

* [https://www.beroepskunstenaarsindeklas.nl www.beroepskunstenaarsindeklas.nl]

==== Ondernemend Management ====

=== Visie ===
Een belangrijke visie die de rest van het boek kleurt is wat we verstaan onder ondernemerschap en ondernemendheid. Wanneer spreken we van een onderwijsondernemer en wanneer van een ondernemende onderwijsprofessional? Of definiëren we dat als hetzelfde? Wat zien we als ondernemende rollen binnen het ondernemend onderwijs? In welke [https://www.dewereldvandeondernemer.nl/res/downloads/model1dwvdo.pdf werkgebieden] werken ze? En welke competenties vragen we van elk van deze rollen?

==== Maatschappelijk ====
Maatschappelijk Ondernemen (MO), wat zowel profit als non-profit kan, wordt door de SER&lt;ref name=''SER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sociaal Economische Raad | Titel = '''De winst van waarden''' | Datum = 2001 | Plaats = Den Haag}}&lt;/ref&gt; gelijkgesteld aan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Ondernemen op een verantwoorde manier, in het Engels geduid als Corporate Social Responsibility, hoeft een maatschappelijke verandering echter niet als doelstelling te hebben, wat in het Engels wordt geduid als Social Entrepreneurship. In dit boek wordt van de onderwijsondernemer verwacht dat hij niet alleen economische waarde (profit) toevoegt maar ook sociale (people) en ecologische waarde (planet). We zullen de begrippen [[w:maatschappelijk ondernemen|maatschappelijk ondernemen]] en [[w:maatschappelijk verantwoord ondernemen|maatschappelijk verantwoord ondernemen]] als beide hebbende deze betekenis hiervoor inzetten (zoals ook op wikipedia gebeurt). 

==== Ondernemerschap ====
Ondernemerschap is, in de visie van dit boek, kansen zien en benutten door middel van een eigen bedrijf of binnen een (groter) bedrijf waarmee je waarde creëert voor jezelf en je omgeving. Een definitie die aansluit bij die van Martijn Driessen &lt;ref name=&quot;DRIESSEN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Driessen, dr. M.P. | Titel = '''Proefschrift E-Scan Ondernemerstest, beoordeling en ontwikkeling ondernemerscompetentie''' | Datum = 2005}}&lt;/ref&gt;in zijn proefschrift over de entrepreneur als ''de ondernemende ondernemer'',  hoewel strikt genomen een ondernemer iemand is die een eigen bedrijf runt. Subsidie spuit voor een school die ondernemend wil opereren vaak op langere termijn zand in de motor in plaats van benzine.

=== Gereedschappen ===
In de gereedschapskist van de onderwijsondernemer vinden we instrumenten, materialen, methoden, netwerken en voorbeelden die hem kunnen bijstaan.

Een onderwijsondernemer zal in het algemeen gebruik kunnen maken van 
* projectplannen&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;Projectplan = een startdocument, ook wel plan van aanpak genoemd, voor het omschrijven hoe en wanneer een bepaald tijdelijk doel wordt bereikt.&lt;/ref&gt;
of vakspecifiek
* Anglia = een internationaal en non-profit onderwijsnetwerk die leerlingen stapsgewijs ondersteunt om, naast de reguliere lessen, hun Engels te verbeteren en hun niveau aan te tonen door middel van een internationaal erkend examen.&lt;/ref&gt;(Engels)
Onderstaande onderwijsfilms tonen handige vaardigheden uit de gereedschapskist van een (jonge) onderwijsondernemer.
* Fiscaal
** [https://www.youtube.com/watch?v=IFRoz860pMk&amp;feature=related De belastingaangifte]
* Rekenkundig
** [https://www.youtube.com/watch?v=swxnqtznm6o&amp;feature=fvwrel Procenten]
** [https://www.youtube.com/watch?v=r0RIJ7GawnI&amp;feature=fvsr Vreemd geld]

=== Ontwikkeling ===
Ondernemen is in. In Nederland zijn in 2007 zo'n 103.000 onderneming gestart en dit aantal is sindsdien alleen maar toegenomen. Binnen de arbeidsmarkt zien we ook steeds meer ondernemerschap terug. Van 450.000 werknemers met een flexibel contract en 850.000 ZZP-ers in 2001 naar ongeveer 600.000 flexibele arbeidscontracten en 1.000.000 ZZP-ers in 2008. Om deze ontwikkelingen te ondersteunen is het van belang te weten wat de nieuwe ondernemers drijft. Als je kijkt naar de gemiddelde verdiensten en die vergelijkt met werknemers dan verdienen ondernemers 10% minder. Dus dat kan niet de drijfveer zijn. Wat dan wel? Het gaat de ondernemers om zelfbeschikking en vrijheid. Te gaan voor dat waar men zelf helemaal achterstaat en zich daarin persoonlijk ontplooien. Deze ondernemendheid hoeft, kan en moet zich niet perse in ondernemerschap te ontluiken maar kan ook in ondernemend gedrag binnen een onderwijsorganisatie demonstreren. En dat wordt ook steeds meer gevraagd van onderwijsorganisaties. Vanuit de maatschappelijke taak die het onderwijs heeft beschouwd, is zowel het ontwikkelen van ondernemerschap als ondernemendheid van belang. 

De producten die men typisch van een [[onderwijsondernemer]] kan verwachten zijn:
* [[Onderwijsondernemer/Resultaten#Ondernemingsplan|Ondernemingsplan]]
* [[Onderwijsondernemer/Resultaten#Haalbaarheidsonderzoek|Haalbaarheidsonderzoek]]

Een onderwijsondernemer zal zijn profiel sterk verbinden aan het product dat hij levert. Zijn eigenheid zal vaak een groot deel van de unieke voordelen bepalen van zijn product. Deze voordelen noemt men wel [[Onderwijsondernemer/Resultaten#USP|USP]].

=== USP ===
{{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=Unique_Selling_Proposition}}

Een '''Unique Selling Proposition''', ook wel '''Unique Selling Point''' of '''USP''' genoemd, is een eigenschap van een product die het onderscheidt van vergelijkbare producten. 

==== Geschiedenis ====
De term Unique Selling Proposition (USP) werd bedacht door Rosser Reeves van de Ted Bates &amp; Company. Het is een marketingconcept dat is ontstaan om patronen in succesvolle reclamecampagnes in de jaren '40 te verklaren. De theorie beweert dat zulke campagnes unieke voorstellen deden aan potentiële klanten. Deze voorstellen overtuigden de klanten om van merk te wisselen.  
Vandaag de dag wordt de term gebruikt om onderscheidende aspecten van een product te benoemen als basis voor marketingstrategieën. 
{{Clearleft}}

==== Definitie ====
De USP duidt op de unieke en onderscheidende kenmerken van een dienst of product. Men brengt deze onder de aandacht van een bepaalde doelgroep om deze te wijzen op voordelen als kwaliteit, functionaliteit of prijs, met als doel de gevoelens van een klant t.o.v. een product positief te beïnvloeden. . Deze meerwaarde bepaalt mede of een dienst of product succesvol zal zijn.
Tegenwoordig worden ook slimme marketingslogans, die niet meer direct het merk weergeven maar wel blijven &quot;hangen&quot;, hieronder geschaard.
Verwant aan USP zijn begrippen als Point of difference (POD), de [[Elevatorpitch]] en Unique Perceived Benefit (UPB).

==== Criteria ====
Oorspronkelijke criteria die de bedenker&lt;ref name=''REEVES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Reeves, Rosser | Titel = '''Reality in Advertising''' | Datum = 1961 | Plaats = New York | Uitgever = Alfred A. Knopf}}&lt;/ref&gt; opstelde zijn:
* Elke reclame moet een voorstel doen aan de klant die hem zegt dat hij het product moet kopen om de bijbehorende voordelen te ontvangen.
* Het voorstel moet er een zijn dat de concurrentie niet (kan) aanbieden.
* Het voorstel moet zo sterk zijn dat grote aantallen klanten overgaan tot jouw product.
Tegenwoordig verwacht men van een goede USP dat deze:
* zich verplaatst in de klant
* begrijpt waarom een klant een product koopt
* weergeeft wat maakt dat de klant voor dit product kiest en niet voor vergelijkbaar product

==== Voorbeelden ====
Voorbeelden van producten met een duidelijke USP zijn:
* Head &amp; Shoulders: ''Mooi en roosvrij haar''

=== Ondernemend onderwijs ===
{{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=Ondernemend_leren}}

Ondernemend onderwijs betekent dat de lerende leert door te ondernemen of leert ondernemen.

==== Achtergrond ====
Ondernemen is het opzetten en uitvoeren van een eigen project of bedrijf. Een ondernemer is iemand die graag zaken willen beginnen, dingen wil aanpakken, verantwoordelijkheid wil aanvaarden en initiatieven op zich wil nemen. Ondernemend leren betekent dat de lerende een leeromgeving heeft waarin in hij of zij als zijnde een ondernemer kan leren.

Of ondernemen te leren is daarover verschillen de meningen. Vandaar dat sommige spreken van leren ondernemen en anderen van ondernemend leren. In ieder geval staat vast voor deskundigen dat het bevorderen van ondernemerschap, en de competenties die daaraan zijn gekoppeld, een ondernemende leeromgeving vraagt. 

Wat ondernemerschap inhoudt daarover zijn de meningen eveneens verdeelt. Wel bestaat er consensus wat betreft kenmerken als creatief, lef, zelfvertrouwen, resultaatgericht, maatschappelijk en initiatiefrijk.

Bijna alle initiatieven op het gebied van ondernemend leren zijn duurzaam. Om dit maatschappelijk verantwoord ondernemen te benadrukken spreekt men ook dikwijls van Maatschappelijk Ondernemend Leren (MOL).

Ondernemend leren of ondernemend onderwijs wordt door elkaar gebruikt. Hoewel onderwijs en leren niet hetzelfde betekenen. Het onderwijs duidt op de overdracht en leren op het ontvangen van nieuwe kennis, inzichten of vaardigheden. De internationale aanduiding voor deze discipline is wel eenduidig namelijk Entrepreneurship Education. 

==== Geschiedenis ====
Het was de zakenman Horace A. Moses die het principe van '''learning by doing''' in de zakenwereld bracht. Hij werd daarin gesteund door persoonlijkheden als Henry Ford, John D. Rockefeller en Walt Disney. Deze steun resulteerde in '''Junior Achievement'''&lt;ref&gt;JA Worldwide, https://www.ja.org/&lt;/ref&gt;, een organisatie met meer dan 350.000 vrijwilligers met als doel lerende te leren over werk, ondernemerschap en financiën. Het netwerk van Junior Achievement Worldwide bestaat nu uit meer dan 100 organisaties, waarvan bijna 40 in Europa. In Europa deed het principe van Moses in de jaren zestig zijn intrede. 

Met name Groot-Brittannië zette in het verleden meerdere grote politieke stappen voor de ontwikkeling van Entrepreneurship Education. Zo is er uit publieke middelen een Higher Education Innovation Fund (www.hefce.ak.uk) en een Science Enterprise Challenge Fund (www.ost.gov.uk) opgericht. Het laatste fonds stemde het ontplooien van ondernemerschap af op het vergroten van wetenschappelijke kennis. Er ontstonden Centres of Excellence in Teaching and Learning Entrepreneurship bij de universiteiten van Nottingham, Leeds Metropolitan en bij White Rose Consortium. Evenals tal van andere activiteiten die door de National Council for Graduate Entrepreneurship &lt;ref&gt;NGCE International Conference, januari 2005&lt;/ref&gt; recent bij elkaar zijn gebracht om van elkaar te leren.

In 2003 nam de Europese Unie.&lt;ref&gt;Europese Commissie 2003&lt;/ref&gt; het besluit, na het geven van een opdracht tot een aantal grote onderzoeken en reviews &lt;ref&gt;Europese Commissie 2002&lt;/ref&gt;, om ondernemende activiteiten middels het onderwijs te stimuleren. Dit werd na analyse van de resultaten nog eens bekrachtigd in 2005 &lt;ref&gt;Europese Commissie 2005&lt;/ref&gt; Ook in de VS is sinds enkele jaren een hernieuwde aandacht voor ondernemend onderwijs.

Volgens onderzoekers&lt;ref&gt;Patricia G. Greene en Mark P. Rice, '''Entrepreneurship education''', Edward Elgar Publishing Limited, 2007, {{ISBN|1=978 1 84542 4=== 0}}&lt;/ref&gt; dient het onderwijzen van ondernemerschap breed te worden aangepakt. Vooral het opnemen van een training in bewustwording noemen zij van groot belang. Het gaat daarbij om het ervaren wat ondernemerschap inhoudt. Vroege Europese voorbeelden in het buitenland zijn het Graduate Entreprise Programma (Groot-Brittannië)&lt;ref&gt;Robert Brown, '''The Graduate Enterprise Programme''', Attempts to measure the effectiveness of small business training, Journal of Education and Work, Volume 8, Issue 1 1995 , pages 27 - 37&lt;/ref&gt; en de Entrepreneur-Service (Noorwegen).

Voor het Nederlands onderwijs betekende deze adviezen dat het kabinet.&lt;ref&gt;Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen&lt;/ref&gt; besloot jongeren al vroeg met ondernemerschap in aanraking te laten komen.&lt;ref&gt;Minister president Jan-Peter Balkenende, '''Nederland Innovatief, 6 december 2007'''&lt;/ref&gt; In Nederland ontstond zodoende vanuit verschillende ministeries (OCW, EZ en Landbouw) samen met andere partijen (ondernemersverenigingen, bedrijven en banken) het partnership leren ondernemen&lt;ref&gt;Partnership Leren Ondernemen, oprichting november 2005&lt;/ref&gt; Later is dit veranderd in onderwijs onderneemt. 

Het Onderwijs Netwerk Ondernemen dat in april 2009 door hen gelanceerd is heeft als doelstelling het stimuleren van ondernemen binnen het onderwijs en het vergroten van een ondernemende houding bij leerlingen, studenten, docenten en management. De subsidieregeling helpt scholen een netwerk op te richten van onderwijsinstellingen en bedrijfsleven. Een subsidie&lt;ref&gt; SenterNovem, een agentschap van het ministerie van Economische Zaken&lt;/ref&gt; kon alleen worden aangevraagd door een samenwerkingsverband van ten minste vier deelnemers, waaronder minimaal twee onderwijsinstellingen en minimaal één ondernemer. Het budget voor 2009 van vier miljoen euro is toegekend aan 27 gehonoreerde projecten waarvan zeven afkomstig uit het primair onderwijs, negen uit het voortgezet onderwijs en elf uit het middelbare beroepsonderwijs. Gemiddeld kregen de projecten 150.000 euro aan subsidie.

Een voorbeeld van verdere initiatieven zijn jong ondernemen&lt;ref&gt;Jong Ondernemen, opgericht in 1990 op initiatief van ABN AMRO, VNO-NCW en MKB-Nederland in samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken, de Kamer van Koophandel en de NOvAA&lt;/ref&gt;, de team academie&lt;ref&gt;Team Academie, oprichter Johannes Partanen, Finland, www.teamacademie.nl&lt;/ref&gt;, ondernemende basisscholen&lt;ref&gt;“Piepjonge ondernemertjes aan de slag”, SBS6 Hart van Nederland, 23 mei 2008&lt;/ref&gt; en het Entreprenasium&lt;ref&gt;Telegraaf, “Entreprenasium voor vwo’ers met handelsgeest”, 20 april 2007&lt;/ref&gt; .

==== Model ====
Een terugkerend element in de vele reviews&lt;ref&gt;Luke Pittaway (Sheffield University, UK) en Jason Cope (Lancaster University, UK), '''Entrepreneurship Education, A Systematic Review of the Evidence''', International Small Business Journal, Vol. 25, No. 5, 479-510 (2007)&lt;/ref&gt; over ondernemend onderwijs is het leren omgaan met de relatieve grote vrijheid wat betreft invulling van het proces en de inhoud. In termen van zelfstandigheid en zelfverantwoordelijkheid blijkt het bijna altijd verder te gaan dan bijvoorbeeld projectgestuurd onderwijs. Dat vraagt volgens de reviewers om het organiseren van strakke beoordelingsprocedures om vrijblijvendheid te voorkomen.

Het ondernemend onderwijs kent vele verschijningsvormen. Toch concludeert men in verschillende surveys&lt;ref&gt;Junior Achievement’s Teen Survey Series, '''Teens’ views around careers, entrepreneurship and personal finance''', Opinion Research Corporation&lt;/ref&gt; dat de volgende rode draad steeds terugkeert:
* De lerende kiest vanuit zijn eigen betrokkenheid een maatschappelijk vraagstuk of doelstelling
* De lerende verdiept zich alleen of met anderen in het vraagstuk
* De lerende stelt een oplossing voor
* De lerende vertaalt deze oplossing in een concreet te realiseren eindresultaat
* De lerende omschrijft vooraf de gezamenlijk te verrichten werkzaamheden leidend tot dit eindresultaat
* De lerende voert deze uit, test het eindproduct en implementeert deze in een eigen bedrijf
* De lerende reflecteert op het eigen bedrijf

==== Kinderziektes ====
Ondernemerschap als domein in het onderwijs en leren groeit wereldwijd snel. Onderwijsonderzoekers hebben zich daarbij aangesloten en verdiepen zich in de effectiviteit van toegepaste pedagogische, methodologische en theoretische strategieën. Er is echter nog geen consensus tussen deskundigen over wat ondernemen of ondernemerschap inhoudt, in welke mate het een kwestie is van aanleg of te ontwikkelen competenties, en om welke persoonskenmerken of kennis en vaardigheden het dan precies gaat. Mocht er overeenstemming zijn dan bestaan er nog verschillende inzichten op welke wijze een studerende het beste ondernemend zou kunnen leren. Hoewel ondernemend onderwijs al een lange geschiedenis kent, is het nog lang niet volwassen. 

Of iemand een eigen bedrijf start is in het begin vooral een individuele keuze. Uit de wetenschap blijkt dat men zeer jong (voor de 12de levensjaar) ondernemerschap dient te koesteren. Onderzoekers benadrukken daarom dat om dit proces te initiëren al in het basisonderwijs het verkennen van ondernemerschap een plek zouden moeten hebben. Dit gebeurt dan ook steeds meer. Echter in het voortgezet onderwijs, en maar in beperkte mate in het hoger of beroepsonderwijs, is er nog geen passend vervolg voor leerlingen die ondernemend zijn.

==== Meningen ====
Omdat ondernemend leren nog in de kinderschoenen staat wordt de boventoon in de discussie over ondernemend onderwijs gevoerd door de voorstanders. De tegenstanders menen dat het zo'n vaart niet zal lopen. Tegenstand is dan ook vooral te horen op plekken waar ondernemend leren wordt geintroduceerd. 

De voorstanders&lt;ref&gt;Vlaamse minister van Werk, Onderwijs en Vorming UNIZO , '''Vlaamse scholen zitten vol creatieve ideeën''', toespraak tijdens Uitreiking Prijs Ondernemende School 2009, 27 mei 2009&lt;/ref&gt; roemen de volgende voordelen voor de lerende, zijn begeleiders en de school:
* Het vermogen om oorspronkelijk te mogen zijn en van daaruit creatief te denken en te doen
* Het prikkelen van een nieuwsgierige en een ontdekkende instelling
* Het leren opmerken en benutten van kansen
* Het creëren van daadwerkerlijke oplossingen en vernieuwingen of het slim samenvoegen van bestaande ideeën
* Het leren durven nemen van gecalculeerde risico’s en ongebruikelijke keuzes.
* Het veilig uitproberen en fouten maken wordt aangemoedigd als effectief middel om te leren
* Het focussen op wat men kan en minder op wat men niet kan
* Het eigenwijs en ambitieus mogen zijn
* Het bewust zijn en ontwikkelen van de maatschappelijke rol en verantwoordelijkheid
* Het zelf tot actie overgaan en het roer nemen
* Het zichzelf vooraf duidelijke doelen stellen en daarop beoordeeld willen worden

Waar ondernemend leren opduikt zie je op grond van ervaringen critici wijzen op de volgende nadelen:
* Het bijdragen aan wat men noemt vormfetisjisme in het onderwijs
* Het drastisch veranderen van de cultuur en de organisatie van de universiteit of school
* Het vraagt een vaak ontbrekende deskundigheid en attitude van de begeleiders
* Het is lastig in te bedden in het bestaande meer conformistische onderwijsmodel
* Het koppelen aan de eindtermen in het onderwijs gebeurt tijdens de projectactiviteiten en niet vooraf. Dat maakt het plannen van de ontwikkeling van de lerende lastiger
* Het vraagt een extra investering in tijd, geld en middelen
* Het overwinnen van weerstand tegen onderwijsvernieuwingsprocessen, het nieuwe leren, waar ondernemend onderwijs meestal onder wordt geschaard

=== Ondernemingsplan ===
Een '''ondernemingsplan''', ook wel ''businessplan'' of ''bedrijfsplan'' genoemd, is een beschrijving en een onderbouwing van de plannen van een bepaald bedrijf dat soms nog moet worden opgericht. Het ondernemingsplan betreft de ontwikkeling en de gewenste resultaten van dat bedrijf over een bepaalde periode.[[Bestand:Ondernemingsplan.png|550px|right|Voorbeeld ondernemingsplan]]

====Definitie====
Meestal wordt een ondernemingsplan geassocieerd met het oprichten van een nieuwe onderneming of het overnemen daarvan. In de praktijk blijken juist gevestigde ondernemers vaak een plan te schrijven dat aangeeft waar hun onderneming binnen een bepaalde periode zal staan. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, wordt een ondernemingsplan dus niet alleen gebruikt door starters maar ook door ervaren organisaties&lt;ref name=''CLOSE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Close, J.P. | Titel = Succesgids voor ondernemers: meer kans van slagen voor startende en ervaren ondernemers | Datum = 2007 | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 9043014109}}&lt;/ref&gt; (zie [[Ondernemingsplan#Voorbeelden|voorbeelden]]).

Volgens de definitie van Bruyland&lt;ref name=''BRUYLAND''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bruyland, M.  | Titel = Spin-offs als valorisatiemechanisme van universitair onderzoek: een managementmodel | Datum = 2001 | Uitgever = Katholieke Universiteit Leuven}}&lt;/ref&gt; geeft een ondernemingsplan daarom ''een volledige beschrijving van de onderneming en van de manier waarop deze onderneming omgaat, en in haar toekomst denkt om te gaan, met de eisen en de voorwaarden die de omgeving aan haar stelt.'' Hij beperkt dus de definitie niet tot nog op te richten bedrijven. In een ondernemingsplan moeten, volgens Bruyland, in ieder geval de volgende vragen duidelijk beantwoord worden: ''Wat wil ik? Wat kan ik? Wat ga ik doen''. Het Agentschap Ondernemen, het aanspreekpunt van de Vlaamse overheid voor ondernemers, benadrukt het uiteindelijke doel van het ondernemingsplan, namelijk het achterhalen van de haalbaarheid van de onderneming. In haar definitie&lt;ref name=''AGENTSCHAP''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Agentschap Ondernemen  | Titel = Ondernemingsplan | Datum = 2005 | Uitgever = Vlaamse Overheid | URL = https://ewbl-publicatie.vlaanderen.be/servlet/ContentServer?pagename=Ondernemen/Page/MVG_CMS4_Glossary&amp;c=Page&amp;cid=1110798672161#o}}&lt;/ref&gt; vindt men de onderdelen van het ondernemingsplan terug. Dit zijn: de activiteiten, het product, de markt, de mensen en de financiering.

====Functie====
De bedrijfskunde onderscheidt de volgende mogelijke functies van een ondernemingsplan: het kan als visitekaartje dienen, een beleidsinstrument zijn, een denkoefening en/of een hulpmiddel bij financiering.&lt;ref name=''MUYNCK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = De Muynck, H.  | Titel = Inleiding tot de bedrijfskunde | Datum = 2007 | Uitgever = Lannoo Uitgeverij | {{ISBN|}}= 902096206X}}&lt;/ref&gt; Speciale ondernemingsplannen zijn het strategisch plan en het crisisplan. Een ondernemingsplan, waarin de strategische ontwikkeling van de onderneming centraal staat wordt ook wel een strategisch plan.
&lt;ref name=''ROELS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Roels, F.  | Titel = Handboek adviseur: vraagbaak voor ondernemerschap | Datum = 2003 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 901301092X}}&lt;/ref&gt; genoemd. Als een ondernemingsplan dient om een voortzetting van een bedrijf na een faillissement te onderbouwen, wordt ook wel gesproken van een crisisplan of overlevingsplan&lt;ref name=''BLOM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Blom, R.J. | Titel = Omgaan met ... faillissement, surseance en schuldsanering | Datum = 2004 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 901301674X}}&lt;/ref&gt;

====Geschiedenis====
De geschiedenis van het ondernemingsplan hangt nauw samen met de geschiedenis van de ondernemer of  onderneming. Het ondernemerschap is zo oud als de mens zelf. Ondernemingen konden al worden gevonden in Mesopotamie en het Neo-Babylon.
&lt;ref name=''LANDES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Landes, D.S., Mokyr, J. en Baumol, W.J. | Titel = The Invention of Enterprise: Entrepreneurship from Ancient Mesopotamia to Modern Times | Datum = 2010 | Uitgever = Princeton University Press | {{ISBN|}}= 0691143706}}&lt;/ref&gt; Ze kwamen overal in de wereld voor; van Japan, China en koloniaal India tot de recente middeleeuwse ontwikkelingen in Europa en de VS. Ook ondernemingen op grote schaal ontstonden al vrij vroeg in de geschiedenis van de moderne mens. 

Een relatief recente pijler in deze geschiedenis is bijvoorbeeld de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC), die als eerste onderneming aandelen uitgaf. De oprichtingsakte, het staatsprivilege (octrooi) en de vrijbrief met vergaande soevereiniteitsrechten kunnen worden gezien als een ondernemingsplan dat was bedoeld om toekomstige aandeelhouders ertoe over te halen de VOC te financieren. De eerste industriële revolutie die ontstond in Engeland kan ook als een mijlpaal worden gezien. Als eerste land op het continent gevolgd door België. Nederland volgde veel later. Een andere pijler in de Nederlandse geschiedenis van het ondernemingsplan is Willem Albert Scholten. Hij was de eerste Nederlandse ondernemer die een industriële multinational wist op te richten en voor deze plannen financiers wist te overtuigen.
&lt;ref name=''KNAAP''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Knaap, D.A. | Titel = 'Voor geld is altijd wel een plaats te vinden' : de firma W.A. Scholten (1841-1892) : de eerste Nederlandse industriële multinational | Datum = 2004 | Uitgever = Rijksuniversiteit van Groningen | URL = https://irs.ub.rug.nl/ppn/267787472}}&lt;/ref&gt;

Een van de eerste ondernemerswedstrijden in de wereld, die het indienen een ondernemingsplan als model had, werd begonnen door de Moot Corp. in 1984.
&lt;ref name=''MOOT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Randall, T en Brawley, D.E. | Titel = MOOT Corp Or Bust! Do Business Plan Competitions Make A Difference? An Empirical Analysis | Datum = 2009 | Uitgever = Southern Journal of Entrepreneurship | URL = https://southernjournalentrepreneurship.org/proceedings/SAE-Papers-Proceedings-2009-Conference.pdf#page=192}}&lt;/ref&gt; Dit model werd daarna snel populair in de Amerikaanse academische wereld. In 1989 werden de ondernemerswedstrijden uitgevoerd op alle voorname Amerikaanse universiteiten.
&lt;ref name=''HONIG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Honig, B. | Titel = Entrepreneurship education: Toward a model of contingency-based business planning | Datum = 2004 | Uitgever = Academy of Management Learning &amp; Education | URL = https://www.jstor.org/pss/40214115}}&lt;/ref&gt;

====Opbouw====
De structuur van het ondernemingsplan bestaat vaak uit de volgende onderdelen:&lt;ref name=''KVK2''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = Een ondernemingsplan maken | URL = https://www.kvk.nl/bedrijf_starten/orientatie/een_ondernemingsplan_maken/?refererAliasStat=ondernemingsplan}}&lt;/ref&gt; [[Bestand:Ondernemingsvormen.jpg|thumb|right|Gangbare rechtsvormen van een midden of klein bedrijf]]
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Ondernemer&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Onderneming&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Markt&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Organisatie&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Financiëen&lt;/span&gt;
|-
| Gegevens
| Doelen
| Concurrentie
| Rechtsvorm
| Omzetprognose
|-
| Eigenschappen en vaardigheden&lt;ref name=''BRINKMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Brinkman, E.  | Titel = Onderzoek naar de succes- en faalfactoren van startende ondernemers | Datum = 2000 | Uitgever = Rijksuniversiteit Groningen}}&lt;/ref&gt;
| Product of dienst
| Marketing
| Benodigde vergunningen
| Rentabiliteitsdrempel
|-
|
| [[Ondernemingsplan/Haalbaarheidsonderzoek|Haalbaarheidsonderzoek]]
| Promotie
| Personeel&lt;ref name=''HRM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Evers, G.H.M. en Verhoeven, C.J.  | Titel = Human resources planning: een integrale benadering van personeelsplanning | Datum = 1999 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9026730004}}&lt;/ref&gt;
| Investeringsbegroting
|-
| 
|
| Prijsstelling 
| Vestigingsplaats|Plaats
| Financiering
|-
| 
|
|
| Benodigde kennis&lt;ref name=''KOERSELMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Koerselman, W.  | Titel = Scenarioplanning een instrument in de kennisstrategie | Datum = december 2004 | Uitgever = Intellectueel Kapitaal, derde jaargang, nummer 5/6 | URL = https://igitur-archive.library.uu.nl/DARLIN/2006-0704-200049/UUindex.html}}&lt;/ref&gt;
| Exploitatiebegroting
|}

====P's====
Bij het schrijven van een ondernemingsplan heeft men het in marketingtermen vaak over het bespreken van de zogenaamde P's. Dit zijn aspecten die ergens in de [[Ondernemingsplan#Opbouw|opbouw]] aan bod dienen te komen.&lt;ref&gt;https://www.leren.nl/cursus/ondernemen/ondernemingsplan/marketingmix.html&lt;/ref&gt;  
* '''''Persoon'''''
: Een van de P's staat voor '''persoon''' of personeel. Indien het ondernemingsplan de start van een bedrijf beschrijft, worden vaak de persoonlijke gegevens van de startende ondernemer zoals NAW-gegevens, burgerlijke staat, nationaliteit, rekeningnummers, rijksregisternummer (België) of burgerservicenummer (Nederland) en curriculum vitae genoemd. Ook eventuele bestaande inkomsten, schulden en verzekering]]en, arbeidsongeschiktheidsverzekering (aov), rechtsbijstandverzekering en een aansprakelijkheidsverzekering, van de ondernemer/onderneming vallen hieronder. Belangrijk bij de start van een bedrijf is het kiezen van een ondernemingsvorm, zoals de eenmanszaak, vennootschap onder firma (VOF), besloten vennootschap (BV), commanditaire vennootschap (CV), naamloze vennootschap (NV) of maatschap en een onderbouwing voor deze keuze. Bij een bestaande onderneming zal alleen een onderbouwing worden gegeven wanneer er sprake is van een verandering van rechtsvorm. Onder de P van persoon valt ook de P van personeel. Deze P duidt dan op het gehele HRM beleid. Zoals wie is mijn personeel, welke kennis nemen ze mee, welke taken zijn over het personeel verdeeld en wat verdienen ze?

* '''''Product'''''
: Het '''product''' vormt de basis van de onderneming. In het ondernemingsplan wordt het product daarom zo precies mogelijk beschreven. Het antwoord, op welk voordeel het product oplevert en hoe dit wordt bereikt, is gevraagd. Daarbij dient de schrijver van het plan duidelijk te maken wat de innovatie is die het product biedt. En hoe deze innovatie is beschermd tegen het kopiëren door anderen (zoals een octrooi). Deze uitleg dient betrokkenen te overtuigen van het bestaansrecht van het product. Vaak doet men daartoe ook een sterkte-zwakteanalyse van de onderneming of het '''product''' om de haalbaarheid vast te stellen. Een productbeschrijving beschrijft het doel, de samenstelling, de herkomst en de kwaliteitseisen van een product.

* '''''Prijs'''''
:Het fundament van de onderneming zijn de |financiën.
&lt;ref name=''BOER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Boer, P. de  | Titel = Basisboek bedrijfseconomie | Datum = 2009 | Uitgever = Noordhoff Uitgevers B.V. | {{ISBN|}}= 9001702430}}&lt;/ref&gt; Prognoses over de te behalen omzet, die primair afhangen van de '''prijs''' van het product en het aantal verkochte producten, vallen hieronder. Bij welke prijs en afzet wordt er voldoende omzet gegenereerd om de kosten te dekken (break-even point)? Welke kosten zijn nodig om de start te kunnen maken? Hoe wordt het een en ander gefinancierd (krediet of spaargeld). De solvabiliteit is hierbij van belang. Wat zal op grond van de omzetprognose en de investeringsbegroting, de nettowinst in het verloop van de tijd bedragen? Hoe verlopen de beschikbare geldelijke middelen in de tijd (liquiditeitsbegroting)? Met andere woorden, is er op elk moment voldoende geld in de kas?

* '''''Plaats'''''
:Een andere P die in een ondernemingsplan naar voren komt is de '''plaats'''. Is de onderneming gevestigd in de eigen woning of is er sprake van een bedrijfspand? Hoe is de onderneming bereikbaar: per auto of openbaar vervoer? Bij het bespreken van de omgeving van de onderneming kan worden ingegaan op geografische bijzonderheden zoals de demografische factoren.

* '''''Promotie'''''
:De P van '''promotie''' vergelijkt de punten uit de interne organisatie van met de concurrentie. Waarom de klant het product verkiest boven die van een concurrent, is voor het bepalen van het bestaansrecht een cruciale vraag. Men kan dit onderbouwen door bijvoorbeeld de Unique Selling Proposition (USP) te noemen. Ook is de prijs en kwaliteit verhouding in vergelijk met de concurrentie een belangrijk gegeven. Een onderzoek naar de markt valt eveneens hieronder. De marketingmix is hier een belangrijk analysemiddel. In het marketingplan&lt;ref name=''MARKETING''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = MacDonald, M., Morris, P. en Eunen, E. van  | Titel = Het marketingplan in beeld: een beeldige gids voor managers | Datum = 2000 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9014071957}}&lt;/ref&gt; kan men mede op grond hiervan aangeven op welke manier klanten worden bereikt; bijvoorbeeld door gebruik te maken van advertenties, het aanmelden bij zoekmachines, het gebruiken van folders, mailings of tv-spotjes.

====Modellen====
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Middel&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Toepassing&lt;/span&gt;
|-
| Bontje-model&lt;ref name=''BONTJE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bontje, J.C.B. | Datum = 1993 | Titel = Ondernemersboek | Uitgever = Samsom | Plaats = Alphen a/d Rijn}}&lt;/ref&gt; 
| Doe het zelf methode voor ondernemers in het MKB om in stappen een ondernemingsplan te schrijven
|-
| Business Box&lt;ref name=''BUSINESSBOX''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Business Box | Datum = 2010 | Titel = Je ondernemingsplan in 10 stappen | Uitgever = Zonneveld Marks | URL = https://www.businessbox.nl/je-ondernemingsplan-in-10-stappen.html}}&lt;/ref&gt; 
| Een online hulpmiddel om in tien stappen tot een ondernemingsplan te komen
|-
| Durham-model&lt;ref name=''GIBB''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gibb, A.A. | Datum = 1992 | Titel = Study of the growth of small firms | Uitgever = Durham University}}&lt;/ref&gt;
| Richt zich met name op de eigenaar in het MKB vanuit een projectmatige blik

|-
| EBRAR vragenlijst&lt;ref name=''EBRAR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hindle, K. en Mainprize, B. | Datum = 2006 | Titel = Entrepreneurial Business Plan Assessment Regime | Uitgever = The Journal of Private Equity | URL = https://www.iijournals.com/doi/abs/10.3905/jpe.2006.635424}}&lt;/ref&gt;
| Een vragenlijst om een ondernemingsplan te schrijven of te beoordelen gebaseerd op 10 wetenschappelijke principes.
|-
| INK-model&lt;ref name=''INK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Instituut Nederlandse Kwaliteit | Datum = 2000 | Titel = INK-managementmodel | Uitgever = Ministerie van Economische Zaken | URL = https://www.ink.nl/}}&lt;/ref&gt;
| Een gangbaar diagnose model voor het Nederlandse MKB
|-
| Interactieve Strategisch Management&lt;ref name=''ISM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Agrocenter | Datum = 2010 | Titel = Interactieve Strategisch Management | Uitgever = Wageningen UR | URL = https://www.agrocenter.wur.nl/NL/Tools/Ondernemerschap+en+strategievorming/ISM/}}&lt;/ref&gt;
| Op gestructureerde wijze ontwikkelen van een ondernemingsplan door agrariërs
|-
| LHV Rekenmodel Ondernemingsplan&lt;ref name=''LHV''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Huisartsen Informatie Systeem | Datum = 2010 | Titel = LHV Rekenmodel Ondernemingsplan | Uitgever = De Landelijke Huisartsen Vereniging | URL = https://www.lhv-rekenmodelondernemingsplan.nl/}}&lt;/ref&gt;
| De huisarts krijgt met dit model informatie over hoe zijn praktijk heeft gedraaid en kan zodoende een beter plan maken voor de toekomst. 
|}

====Redenen====
Een ondernemingsplan wordt aangeraden door deskundigen om de haalbaarheid van het bedrijf te vergroten. Het is principe zelfs verplicht indien er een krediet nodig is van een bank, of wanneer men in aanmerking wil komen voor een uitkering op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz.) Dit geldt alleen als men vanuit een bijstandsuitkering een onderneming wil starten of na afloop van een Startperiode vanuit een WW-uitkering. In sommige gevallen kan het ondernemingsplan ook bedoeld zijn om het vertrouwen te winnen van andere partijen, zoals leveranciers of verzekeraars.

Andere redenen om een plan te schrijven zijn&lt;ref name=''KUNST''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kunst, J. | Datum = 2005 | Titel = Belang van het ondernemingsplan; Overwegingen bij het maken van het plan | URL = https://www.munros.nl/pdf/belangvanhetondernemingsplan.pdf}}&lt;/ref&gt; het in kaart brengen van de eigen ideeën, hulp bij het managen van de onderneming, het achteraf kunnen vaststellen van de mate van succes, het bestaansrecht van de onderneming aantonen&lt;ref name=&quot;FALLEK&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Fallek, M. | Datum = 1998 | Titel = The importance of a business plan for making a bank loan application | Uitgever = Business Credit}}&lt;/ref&gt; of hulp bij het aanvragen van een financiering.

====Overwegingen====
De voordelen die het hebben van een ondernemingsplan oplevert&lt;ref name=&quot;ZWART&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Zwart, P.S. | Datum = 1991 | Titel = Het ondernemingsplan in het MKB, een hoeksteen van de bedrijfsvoering | Uitgever = Stenfert Kroese BV | Plaats = Leiden}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAKER&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Baker, W.H., Addams, H.L. en Davis, B. | Datum = 1993 | Titel = Business planning in successful small firms | Uitgever = Long Range Planning}}&lt;/ref&gt; en die daardoor een ondernemer kunnen motiveren een dergelijk plan op te stellen zijn:
* het effectiever kunnen aanwenden van |schaarse middelen door de sterke en zwakke punten van de onderneming te analyseren.
* het nemen van rationele beslissingen op basis van concrete gegevens.
* het effectief kunnen beoordelen of men de gewenste doelstellingen daadwerkelijk heeft gehaald en daarmee kunnen vaststellen of de gekozen strategie werkt.
* het beter kunnen uitdragen, zowel intern en als extern, van wat men wil bereiken en waar men voor staat.

Ondanks deze voordelen begint een ondernemer in circa de helft van de gevallen zonder een ondernemingsplan.
&lt;ref name=''WEVER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wever, E. | Datum = 1992 | Titel = Ondernemen in techniek, analyse en beleid van succesvolle bedrijven | Plaats = Den Haag | Uitgever = SMO-informatief 92-5}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=''RISSEEUW''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Risseeuw, P.A., and E. Masurel | Titel = The Role of Planning in Small Firms: Empirical Evidence from a Service Industry | Datum =1994 | Uitgever = Small Business Economics 6}}&lt;/ref&gt; Als reden wordt vaak genoemd dat omstandigheden dusdanig snel wijzigen dat een strak plan de onderneming remt.
&lt;ref name=''MINTZBERG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Mintzberg, H. | Titel = The rise and fall of strategic planning | Datum =  2000 | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 0273650378}}&lt;/ref&gt; Voor ondernemers speelt ook de tijd die het opstellen van een ondernemingsplan vraagt. Bij bedrijven in wording bepalen zodoende vaak negatieve institutionele factoren, zoals dwang en nabootsgedrag, of men overgaat tot het maken van een ondernemingsplan.
&lt;ref name=''HONIG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Honig, B. en Karlsson, T. | Titel = Institutional forces and the written business plan | Datum =  2004 | Uitgever = Journal of Management vol. 30 no. 1 29-48}}&lt;/ref&gt;

Ondernemers die willen groeien zijn meer geneigd tot het schrijven van een ondernemingsplan dan ondernemers die dat niet willen.
&lt;ref name=''EIM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hulshoff, H., Kerste, R. en Snel, D. | Titel = Jonge ondernemingen in 2000 | Datum =  februari 2001 | Plaats = Zoetermeer | Uitgever = EIM, programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken | {{ISBN|}}= 90-371-0807-5}}&lt;/ref&gt; Ondernemers die wel een ondernemingsplan hebben opgesteld beschouwen zichzelf als succesvoller in vergelijking met degenen die dat niet hebben gedaan.
&lt;ref name=''GUMPERT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gumpert, D.E. | Titel = How to Really Create a Successful Business Plan | Datum =1996 | Uitgever = Inc. Publishing; 3e editie | {{ISBN|}}= 1880394235}}&lt;/ref&gt; Onderzoek heeft nog niet met harde cijfers bevestigd of deze beleving terecht was. Sterker nog, een onderzoek&lt;ref name=''INC''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bartlett, S. | Titel = Seat of the Pants | Datum =  15 oktober 2002 | Uitgever = Inc | URL = https://www.inc.com/magazine/20021015/24772.html}}&lt;/ref&gt; onder de CEO's van de 500 snelst groeiende bedrijven in de VS toonde aan dat slechts 40 procent een ondernemingsplan had geschreven en slechts 12 procent een marktonderzoek had uitgevoerd.

====Criteria====
Criteria waaraan een ondernemingsplan kan worden getoetst zijn&lt;ref name=''BERRY''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Berry, T.  | Titel = Hurdle: The book on business planning | Datum = 2000 | Uitgever = Palo Alto Software.}}&lt;/ref&gt;: eenvoud, concreetheid, haalbaarheid en volledigheid. Volgens Sahlman&lt;ref name=''SAHLMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sahlman, W.A.  | Titel = How to write a great businessplan | Datum = 1997 | Uitgever = Harvard Business Review}}&lt;/ref&gt; zijn er vier factoren die onderling samenhangen en bepalend zijn voor de onderneming. Deze vier factoren zijn: mensen&lt;ref name=''COLLINS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Collins, J.  | Titel = Good to Great: Why Some Companies Make the Leap ... and Others Don’t | Datum = 2001 | Uitgever = Random House | Plaats = Londen}}&lt;/ref&gt;, kansen, context, risico en beloning. Ze verdienen eveneens elk hun plek. Vanuit het criterium van kredietwaardigheid bekeken, kan men stellen dat dit is bereikt als in het ondernemingsplan de behoeften van de ondernemers overeenkomen met de verwachtingen en criteria van de investeerders of financiers.
&lt;ref name=''HINDLE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hindle, K.  | Titel = An Enhanced Paradigm of Entrepreneurial Business Planning: Development, Case Applications and General Implications | Datum = 1997 | Uitgever = Swinburne University of Technology | Plaats = Melbourne, Australië}}&lt;/ref&gt;

De wettelijke bepalingen omtrent de start van een onderneming zijn vastgelegd in de vestigingswet, die voorschrijft welke vergunningen of diploma's ondernemers die een bepaald soort bedrijf willen starten moeten bezitten. De vestigingswetgeving bestaat uit een verzameling wettelijke bepalingen, waarvan de basis in Nederland wordt gevormd door de Vestigingswet bedrijven 1954. België kent zijn eigen bepalingen, zie de Belgische Vestigingswet. Bij het beoordelen van de gang van zaken van een onderneming, bijvoorbeeld na een faillissement, kan de rechter het ondernemingsplan&lt;ref name=&quot;BB9709&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rechtbank Utrecht | Titel = Uitspraak LJN: BB9709; aansprakelijkheid van de bestuurders en commissarissen voor de schade die Ceteco heeft geleden | Datum = 12-12-2007 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;, of het ontbreken daarvan&lt;ref name=&quot;AV6549&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rechtbank Arnhem | Titel = Uitspraak LJN: AV6549; afwijzing toepassing schuldsanering | Datum = 13-03-2006 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AU3018&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gerechtshof 's-Hertogenbosch | Titel = Uitspraak LJN: AU3018; Onverantwoord ondernemerschap leidt tot afwijzing van het verzoek tot toepassing van de schuldsaneringsregeling | Datum = 11-05-2005 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;, laten meewegen in zijn uitspraak.

====Ondersteuning en onderwijs====
Verschillende partijen kunnen bij het opstellen van een ondernemingsplan vooraf ondersteuning bieden, zoals partners]], advocaten, accountants , controllers, consultants, banken, Kamer van Koophandel en overheden.&lt;ref name=''HOUBEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Houben, G. en Van Looy, W. | Titel = Het ondernemingsplan: een praktijkhandboek: principes en gevalstudies | Datum = 1995 | Plaats = Leuven/Amersfoort | Uitgever = Acco | URL = https://doclib.uhasselt.be/dspace/bitstream/1942/10168/1/05===7142008631c.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=''KVK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = Seminars voor startende ondernemers | URL = https://www.kvk.nl/ondernemen_in_uw_regio/noord_nederland/actueel/seminars_kvk_noord/seminars_voor_startende_ondernemers/}}&lt;/ref&gt; Op een gegeven moment zullen de financierende of subsidiërende instanties het plan toetsen op haalbaarheid.&lt;ref name=''KVK2''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Verstegen, J., Vermeulen, P., de Lauwere, C., de Buck, A. en van der Meulen, H. | Titel = Het beoordelen van ondernemingsplannen ten behoeve van het Borgstellingsfonds-plus | Uitgever = LEI, PPO en IMAG in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij | Plaats = Den Haag | Datum = Juni 2003 | URL = https://www.lei.dlo.nl/publicaties/PDF/2003/2_xxx/2_03_11.pdf}}&lt;/ref&gt; Hierbij kunnen ze al dan niet op verzoek advies geven, waarmee het plan kan worden aangevuld of gewijzigd. 

Ondernemingsplannen worden in het onderwijs gebruikt om bepaalde concepten duidelijk te maken, bijvoorbeeld bij [[economie|economische]] studies. Studenten die overwegen een eigen bedrijf te beginnen worden door onderwijsinstellingen vaak geholpen bij het schrijven van een ondernemingsplan en het uitvoeren daarvan middels startsubsidies.
&lt;ref name=''RUG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Looijenga, J.H. | Titel = Van student tot ondernemer | Datum = 14 september 2000 | Uitgever = RuG Katernen nr. 11 | URL = https://www.rug.nl/medewerkers/nieuws/rugKaternenPdfs/katernen11.pdf}}&lt;/ref&gt; In de academische wereld valt het verschil tussen een onderzoeksvoorstel voor het aanspreken van gelden van buiten en een ondernemingsplan bovendien steeds meer weg.
&lt;ref name=''DERKSEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Derksen, Dr. J.T.P. | Titel = De ondernemende onderzoeker - paradox of pleonasme? | Datum = 18 januari 2000 | Uitgever = Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica van de Katholieke Universiteit Nijmegen | URL = https://dare.ubn.kun.nl/bitstream/2066/18861/1/18861_ondeon.pdf}}&lt;/ref&gt; In het ondernemend onderwijs worden vereenvoudigde ondernemingsplannen&lt;ref name=''LEREN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sorgdrager, W. | Titel = Cursus Ondernemen; Ondernemingsplan | Datum = 2006 | Uitgever = Leren.nl | URL = https://www.leren.nl/cursus/ondernemen/ondernemingsplan/}}&lt;/ref&gt; gebruikt om onderwijsprojecten of leerbedrijven vorm te geven. Wikiversity heeft een ''Lunar Boom Town''-project, waar studenten van alle leeftijden kunnen samenwerken met het ontwerpen of verbeteren van ondernemingsplannen.&lt;ref&gt;https://en.wikiversity.org/wiki/Lunar_Boom_Town&lt;/ref&gt;

====Voorbeelden====
De meeste ondernemers die voor de eerste keer een ondernemingsplan opstellen doen dit aan de hand van een voorbeeld.
&lt;ref name=''DUMMIES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam =  Tiffany, P. en Peterson, S.D | Datum = 2003 | Titel = Ondernemingsplannen voor dummies | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 9043008516}}&lt;/ref&gt; Voorbeelden van ondernemingsplannen, door verschillende typen bedrijven opgesteld, zijn:
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Organisatie&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Plan&lt;/span&gt;
|-
| Kunstencentrum Groep
| Ondernemingsplan Kunstencentrum Groep 2009-2012&lt;ref name=''KUNSTENCENTRUM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kunstencentrum Groep | Titel = Ondernemingsplan Kunstencentrum Groep 2009-2012 | Datum = 2009 | Uitgever = Het Grafisch Huis | URL = https://www.kunstencentrumgroep.nl/templates/13/common/docs/ondernemingsplan_08-12_KCG.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Nederlands Psychoanalytisch Instituut
| Ondernemingsplan 2006 – 2010: Nieuwe tijden, nieuwe wegen&lt;ref name=''NPI''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Nederlands Psychoanalytisch Instituut | Titel = Ondernemingsplan 2006 – 2010: Nieuwe tijden, nieuwe wegen | Datum = 2006 | Uitgever = PlantijnCasparie | Plaats = Den Haag | URL = https://www.psychoanalytischinstituut.nl/brochures/NPIplan20062010.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Rijkswaterstaat
| Ondernemingsplan; een nieuw perspectief voor Rijkswaterstaat&lt;ref name=''RIJKSWATERSTAAT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rijkswaterstaat | Titel = Ondernemingsplan; een nieuw perspectief voor Rijkswaterstaat | Datum = 2004 | Uitgever = Het ministerie van Verkeer en Waterstaat | URL = https://www.rijkswaterstaat.nl/over_ons/missiekerntaken/rijkswaterstaatinverandering/ondernemingsplan20042008/}}&lt;/ref&gt;
|-
| SLS Wonen
| Ondernemingsplan 2008-2012&lt;ref name=''SLS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = SLS Wonen | Titel = Ondernemingsplan 2008-2012 | Datum = 2008 | Uitgever = Stichting SLS Wonen | URL = }}&lt;/ref&gt;
|-
| Stichting Kunstfort Vijfhuizen
| Ondernemingsplan 'FORTISSIMO!' 2009-2012&lt;ref name=''KUNSTFORT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Stichting Kunstfort Vijfhuizen | Titel = Ondernemingsplan 'FORTISSIMO!' 2009-2012 | Datum = 2008 | Uitgever = Lenoirschuring | URL = https://www.kunstfort.nl/images/stories/01_algemeen/03_organisatie/kunstfort-beleidsplan_fortissimo.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Studentenhuisvester DUWO
| Ondernemingsplan 2006–2010&lt;ref name=''DUWO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = DUWO | Plaats = Delft | Titel = DUWO in perspectief; Ondernemingsplan 2006–2010 | Datum = 2006 | Uitgever = Grafia | URL = }}&lt;/ref&gt;
|}

====Literatuur====
* Houwer, Chris A. (2004). ''De bouwstenen voor een strategisch ondernemingsplan: verbetering van resultaat en aansturing''.  {{ISBN|9013019609}}. Kluwer
* Mulders, J., van Alphen, K. en de Keizer, R. (1991). ''Ondernemingsplan: op weg naar een eigen bedrijf''. {{ISBN|9061208866}}. Elmar
* Hulskemper, P. (1997). ''Ondernemingsplan''. {{ISBN|9031324167}}. Bohn Stafleu Van Loghum

{{Wikipedia 
| Pagina = Ondernemingsplan 
| Naam = Ondernemingsplan 
}} 

{{Wikiquote|Ondernemingsplan}}
{{Wiktionary|Ondernemingsplan}}

=== Haalbaarheidsonderzoek ===
Een '''haalbaarheidsonderzoek''' is een [[Methodiek van toegepast onderzoek|onderzoek]] waaruit moet blijken of de eisen, die aan een nieuw of veranderd project, product of onderneming zijn gesteld, te verwezenlijken zijn. Het document waarin de resultaten van dit onderzoek worden vastgelegd noemt men een Business_case.
&lt;ref name=''BUIJS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Buijs, J., van Doorn, V. en Noordam, P. | Titel = Shared Service Centers: een kwestie van doen | Datum = 2004 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9037105734}}&lt;/ref&gt;

====Opbouw====
Een haalbaarheidsonderzoek zal meestal bestaan uit relevante onderdelen van het te onderzoeken onderwerp en de haalbaarheid daarvan beschrijven. Uitvoerbaarheid, doorlooptijd, baten versus kosten en effectiviteit zijn aspecten die vaak worden beschreven.
* Probleem definitie
* Aanpak
* Onderzoek
* Uitwerking
* Aanbeveling

====Analyses====
In het onderzoek kunnen de volgende zaken worden geanalyseerd 
* missie en visie
* doelstellingen
* waardepositie
* SWOT
* doelgroep
* bedrijfstak
* trends
* markt
* concurrentie

====Modellen====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| Middel
| Toepassing
|-
| Watervalmodel
| 
|}

====Redenen====
Een haalbaarheidsonderzoek wordt vaak gedaan om te voorkomen dat men onnodig veel geld of tijd gaat investeren in een project of onderneming. Door dit onderzoek kan men antwoorden krijgen op vragen wat betreft (her)financiering, (her)structurering, (her)plaatsing, uitbreiding, (nieuwe) markten en producten. Uit deze antwoorden komt naar voren wat voor de organisatie de beste investering is en hoe hoog deze uitvalt. Deze antwoorden kunnen mogelijke financiers inzicht geven in wat er precies gaat gebeuren en hoe hoog de risico's en opbrengsten zijn. De uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek vormen een basis voor bijvoorbeeld een ondernemingsplan.

====Nadelen====
Een haalbaarheidsonderzoek kost meestal veel tijd en geld.

====Overheid====
Private investeerders stoppen maar zelden geld in haalbaarheidsonderzoeken omdat zij slecht in staat zijn te beoordelen of zo'n onderzoek zinvol is. De overheid daarentegen is daartoe veel beter in staat. Daarom financiert zij kansrijke haalbaarheidsonderzoeken. Ze laat het vervolgens aan de investeerders over om te bepalen welk idee de meeste rendementen zal opleveren.&lt;ref name=''GROEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Groen, T., Vasbinder, W.J. en Kemper Conseil Publishing  | Titel = Tussen durf en voorsprong: hoe de Nederlandse kenniseconomie in 2011 een succes werd | Datum = 2004 | Uitgever = Kemper Conseil Publishing | {{ISBN|}}= 9076542074}}&lt;/ref&gt;

=== Voorbeelden ===
==== Personen ====
* '''Joseph Kessels'''&lt;ref group=&quot;persoon&quot;&gt;{{Persoon|Joseph Kessels}}&lt;/ref&gt;

==== Organisaties ====
* [https://www.aps.nl/NR/rdonlyres/6E98E1DD-9E3B-4E6C-A075-68C49126A289/0/Economium.PDF Economium] = is Talent Ontwikkelings Programma (TOP) Arbeid &amp; Economie van het [www.aps.nl APS], een onderwijsadviesbureau.
* [https://www.kchandel.nl/ KC Handel] = is een organisatie die producten en diensten levert aan bedrijven in de handel en de mode-, interieur, tapijt- en textielindustrie, aan de bijbehorende brancheorganisaties en onderwijsinstellingen (met name het reguliere beroepsonderwijs) en daarin het bevorderen van ondernemerschap een voorname rol geeft.
* [https://www.sse.org.uk/ School voor Social Entrepreneurs] = verzorgt trainingen en mogelijkheden voor mensen die hun creatieve en ondernemende kwaliteiten willen inzetten voor een maatschappelijk belang. 
* [https://www.slo.nl/ SLO] = het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling begeeft zich op het terrein van het arrangeren van ondernemend onderwijs door vakdocenten.
* [https://www.ted.com/talks/geoff_mulgan_a_short_intro_to_the_studio_school.html Studioschool] = een school waarin recht wordt gedaan aan het vroegere studio/atelier waarin je leerde door te doen en door te doen leerde.
* [https://www.vecon.nl/ VECON] = De Vereniging van leraren in de economisch-maatschappelijke vakken certificeert VO scholen als &quot;VECON BUSINESS SCHOOL&quot; wanneer tijdens de (economie)lessen extra aandacht is voor het economische perspectief op ondernemerschap en ondernemendheid door leerlingen. 

{| align=&quot;left&quot;
|style=&quot;width:70px;&quot; |{{Klik|Afbeelding=Bijbrengen Wiki Begrip.png|Grootte=64px|Link=Onderwijsprofessional/Begrippen}}
|{{Appendix||2=
'''Personen'''
&lt;references group=&quot;persoon&quot;/&gt;
'''Organisaties'''
&lt;references group=&quot;organisatie&quot;/&gt;
'''Begrippen'''
&lt;references group=&quot;begrip&quot;/&gt;
'''Referenties'''
{{References}}
}}
|}

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>srznatk9zf9liuyls5s48cp4r6sm7k9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424730</id>
      <parentid>424729</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* USP */</comment>
      <origin>424730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64046" sha1="0lfkzhvxifh8xv8f5mtqh2xko0415s4" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
In dit boek gaat het over ondernemende onderwijsprofessionals die hun talenten in vrij ondernemerschap zouden kunnen uitdragen, dit noemen we een '''onderwijsentrepreneur'''.

== Eigen school starten ==
Tips:
* Gebruik vrije leermiddelen zie [[w:en:Template:MOOC|MOOCS's]].
* Kijk naar een voorbeeld zoals het [https://www.leerparadijs.nl/ leerparadijs] en hoe ze het hebben [https://wiki.leerparadijs.nl/index.php/Hoofdpagina gedaan].

== Onderwijsondernemer ==
=== Inleiding ===
Het boek start met het [[Onderwijsondernemer/Profiel|profiel]] van een onderwijsondernemer. Immers een schets van zijn karakter en competenties  bepaalt of en in welke mate hij capabel genoeg is om in het onderwijs ondernemend te opereren. Of bij de onderwijsprofessionals ook een kwart van de populatie als potentiële onderwijsondernemer mag worden gezien is de vraag die mede in het beschrijven van de  [[Onderwijsondernemer/Doel|doelgroep]] van dit boek wordt besproken. Het profiel van de onderwijsondernemer bepaalt ook in sterke mate welk uniek [[Onderwijsondernemer/Producten|product]] hij op de markt brengt. Veel van de kenmerken en persoonlijkheidseigenschappen van de ondernemer zijn te [[Onderwijsondernemer/Ontwikkeling|ontwikkelen]]. 

''Een innovatie is een creatief product met een verdienmodel. Een succes is een product met een creatief verdienmodel.''

De handelssteden in Noord-Europa aan de Noordzee en Oostzee en de handelswegen gingen in de Middeleeuwen steeds meer samenwerken om de handel te bevorderen en de kooplieden beter te beschermen. Dit samenwerkingsverband, dat bekend is geworden als de Hanze, leidde er onder meer toe dat de kooplieden steeds vaker mensen in dienst namen en werkten vanuit een vaste stek. Deze Hanzekooplieden kunnen als de eerste ondernemers in de regio's Nederland en Vlamingen worden beschouwd. 

=== Profiel ===
Bij het vaststellen van een profiel van de onderwijsondernemer kijkt men naar persoonlijkheidskenmerken en competenties.

De volgende organisaties stimuleren ondernemerschap.
* Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen
* European Business Competence Licence (EBCL)&lt;ref group=&quot;organisatie&quot;&gt;EBCL&lt;/ref&gt;
* De VECON BUSINESS SCHOOL&lt;ref group=&quot;organisatie&quot;&gt;VECON Business School&lt;/ref&gt;

Het trainen van ondernemerschap wordt internationaal gezien als een belangrijk onderdeel binnen het onderwijs. Het kan helpen bij het ontwikkelen van vaardigheden die in de &quot;echte&quot; wereld tellen. Men kan bij onderwijs bijvoorbeeld denken aan naschoolse programma's, zomerkampen, competities, lessen of zelfs schooltypen. Enkele internationale voorbeelden van initiatieven die op dit gebied actief zijn:
* '''BizKids''' [https://www.bizkids.com/ televisieserie] over geld en zaken doen
* [https://www.unleashingideas.org/ '''Global Entrepreneurship Week''']
* '''NFTE'''; [https://www.nfte.com/ Network for Teaching Entrepreneurship]
* '''SAGE''' [https://www.sageglobal.org/Students for the Advancement of Global Entrepreneurship)]
* [https://www.littlegreenmoneymachine.com/ '''The Little Green Money Machine''']
* '''TiE''' [https://www.tyeglobal.org/ (Talent, Ideas, and Enterprise) Young Entrepreneurs]

==== Onderwijsintrapreneur ====

Een onderwijsintrapreneur is een ondernemende onderwijswerknemer. De term is een samenvoegsel van een '''intrapreneur'''
&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;Intrapreneur = iemand die zich binnen een organisatie ondernemend gedraagt.&lt;/ref&gt; werkend in een '''onderwijsorganisatie'''. Om intrapreneurs binnen een organisatie te ondersteunen zijn er volgens de literatuur vijf factoren die aandacht verdienen.
&lt;ref name=&quot;Birger&quot;&gt;{{Citeer boek|Titel=Enabling Intrapreneurship and Psychological Ownership Inside Firms. A case study of a train maintenance company|Uitgever=Erasmus University Rotterdam|Achternaam=Birger, I.|Datum=maart 2008}}&lt;/ref&gt;:&quot;rewards and reinforcement&quot;, &quot;time availability&quot;, &quot;management support&quot;, &quot;autonomy/work discretion&quot; en &quot;organizational boundaries&quot;. ''No one can possibly achieve any real and lasting success or get rich in business by being a conformist.'' - J. Paul Getty, American industrialist

==== BIK ====

'''Beroepskunstenaars In de Klas''' (BIK’ers) zijn kunstenaars met een bijscholing op het gebied van [[w:projectonderwijs|(project)onderwijs]] zodat zij scholen kunnen ondersteunen bij het ontwikkelen van eigen kunstprojecten. 

In Nederland is het overheidsbeleid
&lt;ref name=''IMPULS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Quirine van der Hoeven | Titel = '''De Grens als spiegel: Cultuuronderwijs in Nederland en Vlaanderen vergeleken''' | Datum = 2005 | Plaats = Den Haag | Uitgever = IMPULS, 36e jaargang, nummer 1, september 2005 | Bladzijdes = 23-====}}&lt;/ref&gt; erop gericht kinderen en jongeren meer te laten kennismaken met cultuur. Dit resulteerde in 1996 in het '''project Cultuur en School'''.
&lt;ref name=''MIN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Titel = '''Cultuur en School''' | Datum = 1996 | Plaats = Den Haag | Uitgever = SDU}}&lt;/ref&gt; Tussen 1997 en 2003 richtte zich dit project met name op het voortgezet onderwijs.
&lt;ref name=''VO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Lieftink, J., &amp; Miellet, G. | Titel = '''Zicht op cultuureducatie in het voortgezet onderwijs. Kunst- en cultuurvakken in het voortgezet onderwijs.''' | Datum = 2002 | Plaats = Utrecht | Uitgever =Cultuurnetwerk Nederland}}&lt;/ref&gt; In 2003 sloot het basisonderwijs zich hierbij aan. De Nederlandse regering stimuleerde deze ontwikkeling in 2004 door de subsidieregeling '''Versterking cultuureducatie in het Primair Onderwijs'''.
&lt;ref name=''PRIMAIR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Titel = '''Versterking Cultuureducatie in het Primair Onderwijs 2004-2007''' | Datum = 2005 | Plaats = Den Haag | Uitgever = MOC en Wetenschap}}&lt;/ref&gt;
Doel hiervan was dat alle basisscholen, in nauwe samenwerking met hun culturele omgeving, een gedegen cultuureducatie beleid te laten voeren. Een vorm van deze samenwerking is het project '''beroepskunstenaars in de klas (BIK)'''. De door de Nederlandse overheid gewenste structurele onwikkeling uitte zich in het feit dat na een groot wetenschappelijk onderzoek&lt;ref name=''ONDERZOEK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = W.J. van Silfhout, F.M.H.M. Driessen | Titel = '''Evaluatie van de Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs door gemeenten en provincies in het kader van de afspraak tussen IPO, VNG en OCW''' | Datum = 2006 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen | {{ISBN|}}= 90-73259-44-4}}&lt;/ref&gt;, de financiering van de regeling in het schooljaar 2006/2007 is opgegaan in de [[Onderwijsondernemer/Profijt|lumpsum]], de standaard financiering van een basisschool. Naast basisscholen wordt er van de Regeling Beroepskunstenaars in de Klas (BIK) ook in andere typen onderwijs gebruik gemaakt&lt;ref name=''WANITA''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gabrielle Rozing | Titel = '''Kunst, Cultuur en ROC’s: Vraag en aanbod van kunst- en cultuureducatie voor het ROC''' | Datum = 2006 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Masterthesis Kunstbeleid en Management – Universiteit van Utrecht}}&lt;/ref&gt; Beroepskunstenaars in de Klas wordt ook ingezet in het Wanita-concept&lt;ref name=''ROC''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Oud, W. | Titel = '''Ontwikkeling en implementatie van het Wanita-concept. Afsluiting van de monitor.''' | Datum = 2007 | Plaats = Amsterdam | Uitgever = SCO-Kohnstamm Instituut van de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen, Universiteit van Amsterdam | {{ISBN|}}= 978-90-6813-8443}}&lt;/ref&gt;Dit concept heeft als uitgangspunt om, naast een cursorisch deel van het programma voor de verwerven van de basisvaardigheden, een geïntegreerd programma te ontwikkelen inclusief de integratie van de kunsten.

De term beroepskunstenaar wordt gedefinieerd in de '''Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik)'''&lt;ref name=''STAATSCOURANT''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Bekendmaking van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 23 december 2009, nr. IVV/FB/2009/27807, betreffende herziening van de bedragen genoemd in de Wet werk en inkomen kunstenaars met ingang van 1 januari 2010''' | Datum = 2009 | Uitgever = Staatscourant,
nr. 19908, 24 december 2009}}&lt;/ref&gt; en bij het beroepsmatigheidsonderzoek dat in het kader van de Wwik wordt uitgevoerd door Kunstenaars&amp;CO&lt;ref name=''KCO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = IVA beleidsonderzoek en advies | Titel = '''Evaluatie van de Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik); Onderzoeksrapport.''' | Datum = 2010 | Uitgever = Onderzoek verricht in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid}}&lt;/ref&gt; In het rapport Kunstenaars in Nederland&lt;ref name=''CBS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wendy Jenje-Heijdel, Danielle ter Haar | Titel = '''Kunstenaars in Nederland''' | Datum = 2007 | Uitgever = Centrum voor Beleidsstatistiek 07005}}&lt;/ref&gt; (CBS 2007) wordt het aantal beeldende kunstenaars in Nederland op 7.000 geschat. De sectormonitor beeldende kunst&lt;ref name=''MONITOR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Teunis IJdens | Titel = '''Voorstudie sectormonitor beeldende kunst; Eindrapport.''' | Plaats = Tilburg | Datum = 2009 | Uitgever = IVA Beleidsonderzoek en Advies}}&lt;/ref&gt; brengt de informatie betreffende de BIK uit deze en andere bronnen samen. 

Om de kwaliteit van de beroepskunstenaars te waarborgen is er een erkende kwalificatie&lt;ref name=''ERKENNING''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Bechermd predikaat Registeropleiding''' | Uitgever = Stichting Post Hoger Beroeps Onderwijs Nederland | URL = https://www.cpion.nl/Default.aspx?pagina= }}&lt;/ref&gt; ontwikkeld gekoppeld aan een opleiding. De BIK-opleiding is in 2002 ontwikkeld door Theo van Adrichem&lt;ref name=''VOLKSKRANT''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Als je lelijke dingen tekent, wordt het toch weer mooi''' | Datum = 2007 | Uitgever = De Volkskrant, 19 april 2007 | URL = https://www.volkskrant.nl/kunst/article417404.ece/Als_je_lelijke_dingen_tekent_wordt_het_toch_weer_mooi&amp;section=news&amp;wrt_id=487 }}&lt;/ref&gt;en wordt op vele locaties in het land gegeven. Deze parttime (post-hbo) opleiding duurt één jaar en omvat naast een theoretisch deel ook een drietal stages op scholen. Na de met succes afgeronde studie wordt het BIK-certificaat uitgereikt. Het programma leert de deelnemers om naast het verzorgen van creatieve workshops of museumprojecten, ook kunstbeschouwing en cultuurlessen te verzorgen waarbij leerlingen op reflectieve wijze, dan wel op receptieve wijze in contact komen met beeldende kunst. Critici wijzen op het tekort aan agogische en didactische kennis in het programma&lt;ref name=''MOCCA''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Trendrapport Cultuureducatie in Amsterdam.''' | Datum = 2009 | Uitgever = MOCCA Expertisenetwerk Cultuureducatie}}&lt;/ref&gt;

* [https://www.beroepskunstenaarsindeklas.nl www.beroepskunstenaarsindeklas.nl]

==== Ondernemend Management ====

=== Visie ===
Een belangrijke visie die de rest van het boek kleurt is wat we verstaan onder ondernemerschap en ondernemendheid. Wanneer spreken we van een onderwijsondernemer en wanneer van een ondernemende onderwijsprofessional? Of definiëren we dat als hetzelfde? Wat zien we als ondernemende rollen binnen het ondernemend onderwijs? In welke [https://www.dewereldvandeondernemer.nl/res/downloads/model1dwvdo.pdf werkgebieden] werken ze? En welke competenties vragen we van elk van deze rollen?

==== Maatschappelijk ====
Maatschappelijk Ondernemen (MO), wat zowel profit als non-profit kan, wordt door de SER&lt;ref name=''SER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sociaal Economische Raad | Titel = '''De winst van waarden''' | Datum = 2001 | Plaats = Den Haag}}&lt;/ref&gt; gelijkgesteld aan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Ondernemen op een verantwoorde manier, in het Engels geduid als Corporate Social Responsibility, hoeft een maatschappelijke verandering echter niet als doelstelling te hebben, wat in het Engels wordt geduid als Social Entrepreneurship. In dit boek wordt van de onderwijsondernemer verwacht dat hij niet alleen economische waarde (profit) toevoegt maar ook sociale (people) en ecologische waarde (planet). We zullen de begrippen [[w:maatschappelijk ondernemen|maatschappelijk ondernemen]] en [[w:maatschappelijk verantwoord ondernemen|maatschappelijk verantwoord ondernemen]] als beide hebbende deze betekenis hiervoor inzetten (zoals ook op wikipedia gebeurt). 

==== Ondernemerschap ====
Ondernemerschap is, in de visie van dit boek, kansen zien en benutten door middel van een eigen bedrijf of binnen een (groter) bedrijf waarmee je waarde creëert voor jezelf en je omgeving. Een definitie die aansluit bij die van Martijn Driessen &lt;ref name=&quot;DRIESSEN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Driessen, dr. M.P. | Titel = '''Proefschrift E-Scan Ondernemerstest, beoordeling en ontwikkeling ondernemerscompetentie''' | Datum = 2005}}&lt;/ref&gt;in zijn proefschrift over de entrepreneur als ''de ondernemende ondernemer'',  hoewel strikt genomen een ondernemer iemand is die een eigen bedrijf runt. Subsidie spuit voor een school die ondernemend wil opereren vaak op langere termijn zand in de motor in plaats van benzine.

=== Gereedschappen ===
In de gereedschapskist van de onderwijsondernemer vinden we instrumenten, materialen, methoden, netwerken en voorbeelden die hem kunnen bijstaan.

Een onderwijsondernemer zal in het algemeen gebruik kunnen maken van 
* projectplannen&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;Projectplan = een startdocument, ook wel plan van aanpak genoemd, voor het omschrijven hoe en wanneer een bepaald tijdelijk doel wordt bereikt.&lt;/ref&gt;
of vakspecifiek
* Anglia = een internationaal en non-profit onderwijsnetwerk die leerlingen stapsgewijs ondersteunt om, naast de reguliere lessen, hun Engels te verbeteren en hun niveau aan te tonen door middel van een internationaal erkend examen.&lt;/ref&gt;(Engels)
Onderstaande onderwijsfilms tonen handige vaardigheden uit de gereedschapskist van een (jonge) onderwijsondernemer.
* Fiscaal
** [https://www.youtube.com/watch?v=IFRoz860pMk&amp;feature=related De belastingaangifte]
* Rekenkundig
** [https://www.youtube.com/watch?v=swxnqtznm6o&amp;feature=fvwrel Procenten]
** [https://www.youtube.com/watch?v=r0RIJ7GawnI&amp;feature=fvsr Vreemd geld]

=== Ontwikkeling ===
Ondernemen is in. In Nederland zijn in 2007 zo'n 103.000 onderneming gestart en dit aantal is sindsdien alleen maar toegenomen. Binnen de arbeidsmarkt zien we ook steeds meer ondernemerschap terug. Van 450.000 werknemers met een flexibel contract en 850.000 ZZP-ers in 2001 naar ongeveer 600.000 flexibele arbeidscontracten en 1.000.000 ZZP-ers in 2008. Om deze ontwikkelingen te ondersteunen is het van belang te weten wat de nieuwe ondernemers drijft. Als je kijkt naar de gemiddelde verdiensten en die vergelijkt met werknemers dan verdienen ondernemers 10% minder. Dus dat kan niet de drijfveer zijn. Wat dan wel? Het gaat de ondernemers om zelfbeschikking en vrijheid. Te gaan voor dat waar men zelf helemaal achterstaat en zich daarin persoonlijk ontplooien. Deze ondernemendheid hoeft, kan en moet zich niet perse in ondernemerschap te ontluiken maar kan ook in ondernemend gedrag binnen een onderwijsorganisatie demonstreren. En dat wordt ook steeds meer gevraagd van onderwijsorganisaties. Vanuit de maatschappelijke taak die het onderwijs heeft beschouwd, is zowel het ontwikkelen van ondernemerschap als ondernemendheid van belang. 

De producten die men typisch van een [[onderwijsondernemer]] kan verwachten zijn:
* [[Onderwijsondernemer/Resultaten#Ondernemingsplan|Ondernemingsplan]]
* [[Onderwijsondernemer/Resultaten#Haalbaarheidsonderzoek|Haalbaarheidsonderzoek]]

Een onderwijsondernemer zal zijn profiel sterk verbinden aan het product dat hij levert. Zijn eigenheid zal vaak een groot deel van de unieke voordelen bepalen van zijn product. Deze voordelen noemt men wel [[Onderwijsondernemer/Resultaten#USP|USP]].

=== USP ===}

Een '''Unique Selling Proposition''', ook wel '''Unique Selling Point''' of '''USP''' genoemd, is een eigenschap van een product die het onderscheidt van vergelijkbare producten. 

==== Geschiedenis ====
De term Unique Selling Proposition (USP) werd bedacht door Rosser Reeves van de Ted Bates &amp; Company. Het is een marketingconcept dat is ontstaan om patronen in succesvolle reclamecampagnes in de jaren '40 te verklaren. De theorie beweert dat zulke campagnes unieke voorstellen deden aan potentiële klanten. Deze voorstellen overtuigden de klanten om van merk te wisselen.  
Vandaag de dag wordt de term gebruikt om onderscheidende aspecten van een product te benoemen als basis voor marketingstrategieën. 
{{Clearleft}}

==== Definitie ====
De USP duidt op de unieke en onderscheidende kenmerken van een dienst of product. Men brengt deze onder de aandacht van een bepaalde doelgroep om deze te wijzen op voordelen als kwaliteit, functionaliteit of prijs, met als doel de gevoelens van een klant t.o.v. een product positief te beïnvloeden. . Deze meerwaarde bepaalt mede of een dienst of product succesvol zal zijn.
Tegenwoordig worden ook slimme marketingslogans, die niet meer direct het merk weergeven maar wel blijven &quot;hangen&quot;, hieronder geschaard.
Verwant aan USP zijn begrippen als Point of difference (POD), de [[Elevatorpitch]] en Unique Perceived Benefit (UPB).

==== Criteria ====
Oorspronkelijke criteria die de bedenker&lt;ref name=''REEVES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Reeves, Rosser | Titel = '''Reality in Advertising''' | Datum = 1961 | Plaats = New York | Uitgever = Alfred A. Knopf}}&lt;/ref&gt; opstelde zijn:
* Elke reclame moet een voorstel doen aan de klant die hem zegt dat hij het product moet kopen om de bijbehorende voordelen te ontvangen.
* Het voorstel moet er een zijn dat de concurrentie niet (kan) aanbieden.
* Het voorstel moet zo sterk zijn dat grote aantallen klanten overgaan tot jouw product.
Tegenwoordig verwacht men van een goede USP dat deze:
* zich verplaatst in de klant
* begrijpt waarom een klant een product koopt
* weergeeft wat maakt dat de klant voor dit product kiest en niet voor vergelijkbaar product

==== Voorbeelden ====
Voorbeelden van producten met een duidelijke USP zijn:
* Head &amp; Shoulders: ''Mooi en roosvrij haar''

=== Ondernemend onderwijs ===
{{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=Ondernemend_leren}}

Ondernemend onderwijs betekent dat de lerende leert door te ondernemen of leert ondernemen.

==== Achtergrond ====
Ondernemen is het opzetten en uitvoeren van een eigen project of bedrijf. Een ondernemer is iemand die graag zaken willen beginnen, dingen wil aanpakken, verantwoordelijkheid wil aanvaarden en initiatieven op zich wil nemen. Ondernemend leren betekent dat de lerende een leeromgeving heeft waarin in hij of zij als zijnde een ondernemer kan leren.

Of ondernemen te leren is daarover verschillen de meningen. Vandaar dat sommige spreken van leren ondernemen en anderen van ondernemend leren. In ieder geval staat vast voor deskundigen dat het bevorderen van ondernemerschap, en de competenties die daaraan zijn gekoppeld, een ondernemende leeromgeving vraagt. 

Wat ondernemerschap inhoudt daarover zijn de meningen eveneens verdeelt. Wel bestaat er consensus wat betreft kenmerken als creatief, lef, zelfvertrouwen, resultaatgericht, maatschappelijk en initiatiefrijk.

Bijna alle initiatieven op het gebied van ondernemend leren zijn duurzaam. Om dit maatschappelijk verantwoord ondernemen te benadrukken spreekt men ook dikwijls van Maatschappelijk Ondernemend Leren (MOL).

Ondernemend leren of ondernemend onderwijs wordt door elkaar gebruikt. Hoewel onderwijs en leren niet hetzelfde betekenen. Het onderwijs duidt op de overdracht en leren op het ontvangen van nieuwe kennis, inzichten of vaardigheden. De internationale aanduiding voor deze discipline is wel eenduidig namelijk Entrepreneurship Education. 

==== Geschiedenis ====
Het was de zakenman Horace A. Moses die het principe van '''learning by doing''' in de zakenwereld bracht. Hij werd daarin gesteund door persoonlijkheden als Henry Ford, John D. Rockefeller en Walt Disney. Deze steun resulteerde in '''Junior Achievement'''&lt;ref&gt;JA Worldwide, https://www.ja.org/&lt;/ref&gt;, een organisatie met meer dan 350.000 vrijwilligers met als doel lerende te leren over werk, ondernemerschap en financiën. Het netwerk van Junior Achievement Worldwide bestaat nu uit meer dan 100 organisaties, waarvan bijna 40 in Europa. In Europa deed het principe van Moses in de jaren zestig zijn intrede. 

Met name Groot-Brittannië zette in het verleden meerdere grote politieke stappen voor de ontwikkeling van Entrepreneurship Education. Zo is er uit publieke middelen een Higher Education Innovation Fund (www.hefce.ak.uk) en een Science Enterprise Challenge Fund (www.ost.gov.uk) opgericht. Het laatste fonds stemde het ontplooien van ondernemerschap af op het vergroten van wetenschappelijke kennis. Er ontstonden Centres of Excellence in Teaching and Learning Entrepreneurship bij de universiteiten van Nottingham, Leeds Metropolitan en bij White Rose Consortium. Evenals tal van andere activiteiten die door de National Council for Graduate Entrepreneurship &lt;ref&gt;NGCE International Conference, januari 2005&lt;/ref&gt; recent bij elkaar zijn gebracht om van elkaar te leren.

In 2003 nam de Europese Unie.&lt;ref&gt;Europese Commissie 2003&lt;/ref&gt; het besluit, na het geven van een opdracht tot een aantal grote onderzoeken en reviews &lt;ref&gt;Europese Commissie 2002&lt;/ref&gt;, om ondernemende activiteiten middels het onderwijs te stimuleren. Dit werd na analyse van de resultaten nog eens bekrachtigd in 2005 &lt;ref&gt;Europese Commissie 2005&lt;/ref&gt; Ook in de VS is sinds enkele jaren een hernieuwde aandacht voor ondernemend onderwijs.

Volgens onderzoekers&lt;ref&gt;Patricia G. Greene en Mark P. Rice, '''Entrepreneurship education''', Edward Elgar Publishing Limited, 2007, {{ISBN|1=978 1 84542 4=== 0}}&lt;/ref&gt; dient het onderwijzen van ondernemerschap breed te worden aangepakt. Vooral het opnemen van een training in bewustwording noemen zij van groot belang. Het gaat daarbij om het ervaren wat ondernemerschap inhoudt. Vroege Europese voorbeelden in het buitenland zijn het Graduate Entreprise Programma (Groot-Brittannië)&lt;ref&gt;Robert Brown, '''The Graduate Enterprise Programme''', Attempts to measure the effectiveness of small business training, Journal of Education and Work, Volume 8, Issue 1 1995 , pages 27 - 37&lt;/ref&gt; en de Entrepreneur-Service (Noorwegen).

Voor het Nederlands onderwijs betekende deze adviezen dat het kabinet.&lt;ref&gt;Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen&lt;/ref&gt; besloot jongeren al vroeg met ondernemerschap in aanraking te laten komen.&lt;ref&gt;Minister president Jan-Peter Balkenende, '''Nederland Innovatief, 6 december 2007'''&lt;/ref&gt; In Nederland ontstond zodoende vanuit verschillende ministeries (OCW, EZ en Landbouw) samen met andere partijen (ondernemersverenigingen, bedrijven en banken) het partnership leren ondernemen&lt;ref&gt;Partnership Leren Ondernemen, oprichting november 2005&lt;/ref&gt; Later is dit veranderd in onderwijs onderneemt. 

Het Onderwijs Netwerk Ondernemen dat in april 2009 door hen gelanceerd is heeft als doelstelling het stimuleren van ondernemen binnen het onderwijs en het vergroten van een ondernemende houding bij leerlingen, studenten, docenten en management. De subsidieregeling helpt scholen een netwerk op te richten van onderwijsinstellingen en bedrijfsleven. Een subsidie&lt;ref&gt; SenterNovem, een agentschap van het ministerie van Economische Zaken&lt;/ref&gt; kon alleen worden aangevraagd door een samenwerkingsverband van ten minste vier deelnemers, waaronder minimaal twee onderwijsinstellingen en minimaal één ondernemer. Het budget voor 2009 van vier miljoen euro is toegekend aan 27 gehonoreerde projecten waarvan zeven afkomstig uit het primair onderwijs, negen uit het voortgezet onderwijs en elf uit het middelbare beroepsonderwijs. Gemiddeld kregen de projecten 150.000 euro aan subsidie.

Een voorbeeld van verdere initiatieven zijn jong ondernemen&lt;ref&gt;Jong Ondernemen, opgericht in 1990 op initiatief van ABN AMRO, VNO-NCW en MKB-Nederland in samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken, de Kamer van Koophandel en de NOvAA&lt;/ref&gt;, de team academie&lt;ref&gt;Team Academie, oprichter Johannes Partanen, Finland, www.teamacademie.nl&lt;/ref&gt;, ondernemende basisscholen&lt;ref&gt;“Piepjonge ondernemertjes aan de slag”, SBS6 Hart van Nederland, 23 mei 2008&lt;/ref&gt; en het Entreprenasium&lt;ref&gt;Telegraaf, “Entreprenasium voor vwo’ers met handelsgeest”, 20 april 2007&lt;/ref&gt; .

==== Model ====
Een terugkerend element in de vele reviews&lt;ref&gt;Luke Pittaway (Sheffield University, UK) en Jason Cope (Lancaster University, UK), '''Entrepreneurship Education, A Systematic Review of the Evidence''', International Small Business Journal, Vol. 25, No. 5, 479-510 (2007)&lt;/ref&gt; over ondernemend onderwijs is het leren omgaan met de relatieve grote vrijheid wat betreft invulling van het proces en de inhoud. In termen van zelfstandigheid en zelfverantwoordelijkheid blijkt het bijna altijd verder te gaan dan bijvoorbeeld projectgestuurd onderwijs. Dat vraagt volgens de reviewers om het organiseren van strakke beoordelingsprocedures om vrijblijvendheid te voorkomen.

Het ondernemend onderwijs kent vele verschijningsvormen. Toch concludeert men in verschillende surveys&lt;ref&gt;Junior Achievement’s Teen Survey Series, '''Teens’ views around careers, entrepreneurship and personal finance''', Opinion Research Corporation&lt;/ref&gt; dat de volgende rode draad steeds terugkeert:
* De lerende kiest vanuit zijn eigen betrokkenheid een maatschappelijk vraagstuk of doelstelling
* De lerende verdiept zich alleen of met anderen in het vraagstuk
* De lerende stelt een oplossing voor
* De lerende vertaalt deze oplossing in een concreet te realiseren eindresultaat
* De lerende omschrijft vooraf de gezamenlijk te verrichten werkzaamheden leidend tot dit eindresultaat
* De lerende voert deze uit, test het eindproduct en implementeert deze in een eigen bedrijf
* De lerende reflecteert op het eigen bedrijf

==== Kinderziektes ====
Ondernemerschap als domein in het onderwijs en leren groeit wereldwijd snel. Onderwijsonderzoekers hebben zich daarbij aangesloten en verdiepen zich in de effectiviteit van toegepaste pedagogische, methodologische en theoretische strategieën. Er is echter nog geen consensus tussen deskundigen over wat ondernemen of ondernemerschap inhoudt, in welke mate het een kwestie is van aanleg of te ontwikkelen competenties, en om welke persoonskenmerken of kennis en vaardigheden het dan precies gaat. Mocht er overeenstemming zijn dan bestaan er nog verschillende inzichten op welke wijze een studerende het beste ondernemend zou kunnen leren. Hoewel ondernemend onderwijs al een lange geschiedenis kent, is het nog lang niet volwassen. 

Of iemand een eigen bedrijf start is in het begin vooral een individuele keuze. Uit de wetenschap blijkt dat men zeer jong (voor de 12de levensjaar) ondernemerschap dient te koesteren. Onderzoekers benadrukken daarom dat om dit proces te initiëren al in het basisonderwijs het verkennen van ondernemerschap een plek zouden moeten hebben. Dit gebeurt dan ook steeds meer. Echter in het voortgezet onderwijs, en maar in beperkte mate in het hoger of beroepsonderwijs, is er nog geen passend vervolg voor leerlingen die ondernemend zijn.

==== Meningen ====
Omdat ondernemend leren nog in de kinderschoenen staat wordt de boventoon in de discussie over ondernemend onderwijs gevoerd door de voorstanders. De tegenstanders menen dat het zo'n vaart niet zal lopen. Tegenstand is dan ook vooral te horen op plekken waar ondernemend leren wordt geintroduceerd. 

De voorstanders&lt;ref&gt;Vlaamse minister van Werk, Onderwijs en Vorming UNIZO , '''Vlaamse scholen zitten vol creatieve ideeën''', toespraak tijdens Uitreiking Prijs Ondernemende School 2009, 27 mei 2009&lt;/ref&gt; roemen de volgende voordelen voor de lerende, zijn begeleiders en de school:
* Het vermogen om oorspronkelijk te mogen zijn en van daaruit creatief te denken en te doen
* Het prikkelen van een nieuwsgierige en een ontdekkende instelling
* Het leren opmerken en benutten van kansen
* Het creëren van daadwerkerlijke oplossingen en vernieuwingen of het slim samenvoegen van bestaande ideeën
* Het leren durven nemen van gecalculeerde risico’s en ongebruikelijke keuzes.
* Het veilig uitproberen en fouten maken wordt aangemoedigd als effectief middel om te leren
* Het focussen op wat men kan en minder op wat men niet kan
* Het eigenwijs en ambitieus mogen zijn
* Het bewust zijn en ontwikkelen van de maatschappelijke rol en verantwoordelijkheid
* Het zelf tot actie overgaan en het roer nemen
* Het zichzelf vooraf duidelijke doelen stellen en daarop beoordeeld willen worden

Waar ondernemend leren opduikt zie je op grond van ervaringen critici wijzen op de volgende nadelen:
* Het bijdragen aan wat men noemt vormfetisjisme in het onderwijs
* Het drastisch veranderen van de cultuur en de organisatie van de universiteit of school
* Het vraagt een vaak ontbrekende deskundigheid en attitude van de begeleiders
* Het is lastig in te bedden in het bestaande meer conformistische onderwijsmodel
* Het koppelen aan de eindtermen in het onderwijs gebeurt tijdens de projectactiviteiten en niet vooraf. Dat maakt het plannen van de ontwikkeling van de lerende lastiger
* Het vraagt een extra investering in tijd, geld en middelen
* Het overwinnen van weerstand tegen onderwijsvernieuwingsprocessen, het nieuwe leren, waar ondernemend onderwijs meestal onder wordt geschaard

=== Ondernemingsplan ===
Een '''ondernemingsplan''', ook wel ''businessplan'' of ''bedrijfsplan'' genoemd, is een beschrijving en een onderbouwing van de plannen van een bepaald bedrijf dat soms nog moet worden opgericht. Het ondernemingsplan betreft de ontwikkeling en de gewenste resultaten van dat bedrijf over een bepaalde periode.[[Bestand:Ondernemingsplan.png|550px|right|Voorbeeld ondernemingsplan]]

====Definitie====
Meestal wordt een ondernemingsplan geassocieerd met het oprichten van een nieuwe onderneming of het overnemen daarvan. In de praktijk blijken juist gevestigde ondernemers vaak een plan te schrijven dat aangeeft waar hun onderneming binnen een bepaalde periode zal staan. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, wordt een ondernemingsplan dus niet alleen gebruikt door starters maar ook door ervaren organisaties&lt;ref name=''CLOSE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Close, J.P. | Titel = Succesgids voor ondernemers: meer kans van slagen voor startende en ervaren ondernemers | Datum = 2007 | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 9043014109}}&lt;/ref&gt; (zie [[Ondernemingsplan#Voorbeelden|voorbeelden]]).

Volgens de definitie van Bruyland&lt;ref name=''BRUYLAND''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bruyland, M.  | Titel = Spin-offs als valorisatiemechanisme van universitair onderzoek: een managementmodel | Datum = 2001 | Uitgever = Katholieke Universiteit Leuven}}&lt;/ref&gt; geeft een ondernemingsplan daarom ''een volledige beschrijving van de onderneming en van de manier waarop deze onderneming omgaat, en in haar toekomst denkt om te gaan, met de eisen en de voorwaarden die de omgeving aan haar stelt.'' Hij beperkt dus de definitie niet tot nog op te richten bedrijven. In een ondernemingsplan moeten, volgens Bruyland, in ieder geval de volgende vragen duidelijk beantwoord worden: ''Wat wil ik? Wat kan ik? Wat ga ik doen''. Het Agentschap Ondernemen, het aanspreekpunt van de Vlaamse overheid voor ondernemers, benadrukt het uiteindelijke doel van het ondernemingsplan, namelijk het achterhalen van de haalbaarheid van de onderneming. In haar definitie&lt;ref name=''AGENTSCHAP''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Agentschap Ondernemen  | Titel = Ondernemingsplan | Datum = 2005 | Uitgever = Vlaamse Overheid | URL = https://ewbl-publicatie.vlaanderen.be/servlet/ContentServer?pagename=Ondernemen/Page/MVG_CMS4_Glossary&amp;c=Page&amp;cid=1110798672161#o}}&lt;/ref&gt; vindt men de onderdelen van het ondernemingsplan terug. Dit zijn: de activiteiten, het product, de markt, de mensen en de financiering.

====Functie====
De bedrijfskunde onderscheidt de volgende mogelijke functies van een ondernemingsplan: het kan als visitekaartje dienen, een beleidsinstrument zijn, een denkoefening en/of een hulpmiddel bij financiering.&lt;ref name=''MUYNCK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = De Muynck, H.  | Titel = Inleiding tot de bedrijfskunde | Datum = 2007 | Uitgever = Lannoo Uitgeverij | {{ISBN|}}= 902096206X}}&lt;/ref&gt; Speciale ondernemingsplannen zijn het strategisch plan en het crisisplan. Een ondernemingsplan, waarin de strategische ontwikkeling van de onderneming centraal staat wordt ook wel een strategisch plan.
&lt;ref name=''ROELS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Roels, F.  | Titel = Handboek adviseur: vraagbaak voor ondernemerschap | Datum = 2003 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 901301092X}}&lt;/ref&gt; genoemd. Als een ondernemingsplan dient om een voortzetting van een bedrijf na een faillissement te onderbouwen, wordt ook wel gesproken van een crisisplan of overlevingsplan&lt;ref name=''BLOM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Blom, R.J. | Titel = Omgaan met ... faillissement, surseance en schuldsanering | Datum = 2004 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 901301674X}}&lt;/ref&gt;

====Geschiedenis====
De geschiedenis van het ondernemingsplan hangt nauw samen met de geschiedenis van de ondernemer of  onderneming. Het ondernemerschap is zo oud als de mens zelf. Ondernemingen konden al worden gevonden in Mesopotamie en het Neo-Babylon.
&lt;ref name=''LANDES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Landes, D.S., Mokyr, J. en Baumol, W.J. | Titel = The Invention of Enterprise: Entrepreneurship from Ancient Mesopotamia to Modern Times | Datum = 2010 | Uitgever = Princeton University Press | {{ISBN|}}= 0691143706}}&lt;/ref&gt; Ze kwamen overal in de wereld voor; van Japan, China en koloniaal India tot de recente middeleeuwse ontwikkelingen in Europa en de VS. Ook ondernemingen op grote schaal ontstonden al vrij vroeg in de geschiedenis van de moderne mens. 

Een relatief recente pijler in deze geschiedenis is bijvoorbeeld de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC), die als eerste onderneming aandelen uitgaf. De oprichtingsakte, het staatsprivilege (octrooi) en de vrijbrief met vergaande soevereiniteitsrechten kunnen worden gezien als een ondernemingsplan dat was bedoeld om toekomstige aandeelhouders ertoe over te halen de VOC te financieren. De eerste industriële revolutie die ontstond in Engeland kan ook als een mijlpaal worden gezien. Als eerste land op het continent gevolgd door België. Nederland volgde veel later. Een andere pijler in de Nederlandse geschiedenis van het ondernemingsplan is Willem Albert Scholten. Hij was de eerste Nederlandse ondernemer die een industriële multinational wist op te richten en voor deze plannen financiers wist te overtuigen.
&lt;ref name=''KNAAP''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Knaap, D.A. | Titel = 'Voor geld is altijd wel een plaats te vinden' : de firma W.A. Scholten (1841-1892) : de eerste Nederlandse industriële multinational | Datum = 2004 | Uitgever = Rijksuniversiteit van Groningen | URL = https://irs.ub.rug.nl/ppn/267787472}}&lt;/ref&gt;

Een van de eerste ondernemerswedstrijden in de wereld, die het indienen een ondernemingsplan als model had, werd begonnen door de Moot Corp. in 1984.
&lt;ref name=''MOOT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Randall, T en Brawley, D.E. | Titel = MOOT Corp Or Bust! Do Business Plan Competitions Make A Difference? An Empirical Analysis | Datum = 2009 | Uitgever = Southern Journal of Entrepreneurship | URL = https://southernjournalentrepreneurship.org/proceedings/SAE-Papers-Proceedings-2009-Conference.pdf#page=192}}&lt;/ref&gt; Dit model werd daarna snel populair in de Amerikaanse academische wereld. In 1989 werden de ondernemerswedstrijden uitgevoerd op alle voorname Amerikaanse universiteiten.
&lt;ref name=''HONIG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Honig, B. | Titel = Entrepreneurship education: Toward a model of contingency-based business planning | Datum = 2004 | Uitgever = Academy of Management Learning &amp; Education | URL = https://www.jstor.org/pss/40214115}}&lt;/ref&gt;

====Opbouw====
De structuur van het ondernemingsplan bestaat vaak uit de volgende onderdelen:&lt;ref name=''KVK2''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = Een ondernemingsplan maken | URL = https://www.kvk.nl/bedrijf_starten/orientatie/een_ondernemingsplan_maken/?refererAliasStat=ondernemingsplan}}&lt;/ref&gt; [[Bestand:Ondernemingsvormen.jpg|thumb|right|Gangbare rechtsvormen van een midden of klein bedrijf]]
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Ondernemer&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Onderneming&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Markt&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Organisatie&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Financiëen&lt;/span&gt;
|-
| Gegevens
| Doelen
| Concurrentie
| Rechtsvorm
| Omzetprognose
|-
| Eigenschappen en vaardigheden&lt;ref name=''BRINKMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Brinkman, E.  | Titel = Onderzoek naar de succes- en faalfactoren van startende ondernemers | Datum = 2000 | Uitgever = Rijksuniversiteit Groningen}}&lt;/ref&gt;
| Product of dienst
| Marketing
| Benodigde vergunningen
| Rentabiliteitsdrempel
|-
|
| [[Ondernemingsplan/Haalbaarheidsonderzoek|Haalbaarheidsonderzoek]]
| Promotie
| Personeel&lt;ref name=''HRM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Evers, G.H.M. en Verhoeven, C.J.  | Titel = Human resources planning: een integrale benadering van personeelsplanning | Datum = 1999 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9026730004}}&lt;/ref&gt;
| Investeringsbegroting
|-
| 
|
| Prijsstelling 
| Vestigingsplaats|Plaats
| Financiering
|-
| 
|
|
| Benodigde kennis&lt;ref name=''KOERSELMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Koerselman, W.  | Titel = Scenarioplanning een instrument in de kennisstrategie | Datum = december 2004 | Uitgever = Intellectueel Kapitaal, derde jaargang, nummer 5/6 | URL = https://igitur-archive.library.uu.nl/DARLIN/2006-0704-200049/UUindex.html}}&lt;/ref&gt;
| Exploitatiebegroting
|}

====P's====
Bij het schrijven van een ondernemingsplan heeft men het in marketingtermen vaak over het bespreken van de zogenaamde P's. Dit zijn aspecten die ergens in de [[Ondernemingsplan#Opbouw|opbouw]] aan bod dienen te komen.&lt;ref&gt;https://www.leren.nl/cursus/ondernemen/ondernemingsplan/marketingmix.html&lt;/ref&gt;  
* '''''Persoon'''''
: Een van de P's staat voor '''persoon''' of personeel. Indien het ondernemingsplan de start van een bedrijf beschrijft, worden vaak de persoonlijke gegevens van de startende ondernemer zoals NAW-gegevens, burgerlijke staat, nationaliteit, rekeningnummers, rijksregisternummer (België) of burgerservicenummer (Nederland) en curriculum vitae genoemd. Ook eventuele bestaande inkomsten, schulden en verzekering]]en, arbeidsongeschiktheidsverzekering (aov), rechtsbijstandverzekering en een aansprakelijkheidsverzekering, van de ondernemer/onderneming vallen hieronder. Belangrijk bij de start van een bedrijf is het kiezen van een ondernemingsvorm, zoals de eenmanszaak, vennootschap onder firma (VOF), besloten vennootschap (BV), commanditaire vennootschap (CV), naamloze vennootschap (NV) of maatschap en een onderbouwing voor deze keuze. Bij een bestaande onderneming zal alleen een onderbouwing worden gegeven wanneer er sprake is van een verandering van rechtsvorm. Onder de P van persoon valt ook de P van personeel. Deze P duidt dan op het gehele HRM beleid. Zoals wie is mijn personeel, welke kennis nemen ze mee, welke taken zijn over het personeel verdeeld en wat verdienen ze?

* '''''Product'''''
: Het '''product''' vormt de basis van de onderneming. In het ondernemingsplan wordt het product daarom zo precies mogelijk beschreven. Het antwoord, op welk voordeel het product oplevert en hoe dit wordt bereikt, is gevraagd. Daarbij dient de schrijver van het plan duidelijk te maken wat de innovatie is die het product biedt. En hoe deze innovatie is beschermd tegen het kopiëren door anderen (zoals een octrooi). Deze uitleg dient betrokkenen te overtuigen van het bestaansrecht van het product. Vaak doet men daartoe ook een sterkte-zwakteanalyse van de onderneming of het '''product''' om de haalbaarheid vast te stellen. Een productbeschrijving beschrijft het doel, de samenstelling, de herkomst en de kwaliteitseisen van een product.

* '''''Prijs'''''
:Het fundament van de onderneming zijn de |financiën.
&lt;ref name=''BOER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Boer, P. de  | Titel = Basisboek bedrijfseconomie | Datum = 2009 | Uitgever = Noordhoff Uitgevers B.V. | {{ISBN|}}= 9001702430}}&lt;/ref&gt; Prognoses over de te behalen omzet, die primair afhangen van de '''prijs''' van het product en het aantal verkochte producten, vallen hieronder. Bij welke prijs en afzet wordt er voldoende omzet gegenereerd om de kosten te dekken (break-even point)? Welke kosten zijn nodig om de start te kunnen maken? Hoe wordt het een en ander gefinancierd (krediet of spaargeld). De solvabiliteit is hierbij van belang. Wat zal op grond van de omzetprognose en de investeringsbegroting, de nettowinst in het verloop van de tijd bedragen? Hoe verlopen de beschikbare geldelijke middelen in de tijd (liquiditeitsbegroting)? Met andere woorden, is er op elk moment voldoende geld in de kas?

* '''''Plaats'''''
:Een andere P die in een ondernemingsplan naar voren komt is de '''plaats'''. Is de onderneming gevestigd in de eigen woning of is er sprake van een bedrijfspand? Hoe is de onderneming bereikbaar: per auto of openbaar vervoer? Bij het bespreken van de omgeving van de onderneming kan worden ingegaan op geografische bijzonderheden zoals de demografische factoren.

* '''''Promotie'''''
:De P van '''promotie''' vergelijkt de punten uit de interne organisatie van met de concurrentie. Waarom de klant het product verkiest boven die van een concurrent, is voor het bepalen van het bestaansrecht een cruciale vraag. Men kan dit onderbouwen door bijvoorbeeld de Unique Selling Proposition (USP) te noemen. Ook is de prijs en kwaliteit verhouding in vergelijk met de concurrentie een belangrijk gegeven. Een onderzoek naar de markt valt eveneens hieronder. De marketingmix is hier een belangrijk analysemiddel. In het marketingplan&lt;ref name=''MARKETING''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = MacDonald, M., Morris, P. en Eunen, E. van  | Titel = Het marketingplan in beeld: een beeldige gids voor managers | Datum = 2000 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9014071957}}&lt;/ref&gt; kan men mede op grond hiervan aangeven op welke manier klanten worden bereikt; bijvoorbeeld door gebruik te maken van advertenties, het aanmelden bij zoekmachines, het gebruiken van folders, mailings of tv-spotjes.

====Modellen====
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Middel&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Toepassing&lt;/span&gt;
|-
| Bontje-model&lt;ref name=''BONTJE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bontje, J.C.B. | Datum = 1993 | Titel = Ondernemersboek | Uitgever = Samsom | Plaats = Alphen a/d Rijn}}&lt;/ref&gt; 
| Doe het zelf methode voor ondernemers in het MKB om in stappen een ondernemingsplan te schrijven
|-
| Business Box&lt;ref name=''BUSINESSBOX''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Business Box | Datum = 2010 | Titel = Je ondernemingsplan in 10 stappen | Uitgever = Zonneveld Marks | URL = https://www.businessbox.nl/je-ondernemingsplan-in-10-stappen.html}}&lt;/ref&gt; 
| Een online hulpmiddel om in tien stappen tot een ondernemingsplan te komen
|-
| Durham-model&lt;ref name=''GIBB''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gibb, A.A. | Datum = 1992 | Titel = Study of the growth of small firms | Uitgever = Durham University}}&lt;/ref&gt;
| Richt zich met name op de eigenaar in het MKB vanuit een projectmatige blik

|-
| EBRAR vragenlijst&lt;ref name=''EBRAR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hindle, K. en Mainprize, B. | Datum = 2006 | Titel = Entrepreneurial Business Plan Assessment Regime | Uitgever = The Journal of Private Equity | URL = https://www.iijournals.com/doi/abs/10.3905/jpe.2006.635424}}&lt;/ref&gt;
| Een vragenlijst om een ondernemingsplan te schrijven of te beoordelen gebaseerd op 10 wetenschappelijke principes.
|-
| INK-model&lt;ref name=''INK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Instituut Nederlandse Kwaliteit | Datum = 2000 | Titel = INK-managementmodel | Uitgever = Ministerie van Economische Zaken | URL = https://www.ink.nl/}}&lt;/ref&gt;
| Een gangbaar diagnose model voor het Nederlandse MKB
|-
| Interactieve Strategisch Management&lt;ref name=''ISM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Agrocenter | Datum = 2010 | Titel = Interactieve Strategisch Management | Uitgever = Wageningen UR | URL = https://www.agrocenter.wur.nl/NL/Tools/Ondernemerschap+en+strategievorming/ISM/}}&lt;/ref&gt;
| Op gestructureerde wijze ontwikkelen van een ondernemingsplan door agrariërs
|-
| LHV Rekenmodel Ondernemingsplan&lt;ref name=''LHV''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Huisartsen Informatie Systeem | Datum = 2010 | Titel = LHV Rekenmodel Ondernemingsplan | Uitgever = De Landelijke Huisartsen Vereniging | URL = https://www.lhv-rekenmodelondernemingsplan.nl/}}&lt;/ref&gt;
| De huisarts krijgt met dit model informatie over hoe zijn praktijk heeft gedraaid en kan zodoende een beter plan maken voor de toekomst. 
|}

====Redenen====
Een ondernemingsplan wordt aangeraden door deskundigen om de haalbaarheid van het bedrijf te vergroten. Het is principe zelfs verplicht indien er een krediet nodig is van een bank, of wanneer men in aanmerking wil komen voor een uitkering op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz.) Dit geldt alleen als men vanuit een bijstandsuitkering een onderneming wil starten of na afloop van een Startperiode vanuit een WW-uitkering. In sommige gevallen kan het ondernemingsplan ook bedoeld zijn om het vertrouwen te winnen van andere partijen, zoals leveranciers of verzekeraars.

Andere redenen om een plan te schrijven zijn&lt;ref name=''KUNST''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kunst, J. | Datum = 2005 | Titel = Belang van het ondernemingsplan; Overwegingen bij het maken van het plan | URL = https://www.munros.nl/pdf/belangvanhetondernemingsplan.pdf}}&lt;/ref&gt; het in kaart brengen van de eigen ideeën, hulp bij het managen van de onderneming, het achteraf kunnen vaststellen van de mate van succes, het bestaansrecht van de onderneming aantonen&lt;ref name=&quot;FALLEK&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Fallek, M. | Datum = 1998 | Titel = The importance of a business plan for making a bank loan application | Uitgever = Business Credit}}&lt;/ref&gt; of hulp bij het aanvragen van een financiering.

====Overwegingen====
De voordelen die het hebben van een ondernemingsplan oplevert&lt;ref name=&quot;ZWART&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Zwart, P.S. | Datum = 1991 | Titel = Het ondernemingsplan in het MKB, een hoeksteen van de bedrijfsvoering | Uitgever = Stenfert Kroese BV | Plaats = Leiden}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAKER&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Baker, W.H., Addams, H.L. en Davis, B. | Datum = 1993 | Titel = Business planning in successful small firms | Uitgever = Long Range Planning}}&lt;/ref&gt; en die daardoor een ondernemer kunnen motiveren een dergelijk plan op te stellen zijn:
* het effectiever kunnen aanwenden van |schaarse middelen door de sterke en zwakke punten van de onderneming te analyseren.
* het nemen van rationele beslissingen op basis van concrete gegevens.
* het effectief kunnen beoordelen of men de gewenste doelstellingen daadwerkelijk heeft gehaald en daarmee kunnen vaststellen of de gekozen strategie werkt.
* het beter kunnen uitdragen, zowel intern en als extern, van wat men wil bereiken en waar men voor staat.

Ondanks deze voordelen begint een ondernemer in circa de helft van de gevallen zonder een ondernemingsplan.
&lt;ref name=''WEVER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wever, E. | Datum = 1992 | Titel = Ondernemen in techniek, analyse en beleid van succesvolle bedrijven | Plaats = Den Haag | Uitgever = SMO-informatief 92-5}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=''RISSEEUW''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Risseeuw, P.A., and E. Masurel | Titel = The Role of Planning in Small Firms: Empirical Evidence from a Service Industry | Datum =1994 | Uitgever = Small Business Economics 6}}&lt;/ref&gt; Als reden wordt vaak genoemd dat omstandigheden dusdanig snel wijzigen dat een strak plan de onderneming remt.
&lt;ref name=''MINTZBERG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Mintzberg, H. | Titel = The rise and fall of strategic planning | Datum =  2000 | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 0273650378}}&lt;/ref&gt; Voor ondernemers speelt ook de tijd die het opstellen van een ondernemingsplan vraagt. Bij bedrijven in wording bepalen zodoende vaak negatieve institutionele factoren, zoals dwang en nabootsgedrag, of men overgaat tot het maken van een ondernemingsplan.
&lt;ref name=''HONIG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Honig, B. en Karlsson, T. | Titel = Institutional forces and the written business plan | Datum =  2004 | Uitgever = Journal of Management vol. 30 no. 1 29-48}}&lt;/ref&gt;

Ondernemers die willen groeien zijn meer geneigd tot het schrijven van een ondernemingsplan dan ondernemers die dat niet willen.
&lt;ref name=''EIM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hulshoff, H., Kerste, R. en Snel, D. | Titel = Jonge ondernemingen in 2000 | Datum =  februari 2001 | Plaats = Zoetermeer | Uitgever = EIM, programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken | {{ISBN|}}= 90-371-0807-5}}&lt;/ref&gt; Ondernemers die wel een ondernemingsplan hebben opgesteld beschouwen zichzelf als succesvoller in vergelijking met degenen die dat niet hebben gedaan.
&lt;ref name=''GUMPERT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gumpert, D.E. | Titel = How to Really Create a Successful Business Plan | Datum =1996 | Uitgever = Inc. Publishing; 3e editie | {{ISBN|}}= 1880394235}}&lt;/ref&gt; Onderzoek heeft nog niet met harde cijfers bevestigd of deze beleving terecht was. Sterker nog, een onderzoek&lt;ref name=''INC''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bartlett, S. | Titel = Seat of the Pants | Datum =  15 oktober 2002 | Uitgever = Inc | URL = https://www.inc.com/magazine/20021015/24772.html}}&lt;/ref&gt; onder de CEO's van de 500 snelst groeiende bedrijven in de VS toonde aan dat slechts 40 procent een ondernemingsplan had geschreven en slechts 12 procent een marktonderzoek had uitgevoerd.

====Criteria====
Criteria waaraan een ondernemingsplan kan worden getoetst zijn&lt;ref name=''BERRY''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Berry, T.  | Titel = Hurdle: The book on business planning | Datum = 2000 | Uitgever = Palo Alto Software.}}&lt;/ref&gt;: eenvoud, concreetheid, haalbaarheid en volledigheid. Volgens Sahlman&lt;ref name=''SAHLMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sahlman, W.A.  | Titel = How to write a great businessplan | Datum = 1997 | Uitgever = Harvard Business Review}}&lt;/ref&gt; zijn er vier factoren die onderling samenhangen en bepalend zijn voor de onderneming. Deze vier factoren zijn: mensen&lt;ref name=''COLLINS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Collins, J.  | Titel = Good to Great: Why Some Companies Make the Leap ... and Others Don’t | Datum = 2001 | Uitgever = Random House | Plaats = Londen}}&lt;/ref&gt;, kansen, context, risico en beloning. Ze verdienen eveneens elk hun plek. Vanuit het criterium van kredietwaardigheid bekeken, kan men stellen dat dit is bereikt als in het ondernemingsplan de behoeften van de ondernemers overeenkomen met de verwachtingen en criteria van de investeerders of financiers.
&lt;ref name=''HINDLE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hindle, K.  | Titel = An Enhanced Paradigm of Entrepreneurial Business Planning: Development, Case Applications and General Implications | Datum = 1997 | Uitgever = Swinburne University of Technology | Plaats = Melbourne, Australië}}&lt;/ref&gt;

De wettelijke bepalingen omtrent de start van een onderneming zijn vastgelegd in de vestigingswet, die voorschrijft welke vergunningen of diploma's ondernemers die een bepaald soort bedrijf willen starten moeten bezitten. De vestigingswetgeving bestaat uit een verzameling wettelijke bepalingen, waarvan de basis in Nederland wordt gevormd door de Vestigingswet bedrijven 1954. België kent zijn eigen bepalingen, zie de Belgische Vestigingswet. Bij het beoordelen van de gang van zaken van een onderneming, bijvoorbeeld na een faillissement, kan de rechter het ondernemingsplan&lt;ref name=&quot;BB9709&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rechtbank Utrecht | Titel = Uitspraak LJN: BB9709; aansprakelijkheid van de bestuurders en commissarissen voor de schade die Ceteco heeft geleden | Datum = 12-12-2007 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;, of het ontbreken daarvan&lt;ref name=&quot;AV6549&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rechtbank Arnhem | Titel = Uitspraak LJN: AV6549; afwijzing toepassing schuldsanering | Datum = 13-03-2006 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AU3018&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gerechtshof 's-Hertogenbosch | Titel = Uitspraak LJN: AU3018; Onverantwoord ondernemerschap leidt tot afwijzing van het verzoek tot toepassing van de schuldsaneringsregeling | Datum = 11-05-2005 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;, laten meewegen in zijn uitspraak.

====Ondersteuning en onderwijs====
Verschillende partijen kunnen bij het opstellen van een ondernemingsplan vooraf ondersteuning bieden, zoals partners]], advocaten, accountants , controllers, consultants, banken, Kamer van Koophandel en overheden.&lt;ref name=''HOUBEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Houben, G. en Van Looy, W. | Titel = Het ondernemingsplan: een praktijkhandboek: principes en gevalstudies | Datum = 1995 | Plaats = Leuven/Amersfoort | Uitgever = Acco | URL = https://doclib.uhasselt.be/dspace/bitstream/1942/10168/1/05===7142008631c.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=''KVK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = Seminars voor startende ondernemers | URL = https://www.kvk.nl/ondernemen_in_uw_regio/noord_nederland/actueel/seminars_kvk_noord/seminars_voor_startende_ondernemers/}}&lt;/ref&gt; Op een gegeven moment zullen de financierende of subsidiërende instanties het plan toetsen op haalbaarheid.&lt;ref name=''KVK2''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Verstegen, J., Vermeulen, P., de Lauwere, C., de Buck, A. en van der Meulen, H. | Titel = Het beoordelen van ondernemingsplannen ten behoeve van het Borgstellingsfonds-plus | Uitgever = LEI, PPO en IMAG in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij | Plaats = Den Haag | Datum = Juni 2003 | URL = https://www.lei.dlo.nl/publicaties/PDF/2003/2_xxx/2_03_11.pdf}}&lt;/ref&gt; Hierbij kunnen ze al dan niet op verzoek advies geven, waarmee het plan kan worden aangevuld of gewijzigd. 

Ondernemingsplannen worden in het onderwijs gebruikt om bepaalde concepten duidelijk te maken, bijvoorbeeld bij [[economie|economische]] studies. Studenten die overwegen een eigen bedrijf te beginnen worden door onderwijsinstellingen vaak geholpen bij het schrijven van een ondernemingsplan en het uitvoeren daarvan middels startsubsidies.
&lt;ref name=''RUG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Looijenga, J.H. | Titel = Van student tot ondernemer | Datum = 14 september 2000 | Uitgever = RuG Katernen nr. 11 | URL = https://www.rug.nl/medewerkers/nieuws/rugKaternenPdfs/katernen11.pdf}}&lt;/ref&gt; In de academische wereld valt het verschil tussen een onderzoeksvoorstel voor het aanspreken van gelden van buiten en een ondernemingsplan bovendien steeds meer weg.
&lt;ref name=''DERKSEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Derksen, Dr. J.T.P. | Titel = De ondernemende onderzoeker - paradox of pleonasme? | Datum = 18 januari 2000 | Uitgever = Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica van de Katholieke Universiteit Nijmegen | URL = https://dare.ubn.kun.nl/bitstream/2066/18861/1/18861_ondeon.pdf}}&lt;/ref&gt; In het ondernemend onderwijs worden vereenvoudigde ondernemingsplannen&lt;ref name=''LEREN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sorgdrager, W. | Titel = Cursus Ondernemen; Ondernemingsplan | Datum = 2006 | Uitgever = Leren.nl | URL = https://www.leren.nl/cursus/ondernemen/ondernemingsplan/}}&lt;/ref&gt; gebruikt om onderwijsprojecten of leerbedrijven vorm te geven. Wikiversity heeft een ''Lunar Boom Town''-project, waar studenten van alle leeftijden kunnen samenwerken met het ontwerpen of verbeteren van ondernemingsplannen.&lt;ref&gt;https://en.wikiversity.org/wiki/Lunar_Boom_Town&lt;/ref&gt;

====Voorbeelden====
De meeste ondernemers die voor de eerste keer een ondernemingsplan opstellen doen dit aan de hand van een voorbeeld.
&lt;ref name=''DUMMIES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam =  Tiffany, P. en Peterson, S.D | Datum = 2003 | Titel = Ondernemingsplannen voor dummies | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 9043008516}}&lt;/ref&gt; Voorbeelden van ondernemingsplannen, door verschillende typen bedrijven opgesteld, zijn:
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Organisatie&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Plan&lt;/span&gt;
|-
| Kunstencentrum Groep
| Ondernemingsplan Kunstencentrum Groep 2009-2012&lt;ref name=''KUNSTENCENTRUM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kunstencentrum Groep | Titel = Ondernemingsplan Kunstencentrum Groep 2009-2012 | Datum = 2009 | Uitgever = Het Grafisch Huis | URL = https://www.kunstencentrumgroep.nl/templates/13/common/docs/ondernemingsplan_08-12_KCG.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Nederlands Psychoanalytisch Instituut
| Ondernemingsplan 2006 – 2010: Nieuwe tijden, nieuwe wegen&lt;ref name=''NPI''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Nederlands Psychoanalytisch Instituut | Titel = Ondernemingsplan 2006 – 2010: Nieuwe tijden, nieuwe wegen | Datum = 2006 | Uitgever = PlantijnCasparie | Plaats = Den Haag | URL = https://www.psychoanalytischinstituut.nl/brochures/NPIplan20062010.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Rijkswaterstaat
| Ondernemingsplan; een nieuw perspectief voor Rijkswaterstaat&lt;ref name=''RIJKSWATERSTAAT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rijkswaterstaat | Titel = Ondernemingsplan; een nieuw perspectief voor Rijkswaterstaat | Datum = 2004 | Uitgever = Het ministerie van Verkeer en Waterstaat | URL = https://www.rijkswaterstaat.nl/over_ons/missiekerntaken/rijkswaterstaatinverandering/ondernemingsplan20042008/}}&lt;/ref&gt;
|-
| SLS Wonen
| Ondernemingsplan 2008-2012&lt;ref name=''SLS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = SLS Wonen | Titel = Ondernemingsplan 2008-2012 | Datum = 2008 | Uitgever = Stichting SLS Wonen | URL = }}&lt;/ref&gt;
|-
| Stichting Kunstfort Vijfhuizen
| Ondernemingsplan 'FORTISSIMO!' 2009-2012&lt;ref name=''KUNSTFORT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Stichting Kunstfort Vijfhuizen | Titel = Ondernemingsplan 'FORTISSIMO!' 2009-2012 | Datum = 2008 | Uitgever = Lenoirschuring | URL = https://www.kunstfort.nl/images/stories/01_algemeen/03_organisatie/kunstfort-beleidsplan_fortissimo.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Studentenhuisvester DUWO
| Ondernemingsplan 2006–2010&lt;ref name=''DUWO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = DUWO | Plaats = Delft | Titel = DUWO in perspectief; Ondernemingsplan 2006–2010 | Datum = 2006 | Uitgever = Grafia | URL = }}&lt;/ref&gt;
|}

====Literatuur====
* Houwer, Chris A. (2004). ''De bouwstenen voor een strategisch ondernemingsplan: verbetering van resultaat en aansturing''.  {{ISBN|9013019609}}. Kluwer
* Mulders, J., van Alphen, K. en de Keizer, R. (1991). ''Ondernemingsplan: op weg naar een eigen bedrijf''. {{ISBN|9061208866}}. Elmar
* Hulskemper, P. (1997). ''Ondernemingsplan''. {{ISBN|9031324167}}. Bohn Stafleu Van Loghum

{{Wikipedia 
| Pagina = Ondernemingsplan 
| Naam = Ondernemingsplan 
}} 

{{Wikiquote|Ondernemingsplan}}
{{Wiktionary|Ondernemingsplan}}

=== Haalbaarheidsonderzoek ===
Een '''haalbaarheidsonderzoek''' is een [[Methodiek van toegepast onderzoek|onderzoek]] waaruit moet blijken of de eisen, die aan een nieuw of veranderd project, product of onderneming zijn gesteld, te verwezenlijken zijn. Het document waarin de resultaten van dit onderzoek worden vastgelegd noemt men een Business_case.
&lt;ref name=''BUIJS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Buijs, J., van Doorn, V. en Noordam, P. | Titel = Shared Service Centers: een kwestie van doen | Datum = 2004 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9037105734}}&lt;/ref&gt;

====Opbouw====
Een haalbaarheidsonderzoek zal meestal bestaan uit relevante onderdelen van het te onderzoeken onderwerp en de haalbaarheid daarvan beschrijven. Uitvoerbaarheid, doorlooptijd, baten versus kosten en effectiviteit zijn aspecten die vaak worden beschreven.
* Probleem definitie
* Aanpak
* Onderzoek
* Uitwerking
* Aanbeveling

====Analyses====
In het onderzoek kunnen de volgende zaken worden geanalyseerd 
* missie en visie
* doelstellingen
* waardepositie
* SWOT
* doelgroep
* bedrijfstak
* trends
* markt
* concurrentie

====Modellen====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| Middel
| Toepassing
|-
| Watervalmodel
| 
|}

====Redenen====
Een haalbaarheidsonderzoek wordt vaak gedaan om te voorkomen dat men onnodig veel geld of tijd gaat investeren in een project of onderneming. Door dit onderzoek kan men antwoorden krijgen op vragen wat betreft (her)financiering, (her)structurering, (her)plaatsing, uitbreiding, (nieuwe) markten en producten. Uit deze antwoorden komt naar voren wat voor de organisatie de beste investering is en hoe hoog deze uitvalt. Deze antwoorden kunnen mogelijke financiers inzicht geven in wat er precies gaat gebeuren en hoe hoog de risico's en opbrengsten zijn. De uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek vormen een basis voor bijvoorbeeld een ondernemingsplan.

====Nadelen====
Een haalbaarheidsonderzoek kost meestal veel tijd en geld.

====Overheid====
Private investeerders stoppen maar zelden geld in haalbaarheidsonderzoeken omdat zij slecht in staat zijn te beoordelen of zo'n onderzoek zinvol is. De overheid daarentegen is daartoe veel beter in staat. Daarom financiert zij kansrijke haalbaarheidsonderzoeken. Ze laat het vervolgens aan de investeerders over om te bepalen welk idee de meeste rendementen zal opleveren.&lt;ref name=''GROEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Groen, T., Vasbinder, W.J. en Kemper Conseil Publishing  | Titel = Tussen durf en voorsprong: hoe de Nederlandse kenniseconomie in 2011 een succes werd | Datum = 2004 | Uitgever = Kemper Conseil Publishing | {{ISBN|}}= 9076542074}}&lt;/ref&gt;

=== Voorbeelden ===
==== Personen ====
* '''Joseph Kessels'''&lt;ref group=&quot;persoon&quot;&gt;{{Persoon|Joseph Kessels}}&lt;/ref&gt;

==== Organisaties ====
* [https://www.aps.nl/NR/rdonlyres/6E98E1DD-9E3B-4E6C-A075-68C49126A289/0/Economium.PDF Economium] = is Talent Ontwikkelings Programma (TOP) Arbeid &amp; Economie van het [www.aps.nl APS], een onderwijsadviesbureau.
* [https://www.kchandel.nl/ KC Handel] = is een organisatie die producten en diensten levert aan bedrijven in de handel en de mode-, interieur, tapijt- en textielindustrie, aan de bijbehorende brancheorganisaties en onderwijsinstellingen (met name het reguliere beroepsonderwijs) en daarin het bevorderen van ondernemerschap een voorname rol geeft.
* [https://www.sse.org.uk/ School voor Social Entrepreneurs] = verzorgt trainingen en mogelijkheden voor mensen die hun creatieve en ondernemende kwaliteiten willen inzetten voor een maatschappelijk belang. 
* [https://www.slo.nl/ SLO] = het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling begeeft zich op het terrein van het arrangeren van ondernemend onderwijs door vakdocenten.
* [https://www.ted.com/talks/geoff_mulgan_a_short_intro_to_the_studio_school.html Studioschool] = een school waarin recht wordt gedaan aan het vroegere studio/atelier waarin je leerde door te doen en door te doen leerde.
* [https://www.vecon.nl/ VECON] = De Vereniging van leraren in de economisch-maatschappelijke vakken certificeert VO scholen als &quot;VECON BUSINESS SCHOOL&quot; wanneer tijdens de (economie)lessen extra aandacht is voor het economische perspectief op ondernemerschap en ondernemendheid door leerlingen. 

{| align=&quot;left&quot;
|style=&quot;width:70px;&quot; |{{Klik|Afbeelding=Bijbrengen Wiki Begrip.png|Grootte=64px|Link=Onderwijsprofessional/Begrippen}}
|{{Appendix||2=
'''Personen'''
&lt;references group=&quot;persoon&quot;/&gt;
'''Organisaties'''
&lt;references group=&quot;organisatie&quot;/&gt;
'''Begrippen'''
&lt;references group=&quot;begrip&quot;/&gt;
'''Referenties'''
{{References}}
}}
|}

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>0lfkzhvxifh8xv8f5mtqh2xko0415s4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424731</id>
      <parentid>424730</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ondernemend onderwijs */</comment>
      <origin>424731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63988" sha1="azk2rlbc3nc6h7a6htwq2z7j2q3ac11" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
In dit boek gaat het over ondernemende onderwijsprofessionals die hun talenten in vrij ondernemerschap zouden kunnen uitdragen, dit noemen we een '''onderwijsentrepreneur'''.

== Eigen school starten ==
Tips:
* Gebruik vrije leermiddelen zie [[w:en:Template:MOOC|MOOCS's]].
* Kijk naar een voorbeeld zoals het [https://www.leerparadijs.nl/ leerparadijs] en hoe ze het hebben [https://wiki.leerparadijs.nl/index.php/Hoofdpagina gedaan].

== Onderwijsondernemer ==
=== Inleiding ===
Het boek start met het [[Onderwijsondernemer/Profiel|profiel]] van een onderwijsondernemer. Immers een schets van zijn karakter en competenties  bepaalt of en in welke mate hij capabel genoeg is om in het onderwijs ondernemend te opereren. Of bij de onderwijsprofessionals ook een kwart van de populatie als potentiële onderwijsondernemer mag worden gezien is de vraag die mede in het beschrijven van de  [[Onderwijsondernemer/Doel|doelgroep]] van dit boek wordt besproken. Het profiel van de onderwijsondernemer bepaalt ook in sterke mate welk uniek [[Onderwijsondernemer/Producten|product]] hij op de markt brengt. Veel van de kenmerken en persoonlijkheidseigenschappen van de ondernemer zijn te [[Onderwijsondernemer/Ontwikkeling|ontwikkelen]]. 

''Een innovatie is een creatief product met een verdienmodel. Een succes is een product met een creatief verdienmodel.''

De handelssteden in Noord-Europa aan de Noordzee en Oostzee en de handelswegen gingen in de Middeleeuwen steeds meer samenwerken om de handel te bevorderen en de kooplieden beter te beschermen. Dit samenwerkingsverband, dat bekend is geworden als de Hanze, leidde er onder meer toe dat de kooplieden steeds vaker mensen in dienst namen en werkten vanuit een vaste stek. Deze Hanzekooplieden kunnen als de eerste ondernemers in de regio's Nederland en Vlamingen worden beschouwd. 

=== Profiel ===
Bij het vaststellen van een profiel van de onderwijsondernemer kijkt men naar persoonlijkheidskenmerken en competenties.

De volgende organisaties stimuleren ondernemerschap.
* Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen
* European Business Competence Licence (EBCL)&lt;ref group=&quot;organisatie&quot;&gt;EBCL&lt;/ref&gt;
* De VECON BUSINESS SCHOOL&lt;ref group=&quot;organisatie&quot;&gt;VECON Business School&lt;/ref&gt;

Het trainen van ondernemerschap wordt internationaal gezien als een belangrijk onderdeel binnen het onderwijs. Het kan helpen bij het ontwikkelen van vaardigheden die in de &quot;echte&quot; wereld tellen. Men kan bij onderwijs bijvoorbeeld denken aan naschoolse programma's, zomerkampen, competities, lessen of zelfs schooltypen. Enkele internationale voorbeelden van initiatieven die op dit gebied actief zijn:
* '''BizKids''' [https://www.bizkids.com/ televisieserie] over geld en zaken doen
* [https://www.unleashingideas.org/ '''Global Entrepreneurship Week''']
* '''NFTE'''; [https://www.nfte.com/ Network for Teaching Entrepreneurship]
* '''SAGE''' [https://www.sageglobal.org/Students for the Advancement of Global Entrepreneurship)]
* [https://www.littlegreenmoneymachine.com/ '''The Little Green Money Machine''']
* '''TiE''' [https://www.tyeglobal.org/ (Talent, Ideas, and Enterprise) Young Entrepreneurs]

==== Onderwijsintrapreneur ====

Een onderwijsintrapreneur is een ondernemende onderwijswerknemer. De term is een samenvoegsel van een '''intrapreneur'''
&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;Intrapreneur = iemand die zich binnen een organisatie ondernemend gedraagt.&lt;/ref&gt; werkend in een '''onderwijsorganisatie'''. Om intrapreneurs binnen een organisatie te ondersteunen zijn er volgens de literatuur vijf factoren die aandacht verdienen.
&lt;ref name=&quot;Birger&quot;&gt;{{Citeer boek|Titel=Enabling Intrapreneurship and Psychological Ownership Inside Firms. A case study of a train maintenance company|Uitgever=Erasmus University Rotterdam|Achternaam=Birger, I.|Datum=maart 2008}}&lt;/ref&gt;:&quot;rewards and reinforcement&quot;, &quot;time availability&quot;, &quot;management support&quot;, &quot;autonomy/work discretion&quot; en &quot;organizational boundaries&quot;. ''No one can possibly achieve any real and lasting success or get rich in business by being a conformist.'' - J. Paul Getty, American industrialist

==== BIK ====

'''Beroepskunstenaars In de Klas''' (BIK’ers) zijn kunstenaars met een bijscholing op het gebied van [[w:projectonderwijs|(project)onderwijs]] zodat zij scholen kunnen ondersteunen bij het ontwikkelen van eigen kunstprojecten. 

In Nederland is het overheidsbeleid
&lt;ref name=''IMPULS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Quirine van der Hoeven | Titel = '''De Grens als spiegel: Cultuuronderwijs in Nederland en Vlaanderen vergeleken''' | Datum = 2005 | Plaats = Den Haag | Uitgever = IMPULS, 36e jaargang, nummer 1, september 2005 | Bladzijdes = 23-====}}&lt;/ref&gt; erop gericht kinderen en jongeren meer te laten kennismaken met cultuur. Dit resulteerde in 1996 in het '''project Cultuur en School'''.
&lt;ref name=''MIN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Titel = '''Cultuur en School''' | Datum = 1996 | Plaats = Den Haag | Uitgever = SDU}}&lt;/ref&gt; Tussen 1997 en 2003 richtte zich dit project met name op het voortgezet onderwijs.
&lt;ref name=''VO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Lieftink, J., &amp; Miellet, G. | Titel = '''Zicht op cultuureducatie in het voortgezet onderwijs. Kunst- en cultuurvakken in het voortgezet onderwijs.''' | Datum = 2002 | Plaats = Utrecht | Uitgever =Cultuurnetwerk Nederland}}&lt;/ref&gt; In 2003 sloot het basisonderwijs zich hierbij aan. De Nederlandse regering stimuleerde deze ontwikkeling in 2004 door de subsidieregeling '''Versterking cultuureducatie in het Primair Onderwijs'''.
&lt;ref name=''PRIMAIR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Titel = '''Versterking Cultuureducatie in het Primair Onderwijs 2004-2007''' | Datum = 2005 | Plaats = Den Haag | Uitgever = MOC en Wetenschap}}&lt;/ref&gt;
Doel hiervan was dat alle basisscholen, in nauwe samenwerking met hun culturele omgeving, een gedegen cultuureducatie beleid te laten voeren. Een vorm van deze samenwerking is het project '''beroepskunstenaars in de klas (BIK)'''. De door de Nederlandse overheid gewenste structurele onwikkeling uitte zich in het feit dat na een groot wetenschappelijk onderzoek&lt;ref name=''ONDERZOEK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = W.J. van Silfhout, F.M.H.M. Driessen | Titel = '''Evaluatie van de Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs door gemeenten en provincies in het kader van de afspraak tussen IPO, VNG en OCW''' | Datum = 2006 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen | {{ISBN|}}= 90-73259-44-4}}&lt;/ref&gt;, de financiering van de regeling in het schooljaar 2006/2007 is opgegaan in de [[Onderwijsondernemer/Profijt|lumpsum]], de standaard financiering van een basisschool. Naast basisscholen wordt er van de Regeling Beroepskunstenaars in de Klas (BIK) ook in andere typen onderwijs gebruik gemaakt&lt;ref name=''WANITA''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gabrielle Rozing | Titel = '''Kunst, Cultuur en ROC’s: Vraag en aanbod van kunst- en cultuureducatie voor het ROC''' | Datum = 2006 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Masterthesis Kunstbeleid en Management – Universiteit van Utrecht}}&lt;/ref&gt; Beroepskunstenaars in de Klas wordt ook ingezet in het Wanita-concept&lt;ref name=''ROC''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Oud, W. | Titel = '''Ontwikkeling en implementatie van het Wanita-concept. Afsluiting van de monitor.''' | Datum = 2007 | Plaats = Amsterdam | Uitgever = SCO-Kohnstamm Instituut van de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen, Universiteit van Amsterdam | {{ISBN|}}= 978-90-6813-8443}}&lt;/ref&gt;Dit concept heeft als uitgangspunt om, naast een cursorisch deel van het programma voor de verwerven van de basisvaardigheden, een geïntegreerd programma te ontwikkelen inclusief de integratie van de kunsten.

De term beroepskunstenaar wordt gedefinieerd in de '''Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik)'''&lt;ref name=''STAATSCOURANT''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Bekendmaking van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 23 december 2009, nr. IVV/FB/2009/27807, betreffende herziening van de bedragen genoemd in de Wet werk en inkomen kunstenaars met ingang van 1 januari 2010''' | Datum = 2009 | Uitgever = Staatscourant,
nr. 19908, 24 december 2009}}&lt;/ref&gt; en bij het beroepsmatigheidsonderzoek dat in het kader van de Wwik wordt uitgevoerd door Kunstenaars&amp;CO&lt;ref name=''KCO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = IVA beleidsonderzoek en advies | Titel = '''Evaluatie van de Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik); Onderzoeksrapport.''' | Datum = 2010 | Uitgever = Onderzoek verricht in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid}}&lt;/ref&gt; In het rapport Kunstenaars in Nederland&lt;ref name=''CBS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wendy Jenje-Heijdel, Danielle ter Haar | Titel = '''Kunstenaars in Nederland''' | Datum = 2007 | Uitgever = Centrum voor Beleidsstatistiek 07005}}&lt;/ref&gt; (CBS 2007) wordt het aantal beeldende kunstenaars in Nederland op 7.000 geschat. De sectormonitor beeldende kunst&lt;ref name=''MONITOR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Teunis IJdens | Titel = '''Voorstudie sectormonitor beeldende kunst; Eindrapport.''' | Plaats = Tilburg | Datum = 2009 | Uitgever = IVA Beleidsonderzoek en Advies}}&lt;/ref&gt; brengt de informatie betreffende de BIK uit deze en andere bronnen samen. 

Om de kwaliteit van de beroepskunstenaars te waarborgen is er een erkende kwalificatie&lt;ref name=''ERKENNING''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Bechermd predikaat Registeropleiding''' | Uitgever = Stichting Post Hoger Beroeps Onderwijs Nederland | URL = https://www.cpion.nl/Default.aspx?pagina= }}&lt;/ref&gt; ontwikkeld gekoppeld aan een opleiding. De BIK-opleiding is in 2002 ontwikkeld door Theo van Adrichem&lt;ref name=''VOLKSKRANT''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Als je lelijke dingen tekent, wordt het toch weer mooi''' | Datum = 2007 | Uitgever = De Volkskrant, 19 april 2007 | URL = https://www.volkskrant.nl/kunst/article417404.ece/Als_je_lelijke_dingen_tekent_wordt_het_toch_weer_mooi&amp;section=news&amp;wrt_id=487 }}&lt;/ref&gt;en wordt op vele locaties in het land gegeven. Deze parttime (post-hbo) opleiding duurt één jaar en omvat naast een theoretisch deel ook een drietal stages op scholen. Na de met succes afgeronde studie wordt het BIK-certificaat uitgereikt. Het programma leert de deelnemers om naast het verzorgen van creatieve workshops of museumprojecten, ook kunstbeschouwing en cultuurlessen te verzorgen waarbij leerlingen op reflectieve wijze, dan wel op receptieve wijze in contact komen met beeldende kunst. Critici wijzen op het tekort aan agogische en didactische kennis in het programma&lt;ref name=''MOCCA''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Trendrapport Cultuureducatie in Amsterdam.''' | Datum = 2009 | Uitgever = MOCCA Expertisenetwerk Cultuureducatie}}&lt;/ref&gt;

* [https://www.beroepskunstenaarsindeklas.nl www.beroepskunstenaarsindeklas.nl]

==== Ondernemend Management ====

=== Visie ===
Een belangrijke visie die de rest van het boek kleurt is wat we verstaan onder ondernemerschap en ondernemendheid. Wanneer spreken we van een onderwijsondernemer en wanneer van een ondernemende onderwijsprofessional? Of definiëren we dat als hetzelfde? Wat zien we als ondernemende rollen binnen het ondernemend onderwijs? In welke [https://www.dewereldvandeondernemer.nl/res/downloads/model1dwvdo.pdf werkgebieden] werken ze? En welke competenties vragen we van elk van deze rollen?

==== Maatschappelijk ====
Maatschappelijk Ondernemen (MO), wat zowel profit als non-profit kan, wordt door de SER&lt;ref name=''SER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sociaal Economische Raad | Titel = '''De winst van waarden''' | Datum = 2001 | Plaats = Den Haag}}&lt;/ref&gt; gelijkgesteld aan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Ondernemen op een verantwoorde manier, in het Engels geduid als Corporate Social Responsibility, hoeft een maatschappelijke verandering echter niet als doelstelling te hebben, wat in het Engels wordt geduid als Social Entrepreneurship. In dit boek wordt van de onderwijsondernemer verwacht dat hij niet alleen economische waarde (profit) toevoegt maar ook sociale (people) en ecologische waarde (planet). We zullen de begrippen [[w:maatschappelijk ondernemen|maatschappelijk ondernemen]] en [[w:maatschappelijk verantwoord ondernemen|maatschappelijk verantwoord ondernemen]] als beide hebbende deze betekenis hiervoor inzetten (zoals ook op wikipedia gebeurt). 

==== Ondernemerschap ====
Ondernemerschap is, in de visie van dit boek, kansen zien en benutten door middel van een eigen bedrijf of binnen een (groter) bedrijf waarmee je waarde creëert voor jezelf en je omgeving. Een definitie die aansluit bij die van Martijn Driessen &lt;ref name=&quot;DRIESSEN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Driessen, dr. M.P. | Titel = '''Proefschrift E-Scan Ondernemerstest, beoordeling en ontwikkeling ondernemerscompetentie''' | Datum = 2005}}&lt;/ref&gt;in zijn proefschrift over de entrepreneur als ''de ondernemende ondernemer'',  hoewel strikt genomen een ondernemer iemand is die een eigen bedrijf runt. Subsidie spuit voor een school die ondernemend wil opereren vaak op langere termijn zand in de motor in plaats van benzine.

=== Gereedschappen ===
In de gereedschapskist van de onderwijsondernemer vinden we instrumenten, materialen, methoden, netwerken en voorbeelden die hem kunnen bijstaan.

Een onderwijsondernemer zal in het algemeen gebruik kunnen maken van 
* projectplannen&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;Projectplan = een startdocument, ook wel plan van aanpak genoemd, voor het omschrijven hoe en wanneer een bepaald tijdelijk doel wordt bereikt.&lt;/ref&gt;
of vakspecifiek
* Anglia = een internationaal en non-profit onderwijsnetwerk die leerlingen stapsgewijs ondersteunt om, naast de reguliere lessen, hun Engels te verbeteren en hun niveau aan te tonen door middel van een internationaal erkend examen.&lt;/ref&gt;(Engels)
Onderstaande onderwijsfilms tonen handige vaardigheden uit de gereedschapskist van een (jonge) onderwijsondernemer.
* Fiscaal
** [https://www.youtube.com/watch?v=IFRoz860pMk&amp;feature=related De belastingaangifte]
* Rekenkundig
** [https://www.youtube.com/watch?v=swxnqtznm6o&amp;feature=fvwrel Procenten]
** [https://www.youtube.com/watch?v=r0RIJ7GawnI&amp;feature=fvsr Vreemd geld]

=== Ontwikkeling ===
Ondernemen is in. In Nederland zijn in 2007 zo'n 103.000 onderneming gestart en dit aantal is sindsdien alleen maar toegenomen. Binnen de arbeidsmarkt zien we ook steeds meer ondernemerschap terug. Van 450.000 werknemers met een flexibel contract en 850.000 ZZP-ers in 2001 naar ongeveer 600.000 flexibele arbeidscontracten en 1.000.000 ZZP-ers in 2008. Om deze ontwikkelingen te ondersteunen is het van belang te weten wat de nieuwe ondernemers drijft. Als je kijkt naar de gemiddelde verdiensten en die vergelijkt met werknemers dan verdienen ondernemers 10% minder. Dus dat kan niet de drijfveer zijn. Wat dan wel? Het gaat de ondernemers om zelfbeschikking en vrijheid. Te gaan voor dat waar men zelf helemaal achterstaat en zich daarin persoonlijk ontplooien. Deze ondernemendheid hoeft, kan en moet zich niet perse in ondernemerschap te ontluiken maar kan ook in ondernemend gedrag binnen een onderwijsorganisatie demonstreren. En dat wordt ook steeds meer gevraagd van onderwijsorganisaties. Vanuit de maatschappelijke taak die het onderwijs heeft beschouwd, is zowel het ontwikkelen van ondernemerschap als ondernemendheid van belang. 

De producten die men typisch van een [[onderwijsondernemer]] kan verwachten zijn:
* [[Onderwijsondernemer/Resultaten#Ondernemingsplan|Ondernemingsplan]]
* [[Onderwijsondernemer/Resultaten#Haalbaarheidsonderzoek|Haalbaarheidsonderzoek]]

Een onderwijsondernemer zal zijn profiel sterk verbinden aan het product dat hij levert. Zijn eigenheid zal vaak een groot deel van de unieke voordelen bepalen van zijn product. Deze voordelen noemt men wel [[Onderwijsondernemer/Resultaten#USP|USP]].

=== USP ===}

Een '''Unique Selling Proposition''', ook wel '''Unique Selling Point''' of '''USP''' genoemd, is een eigenschap van een product die het onderscheidt van vergelijkbare producten. 

==== Geschiedenis ====
De term Unique Selling Proposition (USP) werd bedacht door Rosser Reeves van de Ted Bates &amp; Company. Het is een marketingconcept dat is ontstaan om patronen in succesvolle reclamecampagnes in de jaren '40 te verklaren. De theorie beweert dat zulke campagnes unieke voorstellen deden aan potentiële klanten. Deze voorstellen overtuigden de klanten om van merk te wisselen.  
Vandaag de dag wordt de term gebruikt om onderscheidende aspecten van een product te benoemen als basis voor marketingstrategieën. 
{{Clearleft}}

==== Definitie ====
De USP duidt op de unieke en onderscheidende kenmerken van een dienst of product. Men brengt deze onder de aandacht van een bepaalde doelgroep om deze te wijzen op voordelen als kwaliteit, functionaliteit of prijs, met als doel de gevoelens van een klant t.o.v. een product positief te beïnvloeden. . Deze meerwaarde bepaalt mede of een dienst of product succesvol zal zijn.
Tegenwoordig worden ook slimme marketingslogans, die niet meer direct het merk weergeven maar wel blijven &quot;hangen&quot;, hieronder geschaard.
Verwant aan USP zijn begrippen als Point of difference (POD), de [[Elevatorpitch]] en Unique Perceived Benefit (UPB).

==== Criteria ====
Oorspronkelijke criteria die de bedenker&lt;ref name=''REEVES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Reeves, Rosser | Titel = '''Reality in Advertising''' | Datum = 1961 | Plaats = New York | Uitgever = Alfred A. Knopf}}&lt;/ref&gt; opstelde zijn:
* Elke reclame moet een voorstel doen aan de klant die hem zegt dat hij het product moet kopen om de bijbehorende voordelen te ontvangen.
* Het voorstel moet er een zijn dat de concurrentie niet (kan) aanbieden.
* Het voorstel moet zo sterk zijn dat grote aantallen klanten overgaan tot jouw product.
Tegenwoordig verwacht men van een goede USP dat deze:
* zich verplaatst in de klant
* begrijpt waarom een klant een product koopt
* weergeeft wat maakt dat de klant voor dit product kiest en niet voor vergelijkbaar product

==== Voorbeelden ====
Voorbeelden van producten met een duidelijke USP zijn:
* Head &amp; Shoulders: ''Mooi en roosvrij haar''

=== Ondernemend onderwijs ===

Ondernemend onderwijs betekent dat de lerende leert door te ondernemen of leert ondernemen.

==== Achtergrond ====
Ondernemen is het opzetten en uitvoeren van een eigen project of bedrijf. Een ondernemer is iemand die graag zaken willen beginnen, dingen wil aanpakken, verantwoordelijkheid wil aanvaarden en initiatieven op zich wil nemen. Ondernemend leren betekent dat de lerende een leeromgeving heeft waarin in hij of zij als zijnde een ondernemer kan leren.

Of ondernemen te leren is daarover verschillen de meningen. Vandaar dat sommige spreken van leren ondernemen en anderen van ondernemend leren. In ieder geval staat vast voor deskundigen dat het bevorderen van ondernemerschap, en de competenties die daaraan zijn gekoppeld, een ondernemende leeromgeving vraagt. 

Wat ondernemerschap inhoudt daarover zijn de meningen eveneens verdeelt. Wel bestaat er consensus wat betreft kenmerken als creatief, lef, zelfvertrouwen, resultaatgericht, maatschappelijk en initiatiefrijk.

Bijna alle initiatieven op het gebied van ondernemend leren zijn duurzaam. Om dit maatschappelijk verantwoord ondernemen te benadrukken spreekt men ook dikwijls van Maatschappelijk Ondernemend Leren (MOL).

Ondernemend leren of ondernemend onderwijs wordt door elkaar gebruikt. Hoewel onderwijs en leren niet hetzelfde betekenen. Het onderwijs duidt op de overdracht en leren op het ontvangen van nieuwe kennis, inzichten of vaardigheden. De internationale aanduiding voor deze discipline is wel eenduidig namelijk Entrepreneurship Education. 

==== Geschiedenis ====
Het was de zakenman Horace A. Moses die het principe van '''learning by doing''' in de zakenwereld bracht. Hij werd daarin gesteund door persoonlijkheden als Henry Ford, John D. Rockefeller en Walt Disney. Deze steun resulteerde in '''Junior Achievement'''&lt;ref&gt;JA Worldwide, https://www.ja.org/&lt;/ref&gt;, een organisatie met meer dan 350.000 vrijwilligers met als doel lerende te leren over werk, ondernemerschap en financiën. Het netwerk van Junior Achievement Worldwide bestaat nu uit meer dan 100 organisaties, waarvan bijna 40 in Europa. In Europa deed het principe van Moses in de jaren zestig zijn intrede. 

Met name Groot-Brittannië zette in het verleden meerdere grote politieke stappen voor de ontwikkeling van Entrepreneurship Education. Zo is er uit publieke middelen een Higher Education Innovation Fund (www.hefce.ak.uk) en een Science Enterprise Challenge Fund (www.ost.gov.uk) opgericht. Het laatste fonds stemde het ontplooien van ondernemerschap af op het vergroten van wetenschappelijke kennis. Er ontstonden Centres of Excellence in Teaching and Learning Entrepreneurship bij de universiteiten van Nottingham, Leeds Metropolitan en bij White Rose Consortium. Evenals tal van andere activiteiten die door de National Council for Graduate Entrepreneurship &lt;ref&gt;NGCE International Conference, januari 2005&lt;/ref&gt; recent bij elkaar zijn gebracht om van elkaar te leren.

In 2003 nam de Europese Unie.&lt;ref&gt;Europese Commissie 2003&lt;/ref&gt; het besluit, na het geven van een opdracht tot een aantal grote onderzoeken en reviews &lt;ref&gt;Europese Commissie 2002&lt;/ref&gt;, om ondernemende activiteiten middels het onderwijs te stimuleren. Dit werd na analyse van de resultaten nog eens bekrachtigd in 2005 &lt;ref&gt;Europese Commissie 2005&lt;/ref&gt; Ook in de VS is sinds enkele jaren een hernieuwde aandacht voor ondernemend onderwijs.

Volgens onderzoekers&lt;ref&gt;Patricia G. Greene en Mark P. Rice, '''Entrepreneurship education''', Edward Elgar Publishing Limited, 2007, {{ISBN|1=978 1 84542 4=== 0}}&lt;/ref&gt; dient het onderwijzen van ondernemerschap breed te worden aangepakt. Vooral het opnemen van een training in bewustwording noemen zij van groot belang. Het gaat daarbij om het ervaren wat ondernemerschap inhoudt. Vroege Europese voorbeelden in het buitenland zijn het Graduate Entreprise Programma (Groot-Brittannië)&lt;ref&gt;Robert Brown, '''The Graduate Enterprise Programme''', Attempts to measure the effectiveness of small business training, Journal of Education and Work, Volume 8, Issue 1 1995 , pages 27 - 37&lt;/ref&gt; en de Entrepreneur-Service (Noorwegen).

Voor het Nederlands onderwijs betekende deze adviezen dat het kabinet.&lt;ref&gt;Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen&lt;/ref&gt; besloot jongeren al vroeg met ondernemerschap in aanraking te laten komen.&lt;ref&gt;Minister president Jan-Peter Balkenende, '''Nederland Innovatief, 6 december 2007'''&lt;/ref&gt; In Nederland ontstond zodoende vanuit verschillende ministeries (OCW, EZ en Landbouw) samen met andere partijen (ondernemersverenigingen, bedrijven en banken) het partnership leren ondernemen&lt;ref&gt;Partnership Leren Ondernemen, oprichting november 2005&lt;/ref&gt; Later is dit veranderd in onderwijs onderneemt. 

Het Onderwijs Netwerk Ondernemen dat in april 2009 door hen gelanceerd is heeft als doelstelling het stimuleren van ondernemen binnen het onderwijs en het vergroten van een ondernemende houding bij leerlingen, studenten, docenten en management. De subsidieregeling helpt scholen een netwerk op te richten van onderwijsinstellingen en bedrijfsleven. Een subsidie&lt;ref&gt; SenterNovem, een agentschap van het ministerie van Economische Zaken&lt;/ref&gt; kon alleen worden aangevraagd door een samenwerkingsverband van ten minste vier deelnemers, waaronder minimaal twee onderwijsinstellingen en minimaal één ondernemer. Het budget voor 2009 van vier miljoen euro is toegekend aan 27 gehonoreerde projecten waarvan zeven afkomstig uit het primair onderwijs, negen uit het voortgezet onderwijs en elf uit het middelbare beroepsonderwijs. Gemiddeld kregen de projecten 150.000 euro aan subsidie.

Een voorbeeld van verdere initiatieven zijn jong ondernemen&lt;ref&gt;Jong Ondernemen, opgericht in 1990 op initiatief van ABN AMRO, VNO-NCW en MKB-Nederland in samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken, de Kamer van Koophandel en de NOvAA&lt;/ref&gt;, de team academie&lt;ref&gt;Team Academie, oprichter Johannes Partanen, Finland, www.teamacademie.nl&lt;/ref&gt;, ondernemende basisscholen&lt;ref&gt;“Piepjonge ondernemertjes aan de slag”, SBS6 Hart van Nederland, 23 mei 2008&lt;/ref&gt; en het Entreprenasium&lt;ref&gt;Telegraaf, “Entreprenasium voor vwo’ers met handelsgeest”, 20 april 2007&lt;/ref&gt; .

==== Model ====
Een terugkerend element in de vele reviews&lt;ref&gt;Luke Pittaway (Sheffield University, UK) en Jason Cope (Lancaster University, UK), '''Entrepreneurship Education, A Systematic Review of the Evidence''', International Small Business Journal, Vol. 25, No. 5, 479-510 (2007)&lt;/ref&gt; over ondernemend onderwijs is het leren omgaan met de relatieve grote vrijheid wat betreft invulling van het proces en de inhoud. In termen van zelfstandigheid en zelfverantwoordelijkheid blijkt het bijna altijd verder te gaan dan bijvoorbeeld projectgestuurd onderwijs. Dat vraagt volgens de reviewers om het organiseren van strakke beoordelingsprocedures om vrijblijvendheid te voorkomen.

Het ondernemend onderwijs kent vele verschijningsvormen. Toch concludeert men in verschillende surveys&lt;ref&gt;Junior Achievement’s Teen Survey Series, '''Teens’ views around careers, entrepreneurship and personal finance''', Opinion Research Corporation&lt;/ref&gt; dat de volgende rode draad steeds terugkeert:
* De lerende kiest vanuit zijn eigen betrokkenheid een maatschappelijk vraagstuk of doelstelling
* De lerende verdiept zich alleen of met anderen in het vraagstuk
* De lerende stelt een oplossing voor
* De lerende vertaalt deze oplossing in een concreet te realiseren eindresultaat
* De lerende omschrijft vooraf de gezamenlijk te verrichten werkzaamheden leidend tot dit eindresultaat
* De lerende voert deze uit, test het eindproduct en implementeert deze in een eigen bedrijf
* De lerende reflecteert op het eigen bedrijf

==== Kinderziektes ====
Ondernemerschap als domein in het onderwijs en leren groeit wereldwijd snel. Onderwijsonderzoekers hebben zich daarbij aangesloten en verdiepen zich in de effectiviteit van toegepaste pedagogische, methodologische en theoretische strategieën. Er is echter nog geen consensus tussen deskundigen over wat ondernemen of ondernemerschap inhoudt, in welke mate het een kwestie is van aanleg of te ontwikkelen competenties, en om welke persoonskenmerken of kennis en vaardigheden het dan precies gaat. Mocht er overeenstemming zijn dan bestaan er nog verschillende inzichten op welke wijze een studerende het beste ondernemend zou kunnen leren. Hoewel ondernemend onderwijs al een lange geschiedenis kent, is het nog lang niet volwassen. 

Of iemand een eigen bedrijf start is in het begin vooral een individuele keuze. Uit de wetenschap blijkt dat men zeer jong (voor de 12de levensjaar) ondernemerschap dient te koesteren. Onderzoekers benadrukken daarom dat om dit proces te initiëren al in het basisonderwijs het verkennen van ondernemerschap een plek zouden moeten hebben. Dit gebeurt dan ook steeds meer. Echter in het voortgezet onderwijs, en maar in beperkte mate in het hoger of beroepsonderwijs, is er nog geen passend vervolg voor leerlingen die ondernemend zijn.

==== Meningen ====
Omdat ondernemend leren nog in de kinderschoenen staat wordt de boventoon in de discussie over ondernemend onderwijs gevoerd door de voorstanders. De tegenstanders menen dat het zo'n vaart niet zal lopen. Tegenstand is dan ook vooral te horen op plekken waar ondernemend leren wordt geintroduceerd. 

De voorstanders&lt;ref&gt;Vlaamse minister van Werk, Onderwijs en Vorming UNIZO , '''Vlaamse scholen zitten vol creatieve ideeën''', toespraak tijdens Uitreiking Prijs Ondernemende School 2009, 27 mei 2009&lt;/ref&gt; roemen de volgende voordelen voor de lerende, zijn begeleiders en de school:
* Het vermogen om oorspronkelijk te mogen zijn en van daaruit creatief te denken en te doen
* Het prikkelen van een nieuwsgierige en een ontdekkende instelling
* Het leren opmerken en benutten van kansen
* Het creëren van daadwerkerlijke oplossingen en vernieuwingen of het slim samenvoegen van bestaande ideeën
* Het leren durven nemen van gecalculeerde risico’s en ongebruikelijke keuzes.
* Het veilig uitproberen en fouten maken wordt aangemoedigd als effectief middel om te leren
* Het focussen op wat men kan en minder op wat men niet kan
* Het eigenwijs en ambitieus mogen zijn
* Het bewust zijn en ontwikkelen van de maatschappelijke rol en verantwoordelijkheid
* Het zelf tot actie overgaan en het roer nemen
* Het zichzelf vooraf duidelijke doelen stellen en daarop beoordeeld willen worden

Waar ondernemend leren opduikt zie je op grond van ervaringen critici wijzen op de volgende nadelen:
* Het bijdragen aan wat men noemt vormfetisjisme in het onderwijs
* Het drastisch veranderen van de cultuur en de organisatie van de universiteit of school
* Het vraagt een vaak ontbrekende deskundigheid en attitude van de begeleiders
* Het is lastig in te bedden in het bestaande meer conformistische onderwijsmodel
* Het koppelen aan de eindtermen in het onderwijs gebeurt tijdens de projectactiviteiten en niet vooraf. Dat maakt het plannen van de ontwikkeling van de lerende lastiger
* Het vraagt een extra investering in tijd, geld en middelen
* Het overwinnen van weerstand tegen onderwijsvernieuwingsprocessen, het nieuwe leren, waar ondernemend onderwijs meestal onder wordt geschaard

=== Ondernemingsplan ===
Een '''ondernemingsplan''', ook wel ''businessplan'' of ''bedrijfsplan'' genoemd, is een beschrijving en een onderbouwing van de plannen van een bepaald bedrijf dat soms nog moet worden opgericht. Het ondernemingsplan betreft de ontwikkeling en de gewenste resultaten van dat bedrijf over een bepaalde periode.[[Bestand:Ondernemingsplan.png|550px|right|Voorbeeld ondernemingsplan]]

====Definitie====
Meestal wordt een ondernemingsplan geassocieerd met het oprichten van een nieuwe onderneming of het overnemen daarvan. In de praktijk blijken juist gevestigde ondernemers vaak een plan te schrijven dat aangeeft waar hun onderneming binnen een bepaalde periode zal staan. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, wordt een ondernemingsplan dus niet alleen gebruikt door starters maar ook door ervaren organisaties&lt;ref name=''CLOSE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Close, J.P. | Titel = Succesgids voor ondernemers: meer kans van slagen voor startende en ervaren ondernemers | Datum = 2007 | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 9043014109}}&lt;/ref&gt; (zie [[Ondernemingsplan#Voorbeelden|voorbeelden]]).

Volgens de definitie van Bruyland&lt;ref name=''BRUYLAND''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bruyland, M.  | Titel = Spin-offs als valorisatiemechanisme van universitair onderzoek: een managementmodel | Datum = 2001 | Uitgever = Katholieke Universiteit Leuven}}&lt;/ref&gt; geeft een ondernemingsplan daarom ''een volledige beschrijving van de onderneming en van de manier waarop deze onderneming omgaat, en in haar toekomst denkt om te gaan, met de eisen en de voorwaarden die de omgeving aan haar stelt.'' Hij beperkt dus de definitie niet tot nog op te richten bedrijven. In een ondernemingsplan moeten, volgens Bruyland, in ieder geval de volgende vragen duidelijk beantwoord worden: ''Wat wil ik? Wat kan ik? Wat ga ik doen''. Het Agentschap Ondernemen, het aanspreekpunt van de Vlaamse overheid voor ondernemers, benadrukt het uiteindelijke doel van het ondernemingsplan, namelijk het achterhalen van de haalbaarheid van de onderneming. In haar definitie&lt;ref name=''AGENTSCHAP''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Agentschap Ondernemen  | Titel = Ondernemingsplan | Datum = 2005 | Uitgever = Vlaamse Overheid | URL = https://ewbl-publicatie.vlaanderen.be/servlet/ContentServer?pagename=Ondernemen/Page/MVG_CMS4_Glossary&amp;c=Page&amp;cid=1110798672161#o}}&lt;/ref&gt; vindt men de onderdelen van het ondernemingsplan terug. Dit zijn: de activiteiten, het product, de markt, de mensen en de financiering.

====Functie====
De bedrijfskunde onderscheidt de volgende mogelijke functies van een ondernemingsplan: het kan als visitekaartje dienen, een beleidsinstrument zijn, een denkoefening en/of een hulpmiddel bij financiering.&lt;ref name=''MUYNCK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = De Muynck, H.  | Titel = Inleiding tot de bedrijfskunde | Datum = 2007 | Uitgever = Lannoo Uitgeverij | {{ISBN|}}= 902096206X}}&lt;/ref&gt; Speciale ondernemingsplannen zijn het strategisch plan en het crisisplan. Een ondernemingsplan, waarin de strategische ontwikkeling van de onderneming centraal staat wordt ook wel een strategisch plan.
&lt;ref name=''ROELS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Roels, F.  | Titel = Handboek adviseur: vraagbaak voor ondernemerschap | Datum = 2003 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 901301092X}}&lt;/ref&gt; genoemd. Als een ondernemingsplan dient om een voortzetting van een bedrijf na een faillissement te onderbouwen, wordt ook wel gesproken van een crisisplan of overlevingsplan&lt;ref name=''BLOM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Blom, R.J. | Titel = Omgaan met ... faillissement, surseance en schuldsanering | Datum = 2004 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 901301674X}}&lt;/ref&gt;

====Geschiedenis====
De geschiedenis van het ondernemingsplan hangt nauw samen met de geschiedenis van de ondernemer of  onderneming. Het ondernemerschap is zo oud als de mens zelf. Ondernemingen konden al worden gevonden in Mesopotamie en het Neo-Babylon.
&lt;ref name=''LANDES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Landes, D.S., Mokyr, J. en Baumol, W.J. | Titel = The Invention of Enterprise: Entrepreneurship from Ancient Mesopotamia to Modern Times | Datum = 2010 | Uitgever = Princeton University Press | {{ISBN|}}= 0691143706}}&lt;/ref&gt; Ze kwamen overal in de wereld voor; van Japan, China en koloniaal India tot de recente middeleeuwse ontwikkelingen in Europa en de VS. Ook ondernemingen op grote schaal ontstonden al vrij vroeg in de geschiedenis van de moderne mens. 

Een relatief recente pijler in deze geschiedenis is bijvoorbeeld de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC), die als eerste onderneming aandelen uitgaf. De oprichtingsakte, het staatsprivilege (octrooi) en de vrijbrief met vergaande soevereiniteitsrechten kunnen worden gezien als een ondernemingsplan dat was bedoeld om toekomstige aandeelhouders ertoe over te halen de VOC te financieren. De eerste industriële revolutie die ontstond in Engeland kan ook als een mijlpaal worden gezien. Als eerste land op het continent gevolgd door België. Nederland volgde veel later. Een andere pijler in de Nederlandse geschiedenis van het ondernemingsplan is Willem Albert Scholten. Hij was de eerste Nederlandse ondernemer die een industriële multinational wist op te richten en voor deze plannen financiers wist te overtuigen.
&lt;ref name=''KNAAP''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Knaap, D.A. | Titel = 'Voor geld is altijd wel een plaats te vinden' : de firma W.A. Scholten (1841-1892) : de eerste Nederlandse industriële multinational | Datum = 2004 | Uitgever = Rijksuniversiteit van Groningen | URL = https://irs.ub.rug.nl/ppn/267787472}}&lt;/ref&gt;

Een van de eerste ondernemerswedstrijden in de wereld, die het indienen een ondernemingsplan als model had, werd begonnen door de Moot Corp. in 1984.
&lt;ref name=''MOOT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Randall, T en Brawley, D.E. | Titel = MOOT Corp Or Bust! Do Business Plan Competitions Make A Difference? An Empirical Analysis | Datum = 2009 | Uitgever = Southern Journal of Entrepreneurship | URL = https://southernjournalentrepreneurship.org/proceedings/SAE-Papers-Proceedings-2009-Conference.pdf#page=192}}&lt;/ref&gt; Dit model werd daarna snel populair in de Amerikaanse academische wereld. In 1989 werden de ondernemerswedstrijden uitgevoerd op alle voorname Amerikaanse universiteiten.
&lt;ref name=''HONIG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Honig, B. | Titel = Entrepreneurship education: Toward a model of contingency-based business planning | Datum = 2004 | Uitgever = Academy of Management Learning &amp; Education | URL = https://www.jstor.org/pss/40214115}}&lt;/ref&gt;

====Opbouw====
De structuur van het ondernemingsplan bestaat vaak uit de volgende onderdelen:&lt;ref name=''KVK2''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = Een ondernemingsplan maken | URL = https://www.kvk.nl/bedrijf_starten/orientatie/een_ondernemingsplan_maken/?refererAliasStat=ondernemingsplan}}&lt;/ref&gt; [[Bestand:Ondernemingsvormen.jpg|thumb|right|Gangbare rechtsvormen van een midden of klein bedrijf]]
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Ondernemer&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Onderneming&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Markt&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Organisatie&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Financiëen&lt;/span&gt;
|-
| Gegevens
| Doelen
| Concurrentie
| Rechtsvorm
| Omzetprognose
|-
| Eigenschappen en vaardigheden&lt;ref name=''BRINKMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Brinkman, E.  | Titel = Onderzoek naar de succes- en faalfactoren van startende ondernemers | Datum = 2000 | Uitgever = Rijksuniversiteit Groningen}}&lt;/ref&gt;
| Product of dienst
| Marketing
| Benodigde vergunningen
| Rentabiliteitsdrempel
|-
|
| [[Ondernemingsplan/Haalbaarheidsonderzoek|Haalbaarheidsonderzoek]]
| Promotie
| Personeel&lt;ref name=''HRM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Evers, G.H.M. en Verhoeven, C.J.  | Titel = Human resources planning: een integrale benadering van personeelsplanning | Datum = 1999 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9026730004}}&lt;/ref&gt;
| Investeringsbegroting
|-
| 
|
| Prijsstelling 
| Vestigingsplaats|Plaats
| Financiering
|-
| 
|
|
| Benodigde kennis&lt;ref name=''KOERSELMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Koerselman, W.  | Titel = Scenarioplanning een instrument in de kennisstrategie | Datum = december 2004 | Uitgever = Intellectueel Kapitaal, derde jaargang, nummer 5/6 | URL = https://igitur-archive.library.uu.nl/DARLIN/2006-0704-200049/UUindex.html}}&lt;/ref&gt;
| Exploitatiebegroting
|}

====P's====
Bij het schrijven van een ondernemingsplan heeft men het in marketingtermen vaak over het bespreken van de zogenaamde P's. Dit zijn aspecten die ergens in de [[Ondernemingsplan#Opbouw|opbouw]] aan bod dienen te komen.&lt;ref&gt;https://www.leren.nl/cursus/ondernemen/ondernemingsplan/marketingmix.html&lt;/ref&gt;  
* '''''Persoon'''''
: Een van de P's staat voor '''persoon''' of personeel. Indien het ondernemingsplan de start van een bedrijf beschrijft, worden vaak de persoonlijke gegevens van de startende ondernemer zoals NAW-gegevens, burgerlijke staat, nationaliteit, rekeningnummers, rijksregisternummer (België) of burgerservicenummer (Nederland) en curriculum vitae genoemd. Ook eventuele bestaande inkomsten, schulden en verzekering]]en, arbeidsongeschiktheidsverzekering (aov), rechtsbijstandverzekering en een aansprakelijkheidsverzekering, van de ondernemer/onderneming vallen hieronder. Belangrijk bij de start van een bedrijf is het kiezen van een ondernemingsvorm, zoals de eenmanszaak, vennootschap onder firma (VOF), besloten vennootschap (BV), commanditaire vennootschap (CV), naamloze vennootschap (NV) of maatschap en een onderbouwing voor deze keuze. Bij een bestaande onderneming zal alleen een onderbouwing worden gegeven wanneer er sprake is van een verandering van rechtsvorm. Onder de P van persoon valt ook de P van personeel. Deze P duidt dan op het gehele HRM beleid. Zoals wie is mijn personeel, welke kennis nemen ze mee, welke taken zijn over het personeel verdeeld en wat verdienen ze?

* '''''Product'''''
: Het '''product''' vormt de basis van de onderneming. In het ondernemingsplan wordt het product daarom zo precies mogelijk beschreven. Het antwoord, op welk voordeel het product oplevert en hoe dit wordt bereikt, is gevraagd. Daarbij dient de schrijver van het plan duidelijk te maken wat de innovatie is die het product biedt. En hoe deze innovatie is beschermd tegen het kopiëren door anderen (zoals een octrooi). Deze uitleg dient betrokkenen te overtuigen van het bestaansrecht van het product. Vaak doet men daartoe ook een sterkte-zwakteanalyse van de onderneming of het '''product''' om de haalbaarheid vast te stellen. Een productbeschrijving beschrijft het doel, de samenstelling, de herkomst en de kwaliteitseisen van een product.

* '''''Prijs'''''
:Het fundament van de onderneming zijn de |financiën.
&lt;ref name=''BOER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Boer, P. de  | Titel = Basisboek bedrijfseconomie | Datum = 2009 | Uitgever = Noordhoff Uitgevers B.V. | {{ISBN|}}= 9001702430}}&lt;/ref&gt; Prognoses over de te behalen omzet, die primair afhangen van de '''prijs''' van het product en het aantal verkochte producten, vallen hieronder. Bij welke prijs en afzet wordt er voldoende omzet gegenereerd om de kosten te dekken (break-even point)? Welke kosten zijn nodig om de start te kunnen maken? Hoe wordt het een en ander gefinancierd (krediet of spaargeld). De solvabiliteit is hierbij van belang. Wat zal op grond van de omzetprognose en de investeringsbegroting, de nettowinst in het verloop van de tijd bedragen? Hoe verlopen de beschikbare geldelijke middelen in de tijd (liquiditeitsbegroting)? Met andere woorden, is er op elk moment voldoende geld in de kas?

* '''''Plaats'''''
:Een andere P die in een ondernemingsplan naar voren komt is de '''plaats'''. Is de onderneming gevestigd in de eigen woning of is er sprake van een bedrijfspand? Hoe is de onderneming bereikbaar: per auto of openbaar vervoer? Bij het bespreken van de omgeving van de onderneming kan worden ingegaan op geografische bijzonderheden zoals de demografische factoren.

* '''''Promotie'''''
:De P van '''promotie''' vergelijkt de punten uit de interne organisatie van met de concurrentie. Waarom de klant het product verkiest boven die van een concurrent, is voor het bepalen van het bestaansrecht een cruciale vraag. Men kan dit onderbouwen door bijvoorbeeld de Unique Selling Proposition (USP) te noemen. Ook is de prijs en kwaliteit verhouding in vergelijk met de concurrentie een belangrijk gegeven. Een onderzoek naar de markt valt eveneens hieronder. De marketingmix is hier een belangrijk analysemiddel. In het marketingplan&lt;ref name=''MARKETING''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = MacDonald, M., Morris, P. en Eunen, E. van  | Titel = Het marketingplan in beeld: een beeldige gids voor managers | Datum = 2000 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9014071957}}&lt;/ref&gt; kan men mede op grond hiervan aangeven op welke manier klanten worden bereikt; bijvoorbeeld door gebruik te maken van advertenties, het aanmelden bij zoekmachines, het gebruiken van folders, mailings of tv-spotjes.

====Modellen====
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Middel&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Toepassing&lt;/span&gt;
|-
| Bontje-model&lt;ref name=''BONTJE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bontje, J.C.B. | Datum = 1993 | Titel = Ondernemersboek | Uitgever = Samsom | Plaats = Alphen a/d Rijn}}&lt;/ref&gt; 
| Doe het zelf methode voor ondernemers in het MKB om in stappen een ondernemingsplan te schrijven
|-
| Business Box&lt;ref name=''BUSINESSBOX''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Business Box | Datum = 2010 | Titel = Je ondernemingsplan in 10 stappen | Uitgever = Zonneveld Marks | URL = https://www.businessbox.nl/je-ondernemingsplan-in-10-stappen.html}}&lt;/ref&gt; 
| Een online hulpmiddel om in tien stappen tot een ondernemingsplan te komen
|-
| Durham-model&lt;ref name=''GIBB''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gibb, A.A. | Datum = 1992 | Titel = Study of the growth of small firms | Uitgever = Durham University}}&lt;/ref&gt;
| Richt zich met name op de eigenaar in het MKB vanuit een projectmatige blik

|-
| EBRAR vragenlijst&lt;ref name=''EBRAR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hindle, K. en Mainprize, B. | Datum = 2006 | Titel = Entrepreneurial Business Plan Assessment Regime | Uitgever = The Journal of Private Equity | URL = https://www.iijournals.com/doi/abs/10.3905/jpe.2006.635424}}&lt;/ref&gt;
| Een vragenlijst om een ondernemingsplan te schrijven of te beoordelen gebaseerd op 10 wetenschappelijke principes.
|-
| INK-model&lt;ref name=''INK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Instituut Nederlandse Kwaliteit | Datum = 2000 | Titel = INK-managementmodel | Uitgever = Ministerie van Economische Zaken | URL = https://www.ink.nl/}}&lt;/ref&gt;
| Een gangbaar diagnose model voor het Nederlandse MKB
|-
| Interactieve Strategisch Management&lt;ref name=''ISM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Agrocenter | Datum = 2010 | Titel = Interactieve Strategisch Management | Uitgever = Wageningen UR | URL = https://www.agrocenter.wur.nl/NL/Tools/Ondernemerschap+en+strategievorming/ISM/}}&lt;/ref&gt;
| Op gestructureerde wijze ontwikkelen van een ondernemingsplan door agrariërs
|-
| LHV Rekenmodel Ondernemingsplan&lt;ref name=''LHV''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Huisartsen Informatie Systeem | Datum = 2010 | Titel = LHV Rekenmodel Ondernemingsplan | Uitgever = De Landelijke Huisartsen Vereniging | URL = https://www.lhv-rekenmodelondernemingsplan.nl/}}&lt;/ref&gt;
| De huisarts krijgt met dit model informatie over hoe zijn praktijk heeft gedraaid en kan zodoende een beter plan maken voor de toekomst. 
|}

====Redenen====
Een ondernemingsplan wordt aangeraden door deskundigen om de haalbaarheid van het bedrijf te vergroten. Het is principe zelfs verplicht indien er een krediet nodig is van een bank, of wanneer men in aanmerking wil komen voor een uitkering op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz.) Dit geldt alleen als men vanuit een bijstandsuitkering een onderneming wil starten of na afloop van een Startperiode vanuit een WW-uitkering. In sommige gevallen kan het ondernemingsplan ook bedoeld zijn om het vertrouwen te winnen van andere partijen, zoals leveranciers of verzekeraars.

Andere redenen om een plan te schrijven zijn&lt;ref name=''KUNST''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kunst, J. | Datum = 2005 | Titel = Belang van het ondernemingsplan; Overwegingen bij het maken van het plan | URL = https://www.munros.nl/pdf/belangvanhetondernemingsplan.pdf}}&lt;/ref&gt; het in kaart brengen van de eigen ideeën, hulp bij het managen van de onderneming, het achteraf kunnen vaststellen van de mate van succes, het bestaansrecht van de onderneming aantonen&lt;ref name=&quot;FALLEK&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Fallek, M. | Datum = 1998 | Titel = The importance of a business plan for making a bank loan application | Uitgever = Business Credit}}&lt;/ref&gt; of hulp bij het aanvragen van een financiering.

====Overwegingen====
De voordelen die het hebben van een ondernemingsplan oplevert&lt;ref name=&quot;ZWART&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Zwart, P.S. | Datum = 1991 | Titel = Het ondernemingsplan in het MKB, een hoeksteen van de bedrijfsvoering | Uitgever = Stenfert Kroese BV | Plaats = Leiden}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAKER&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Baker, W.H., Addams, H.L. en Davis, B. | Datum = 1993 | Titel = Business planning in successful small firms | Uitgever = Long Range Planning}}&lt;/ref&gt; en die daardoor een ondernemer kunnen motiveren een dergelijk plan op te stellen zijn:
* het effectiever kunnen aanwenden van |schaarse middelen door de sterke en zwakke punten van de onderneming te analyseren.
* het nemen van rationele beslissingen op basis van concrete gegevens.
* het effectief kunnen beoordelen of men de gewenste doelstellingen daadwerkelijk heeft gehaald en daarmee kunnen vaststellen of de gekozen strategie werkt.
* het beter kunnen uitdragen, zowel intern en als extern, van wat men wil bereiken en waar men voor staat.

Ondanks deze voordelen begint een ondernemer in circa de helft van de gevallen zonder een ondernemingsplan.
&lt;ref name=''WEVER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wever, E. | Datum = 1992 | Titel = Ondernemen in techniek, analyse en beleid van succesvolle bedrijven | Plaats = Den Haag | Uitgever = SMO-informatief 92-5}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=''RISSEEUW''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Risseeuw, P.A., and E. Masurel | Titel = The Role of Planning in Small Firms: Empirical Evidence from a Service Industry | Datum =1994 | Uitgever = Small Business Economics 6}}&lt;/ref&gt; Als reden wordt vaak genoemd dat omstandigheden dusdanig snel wijzigen dat een strak plan de onderneming remt.
&lt;ref name=''MINTZBERG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Mintzberg, H. | Titel = The rise and fall of strategic planning | Datum =  2000 | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 0273650378}}&lt;/ref&gt; Voor ondernemers speelt ook de tijd die het opstellen van een ondernemingsplan vraagt. Bij bedrijven in wording bepalen zodoende vaak negatieve institutionele factoren, zoals dwang en nabootsgedrag, of men overgaat tot het maken van een ondernemingsplan.
&lt;ref name=''HONIG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Honig, B. en Karlsson, T. | Titel = Institutional forces and the written business plan | Datum =  2004 | Uitgever = Journal of Management vol. 30 no. 1 29-48}}&lt;/ref&gt;

Ondernemers die willen groeien zijn meer geneigd tot het schrijven van een ondernemingsplan dan ondernemers die dat niet willen.
&lt;ref name=''EIM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hulshoff, H., Kerste, R. en Snel, D. | Titel = Jonge ondernemingen in 2000 | Datum =  februari 2001 | Plaats = Zoetermeer | Uitgever = EIM, programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken | {{ISBN|}}= 90-371-0807-5}}&lt;/ref&gt; Ondernemers die wel een ondernemingsplan hebben opgesteld beschouwen zichzelf als succesvoller in vergelijking met degenen die dat niet hebben gedaan.
&lt;ref name=''GUMPERT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gumpert, D.E. | Titel = How to Really Create a Successful Business Plan | Datum =1996 | Uitgever = Inc. Publishing; 3e editie | {{ISBN|}}= 1880394235}}&lt;/ref&gt; Onderzoek heeft nog niet met harde cijfers bevestigd of deze beleving terecht was. Sterker nog, een onderzoek&lt;ref name=''INC''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bartlett, S. | Titel = Seat of the Pants | Datum =  15 oktober 2002 | Uitgever = Inc | URL = https://www.inc.com/magazine/20021015/24772.html}}&lt;/ref&gt; onder de CEO's van de 500 snelst groeiende bedrijven in de VS toonde aan dat slechts 40 procent een ondernemingsplan had geschreven en slechts 12 procent een marktonderzoek had uitgevoerd.

====Criteria====
Criteria waaraan een ondernemingsplan kan worden getoetst zijn&lt;ref name=''BERRY''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Berry, T.  | Titel = Hurdle: The book on business planning | Datum = 2000 | Uitgever = Palo Alto Software.}}&lt;/ref&gt;: eenvoud, concreetheid, haalbaarheid en volledigheid. Volgens Sahlman&lt;ref name=''SAHLMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sahlman, W.A.  | Titel = How to write a great businessplan | Datum = 1997 | Uitgever = Harvard Business Review}}&lt;/ref&gt; zijn er vier factoren die onderling samenhangen en bepalend zijn voor de onderneming. Deze vier factoren zijn: mensen&lt;ref name=''COLLINS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Collins, J.  | Titel = Good to Great: Why Some Companies Make the Leap ... and Others Don’t | Datum = 2001 | Uitgever = Random House | Plaats = Londen}}&lt;/ref&gt;, kansen, context, risico en beloning. Ze verdienen eveneens elk hun plek. Vanuit het criterium van kredietwaardigheid bekeken, kan men stellen dat dit is bereikt als in het ondernemingsplan de behoeften van de ondernemers overeenkomen met de verwachtingen en criteria van de investeerders of financiers.
&lt;ref name=''HINDLE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hindle, K.  | Titel = An Enhanced Paradigm of Entrepreneurial Business Planning: Development, Case Applications and General Implications | Datum = 1997 | Uitgever = Swinburne University of Technology | Plaats = Melbourne, Australië}}&lt;/ref&gt;

De wettelijke bepalingen omtrent de start van een onderneming zijn vastgelegd in de vestigingswet, die voorschrijft welke vergunningen of diploma's ondernemers die een bepaald soort bedrijf willen starten moeten bezitten. De vestigingswetgeving bestaat uit een verzameling wettelijke bepalingen, waarvan de basis in Nederland wordt gevormd door de Vestigingswet bedrijven 1954. België kent zijn eigen bepalingen, zie de Belgische Vestigingswet. Bij het beoordelen van de gang van zaken van een onderneming, bijvoorbeeld na een faillissement, kan de rechter het ondernemingsplan&lt;ref name=&quot;BB9709&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rechtbank Utrecht | Titel = Uitspraak LJN: BB9709; aansprakelijkheid van de bestuurders en commissarissen voor de schade die Ceteco heeft geleden | Datum = 12-12-2007 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;, of het ontbreken daarvan&lt;ref name=&quot;AV6549&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rechtbank Arnhem | Titel = Uitspraak LJN: AV6549; afwijzing toepassing schuldsanering | Datum = 13-03-2006 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AU3018&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gerechtshof 's-Hertogenbosch | Titel = Uitspraak LJN: AU3018; Onverantwoord ondernemerschap leidt tot afwijzing van het verzoek tot toepassing van de schuldsaneringsregeling | Datum = 11-05-2005 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;, laten meewegen in zijn uitspraak.

====Ondersteuning en onderwijs====
Verschillende partijen kunnen bij het opstellen van een ondernemingsplan vooraf ondersteuning bieden, zoals partners]], advocaten, accountants , controllers, consultants, banken, Kamer van Koophandel en overheden.&lt;ref name=''HOUBEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Houben, G. en Van Looy, W. | Titel = Het ondernemingsplan: een praktijkhandboek: principes en gevalstudies | Datum = 1995 | Plaats = Leuven/Amersfoort | Uitgever = Acco | URL = https://doclib.uhasselt.be/dspace/bitstream/1942/10168/1/05===7142008631c.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=''KVK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = Seminars voor startende ondernemers | URL = https://www.kvk.nl/ondernemen_in_uw_regio/noord_nederland/actueel/seminars_kvk_noord/seminars_voor_startende_ondernemers/}}&lt;/ref&gt; Op een gegeven moment zullen de financierende of subsidiërende instanties het plan toetsen op haalbaarheid.&lt;ref name=''KVK2''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Verstegen, J., Vermeulen, P., de Lauwere, C., de Buck, A. en van der Meulen, H. | Titel = Het beoordelen van ondernemingsplannen ten behoeve van het Borgstellingsfonds-plus | Uitgever = LEI, PPO en IMAG in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij | Plaats = Den Haag | Datum = Juni 2003 | URL = https://www.lei.dlo.nl/publicaties/PDF/2003/2_xxx/2_03_11.pdf}}&lt;/ref&gt; Hierbij kunnen ze al dan niet op verzoek advies geven, waarmee het plan kan worden aangevuld of gewijzigd. 

Ondernemingsplannen worden in het onderwijs gebruikt om bepaalde concepten duidelijk te maken, bijvoorbeeld bij [[economie|economische]] studies. Studenten die overwegen een eigen bedrijf te beginnen worden door onderwijsinstellingen vaak geholpen bij het schrijven van een ondernemingsplan en het uitvoeren daarvan middels startsubsidies.
&lt;ref name=''RUG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Looijenga, J.H. | Titel = Van student tot ondernemer | Datum = 14 september 2000 | Uitgever = RuG Katernen nr. 11 | URL = https://www.rug.nl/medewerkers/nieuws/rugKaternenPdfs/katernen11.pdf}}&lt;/ref&gt; In de academische wereld valt het verschil tussen een onderzoeksvoorstel voor het aanspreken van gelden van buiten en een ondernemingsplan bovendien steeds meer weg.
&lt;ref name=''DERKSEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Derksen, Dr. J.T.P. | Titel = De ondernemende onderzoeker - paradox of pleonasme? | Datum = 18 januari 2000 | Uitgever = Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica van de Katholieke Universiteit Nijmegen | URL = https://dare.ubn.kun.nl/bitstream/2066/18861/1/18861_ondeon.pdf}}&lt;/ref&gt; In het ondernemend onderwijs worden vereenvoudigde ondernemingsplannen&lt;ref name=''LEREN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sorgdrager, W. | Titel = Cursus Ondernemen; Ondernemingsplan | Datum = 2006 | Uitgever = Leren.nl | URL = https://www.leren.nl/cursus/ondernemen/ondernemingsplan/}}&lt;/ref&gt; gebruikt om onderwijsprojecten of leerbedrijven vorm te geven. Wikiversity heeft een ''Lunar Boom Town''-project, waar studenten van alle leeftijden kunnen samenwerken met het ontwerpen of verbeteren van ondernemingsplannen.&lt;ref&gt;https://en.wikiversity.org/wiki/Lunar_Boom_Town&lt;/ref&gt;

====Voorbeelden====
De meeste ondernemers die voor de eerste keer een ondernemingsplan opstellen doen dit aan de hand van een voorbeeld.
&lt;ref name=''DUMMIES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam =  Tiffany, P. en Peterson, S.D | Datum = 2003 | Titel = Ondernemingsplannen voor dummies | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 9043008516}}&lt;/ref&gt; Voorbeelden van ondernemingsplannen, door verschillende typen bedrijven opgesteld, zijn:
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Organisatie&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Plan&lt;/span&gt;
|-
| Kunstencentrum Groep
| Ondernemingsplan Kunstencentrum Groep 2009-2012&lt;ref name=''KUNSTENCENTRUM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kunstencentrum Groep | Titel = Ondernemingsplan Kunstencentrum Groep 2009-2012 | Datum = 2009 | Uitgever = Het Grafisch Huis | URL = https://www.kunstencentrumgroep.nl/templates/13/common/docs/ondernemingsplan_08-12_KCG.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Nederlands Psychoanalytisch Instituut
| Ondernemingsplan 2006 – 2010: Nieuwe tijden, nieuwe wegen&lt;ref name=''NPI''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Nederlands Psychoanalytisch Instituut | Titel = Ondernemingsplan 2006 – 2010: Nieuwe tijden, nieuwe wegen | Datum = 2006 | Uitgever = PlantijnCasparie | Plaats = Den Haag | URL = https://www.psychoanalytischinstituut.nl/brochures/NPIplan20062010.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Rijkswaterstaat
| Ondernemingsplan; een nieuw perspectief voor Rijkswaterstaat&lt;ref name=''RIJKSWATERSTAAT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rijkswaterstaat | Titel = Ondernemingsplan; een nieuw perspectief voor Rijkswaterstaat | Datum = 2004 | Uitgever = Het ministerie van Verkeer en Waterstaat | URL = https://www.rijkswaterstaat.nl/over_ons/missiekerntaken/rijkswaterstaatinverandering/ondernemingsplan20042008/}}&lt;/ref&gt;
|-
| SLS Wonen
| Ondernemingsplan 2008-2012&lt;ref name=''SLS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = SLS Wonen | Titel = Ondernemingsplan 2008-2012 | Datum = 2008 | Uitgever = Stichting SLS Wonen | URL = }}&lt;/ref&gt;
|-
| Stichting Kunstfort Vijfhuizen
| Ondernemingsplan 'FORTISSIMO!' 2009-2012&lt;ref name=''KUNSTFORT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Stichting Kunstfort Vijfhuizen | Titel = Ondernemingsplan 'FORTISSIMO!' 2009-2012 | Datum = 2008 | Uitgever = Lenoirschuring | URL = https://www.kunstfort.nl/images/stories/01_algemeen/03_organisatie/kunstfort-beleidsplan_fortissimo.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Studentenhuisvester DUWO
| Ondernemingsplan 2006–2010&lt;ref name=''DUWO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = DUWO | Plaats = Delft | Titel = DUWO in perspectief; Ondernemingsplan 2006–2010 | Datum = 2006 | Uitgever = Grafia | URL = }}&lt;/ref&gt;
|}

====Literatuur====
* Houwer, Chris A. (2004). ''De bouwstenen voor een strategisch ondernemingsplan: verbetering van resultaat en aansturing''.  {{ISBN|9013019609}}. Kluwer
* Mulders, J., van Alphen, K. en de Keizer, R. (1991). ''Ondernemingsplan: op weg naar een eigen bedrijf''. {{ISBN|9061208866}}. Elmar
* Hulskemper, P. (1997). ''Ondernemingsplan''. {{ISBN|9031324167}}. Bohn Stafleu Van Loghum

{{Wikipedia 
| Pagina = Ondernemingsplan 
| Naam = Ondernemingsplan 
}} 

{{Wikiquote|Ondernemingsplan}}
{{Wiktionary|Ondernemingsplan}}

=== Haalbaarheidsonderzoek ===
Een '''haalbaarheidsonderzoek''' is een [[Methodiek van toegepast onderzoek|onderzoek]] waaruit moet blijken of de eisen, die aan een nieuw of veranderd project, product of onderneming zijn gesteld, te verwezenlijken zijn. Het document waarin de resultaten van dit onderzoek worden vastgelegd noemt men een Business_case.
&lt;ref name=''BUIJS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Buijs, J., van Doorn, V. en Noordam, P. | Titel = Shared Service Centers: een kwestie van doen | Datum = 2004 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9037105734}}&lt;/ref&gt;

====Opbouw====
Een haalbaarheidsonderzoek zal meestal bestaan uit relevante onderdelen van het te onderzoeken onderwerp en de haalbaarheid daarvan beschrijven. Uitvoerbaarheid, doorlooptijd, baten versus kosten en effectiviteit zijn aspecten die vaak worden beschreven.
* Probleem definitie
* Aanpak
* Onderzoek
* Uitwerking
* Aanbeveling

====Analyses====
In het onderzoek kunnen de volgende zaken worden geanalyseerd 
* missie en visie
* doelstellingen
* waardepositie
* SWOT
* doelgroep
* bedrijfstak
* trends
* markt
* concurrentie

====Modellen====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| Middel
| Toepassing
|-
| Watervalmodel
| 
|}

====Redenen====
Een haalbaarheidsonderzoek wordt vaak gedaan om te voorkomen dat men onnodig veel geld of tijd gaat investeren in een project of onderneming. Door dit onderzoek kan men antwoorden krijgen op vragen wat betreft (her)financiering, (her)structurering, (her)plaatsing, uitbreiding, (nieuwe) markten en producten. Uit deze antwoorden komt naar voren wat voor de organisatie de beste investering is en hoe hoog deze uitvalt. Deze antwoorden kunnen mogelijke financiers inzicht geven in wat er precies gaat gebeuren en hoe hoog de risico's en opbrengsten zijn. De uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek vormen een basis voor bijvoorbeeld een ondernemingsplan.

====Nadelen====
Een haalbaarheidsonderzoek kost meestal veel tijd en geld.

====Overheid====
Private investeerders stoppen maar zelden geld in haalbaarheidsonderzoeken omdat zij slecht in staat zijn te beoordelen of zo'n onderzoek zinvol is. De overheid daarentegen is daartoe veel beter in staat. Daarom financiert zij kansrijke haalbaarheidsonderzoeken. Ze laat het vervolgens aan de investeerders over om te bepalen welk idee de meeste rendementen zal opleveren.&lt;ref name=''GROEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Groen, T., Vasbinder, W.J. en Kemper Conseil Publishing  | Titel = Tussen durf en voorsprong: hoe de Nederlandse kenniseconomie in 2011 een succes werd | Datum = 2004 | Uitgever = Kemper Conseil Publishing | {{ISBN|}}= 9076542074}}&lt;/ref&gt;

=== Voorbeelden ===
==== Personen ====
* '''Joseph Kessels'''&lt;ref group=&quot;persoon&quot;&gt;{{Persoon|Joseph Kessels}}&lt;/ref&gt;

==== Organisaties ====
* [https://www.aps.nl/NR/rdonlyres/6E98E1DD-9E3B-4E6C-A075-68C49126A289/0/Economium.PDF Economium] = is Talent Ontwikkelings Programma (TOP) Arbeid &amp; Economie van het [www.aps.nl APS], een onderwijsadviesbureau.
* [https://www.kchandel.nl/ KC Handel] = is een organisatie die producten en diensten levert aan bedrijven in de handel en de mode-, interieur, tapijt- en textielindustrie, aan de bijbehorende brancheorganisaties en onderwijsinstellingen (met name het reguliere beroepsonderwijs) en daarin het bevorderen van ondernemerschap een voorname rol geeft.
* [https://www.sse.org.uk/ School voor Social Entrepreneurs] = verzorgt trainingen en mogelijkheden voor mensen die hun creatieve en ondernemende kwaliteiten willen inzetten voor een maatschappelijk belang. 
* [https://www.slo.nl/ SLO] = het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling begeeft zich op het terrein van het arrangeren van ondernemend onderwijs door vakdocenten.
* [https://www.ted.com/talks/geoff_mulgan_a_short_intro_to_the_studio_school.html Studioschool] = een school waarin recht wordt gedaan aan het vroegere studio/atelier waarin je leerde door te doen en door te doen leerde.
* [https://www.vecon.nl/ VECON] = De Vereniging van leraren in de economisch-maatschappelijke vakken certificeert VO scholen als &quot;VECON BUSINESS SCHOOL&quot; wanneer tijdens de (economie)lessen extra aandacht is voor het economische perspectief op ondernemerschap en ondernemendheid door leerlingen. 

{| align=&quot;left&quot;
|style=&quot;width:70px;&quot; |{{Klik|Afbeelding=Bijbrengen Wiki Begrip.png|Grootte=64px|Link=Onderwijsprofessional/Begrippen}}
|{{Appendix||2=
'''Personen'''
&lt;references group=&quot;persoon&quot;/&gt;
'''Organisaties'''
&lt;references group=&quot;organisatie&quot;/&gt;
'''Begrippen'''
&lt;references group=&quot;begrip&quot;/&gt;
'''Referenties'''
{{References}}
}}
|}

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>azk2rlbc3nc6h7a6htwq2z7j2q3ac11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424743</id>
      <parentid>424731</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63935" sha1="s7vqekqedm4vo2jh5fbyo3efgukm3f0" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
In dit boek gaat het over ondernemende onderwijsprofessionals die hun talenten in vrij ondernemerschap zouden kunnen uitdragen, dit noemen we een '''onderwijsentrepreneur'''.

== Eigen school starten ==
Tips:
* Gebruik vrije leermiddelen zie [[w:en:Template:MOOC|MOOCS's]].
* Kijk naar een voorbeeld zoals het [https://www.leerparadijs.nl/ leerparadijs] en hoe ze het hebben [https://wiki.leerparadijs.nl/index.php/Hoofdpagina gedaan].

== Onderwijsondernemer ==
=== Inleiding ===
Het boek start met het [[Onderwijsondernemer/Profiel|profiel]] van een onderwijsondernemer. Immers een schets van zijn karakter en competenties  bepaalt of en in welke mate hij capabel genoeg is om in het onderwijs ondernemend te opereren. Of bij de onderwijsprofessionals ook een kwart van de populatie als potentiële onderwijsondernemer mag worden gezien is de vraag die mede in het beschrijven van de  [[Onderwijsondernemer/Doel|doelgroep]] van dit boek wordt besproken. Het profiel van de onderwijsondernemer bepaalt ook in sterke mate welk uniek [[Onderwijsondernemer/Producten|product]] hij op de markt brengt. Veel van de kenmerken en persoonlijkheidseigenschappen van de ondernemer zijn te [[Onderwijsondernemer/Ontwikkeling|ontwikkelen]]. 

''Een innovatie is een creatief product met een verdienmodel. Een succes is een product met een creatief verdienmodel.''

De handelssteden in Noord-Europa aan de Noordzee en Oostzee en de handelswegen gingen in de Middeleeuwen steeds meer samenwerken om de handel te bevorderen en de kooplieden beter te beschermen. Dit samenwerkingsverband, dat bekend is geworden als de Hanze, leidde er onder meer toe dat de kooplieden steeds vaker mensen in dienst namen en werkten vanuit een vaste stek. Deze Hanzekooplieden kunnen als de eerste ondernemers in de regio's Nederland en Vlamingen worden beschouwd. 

=== Profiel ===
Bij het vaststellen van een profiel van de onderwijsondernemer kijkt men naar persoonlijkheidskenmerken en competenties.

De volgende organisaties stimuleren ondernemerschap.
* Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen
* European Business Competence Licence (EBCL)&lt;ref group=&quot;organisatie&quot;&gt;EBCL&lt;/ref&gt;
* De VECON BUSINESS SCHOOL&lt;ref group=&quot;organisatie&quot;&gt;VECON Business School&lt;/ref&gt;

Het trainen van ondernemerschap wordt internationaal gezien als een belangrijk onderdeel binnen het onderwijs. Het kan helpen bij het ontwikkelen van vaardigheden die in de &quot;echte&quot; wereld tellen. Men kan bij onderwijs bijvoorbeeld denken aan naschoolse programma's, zomerkampen, competities, lessen of zelfs schooltypen. Enkele internationale voorbeelden van initiatieven die op dit gebied actief zijn:
* '''BizKids''' [https://www.bizkids.com/ televisieserie] over geld en zaken doen
* [https://www.unleashingideas.org/ '''Global Entrepreneurship Week''']
* '''NFTE'''; [https://www.nfte.com/ Network for Teaching Entrepreneurship]
* '''SAGE''' [https://www.sageglobal.org/Students for the Advancement of Global Entrepreneurship)]
* [https://www.littlegreenmoneymachine.com/ '''The Little Green Money Machine''']
* '''TiE''' [https://www.tyeglobal.org/ (Talent, Ideas, and Enterprise) Young Entrepreneurs]

==== Onderwijsintrapreneur ====

Een onderwijsintrapreneur is een ondernemende onderwijswerknemer. De term is een samenvoegsel van een '''intrapreneur'''
&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;Intrapreneur = iemand die zich binnen een organisatie ondernemend gedraagt.&lt;/ref&gt; werkend in een '''onderwijsorganisatie'''. Om intrapreneurs binnen een organisatie te ondersteunen zijn er volgens de literatuur vijf factoren die aandacht verdienen.
&lt;ref name=&quot;Birger&quot;&gt;{{Citeer boek|Titel=Enabling Intrapreneurship and Psychological Ownership Inside Firms. A case study of a train maintenance company|Uitgever=Erasmus University Rotterdam|Achternaam=Birger, I.|Datum=maart 2008}}&lt;/ref&gt;:&quot;rewards and reinforcement&quot;, &quot;time availability&quot;, &quot;management support&quot;, &quot;autonomy/work discretion&quot; en &quot;organizational boundaries&quot;. ''No one can possibly achieve any real and lasting success or get rich in business by being a conformist.'' - J. Paul Getty, American industrialist

==== BIK ====

'''Beroepskunstenaars In de Klas''' (BIK’ers) zijn kunstenaars met een bijscholing op het gebied van [[w:projectonderwijs|(project)onderwijs]] zodat zij scholen kunnen ondersteunen bij het ontwikkelen van eigen kunstprojecten. 

In Nederland is het overheidsbeleid
&lt;ref name=''IMPULS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Quirine van der Hoeven | Titel = '''De Grens als spiegel: Cultuuronderwijs in Nederland en Vlaanderen vergeleken''' | Datum = 2005 | Plaats = Den Haag | Uitgever = IMPULS, 36e jaargang, nummer 1, september 2005 | Bladzijdes = 23-====}}&lt;/ref&gt; erop gericht kinderen en jongeren meer te laten kennismaken met cultuur. Dit resulteerde in 1996 in het '''project Cultuur en School'''.
&lt;ref name=''MIN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Titel = '''Cultuur en School''' | Datum = 1996 | Plaats = Den Haag | Uitgever = SDU}}&lt;/ref&gt; Tussen 1997 en 2003 richtte zich dit project met name op het voortgezet onderwijs.
&lt;ref name=''VO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Lieftink, J., &amp; Miellet, G. | Titel = '''Zicht op cultuureducatie in het voortgezet onderwijs. Kunst- en cultuurvakken in het voortgezet onderwijs.''' | Datum = 2002 | Plaats = Utrecht | Uitgever =Cultuurnetwerk Nederland}}&lt;/ref&gt; In 2003 sloot het basisonderwijs zich hierbij aan. De Nederlandse regering stimuleerde deze ontwikkeling in 2004 door de subsidieregeling '''Versterking cultuureducatie in het Primair Onderwijs'''.
&lt;ref name=''PRIMAIR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Titel = '''Versterking Cultuureducatie in het Primair Onderwijs 2004-2007''' | Datum = 2005 | Plaats = Den Haag | Uitgever = MOC en Wetenschap}}&lt;/ref&gt;
Doel hiervan was dat alle basisscholen, in nauwe samenwerking met hun culturele omgeving, een gedegen cultuureducatie beleid te laten voeren. Een vorm van deze samenwerking is het project '''beroepskunstenaars in de klas (BIK)'''. De door de Nederlandse overheid gewenste structurele onwikkeling uitte zich in het feit dat na een groot wetenschappelijk onderzoek&lt;ref name=''ONDERZOEK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = W.J. van Silfhout, F.M.H.M. Driessen | Titel = '''Evaluatie van de Versterking Cultuureducatie Primair Onderwijs door gemeenten en provincies in het kader van de afspraak tussen IPO, VNG en OCW''' | Datum = 2006 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen | {{ISBN|}}= 90-73259-44-4}}&lt;/ref&gt;, de financiering van de regeling in het schooljaar 2006/2007 is opgegaan in de [[Onderwijsondernemer/Profijt|lumpsum]], de standaard financiering van een basisschool. Naast basisscholen wordt er van de Regeling Beroepskunstenaars in de Klas (BIK) ook in andere typen onderwijs gebruik gemaakt&lt;ref name=''WANITA''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gabrielle Rozing | Titel = '''Kunst, Cultuur en ROC’s: Vraag en aanbod van kunst- en cultuureducatie voor het ROC''' | Datum = 2006 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Masterthesis Kunstbeleid en Management – Universiteit van Utrecht}}&lt;/ref&gt; Beroepskunstenaars in de Klas wordt ook ingezet in het Wanita-concept&lt;ref name=''ROC''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Oud, W. | Titel = '''Ontwikkeling en implementatie van het Wanita-concept. Afsluiting van de monitor.''' | Datum = 2007 | Plaats = Amsterdam | Uitgever = SCO-Kohnstamm Instituut van de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen, Universiteit van Amsterdam | {{ISBN|}}= 978-90-6813-8443}}&lt;/ref&gt;Dit concept heeft als uitgangspunt om, naast een cursorisch deel van het programma voor de verwerven van de basisvaardigheden, een geïntegreerd programma te ontwikkelen inclusief de integratie van de kunsten.

De term beroepskunstenaar wordt gedefinieerd in de '''Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik)'''&lt;ref name=''STAATSCOURANT''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Bekendmaking van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 23 december 2009, nr. IVV/FB/2009/27807, betreffende herziening van de bedragen genoemd in de Wet werk en inkomen kunstenaars met ingang van 1 januari 2010''' | Datum = 2009 | Uitgever = Staatscourant,
nr. 19908, 24 december 2009}}&lt;/ref&gt; en bij het beroepsmatigheidsonderzoek dat in het kader van de Wwik wordt uitgevoerd door Kunstenaars&amp;CO&lt;ref name=''KCO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = IVA beleidsonderzoek en advies | Titel = '''Evaluatie van de Wet werk en inkomen kunstenaars (Wwik); Onderzoeksrapport.''' | Datum = 2010 | Uitgever = Onderzoek verricht in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid}}&lt;/ref&gt; In het rapport Kunstenaars in Nederland&lt;ref name=''CBS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wendy Jenje-Heijdel, Danielle ter Haar | Titel = '''Kunstenaars in Nederland''' | Datum = 2007 | Uitgever = Centrum voor Beleidsstatistiek 07005}}&lt;/ref&gt; (CBS 2007) wordt het aantal beeldende kunstenaars in Nederland op 7.000 geschat. De sectormonitor beeldende kunst&lt;ref name=''MONITOR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Teunis IJdens | Titel = '''Voorstudie sectormonitor beeldende kunst; Eindrapport.''' | Plaats = Tilburg | Datum = 2009 | Uitgever = IVA Beleidsonderzoek en Advies}}&lt;/ref&gt; brengt de informatie betreffende de BIK uit deze en andere bronnen samen. 

Om de kwaliteit van de beroepskunstenaars te waarborgen is er een erkende kwalificatie&lt;ref name=''ERKENNING''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Bechermd predikaat Registeropleiding''' | Uitgever = Stichting Post Hoger Beroeps Onderwijs Nederland | URL = https://www.cpion.nl/Default.aspx?pagina= }}&lt;/ref&gt; ontwikkeld gekoppeld aan een opleiding. De BIK-opleiding is in 2002 ontwikkeld door Theo van Adrichem&lt;ref name=''VOLKSKRANT''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Als je lelijke dingen tekent, wordt het toch weer mooi''' | Datum = 2007 | Uitgever = De Volkskrant, 19 april 2007 | URL = https://www.volkskrant.nl/kunst/article417404.ece/Als_je_lelijke_dingen_tekent_wordt_het_toch_weer_mooi&amp;section=news&amp;wrt_id=487 }}&lt;/ref&gt;en wordt op vele locaties in het land gegeven. Deze parttime (post-hbo) opleiding duurt één jaar en omvat naast een theoretisch deel ook een drietal stages op scholen. Na de met succes afgeronde studie wordt het BIK-certificaat uitgereikt. Het programma leert de deelnemers om naast het verzorgen van creatieve workshops of museumprojecten, ook kunstbeschouwing en cultuurlessen te verzorgen waarbij leerlingen op reflectieve wijze, dan wel op receptieve wijze in contact komen met beeldende kunst. Critici wijzen op het tekort aan agogische en didactische kennis in het programma&lt;ref name=''MOCCA''&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Trendrapport Cultuureducatie in Amsterdam.''' | Datum = 2009 | Uitgever = MOCCA Expertisenetwerk Cultuureducatie}}&lt;/ref&gt;

* [https://www.beroepskunstenaarsindeklas.nl www.beroepskunstenaarsindeklas.nl]

==== Ondernemend Management ====

=== Visie ===
Een belangrijke visie die de rest van het boek kleurt is wat we verstaan onder ondernemerschap en ondernemendheid. Wanneer spreken we van een onderwijsondernemer en wanneer van een ondernemende onderwijsprofessional? Of definiëren we dat als hetzelfde? Wat zien we als ondernemende rollen binnen het ondernemend onderwijs? In welke [https://www.dewereldvandeondernemer.nl/res/downloads/model1dwvdo.pdf werkgebieden] werken ze? En welke competenties vragen we van elk van deze rollen?

==== Maatschappelijk ====
Maatschappelijk Ondernemen (MO), wat zowel profit als non-profit kan, wordt door de SER&lt;ref name=''SER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sociaal Economische Raad | Titel = '''De winst van waarden''' | Datum = 2001 | Plaats = Den Haag}}&lt;/ref&gt; gelijkgesteld aan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Ondernemen op een verantwoorde manier, in het Engels geduid als Corporate Social Responsibility, hoeft een maatschappelijke verandering echter niet als doelstelling te hebben, wat in het Engels wordt geduid als Social Entrepreneurship. In dit boek wordt van de onderwijsondernemer verwacht dat hij niet alleen economische waarde (profit) toevoegt maar ook sociale (people) en ecologische waarde (planet). We zullen de begrippen [[w:maatschappelijk ondernemen|maatschappelijk ondernemen]] en [[w:maatschappelijk verantwoord ondernemen|maatschappelijk verantwoord ondernemen]] als beide hebbende deze betekenis hiervoor inzetten (zoals ook op wikipedia gebeurt). 

==== Ondernemerschap ====
Ondernemerschap is, in de visie van dit boek, kansen zien en benutten door middel van een eigen bedrijf of binnen een (groter) bedrijf waarmee je waarde creëert voor jezelf en je omgeving. Een definitie die aansluit bij die van Martijn Driessen &lt;ref name=&quot;DRIESSEN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Driessen, dr. M.P. | Titel = '''Proefschrift E-Scan Ondernemerstest, beoordeling en ontwikkeling ondernemerscompetentie''' | Datum = 2005}}&lt;/ref&gt;in zijn proefschrift over de entrepreneur als ''de ondernemende ondernemer'',  hoewel strikt genomen een ondernemer iemand is die een eigen bedrijf runt. Subsidie spuit voor een school die ondernemend wil opereren vaak op langere termijn zand in de motor in plaats van benzine.

=== Gereedschappen ===
In de gereedschapskist van de onderwijsondernemer vinden we instrumenten, materialen, methoden, netwerken en voorbeelden die hem kunnen bijstaan.

Een onderwijsondernemer zal in het algemeen gebruik kunnen maken van 
* projectplannen&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;Projectplan = een startdocument, ook wel plan van aanpak genoemd, voor het omschrijven hoe en wanneer een bepaald tijdelijk doel wordt bereikt.&lt;/ref&gt;
of vakspecifiek
* Anglia = een internationaal en non-profit onderwijsnetwerk die leerlingen stapsgewijs ondersteunt om, naast de reguliere lessen, hun Engels te verbeteren en hun niveau aan te tonen door middel van een internationaal erkend examen.&lt;/ref&gt;(Engels)
Onderstaande onderwijsfilms tonen handige vaardigheden uit de gereedschapskist van een (jonge) onderwijsondernemer.
* Fiscaal
** [https://www.youtube.com/watch?v=IFRoz860pMk&amp;feature=related De belastingaangifte]
* Rekenkundig
** [https://www.youtube.com/watch?v=swxnqtznm6o&amp;feature=fvwrel Procenten]
** [https://www.youtube.com/watch?v=r0RIJ7GawnI&amp;feature=fvsr Vreemd geld]

=== Ontwikkeling ===
Ondernemen is in. In Nederland zijn in 2007 zo'n 103.000 onderneming gestart en dit aantal is sindsdien alleen maar toegenomen. Binnen de arbeidsmarkt zien we ook steeds meer ondernemerschap terug. Van 450.000 werknemers met een flexibel contract en 850.000 ZZP-ers in 2001 naar ongeveer 600.000 flexibele arbeidscontracten en 1.000.000 ZZP-ers in 2008. Om deze ontwikkelingen te ondersteunen is het van belang te weten wat de nieuwe ondernemers drijft. Als je kijkt naar de gemiddelde verdiensten en die vergelijkt met werknemers dan verdienen ondernemers 10% minder. Dus dat kan niet de drijfveer zijn. Wat dan wel? Het gaat de ondernemers om zelfbeschikking en vrijheid. Te gaan voor dat waar men zelf helemaal achterstaat en zich daarin persoonlijk ontplooien. Deze ondernemendheid hoeft, kan en moet zich niet perse in ondernemerschap te ontluiken maar kan ook in ondernemend gedrag binnen een onderwijsorganisatie demonstreren. En dat wordt ook steeds meer gevraagd van onderwijsorganisaties. Vanuit de maatschappelijke taak die het onderwijs heeft beschouwd, is zowel het ontwikkelen van ondernemerschap als ondernemendheid van belang. 

De producten die men typisch van een [[onderwijsondernemer]] kan verwachten zijn:
* [[Onderwijsondernemer/Resultaten#Ondernemingsplan|Ondernemingsplan]]
* [[Onderwijsondernemer/Resultaten#Haalbaarheidsonderzoek|Haalbaarheidsonderzoek]]

Een onderwijsondernemer zal zijn profiel sterk verbinden aan het product dat hij levert. Zijn eigenheid zal vaak een groot deel van de unieke voordelen bepalen van zijn product. Deze voordelen noemt men wel [[Onderwijsondernemer/Resultaten#USP|USP]].

=== USP ===}

Een '''Unique Selling Proposition''', ook wel '''Unique Selling Point''' of '''USP''' genoemd, is een eigenschap van een product die het onderscheidt van vergelijkbare producten. 

==== Geschiedenis ====
De term Unique Selling Proposition (USP) werd bedacht door Rosser Reeves van de Ted Bates &amp; Company. Het is een marketingconcept dat is ontstaan om patronen in succesvolle reclamecampagnes in de jaren '40 te verklaren. De theorie beweert dat zulke campagnes unieke voorstellen deden aan potentiële klanten. Deze voorstellen overtuigden de klanten om van merk te wisselen.  
Vandaag de dag wordt de term gebruikt om onderscheidende aspecten van een product te benoemen als basis voor marketingstrategieën. 
{{Clearleft}}

==== Definitie ====
De USP duidt op de unieke en onderscheidende kenmerken van een dienst of product. Men brengt deze onder de aandacht van een bepaalde doelgroep om deze te wijzen op voordelen als kwaliteit, functionaliteit of prijs, met als doel de gevoelens van een klant t.o.v. een product positief te beïnvloeden. . Deze meerwaarde bepaalt mede of een dienst of product succesvol zal zijn.
Tegenwoordig worden ook slimme marketingslogans, die niet meer direct het merk weergeven maar wel blijven &quot;hangen&quot;, hieronder geschaard.
Verwant aan USP zijn begrippen als Point of difference (POD), de [[Elevatorpitch]] en Unique Perceived Benefit (UPB).

==== Criteria ====
Oorspronkelijke criteria die de bedenker&lt;ref name=''REEVES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Reeves, Rosser | Titel = '''Reality in Advertising''' | Datum = 1961 | Plaats = New York | Uitgever = Alfred A. Knopf}}&lt;/ref&gt; opstelde zijn:
* Elke reclame moet een voorstel doen aan de klant die hem zegt dat hij het product moet kopen om de bijbehorende voordelen te ontvangen.
* Het voorstel moet er een zijn dat de concurrentie niet (kan) aanbieden.
* Het voorstel moet zo sterk zijn dat grote aantallen klanten overgaan tot jouw product.
Tegenwoordig verwacht men van een goede USP dat deze:
* zich verplaatst in de klant
* begrijpt waarom een klant een product koopt
* weergeeft wat maakt dat de klant voor dit product kiest en niet voor vergelijkbaar product

==== Voorbeelden ====
Voorbeelden van producten met een duidelijke USP zijn:
* Head &amp; Shoulders: ''Mooi en roosvrij haar''

=== Ondernemend onderwijs ===

Ondernemend onderwijs betekent dat de lerende leert door te ondernemen of leert ondernemen.

==== Achtergrond ====
Ondernemen is het opzetten en uitvoeren van een eigen project of bedrijf. Een ondernemer is iemand die graag zaken willen beginnen, dingen wil aanpakken, verantwoordelijkheid wil aanvaarden en initiatieven op zich wil nemen. Ondernemend leren betekent dat de lerende een leeromgeving heeft waarin in hij of zij als zijnde een ondernemer kan leren.

Of ondernemen te leren is daarover verschillen de meningen. Vandaar dat sommige spreken van leren ondernemen en anderen van ondernemend leren. In ieder geval staat vast voor deskundigen dat het bevorderen van ondernemerschap, en de competenties die daaraan zijn gekoppeld, een ondernemende leeromgeving vraagt. 

Wat ondernemerschap inhoudt daarover zijn de meningen eveneens verdeelt. Wel bestaat er consensus wat betreft kenmerken als creatief, lef, zelfvertrouwen, resultaatgericht, maatschappelijk en initiatiefrijk.

Bijna alle initiatieven op het gebied van ondernemend leren zijn duurzaam. Om dit maatschappelijk verantwoord ondernemen te benadrukken spreekt men ook dikwijls van Maatschappelijk Ondernemend Leren (MOL).

Ondernemend leren of ondernemend onderwijs wordt door elkaar gebruikt. Hoewel onderwijs en leren niet hetzelfde betekenen. Het onderwijs duidt op de overdracht en leren op het ontvangen van nieuwe kennis, inzichten of vaardigheden. De internationale aanduiding voor deze discipline is wel eenduidig namelijk Entrepreneurship Education. 

==== Geschiedenis ====
Het was de zakenman Horace A. Moses die het principe van '''learning by doing''' in de zakenwereld bracht. Hij werd daarin gesteund door persoonlijkheden als Henry Ford, John D. Rockefeller en Walt Disney. Deze steun resulteerde in '''Junior Achievement'''&lt;ref&gt;JA Worldwide, https://www.ja.org/&lt;/ref&gt;, een organisatie met meer dan 350.000 vrijwilligers met als doel lerende te leren over werk, ondernemerschap en financiën. Het netwerk van Junior Achievement Worldwide bestaat nu uit meer dan 100 organisaties, waarvan bijna 40 in Europa. In Europa deed het principe van Moses in de jaren zestig zijn intrede. 

Met name Groot-Brittannië zette in het verleden meerdere grote politieke stappen voor de ontwikkeling van Entrepreneurship Education. Zo is er uit publieke middelen een Higher Education Innovation Fund (www.hefce.ak.uk) en een Science Enterprise Challenge Fund (www.ost.gov.uk) opgericht. Het laatste fonds stemde het ontplooien van ondernemerschap af op het vergroten van wetenschappelijke kennis. Er ontstonden Centres of Excellence in Teaching and Learning Entrepreneurship bij de universiteiten van Nottingham, Leeds Metropolitan en bij White Rose Consortium. Evenals tal van andere activiteiten die door de National Council for Graduate Entrepreneurship &lt;ref&gt;NGCE International Conference, januari 2005&lt;/ref&gt; recent bij elkaar zijn gebracht om van elkaar te leren.

In 2003 nam de Europese Unie.&lt;ref&gt;Europese Commissie 2003&lt;/ref&gt; het besluit, na het geven van een opdracht tot een aantal grote onderzoeken en reviews &lt;ref&gt;Europese Commissie 2002&lt;/ref&gt;, om ondernemende activiteiten middels het onderwijs te stimuleren. Dit werd na analyse van de resultaten nog eens bekrachtigd in 2005 &lt;ref&gt;Europese Commissie 2005&lt;/ref&gt; Ook in de VS is sinds enkele jaren een hernieuwde aandacht voor ondernemend onderwijs.

Volgens onderzoekers&lt;ref&gt;Patricia G. Greene en Mark P. Rice, '''Entrepreneurship education''', Edward Elgar Publishing Limited, 2007, {{ISBN|1=978 1 84542 4=== 0}}&lt;/ref&gt; dient het onderwijzen van ondernemerschap breed te worden aangepakt. Vooral het opnemen van een training in bewustwording noemen zij van groot belang. Het gaat daarbij om het ervaren wat ondernemerschap inhoudt. Vroege Europese voorbeelden in het buitenland zijn het Graduate Entreprise Programma (Groot-Brittannië)&lt;ref&gt;Robert Brown, '''The Graduate Enterprise Programme''', Attempts to measure the effectiveness of small business training, Journal of Education and Work, Volume 8, Issue 1 1995 , pages 27 - 37&lt;/ref&gt; en de Entrepreneur-Service (Noorwegen).

Voor het Nederlands onderwijs betekende deze adviezen dat het kabinet.&lt;ref&gt;Actieprogramma Onderwijs en Ondernemen&lt;/ref&gt; besloot jongeren al vroeg met ondernemerschap in aanraking te laten komen.&lt;ref&gt;Minister president Jan-Peter Balkenende, '''Nederland Innovatief, 6 december 2007'''&lt;/ref&gt; In Nederland ontstond zodoende vanuit verschillende ministeries (OCW, EZ en Landbouw) samen met andere partijen (ondernemersverenigingen, bedrijven en banken) het partnership leren ondernemen&lt;ref&gt;Partnership Leren Ondernemen, oprichting november 2005&lt;/ref&gt; Later is dit veranderd in onderwijs onderneemt. 

Het Onderwijs Netwerk Ondernemen dat in april 2009 door hen gelanceerd is heeft als doelstelling het stimuleren van ondernemen binnen het onderwijs en het vergroten van een ondernemende houding bij leerlingen, studenten, docenten en management. De subsidieregeling helpt scholen een netwerk op te richten van onderwijsinstellingen en bedrijfsleven. Een subsidie&lt;ref&gt; SenterNovem, een agentschap van het ministerie van Economische Zaken&lt;/ref&gt; kon alleen worden aangevraagd door een samenwerkingsverband van ten minste vier deelnemers, waaronder minimaal twee onderwijsinstellingen en minimaal één ondernemer. Het budget voor 2009 van vier miljoen euro is toegekend aan 27 gehonoreerde projecten waarvan zeven afkomstig uit het primair onderwijs, negen uit het voortgezet onderwijs en elf uit het middelbare beroepsonderwijs. Gemiddeld kregen de projecten 150.000 euro aan subsidie.

Een voorbeeld van verdere initiatieven zijn jong ondernemen&lt;ref&gt;Jong Ondernemen, opgericht in 1990 op initiatief van ABN AMRO, VNO-NCW en MKB-Nederland in samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken, de Kamer van Koophandel en de NOvAA&lt;/ref&gt;, de team academie&lt;ref&gt;Team Academie, oprichter Johannes Partanen, Finland, www.teamacademie.nl&lt;/ref&gt;, ondernemende basisscholen&lt;ref&gt;“Piepjonge ondernemertjes aan de slag”, SBS6 Hart van Nederland, 23 mei 2008&lt;/ref&gt; en het Entreprenasium&lt;ref&gt;Telegraaf, “Entreprenasium voor vwo’ers met handelsgeest”, 20 april 2007&lt;/ref&gt; .

==== Model ====
Een terugkerend element in de vele reviews&lt;ref&gt;Luke Pittaway (Sheffield University, UK) en Jason Cope (Lancaster University, UK), '''Entrepreneurship Education, A Systematic Review of the Evidence''', International Small Business Journal, Vol. 25, No. 5, 479-510 (2007)&lt;/ref&gt; over ondernemend onderwijs is het leren omgaan met de relatieve grote vrijheid wat betreft invulling van het proces en de inhoud. In termen van zelfstandigheid en zelfverantwoordelijkheid blijkt het bijna altijd verder te gaan dan bijvoorbeeld projectgestuurd onderwijs. Dat vraagt volgens de reviewers om het organiseren van strakke beoordelingsprocedures om vrijblijvendheid te voorkomen.

Het ondernemend onderwijs kent vele verschijningsvormen. Toch concludeert men in verschillende surveys&lt;ref&gt;Junior Achievement’s Teen Survey Series, '''Teens’ views around careers, entrepreneurship and personal finance''', Opinion Research Corporation&lt;/ref&gt; dat de volgende rode draad steeds terugkeert:
* De lerende kiest vanuit zijn eigen betrokkenheid een maatschappelijk vraagstuk of doelstelling
* De lerende verdiept zich alleen of met anderen in het vraagstuk
* De lerende stelt een oplossing voor
* De lerende vertaalt deze oplossing in een concreet te realiseren eindresultaat
* De lerende omschrijft vooraf de gezamenlijk te verrichten werkzaamheden leidend tot dit eindresultaat
* De lerende voert deze uit, test het eindproduct en implementeert deze in een eigen bedrijf
* De lerende reflecteert op het eigen bedrijf

==== Kinderziektes ====
Ondernemerschap als domein in het onderwijs en leren groeit wereldwijd snel. Onderwijsonderzoekers hebben zich daarbij aangesloten en verdiepen zich in de effectiviteit van toegepaste pedagogische, methodologische en theoretische strategieën. Er is echter nog geen consensus tussen deskundigen over wat ondernemen of ondernemerschap inhoudt, in welke mate het een kwestie is van aanleg of te ontwikkelen competenties, en om welke persoonskenmerken of kennis en vaardigheden het dan precies gaat. Mocht er overeenstemming zijn dan bestaan er nog verschillende inzichten op welke wijze een studerende het beste ondernemend zou kunnen leren. Hoewel ondernemend onderwijs al een lange geschiedenis kent, is het nog lang niet volwassen. 

Of iemand een eigen bedrijf start is in het begin vooral een individuele keuze. Uit de wetenschap blijkt dat men zeer jong (voor de 12de levensjaar) ondernemerschap dient te koesteren. Onderzoekers benadrukken daarom dat om dit proces te initiëren al in het basisonderwijs het verkennen van ondernemerschap een plek zouden moeten hebben. Dit gebeurt dan ook steeds meer. Echter in het voortgezet onderwijs, en maar in beperkte mate in het hoger of beroepsonderwijs, is er nog geen passend vervolg voor leerlingen die ondernemend zijn.

==== Meningen ====
Omdat ondernemend leren nog in de kinderschoenen staat wordt de boventoon in de discussie over ondernemend onderwijs gevoerd door de voorstanders. De tegenstanders menen dat het zo'n vaart niet zal lopen. Tegenstand is dan ook vooral te horen op plekken waar ondernemend leren wordt geintroduceerd. 

De voorstanders&lt;ref&gt;Vlaamse minister van Werk, Onderwijs en Vorming UNIZO , '''Vlaamse scholen zitten vol creatieve ideeën''', toespraak tijdens Uitreiking Prijs Ondernemende School 2009, 27 mei 2009&lt;/ref&gt; roemen de volgende voordelen voor de lerende, zijn begeleiders en de school:
* Het vermogen om oorspronkelijk te mogen zijn en van daaruit creatief te denken en te doen
* Het prikkelen van een nieuwsgierige en een ontdekkende instelling
* Het leren opmerken en benutten van kansen
* Het creëren van daadwerkerlijke oplossingen en vernieuwingen of het slim samenvoegen van bestaande ideeën
* Het leren durven nemen van gecalculeerde risico’s en ongebruikelijke keuzes.
* Het veilig uitproberen en fouten maken wordt aangemoedigd als effectief middel om te leren
* Het focussen op wat men kan en minder op wat men niet kan
* Het eigenwijs en ambitieus mogen zijn
* Het bewust zijn en ontwikkelen van de maatschappelijke rol en verantwoordelijkheid
* Het zelf tot actie overgaan en het roer nemen
* Het zichzelf vooraf duidelijke doelen stellen en daarop beoordeeld willen worden

Waar ondernemend leren opduikt zie je op grond van ervaringen critici wijzen op de volgende nadelen:
* Het bijdragen aan wat men noemt vormfetisjisme in het onderwijs
* Het drastisch veranderen van de cultuur en de organisatie van de universiteit of school
* Het vraagt een vaak ontbrekende deskundigheid en attitude van de begeleiders
* Het is lastig in te bedden in het bestaande meer conformistische onderwijsmodel
* Het koppelen aan de eindtermen in het onderwijs gebeurt tijdens de projectactiviteiten en niet vooraf. Dat maakt het plannen van de ontwikkeling van de lerende lastiger
* Het vraagt een extra investering in tijd, geld en middelen
* Het overwinnen van weerstand tegen onderwijsvernieuwingsprocessen, het nieuwe leren, waar ondernemend onderwijs meestal onder wordt geschaard

=== Ondernemingsplan ===
Een '''ondernemingsplan''', ook wel ''businessplan'' of ''bedrijfsplan'' genoemd, is een beschrijving en een onderbouwing van de plannen van een bepaald bedrijf dat soms nog moet worden opgericht. Het ondernemingsplan betreft de ontwikkeling en de gewenste resultaten van dat bedrijf over een bepaalde periode.[[Bestand:Ondernemingsplan.png|550px|right|Voorbeeld ondernemingsplan]]

====Definitie====
Meestal wordt een ondernemingsplan geassocieerd met het oprichten van een nieuwe onderneming of het overnemen daarvan. In de praktijk blijken juist gevestigde ondernemers vaak een plan te schrijven dat aangeeft waar hun onderneming binnen een bepaalde periode zal staan. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, wordt een ondernemingsplan dus niet alleen gebruikt door starters maar ook door ervaren organisaties&lt;ref name=''CLOSE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Close, J.P. | Titel = Succesgids voor ondernemers: meer kans van slagen voor startende en ervaren ondernemers | Datum = 2007 | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 9043014109}}&lt;/ref&gt; (zie [[Ondernemingsplan#Voorbeelden|voorbeelden]]).

Volgens de definitie van Bruyland&lt;ref name=''BRUYLAND''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bruyland, M.  | Titel = Spin-offs als valorisatiemechanisme van universitair onderzoek: een managementmodel | Datum = 2001 | Uitgever = Katholieke Universiteit Leuven}}&lt;/ref&gt; geeft een ondernemingsplan daarom ''een volledige beschrijving van de onderneming en van de manier waarop deze onderneming omgaat, en in haar toekomst denkt om te gaan, met de eisen en de voorwaarden die de omgeving aan haar stelt.'' Hij beperkt dus de definitie niet tot nog op te richten bedrijven. In een ondernemingsplan moeten, volgens Bruyland, in ieder geval de volgende vragen duidelijk beantwoord worden: ''Wat wil ik? Wat kan ik? Wat ga ik doen''. Het Agentschap Ondernemen, het aanspreekpunt van de Vlaamse overheid voor ondernemers, benadrukt het uiteindelijke doel van het ondernemingsplan, namelijk het achterhalen van de haalbaarheid van de onderneming. In haar definitie&lt;ref name=''AGENTSCHAP''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Agentschap Ondernemen  | Titel = Ondernemingsplan | Datum = 2005 | Uitgever = Vlaamse Overheid | URL = https://ewbl-publicatie.vlaanderen.be/servlet/ContentServer?pagename=Ondernemen/Page/MVG_CMS4_Glossary&amp;c=Page&amp;cid=1110798672161#o}}&lt;/ref&gt; vindt men de onderdelen van het ondernemingsplan terug. Dit zijn: de activiteiten, het product, de markt, de mensen en de financiering.

====Functie====
De bedrijfskunde onderscheidt de volgende mogelijke functies van een ondernemingsplan: het kan als visitekaartje dienen, een beleidsinstrument zijn, een denkoefening en/of een hulpmiddel bij financiering.&lt;ref name=''MUYNCK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = De Muynck, H.  | Titel = Inleiding tot de bedrijfskunde | Datum = 2007 | Uitgever = Lannoo Uitgeverij | {{ISBN|}}= 902096206X}}&lt;/ref&gt; Speciale ondernemingsplannen zijn het strategisch plan en het crisisplan. Een ondernemingsplan, waarin de strategische ontwikkeling van de onderneming centraal staat wordt ook wel een strategisch plan.
&lt;ref name=''ROELS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Roels, F.  | Titel = Handboek adviseur: vraagbaak voor ondernemerschap | Datum = 2003 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 901301092X}}&lt;/ref&gt; genoemd. Als een ondernemingsplan dient om een voortzetting van een bedrijf na een faillissement te onderbouwen, wordt ook wel gesproken van een crisisplan of overlevingsplan&lt;ref name=''BLOM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Blom, R.J. | Titel = Omgaan met ... faillissement, surseance en schuldsanering | Datum = 2004 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 901301674X}}&lt;/ref&gt;

====Geschiedenis====
De geschiedenis van het ondernemingsplan hangt nauw samen met de geschiedenis van de ondernemer of  onderneming. Het ondernemerschap is zo oud als de mens zelf. Ondernemingen konden al worden gevonden in Mesopotamie en het Neo-Babylon.
&lt;ref name=''LANDES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Landes, D.S., Mokyr, J. en Baumol, W.J. | Titel = The Invention of Enterprise: Entrepreneurship from Ancient Mesopotamia to Modern Times | Datum = 2010 | Uitgever = Princeton University Press | {{ISBN|}}= 0691143706}}&lt;/ref&gt; Ze kwamen overal in de wereld voor; van Japan, China en koloniaal India tot de recente middeleeuwse ontwikkelingen in Europa en de VS. Ook ondernemingen op grote schaal ontstonden al vrij vroeg in de geschiedenis van de moderne mens. 

Een relatief recente pijler in deze geschiedenis is bijvoorbeeld de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC), die als eerste onderneming aandelen uitgaf. De oprichtingsakte, het staatsprivilege (octrooi) en de vrijbrief met vergaande soevereiniteitsrechten kunnen worden gezien als een ondernemingsplan dat was bedoeld om toekomstige aandeelhouders ertoe over te halen de VOC te financieren. De eerste industriële revolutie die ontstond in Engeland kan ook als een mijlpaal worden gezien. Als eerste land op het continent gevolgd door België. Nederland volgde veel later. Een andere pijler in de Nederlandse geschiedenis van het ondernemingsplan is Willem Albert Scholten. Hij was de eerste Nederlandse ondernemer die een industriële multinational wist op te richten en voor deze plannen financiers wist te overtuigen.
&lt;ref name=''KNAAP''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Knaap, D.A. | Titel = 'Voor geld is altijd wel een plaats te vinden' : de firma W.A. Scholten (1841-1892) : de eerste Nederlandse industriële multinational | Datum = 2004 | Uitgever = Rijksuniversiteit van Groningen | URL = https://irs.ub.rug.nl/ppn/267787472}}&lt;/ref&gt;

Een van de eerste ondernemerswedstrijden in de wereld, die het indienen een ondernemingsplan als model had, werd begonnen door de Moot Corp. in 1984.
&lt;ref name=''MOOT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Randall, T en Brawley, D.E. | Titel = MOOT Corp Or Bust! Do Business Plan Competitions Make A Difference? An Empirical Analysis | Datum = 2009 | Uitgever = Southern Journal of Entrepreneurship | URL = https://southernjournalentrepreneurship.org/proceedings/SAE-Papers-Proceedings-2009-Conference.pdf#page=192}}&lt;/ref&gt; Dit model werd daarna snel populair in de Amerikaanse academische wereld. In 1989 werden de ondernemerswedstrijden uitgevoerd op alle voorname Amerikaanse universiteiten.
&lt;ref name=''HONIG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Honig, B. | Titel = Entrepreneurship education: Toward a model of contingency-based business planning | Datum = 2004 | Uitgever = Academy of Management Learning &amp; Education | URL = https://www.jstor.org/pss/40214115}}&lt;/ref&gt;

====Opbouw====
De structuur van het ondernemingsplan bestaat vaak uit de volgende onderdelen:&lt;ref name=''KVK2''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = Een ondernemingsplan maken | URL = https://www.kvk.nl/bedrijf_starten/orientatie/een_ondernemingsplan_maken/?refererAliasStat=ondernemingsplan}}&lt;/ref&gt; [[Bestand:Ondernemingsvormen.jpg|thumb|right|Gangbare rechtsvormen van een midden of klein bedrijf]]
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Ondernemer&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Onderneming&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Markt&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Organisatie&lt;/span&gt;
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Financiëen&lt;/span&gt;
|-
| Gegevens
| Doelen
| Concurrentie
| Rechtsvorm
| Omzetprognose
|-
| Eigenschappen en vaardigheden&lt;ref name=''BRINKMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Brinkman, E.  | Titel = Onderzoek naar de succes- en faalfactoren van startende ondernemers | Datum = 2000 | Uitgever = Rijksuniversiteit Groningen}}&lt;/ref&gt;
| Product of dienst
| Marketing
| Benodigde vergunningen
| Rentabiliteitsdrempel
|-
|
| [[Ondernemingsplan/Haalbaarheidsonderzoek|Haalbaarheidsonderzoek]]
| Promotie
| Personeel&lt;ref name=''HRM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Evers, G.H.M. en Verhoeven, C.J.  | Titel = Human resources planning: een integrale benadering van personeelsplanning | Datum = 1999 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9026730004}}&lt;/ref&gt;
| Investeringsbegroting
|-
| 
|
| Prijsstelling 
| Vestigingsplaats|Plaats
| Financiering
|-
| 
|
|
| Benodigde kennis&lt;ref name=''KOERSELMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Koerselman, W.  | Titel = Scenarioplanning een instrument in de kennisstrategie | Datum = december 2004 | Uitgever = Intellectueel Kapitaal, derde jaargang, nummer 5/6 | URL = https://igitur-archive.library.uu.nl/DARLIN/2006-0704-200049/UUindex.html}}&lt;/ref&gt;
| Exploitatiebegroting
|}

====P's====
Bij het schrijven van een ondernemingsplan heeft men het in marketingtermen vaak over het bespreken van de zogenaamde P's. Dit zijn aspecten die ergens in de [[Ondernemingsplan#Opbouw|opbouw]] aan bod dienen te komen.&lt;ref&gt;https://www.leren.nl/cursus/ondernemen/ondernemingsplan/marketingmix.html&lt;/ref&gt;  
* '''''Persoon'''''
: Een van de P's staat voor '''persoon''' of personeel. Indien het ondernemingsplan de start van een bedrijf beschrijft, worden vaak de persoonlijke gegevens van de startende ondernemer zoals NAW-gegevens, burgerlijke staat, nationaliteit, rekeningnummers, rijksregisternummer (België) of burgerservicenummer (Nederland) en curriculum vitae genoemd. Ook eventuele bestaande inkomsten, schulden en verzekering]]en, arbeidsongeschiktheidsverzekering (aov), rechtsbijstandverzekering en een aansprakelijkheidsverzekering, van de ondernemer/onderneming vallen hieronder. Belangrijk bij de start van een bedrijf is het kiezen van een ondernemingsvorm, zoals de eenmanszaak, vennootschap onder firma (VOF), besloten vennootschap (BV), commanditaire vennootschap (CV), naamloze vennootschap (NV) of maatschap en een onderbouwing voor deze keuze. Bij een bestaande onderneming zal alleen een onderbouwing worden gegeven wanneer er sprake is van een verandering van rechtsvorm. Onder de P van persoon valt ook de P van personeel. Deze P duidt dan op het gehele HRM beleid. Zoals wie is mijn personeel, welke kennis nemen ze mee, welke taken zijn over het personeel verdeeld en wat verdienen ze?

* '''''Product'''''
: Het '''product''' vormt de basis van de onderneming. In het ondernemingsplan wordt het product daarom zo precies mogelijk beschreven. Het antwoord, op welk voordeel het product oplevert en hoe dit wordt bereikt, is gevraagd. Daarbij dient de schrijver van het plan duidelijk te maken wat de innovatie is die het product biedt. En hoe deze innovatie is beschermd tegen het kopiëren door anderen (zoals een octrooi). Deze uitleg dient betrokkenen te overtuigen van het bestaansrecht van het product. Vaak doet men daartoe ook een sterkte-zwakteanalyse van de onderneming of het '''product''' om de haalbaarheid vast te stellen. Een productbeschrijving beschrijft het doel, de samenstelling, de herkomst en de kwaliteitseisen van een product.

* '''''Prijs'''''
:Het fundament van de onderneming zijn de |financiën.
&lt;ref name=''BOER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Boer, P. de  | Titel = Basisboek bedrijfseconomie | Datum = 2009 | Uitgever = Noordhoff Uitgevers B.V. | {{ISBN|}}= 9001702430}}&lt;/ref&gt; Prognoses over de te behalen omzet, die primair afhangen van de '''prijs''' van het product en het aantal verkochte producten, vallen hieronder. Bij welke prijs en afzet wordt er voldoende omzet gegenereerd om de kosten te dekken (break-even point)? Welke kosten zijn nodig om de start te kunnen maken? Hoe wordt het een en ander gefinancierd (krediet of spaargeld). De solvabiliteit is hierbij van belang. Wat zal op grond van de omzetprognose en de investeringsbegroting, de nettowinst in het verloop van de tijd bedragen? Hoe verlopen de beschikbare geldelijke middelen in de tijd (liquiditeitsbegroting)? Met andere woorden, is er op elk moment voldoende geld in de kas?

* '''''Plaats'''''
:Een andere P die in een ondernemingsplan naar voren komt is de '''plaats'''. Is de onderneming gevestigd in de eigen woning of is er sprake van een bedrijfspand? Hoe is de onderneming bereikbaar: per auto of openbaar vervoer? Bij het bespreken van de omgeving van de onderneming kan worden ingegaan op geografische bijzonderheden zoals de demografische factoren.

* '''''Promotie'''''
:De P van '''promotie''' vergelijkt de punten uit de interne organisatie van met de concurrentie. Waarom de klant het product verkiest boven die van een concurrent, is voor het bepalen van het bestaansrecht een cruciale vraag. Men kan dit onderbouwen door bijvoorbeeld de Unique Selling Proposition (USP) te noemen. Ook is de prijs en kwaliteit verhouding in vergelijk met de concurrentie een belangrijk gegeven. Een onderzoek naar de markt valt eveneens hieronder. De marketingmix is hier een belangrijk analysemiddel. In het marketingplan&lt;ref name=''MARKETING''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = MacDonald, M., Morris, P. en Eunen, E. van  | Titel = Het marketingplan in beeld: een beeldige gids voor managers | Datum = 2000 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9014071957}}&lt;/ref&gt; kan men mede op grond hiervan aangeven op welke manier klanten worden bereikt; bijvoorbeeld door gebruik te maken van advertenties, het aanmelden bij zoekmachines, het gebruiken van folders, mailings of tv-spotjes.

====Modellen====
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Middel&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Toepassing&lt;/span&gt;
|-
| Bontje-model&lt;ref name=''BONTJE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bontje, J.C.B. | Datum = 1993 | Titel = Ondernemersboek | Uitgever = Samsom | Plaats = Alphen a/d Rijn}}&lt;/ref&gt; 
| Doe het zelf methode voor ondernemers in het MKB om in stappen een ondernemingsplan te schrijven
|-
| Business Box&lt;ref name=''BUSINESSBOX''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Business Box | Datum = 2010 | Titel = Je ondernemingsplan in 10 stappen | Uitgever = Zonneveld Marks | URL = https://www.businessbox.nl/je-ondernemingsplan-in-10-stappen.html}}&lt;/ref&gt; 
| Een online hulpmiddel om in tien stappen tot een ondernemingsplan te komen
|-
| Durham-model&lt;ref name=''GIBB''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gibb, A.A. | Datum = 1992 | Titel = Study of the growth of small firms | Uitgever = Durham University}}&lt;/ref&gt;
| Richt zich met name op de eigenaar in het MKB vanuit een projectmatige blik

|-
| EBRAR vragenlijst&lt;ref name=''EBRAR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hindle, K. en Mainprize, B. | Datum = 2006 | Titel = Entrepreneurial Business Plan Assessment Regime | Uitgever = The Journal of Private Equity | URL = https://www.iijournals.com/doi/abs/10.3905/jpe.2006.635424}}&lt;/ref&gt;
| Een vragenlijst om een ondernemingsplan te schrijven of te beoordelen gebaseerd op 10 wetenschappelijke principes.
|-
| INK-model&lt;ref name=''INK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Instituut Nederlandse Kwaliteit | Datum = 2000 | Titel = INK-managementmodel | Uitgever = Ministerie van Economische Zaken | URL = https://www.ink.nl/}}&lt;/ref&gt;
| Een gangbaar diagnose model voor het Nederlandse MKB
|-
| Interactieve Strategisch Management&lt;ref name=''ISM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Agrocenter | Datum = 2010 | Titel = Interactieve Strategisch Management | Uitgever = Wageningen UR | URL = https://www.agrocenter.wur.nl/NL/Tools/Ondernemerschap+en+strategievorming/ISM/}}&lt;/ref&gt;
| Op gestructureerde wijze ontwikkelen van een ondernemingsplan door agrariërs
|-
| LHV Rekenmodel Ondernemingsplan&lt;ref name=''LHV''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Huisartsen Informatie Systeem | Datum = 2010 | Titel = LHV Rekenmodel Ondernemingsplan | Uitgever = De Landelijke Huisartsen Vereniging | URL = https://www.lhv-rekenmodelondernemingsplan.nl/}}&lt;/ref&gt;
| De huisarts krijgt met dit model informatie over hoe zijn praktijk heeft gedraaid en kan zodoende een beter plan maken voor de toekomst. 
|}

====Redenen====
Een ondernemingsplan wordt aangeraden door deskundigen om de haalbaarheid van het bedrijf te vergroten. Het is principe zelfs verplicht indien er een krediet nodig is van een bank, of wanneer men in aanmerking wil komen voor een uitkering op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz.) Dit geldt alleen als men vanuit een bijstandsuitkering een onderneming wil starten of na afloop van een Startperiode vanuit een WW-uitkering. In sommige gevallen kan het ondernemingsplan ook bedoeld zijn om het vertrouwen te winnen van andere partijen, zoals leveranciers of verzekeraars.

Andere redenen om een plan te schrijven zijn&lt;ref name=''KUNST''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kunst, J. | Datum = 2005 | Titel = Belang van het ondernemingsplan; Overwegingen bij het maken van het plan | URL = https://www.munros.nl/pdf/belangvanhetondernemingsplan.pdf}}&lt;/ref&gt; het in kaart brengen van de eigen ideeën, hulp bij het managen van de onderneming, het achteraf kunnen vaststellen van de mate van succes, het bestaansrecht van de onderneming aantonen&lt;ref name=&quot;FALLEK&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Fallek, M. | Datum = 1998 | Titel = The importance of a business plan for making a bank loan application | Uitgever = Business Credit}}&lt;/ref&gt; of hulp bij het aanvragen van een financiering.

====Overwegingen====
De voordelen die het hebben van een ondernemingsplan oplevert&lt;ref name=&quot;ZWART&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Zwart, P.S. | Datum = 1991 | Titel = Het ondernemingsplan in het MKB, een hoeksteen van de bedrijfsvoering | Uitgever = Stenfert Kroese BV | Plaats = Leiden}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BAKER&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Baker, W.H., Addams, H.L. en Davis, B. | Datum = 1993 | Titel = Business planning in successful small firms | Uitgever = Long Range Planning}}&lt;/ref&gt; en die daardoor een ondernemer kunnen motiveren een dergelijk plan op te stellen zijn:
* het effectiever kunnen aanwenden van |schaarse middelen door de sterke en zwakke punten van de onderneming te analyseren.
* het nemen van rationele beslissingen op basis van concrete gegevens.
* het effectief kunnen beoordelen of men de gewenste doelstellingen daadwerkelijk heeft gehaald en daarmee kunnen vaststellen of de gekozen strategie werkt.
* het beter kunnen uitdragen, zowel intern en als extern, van wat men wil bereiken en waar men voor staat.

Ondanks deze voordelen begint een ondernemer in circa de helft van de gevallen zonder een ondernemingsplan.
&lt;ref name=''WEVER''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wever, E. | Datum = 1992 | Titel = Ondernemen in techniek, analyse en beleid van succesvolle bedrijven | Plaats = Den Haag | Uitgever = SMO-informatief 92-5}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=''RISSEEUW''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Risseeuw, P.A., and E. Masurel | Titel = The Role of Planning in Small Firms: Empirical Evidence from a Service Industry | Datum =1994 | Uitgever = Small Business Economics 6}}&lt;/ref&gt; Als reden wordt vaak genoemd dat omstandigheden dusdanig snel wijzigen dat een strak plan de onderneming remt.
&lt;ref name=''MINTZBERG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Mintzberg, H. | Titel = The rise and fall of strategic planning | Datum =  2000 | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 0273650378}}&lt;/ref&gt; Voor ondernemers speelt ook de tijd die het opstellen van een ondernemingsplan vraagt. Bij bedrijven in wording bepalen zodoende vaak negatieve institutionele factoren, zoals dwang en nabootsgedrag, of men overgaat tot het maken van een ondernemingsplan.
&lt;ref name=''HONIG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Honig, B. en Karlsson, T. | Titel = Institutional forces and the written business plan | Datum =  2004 | Uitgever = Journal of Management vol. 30 no. 1 29-48}}&lt;/ref&gt;

Ondernemers die willen groeien zijn meer geneigd tot het schrijven van een ondernemingsplan dan ondernemers die dat niet willen.
&lt;ref name=''EIM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hulshoff, H., Kerste, R. en Snel, D. | Titel = Jonge ondernemingen in 2000 | Datum =  februari 2001 | Plaats = Zoetermeer | Uitgever = EIM, programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken | {{ISBN|}}= 90-371-0807-5}}&lt;/ref&gt; Ondernemers die wel een ondernemingsplan hebben opgesteld beschouwen zichzelf als succesvoller in vergelijking met degenen die dat niet hebben gedaan.
&lt;ref name=''GUMPERT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gumpert, D.E. | Titel = How to Really Create a Successful Business Plan | Datum =1996 | Uitgever = Inc. Publishing; 3e editie | {{ISBN|}}= 1880394235}}&lt;/ref&gt; Onderzoek heeft nog niet met harde cijfers bevestigd of deze beleving terecht was. Sterker nog, een onderzoek&lt;ref name=''INC''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bartlett, S. | Titel = Seat of the Pants | Datum =  15 oktober 2002 | Uitgever = Inc | URL = https://www.inc.com/magazine/20021015/24772.html}}&lt;/ref&gt; onder de CEO's van de 500 snelst groeiende bedrijven in de VS toonde aan dat slechts 40 procent een ondernemingsplan had geschreven en slechts 12 procent een marktonderzoek had uitgevoerd.

====Criteria====
Criteria waaraan een ondernemingsplan kan worden getoetst zijn&lt;ref name=''BERRY''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Berry, T.  | Titel = Hurdle: The book on business planning | Datum = 2000 | Uitgever = Palo Alto Software.}}&lt;/ref&gt;: eenvoud, concreetheid, haalbaarheid en volledigheid. Volgens Sahlman&lt;ref name=''SAHLMAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sahlman, W.A.  | Titel = How to write a great businessplan | Datum = 1997 | Uitgever = Harvard Business Review}}&lt;/ref&gt; zijn er vier factoren die onderling samenhangen en bepalend zijn voor de onderneming. Deze vier factoren zijn: mensen&lt;ref name=''COLLINS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Collins, J.  | Titel = Good to Great: Why Some Companies Make the Leap ... and Others Don’t | Datum = 2001 | Uitgever = Random House | Plaats = Londen}}&lt;/ref&gt;, kansen, context, risico en beloning. Ze verdienen eveneens elk hun plek. Vanuit het criterium van kredietwaardigheid bekeken, kan men stellen dat dit is bereikt als in het ondernemingsplan de behoeften van de ondernemers overeenkomen met de verwachtingen en criteria van de investeerders of financiers.
&lt;ref name=''HINDLE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Hindle, K.  | Titel = An Enhanced Paradigm of Entrepreneurial Business Planning: Development, Case Applications and General Implications | Datum = 1997 | Uitgever = Swinburne University of Technology | Plaats = Melbourne, Australië}}&lt;/ref&gt;

De wettelijke bepalingen omtrent de start van een onderneming zijn vastgelegd in de vestigingswet, die voorschrijft welke vergunningen of diploma's ondernemers die een bepaald soort bedrijf willen starten moeten bezitten. De vestigingswetgeving bestaat uit een verzameling wettelijke bepalingen, waarvan de basis in Nederland wordt gevormd door de Vestigingswet bedrijven 1954. België kent zijn eigen bepalingen, zie de Belgische Vestigingswet. Bij het beoordelen van de gang van zaken van een onderneming, bijvoorbeeld na een faillissement, kan de rechter het ondernemingsplan&lt;ref name=&quot;BB9709&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rechtbank Utrecht | Titel = Uitspraak LJN: BB9709; aansprakelijkheid van de bestuurders en commissarissen voor de schade die Ceteco heeft geleden | Datum = 12-12-2007 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;, of het ontbreken daarvan&lt;ref name=&quot;AV6549&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rechtbank Arnhem | Titel = Uitspraak LJN: AV6549; afwijzing toepassing schuldsanering | Datum = 13-03-2006 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AU3018&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Gerechtshof 's-Hertogenbosch | Titel = Uitspraak LJN: AU3018; Onverantwoord ondernemerschap leidt tot afwijzing van het verzoek tot toepassing van de schuldsaneringsregeling | Datum = 11-05-2005 | Uitgever = rechtspraak.nl}}&lt;/ref&gt;, laten meewegen in zijn uitspraak.

====Ondersteuning en onderwijs====
Verschillende partijen kunnen bij het opstellen van een ondernemingsplan vooraf ondersteuning bieden, zoals partners]], advocaten, accountants , controllers, consultants, banken, Kamer van Koophandel en overheden.&lt;ref name=''HOUBEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Houben, G. en Van Looy, W. | Titel = Het ondernemingsplan: een praktijkhandboek: principes en gevalstudies | Datum = 1995 | Plaats = Leuven/Amersfoort | Uitgever = Acco | URL = https://doclib.uhasselt.be/dspace/bitstream/1942/10168/1/05===7142008631c.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=''KVK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = Seminars voor startende ondernemers | URL = https://www.kvk.nl/ondernemen_in_uw_regio/noord_nederland/actueel/seminars_kvk_noord/seminars_voor_startende_ondernemers/}}&lt;/ref&gt; Op een gegeven moment zullen de financierende of subsidiërende instanties het plan toetsen op haalbaarheid.&lt;ref name=''KVK2''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Verstegen, J., Vermeulen, P., de Lauwere, C., de Buck, A. en van der Meulen, H. | Titel = Het beoordelen van ondernemingsplannen ten behoeve van het Borgstellingsfonds-plus | Uitgever = LEI, PPO en IMAG in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij | Plaats = Den Haag | Datum = Juni 2003 | URL = https://www.lei.dlo.nl/publicaties/PDF/2003/2_xxx/2_03_11.pdf}}&lt;/ref&gt; Hierbij kunnen ze al dan niet op verzoek advies geven, waarmee het plan kan worden aangevuld of gewijzigd. 

Ondernemingsplannen worden in het onderwijs gebruikt om bepaalde concepten duidelijk te maken, bijvoorbeeld bij [[economie|economische]] studies. Studenten die overwegen een eigen bedrijf te beginnen worden door onderwijsinstellingen vaak geholpen bij het schrijven van een ondernemingsplan en het uitvoeren daarvan middels startsubsidies.
&lt;ref name=''RUG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Looijenga, J.H. | Titel = Van student tot ondernemer | Datum = 14 september 2000 | Uitgever = RuG Katernen nr. 11 | URL = https://www.rug.nl/medewerkers/nieuws/rugKaternenPdfs/katernen11.pdf}}&lt;/ref&gt; In de academische wereld valt het verschil tussen een onderzoeksvoorstel voor het aanspreken van gelden van buiten en een ondernemingsplan bovendien steeds meer weg.
&lt;ref name=''DERKSEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Derksen, Dr. J.T.P. | Titel = De ondernemende onderzoeker - paradox of pleonasme? | Datum = 18 januari 2000 | Uitgever = Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica van de Katholieke Universiteit Nijmegen | URL = https://dare.ubn.kun.nl/bitstream/2066/18861/1/18861_ondeon.pdf}}&lt;/ref&gt; In het ondernemend onderwijs worden vereenvoudigde ondernemingsplannen&lt;ref name=''LEREN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Sorgdrager, W. | Titel = Cursus Ondernemen; Ondernemingsplan | Datum = 2006 | Uitgever = Leren.nl | URL = https://www.leren.nl/cursus/ondernemen/ondernemingsplan/}}&lt;/ref&gt; gebruikt om onderwijsprojecten of leerbedrijven vorm te geven. Wikiversity heeft een ''Lunar Boom Town''-project, waar studenten van alle leeftijden kunnen samenwerken met het ontwerpen of verbeteren van ondernemingsplannen.&lt;ref&gt;https://en.wikiversity.org/wiki/Lunar_Boom_Town&lt;/ref&gt;

====Voorbeelden====
De meeste ondernemers die voor de eerste keer een ondernemingsplan opstellen doen dit aan de hand van een voorbeeld.
&lt;ref name=''DUMMIES''&gt;{{Citeer boek | Achternaam =  Tiffany, P. en Peterson, S.D | Datum = 2003 | Titel = Ondernemingsplannen voor dummies | Uitgever = Pearson Education | {{ISBN|}}= 9043008516}}&lt;/ref&gt; Voorbeelden van ondernemingsplannen, door verschillende typen bedrijven opgesteld, zijn:
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Organisatie&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#3B6194;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Plan&lt;/span&gt;
|-
| Kunstencentrum Groep
| Ondernemingsplan Kunstencentrum Groep 2009-2012&lt;ref name=''KUNSTENCENTRUM''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kunstencentrum Groep | Titel = Ondernemingsplan Kunstencentrum Groep 2009-2012 | Datum = 2009 | Uitgever = Het Grafisch Huis | URL = https://www.kunstencentrumgroep.nl/templates/13/common/docs/ondernemingsplan_08-12_KCG.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Nederlands Psychoanalytisch Instituut
| Ondernemingsplan 2006 – 2010: Nieuwe tijden, nieuwe wegen&lt;ref name=''NPI''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Nederlands Psychoanalytisch Instituut | Titel = Ondernemingsplan 2006 – 2010: Nieuwe tijden, nieuwe wegen | Datum = 2006 | Uitgever = PlantijnCasparie | Plaats = Den Haag | URL = https://www.psychoanalytischinstituut.nl/brochures/NPIplan20062010.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Rijkswaterstaat
| Ondernemingsplan; een nieuw perspectief voor Rijkswaterstaat&lt;ref name=''RIJKSWATERSTAAT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rijkswaterstaat | Titel = Ondernemingsplan; een nieuw perspectief voor Rijkswaterstaat | Datum = 2004 | Uitgever = Het ministerie van Verkeer en Waterstaat | URL = https://www.rijkswaterstaat.nl/over_ons/missiekerntaken/rijkswaterstaatinverandering/ondernemingsplan20042008/}}&lt;/ref&gt;
|-
| SLS Wonen
| Ondernemingsplan 2008-2012&lt;ref name=''SLS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = SLS Wonen | Titel = Ondernemingsplan 2008-2012 | Datum = 2008 | Uitgever = Stichting SLS Wonen | URL = }}&lt;/ref&gt;
|-
| Stichting Kunstfort Vijfhuizen
| Ondernemingsplan 'FORTISSIMO!' 2009-2012&lt;ref name=''KUNSTFORT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Stichting Kunstfort Vijfhuizen | Titel = Ondernemingsplan 'FORTISSIMO!' 2009-2012 | Datum = 2008 | Uitgever = Lenoirschuring | URL = https://www.kunstfort.nl/images/stories/01_algemeen/03_organisatie/kunstfort-beleidsplan_fortissimo.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| Studentenhuisvester DUWO
| Ondernemingsplan 2006–2010&lt;ref name=''DUWO''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = DUWO | Plaats = Delft | Titel = DUWO in perspectief; Ondernemingsplan 2006–2010 | Datum = 2006 | Uitgever = Grafia | URL = }}&lt;/ref&gt;
|}

====Literatuur====
* Houwer, Chris A. (2004). ''De bouwstenen voor een strategisch ondernemingsplan: verbetering van resultaat en aansturing''.  {{ISBN|9013019609}}. Kluwer
* Mulders, J., van Alphen, K. en de Keizer, R. (1991). ''Ondernemingsplan: op weg naar een eigen bedrijf''. {{ISBN|9061208866}}. Elmar
* Hulskemper, P. (1997). ''Ondernemingsplan''. {{ISBN|9031324167}}. Bohn Stafleu Van Loghum

{{Wikipedia 
| Pagina = Ondernemingsplan 
| Naam = Ondernemingsplan 
}} 

{{Wikiquote|Ondernemingsplan}}
{{Wiktionary|Ondernemingsplan}}

=== Haalbaarheidsonderzoek ===
Een '''haalbaarheidsonderzoek''' is een [[Methodiek van toegepast onderzoek|onderzoek]] waaruit moet blijken of de eisen, die aan een nieuw of veranderd project, product of onderneming zijn gesteld, te verwezenlijken zijn. Het document waarin de resultaten van dit onderzoek worden vastgelegd noemt men een Business_case.
&lt;ref name=''BUIJS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Buijs, J., van Doorn, V. en Noordam, P. | Titel = Shared Service Centers: een kwestie van doen | Datum = 2004 | Uitgever = Kluwer | {{ISBN|}}= 9037105734}}&lt;/ref&gt;

====Opbouw====
Een haalbaarheidsonderzoek zal meestal bestaan uit relevante onderdelen van het te onderzoeken onderwerp en de haalbaarheid daarvan beschrijven. Uitvoerbaarheid, doorlooptijd, baten versus kosten en effectiviteit zijn aspecten die vaak worden beschreven.
* Probleem definitie
* Aanpak
* Onderzoek
* Uitwerking
* Aanbeveling

====Analyses====
In het onderzoek kunnen de volgende zaken worden geanalyseerd 
* missie en visie
* doelstellingen
* waardepositie
* SWOT
* doelgroep
* bedrijfstak
* trends
* markt
* concurrentie

====Modellen====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| Middel
| Toepassing
|-
| Watervalmodel
| 
|}

====Redenen====
Een haalbaarheidsonderzoek wordt vaak gedaan om te voorkomen dat men onnodig veel geld of tijd gaat investeren in een project of onderneming. Door dit onderzoek kan men antwoorden krijgen op vragen wat betreft (her)financiering, (her)structurering, (her)plaatsing, uitbreiding, (nieuwe) markten en producten. Uit deze antwoorden komt naar voren wat voor de organisatie de beste investering is en hoe hoog deze uitvalt. Deze antwoorden kunnen mogelijke financiers inzicht geven in wat er precies gaat gebeuren en hoe hoog de risico's en opbrengsten zijn. De uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek vormen een basis voor bijvoorbeeld een ondernemingsplan.

====Nadelen====
Een haalbaarheidsonderzoek kost meestal veel tijd en geld.

====Overheid====
Private investeerders stoppen maar zelden geld in haalbaarheidsonderzoeken omdat zij slecht in staat zijn te beoordelen of zo'n onderzoek zinvol is. De overheid daarentegen is daartoe veel beter in staat. Daarom financiert zij kansrijke haalbaarheidsonderzoeken. Ze laat het vervolgens aan de investeerders over om te bepalen welk idee de meeste rendementen zal opleveren.&lt;ref name=''GROEN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Groen, T., Vasbinder, W.J. en Kemper Conseil Publishing  | Titel = Tussen durf en voorsprong: hoe de Nederlandse kenniseconomie in 2011 een succes werd | Datum = 2004 | Uitgever = Kemper Conseil Publishing | {{ISBN|}}= 9076542074}}&lt;/ref&gt;

=== Voorbeelden ===
==== Personen ====
* '''Joseph Kessels'''

==== Organisaties ====
* [https://www.aps.nl/NR/rdonlyres/6E98E1DD-9E3B-4E6C-A075-68C49126A289/0/Economium.PDF Economium] = is Talent Ontwikkelings Programma (TOP) Arbeid &amp; Economie van het [www.aps.nl APS], een onderwijsadviesbureau.
* [https://www.kchandel.nl/ KC Handel] = is een organisatie die producten en diensten levert aan bedrijven in de handel en de mode-, interieur, tapijt- en textielindustrie, aan de bijbehorende brancheorganisaties en onderwijsinstellingen (met name het reguliere beroepsonderwijs) en daarin het bevorderen van ondernemerschap een voorname rol geeft.
* [https://www.sse.org.uk/ School voor Social Entrepreneurs] = verzorgt trainingen en mogelijkheden voor mensen die hun creatieve en ondernemende kwaliteiten willen inzetten voor een maatschappelijk belang. 
* [https://www.slo.nl/ SLO] = het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling begeeft zich op het terrein van het arrangeren van ondernemend onderwijs door vakdocenten.
* [https://www.ted.com/talks/geoff_mulgan_a_short_intro_to_the_studio_school.html Studioschool] = een school waarin recht wordt gedaan aan het vroegere studio/atelier waarin je leerde door te doen en door te doen leerde.
* [https://www.vecon.nl/ VECON] = De Vereniging van leraren in de economisch-maatschappelijke vakken certificeert VO scholen als &quot;VECON BUSINESS SCHOOL&quot; wanneer tijdens de (economie)lessen extra aandacht is voor het economische perspectief op ondernemerschap en ondernemendheid door leerlingen. 

{| align=&quot;left&quot;
|style=&quot;width:70px;&quot; |{{Klik|Afbeelding=Bijbrengen Wiki Begrip.png|Grootte=64px|Link=Onderwijsprofessional/Begrippen}}
|{{Appendix||2=
'''Personen'''
&lt;references group=&quot;persoon&quot;/&gt;
'''Organisaties'''
&lt;references group=&quot;organisatie&quot;/&gt;
'''Begrippen'''
&lt;references group=&quot;begrip&quot;/&gt;
'''Referenties'''
{{References}}
}}
|}

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>s7vqekqedm4vo2jh5fbyo3efgukm3f0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:BeeBringer</title>
    <ns>2</ns>
    <id>28252</id>
    <revision>
      <id>424753</id>
      <parentid>424159</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T03:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="793" sha1="qn0o3diyifq3hbxcvwu7pstwhjnok8q" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Kleur        = #92278F, orange, #F26522
| Titel        = BeeBringer
| Beschrijving = brengt graag mensen [[Bestand:UserIconTrust.svg|40px|link=https://www.bijbrengen.nl]] bij elkaar [[Bestand:Crystal_Clear_app_korn.png|40px|link=Speciaal:Emailuser/BeeBringer]]&lt;span style=&quot;font-size: small; vertical-align: super;&quot;&gt;[[Speciaal:Emailuser/BeeBringer|e-mail]]&lt;/span&gt;, &lt;br&gt;en probeert zijn [[Bestand:Bitlbee logo.png|40px|link=:w:Gebruiker:Woudloper/Gedragscode]] naam eer aan te doen
| Definitie    = '''Ik heb als doel initiatieven te steunen en te ontwikkelen waarbij mensen van elkaar leren door elkaar te ontmoeten. Mijn interesse ligt vooral op het gebied van [[leren]] en [[onderwijs]].'''
| Onderdeel    = wikipedia, wikiwoordenboek, wikiquote, wikimedia, wikigroup, bijdrager
}}</text>
      <sha1>qn0o3diyifq3hbxcvwu7pstwhjnok8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ondernemend leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39735</id>
    <revision>
      <id>424682</id>
      <parentid>424033</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1775" sha1="l1j1wzipmz0g4lq81wa1g2h6ocqv84a" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Ondernemend leren
| Object = Boek
| Bron = Nikola Tesla flies on the back of a bird to the moon.png
| Definitie = [[w:nl:Ondernemend leren|Ondernemend leren]] is een term in het onderwijs die verwijst naar een manier van [[leren]],&lt;br&gt;die past bij de talenten en passies van een &quot;ondernemende leerling&quot;.&lt;br&gt;Een ondernemende leerling is een lerende die in een bepaalde context een productieve [[leerstijl]] toont.&lt;br&gt;Het uiteindelijke doel is dat de leerling maatschappelijke waarde toevoegt door iets nieuws te starten.&lt;br&gt;''Ondernemend leren = [[Speels leren]] + [[Onderzoekend leren]] + [[Ontwerpend leren]]''
| Beschrijving = Dit boek is bedoeld om alle kinderen en jongeren de kans te geven om kennis te maken met en zich verder te ontwikkelen in ondernemend leren. Ondernemend leren ondersteunt ondernemende kinderen om dichtbij zichzelf te blijven en zich van daaruit te ontpoppen tot gelukkige succesvolle ondernemende mensen. Doordat kinderen van jongs af aan leren dicht bij zichzelf te blijven, trouw aan zichzelf en de ander leren zijn, zullen ze minder uitval gedurende hun loopbaan ervaren, en een grotere kans op levensgeluk gedurende hun leven, nu en op langere termijn. Er is bewust voor gekozen om geen boek te schrijven over het starten van een aparte ondernemende school, maar om adviezen te geven hoe je ondernemend onderwijs kan opzetten binnen bestaande scholen om ondernemende kinderen te bedienen. 
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia, wikijunior
| Collectie = Leren
| Onderdeel = Productief, Doelgroep, Methode, Implementatie
| [https://wikikids.nl/Ondernemend_leren Wikikids] heeft een artikel over  '''''[https://wikikids.nl/Ondernemend_leren Ondernemend leren]''''' voor kinderen
}}</text>
      <sha1>l1j1wzipmz0g4lq81wa1g2h6ocqv84a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstechnoloog</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39792</id>
    <revision>
      <id>424689</id>
      <parentid>424277</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1156" sha1="0yfauu2qk29aqomhshcuzy40bp0760c" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijstechnoloog
| Object = Boek
| Bron = Educationtechnology.png
| Definitie = Een [[w:nl:Onderwijstechnoloog|onderwijstechnoloog]] is een onderwijsexpert met als specialisatie de inzet van technologische leermiddelen en ICT.
| Beschrijving = '''Onderwijstechnologie''' is een discipline die de mogelijkheid van de inzet technologie in het ondersteunen van het [[leren]] onderzoekt.&lt;br&gt;Een onderwijstechnoloog beheerst naast deze onderzoeksvaardigheden ook de technieken die voor het realiseren noodzakelijk zijn.&lt;br&gt;Een onderwijstechnoloog is in ieder geval een onderwijs(des)kundige, maar bij voorkeur ook een [[onderwijsarchitect]].&lt;br&gt;Als zij of hij daarnaast ook nog onderwijstechnologische producten succesvol op de markt weet te brengen, dan is de onderwijstechnoloog ook een [[Onderwijsprofessional/Onderwijsentrepreneur|onderwijsentrepreneur]].
| Formaat = html
| Voortgang = 75
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Onderwijs
| Onderdeel = Inleiding, Profiel, Theorie, Omgeving, Praktijk, Hosting, Onderwijs, Ontwerp, Opleiding, Ontwikkelaar, Auteursrecht, Toegankelijkheid, Toetsing, Leermiddelen
}}</text>
      <sha1>0yfauu2qk29aqomhshcuzy40bp0760c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijsprofessional</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39832</id>
    <revision>
      <id>424687</id>
      <parentid>424120</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="689" sha1="198d4gbzq9xwjzfzu66sg69ajm1wk7x" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijsprofessional
| Object = Boek
| Bron = 
| Definitie = Een {{Wp|Onderwijsprofessional|onderwijsprofessional}} is iemand die zich beroepsmatig met de overdracht van kennis of vaardigheden bezighoudt.
| Beschrijving = Dit boek gaat over een beschrijving van de verschillende hoedanigheden van onderwijsprofessionals. In afzonderlijke boeken wordt dieper in gegaan op die van [[onderwijsarchitect]] en [[onderwijstechnoloog]].
| Formaat = html
| Voortgang = 50
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Onderwijs
| Onderdeel = Algemeen, Waarde, Onderwijzer, Onderwijsmanager, Onderwijs&amp;shy;entrepreneur, Intrapreneur, Onderwijs&amp;shy;ontwikkelaar
}}</text>
      <sha1>198d4gbzq9xwjzfzu66sg69ajm1wk7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstechnoloog/Praktijk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39837</id>
    <revision>
      <id>424791</id>
      <parentid>424536</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118445" sha1="onp60p5jld4d7xhfrdfoz2ogewstr5r" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Werkwijze ==
=== Begeleiding ===
Bij de inzet van ICT in het onderwijs komen vanuit de gebruikers verzoeken voor een meer onderwijskundige en didactische ondersteuning. Op allerlei fronten wordt hier hard aan gewerkt. Men kan denken aan informatieve websites, onderzoeksprojecten, specifieke groepstrainingen. Het doel van deze begeleiding is de docent te ontwikkelen in zijn of haar vaardigheid het eigen onderwijs te evalueren en te ontwerpen wanneer ICT, als faciliterend middel voor het leerproces, in wordt gezet.

Nadeel van deze ondersteuningsvormen is dat het onderwijs een complex samenspel is van onderwijsdoelen, onderwijsactiviteiten, invloeden uit de omgeving, wensen en behoeften van de docent zelf en zijn studenten. Het “zomaar” overnemen van generieke voorbeelden herbergt het gevaar dat deze binnen de specifieke onderwijssituatie van de docent niet volledig tot zijn recht komen. Om deze transfer zelf te kunnen maken vergt van de docent een flinke expertise op het gebied van onderwijs en de inzet van ICT daarbinnen.

Hierbij is de laatste jaren de opkomst van serious games en MUVEs in het voortgezet onderwijs interessant te noemen. Vooral de actieve betrokkenheid van leerlingen bij hun eigen leerproces en de intensieve interactie met de computer is opvallend net als de grote motivatie van leerlingen. Als het gaat om de docenten dan is er een grote behoefte aan begeleiding en hulp om deze middelen slim in te zetten en de leerlingen te begeleiden bij het gebruik daarvan.

=== Begeleiders ===

Deze vaststelling heeft geleid tot de gedachte aan individuele ondersteuning door een adviseur die de expertiseclaim van de docent overneemt. Dit zou een onderwijstechnoloog die eveneens een onderwijsdeskundige is kunnen oppakken. Echter ook het ontwerpen is een vak apart. En de beste hulp is er als de docent middels een ontwerp wordt geholpen aan een effectieve en efficiënte inzet van ICT. Dit is het terrein van een [[Onderwijsarchitect|onderwijsarchitect]] met voldoende specialisatie op het gebied van Digitale Didactiek. (Of die laatste term eigenlijk wel kan daarover zijn de meningen verdeeld.)

Naast de adviseur is het van belang dat ook anderen de docent ondersteunen bij de invoering van ICT in zijn onderwijs. Daarbij kan men denken aan ICT-ers die klaar staan bij technische vragen en aan organisatorische ondersteuning (de manager of coördinator). Ook medewerkers van het project of afdeling dat ICT in het onderwijs invoert zijn nodig voor een goede implementatie.

=== Fasering ===

Het ondersteuningstraject start vaak met een intake. Deze intake kan het gevolg zijn van 
* een individuele benadering van de Onderwijs&amp;ICT afdeling, 
* het bijwonen van een voorlichtingsbijeenkomst waarin collegae uit hetzelfde vakgebied hun ervaring met een ICT-invoeringstraject uitwisselen,
* als reactie op publicaties bijvoorbeeld op de website of nieuwsbrieven 
* of andere informatiebronnen.

In een intakegesprek wordt achterhaald wat de precieze behoefte van de docent is en wordt door de adviseur mogelijke oplossingsrichtingen voorgesteld. De adviseur schrijft een gespreksverslag dat wordt opgestuurd naar de docent voor afstemming. Het afgestemd verslag dient als uitgangspunt bij een tweede gesprek waarin de oplossingsrichting wordt uitgewerkt in een ontwerp. De adviseur zal hiervoor alle aspecten die van belang zijn achterhalen. Als ook het ontwerp is afgestemd, wordt in overleg met de verantwoordelijk manager een plan opgesteld hoe het ontwerp met ICT-ondersteuning wordt gerealiseerd.

=== Feedback ===
Hoe zorgt men voor open, warm en begripvol elektronische feedback? Immers dit levert handgrepen om binnen elektronische feedback de genegenheid tot leren te stimuleren. Want bij elektronische feedback bestaat het gevaar dat onbedoeld een negatieve spiraal van defensieve beschuldigingen en aantijgingen kan ontstaan. Dit gebeurt door gebrek aan nuancerende informatie zoals mimiek, houding, toon, snelheid en hardheid van praten. Elektronische feedback heeft als impliciet voordeel dat men uitgenodigd wordt over het formuleren van de feedback na te denken. Immers men is genoodzaakt feedback te schrijven met vaak enige vertraging tussen ontvangst en verzenden. Online communiceren heeft verder beheervoordelen en kan een oplossing bieden voor plaats en tijd problemen. Door juist gebrek aan alternatieve informatie bij synchrone elektronische communicatie (chat) uit houding, mimiek et cetera kan een docent studenten gelijker benaderen.

Zorg bij het geven van feedback op een opdracht, een vraag, binnen een discussie, bij kritiek, bij opmerkingen en suggesties, bij meningsverschillen, bij mededelingen dat minimaal één van de drie Rogeriaanse elementen (bekrachtiging, empathie en openheid) wordt opgenomen. De kwaliteit van feedback en de relatie met de lerende zal er beter worden maar het vergt wel meer tijd.

Escalerende vijandigheid zijn bekende problemen in online communicatie&lt;ref name=''KIESLER''&gt;{{citeer boek | Achternaam = Kiesler, S. en Sproull, L. | Titel= Group decision making and communication technology | Datum = 1992 | Uitgever = Organizational behavior and human decision processes, 52 | Bladzijdes = 96 -123}}&lt;/ref&gt;. Het begint met iemand die onopzettelijk taal gebruikt die, door afwezigheid van verzachtende lichaamstaal, door de ontvanger als vijandig wordt opgevat. In het artikel van Rogers&lt;ref name=''ROGERS''&gt;{{citeer boek | Achternaam = Rogers, C.  | Titel= he interpersonal relationship: The core of guidance | Datum = 1962 | Uitgever = Harvard Educational Review, 32 | Bladzijdes = 416 - 429}}&lt;/ref&gt; worden drie Rogeriaanse elementen van communicatie genoemd die de  feedback bereiken die voorkomen dat taalgebruik onbedoeld aanvallend is. Deze zijn: 
# bekrachtiging, 
# empathie en 
# openheid. 

Voorbeelden van bekrachtiging zijn: je bent een fijne student, empathie: ik begrijp waar jij mee zit en openheid: ik vind het ook moeilijk. Bekrachtiging nodigt uit tot openheid, openheid nodigt uit tot begrip en begrip nodigt tot bekrachtiging, op deze ontstaat een positieve cyclus van feedback. Stel een student levert via de DLO een opdracht in en schrijft in het begeleidende bericht.

* '''Student''': ''Hierbij de uitwerking van opdracht 5, ik ben er niet helemaal tevreden over maar gezien de tijd kon ik er niet meer van maken.''
* '''Docent negatief''': ''Het is onacceptabel dat jij weer te weinig tijd aan de opdracht hebt besteed.''
:De feedback is negatief omdat er, vooral door het woord weer, een aanval op de persoon van de student wordt ingezet. De docent betrekt niet door gebruik van “ik vind of ervaar” de feedback op zichzelf (zijn opvattingen, emoties) en laat geen enkele blijk zien van begrip. De feedback is voorbeeld van ongeldig verklaren van de persoon van de student, onbegrip en een afstandelijke onpersoonlijke houding. 
* '''Docent neutraal''': ''Ik kan de opdracht niet goedkeuren en verwacht een aanvulling op grond van onderstaande opmerkingen.''
: De feedback kan neutraal bedoeld zijn. Door gebrek aan Rogeriaanse elementen (positief of negatief) in het commentaar en het niet zichtbaar zijn van non-verbale informatie, kunnen we dat niet met zekerheid vaststellen. De betrokken student is net als de meeste studenten onzeker over de ontvangst van de docent van een opdracht. Juist deze grote groep studenten heeft baat bij goede feedback. Feedback waarbij hen niet de emoties van de docent wordt onthouden. De kans is groot dat door zijn onzekerheid hij de feedback als negatief zal interpreteren.
* '''Docent positief''': ''Ik begrijp dat je door beperking van tijd niet de opdracht naar eigen tevredenheid hebt kunnen maken, maar wel hebt ingeleverd: beter iets dan niets. Soms heb ik te weinig tijd een opdracht van goede feedback te voorzien, doe het dan snel en ben dan eveneens teleurgesteld achteraf. Ik zou graag van je willen vernemen wat je nu verder verwacht. Mijn houding is dat ik, dan maar eventueel achteraf, alsnog de tijd moet investeren om te zorgen dat het product goed komt.'' 
: De docent toont in de feedback begrip (“ik begrijp”, “eveneens”), verklaart de student geldig door zijn argumenten en mening waardevol te achten, en heeft een open houding door ook zijn sterke maar ook zwakke kanten te laten zien. 

=== Evaluatie ===

Een onderwijstechnoloog kan middels een gebruikerstest achterhalen of de ICT technologie de docent op de juiste wijze heeft ondersteund. Een studentevaluatie kan helpen bij het vaststellen of de lerenden echt baat hebben gehad door de inzet van ICT. Een onderwijstechnoloog kan ICT als middel, doel of als onderwerp zien.

=== Middel ===

Een elektronische leeromgeving (elo) is een technische voorziening die de interactie faciliteert tussen het proces van het leren, de communicatie die nodig is voor het leren en de organisatie van het leren. Vandaar dat een ELO een gangbaar product is dat een onderwijstechnoloog oplevert, uitbouwt of onderhoudt.

Een besturingssysteem zoals Linux kan voor de school bijvoorbeeld een middel zijn dure licenties te mijden, om illegale software te vermijden of om in te spelen op de markt.

=== Onderwerp ===

In plaats van ICT als middel of doel kan de onderwijstechnoloog ook ICT als onderwerp zien. Dus het onderwijzen over aspecten van ICT. ICT als vakgebied zelf in het onderwijs.

=== Gebruikerstest ===

In een gebruikerstest wordt een docent met betrekking tot  een bepaald vak over het gebruik van ICT gepolst.

Als eerste wordt nagegaan of de gebruiker akkoord is met de test. Daarna worden de procedures doorgenomen wat betreft de test maar ook ten aanzien van die voor het gebruik van ICT. Belangrijk is dat wordt gestart met een zo duidelijk mogelijke beschrijving van de doelen waar de ICT een ondersteunende rol bij diende te spelen en hoe die rol eruit ziet.

Vervolgens kan de test onder andere de volgend vragen beantwoorden
* Gedraagt het systeem zich als vereist?
* Hoe is de beheerbaarsheid, flexibiliteit en onderhoudbaarheid van het gebruikte systeem?
* Hoe veilig is het systeem en hoe werkt de beveiliging?
* Hoe staat het met de connectiviteit, de infrastructuur en de portabiliteit
* Hoe wordt er gezorgd voor continuïteit?
* Wat kan men zeggen ten aanzien van de controleerbaarheid en testbaarheid?
* Hoe makkelijk kan de gedane inspanning worden herbruikt in andere settings?
* Hoe gebruikersvriendelijk is het systeem?
* Hoe aantrekkelijk en uniform is het systeem?
* Wat zijn de ervaringen betreffende duidelijkheid, doelgerichtheid en doelmatigheid?
* Hoe vriendelijk wordt het systeem ontvangen?
* Ten aanzien van de doelen wat zijn de opbrengsten van het gebruik van de ICT geweest?

=== Studentevaluatie ===

Een voorbeeld van een vragenlijst voor een evaluatie door studenten is:

- '''Organisatie'''
* Wat vond je van de opzet van het gebruik van ICT voor het onderwijs?
# Zeer goed
# Goed
# Matig
# Slecht
: Graag toelichten waarom:
* In hoeverre was het onderwijs overzichtelijk ingedeeld?
# Erg overzichtelijk
# Overzichtelijk
# Weinig overzichtelijk
# Onoverzichtelijk

- '''Gebruik'''
* Hoe zinvol vond je het gebruik van ICT?
# Erg zinvol
# Zinvol
# Weinig zinvol
# Onzinning
* In hoeverre was het digitale materiaal tijdig beschikbaar?
# Altijd
# Meestal wel
# Soms
# Niet
* Wat had de docent nog meer met ICT kunnen doen?
* Wat is het totaal aantal uren dat je online hebt besteed?
* Waar werkte je meestal met ICT?
# Op de onderwijsinstelling
# Thuis
# Ergens anders
# Ongeveer evenveel op de onderwijsinstelling als thuis/ergens anders.
* Kwam je verder nog problemen tegen tijdens het gebruik van de Nestorcursus; zo ja, welke?

- '''Communicatie'''
* Welke communicatievormen middels ICT zijn in jullie groep gebruikt?
# Forum
# VLC
# Email
# Bestandsuitwisseling
# Andere
* Hoe verliep de communicatie van jullie groep met de docent?
# Zeer goed
# Goed
# Matig
# Slecht
* Op welke wijze verliep deze communicatie meestal?
# via de ELO
# via email 
# mondeling
# telefonisch
# anders
* Hoe verliep de communicatie met medegroepsleden over het uitwerken van de opdrachten?
# Zeer goed
# Goed
# Matig
# Slecht
* Op welke wijze verliep deze communicatie meestal?
# via de ELO
# via email 
# mondeling
# telefonisch
# anders
* Kun je aangeven wat voor redenen er waren om niet via telecommunicatie middelen te communiceren?

- '''Oordeel'''
* Met welk cijfer (0-10) zou je het hele onderwijs beoordelen?
* Met welk cijfer (0-10) zou je de inzet van ICT beoordelen?

== Toepassing ==
=== Monkey Labs ===
Is eigenlijk een game.

Uitgeverij ''Die Keure'' en ''Larian Studios'' ontwikkelden ''Monkey Labs'', een game die het wiskundeonderwijs kan ondersteunen. De game wordt geleverd bij de handboeken ''Van Basis Tot Limiet'' voor de 1ste graad.

''Monkey Labs'' is een 3D-game waarin je aapjes moet bevrijden. Om die apen te bevrijden, moet je ze verslaan in een wiskundespelletje. Maar de game is zo ontwikkeld dat het niveau van de apen aangepast wordt aan het niveau van de leerling en het wordt steeds moeilijker. Op die manier kan de leerkracht erin slagen om wiskundeonderwijs op maat voor elke leerling te voorzien. Bovendien maakt het spel ook voortdurend diagnoses over het beheersingsniveau van de leerling. Op die manier heeft de leerkracht ook zicht op de prestaties van zijn/haar leerlingen.

* http://www.larian.com/monkeylabs.php
* http://www.educatief.diekeure.be/vbtl


=== Geogebra ===

==== Wat kan je doen met Geogebra? ====
Geogebra is een wiskundepakket dat meetkunde, algebra en analyse combineert.

Enerzijds is Geogebra een dynamisch meetkundepakket. Je kan constructies uitvoeren met punten, vectoren, lijnstukken, rechten en kegelsneden en je kan deze tekenobjecten daarna dynamisch wijzigen.

Anderzijds kunnen functies, vergelijkingen en coördinaten rechtstreeks worden ingevoerd. Met Geogebra is het dus ook mogelijk om met variabelen te werken voor getallen, te rekenen met vectoren en punten, afgeleiden en integralen van functies te berekenen en er zijn ook commando's voorzien om bijv. nulpunten of extrema te berekenen.

Deze twee standpunten zijn typisch voor Geogebra: een uitdrukking in het algebravenster correspondeert met een object in het tekenvenster en omgekeerd.

==== Voorbeelden ====
Dit zijn enkele educatieve voorbeelden:
[http://www.geogebra.org/en/examples/ladder_wall/ladder_wall.html]
[http://www.geogebra.org/en/examples/integral/loweruppersum.html]

Voor meer voorbeelden neem je best een kijkje op de wiki van Geogebra : [http://www.geogebra.org/en/wiki/index.php/Main_Page].

=== Lichamelijke Opvoeding ===
==== Videoanalyse ====
De dag van vandaag wordt er in meer en meer vakken gebruik gemaakt van ICT om de lessen te ondersteunen. Dit geldt ook voor LO waar gespecialiseerde software voor bewegingsanalyse stilaan wordt geïntegreerd.

De beste manier om bewegingsvaardigheden aan te leren is door visuele informatie: demonstratie bij mondelinge informatie. Video kan hierbij een grote rol spelen. Coaches maken nu reeds gebruik van video’s om spelsituaties te verklaren en het spel van tegenstrevers te analyseren.
Gespecialiseerde bedrijven, bv Dartfish, hebben software ontwikkeld die de analyses makkelijker maken voor zowel teamsporten als voor de individuele sporter.
Deze bedrijven hebben hun aandacht nu ook op het onderwijs gericht zodat de mogelijkheid bestaat dat de leerlingen zichzelf zien bewegen en uit hun fouten kunnen leren.

Om een videoanalyse te kunnen maken tijdens een les LO heb je een digitale videocamera nodig, een laptop om de beelden van de camera te importeren, software om de beelden te verwerken en eventueel een beamer om de beelden te projecteren..

Voordelen:
* Opgenomen beelden in slow motion tonen zodat er visuele feedback kan gegeven worden om zo correcties en aandachtspunten aan te reiken.
* Split screen: het naast elkaar zetten van twee opnames, bv. aan de ene kant het ideale voorbeeld en aan de andere kant de uitvoering van de leerling. Om de progressie te evalueren kunnen er ook twee uitvoeringen van de leerling  getoond worden.
* Beelden kunnen ook over elkaar gezet worden.
* Stroboscopisch stilzetten van beelden.
* Presentatie van een bewegingsanalyse kan als lesmateriaal gebruikt worden.
* Digitaal portfolio per leerling waarbij ze hun progressie gedurende het schooljaar kunnen zien.

Nadelen:
* Enige ICT-kennis is vereist.
* Aanschaffen van de nodige middelen.
* Diefstalonveilige situatie: materiaal is makkelijk mee te nemen
* Sommige leerlingen zien zichzelf niet graag op beeld of gaan zich aanstellen

Referenties:
* http://www.zandsteeg.org/natnl/videoanalyse.pdf
* http://www.fontys.nl/supportal/videoanalyse.in.de.les.lo.140122.htm


=== Optojump ===
Optojump is een uiterst precies optisch meetinstrument waar de vluchttijd, contacttijd, de lengte van de pas/sprong en de verticale en horizontale snelheid kan gemeten worden aan de hand van een infraroodveld

Om het Optojumpmeetinstrument te kunnen gebruiken tijdens de lessen LO, heb je het meetinstrument nodig. Dit bestaat uit twee optische staven die op de grond tegenover elkaar geplaatst worden en die met een laptop of vaste PC worden verbonden. Verder heb je de software Racetime 2 time nodig.

Voordelen:
* Het aantal sprongen/passen, de contacttijd, de vluchttijd, de hoogte in cm, het ritme, specifieke energie, specifieke kracht, de totale energie,en de totale kracht kunnen gemeten worden.
* Het instrument kan ook aan beide zijden van  een loopband geplaatst worden. Het programma registreert dan de contacttijden, de vluchttijden en de lengte van de stappen terwijl de atleet loopt. Hier kunnen de sprints en de shuttle (beep-)test geëvalueerd worden.
* Dit toestel heeft de mogelijkheid om op een uiterst precieze manier de versnelling te bestuderen in alle sporten waar een optimale explosiviteit mee gepaard gaat.

Nadelen:
* Het hoge prijskaartje
* Gezien de specifieke werking van dit apparaat is het niet interessant om het in het reguliere onderwijs te gebruiken. Topsportscholen kunnen echter wel baat hebben bij het gebruik ervan.

Referenties: 
* http://www.microgate.it/eng/timing_sport/optojump_home.asp
* http://www.finishlynx.com/products/measure_n_monitor/optojump/index.htm


=== Nike + iPod ===
De set van nike en iPod is samengesteld uit een zender en een ontvanger. De zender of de sensor maak je vast aan je veters of je stopt hem in de holte van je speciale nike-schoen. De ontvanger klik je vast aan je nano (model van iPod). Het moet dit model zijn anders werkt het niet.

Het geheel ziet eruit als een stappenteller maar dit concept is gebaseerd op een acceleratiemeter. Deze meter meet de tijd dat je voet op de grond staat en de stand van je voeten tijdens het lopen. De som van alle tijdens de gelopen afstand, geeft jou een betrouwbare afstands- en snelheidsweergave weer.

De nike + iPod sport kit berekent 4 parameters:

*het aantal verbruikte calorieën
*de afstand
*het tempo
*de tijd

Zodra je gestart bent met de inspanning hoef je in principe niet de hele tijd te kijken naar je iPod-scherm . De iPod fluistert op regelmatige tijdstippen de informatie in je oor, zoals 2km, 15min, 150 ca. 

Alles kan natuurlijk afgelezen worden op het scherm van je iPod, maar dan moet je beginnen te werken met je iPod tijdens het lopen en dit is niet altijd even handig. 

Tevens bestaat er een speciale armband waar je je iPodin  kan steken. Dit is handig, omdat het risico zo wordt verkleind dat je per ongeluk op een van de knoppen drukt en zo je gegevens verliest of de registratie van je gegevens stillegt.

Na de inspanning kunnen de parameters afstand, tijd, tempo en calorieën afgelezen worden in de rubriek vorige ''workout''. Dezelfde gegevens, maar dan van vroegere inspanningen, zijn terug te vinden in het menu ''recente workouts''.

Het aantal gegevens is beperkt op je iPod. Zodra je hem aansluit op je computer, start het programma iTunes automatisch op. Alles wordt dan naar de website gebracht. Alle gegevens (tijd, afstand, tempo en calorieën) worden dan weergegeven op een lijngrafiek. Natuurlijk kan je deze gegevens ook gewoon bekijken op je iPod. Er is wel nog een leuk extraatje verbonden aan de website. Je kan namelijk de tussenresultaten bekijken wanneer je met je muis op de tijdstippen in de grafiek klikt, zo krijg je de snelheid op de tussenliggende kilometers te zien.

Tijdens het lopen hoor je natuurlijk ook je zelf gekozen muziek.

Voordelen:
* je hebt veel informatie (afstand, tijd, tempo en calorieën)
* het wordt in je oor gefluisterd
* je favoriete muziek tijdens de inspanning
* na de afloop kan je je gegevens koppelen aan de computer
* je kan je resultaten vergelijken met elkaar

Nadelen:
* het is zeer duur
* het is in het Engels (zelfs wanneer je het heb ingesteld in het Nederlands)
* het is tijdrovend 
* je moet wat handig zijn om er mee overweg te kunnen

Het is zeker bruikbaar in het onderwijs maar het is zeer duur (niet iedereen beschikt erover en je kan het niet verplicht maken). Tevens zal de leerkracht er veel tijd over doen om alle gegevens van de leerlingen te controleren en op te slaan. Tevens zal de leerkracht een beetje handig moeten zijn om met dit concept te werken. 

Referenties:
* http://www.apple.com/nl/ipod/nike/run.html
* http://www.ictnieuws.net/recensies_detail.php?ID=37

=== Wii Fit ===
De Wii Fit is een uitvinding van Nintendo. Het is een spel waarbij je verschillende fitnessoefeningen kan doen. Het is ontwikkeld voor de Nintendo Wii en het wordt gespeeld door middel van het Wii Balance Board. Dit Board is een bewegingsgevoelige weegschaal die kan registreren hoe het met je evenwicht gesteld is. Daarnaast kan het ook nog je BMI (Body Mass Index) berekenen. Het leuke aan de Wii Fit is dat je kan controleren hoe het met je conditie gesteld is. Zo kan je door middel van de Body Test (waar je gewicht en balans wordt berekend) je Wii Fit Age berekenen. Dit laat het verschil zien tussen je werkelijke leeftijd en de leeftijd die bij je gemeten testresultaten hoort. Met andere woorden, je kan op die manier controleren of je lichaam goed in conditie is volgens je leeftijd. Voor het verbeteren van je conditie kan je gebruik maken van: Yoga-oefeningen, Spieroefeningen en nog zoveel meer. De vooruitgang die je maakt kan je dan opvolgen door middel van grafieken. Er zijn grafieken voor het gewicht, de BMI en de Wii Fit Age.

Voordelen:
*Informatie m.b.t. de algemene conditie (BMI, evenwicht en Wii Fit Age).
*Na afloop krijg je via grafiek je eventuele vorderingen te zien m.b.t. je algemene conditie.
*Je kan je resultaten vergelijken met elkaar, iedereen kan namelijk registreren op de Wii Fit waardoor iedereen ook zijn eigen individuele resultaten heeft.
*Je hoeft helemaal niet zo handig te zijn om het te kunnen installeren.
*Alle berekeningen gebeuren door de Wii zelf dus het vraagt niet veel tijd.

Nadelen:
*Het is duur
*Het is in het Engels
*Je kan slechts 1 Wii Balance Board installeren per Wii

De Wii Fit is zeker bruikbaar in het onderwijs in die mate dat je het kan gebruiken als een leerlingopvolgsysteem. Je kan namelijk nagaan hoe het met de conditie van je leerlingen gesteld is en dus ingrijpen wanneer er effectief leerlingen zijn met problemen.
Probleem is wel dat het enorm duur is. Daarom is het voor scholen ook aan te raden om bijvoorbeeld een aankoop te doen van bijvoorbeeld 5 Wii’s. Daarna kan je de leerlingen klas per klas bij jou laten komen en op die manier hun conditie testen. 
Naast het gebruik van de Wii Fit als leerlingopvolgsysteem is het ook een goede leerschool voor de leerlingen zelf. Op die manier worden zij geconfronteerd met hun eigen mogelijkheden of beperkingen. Dit kan een aanzet zijn voor bepaalde leerlingen om gezonder te gaan leven of om eventueel aan sport te gaan doen.

De Wii Fit is geen klinisch gevalideerd toestel, dus moet men uiterst voorzichtig zijn met de interpretatie van de resultaten. Het is eerder een speelse manier om de bevolking (zowel jong als oud) te sensibiliseren wat de gezondheid betreft.
De Wii Fit is niet echt geschikt om te integreren in een les Lichamelijke Opvoeding wanneer er veel studenten aan deelnemen. Deze hebben vaak niet het nodige respect voor het materiaal, door de aantrekkingskracht van de spelconsole zouden andere aspecten van de les wel eens vergeten kunnen worden. 
Het zou beter zijn indien de Wii Fit beschikbaar is voor leerlingen die niet kunnen deelnemen aan de les LO om op een andere manier toch in beweging te kunnen zijn. 
Een andere mogelijkheid is dat de Wii Fit ter beschikking staat van leerlingen die in de avondstudie dienen te blijven en al hun huiswerk reeds gemaakt hebben. Op die manier zullen zij gemotiveerder hun huiswerk maken en daarna niet de medeleerlingen storen die nog aan het werk zijn.

Referenties:
* http://ms2.nintendo-europe.com/wiifit/nlNL/
* http://nl.wikipedia.org/wiki/Wii_Fit


=== Online lesvoorbereiding ===
http://www.sports-media.org is een site voor leerkrachten en toekomstige leerkrachten LO. Het bevat naast nuttige informatie en evenementen ook een grote database met lesvoorbereidingen voor zowel kleuter-, lager- als secundair onderwijs. Men kan deze gratis raadplegen als men eerst zelf een lesvoorbereiding toevoegt, wanneer de ingezonden lesvoorbereiding kwalitatief goed bevonden wordt, kan men elke lesvoorbereiding in de database downloaden.
Dit is een mogelijkheid voor leerkrachten die al lesgeven om nieuwe ideetjes op te doen. Het gevaar schuilt erin dat andere leerkrachten systematisch hiervan lesvoorbereidingen overnemen om klakkeloos in hun eigen lessen toe te passen. Daardoor zullen deze leerkrachten hun eigenheid verliezen en niet op een zelfstandige manier hun lessen voorbereiden.

Referenties:
* http://www.sports-media.org/


=== Playbook Software ===
Er bestaan verschillende softwareprogramma's die bedoeld zijn voor coaches van ploegsporten zoals voetbal, volleybal, basketbal e.d.. Deze programma's kunnen echter ook zeer handig zijn voor leerkrachten LO. Men kan er oefeningen op voorbereiden en het bevat ook meestal een database met standaard-oefeningen. Er bestaan tal van verschillende playbooks met een prijsklasse tussen 30$ en 200$. Op http://www.jes-soft.com/ vindt men playbooks voor basketbal, volleybal, baseball, american football, hockey, en waterpolo. Deze kunnen gratis gedownload worden en gebruikt worden voor een bepaalde periode, daarna moet je bijbetalen voor de extra opties, maar de basisfuncties kan men blijven gebruiken.

Een voorbeeld hiervan vind je op onderstaande link
* http://www.jes-soft.com/playbook/screen.html

Voordelen:
*men kan oefeningen opslagen en in verschillende categorieën onderverdelen
*het is een eenvoudig te gebruiken manier om oefeningen op te stellen
*het heeft een animatiescherm waarop men de oefening kan volgen
*een teksteditor om de oefenigen te beschrijven
*een export- en importfunctie om oefeningen met andere gebruikers uit te wisselen
*afdrukken van afbeeldingen in hoge kwaliteit 
*mogelijkheid tot het maken van een lijst van oefeningen voor een bepaalde les
*gemakkelijk te gebruiken
*duidelijke weergave van de oefeningen
*men kan complexe oefeningen aan de leerlingen tonen (mits de aanwezigheid van een laptop)
*men kan een lesvoorbereiding makkelijk afprinten

Nadelen:
*de meeste playbooks zijn redelijk duur

Referenties:
* http://www.jes-soft.com/
* http://www.playmanager.com/


=== Voedingsanamnese ===
Leerlingen die in het Technisch Secundair Onderwijs de opleiding Lichamelijke Opvoeding en Sport volgen, krijgen in de 2&lt;sup&gt;de&lt;/sup&gt; graad wekelijks 2 uren Theorie van de Lichamelijke Opvoeding. In de leerplannen wordt onder andere gevraagd om aan volgende zaken te werken:

* De leerplandoelstelling: De leerlingen kunnen inzicht verwerven in de principes van voeding bij fysieke inspanningen, sportbeoefening en topsportprestaties. 
* De leerinhoud: indeling van de voedingsstoffen, algemene regels, invloed op de spijsvertering en gebruik maken van maaltijdwijzer, PC en CD-ROM.  
Om dit zo concreet en levendig mogelijk te maken, ga ik de leerlingen een voedingsanamnese (analyse van wat iemand eet) laten maken.

Bij de start van de lessenreeks krijgen de leerlingen een taak zijnde: noteer gedurende 1 dag al het voedsel dat opgenomen wordt. Zij noteren heel duidelijk op een daarvoor voorzien sjabloon wat en hoeveel zij eten. Om deze taak te vereenvoudigen, krijgen de leerlingen een aantal documenten met info over maten en gewichten en hoe een voedingsanamnese te maken. Daarnaast krijgen zij een aantal documenten met daarop verschillende 'print screens' om de verwerking van de voedingsanamnese te vereenvoudigen. Tijdens één van de daaropvolgende lessen wordt er een les gegeven in een ICT lokaal. Alle leerlingen krijgen een PC ter beschikking en samen wordt er naar volgende site gesurft. www.voedingsmiddelentabel.nl. Op deze site kunnen de leerlingen individueel berekenen hoeveel calorieën zij die dag hebben opgenomen. Nadien volgt een verwerking van het energieverbruik en de samenstelling van de voeding (eiwitten, koolhydraten en vetten). Al deze gegevens kan de leerling op een eenvoudige wijze op deze site terugvinden.

Voordelen:
*Door in eerste instantie de leerlingen hun eigen voeding te laten opschrijven, wek je de interesse op en laat je hen stilstaan bij hun eigen eetgewoontes.
*Leerlingen kunnen individueel alles berekenen.
*Leerlingen kunnen op eigen niveau werken.
*De leerkracht loopt rond en geeft feedback waar nodig (prima differentiatie).
*Het programma is heel kindvriendelijk

Nadelen:
*Thuis noteren verloopt soms stroef, niet ernstig genoeg.
*Controle van wat leerlingen thuis eten, is onbestaand (kan dus uit de duim gezogen zijn).
*Beschikt de school niet over genoeg computers dan is dit niet mogelijk.
*Vooraf moet je als leerkracht goed voorbereid zijn (pc minded is een troef)

Referenties:
* http://www.voedingsmiddelentabel.nl
* http://www.gemeenschapsonderwijs.be/sites/portaal_nieuw/SO/Lessentabellen/Lessentabellen/sport%20-%20BSO-TSO.pdf

=== Hartslagmeter === 
De afgelopen jaren is het bewustzijn van de slechte fysieke conditie van onze jeugd steeds groter geworden. Ondanks talrijke pogingen om de jongeren terug op het goede spoor te zetten om een gezonde en fysiek actieve levensstijl aan te nemen is er nog steeds weinig beterschap merkbaar. Veel jongeren vertonen een sedentaire levensstijl door een gebrek aan mogelijkheden, succes of zelfmotivatie om fysiek actief te zijn. Programma’s die gebruik maken van een hartslagmonitor blijken een goed middel te zijn om dit fenomeen te bestrijden. Cardiovasculaire fitnessprogramma’s met hartslagmeters, aangeboden in de lessen Lichamelijke Opvoeding, promoten namelijk individuele begeleiding en leggen een grotere verantwoordelijkheid bij de leerlingen. Fysieke activiteit wordt onderverdeeld in vier dimensies: frequentie (#sessies/week), intensiteit (energievrijgave gecorrigeerd voor lichaamsgrootte), tijd (minuten) en type (kwalitatieve beschrijving van het soort activiteit). Van deze vier dimensies is het meten van de intensiteit van een activiteit vaak het moeilijkste voor een leerkracht. Leerkrachten meten de intensiteit van hun activiteiten bij leerlingen namelijk meestal door het observeren van hun leerlingen. Deze methode blijkt echter zeer subjectief te zijn. Sommige leerlingen blijken bijvoorbeeld vrij hoge hartslagwaarden te bereiken zonder dit fysiek uit te laten schijnen, wat het inschatten moeilijk maakt. Om een duidelijker beeld te krijgen over de intensiteit waaraan leerlingen sporten, kan het gebruik van een hartslagmeter gedurende de lessen Lichamelijke Opvoeding bijgevolg zeer nuttig zijn! Volgens www.gezondheid.infoblog.be lijdt 1 op 5 kinderen aan Obesitas. Dit komt er op neer in het onderwijs, dat 20% van de leerlingen een overgewicht heeft! 

'''Het bepalen van de hartslagzones'''

De beste methode om de hartslagzones van een persoon te bepalen, is door een progressieve inspanningstest uit te voeren onder begeleiding van een sportarts. Aangezien het onmogelijk is om alle leerlingen een dergelijke inspanningstest te laten ondergaan, kan men in een onderwijscontext gebruik maken van de formule van Karvonen om de verschillende hartslagzones bij leerlingen te bepalen.
Formule van Karvonen:
HFopt = HFrust + (HFmax – Hfrust) * gewenste intensiteits%
                      
HFrust = de rusthartslag
         Polsslag nemen als men ’s morgens wakker wordt

HFmax = de maximale hartslag
        Hartslag na een maximale inspanningsproef
        Schatting: 220 – leeftijd

Vervolgens kan men de verschillende hartslagzones gaan bepalen die naar de verschillende soorten trainingen verwijzen:
65-65% : Recuperatie training
65-70% : LSD training (Long Slow Distance)
70-75% : Extensieve uithouding
75-85% : Intensieve uithouding
85-90% : Tempo-interval
90-95% : Intensieve interval


'''Het gebruik van een hartslagmeter in de lessen Lichamelijke Opvoeding'''

In de evaluatie voor de lessen Lichamelijke Opvoeding wordt voornamelijk belang gehecht aan de participatie van de leerlingen. Bij het observeren van lessen Lichamelijke Opvoeding kan men jammer genoeg vaak hetzelfde verschijnsel terug zien, namelijk dat een minderheid van de leerlingen meer actief betrokken zijn in de activiteit in vergelijking met anderen. Oorzaak hiervan is vaak gelegen in het gedifferentieerde niveau van fysieke fitheid van leerlingen in eenzelfde klas waardoor de motivatie van de ‘minder getalenteerde’ leerlingen fel afneemt.
Effectieve instructie over een gezonde levensstijl met sportbeoefening en een grotere betrokkenheid bij lichaamsbeweging zijn bijgevolg enkele belangrijke werkpunten voor leerkrachten LO om dit grote verschil in de toekomst zo veel mogelijk weg te werken of te beperken. Aan de ene kant zou dit de motivatie van iedere student om fysiek actief te zijn, moeten bevorderen. Aan de andere kant zou het de leerkrachten een beter inzicht moeten geven over de fysieke mogelijkheden van zijn/haar leerlingen, wat het mogelijk maakt om effectievere instructies te geven naar de toekomst toe. Als het doel van de leerkracht is om alle studenten te laten werken naar gelang hun potentieel, kan het gebruik van een hartslagmeter een grote hulp zijn. Het kan de leerkracht namelijk helpen bij het plannen van activiteiten, verwerken van gegevens en opstellen van instructies, net zoals een wiskunde leerkracht gradueel de moeilijkheidsgraad van zijn lessen opbouwt. 
In de Verenigde Staten is men zich al een tijdje bewust van de mogelijkheden die de technologie hen te bieden heeft. POLAR, een wereldwijd bekend merk voor hartslagmeters, biedt namelijk speciale programma’s aan die het gebruik van hartslagmeters gedurende de lessen Lichamelijke Opvoeding stimuleert. Om de scholen warm te maken, worden er onder andere speciale workshops aangeboden. Nadeel van deze toepassing blijft echter het prijskaartje!


Referenties:
* http://education.polarusa.com/education/default.asp
* http://www.3athlon.be/www/content/view/23/21/
* Using heart rate monitors for effective teaching and curricular accountability in physical education: a commentary. L. G. Driscoll, B. Conner – Gray; Vahperd Journal, Spring, 2008.
* Preventing obesity and increasing aerobic fitness with heart rate monitors in PE class: initial findings. L. G. Driscoll, M. T. Stimpson, Y. Miyazaki; Vahperd Journal, Spring 2007.

=== SportsTracker ===
SportsTracker is een tool voor mensen die hun sportactiviteiten willen monitoren op een eenvoudige wijze, die bovendien gratis is! Deze open source software, onder GNU General Public License uitgegeven, is niet-sportspecifiek opgegesteld wat toelaat om verschillende sporten in 1 overzicht te plaatsen.
Het feit dat SportsTracker gratis is en eenvoudig in gebruik is een grote troef voor toepassing in het onderwijs. Het laat de leerkracht toe om leerlingen op zelfstandige basis te laten kennismaken met trainingsdagboeken, planning en periodisering en het belang van HF-metingen bij training. Tevens kan het leerlingen die kampen met overgewicht helpen om hun gewicht, fysieke activiteit én voedingsgewoonten in kaart te brengen (als notitie) en zo in overleg met de leerkracht LO/ de leerkracht die instaat voor gezondheidsbeleid een levensstijl te ontwikkelen die hun lichamelijk welzijn ten goede komt.

Voordelen:
* verschillende sporten in te voeren
* per sport verschillende trainingstypes in te voeren.
* uw hartslag per training in te voeren.
* notities in de kalender toe te voegen (vb. trainingsschema's en wedstrijden).
* uw lichaamsgewicht in te voeren ( hierbij kunnen opmerkingen worden ingegeven zoals vb.: ziekte, afvallen om in een lagere gewichtsklasse te komen,...).
* bij het gebruik van een hartslagmeter met pc-link uw HF tijdens training bij te houden in uw SportsTracker.
* Uw afgelegde weg per training in uw SportsTracker te importeren met behulp van HF-meter met ingebouwde GPS (vb. Garmin edge).
* Statistieken per sport op te roepen.
* De statistieken grafisch weer te geven in diagrammen. (cummulatieve afstand, trainingsduur, HF, gewicht,...).
* Zoals reeds aangehaald is het vrije software, dus gratis in gebruik en aanpassingen zijn mogelijk.
* Het is niet noodzakelijk om dure apparaten aan te kopen, (vb. HF-meters, ipods, speciale schoenen,...) De hartslag kan ook handmatig worden ingegeven en de afgelegde afstand ook.(plan je te lopen route via google maps of een andere routeplanner).
* Alle sporten kunnen afzonderlijk ingegeven worden en worden herkend in de statistieken aan hun specifieke kleur.
* Het gebruik van opmerkingen en notities laat de sporter toe te melden hoe ze zich voelen, wat belangrijk kan zijn om &quot;overtraining&quot; op te sporen
.
Nadelen:
* In het begin zal het invoeren van je sporten, wedstrijdmomenten, trainingsschema's en trainingstypes redelijk tijdsintensief zijn. Eens deze klus geklaard is loopt het programma daarentegen als een trein.
* U moet een pc te uwer beschikking hebben om de gegevens na uw training in te geven.

Referenties:
* http://www.saring.de/sportstracker/index.html
* http://maps.google.com/maps?oe=UTF-8&amp;gfns=1&amp;q=f&amp;um=1&amp;ie=UTF-8&amp;sa=N&amp;hl=nl&amp;tab=wl


=== Geschiedenis === 
Het is niet altijd eenvoudig het vak geschiedenis te koppelen aan informatica-gebruik. De meeste informatie voor deze leerstof is immers terug te vinden in bronnen die reeds bestonden voor iemand ooit een computer gezien had, laat staan gebruikt. Daarom lijkt het mij nuttig enige ideeën op een rijtje te zetten die het gebruik van ICT tijdens lessen geschiedenis iets meer vanzelfsprekend maken. In eerste instantie wordt een overzicht gegeven van het vinden van informatie via ICT. In een tweede stuk worden enkele ideeën aangeboden voor het concrete toepassen van ICT tijdens de lessen.

Het gebruiken van informatica kan leerlingen helpen informatie terug te vinden, zoals hierboven aangereikt, is dit net de minst evidente toepassing van ICT voor geschiedenis. Gelukkig bestaat er een grote hoeveelheid historische informatie die zowel op het internet als via cd-roms makkelijk raadpleegbaar is. Een voordeel hiervan is dat de gegevens veel makkelijker toegankelijk zijn en er geen zoektocht in bibliotheken, referentiewerken en kaartenbakken voor nodig is. De hoeveelheid van het materiaal kan in vele omstandigheden zelfs een hindernis vormen voor het efficiënt vinden van de benodigde informatie. De leerkracht moet daarom zijn leerlingen bijstaan en begeleiden. Het is in dat opzicht interessant het materiaal te beperken tot die teksten die in het Nederlands zijn opgesteld. Op die manier wordt de grote hoop informatie iets of wat overzichtelijker en kan men er zeker van zijn dat de leerlingen alle teksten begrijpen. Studenten kunnen zo beter structureren en opdrachten efficiënt afhandelen. Een andere mogelijkheid is om de teksten te sorteren op grond van hun publicatiedatum.
Bij het gebruiken van internet is het voor de leerkracht zeer belangrijk de leerlingen een kritische houding bij te brengen. Ze moeten immers leren welke informatie ze kunnen vertrouwen en welke niet. Dit is uiteraard steeds erg belangrijk, maar bij het medium internet is zo’n instelling onontbeerlijk. 
Als leerkrachten rekening houden met al deze richtlijnen, kunnen de leerlingen door het gebruik van ICT meer informatie opsteken dan enkel louter historische.

Geschiedenis is een vak dat voor vele middelbare scholieren zeer theoretisch blijft. ICT kan helpen om de kennis van het verleden concreter te maken door historische games en simulaties te gebruiken. Dergelijke games bieden leerlingen de kans om in aanraking te komen met het leven uit een andere periode; ze leren de beperkingen en eigenaardigheden van die tijd aan den lijve ondervinden. Zo moeten ze bijvoorbeeld een opdracht uitvoeren zoals het inladen van een VOC schip in Indië en het vervolgens veilig naar Amsterdam laten varen en de lading daar verkopen. Extra historische informatie kan bij zo’n spel gegeven worden waardoor de kennis van de periode of handelingen er enkel op vooruit kan gaan. Echte historisch kennis of vaardigheden worden hierbij slechts in mindere mate opgedaan, inleving daarentegen wordt er sterk door bevorderd. 

Een voorbeeld van een interessant computerspel waarbij leerlingen hun tijdsbesef kunnen oefenen is Jacht door de eeuwen. In het spel kan men met een tijdsmachine doorheen de eeuwen reizen, de bedoeling is door middel van ruilen een geheime sleutel te bekomen. De leerlingen moeten er bij deze reis op letten de juiste kleding aan te trekken en ruilobjecten mee te nemen die voor de mensen in de betreffende periode aantrekkelijk zijn. Bovendien moet men zich ook voorzien van hulpmiddelen om zich te helpen bij rampen die kunnen voorkomen in een bepaalde periode. 

In het Britse geschiedenisonderwijs heeft men een cd-rom ontwikkeld die de inleving kan bevorderen door middel van simulatie: The Troubled Century. Leerlingen kunnen zich in verschillende belangrijke sleutelmomenten van de 20e eeuw inleven. Ze kunnen bijvoorbeeld de rol van adviseur van de Duitse keizer of Britse premier invullen voor de periode waarin de eerste wereldoorlog uitbrak. In een ander onderdeel kunnen ze een van de onderhandelaars zijn in Versailles in 1918. In deze functie krijgen ze vragen voorgeschoteld waarop ze een antwoord moeten kunnen geven. Allerlei verschillende aspecten van de oorlog komen zo aan bod en leerlingen laten op deze manier zien welke inzichten zij verworven hebben in de dynamiek van die gebeurtenis. Niet enkel feitenkennis, maar ook onderliggende structuren die op lange termijn van belang zijn worden zo aangeraakt.

Referenties: 
* WILSCHUT (Arie), VAN STRAATEN (Dick) en VAN RIESSEN (Marcel). Geschiedenisdidactiek. Handboek voor de vakdocent. Bussum, Uitgeverij Coutinho, 2004, pp. 197-212.
* Ministerie van OC en W (2002). &quot;Zin en onzin over het rendement van ICT in het onderwijs.&quot;
* http://www.awbruna.nl/catalog/eeuwen.htm
* http://www.toolfactory.com/news/view?id=66

=== CIRCE-Project ===
De klassieke talen, Latijn en Grieks, hebben vaak af te rekenen met een nogal oubollig imago. De term klassiek verwijst immers niet alleen naar de Griekse en Romeinse oudheid, maar staat ook synoniem voor een traditionele benaderingswijze. Toch is het gebruik van ICT lang niet onverenigbaar met het onderwijs van de klassieke talen, zoals onder meer geïllustreerd wordt door het CIRCE-project.

CIRCE is een Engels acroniem dat staat voor &quot;Classics &amp; ICT Resource Course for Europe&quot;. Het project werd uitgewerkt door een partnerschap van leerkrachten Latijn en Grieks uit België, Denemarken, Frankrijk, Griekenland, Italië en het Verenigd Koninkrijk. Het initiatief is opgericht vanuit de centrale vraag hoe computertechnologie het onderwijs in de klassieke talen en cultuur in het Europa van vandaag kan verrijken en richt zich op “al wie de kwaliteit van zijn/haar werk wil verhogen door gebruik te maken van moderne technologieën.”[http://www.circe.be/content/view/61/245/lang,nl/]
 
Op de website www.circe.be vindt u onder meer een aantal casestudies over de integratie van ICT in het klassieke talenonderwijs, een uitgebreid fotoarchief, een onderdeel over relevante websites en software, een artikel over het gebruik en het installeren van specifieke lettertypes, maar ook voorbeelden van lesvoorbereidingen. Geïnteresseerden kunnen zich op de website bovendien inschrijven voor een cursus die elk jaar georganiseerd wordt in één van de partnerlanden. 
CIRCE  is ook terug te vinden op Facebook.

=== Latijn ===

Wie denkt dat Latijn en ICT niet te combineren vallen, heeft het grandioos mis of is gewoon erg ouderwets! Op het internet zijn verscheidene websites te vinden die teksten, vertalingen, cultuur, grammatica en oefeningen aanbieden voor het vak Latijn.[http://www.everyoneweb.com/OneEzelsbruggetjePerChild/]

* Wat de teksten betreft kan het voor de leerkracht erg handig zijn om bijvoorbeeld een digitale versie te gebruiken in plaats van de teksten te gebruiken uit de Loeb-, Budé- of Toebneredities. Wie deze teksten graag gratis opzoekt, kan terecht op volgende websites:
* http://www.perseus.tufts.edu/hopper/collection?collection=Perseus:collection:Greco-Roman&amp;redirect=true.
* http://www.thelatinlibrary.com/.

Wat interessant is aan '''Perseus''', is dat ze de teksten aanbiedt en bovendien bij elk woord een grammaticale verklaring en vertaling voorziet. De website is wel in het Engels geschreven en lijkt een beetje rommelig, maar is erg wetenschappelijk onderbouwd qua bronnen en commentaren.
De '''Latin Library''' is ook een Engelse site die allerlei Latijnse teksten weergeeft, maar is niet zo wetenschappelijk als Perseus. Het nadeel van deze twee websites is dat een kritisch apparaat ontbreekt.

Verder is er nog een Open Sourceprogramma, '''Diogenes''' genaamd, om Latijnse teksten en hun grammaticale en lexicale uitleg te raadplegen. Het progamma zelf is gratis te downloaden op volgende site: http://www.dur.ac.uk/p.j.heslin/Software/Diogenes/index.php. De teksten zelf zijn gepubliceerd bij de Thesaurus Linguae Graecae en de Packard Humanities Institute, maar zijn jammer genoeg niet gratis te verkrijgen. Zonder de teksten ben je dus niets met het programma Diogenes. Op deze site kan je de teksten na betaling verkrijgen: http://www.tlg.uci.edu/. Je kan TLG wel eerst eens uitproberen.

Vandaag de dag kan men veel literatuur vinden in verband met de Latijnse en Griekse Oudheid. Een '''overzicht met Nederlandse vertalingen''' en commentaren van Latijnse werken is altijd handig voor een leerkracht Klassieke Talen: DE RYNCK, P., Welkenhuyse, A. ''De Oudheid in het Nederlands'', Uitgeverij Ambo, 1997. Op het internet kan men van dit boek de lijst met vertalingen raadplegen door te zoeken op auteur: http://www.dbnl.org/tekst/rync001oudh01_01/.

Voor wie graag op de hoogte blijft van het laatste nieuws, filmpjes, recensies en bijscholingen omtrent Latijn, is er een '''blog''' beschikbaar op vivaclassica op blogspot. Het filmpje in verband met Bart De Wever en de regeringsvorming “Hoe goed kent De Wever zijn Latijn” is een aanrader. Voor wie onmiddellijk het filmpje wil bekijken: http://www.gva.be/dossiers/gemeenteraad/hoe-goed-kent-de-wever-zijn-latijn.aspx.


Wie graag een keertje lacht met grapjes in verband met Latijn en Grieks, moet deze verzamelsite vol met '''cartoons''' raadplegen: http://www.stilus.nl/cartoons/index.htm. De website biedt ook een overzicht van reclame aangaande de Romeinse en Griekse oudheid.

Het Latijn is absoluut GEEN dode taal! Voor chatliefhebbers bestaat er zelfs een '''Locutorium Latinum''' (Latijnse chatruimte), die opgestart werd door de '''Circulus Latinus Panormitanus''', die bovendien volledig in het Latijn geschreven is, dus ook alle teksten, instructies en contacten met de CLP-webmaster of de chatmoderator. Vooral bedoeld voor die-hards, maar zeker ook interessant om een keertje te integreren in de derde graad Latijn. De leerlingen kunnen via de chatruimte kennismaken met Latijnse themazinnen, wat het inzicht in grammatica en tekststructuur verbetert. Voor wie interesse heeft: http://www.cirlapa.org/locutorium/index.php.

Vooraleer men naar de chatruimte kan gaan, moet men eerst registreren via “''Nomen da''”. Daar wordt dan gevraagd naar je ''Agnomen'' (= gebruikersnaam), een ''Signum arcanum'' (= paswoord) en je ''inscriptio electronica'' (= e-mailadres). Andere gegevens, zoals je voornaam, je geslacht, leeftijd, nationaliteit, stad, functie en homepagina, zijn facultatief te vermelden. Eens je geregistreerd bent, krijg je een e-mail, waarbij je moet klikken op een link. Daarna kan je telkens inloggen via “''Intra''”, waar er gevraagd wordt naar je ''Agnomen'' en ''Signum arcanum''. 

Zodra je aangemeld bent bij het Locutorium, zie je een pagina met frames, waarvan de linkerkant bestemd is voor berichten die de gebruikers kunnen lezen. Aan de rechterkant heb je de mogelijkheid om met de mensen die online zijn privégesprekken te voeren. De onderkant van het scherm bevat een ruimte om in te schrijven, een knop om je tekst te versturen (Immitte) en uiteraard ook de mogelijkheid om emoticons te kiezen. Je komt onmiddellijk in contact met mensen uit diverse landen, maar slechts één taal primeert: het Latijn. Blijkbaar nog steeds een lingua franca anno 2010!

* Handig om snel wat extra informatie op te zoeken in verband met Latijn is het '''Portaal Latijn''' op Wikipedia: 
http://nl.wikipedia.org/wiki/Portaal:Latijn.
* In Finland bestaat er een radiozender, de '''Nuntii Latini''', die nieuwsberichten in het Latijn uitzendt. De website post zelfs recente nieuwsberichten in het Latijn. Zie: http://www.yle.fi/radio1/tiede/nuntii_latini/.
* Voor wie het gevoel wil hebben een echte Latijnse 'gazet' te lezen, is er '''Ephemeris''', die dagelijks wordt bijgewerkt met het laatste nieuws: http://ephemeris.alcuinus.net/index.php.
* De '''Duitse HipHopgroep Ista''' rapt in het Latijn. De enkele demo's van de liedjes en de lyrics zijn te vinden op volgende website: http://www.ista-latina.de/index.php.

=== Cultuur ===
Degenen die geen duur ticket willen betalen om Rome te bezoeken kunnen tegenwoordig terecht op het internet, meerbepaald bij '''Google Earth'''. Sinds kort is het zelfs mogelijk om van heel veel gebouwen uit het '''oude Rome van 320 n.Chr.''' reconstructies in 3D te bewonderen. Het project '''Rome Reborn''', dat al elf jaar bezig is om Rome in 3D te doen herleven, was hiervoor een samenwerking aangegaan met Google. Op volgende website: http://earth.google.nl/intl/nl/rome/ kan je een spectaculair YouTubefilmpje afspelen, dat je warm maakt om deze extra applicatie bij Google Earth te downloaden en te gaan verkennen. Eens je Google Earth, of de updateversie 4.3, geïnstalleerd hebt, dien je het programma te openen en linksboven bij ‘Zoeken’ Rome in te tikken. Linksonder kan je dan bij ‘Lagen’ de optie ‘Galerij’ aanklikken en op ‘Het oude Rome in 3D’ klikken. Vervolgens moet je inzoomen tot je de gele icoontjes van antieke momenten ziet verschijnen, waarop je dient te klikken om een bouwwerk van naderbij te kunnen bekijken of om er informatie over op te vragen. Je moet er wel rekening mee houden dat het programma veel tijd nodig heeft om de afbeeldingen op te halen. Rustig navigeren is hierbij dus aangewezen als je niet wil dat de hele zaak vastloopt.

Voor de liefhebbers van het gamen bestaat er sinds 2009 een '''onlinegame''', '''Grepolis''' genaamd. Het spel kan gratis online gespeeld worden, mits registratie, en kan een meerwaarde bieden aan de vakken Latijn of Grieks, vooral in de eerste graad, omdat het volledig geïnspireerd is op de Klassieke Oudheid wat betreft de gebouwen, schepen, het oorlog voeren en dergelijke. Bovendien scherpt de onlinegame het inzicht in tactiek en het vermogen om samen te werken - in dit geval spelen - van de leerlingen aan. Nieuwsgierigen kunnen dit YouTubefilmpje bekijken: http://www.youtube.com/watch?v=1wemrGq1UC0. Voor wie meteen wil beginnen gamen, kan terecht op volgende site: http://nl.grepolis.com.

Wat eveneens steeds handig is tijdens de lessen Latijn of Grieks, is een '''Klassiek lexicon'''. Deze website vormt dan ook een uitstekende aanvulling op de woordenboeken uit de klas en is bovendien erg praktisch voor de leerlingen omdat ze het ook thuis kunnen raadplegen: http://www.ancientlibrary.com/index.php.

=== iPhone als woordenboek ===
Wie over een iPhone beschikt kan dankzij de applicatie &quot;Word Lens&quot; tekst omzetten van het Spaans naar het Engels en omgekeerd. Dit kan van pas komen wanneer je de betekenis van een woord in één van deze talen niet zou kennen: even vertalen met je iPhone en je kan weer verder. Concreet moet je de tekst enkel filmen en speciale software herkent de tekst en zet deze om. De vertaling is niet altijd helemaal correct, maar je kunt wel begrijpen wat er staat. De ontwikkelaar van de software wil ook nog andere talen toevoegen aan de toepassing, die net geen vijf dollar kost. Een demonstratie van de toepassing vind je [http://www.youtube.com/watch?v=h2OfQdYrHRs hier].
{{bron|bronvermelding=http://www.klasse.be/leraren/index.php?id=18516}}

=== Economische wetenschappen ===

In het leerplan nummer 2006/042 van de richting '''Economie''' in het ASO van het Vlaamse Gemeenschapsonderwijs wordt zeer expliciet verwezen naar de integratie van ICT om de leerlingen te leren :

   * het leerproces in handen te nemen;
   * zelfstandig en actief te leren omgaan met les- en informatiemateriaal;
   * op eigen tempo te werken en een eigen parcours te kiezen (ter bevordering van differentiatie en individualisatie).

Het nastreven van die competentie veronderstelt onderwijsvernieuwing en aangepaste onderwijsleersituaties.
In de eerste graad moeten leerlingen onder begeleiding elektronische informatiebronnen kunnen raadplegen. In de tweede en nog meer in de derde graad moeten zij &quot;spontaan&quot; gegevens opzoeken, ordenen, selecteren en raadplegen uit diverse informatiebronnen. Daartoe dienen internet en databanken. De leerling komt dan via zoekopdrachten en verwerkingstaken tot zijn eigen &quot;gestructureerde leerstof&quot;. Hij moet leren op een kritische wijze omgaan met al deze informatie.

De resultaten van individuele of groepsopdrachten kunnen gekoppeld worden aan een presentatie met de hulp van een presentatieprogramma. Het inzicht kan verhoogd worden d.m.v. visualisatie, grafische voorstellingen, simulaties, schema's, stilstaande en bewegende beelden...
Resultaten en informatie kunnen uitgewisseld worden via e-mail, blackboard, chatten, nieuwsgroepen en discussiefora. Op die manier biedt ICT de mogelijkheid om interscolaire projecten op te zetten, maar ook om communicatie tussen leraar en leerling (uitwisselen van cursusmateriaal, planningsdocumenten, toets- en examenvragen...) en leraren onderling (uitwisseling lesmateriaal...) te bevorderen.

=== GPS ===

==== Inleiding tot de GPS ====

Wandelaars maken steeds meer gebruik van de GPS. Maar hoe werkt dit toestel en wat zijn de toepassingsdomeinen?

GPS staat voor Global Positioning System. Dit systeem, dat onderhouden wordt door het Amerikaans Ministerie van Defensie, bestaat uit 24 satellieten die elke dag 2 omwentelingen rond de aarde afleggen op 20.000 km boven het aardeoppervlak. 

Elke GPS satelliet zendt zijn eigen satellietefemeriden uit, dit bevat een beschrijving van de baan van de satelliet. Uit deze satellietefemeriden en de gemeten tijdsinterval van het GPS signaal kunnen positie, snelheid en tijd door een GPS ontvangsttoestel bepaald worden. Als men het tijdsinterval met de lichtsnelheid vermenigvuldigt, verkrijgt men de afstand tot de satelliet.

Om de geografische positie van het ontvangsttoestel op zeeniveau te bepalen, heeft men signalen van minstens 3 satellieten nodig. De ontvangen gegevens worden omgezet tot drie bollen, met als middelpunt de positie van de GPS satelliet en als straal de afstand tot de satelliet. Het snijpunt van de 3 bollen geeft twee posities weer. Het toestel neemt aan dat het zich ongeveer op zeeniveau bevindt, op deze manier wordt het meest onwaarschijnlijke punt verworpen en krijgt men de positie van het GPS ontvangsttoestel. 
Het GPS ontvangsttoestel ontvangt meestal de gegevens van minstens 4 GPS satellieten. Een 4de satelliet kan eventuele fouten van de gemeten looptijden corrigeren. Indien men zich boven het zeeniveau bevindt, bijvoorbeeld in hoge bergen, heeft men de gegevens van de vierde satelliet ook nodig om een juiste plaatsbepaling te hebben.

[[Afbeelding:ConstellationGPS.gif|frame|Aantal satellieten waarvan de signalen ontvangen worden.]]

Men kan de GPS niet als een elektronisch kompas beschouwen. Als men ter plekke ronddraait, zal het noorden meedraaien. Dit komt omdat de gegevens die van de satellieten verkregen worden niet veranderen. De kompasfunctie is slechts betrouwbaar als men zich verplaatst.

Bij het gebruik van de GPS mag men niet vergeten dat slechts de richting van de eindpositie aangeduid wordt. De GPS houdt hierbij geen rekening met hindernissen als rivieren, weiden, bergen, … Het is duidelijk dat bij het gebruik van een GPS vaardigheden als kaartlezen nog van belang zijn.

Het GPS systeem heeft zeer veel toepassingsdomeinen zoals transport, tunnelaanleg en fietsen. Maar ook wetenschappelijke toepassingen, denk maar aan bijvoorbeeld cartografie, biologie en geologie.

==== Applicaties binnen het onderwijs ====

Als men naar alle toepassingsgebieden kijkt, is het niet verbijsterend dat GPS gebruik binnen het onderwijs geïntegreerd kan worden. Het kan immers helpen bij het vervullen van de '''vakgebonden en vakoverschrijdende eindtermen'''. Dit kan binnen projectweken, schoolklassen maar ook binnen een welbepaald vak.

Uitstappen met de GPS in de hand kunnen geïntegreerd worden binnen vakken als lichamelijke opvoeding, aardrijkskunde, informatica, biologie en geschiedenis. Ziehier enkele voorbeelden:

*LO:
**Laat ze in groepjes van 3 van hetzelfde niveau een oriëntatieloop afleggen.
**Dankzij het enthousiasme dat kinderen vertonen bij het gebruik van de GPS, zet men ze sneller aan tot stappen.

*Aardrijkskunde:
**De eigen omgeving door middel van fiets- of wandeltochten zelfstandig verkennen. Op welbepaalde plaatsen worden dan opdrachten vervuld.
**Op een actieve manier werken met:
***lengte- en breedtegraad
***hoogteprofiel
***plaatsbepaling
***kaarten: een welbepaalde plaats op de kaart vinden
***afstand-, tijd-, omtrek- en oppervlaktemetingen
**Begrippen leren als satellieten, signalen, kompas, waypoint en coördinaten
**GPS toepassingsgebieden verkennen. Bvb:
***geofysica
***meteorologie: men onderzoekt de effecten van de atmosfeer op de GPS signalen om het weer te voorspellen

*Informatica:
**Een gelopen route kan bewaard worden om op de computer te verwerken. Men leert hierbij zowel de computer als het internet te gebruiken. Het kaartlezen komt hierbij ook van pas.
**GPS leren gebruiken.


GPS gebruik heeft heel wat '''voordelen''':
*Enthousiasme: Leerlingen leren de omgeving op een moderne manier verkennen. Wat voor een groter enthousiasme zorgt.
*Controle: Aangezien de afgelegde route bewaard kan worden, kan de leerkracht nagaan of de leerlingen op het juiste pad gebleven zijn. 
*Samenwerking: leerlingen verplaatsen zich in groep met 1 GPS. Samen verkennen ze een gebied en voeren ze opdrachten uit. 
*Verschillende doelgroepen: elke route kan een ander thema zijn en voor een andere doelgroep bedoeld zijn.


Toch zijn er ook enkele '''nadelen''':
*Men is afhankelijk van batterijen. 
*Elektronica kan onverwachts stuk gaan.
*De hoogteweergave is een wiskundige benadering, er wordt dus niet altijd rekening gehouden met het werkelijke aardeoppervlak. 
*Veel leerkrachten kennen de techniek en de toepassingsgebieden van de GPS niet en vertonen er weinig interesse naar.
*Bij grote groepen zijn er niet altijd voldoende GPS apparaten beschikbaar.


Er werden speciale GPS programma’s gemaakt voor het onderwijs. De KNBLO-wandelsport organisatie uit Nederland stemde een programma af voor leerlingen van het 5de leerjaar tot het 2de middelbaar onder de naam &quot;GPS Moves&quot;. Aan de hand van &quot;GPS Moves&quot; leer je je omgeving op een heel andere manier kennen. Leerlingen leren hoe gebruik te maken van de GPS en trekken nadien in groepjes zelf op pad om de theorie in praktijk om te zetten. 

==== GPS Moves ====
GPS Moves bestaat origineel uit drie lesuren waarin de leerlingen over de GPS en het gebruik ervan leren. Nadien leren ze zelf hun omgeving op een ludieke manier (ver)kennen. In het eerste lesuur wordt een presentatie gegeven over de GPS, nadien voeren de leerlingen een buitenopdracht uit. Ze dienen daarbij op zoek te gaan naar gemarkeerde punten en een paar vragen te beantwoorden. Tijdens deze eerste les leren de leerlingen meer over begrippen als satellieten, signalen, kompas, waypoiny, route en de werking van het GPS-toestel. Tijdens de tweede les verkennen de leerlingen in kleine groepjes de directe omgeving aan de hand van hun GPS-toestel en een kaart. Onderweg maken ze opnieuw opdrachten. Bij de derde les ten slotte, gaan de leerlingen in de klas aan de slag met hun verkende route op het internet.

Via volgende link kunnen leerkrachten een power-point presentatie vinden dat het Global Positioning System op eenvoudige wijze uitlegt.
*http://web.archive.org/web/20070111085404/http://www.gps.oma.be/pdf/pres_alg_nl.pdf
*http://web.archive.org/web/20070111085506/http://www.gps.oma.be/pdf/pres_opendeur_nl.pdf

{{bron|bronvermelding=
*http://www.gpsmoves.nl/
*http://www.scoutsengidsenvlaanderen.be/actie/technieken/orientatie/gps-praktijk
*http://www.wandel.nl/pagina/wandelsport/gps-wandelen
*http://www.educatracks.nl/gpsenonderwijs.html
*http://www.cfa.harvard.edu/space_geodesy/ATLAS/
*http://www.gps.oma.be/nl/lbesch_nl_ok_css.htm#ruimtesegment
*http://www.go-gps.nl/pages/gps/gps_hoe_0.php
}}

== Voorbeelden ==
Enkele voorbeelden van onderwijstechnologen en voorbeelden van adviezen van een onderwijstechnoloog

=== Neurale blockchain ===
[[File:EduBlock.png|thumb|Neural Blockchain]]
Een onderwijstechnoloog zou een [[w:Blockchain|blockchain]] kunnen inrichten als opslag voor leerprocessen en leerarchitecturen (gedistribueerde opslag lijkt op ons brein). Als de opzet eruit ziet als een neuraal netwerk dan kunnen we spreken van een lerende blockchain. De volgende kenmerken kunnen in een lerende blockchain worden gerealiseerd:
* '''Gepersonaliseerd''': Het delen van onderwijsontwerpen middels een blockchain is ter inspiratie en  ondersteuning bij het ontwerpen van het eigen leren of onderwijs. Het is ondoenlijk en  onnodig daarvoor alle verzamelde blokken onderwijs (leerobjecten) bij langs te lopen. Een  slimme selectie van best practices uit de grote bulk is nodig. Slim in de zin dat de selectie zo  goed mogelijk aansluit bij de wensen en eigenschapen van de persoon die ontwerpt, uitvoert  en/of die het onderwijs gaat volgen. Vergelijk dit met Google die persoonlijke suggesties doet  over welke links het beste passen bij de zoekopdracht en de persoon die ze intypt.  
* '''Waarde propositie''': Voor het bepalen van welke leerobjecten het beste kunnen worden gesuggereerd, dient de  waarde van dat leerobject voor een specifieke doelgroep te worden voorspelt. Pas achteraf zal  blijken of die waarde propositie de juiste is. Onderwijsarchitectuur is geen harde wetenschap.  Hetzelfde geldt voor de gepersonaliseerde suggesties die Google aan zijn gebruikers voorlegt.  En zelfs wat voor het gros geldt, hoeft juist niet voor de specifieke betrokkenen in kwestie waar  te zijn. De behoefte namelijk bij het zelf willen bedenken en bepalen, zal juist te vinden zijn  bij de buitenbeentjes en die niet goed mee kunnen in het bestaande aanbod.  
* '''Neuraal netwerk:''': Google “leert” van zijn fouten en successen. Dat lijkt haaks te staan op de technologie van  een Blockchain waarin juist vertrouwen is gebaseerd op transparante en strakke procedures.  Deze paradox kunnen we oplossen door in de Blockchain alleen de manier van leren precies  met elkaar af te spreken en de uitkomsten daarvan, de expertregels die daaruit voortvloeien,  op te nemen in de Blockchain zelf. De manier die voor het grijpen ligt is de Blockchain zelf  als neuraal netwerk te beschouwen, waarin elke node een neuron voorstelt en de onderlinge  verbindingen de synapsen zijn. Naarmate een neuron meer bijdraagt aan betrouwbare  waarde propositie van een leerobject, des te sterker worden zijn synapsen in het netwerk.  
* '''Overdracht''': Een onderwijsontwerper maakt op een node een leerobject. Een node is een bekende  identiteit die toestemming heeft om op het netwerk transacties op de Blockchain aan te  bieden en in te zien. Een leerobject is een zelfstandig blok onderwijs, dat op zijn beurt weer  kan zijn opgebouwd uit andere leerobjecten of van een ander leerobject zijn afgeleid. Een  node biedt de onderwijsontwerper de mogelijkheid het leerobject te delen met anderen. De  waarde van het leerobject kan zo worden overgedragen aan gebruikers van andere nodes. In  welke mate dit gebeurt is afhankelijk van de waarde van het leerobject voor de mogelijke  gebruiker en de tegenprestatie die de onderwijsontwerper verwacht.  
* '''Ontvankelijkheid''': Het leerobject, de onderwijsontwerper en de gevraagde tegenprestatie worden als geldige  transactie in de Blockchain opgenomen indien de expertregels in diezelfde Blockchain dit  toelaten. Het gaat dan om de expertregels die de Blockchain uit eerdere ervaringen heeft  geleerd en opgeslagen. In dit geval leerervaringen met betrekking tot welke leerobjecten bij voorbaat ongeschikt zijn. Een leerobject dient een reële kans tot concreet gebruik te hebben.  
* '''Waardebepaling''': De geldigheid van een toevoeging wordt alleen in het geval van consensus onder de nodes  vastgesteld. Als het leerobject wordt toegelaten tot het grootboek van de Blockchain dan gaan  de nodes, dat wil zeggen de neuronen uit het neuraal netwerk, op deze mutatie elk hun eigen  beoordeling loslaten. Hoe mag men vrij bepalen. Elke node zal zo als een uniek neuron  vanuit een eigen perspectief en belang reageren op de waarde van de “prikkel” (= het  aangeboden leerobject). Elke reactie gaat door het neurale netwerk en wordt toegevoegd aan  de Blockchain, tot een node middels expertregels die in de Blockchain zelf zijn opgeslagen, op  grond van deze reacties tot een breed gedragen (consensus bij andere nodes) besluit kan  komen omtrent de waardes van het leerobject voor specifieke doelgroepen.  
* '''Beloning''': Zowel de neuronen die op tijd hebben gevuurd en wiens reactie tot het nemen van het  waardebesluit bij hebben gedragen, als de node dit als eerste heeft “besloten” als de nodes die  de geldigheid van het besluit hebben bevestigd, worden elk beloond met het versterken van  hun synapsen. Ze krijgen voor toekomstige besluiten een meer bepalende stem in ratio tot  hun bijdrage tot het huidige besluit.
* '''Feedback''': Het daadwerkelijk gebruik van het leerobject en de uiteindelijke waardering door de  gebruikers zal worden geanalyseerd tot deze voldoende betrouwbaar (statistiek) de eerdere  waardebepalingen bevestigd of ontkracht. Omdat in de Blockchain de reacties van de  neuronen/nodes zijn opgeslagen, evenals de mutaties in de kracht van de onderlinge  verbindingen (ieders stem in het geheel), kan men op grond van de data-analyse eerder  toegekende beloningen (synapsen) naar boven of beneden bijstellen (versterken of  verzwakken). Deze feedback maakt dat de Blockchain als een lerend netwerk gaat opereren.  
* '''ANN''': Over het leren door een artifical neural network (ANN) is theoretisch veel materiaal  beschikbaar. De Blockchain is hierover bij zijn ontstaan duidelijk en consequent, zodat elke  deelnemer vooraf de regels kent wat betreft de ontwikkeling van de Blockchain als lerend  netwerk. Hoe die ontwikkeling echter zal zijn, is voor iedere deelnemer nog onbekend terrein.  Dat maakt dat de deelnemers een avontuur aangaan met door onbekend gebied op het  terrein van onderwijsarchitectuur. Het enige wat zeker is dat het ontwerpen van onderwijs  steeds beter zal worden en de manier waarop je dat doet steeds meer bekend wordt.  
* '''Design Protocol''': Het is belangrijk niet alleen de waardebepaling van inhoud van de leerobjecten als  leeropbrengst te beschouwen, maar ook de beste wijze (het protocol) van het opslaan van  leerobjecten zelf. We kunnen deze toepassing nog duurzamer maken door meteen aan het  begin uit te gaan van hoe je in het algemeen allerlei designs van mensen wilt opslaan  ongeacht of dit nu voor onderwijs is of voor andere gebieden. Dit zou vanuit de BlockChain  filosofie een vervanging kunnen zijn voor instituten waarin je door het deponeren van je  ontwerpen je rechten als auteur veilig stelt. A Design contract die als bewijs dient voor de  rechthebbende.  
* '''Taxonomie''': Als we kijken naar de key attributes kunnen we deze Blockchain applicatie indelen of  classificeren als hoog scorend op ownership, flexible governance, stateful application (zeg  maar de mate van cookies), het gebruik van private channels en de gerichtheid op amateur gebruik.

=== Onderwijstechnologen ===
Voorbeelden van bekende onderwijstechnologen zijn:
{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Asb-dec01-armsfolded.jpg|150px|thumb|left|[http://en.wikipedia.org/wiki/Amy_S._Bruckman Amy Bruckman]]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Stephen Molyneux.jpg|150px|thumb|left|[http://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_Molyneux Stephen Molyneux]]]
|align=&quot;left&quot;|
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Murray_Goldberg Murray Goldberg]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Roger_Kaufman Roger Kaufman]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Ned_Kock Ned Kock]
* [[w:Gordon_Pask|Gordon Pask]]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Sugata_Mitra Sugata Mitra]
|}

[[en:Educational_technologist]]

=== SLB ===

'''Wenselijk'''

: De begeleiders wensen meer deskundigheidsbevordering/scholing, betere faciliteiten, meer draagvlak bij docenten en studenten, goede instrumenten/hulpmiddelen, aantrekkelijk lesmateriaal en een goede afbakening van de taken van de SLB-er. Het management wenst dat de begeleiders de aanwezige vrijheid beter gebruiken om zelf invulling aan de rol van SLB-er te geven.

'''Werkelijk'''

: SLB-er is een containerbegrip voor allerlei uiteenlopende rollen. Allereerst is er de studieloopbaanbegeleider. Daarnaast kent men de studievaardighedentrainer, de studieadviseur en de studievoortgangbewaker. Elke rol vraagt specifieke en verschillende persoonlijke eigenschappen en vaardigheden waardoor excelleren in alle rollen tegelijk moeilijk is. De negatieve geluiden van SLB-ers en managers zijn volgens de onderwijsdeskundige dan ook het gevolg van een niet optimale koppeling van mensen met hun specifieke capaciteiten aan de gevraagde taken. Bij de good practices hoort men deze klachten nauwelijks, omdat men zich daar bekwaam genoeg acht om zelf zaken op te lossen. Een ondersteunende omgeving is mooi, maar moet geen voorwaarde worden.

'''Voorstel'''

: In het rapport over de dieptestudie naar SLB, adviseert men maatwerk per opleiding betreffende de invulling van SLB. De onderwijsdeskundige zou dit maatwerk willen doortrekken naar het micro niveau, de begeleider, door het containerbegrip te splitsen in de genoemde SLB-rollen en deze te koppelen aan de uniciteit van de persoon. De studieloopbaanbegeleider wordt het eerste aanspreekpunt voor de student. De studieloopbaanbegeleider kan de student doorverwijzen. De studievaardigheden dienen ondergebracht te worden bij de modules. De deelnemende docenten worden desgewenst ondersteund door een studievaardighedentrainer. Door het studievolgsysteem te verbeteren is geen aparte studievolger nodig, doordat er vanzelf een signaal wordt gegeven als er iets aan de hand is. 

: De studieadviseur kan (opnieuw) geïntroduceerd worden als iemand die de studenten door de bomen het bos laat zien. De tactiek van het op hun deskundigheid en kracht inzetten van mensen zorgt ervoor dat de betrokkenen de ruimte die er is voor eigen invulling innemen en zich daartoe bekwaam genoeg achten. Alleen goed informeren over de aanwezige vrijheid is niet voldoende. Pas nadat per rol de vereiste deskundigheid is vastgesteld en blijkt dat, na verdeling, er in de personele inzet hiaten bestaan, kan men op maat kijken wat er aan scholing of begeleiding nodig is.

'''Adviezen 6, 8, 10-13.'''

==== Management ====

'''Wenselijk'''

: Het management hecht aan tevredenheid van de betrokkenen, het verbeteren van de studievoortgang, goede studiekeuzes en een eenvoudig te beheren systeem; optimale inzet van mensen en bewaking van kwaliteit en voortgang. Een pragmatische aanpak, geen gedonder. Wat goed is behouden en niet vasthouden aan wat niet werkt.

'''Werkelijk'''

: Er bestaat een groot verschil tussen de sturingsstijl van degenen die SLB opzetten (aan het handje houden) en die van de andere betrokkenen, de managers, studenten en uitvoerders (zelfsturing). Dit uit zich in verschillen in oplossingsstrategiën; organisatie versus motivatie. De wens van degenen die SLB hebben opgezet is echter wel de zelfsturingsaanpak.

'''Voorstel'''

: Het voorstel is om SLB vraaggestuurd te laten zijn. De student kiest zijn eigen SLB-er en vraagt zelf om ondersteuning indien nodig. Omdat de student in het begin nog niet weet wat hij mist is er een verplichte kennismaking gedurende meerdere bijeenkomsten met de studieloopbaanbegeleider. Daarna moet de studieloopbaanbegeleider werken aan een studielange en zinvolle relatie met de student.

: De studieloopbaanbegeleider wordt op deze wijze stevig geprikkeld om zijn of haar taak, het verbeteren van de studieprestatie voor de student, steeds weer te bewijzen. De prestatiedruk wordt nog verder vergroot als de extrinsieke beloning (de ECTS toebedeling) elders wordt aangewend. De voorgestelde aanpak doet recht aan de te leren loopbaancompetentie en is beter te managen dan de logistiek van verplichte opdrachten. Deze opdrachten kunnen optioneel en op maat ingezet worden ter ondersteuning van een specifieke leervraag van de student.

: Het management kan problemen met betrekking tot de inzet van SLB-ers op deze wijze beter oplossen dan in de huidige situatie. De selectie van de SLB-ers wordt eenvoudiger en de inzet wordt bijna zelfregulerend door het zichtbaarder maken van de prestaties.

'''Adviezen 2, 5 en 12, 13, 14.'''

==== Student ====

'''Wenselijk'''

: Studenten hebben belang bij SLB omdat ze een ''studax'' willen worden: een student die zich uitstekend zelf met zijn studie en loopbaan weet te redden. De eigenschappen van een studax zijn dat hij zeer goed aanvoelt wat er van hem wordt verwacht, uitstekend kan nagaan hoe hij er betreffende de verwachtingen voorstaat, slimme activiteiten weet te plannen waarmee hij aan de gestelde verwachting kan voldoen en bijzonder goed kan showen aan die verwachtingen te voldoen.

'''Werkelijk'''

: De algemene doelstelling van het onderwijsinstituut kan de indruk wekken dat de student nog moet leren een zelfbewuste, verantwoordelijke, ondernemende en ‘lifelong learning’ professional te worden. Dit ligt echter veel genuanceerder. In het basisonderwijs laten jonge kinderen deze competenties al zien.

: Het heeft geen zin een ervaren chauffeur het autorijden uit te leggen als hij op een slipcursus zit. We hebben het dus over het uitbreiden en verdiepen van de genoemde competenties. Deze nuancering strookt echter niet altijd met het beeld dat SLB-ers en docenten hebben en tonen van studenten. En wat men verwacht dat krijgt men ook! De huidige opzet van het curriculum en de materialen en in het bijzonder die van SLB, versterken deze verwachting. Het is dusdanig complex en uitgebreid dat het al een studie op zich is je deze eigen te maken, terwijl dit helemaal niet nodig is en bovendien zeer demotiverend werkt. In het reguliere onderwijs worden in de projecten de doelen, oefeningen, feedback en toetsing van de SLB compententies aangeboden. De studenten worden hierbij begeleid door projectcoaches.

'''Voorstel'''

: Onderschat de student niet! In een vraaggestuurde aanpak kan op maat worden ingezoomd op die onderdelen die voor de specifieke student verdere verdieping vragen. Van de rest hoeft hij alleen maar globale notie te hebben. Crux is wel dat studenten hun leervragen op tijd kunnen formuleren. Dit vraagt het aanbieden van praktijksituaties waarin men bijvoorbeeld valkuilen tegenkomt! Laat ze dus vanaf het begin studie- of loopbaankeuzes maken en geef ze het stuur in handen. Laat ze ervaren dat ze slippen en kom pas in actie als ze hierover niét bij je komen piepen. Deze praktijksituaties vinden vooral plaats in de projecten en de projectcoaches moeten deze aanbieden. Verder signaleren zij dat een student extra ondersteuning nodig heeft zonder dat hij er zelf (al eerder) om heeft gevraagd.

'''Adviezen 1, 2, 5, 6, 9 en 14.'''

==== Leeromgeving ====

'''Wenselijk'''

: Alle deelnemers wensen een leeromgeving die naadloos aansluit bij de behoefte die vanuit een goede implementatie van SLB wordt gevraagd.

'''Werkelijk'''

: Uit alle reacties blijkt dat de leeromgeving en met name de digitale, onvoldoende faciliteert. Er zijn voldoende verbetervoorstellen die deze tekortkomingen kunnen oplossen. Daarnaast is er veel goed materiaal, onder anderen in de vorm van opdrachten, dat niet generiek en dwingend maar vraaggestuurd gebruikt kan worden.

'''Voorstel'''

: De verbetervoorstellen die in diverse rapporten genoemd worden doorvoeren. Een gebrekkige leeromgeving mag niet als oorzaak van een niet goed functionerend SLB gezien worden!

'''Adviezen 11 en 14'''

==== Sturing ====

'''Wenselijk'''

: Studenten krijgen sturingsinformatie om zelf het roer te nemen over hun studieloopbaan. Belangrijk in een effectief onderwijsproces is dat de wijzen waarop ze deze sturingsinformatie krijgen, namelijk via testen, feedback en toetsen, niet door elkaar gebruikt worden en dat vanaf het eerste moment de juiste attitude wordt aangesproken. Uit het plan van aanpak blijkt dat het beschrijven van meetbare grootheden op grond waarvan men de SLB aanpak kan toetsen gewenst is. De indruk die in de gesprekken wordt gewekt is dat het niet duidelijk is of men resultaat- of procesgericht moet of wil sturen.

'''Werkelijk'''

: In de huidige opzet zijn de SLB opdrachten voor de goede studenten een test om te laten zien wat ze al kunnen. Ruimte voor feedback of toetsing lijkt nauwelijks aanwezig.

'''Voorstel'''

: Gezien de voorgaande voorstellen met betrekking tot studieprestatie en vraaggerichtheid adviseert de onderwijsdeskundige om resultaatgericht te werken. Resultaatgericht in die zin dat de studieprestatie voor iedere student op een voldoende niveau dient te zijn. Voldoende betekent voor de student dan dat men de eigen studieloopbaan dusdanig kan aansturen dat dit geen negatieve uitwerking heeft op de studievoortgang (en daarop volgende loopbaan). Dit kan men eenvoudig vaststellen door te kijken naar de studieresultaten en het tempo waarin die worden gehaald. Voldoende betekent voor het onderwijs dat een student die adequaat is geselecteerd voor de studie en de gevraagde inspanningen pleegt, het onderwijs binnen de gestelde tijd met goed gevolg moet kunnen afronden. Daarnaast dient men te kijken naar de mate van switchen van studie. In de eerste maanden is het geen slecht teken als dit gebeurt maar juist een indicatie dat de opleiding er alles aan doet om de student op de juiste plaats te krijgen. Na een jaar geven wisselingen aan dat de student onvoldoende vaardig is gemaakt om te leren middels vallen en opstaan door op gedane keuzes terug te blikken vanuit een andere bril dan de beleefde, emoties te sturen, vooruit te kijken, te plannen, een spiegel voor te houden.

: Als genoemde prestatienormen niet worden gehaald kan er sprake zijn van onvoldoende studiemotivatie, een verkeerde studiekeuze, gebrekkige studievaardigheden, matige reflectieve vaardigheden, enzovoort. Dus een reden voor de intensivering van de SLB (of een aanpassing van de selectieprocedure). Voor studenten waar de studieresultaten en studietevredenheid voldoende zijn zal op dat moment volgens een resultaatgerichte aanpak (de lat ligt voor iedereen even hoog) minder of geen SLB nodig zijn tot eventueel later in de studie door verandereringen in het onderwijs (stage) of veranderende privé omstandigheden alsnog studieprestatie problemen optreden. Ruimte voor intensivering wordt zodoende gecreëerd voor die momenten en studenten die het echt nodig hebben. Studenten zullen door de differentiatie in persoon en in de tijd meer het persoonlijk nut van SLB ervaren.

: Testen doe je aan het begin van een traject om verschillen tussen studenten duidelijk te maken en ze op grond daarvan te informeren of ze toegelaten kunnen worden tot het onderwijs en om helder te krijgen welke differentiaties binnen de studentenpopulatie aanwezig zijn. Daarna volgen zo veel mogelijk momenten van effectieve feedback. Pas als de student ervan overtuigd is dat het onderwijs tot het gewenste resultaat heeft geleid, verifiëren we dat met een toets. Resumerend: bij testen is het doel het achterhalen van verschillen, bij feedback is het doel het leren zo effectief mogelijk te sturen (dus vallen/fouten maken juichen we toe) en bij toetsen is het doel juist jezelf en de student op de borst te slaan (we zijn met zijn allen opgestaan).

'''Adviezen 1-2, 5 en 14, 15.'''

==== Activiteiten ====

'''Wenselijk'''

: De kernactiviteit die van studenten wordt gevraagd is reflecteren. Kernvraag is en blijft wat het onderwijsinstituut verstaat onder reflectie.

'''Werkelijk'''

: Bij het onderwijsinstituut circuleren verschillende definities van het begrip reflectie. Men verstaat onder de studieloopbaancompetentie veelal de activiteiten die men onderneemt bij het zelf verantwoording leren nemen voor de studie (en daarop volgende loopbaan) zoals plannen, kiezen, beargumenteren, terugblikken, expliciteren, betogen, analyseren of oplossen. Deze activiteiten kunnen bij een brede definitie ook geschaard worden onder reflectie.

: Overige studievaardigheden worden nu vaak niet vakoverstijgend (terugkerend in meerdere modules) maar vakoverstijgend (apart, niet geïntegreerd) ingezet.

'''Voorstel'''

: Reflectievaardigheden ziet de onderwijsdeskundige als metacognitieve vaardigheden die van betekenis zijn voor de competentie om de eigen ontwikkeling planmatig ter hand te nemen. Reflectie nemen we als kernactiviteit van SLB en de hierboven genoemde activiteiten hangt hij hieronder. Zo wordt SLB eenvoudig en krachtig: het leren reflecteren. Aangezien reflectie ook vaak als beroepscompetentie gevraagd wordt, slaat hij twee vliegen in één klap en is integratie gewaarborgd.

: Overige, vaak technische vaardigheden zoals presenteren en schrijven, kunnen als activiteiten ingebed worden in de bestaande vakken. De docent kan op verzoek begeleid worden door een trainer.

'''Adviezen 3, 7 en 8.'''

==== Werkvormen ====

'''Wenselijk'''

: Alle betrokkenen wensen en waarderen werkvormen die de studieprestaties verhogen.

'''Werkelijk'''

: Intervisie is een vorm van begeleiding waarbij collega’s elkaar ondersteunen en helpen hun functioneren te verbeteren (definitie van de Landelijke Vereniging voor Supervisie en andere Begeleidingsvormen). Let wel: een intervisiegroep heeft drie tot zes deelnemers, die allen op vrijwillige basis betrokken zijn bij de intervisie. Intervisie kan ons inziens alleen goed werken tussen mensen die gewend zijn zichzelf en anderen te helpen met reflecteren en vanuit hun beroepsuitoefening gewend zijn methodisch te denken en te werken. Daarom twijfelen wij aan de effectiviteit van intervisie voor het ontwikkelen van reflectie en/of methodisch werken; het vereist wat men nog wil ontwikkelen. De huidige manier van intervisie lijkt meer weg te hebben van intercollegiale consultatie. Dit is vooral voor het ontwikkelen van technische vaardigheden (presenteren, schrijven) een goede werkvorm.

: Het maken van de verplichte opdrachten wordt als weinig zinvol ervaren. Afhankelijk van de kwaliteiten van de SLB-er worden de individuele gesprekken met de begeleider meer of minder gewaardeerd. Het plenair uitleggen van de opzet van de studie is een optie maar geeft ook aan dat de bestaande documentatie niet voldoende helder en duidelijk is.

'''Voorstel'''

: Het domein van de studieloopbaanbegeleider is het ondersteunen bij het leren reflecteren. Hierbij adviseren wij de supervisie setting: één begeleider op maximaal 2 studenten (triadische vorm). Als de studieloopbaanbegeleider in de gelegenheid is te kiezen voor een buddy-systeem, een oudere jaars in combinatie met een jongere jaars, dan bereikt men dat de oudere jaars wordt uitgenodigd uit te leggen (meest effectieve activiteit om te leren) in een taal die dichter zal staan bij de jongere jaars. De buddy's staan elkaar bij in het dagelijkse terwijl de studieloopbaanbegeleider er is voor zaken waar ze niet uitkomen. Compenseer de docenten die in hun module aandacht besteden aan het ontwikkelen van studievaardigheden en die zich daarin laten begeleiden door een trainer, met de vrijgekomen ECTS. Bestaande werkvormen als de intercollegiale consultatie, opdrachten en lessen door oudere jaars, passen goed bij het trainen van de technische vaardigheden. Vermijd, door een andere benaming, intervisie als een containerbegrip te gebruiken en een verkeerde indruk bij buitenstaanders te scheppen. Verbeter de eenvoud en presentatie van de studies bij of biedt informatie vraaggericht aan.

'''Adviezen 3, 4, 6, 7, 8 en 14.'''

=== Elektronische leeromgeving Sterrenkunde ===

Dit ontwerp behelst de ontwikkeling van een elektronische leeromgeving voor de afdeling Sterrenkunde aan een faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen. Totdat een beter passende naam is bedacht doop ik deze elektronische leeromgeving tot GALE. Het ontwerp van GALE is een stap in de richting van effectieve en efficiënte computerondersteuning van het Sterrenkundig onderwijs.

De ontwikkeling van GALE is het resultaat van een project. De definitie, plaats, doelen, deelprojecten, plan, uiteindelijke uitvoering en de evaluatie van dit project wordt eerst beschreven en daarmee de volledige fasering van een didactisch ontwikkelproces; de voorbereiding, de uitvoering en de evaluatie. De conclusies uit de evaluatie vormen weer de basis voor de voorbereiding van de elektronische leeromgeving; de tweede cyclus in de ontwikkelspiraal van computerondersteund Sterrenkunde onderwijs.

Het ontwikkelen van een elektronische leeromgeving is niet alleen een didactisch maar ook een technisch proces. Vandaar dat in de voorbereiding zowel didactische als technische overwegingen en keuzen een rol spelen. De voorbereiding van de elektronische leeromgeving kunnen we opdelen in een analysefase en een ontwerpfase. In de analyse fase wordt informatie ingewonnen en geanalyseerd die van toepassing is op de te ontwikkelen elektronische leeromgeving.

De vragen hoe de gegevens uit de analyse dienen te worden gebruikt, wat dit uiteindelijk moet opleveren en waarom voor deze interpretatie is gekozen wordt  beantwoord tijdens de ontwerpfase. Eerst wordt gekeken wat de elektronische leeromgeving moet kunnen. De functies van het systeem worden beschreven vanuit didactisch onderwijskundige overwegingen. Deze subfase noemen we het functioneel ontwerp.

In het technisch ontwerp worden technische keuzen voor het realiseren van de didactische en onderwijskundige wensen uit het functioneel ontwerp gemaakt. Het technisch ontwerp beschrijft het bouwwerk dat de gewenste functionaliteit levert. En de daarvoor benodigde bouwmaterialen en gereedschappen.

Omdat een voorbeeld meer doet spreken dan een beschrijving is er een prototype ontworpen en de opzet, de bouw en de werking (functies) van dit prototype beschreven. Het ontwerp van de leeromgeving is de start voor de realisatie daarvan.

==== Situatieschets ====

Het ontwerp van de elektronische leeromgeving Sterrenkunde (ELO) is het resultaat van een pilotproject bedoeld om Sterrenkunde (werk)colleges te migreren naar een krachtige elektronische leeromgeving die via het Web toegankelijk is. Het pilotproject vormt een onderdeel van een faculteitsbreed informatiecommunicatie technologie (ICT) en computerondersteunend onderwijs (COO) project. De ICT/COO pilotprojecten faciliteren één van de geprioriteerde thema’s; integratieve werkvormen, ict en practica, ict en simulaties, begeleiding en instructie van docenten en studiebegeleiding. Uitgangspunten bij de pilotprojecten zijn een sleutelrol door de vakdocent en de mogelijkheid van hergebruik door andere cursussen en opleidingsinstituten. &quot;Interactieve Web-based werkcolleges&quot; is als pilotproject gestationeerd onder integratieve werkvormen. Dit thema omvat het verder ontwikkelen van gecombineerde werkvormen in een activerende leeromgeving. Gecombineerde werkvormen houden in dat meer theoretisch-cognitieve onderwijsactiviteiten, zoals klassieke hoorcolleges, en meer praktisch-toepassingsgerichte onderwijsactiviteiten, zoals werkcolleges, worden samengebracht. In de activerende leeromgeving staat centraal het direct toepassen van de leerstof, het ontwikkelen van probleemoplossende vaardigheden en het oefenen van praktische vaardigheden.

In de huidige situatie zijn de Sterrenkunde werkcolleges gestoeld op de klassieke vorm van het collectief bespreken van problemen. De hoorcolleges zetten aan tot een passieve en consumptieve werkhouding. Het pilotproject &quot;Interactieve Web-based werkcolleges&quot; is bedoeld de studenten door (elektronische) interactie te motiveren en activeren tot meer zelfstandigheid en zelfverantwoordelijkheid. Voor het pilotproject “Interactieve web-based werkcolleges” is een werkplan opgesteld waar eindresultaten en deelresultaten zijn genoemd. Kernpunten uit deze doelen zijn het
* toegankelijker,
* attractiever,
* efficiënter en
* effectiever
maken van (werk)colleges door bestaande onderwijscomponenten te migreren naar een elektronische leeromgeving (ELO) en aan te vullen met nieuwe COO werkvormen. Ingrediënten die in het werkplan voor zo’n Elo worden genoemd zijn 
* elektronische voorbeelden, 
* verwijzingen naar elektronisch beschikbare bronnen, 
* praktische oefeningen ondersteund door computerprogramma´s, 
* automatisering van student-docent en student-student interactie, 
* een toolbox voor docenten om de ELO te vullen met onderwijsmateriaal 
* en inbedding van ICT en/of COO in bestaande colleges.

==== Uitgangspunten ====

Er was behoefte aan een evenwichtig curriculum. Een doel van de Sterrenkunde opleiding is dat na afronding de studenten doorgroeicompetent zijn. Dat betekent dat studenten bereid en in staat zijn zich voortdurend te ontwikkelen binnen de Sterrenkunde en verwante Natuurwetenschappen. Dit vraagt van de studenten dat ze hebben geleerd zelfstandig en zelfverantwoordelijk te leren en te denken. Kenmerkend voor onderwijs dat hierop gericht is, is een geleidelijke verschuiving in de verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van het leren. Er vindt een graduele overgang van externe naar interne sturing plaats. Dit is terug te vinden in de Sterrenkunde opleiding. Aanvankelijk wordt daarin een zichtbare sturing aan de inhoud en vorm van het onderwijs gegeven. De vakken worden in collegevorm gegeven waarbij de leerdoelen en de leermethoden worden bepaald door de docent. Als de opleiding vordert wordt de rol van de docent steeds meer een begeleidende en ondersteunende. Van de studenten wordt verwacht dat ze steeds zelfstandiger worden en steeds meer verantwoording voor hun leren nemen. Daarbij verandert de onderwijsmethode mee met de ontwikkeling van de studenten. Daardoor worden ze steeds weer opnieuw uitgedaagd verder te groeien in hun zelfverantwoordelijk en zelfstandig leren en denken.

De effectiviteit van onderwijs kan worden beperkt door het onderwijsrooster. Indien meer dan één vak per onderwijsperiode wordt aangeboden en ge­toetst, en indien de geplande lessen en zelfstudieactiviteiten onevenwichtig over de beschikbare tijd zijn verdeeld zal de effectiviteit mede worden bepaald door kenmer­ken van het onder­wijs- en tenta­menprogramma. Een niet studeerbare rooste­ring van lessen, zelfstudie en tentamens kan het effect van de vervulling van onderwijs­functies groten­deels teniet doen. De elektronische leeromgeving dient dus middelen aan te reiken om het curriculum roostertechnisch te beheren.

In de Sterrenkunde zijn complexe cognitieve oplossingsstrategieën een van de te verwerven beroepsvaardigheden. Uitgangspunt voor de elektronische leeromgeving is dat het aanleren daarvan zo wordt ondersteund dat de student zelfgestuurd de complexe cognitieve vaardigheden kan eigen maken. Daarbij wordt gebruikt gemaakt van een methode die wetenschappelijk als effectief en efficiënt is gebleken. Een methode die vooral in de wereld van het leren programmeren en statische vaardigheden gebruikt wordt. In de methode wordt de leerstof gepresenteerd in een aantal componenten. Eerst wordt een introductie over hoe de oplossingsstrategie werkt beschreven. Daarna worden illustratieve voorbeelden van complexe problemen en bijbehorende oplossingen gegeven. Deze voorbeelden dienen door de studenten te worden aangepast om nieuwe complexe problemen op te lossen. Daarbij begint men met het aanbieden van incomplete, gestructureerde en begrijpbare oplossingen voor die complexe problemen die de student dient te volmaken. Langzamerhand vertoont de aangeboden oplossing steeds groter gaten, tot uiteindelijk de student de gehele oplossingsstrategie zelf kan bedenken en hanteren. Bij deze opdrachten dient de student niet alleen de oplossing te geven maar uit te leggen hoe en te verdedigen waarom de gekozen oplossingsstrategie werkt.

Leren door samenwerking en om samen te werken werd als uitgangspunt gesteld. Het samen vervullen van leeractiviteiten heeft grote voordelen. Welke rol kan de elektronische leeromgeving daarin spelen. We kunnen daarbij denken aan een virtuele leergemeenschap.  Een virtuele gemeenschap definiëren we als een groep mensen die actief zijn op een gemeenschappelijk gebied. Zij informeren elkaar, werpen vragen op, discussiëren, stellen elkaar vragen, geven elkaar feedback, consulteren elkaar en maken gezamenlijk producten. Afhankelijk van de samenstelling van de leergemeenschap kunnen binnen de gemeenschap verschillende typen relaties bestaan bijvoorbeeld de relatie tussen gelijkwaardige professionals, tussen senior en junior, coach en gecoachte.
 
Een virtuele gemeenschap heeft met name een toegevoegde waarde als het samenwerkend leren niet of slechts deels kan worden gerealiseerd middels het face-to-face contact of als voorbereiding hierop. Het face-to-face contact kan bemoeilijkt worden doordat deelnemers niet of moeilijk aanwezig kunnen zijn voor onderling contact. De aanwezigheidsbeperking kan ontstaan door de beschikbaarheid (een lastig af te stemmen agenda) en/of een grote fysieke afstand tussen de deelnemers. De virtuele gemeenschap kan zorgen voor een plaats- en tijdonafhankelijke uitvoering.

De fysieke afstand kan worden overbrugd door moderne communicatiefaciliteiten (telefonisch vergaderen, chatten, video conferencing, webcams). De computer als communicatiemiddel heeft als onderscheidend voordeel dat het beheer en organiseren van de communicatie flexibeler kan worden opgezet en eenvoudiger geadministreerd.

De beschikbaarheid kan worden vergroot door asynchrone communicatie. Asynchrone communicatie tussen een groep is beheersmatig zonder hulp van de computer een omslachtige bezigheid. Wederom geldt dat de computer als communicatiemiddel het onderscheidend voordeel heeft dat het beheer en organiseren van de communicatie flexibeler kan worden opgezet en eenvoudiger geadministreerd.

In de Sterrenkunde praktijk zien we een combinatie van synchrone en asynchrone communicatie tijdens de cursussen. Daarmee wordt recht gedaan aan de verschillen in voorkeuren communicatiewijzen die er bestaan tussen deelnemers. De groepen zijn klein, er is geen probleem voor studenten bij elkaar te komen, de beschikbaarheid voor en gebruiksvaardigheid door de studenten van geschikte communicatie tools is groot. Het lijkt dus wenselijk het virtuele communiceren te stimuleren als voorbereiding op het face to face contact, maar daar hoeft voorlopig de elektronische leeromgeving geen aparte gereedschappen voor te leveren.

==== Project ====
[[Bestand:Bijbrengen GALE omzetting college.png|thumb|right|Werkwijze omzetting college]]
Dit schema geeft de werkwijze weer waarop het bestaande college werd omgezet. Het college werd eerst in afzonderlijke onderdelen geknipt die na aanpassing en aanvulling (samengevat in Computer Supported Collaborative Learning)  in een nieuwe structuur werden opgenomen.

Om deze omzetting succesvol te bereiken op een manier waarop ook de studenten de eerder genoemde onderwijsdoelen zouden bereiken, is gekozen voor het opzetten van projectonderwijs. De projectorganisatie lag boven op een indeling van de deelnemers in sub-projecten die elk een onderdeel uit het ontwerp realiseerden. De projectorganisatie was er ter afstemming en integratie van deze onderdelen. Voordat de studenten daadwerkelijk de aan hun toegewezen onderdelen gingen bouwen, moesten ze hun activiteiten bedenken en plannen in een werkplan. De studenten werden begeleid door een viertal docenten.

De activiteiten begonnen met een aanmelding van de studenten voor het werkcollege  middels een webformulier waarin naast het aangeven van algemene gegevens over de student oordeelkundige vragen over de vooraf bestudeerde studiematerialen werden gesteld. Middels deze aanmelding werd afgedwongen dat de studenten goed voorbereid op het eerste werkcollege kwamen. In de eerste bijeenkomst is er een indeling gemaakt van de groepen die de diverse deelproblemen gaan aanpakken. Er werd in een onderwijsleergesprek besloten dat iedere groep er probeert achter te komen wat het probleem is dat die groep moet oplossen en hoe de groep dat gaat aanpakken. De volgende bijeenkomst stond dus ook in het teken van het rapporteren hierover door de verschillende deelprojecten.  Men gaf in het rapport het idee dat zij hadden over hun opdracht en de vragen die men daaromtrent had. Ook oefende men een aantal vaardigheden die voor het succesvol uitvoeren van de sub-projecten noodzakelijk zijn (maken van een concept map, omgaan met de ICT voorzieningen). Men sprak af dat de volgende keer iedere groep een werkplan opstelt voor het toegewezen onderdeel. In de daaropvolgende bijeenkomst rapporteerde iedere groep dan ook over het de voortgang van het uitwerken of verkennen van het vormgeven van het toebedeelde deelproject.

Met het verschaffen van duidelijke doelstellingen met en aan elkaar kon de resterende tijd voornamelijk op afstand worden (bij)gestuurd. Deadline was voor iedere groep de afsluitende bijeenkomst. Doel van de bijeenkomst was om vast te stellen of aan de oorspronkelijke doelstellingen van het werkcollege is voldaan en een gemeenschappelijk cijfer te bepalen. De studenten presenteerden hun product en vertellen over sterke en zwakke punten met het eigen werkplan in het achterhoofd. Als beloning voor ieders inspanning werd het uiteindelijk succesvol bereikte geïntegreerd product getoond; een computer ondersteund college “Inleiding in de Sterrenkunde”. Deze prestatie verdiende een feestelijke afsluiting.

Als voorbereiding op het nieuwe studiejaar werd een ander vak grondig geanalyseerd en in nauwe samenspraak met de betrokken docent herontworpen. De vooraf onduidelijke leerdoelen werden geformuleerd en gestructureerd in subdoelen. Dit leidde tot een evenwichtiger college dat qua structuur en inhoud beter aansloot bij de student. Ook werden er onderdelen ingevoerd die de studenten meer zou prikkelen tot samenwerking en tot zelfsturing van het leerproces. Getracht werd de werkpraktijk van een Sterrenkundige zo dicht mogelijk te benaderen door bijvoorbeeld waarneemvoorstellen te schrijven en zelf waarneming te gaan doen.

De voorstellen waren zo opgezet dat een zo minimaal mogelijke inspanning van de docent gevraagd werd. Dit bleek echter niet voldoende drempelverlagend te zijn. Onderwijs moet nu eenmaal zwaar concurreren met onderzoekstaken. In het onderzoek ligt meestal het hart van de docent en hij wordt daar in het huidig universitair stelsel ook nog steeds het meest voor beloond. Voor het vak betekende dit helaas dat de docent geen heil zag in verdere consultatie of begeleiding. Dit deelproject kon dus helaas als verloren worden beschouwd.

==== Voorbereiding ====

Het resultaat van het ICT-COO werkcollege werd het trimester daarop al uitgevoerd. “Inleiding in de Sterrenkunde” werd gegeven met behulp van computer ondersteuning. Het accent van de docent lag vooral op het gebruik van de hulpmiddelen leerhiërarchie, discussieforum en carrousselrapportage van een Sterrenkundig dilemma en het flexibel kunnen selecteren en indelen van de collegeonderwerpen op verzoek van de studenten. Dit paste binnen de doelstelling de studenten Sterrenkunde gestructureerd te laten verkennen en ze daarvoor te motiveren.  Voor een meer gedetailleerd verslag van de ondernomen activiteiten verwijzen we naar de notulen.

Het “computerpracticum Sterrenkunde” viel in dezelfde periode als “Inleiding in de Sterrenkunde”. In het computerpracticum werd gekozen voor het prikkelen van een meer zelfstandige en zelfverantwoordelijke manier van leren dan in het eerste jaar, namelijk door taakgestuurd onderwijs. Dat is onderwijs waarin studenten taken krijgen waaraan ze moeten werken. Dit kan gepaard gaan met veel of relatief weinig verdere ondersteuning.

De studenten kregen eenvoudige taken die een Sterrenkundige in zijn dagelijkse praktijk uitvoert. De taken zijn gebaseerd op drill &amp; practice. Indien de taak nog niet volledig wordt beheerst dient de student de taak (practice) bij te stellen (drill). De taken zijn individueel en zijn, doordat de student voor het eerst in aanraking hiermee komt, nog gesloten van karakter . De studenten krijgen bij elke taak informatie over het leerdoel, functie, instructie, resultaat, tijd en evaluatie. De taken werden sterk door de docent geleid door instructie materiaal, zelfstudie materiaal, mondelinge nabespreking van elke taak waarin men tussentijds wordt beoordeeld. Expliciete aandacht werd gegeven aan wat goed ging, motiverende voorbeelden en ervaringsverhalen werden verteld en haalbare verbeteringen werden gevraagd.

De opzet van het computerpracticum was zo dat de ondersteuning langzaam werd afgebouwd. Het doel was dat de student uiteindelijk de basis Sterrenkundige computervaardigheden zelfstandig kan uitvoeren of verder eigen kan maken. De taken werden individueel getoetst maar mochten in samenwerking worden uitgevoerd. De ondersteuning was zowel digitaal (studiemateriaal en asynchrone communicatie) als middels individuele gespreksafspraken (synchrone communicatie). Tijdens de college-uren waren de studiebegeleider en student-assistent beschikbaar voor ondersteuning.

Er was gekozen voor deze methodiek omdat we procedures en kennis wilden aanleren door te doen en te voldoen aan vooraf gestelde criteria ten aanzien van resultaat en werkwijze. Taken helpen leerprincipes gestalte te geven en stimuleren het studeergedrag doordat ze 
# helpen voorkennis te activeren, de studenten de nieuwe leerstof laten opnemen samen met informatie over de situatie waarin die nieuwe leerstof gebruikt moet worden, 
# helpen de nieuwe leerstof te structureren waarbij deze structuren worden mee opgeslagen in het geheugen waardoor 
# het terughalen (herinneren) gemakkelijker wordt. 
# taken zorgen ervoor dat de studenten de leerstof actief verwerken. 
# daarmee zorgen ze voor meer verbindingen in het geheugen, meer wegen waarlangs de nieuwe informatie gevonden kan worden. 
# taken zijn voor de meeste studenten motiverend omdat ze aansluiten bij de dagelijkse bezigheden van een Sterrenkundige.

De voorlaatste projectactiviteit, voor het ontwerpen van de elo, is een analyse van het vak Statische Methoden. De docent wilde graag projectmatig werken. In het bestaande onderwijs waren de opdrachten kort en gesloten, het smaakte naar taakgestuurd onderwijs. Dit vergde van de docent veel tijd voor de voor- en nabereiding. Dit was voor hem een reden om een komend studiejaar niet meer de onderwijstaak op zich te nemen. De oplossing was zijn wens te realiseren en daadwerkelijk projectonderwijs in te voeren. Toen de docent te horen kreeg wat dit inhield werd hem ook duidelijk dat deze aanpak een beperking van zijn onderwijstaak kon inhouden. Immers hij hoeft nu niet onbekende thema´s of  vraagstukken zelf eerst uit te zoeken, maar kan dit nu gieten in een projectopdracht. Samen met de studenten zetten ze een project op wat zou moeten leiden tot de vervullen van de zelf gestelde opdracht. Uit de evaluatie van het ICT-COO werkcollege bleek al dat deze vorm van projectmatig onderwijs volgen efficiënt en effectief is. De docent kan als deelnemer een model zijn voor de studenten en laten zien hoe hij als professional zelfstandig en zelfverantwoordelijk vraagstukken, vakgebieden en problemen in de sterrenkunde oplost. De vaardigheid die dit vraagt was exact de vaardigheid die de docent graag op zijn studenten wou overbrengen. Het onderwijs werd door deze verandering niet alleen efficiënter (bereidingstijd) maar ook attractiever (betrokkenheid student en docent), toegankelijker (samen een opdracht definiëren) en effectiever (de leeractiviteiten zijn exact gelijk aan de te leren vaardigheid).

==== Techniek ====

* De uitwisseling van informatie uit de elektronische leeromgeving met de gebruikers vindt plaats via het World Wide Web, kortweg Web genoemd. Dé taal die wordt gebruikt voor het maken van pagina’s voor het Web is HTML. HTML is een markuptaal. Markuptalen zijn talen die bestaan uit woorden (tags) waarmee men elementen uit een document specificeert, indeelt en identificeert. Deze tags hebben een begin en een eind.
* XML (eXtensible Markup Language) is het universele formaat voor gestructureerde documenten en data op het Web. XML is een metamarkuptaal. De meta duidt aan dat de taal niet bestaat, zoals bij HTML, uit een vaste serie tags die een vast aantal elementen beschrijft. XML is daarentegen een serie regels voor het definiëren van tags. En wordt gebruikt om een syntaxis te specificeren om andere bestaande of nieuwe markuptalen vast te stellen. Met XML als leidraad kan men altijd voor elk element uit een document met een speciale betekenis, een passend woord bedenken. Een verzameling van deze woorden vormt dan een taal. MathML is bijvoorbeeld een op XML gebaseerde taal voor het aanwijzen van de betekenis van onderdelen van een wiskundige formule.
* Sterrenkunde docenten kunnen via de ELO leermaterialen aanleveren om deze via het Web te publiceren. Deze materialen zijn geschreven in HTML of XHTML. Er is naast HTML gekozen voor XHTML omdat hierdoor de mogelijkheid ontstaat HTML netjes (W3C standaard) met andere XML applicaties te integreren. De integratie zorgt voor een eenvoudige samenvoeging van de bestaande mogelijkheden en materialen in HTML met de nieuwe gewenste mogelijkheden die XML biedt. Gewenste uitbreidingen die XML biedt zijn het gebruik van wiskundige notaties op het Web middels MathML, het ordenen van leereenheden middels EML en het speciferen van een eigen XML syntax genaamd SML.
* SML maakt het mogelijk om zelf het gebruik van elementen die binnen HTML, MathML of EML omslachtig zijn te generen, mogelijk te maken.  Hierbij wordt gedacht aan het eenvoudig aanroepen van centraal beheerde applets voor weergave van bijvoorbeeld DVI documenten, LaTex of WebTex teksten en interactieve elementen.
* MathML maakt het mogelijk om de structuur van mathematische expressies te encoderen zodat deze kan worden weergeven, aangepast en gedeeld over het World Wide Web. MathML is krachtig en uitbreidbaar maar te complex voor gewoon gebruik. Daarom is een project gestart bij Sterrenkunde waarin wordt onderzocht hoe het gebruik van MathML door tools kan worden ondersteund.
* EML is een onderwijstaal om alle onderdelen van een onderwijsproces gestructureerd op te slaan. Los van het uiteindelijk medium en didactische aanpak. Vanuit deze opslag kan de elektronische leeromgeving cursus(onderdel)en afleveren met een bepaalde didactische invulling. Voor de ELO van Sterrenkunde zullen we starten met het adopteren van woorden uit de taal om bestaande bouwstenen ofwel leercomponenten (dictaten, toetsen, leerdoelen, toelatingseisen, taken)  en gebouwen ofwel leereenheden (cursussen, colleges) samengesteld uit deze leercomponenten, te archiveren. Ook zal er een voorstel komen welke leercomponenten en leereenheden in de toekomst zijn gewenst.
* Pas na de realisatie van een softwaretool kon de onderwijstechnoloog aangeboden materialen (HTML en XHTML) middels een archiveringsinterface in EML opslaan. En later de opgeslagen informatie presenteren volgens de betekenis zoals gegeven door EML aan de inhoud zoals gespecificeerd door XHTML. Hij maakte bij het kiezen van software talen een onderscheid tussen een taal specifiek geschikt voor webcommunicatie en een taal optimaal voor het uitvoeren van handelingen op gegevens. In het eerste geval viel de keuze op PHP, in het tweede geval voor Python.
* PHP is een gratis, open-source, compleet, cross-platform, stabiel, snel, duidelijk, eenvoudig te leren en goed te combineren embedded server-side webscripting taal. Met PHP kan men code insluiten (embedden)  in gewone webpagina’s. Deze code wordt pas geïnterpreteerd (scripting) en verwerkt door de leverancier van de webpagina’s (server-side) op het moment dat deze door gebruikers worden opgevraagd. Dat betekent dat de webpagina’s dynamisch worden samengesteld. Geheel aangepast aan de specifieke gebruiker die zelf overigens niets van dit proces merkt. Hij/zij ontvangt steeds een doodgewone HTML pagina.
* Python (http://www.python.org) is de ondersteunende taal die de Sterrenkundige informatica docenten hebben gekozen om de studenten het programmeren te leren. Python wordt niet alleen in het onderwijs maar ook in het dagelijks werk aan het instituut steeds meer toegepast.  Men heeft gekozen voor Python omdat de taal vrij beschikbaar is, makkelijk te gebruiken is op verschillende computersystemen, de vele toepassingen die de taal biedt, de mogelijkheid de taal naar believen uit te breiden, maar bovenal door zijn eenvoud.
* Bij het vertalen van aangeboden materialen zal Python de grootste rol spelen. De interface die deze vertaling ondersteunt door bijvoorbeeld van de gebruiker nodige meta-informatie te verzoeken, zal in PHP worden gebouwd. Bij het interpreteren van EML documenten zal een in Python gebouwde vertaler een PHP document produceren. Dit document zal door de webserver worden omgezet in een webpagina (HTML). De uiteindelijke gebruiker zit niets van deze tussenstappen. Samenvattend zorgt de software ervoor dat aangeboden materialen in HTML of XHTML worden omgezet in EML brondocumenten die vervolgens als webpagina (HTML) weer worden aangeboden. Vanzelfsprekend is wat er in gaat duidelijke anders van opmaak en structuur als er uit gaat. Toch blijft de opmaak van de inhoud wel volledig in handen van de producerende docent.
* Omdat de onderwijstechnoloog in het feite met de ELO een webapplicatie, een computer programma dat gebruikers via het web benaderen, aan het ontwerpen is achtte hij het zinvol te overwegen dit te doen binnen een raamwerk dat daarvoor uitermate geschikt is. Zo dacht hij aan ZOPE als omgeving om de ELO te ontwikkelen. Omdat  Zope open source licentie heeft kon hij dit zonder problemen ophalen (http://www.zope.org/) gebruiken en zelf aanpassen.

==== Functies ====

In de elektronische leeromgeving voor Sterrenkunde moet het volgende probleem worden opgelost; &quot;Hoe zorgen we voor een consistente, uniforme maar bovenal onderwijsondersteunende opzet?&quot; Onder onderwijsondersteuning verstaan we het helpen bij het realiseren van onderwijsactiviteiten en het aanreikenen van leermiddelen. Onderwijsactiviteiten en leermiddelen vervullen functies voor het leren van de studenten. Zo vervult een hoorcollege o.a. de functies &quot;presenteren en toegan­kelijk maken van de leerstof&quot;. Opdrachten kunnen de functie &quot;gelegenheid geven om te oefenen&quot; vervullen. Naarmate deze zogenaamde onderwijsfuncties adequater worden vervuld zal het onderwijs effectiever en efficiënter zijn. De elektronische leeromgeving moet deze te ondersteunen met als doel de effectiviteit, efficiëntie, attractiviteit en toegankelijkheid van het onderwijs te bevorderen.

Onderwijsondersteuning mag niet betekenen dat docenten worden geconfronteerd met veel extra inspanningen. De ondersteuning van de ELO moet zodanig zijn dat de drempel laag is en blijft. Immers de motivatie wordt geremd als docenten door mistige beloningen in de verre toekomst niet een hoge directe investering kunnen rechtvaardigen. Inspanningen moeten zich dus direct terug betalen. Dat betekent dat het bestaande leermateriaal zonder veel bewerkingen moet kunnen worden opgenomen en verder ontwikkeld in de ELO. En dat het opnemen zelf in ieder geval efficiëntie bevorderend werkt. Krachtiger wordt de stimulans onderwijs via de ELO aan te bieden als het onderwijs daardoor eveneens effectiever, attractiever en toegankelijker wordt. Om de elektronische leeromgeving aantrekkelijk te maken is het belangrijk dat de wensen die docenten hebben geuit ondersteund worden door elektronische leeromgeving. In de paragraaf uitgangspunten wordt geïnventariseerd hoe deze wensen door de elektronische leeromgeving in vervulling kunnen worden gegaan.

Om nog meer houvast voor het ontwerp van de elektronische leeromgeving te krijgen is nagedacht over mogelijke werkwijze van docenten daarmee. Deze werkwijzen zijn beschreven in scenario’s. Deze scenario’s, samen met de  onderwijsfuncties, de uitgangspunten en de doelstellingen uit de analyse kunnen worden vertaald in ontwerpdoelen. De meest passende ontwikkelfase is eerst de migratie van bestaande onderwijsmiddelen naar een elektronisch leeromgeving is. Men is nog niet aan het toevoegen van nieuwe onderwijscomponenten toe. De elektronische leeromgeving voor Sterrenkunde heeft daarom in eerste aanzet een verzameling leerobjecten die docenten al hebben ontwikkeld en gebruiken als bouwstenen voor de inrichting van het eigen onderwijs. De elektronische leeromgeving heeft dan als voordeel dat bestaande middelen toegankelijker worden, effectiever en efficiënter worden ingezet, aangevuld en ingedeeld en dat het onderwijs daarmee eveneens attractiever wordt. In de pagraaf elementen worden deze onderwijscomponenten beschreven.

In de uitgangspunten starten we vanuit de onderwijsfuncties. Hoofd­functies zijn oriënte­ren, gelegenheid geven tot oefenen, controleren van het leerresultaat en geven van terugkoppeling daar­over. Daarnaast kunnen nog drie andere functies worden onder­schei­den: inzicht geven in de doelstellin­gen, aansluiten op het beginni­veau van studenten en motive­ren/activeren.

De leeromgeving ondersteunt het curriculum door leerwegen van studenten eenvoudig te kunnen beheren en overzichtelijk te presenteren. Hiervoor dienen niet de sterrenkundige thema´s maar de leerdoelen (kennis en vaardigheden) als uitgangspunt te dienen. Leren is namelijk een doelgericht proces. Bekendheid met het doel bevor­dert het leren. Doelstel­lin­gen behoren te worden gepresenteerd in een voor studenten herken­ba­re vorm. Zij kunnen dan toewer­ken naar de leerresultaten die van hun worden verwacht. Vooral het &quot;toe­werken naar&quot; is essentieel. Dat gaat geleide­lijk. Tussendoelen zijn daarom noodza­kelijk. Bij de doelstellingen moet tevens het gewenste beheersingsni­veau worden aangege­ven: de eisen die worden gesteld aan de leerresul­taten. Dit geldt zowel voor een toets als voor een practi­cumver­slag, scrip­tie of iets dergelijks. Bekend­heid met de eisen bevor­dert het leren. Met het bekend maken van de doelen moeten dus ook de eisen die eraan worden gesteld kenbaar worden gemaakt. Het is dus van belang dat de elektronische leeromgeving handvatten aanbied om leerdoelen uit het curriculum te beheren en toe te wijzen aan onderdelen. Naast een beschrijving van de leerdoelen kunnen voorbeelden van  tentamens, opdrachten en uitwerkingen daarvan een belangrijke steun zijn.  Door overzichtelijk beheer van leerdoelen en voorbeelden daarvan worden overlappingen en hiaten opgelost, het leerpad wordt gestroomlijnd, waardoor het curriculum doelgerichter en doelmatiger wordt.

Een curriculum kan worden beschouwd als een leereenheid en is zelf weer opgebouwd uit leereenheden (cursus, colleges, werkcolleges, projecten). Binnen ieder leereenheid leren studenten begrippen, theorieën en (vakspe­cifieke) werkwijzen om problemen aan te pakken. De onderwijsfunctie ori­ënteren houdt in dat deze begrippen, theorieën en werkwijzen aan studenten worden gepresenteerd en toegankelijk worden gemaakt. De elektronische leeromgeving dient een zodanig beheer van deze leereenheden te bieden dat het (her)gebruik zo efficiënt en effectief mogelijk is. Daarnaast dienen de leereenheden attractief te worden gepresenteerd en eenvoudig te kunnen worden benaderd door de studenten. Voor docenten geldt dat nieuwe leereenheden gemakkelijk moeten kunnen worden toegevoegd. Deze flexibele invulling van curriculumonderdelen geeft de docent en student de mogelijkheid doelmatig aan te sluiten op individuele interesses (motiveren) en op eerder verwor­ven kennis (aansluiten).

De mogelijkheid van zelftoetsing vervult belangrijk functies; gelegenheid geven tot oefenen en het controleren en terugkoppelen over de voortgang tijdens de studie. Als de zelftoetsing belonend is in de zin van voorbereiding op de eindtoets of verplicht onderdeel vormt van de eindbeoordeling, dan wordt ook de extrinsieke motivatie van de studenten geprikkeld. De docenten staan welwillend tegenover het ontwikkelen van zelftoetsen voor hun studenten. Belangrijk daarbij is dat daarvoor een handige, snelle maar flexibele tool beschikbaar is. Gezien de ervaring van de docenten zou een tekstcommando georiënteerde oplossing waarin geprogrammeerde toetsing mogelijk is uitkomst bieden.

== Bronnen ==

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>onp60p5jld4d7xhfrdfoz2ogewstr5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstechnoloog/Theorie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39838</id>
    <revision>
      <id>424742</id>
      <parentid>424538</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81776" sha1="6se5z4oh4yyho6kmx3armo70kun0y35" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Wetenschap ==
=== Virtual Action Learning ===
'''Virtual Action Learning''' of VAL is een onderwijsmethode waarin de lerende met behulp van virtuele middelen op zijn eigen acties en ervaringen terugblikt, om zo zijn leerproces te bevorderen.

[[Bestand:Questions feedback.PNG|thumb|250px|[[w:Questioning|Double questioning matrix]] : ''The limits of my language are the limits of my world.'' ([[w:Wittgenstein|Wittgenstein]])]]
''Action Learning'' (dus zonder de virtuele middelen) is bedacht door Professor [[w:en:Reginald Revans|Reginald Revans]] in 1940 in Groot-Brittannië. Werkend in de mijnindustrie moedigde hij managers aan elkaar te ontmoeten in kleine groepen, hun ervaringen te delen en elkaar vragen te stellen over wat ze meemaakten. Het bleek dat deze aanpak de [[w:productiviteit|productiviteit]] met meer dan 30% liet toenemen. &lt;ref name=''ALTOUNYAN''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Caroline Altounyan | Titel=Revans | Datum = januari 2003 | URL = https://www.ils.salford.ac.uk/library/resources/special/revans.pdf}}&lt;/ref&gt; Hij verwoordde dit effect later in zijn formule L = P + Q, waar L staat voor leren, P voor (ge)programmeerde kennis met simulaties en Q (questioning) voor vragen om inzicht te krijgen in wat mensen horen, zien of voelen. &lt;ref name=''REVANS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Reg Revans | Titel = ABC of action learning | Datum = 1998 | Plaats = Londen | Uitgever = Lemos and Crane}}&lt;/ref&gt;. Virtual Action Learning wordt sinds 2001 gebruikt door onderwijsinstellingen en bedrijven en is door de overheid in 2007 beloond met een landelijke innovatieprijs in kader van het actieprogramma Maatschappelijke sectoren &amp; ICT&lt;ref name=''MICT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = M&amp;ICT | Titel = Prijsvraag  actieprogramma Maatschappelijke sectoren &amp; ICT | URL= https://www.m-ict.nl/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=177&amp;Itemid=200}}&lt;/ref&gt;.  In dat kader is het streven VAL uit te bouwen voor gebruik door alle 85 lerarenopleidingen in Nederland. 

De VAL-methode is sterk gerelateerd aan methodes als leren door te doen en onderwijzen middels voorbeelden. Virtual Action Learning speelt vaak een belangrijke rol in leeromgevingen die de werkpraktijk zo goed mogelijk nabootsen.&lt;ref name=''GRAY''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = David Gray | Titel = Work-based Learning, Action Learning and the Virtual Paradigm | Datum = oktober 2001 |Uitgever = Journal of Further and Higher Education, Volume 25, Issue 3, pagina 315 - 324}}&lt;/ref&gt; De uitgangspunten van het concept zijn mede gebaseerd op het zogenaamde sociaal-constructivisme, namelijk dat een lerende zelf betekenis geeft aan wat hij ervaart en dat daarbij contacten met anderen (&quot;samen leren&quot;) een centrale rol vervult.&lt;ref name=''HEEMSKERK''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Nico Heemskerk | Titel = Virtual action learning: theorie en praktijk | Datum = 2006 | Uitgever = Onderwijs en Gezondheidszorg, Volume 30, Number 6, 224-228}}&lt;/ref&gt; De VAL-methode heeft sterke banden met [[w:filosofie|filosofiën]] die bij het leren uitgaan van zelfkennis en zelfontwikkeling en de sociale invloeden van de groep daarin ([[w:Existentialisme |existentialisme]]).

=== Lexicon ===
* '''ActiveX''': Techniek van Microsoft voor gegevensuitwisseling tussen softwarecomponenten. ActiveX is de opvolger van OLE/COM) en is ook geschikt voor gebruik in netwerken zoals Internet.
* '''Broncode''': Wanneer een computerprogramma wordt ontworpen, zal het eerst geschreven worden door programmeurs in een programmeertaal (=broncode = source). Deze taal bepaalt de werking van het programma. Al wie deze broncode kan inzien, kan dus wijzigingen aanbrengen aan het programma.
* '''Browser''': Een programma waarmee je op internet kunt surfen.
* '''Cammen''': Via een webcam videobeelden naar een ander sturen.
* '''C-learning''':  C-learning staat voor 'classroom learning'. Hiermee wordt het traditionele leren in een klaslokaal bedoeld. Het wordt als tegenhanger van e-learning gezien.
* '''Closed source''' :  Wanneer je een closed source software gebruikt, heb je geen toegang tot de broncode van het programma. Aanpassingen aan het programma zijn dus niet meer mogelijk. Dit soort software wordt soms ook wel eens commerciële software genoemd. De ontwikkelaars proberen dus geld uit hun product te slaan. Enkele bekende voorbeelden van closed software zijn: N@tschool, smartschool, Teletop, Blackboard, enz... 
* '''Com''':  Domeinnaam die staat voor commercieel.
* '''CMS''':  CMS is de afkorting voor Content Management System. Een CMS is een soort prefab database gedreven website. De installatie gebeurt eenvoudig, door een aantal bestanden op een server te plaatsen die de programmeertalen PHP en SQL aankan. Daarna kan de inhoud van de website simpel en visueel ingevuld worden via een web browser. Het CMS is als het ware een skelet dat de gebruiker simpel verder kan aankleden.
* '''DVD''':  Digital Versatile Disc, schijf waarop informatie kan opgeslagen worden.
* '''DVI''':  Digital Visual Interface standaard in wording voor digitale gegevensoverdracht. Het hoofdkenmerk aan dit type interface is dat het een verbinding tot stand kan brengen tussen computer en monitor, met een zeer hoge bandbreedte.
* '''Digitaal pesten''': Pesten via internet, zoals via e-mail, chat of messenger.
* '''Domeinnaam''': Verwijst naar een deel van een server van een hostingprovider waar de website geplaatst is. Deze ruimte wordt eigenlijk aangegeven door een getallenreeks maar om het makkelijker te onthouden wordt er een naam aan gekoppeld.
* '''E-learning''':  E-learning is de verzamelnaam voor het vormgeven van leersituaties met behulp van de mogelijkheden van ICT. De 'e' verwijst naar de elektronische component, in het bijzonder de internettechnologie.
* '''ELO''': Een elektrische leeromgeving (ELO) is een elektronisch platform dat elektronisch leren mogelijk maakt. Tegenwoordig zijn ELO's erg in trek. Vele scholen, universiteiten en bedrijven maken gebruik van deze software. Zowel open source als closed source ELO's zijn beschikbaar. Enkele bekende voorbeelden zijn Dokeos, smartschool, blackboard en moodle.
* '''eXe''': eXe is een klein programma waarmee je op een zeer makkelijke manier een elektronisch leerpakket op internet kan plaatsen. Je hoeft helemaal niets te kennen van HTML om je leerpakket op het internet te plaatsen. Het programma is aan een grote opmars bezig en wordt zeer veel gebruikt door leerkrachten.
* '''FAQ''': FAQ is een afkorting die je op vele sites ziet verschijnen maar wat betekent het nu juist? FAQ staat voor 'Frequently Asked Questions'. 
Wanneer je hier dus op klikt, opent je computer een document waar de antwoorden te vinden zijn van de meest gestelde vragen over een bepaald onderwerp.
* '''FTP''': Staat voor File Transfer Protocol, is een manier om bestanden uit te wisselen tussen computers, wordt gebruikt om websites on line te plaatsen.
* '''Freeware''': Freeware is gratis software waarvan je de broncode niet kan inzien. Aanpassingen of verbeteringen aan de software zijn dus ook niet mogelijk (itt. Open source Software). Het woord heeft een beetje een dubieuze betekenis. Free staat hier niet voor 'vrij' maar voor 'gratis'.
* '''Gemini''' : Transatlantische glasvezelkabel tussen New York en Londen, gelegd in opdracht van WorldCom.
* '''Gnutella''' : P2P-protocol genaamd naar GNU en Nutella. Gnutella werd oorspronkelijk ontwikkeld door Nullsoft (de makers van MP3 en WinAMP) en laat Internetgebruikers toe om allerlei bestanden uit te wisselen onder elkaar zonder gebruik te maken van een website als server.
* '''HDMI''':  High-Definition Multi-media Interface: is een aansluiting voor audio- en videosignalen in ongecomprimeerde digitale vorm. HDMI biedt een interface tussen elke compatibele digitale bron van audio/video zoals een set-top box, dvd-speler, versterker en een compatibel scherm zoals een plasmascherm of een lcd-scherm en computers met DVI-aansluiting.
* '''Helpdesk''':  Helpdesk is een plaats of persoon waar de computergebruiker vragen kan stellen ivm eventuele problemen of storingen.
* '''Hoax''':  Een hoax is een nepbericht dat verstuurd wordt via e-mail.
* '''HTML''':  HTML is de afkorting voor HyperText Markup Language. Het is de programmeertaal waarmee websites opgebouwd zijn. Een browser zet deze codes om naar een website zoals we hem op het computerscherm zien.
* '''Hyperlink''':  Een hyperlink is een verwijzing naar een andere webpagina.
* '''ICT''': Information and Communication Technology. De hoogtechnologische sector van computers en telecommunicatie, samengebracht door Internet.
* '''Incremental backup''' : Backupsysteem waarbij enkel de nieuwe of gewijzigde bestanden worden gekopieerd sinds de laatste backup. Deze methode van backup is nog een stuk sneller dan een differential backup, maar een grotere restore wordt al gauw wat ingewikkelder en trager, vanwege de talrijke backupsets die nodig zullen zijn.
* '''Java''' : Objectgeoriënteerde programmeertaal ontwikkeld door Sun Microsystems en gelanceerd in 1994. Java kent een syntax die lijkt op C++. Bekende webbrowsers hebben een Java interpreter waardoor ze Java applets kunnen uitvoeren die extra functionaliteit geven aan HTML-documenten.
* '''Java-applet''' : Een klein Java-programma dat vanaf de server verstuurd wordt naar de client die het programma zal uitvoeren in een JVM. Java applets worden vaak toegepast om Webpagina's op te fleuren.
* '''KB''' : De KiloByte is een maateenheid voor de opslagcapaciteit van een digitaal medium. Anno 2009 is een bestand van 1 KB is heel erg klein. Een eenvoudig tekstje van een duizendtal karakters neemt ongeveer één kilobyte geheugen in.
* '''LaTeX''': LaTex is een tekstverwerkingsprogramma dat speciaal gemaakt is om vooral wetenschappelijke en wiskundige documenten van hoge typografische kwaliteit te produceren.
* '''Lazarus''': Lazarus is een cross-platform-RAD-programma, dat gebruikt kan worden om software te ontwikkelen. Lazarus is een open-sourceproject, geïnspireerd door het RAD-programma Delphi van Borland. Software die met behulp van Lazarus is ontwikkeld mag commercieel worden aangeboden.
* '''Malware''':  Malware is software die schadelijk of kwaadaardig is.
* '''MB''': Een MegaByte is een eenheid van opslagcapaciteit. Het is een redelijk kleine hoeveelheid geheugen. 1MB = 1024KB. Een diskette heeft een capaciteit van 1,44MB. Op een CD (650MB) geraken ongeveer 450 diskettes. Op een DVD (4,7GB) kan je ongeveer 7,5 CD's kwijt. Op een middelmatige harde schijf (200GB) kan je ongeveer 42,5 DVD's zetten.
* '''Multimedia''':  Multimedia is een informatica-toepassing die gebruik maakt van videobeelden en/of geluid.
* '''Nickname''':  Een nickname is een bijnaam op internet.
* '''OLPC''':  OLPC is de afkorting voor One Laptop Per Child. Het is een project van MIT-oprichter Nicholas Negroponte. Het doel is om een eenvoudige en duurzame basislaptop voor kinderen te maken die in ontwikkelingsgebieden de digitale kloof mee helpt te dichten.
* '''Open source''':  Open Source Software is software waarvan je de broncode kan inkijken en veranderen. Eenmaal je deze software hebt gekocht of hebt verkregen, ben je niet meer gebonden aan de originele leverancier. Je kan de software dus aanpassen, verbeteren, kopiëren en aanvullen naar wens. Soms onterecht wordt deze software wel eens 'niet-commerciële software' genoemd. 
Enkele bekende voorbeelden zijn: Dokeos, Moodle, Whiteboard, enz...
* '''Org''':  Domeinnaam die staat voor organisation (niet commerciële of non-profit organisatie).
* '''Parallelle poort''':  Een in/uitgang op de computer. Meestal gebruikt voor de printer.
* '''Password''':  Wachtwoord om toegang te krijgen tot een website of een computer.
* '''Payware''':  Software waarvoor men moet betalen.
* '''PDA''' :  Ook palmtop genoemd: persoonlijke handcomputer.
* '''PDF''':  PDF is de afkorting voor Portable Document Format. Dit is een bestandsformaat waarin je een document kan opslaan zodat je als auteur zeker bent dat er geen wijzigingen kunnen worden aangebracht en waarbij de layout systeem- en softwareonafhankelijk bewaard blijft.
* '''PHP''':  Een scripttaal om dynamische webpagina's te creëren.
* '''Pixel''':  Geeft de scherpte van uw beeld aan. Een monitorbeeld is opgebouwd uit verschillende puntjes (pixels).
* '''Plugin''':  Een plugin is een stukje software dat de standaardfuncties van een programma uitbreidt. Een bekend voorbeeld van een plugin is een flash player die het mogelijk maakt om filmpjes in flash-formaat af te spelen in een web browser.
* '''Pop-up''':  Een klein venster dat vanzelf opent als je naar een website surft. Een pop-up is meestal commercieel van aard.
* '''Pop-up killer''':  Een programma dat pop-upvensters blokkeert.
* '''Provider''' :  Verleent toegang tot het internet. Het World wide web is daar een onderdeel van.
* '''Proxy server''':  Server die een bedrijfsnetwerk via één verbinding geeft tot het internet. M.a.w. een computer of server die namens een ander werkstation data over internet zendt en ontvangt en die vervolgens doorgeeft aan het juiste werkstation. De proxy kan meerdere verzoeken van verschillende werkstations aan, vermits de proxy de data gescheiden kan houden.
* '''QWERTY''' : Layout van een Amerikaans, Engels en Nederlands toetsenbord.
* '''Query''': Het opvragen van informatie uit een database die voldoet aan bepaalde criteria.
* '''Router''' : Toestel dat subnetwerken met elkaar verbindt. Een router beslist welk pad een bepaalde netwerktrafiek dient te volgen.
* '''Scart''':  Syndicat de Constructeurs des Appareils Radiorécepteur et Télévision: speciale gestandaardiseerde aansluiting op een televisietoestel of videorecorder voor video- en audiosignalen van goede kwaliteit.
* '''Server''':  Een server is enerzijds de correctere manier om een programma aan te duiden dat communicatie met andere programma's mogelijk maakt, anderzijds om bepaalde computersystemen aan te duiden die speciaal gemaakt zijn om aan hoge verwerkingseisen te voldoen.
* '''Sgml''':  Sgml is de afkorting voor Standard generalized markup language: ontwikkelde metataal waarmee data kunnen worden opgeslagen die voor zowel mens als computer leesbaar zijn.
* '''Shareware''':  Shareware is de verzamelnaam voor software die vrij verspreid en gekopieerd mag worden. Als je de software wilt blijven gebruiken, is een bijdrage verplicht om de software te kunnen blijven ontwikkelen.
* '''Software''':  Software zijn alle computerprogramma’s, bibliotheken en bijhorende data die op de computer kunnen geïnstalleerd worden na de aankoop van je computer. 
* '''Spam''':  Spam is de verzamelnaam van ongewenst berichten zoals ongewenste mails, reclameboodschappen op websites, … Ook bekend als Unsolicited Commercial E-mail en Unsolicited Bulk E-mail. 
* '''Spyware''':  Spyware zijn computerprogramma’s die informatie van een computergebruiker bekomen en deze naar een externe partij versturen met als doel geld te verdienen. ( spy &gt; spion )
* '''Trashware''':  Software die slecht geprogrammeerd is.
* '''Upgrade''':  Verbetering van een computerprogramma.
* '''Uploaden''':  Bestanden (programma, tekst, geluid, beeld) van een eigen computer kopiëren naar een andere computer.
* '''URL''':  URL is de afkorting voor &quot;Universal Resource Locator&quot;. Deze term is beter gekend als het ''internetadres'' van een website. De URL is gekoppeld aan het IP-adres van de server waar een bepaalde website op staat.
* '''USB''':  USB staat voor Universal Serial Bus: standaard voor de aansluiting van randapparatuur aan de computer (muis, usb-stick (geheugen), printer,…).
* '''VGA''':  Video Graphics Array is een standaard voor het weergeven van beelden op een computermonitor.
* '''Virus''':  Virussen zijn kleine softwareprogramma's die van de ene op de andere computer kunnen overspringen en zo de computer beschadigen.
* '''Vrije Software''':  Vrije software is een software die je vrij kan gebruiken, aanpassen (mits vrijgave van de broncode), verspreiden en verbeteren.
* '''WAV''':  Bestandsformaat voor digitaal geluid.
* '''Web browser''':  Een Web browser is het programma waarmee men webpagina’s kan bekijken.
* '''Website''':  Een website is een verzameling van samenhangende webpagina’s met verschillende data die gehost worden op een server.
* '''Webhosting''':  Het aanbieden van ruimte op de server waar mensen een website op kunnen plaatsen.
* '''Wi-Fi''':  Wifi of Wi-Fi is een populaire technologie die het mogelijk maakt om over korte afstanden draadloos internet te verkrijgen. De technologie maakt gebruik van radiogolven. Het is een zeer handige uitvinding voor gebruik thuis of op kantoor. Velen denken onterecht dat Wi-Fi staat voor 'Wireless Fidelity'. Het woord is geen acroniem. Wi-Fi betekent Wi-Fi. 
* '''Wishware''':  Software die aangekondigd is maar nog niet bestaat.
* '''WWW''': kort voor &quot;World Wide Web&quot;. Naast 'http' is 'www' noodzakelijk voor internet(adressen).
* '''WYSIWYG''':  staat voor ''What You See Is What You Get''. Het is een typering van computerprogramma's die dienen om iets te ontwerpen, zoals bijvoorbeeld een website. Op deze manier kan je zonder veel technische voorkennis toch een goed uitziende website maken, waarbij het programma jouw visuele input omzet in de nodige html-codes.
* '''XML''':  XML staat voor extensible markup language. Standaard voor het uitwisselen van data tussen computers. XML is erg handig om informatie door te geven die door mensen te snappen is en door computers te lezen is.
* '''YouTube''':  een wereldwijd bekende website waar iedereen gratis video's kan uploaden, bekijken en delen.

== Onderwijs ==
=== Serious Game ===
Serious games als begrip kreeg in 2002 bekendheid door het ''Serious Games Initiative'', met als bedoeling games die op het vlak van management en politiek afspelen te bevorderen. De term serious game is al veel ouder en duidde op een spel waarin meerdere beslissers binnen een beperkte context ''serieuze'' doelen nastreven&lt;ref name=''ABT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Abt, C. | Titel = '''Serious Games''' | Datum = 1970 | Uitgever = Viking Press | Plaats = New York}}&lt;/ref&gt;. De focus op serious games groeit steeds verder, van aandacht in de media tot eigen conferenties&lt;ref name=''MICHAEL''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Michael, D.R. en Chen, S.L. | Titel = '''Serious Games: Games That Educate, Train, and Inform''' | Datum = 2005 | {{ISBN|= 1592006221 | Uitgever = Muska &amp; Lipman/Premier-Trade}}&lt;/ref&gt;. Al bij de opkomst van de computerspellen werden deze gebruikt in het onderwijs (1980 Atari's &quot;Army Battlezone&quot;&lt;ref name=''JONG''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = de Jong, A. en Schuilenburg, M. | Titel = '''Mediapolis: popular culture and the city''' | Datum = 2006 | {{ISBN|= 9064506280 | Uitgever = 010 Publishers}}&lt;/ref&gt;).

Een bekende toepassing van serious game in het onderwijs is de onderwijsfilm (ook ''edutainment'' genoemd). De onderwijsfilm is bedoeld om het leren gemakkelijker en aantrekkelijker te maken. Daarom is de de creatieve kwaliteit van de onderwijsfilm minder belangrijk dan de pedagogische en de didactische kwaliteit. De combinatie van didactiek en filmwetenschap noemen we de ''filmdidactiek''. De maker van onderwijsfilms wordt een [[wikt:Onderwijsfilmer|onderwijsfilmer]] genoemd.

=== Interactieve computergames ===
Door ontwerpers zijn spelvormen ontwikkeld, waarin door iedereen, ongeacht de maatschappelijke positie, in een vertrouwde, levensechte en tegelijk uitdagende leeromgeving elke rol die is geprogrammeerd kan worden gespeeld.&lt;ref name=''ABT''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Abt, C.C. | Titel = '''Serious Games''' | Datum = 1987 | {{ISBN|= 0819161489 | Uitgever = University Press of America}}&lt;/ref&gt; Zo kunnen lastige processen, b.v. in de economie, spelenderwijs gesimuleerd worden. &lt;ref name=''ROLLINGS''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Rollings, A. en Adams, E. | Titel = '''Fundamentals of Game Design''' | Datum = 2006 | Uitgever = Prentice Hall}}&lt;/ref&gt; Door de multiplayer rol kan aan iedere deelnemer een eigen rol en een eigen uitdaging toebedeeld worden, waarbij onderlinge interactie mogelijk is. Hulp op maat is vaak aanwezig in de vorm van computercoaches, personages in het spel zelf. Serious games geven adverteerders de kans om de producten en diensten die passen bij de aard of het onderdeel van het computerspel, te promoten (''gamevertising'').

Voor het maken van een serious game zijn ontwerpers, vormgevers, gamedesigners, interactiondesigners, programmeurs, animatoren en projectmanagers nodig. Daarnaast moeten de spelprincipes en ontwikkelingstools gecombineerd worden met leermodellen en pedagogische uitgangspunten, zie als voorbeeld de productie van het Tactical Language Training System (TLTS)&lt;ref name=''JOHNSON''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Johnson, W.L., Vilhjalmsson, H. en Marsella, S. | Titel = '''Serious Games for Language Learning: How Much Game, How Much AI?''' | Datum = 2005 | Uitgever = Proceeding of the 2005 conference on Artificial Intelligence in Education: Supporting Learning through Intelligent and Socially Informed Technology}}&lt;/ref&gt;.

=== MUVE ===
'''MUVE''' staat voor '''Multi-User Virtual Environments''' ook wel '''Virtuele Werelden''' genoemd. Het wordt meestal gebruikt om '''M'''assively '''M'''ultiplayer '''O'''nline ('''R'''ole '''P'''laying) '''G'''ames ([[w:MMO|MMO]],  [[w:MMOG|MMOG]] of [[w:MMORPG|MMORPG]]) te duiden die zich niet richten op het spelen zelf maar andere doelstellingen nastreven. 

De term werd voor het eerst gebruikt bij een beschrijving van het spel Habitat&lt;ref name=''MORNINGSTAR''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Morningstar, C. en Farmer, F. R. | Titel = '''The Lessons of Lucasfilm's Habitat''' | Datum = 1990 | Plaats = Cambridge, Mass. | Uitgever = MIT Press}}&lt;/ref&gt;(1987) dat samen met Club Caribe (1988) als de eerste grafische MUVE's kunnen worden beschouwd. De [[w:MUD|MUD]] (eerst Multi-User Dungeon, later Multi-User Dimension of Multi-User Domain) die voornamelijk tekstueel communiceerde, zou kunnen worden gezien als een voorloper. Dit geldt ook voor zijn objectgeoriënteerde variant, de [[w:MOO|MOO]].

Tegenwoordig mag van een MUVE 3D graphics worden verwacht, dat het benaderbaar is via het internet en dat vele gebruikers simultaan mee kunnen doen. 

Er is een toenemende aandacht vanuit het onderwijs voor de MUVE als effectief leermiddel&lt;ref name=''DIETERLE''&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Dieterle, E. en  Clarke, J. | Titel = '''Multi-User Virtual Environments for Teaching and Learning''' | Datum = 2005 | Plaats = Encyclopedia of Multimedia Technology and Networking | Uitgever = Idea Group Publishing | {{ISBN|= 1591405610}}&lt;/ref&gt;.

Een MUVE kan in bedrijf worden genomen als de volgende onderdelen zijn ingericht:
# Een server(park) waarop de applicatie wordt gedraaid.
# Een interface die toestaat om een account aan te maken, toegang verleent en met de gebruiker informatie uitwisselt (bijvoorbeeld via het web).
# De applicatie die de virtuele omgeving creëert.
# Een gegevensbank die de specifieke elementen uit de virtuele wereld en de gebruikersgegevens vastlegt.

Voor de professionele fabricage van een MUVE zijn (systeem en applicatie)programmeurs, technici en ontwerpers nodig. Bij de huidige grafische varianten worden ook vormgevers ingezet. Voor de amateur, zonder specialistische kennis, zijn er allerlei hulpmiddelen&lt;ref&gt;[https://usa.autodesk.com/maya/ Autodesk's Maya], [https://www.macnews.com/content/md1-vrml-internet3d-and-more-0 Virtual Home Space Builder, Internet3D Space Builder], [[w:VRML|Silicon Graphics Cosmo VRML]] en [https://www.caligari.com/ Truespace]&lt;/ref&gt; om zelf een virtuele wereld te creëren.

Voorbeelden:
*[[w:Active Worlds|Active Worlds]]
*[[w:Croquet Project|Croquet Project]]
*[[w:Edusim|Edusim]]
*[[w:Neverwinter Nights|Neverwinter Nights]]
*[[w:OpenSimulator|OpenSimulator]]
*[[w:Project Wonderland|Project Wonderland]]
*[[w:Quest Atlantis|Quest Atlantis]]
*[[w:Second Life|Second Life]]
*[[w:There (Internet service)|There]]

=== Online scriptieplatform ===
De praktijk heeft uitgewezen dat met name studenten in de exacte wetenschap in de afstudeerfase langer over het schrijven van een scriptie doen of een lager niveau bereiken dan gezien hun voorgaande studieprestaties in de lijn der verwachting ligt. Zowel problemen met de begeleiding als gebrek aan contact met medestudenten en docenten kunnen hiervan de oorzaak zijn. Het doel van een digitaal schrijfplatform is het ondervangen van de bovengenoemde problemen, zodat studenten het schrijfproces sneller en beter kunnen afronden. Deze elektronische scriptieomgeving biedt mogelijkheden voor online begeleiding van de scriptieschrijvende student en online contact met medestudenten in community-verband. 

==== Community ====
Bij het ontwerp van een scriptieplatform is een overweging of men moet gaan voor samenwerking of een community. Op het gebied van scriptieplatformen bestaat er een continuüm tussen online samenwerken en online communities. Het is van groot belang dit onderscheid helder in gedachten te houden bij het ontwikkelen van een online scriptieplatform. Een online samenwerkingsverband gaat uit van een hiërarchische structuur tussen docent en student, waarbij beiden een gemeenschappelijk project hebben: ervoor zorgen dat de student een zo goed mogelijke scriptie schrijft binnen een bepaalde tijdsperiode. Een online community kent een veel lossere structuur waarbij studenten (en wellicht docenten) op voet van gelijkheid met elkaar overleggen vanuit een gemeenschappelijke interesse: het ‘in hetzelfde schuitje zitten’. 

Onderzoek wijst uit dat beide vormen zowel sterke als zwakkere punten kennen: een online samenwerkingsverband zorgt voor automatische – want gedwongen – participatie van de student en betrekt deze dientengevolge nauw bij het platform. Het praktijkvoorbeeld is de Schrijfmarkt in Nijmegen. Een nadeel is echter dat de student, vanuit diens extrinsieke motivatie, zich passief op zal stellen en het platform alleen zal gebruiken als communicatiemiddel met de docent of eventuele groepsgenoten. De ware stimulans van het leren als sociaal proces blijft hierdoor uit. 

Een online community biedt deze stimulans wél, daar de student in contact komt met medestudenten, van hen feedback krijgt en vanuit een gedeelde interesse en intrinsieke motivatie ook betrokken raakt bij de scripties van anderen. Het isolement waarin schrijvende studenten zich bevinden wordt op deze wijze verbroken en het schrijfproces gestimuleerd. De losse structuur van een community kent echter ook een aantal inherente nadelen: daar het proces vraaggestuurd is, zal een community uiteenvallen bij gebrek aan initiatief en betrokkenheid van de studenten. Twee praktijkvoorbeelden (Twente en Maastricht) tonen dit duidelijk aan: waar een oorspronkelijk actieve kern studenten de community deed opbloeien, kon deze snel teloorgaan bij gebrek aan input. Met name wanneer het aantal deelnemers toeneemt en dientengevolge anonimiteit haar intrede doet, ligt het gevaar op de loer dat een community een stille dood sterft. Studenten moeten niet alleen halen, zij moeten ook brengen. Dit kan niet van bovenaf worden gestimuleerd, daar studenten een community niet als verplichting maar als kans moeten zien.

Het lijkt - gezien bovengenoemde overwegingen - dan ook raadzaam beide elementen in een scriptieplatform te combineren, opdat van de sterke punten gebruik kan worden gemaakt en de zwakke punten kunnen worden vermeden of gecompenseerd. Een samenwerkingsverband biedt een goed uitgangspunt om de studenten bij de elektronische scriptieomgeving te betrekken, door middel van een of meerdere van de volgende onderdelen:
* Online aanmelding en verzoek om begeleiding
* Communicatie: indienen van scriptievoorstel en hoofdstukken en feedback door begeleider
* Online aanbieden van noodzakelijke informatie (aan scriptie gestelde eisen, tijdschema, procedure) en aanvullende informatie (waar vindt de student bronnen, schrijfhulp, etc.)

==== Betrokkenheid ====
Wanneer de student eenmaal is betrokken bij het scriptieplatform door bovengenoemde onderdelen, kan hem de mogelijkheid worden geboden te participeren in een of meerdere communities waar hij automatisch voor is aangemeld. Als uitgangspunt geldt dat communities kleinschalig moeten worden opgezet, waardoor studenten in contact komen met een klein aantal medestudenten die zich met vergelijkbare onderwerpen bezighouden (bijvoorbeeld alleen binnen de afstudeerrichting of als kring rondom dezelfde begeleider) en bij voorkeur reeds met elkaar bekend zijn. Uit de praktijk in Twente blijkt dat een community veel beter draait wanneer de deelnemers elkaar persoonlijk kennen. Een community kan dan de volgende functies vervullen:
* Uitwisselen van ervaringen en problemen tussen studenten
* Volgen van elkaars voortgang en feedback op elkaars werk (“kruisbestuiving”)
* Toevoeging van sociaal element aan het individuele scriptieproces (psychosociale factor)

Door deelname aan de community facultatief te maken werkt dit wel lust-, maar niet lastverhogend voor de studenten. De hoop is op een ‘spill-over’ van het samenwerkingsverband naar de community. Een serieuze mogelijkheid is dat géén van de studenten gebruik zal maken van de community, in welk geval het scriptieplatform uitsluitend als samenwerkingsverband zal worden gebruikt. Praktijkvoorbeelden tonen echter aan dat wanneer één spreekwoordelijk schaap over de dam is, er meerdere zullen volgen. De communities moeten dan ook zo aantrekkelijk mogelijk worden gepresenteerd. Daarbij kan worden gedacht aan een aantal ‘trucjes’, zoals een fun-gedeelte. In Maastricht is gebleken dat dit als lokkertje goed functioneert. 

==== Begeleiding ====
Naast begeleiding en stimulering van de studenten kan een elektronisch scriptieplatform ook een duidelijke ondersteunende rol voor scriptiebegeleiders vervullen. Begeleiders worden vaak geconfronteerd met dezelfde problemen. Ook hier staat het onderscheid tussen samenwerkingsverband en community centraal, maar wordt het op een andere wijze vormgegeven. Als samenwerkingsverband kan het scriptieplatform de volgende functies vervullen:
* Management: overzicht van aankomende, lopende en afgesloten scripties. Een scriptiecoördinator kan zo duidelijkheid verkrijgen en eventueel taken verdelen onder begeleidende docenten.
* Communicatie: stukken worden overzichtelijk gepresenteerd door studenten en zijn online toegankelijk voor de begeleider.

Ook voor begeleidende docenten zou een community-dimensie overigens een toegevoegde waarde kunnen bieden. Daarbij valt te denken aan:
* Overleg over veel voorkomende problemen
* Gebruik maken van andermans expertise
* Discussie over interessante thema’s die bovendrijven tijdens begeleidingsproces

Wederom staat centraal dat de scriptieomgeving voor docenten lastverlagend (door effectieve en efficiënte communicatie) en lustverhogend moet werken. Het tijdrovende ‘moderaten’ van een community vol studenten moet dan ook bij voorkeur aan de studenten zélf worden overgelaten, waarbij de docent slechts een informerende of af en toe sturende rol vervult. De docent is in eerste instantie een begeleider (coach), in tweede instantie een expert en bron van kennis voor studenten. Ook de community tussen docenten moet deze lustverhogende en lastverlagende functie vervullen en een vraaggestuurd karakter kennen.

==== Toepasbaarheid ====
Het is van belang te benadrukken dat een scriptieplatform voor maximale efficiëntie een kleinschalig karakter dient te kennen. Bij voorkeur moet dan ook één scriptieplatform per afstudeerrichting worden opgestart, zodat het aantal begeleiders en deelnemende studenten klein en overzichtelijk blijft. Binnen een afstudeerrichting kan worden gedacht aan één, maar wellicht ook meerdere communities voor studenten. De praktijk in Twente leert dat een groepsgrootte van rond de 25-30 participanten een maximum is.

Een scriptieplatform per afstudeerrichting kent behalve kleinschaligheid en overzichtelijkheid nog enkele andere voordelen. Studenten zullen binnen een afstudeerrichting met vergelijkbare onderwerpen bezig zijn, hetgeen kruisbestuiving en gemeenschappelijke interesses bevordert. Studenten zullen elkaar ook eerder persoonlijk kennen, hetgeen geen vereiste maar wel een belangrijke pré voor het vormen van online communities is. Ten derde staat het platform zo ook differentiatie per afstudeerrichting toe, waarbij de structuur aangepast kan worden aan de eisen die vanuit de richting zelf worden gesteld.

Echter, het platform moet de mogelijkheid bieden om gebruik te maken van expertise op hoger niveau, zij het binnen de studierichting, de faculteit, de universiteit zelf of het Nederlands hoger onderwijs, waarbij gemeenschappelijke problemen en oplossingen kunnen worden gecombineerd en het wiel zo min mogelijk opnieuw wordt uitgevonden. Een aantal elementen kunnen vanaf een hoger niveau worden aangeboden. Op het niveau van de studierichting bijvoorbeeld de beschikbare bronnen, op facultair niveau de coördinatoren en op universitair niveau de ondersteunende instellingen  en schrijfhulp. 

==== Moderator ====
Een belangrijk element in het bovenstaande is de rol van de moderator, die sterk wisselt binnen de samenwerkings- en de communitydimensie. Op het vlak van samenwerking dient de moderator vooral zorg te dragen voor efficiëntie, effectiviteit en gebruikersvriendelijkheid, zodat communicatielijnen zo kort mogelijk zijn en de nodige documenten eenvoudig op de juiste plaats terecht komen. De lastverlagende functie staat hierbij centraal. Op het community-vlak dient de moderator een veel passievere functie aan te nemen en vooral stimulerend en licht sturend op te treden, met als doel het initiatief zo veel mogelijk in de handen van de community leden zelf te leggen. Attractiviteit is in deze een cruciaal element: de lustverhogende functie van het scriptieplatform.

De moderator speelt een belangrijke rol bij het betrekken van studenten én docenten door de concrete voordelen van het gebruik van het scriptieplatform als samenwerkingsinstrument te benadrukken. Deze zijn o.a.:
* Effectievere communicatie met begeleider, ongeacht tijd en plaats (met name van belang bij studierichtingen waar fysieke afstand ontstaat tussen begeleider en studenten)
* Online opslag (en dientengevolge back-up en toegankelijkheid) van stukken
* Duidelijkheid door beschikbaarheid van documenten over procedure, eisen etc.
* Inspiratiebron: overzicht van begeleiders en hun expertises, door anderen geplaatste stukken, bronnen, tips &amp; tricks etc.
* Duidelijk overzicht van de te begeleiden studenten door online inschrijving: management en taakverdeling
* Beschikbaarheid en categorisatie van ingeleverde stukken
* Effectievere communicatie (voorkoming vollopende e-mailboxen) ongeacht tijd en plaats

==== Spill-over ====
Wanneer studenten en docenten eenmaal gebruik van het scriptieplatform als samenwerkingsinstrument maken, is er de hoop dat een &quot;spill-over&quot;-effect ontstaat waardoor de communitydimensie kan opbloeien, zowel onder studenten, onder docenten én onder docenten en studenten samen. Op deze wijze kan het project de positieve elementen van beide dimensies combineren en zo de gevaren van beide trachten te omzeilen. Het project kan dankzij de flexibiliteit van de kleinschaligheid worden ingezet bij een breed scala aan studies en is vraaggestuurd met voldoende mogelijkheden voor groei, wanneer daar behoefte aan blijkt te zijn. Hopelijk kan op deze wijze de elektronische leeromgeving worden ingezet om studenten duidelijk te maken dat zij er niet alleen voor staan en zowel de kwaliteit als de spoed van het scriptieproces bevorderen.

====  Voorbeelden ====
* '''Schrijfmarkt''' vormt een onderdeel van het project ‘World Wide Writing’, een online schrijfcentrum waar studenten kunnen leren schrijven in vijf talen: Nederlands, Engels, Spaans, Frans en Duits. Het project, dat overigens in 2002 is bekroond met de EU Award for “Innovative Foreign Languages Projects”, kent een aantal onderdelen waaronder ‘Textpert’, een standaard feedbackbestand, en ‘Schrijfhulp’, tips en adviezen ter ondersteuning van het schrijfproces. Schrijfmarkt kent meer het karakter van een online samenwerkingsverband dan van een community. De docent formuleert een opdracht en plaatst deze op de ELO, waarna de studenten onderling via mail of chat overleggen over de te volgen aanpak. Zij werken vervolgens in groepsverband aan een document en plaatsen dit op de ELO, waarna zij feedback van docenten en andere studenten ontvangen. De ELO dient in dit geval voornamelijk als communicatiemiddel om het gemeenschappelijke doel te bereiken.

* De afdeling Marketing van de Universiteit Maastricht beheert sinds 2001 een virtuele gemeenschap getiteld '''Thesis''', ontwikkeld door de Duitse Caroline Wiertz en onderdeel van haar promotieonderzoek naar online communities. Het doel was het opbouwen van een online community waar studenten met hun vragen over het afstuderen terecht konden, waar zij elkaar konden vinden en ideeën voor scriptieonderwerpen konden vinden. Het beginsucces van Thesis leek enorm: in 2001 schreven de Telegraaf&lt;ref&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Collard, Cristel | Titel = '''Internet verlicht het scriptieleed''' | Datum = zaterdag 19 mei 2001 | Uitgever = De Telegraaf, sectie &quot;overmorgen&quot;}}&lt;/ref&gt; en de universiteitskrant The Observant er een artikel over (opgenomen in de bijlagen) en het aantal deelnemers groeide explosief. Thesis combineerde regelmatige chatsessies met een soort ‘billboard’ functie. Studenten leken ook elkaar te modereren: zogenaamde ‘flamers’ werden door de studenten zelf weggewerkt. Al snel bleek echter dat er een gebrek aan enthousiasme voor de chatsessies was. Deze zijn inmiddels afgeschaft. Een andere probleem waar online communities vaak mee te kampen hebben deed zich ook hier voor: de studenten haalden wel, maar brachten zelf weinig in. Dit heeft te maken met het massale karakter van Thesis, waardoor studenten de facto unaniem worden. Thesis kent de volgende elementen: een overzicht van huidige afstudeerprojecten, een aantal voorbeeldscripties, een aantal door docenten aangedragen afstudeeronderwerpen (georganiseerd per thema), een aantal nuttige links voor het schrijven van een scriptie (zeker aan te raden om over te nemen) en tenslotte, ook zeer nuttig, een ‘what to do if you’re done’ fun-gedeelte met als doel de studenten ook op een attractieve manier bij de site te betrekken. Studenten schrijven zich ook via Thesis in voor het afstuderen en voor scriptiebegeleiding.

=== CSCL ===
Computer Supported Collaborative Learning (CSCL) is een vorm van leren waarin leerlingen werken aan een taak waarbij de communicatie tussen de leerlingen gebeurt via het internet.
Deze communicatie kan zowel synchroon als asynchroon gebeuren.
Synchroon betekent dat de leerlingen op dat moment echt in gesprek zijn, bijvoorbeeld via MSN.  Asynchroon betekent dat het gesprek gespreid over de tijd plaatsvindt, bijvoorbeeld door middel van een forum of via e-mail.
Het blijkt dat wanneer beide communicatievormen samen gebruikt worden, ze elkaar aanvullen. De synchrone vorm wordt dan vooral gebruikt om sociale informatie uit te wisselen, terwijl de asynchrone vorm aangewend wordt om meer ingewikkelde vragen en uitgebreide antwoorden te communiceren.

Voordelen:
* De basis in het denken over CSCL ligt in de sociaal-constructivistische visie.  Door ICT te gebruiken wordt er een flexibele, complexe en authentieke leeromgeving gecreëerd.
* Samenwerkend leren heeft een positieve invloed op de cognitieve prestaties en sociale vaardigheden van leerlingen.  Dit geldt ook als de leerlingen samenwerken via computers.
* Leerlingen die moeilijkheden hebben om zich uit te drukken in groep, hebben het gemakkelijker wanneer de communicatie via het internet verloopt.
* De leerkracht heeft een duidelijker overzicht op ieders verricht werk.  Er kan gezien worden wie wat doet in een taak. Hierdoor wordt het voor leerlingen moeilijker om ‘mee te liften’ op iemand anders zijn werk.
* Nieuwe technologische ontwikkelingen kunnen meer opties bieden voor samenwerking.
* Het stimuleert taakgericht gedrag en reflectie.
* Het heeft een positieve invloed op motivatie.

Voorbeelden:
* Web knowledge forum
* Virtual collaborative Research Institute
* Active worlds
* Web 2.0
* Weblog
* Wikipedia

Aandachtspunten:
* Het onderwerp moet complex genoeg zijn om er met meerdere leerlingen aan te kunnen werken.
* Doelen kunnen cognitief of sociaal zijn.
* Houdt het uiteindelijke groepsproduct voor ogen.
* Zorg ervoor dat de vijf kenmerken van samenwerkend leren vormgeving krijgen.
* Moet de communicatie tussen de leerlingen synchroon of asynchroon verlopen?
* Denk bij de groepsindeling aan onderlinge verschillen inzake ICT-kennis, inhoudelijke kennis en groepsgrootte.
* Stel een planning op.
* Bedenk vooraf hoe je gaat begeleiden.
* Wordt de kennis getoetst?

{{Bron|bronvermelding=
* Rubens, W. ''Samenwerkend leren met behulp van ICT''
* Stichting Kennisnet ICT op school, ''Wat weten we over samenwerkend leren met ICT?''
* Van de Ven, M. ''Samenwerkend leren''
* Valcke, M. (2007) &quot;onderwijskunde als ontwerpwetenschap: een inleiding voor ontwikkelaars van instructie en voor toekomstige leerkrachten.&quot;
}}


=== VLC ===
Een '''VLC''' is een onafhankelijk van plaats en/of tijd, door software gecreëerde samenwerking tussen een aparte groep mensen die zich verdiept in een bepaald onderwerp. Deelnemende lerenden en onderwijzers evenals betrokken derden hebben toegang tot de VLC. 

==== Activiteiten ====
Gangbare activiteiten binnen een VLC zijn het vormen van een gezamenlijke mening, het melden van berichten, het delen van documenten of andere informatie, discussiëren en het verlenen van ondersteuning. Het virtuele zit hem erin dat er geen fysieke materialen of personen aanwezig zijn, maar alle communicatie en andere uitwisselingen via de computer verloopt. Een moderator stuurt een VLC aan. Zijn activiteiten bestaan uit het toe laten of afsluiten van deelnemers, het stimuleren van deelname, het controleren van bijdragen en het motiveren van deelnemers.

==== Leergemeenschap ====
Een leergemeenschap wordt gevormd door een groep mensen die actief zijn op een gemeenschappelijk gebied. Zij informeren elkaar werpen vragen op, discussiëren, stellen elkaar vragen, geven elkaar feedback, consulteren elkaar en maken gezamenlijk producten. Afhankelijk van de samenstelling van de leergemeenschap kunnen binnen de gemeenschap verschillende typen relaties bestaan bijvoorbeeld de relatie tussen gelijkwaardige professionals, tussen senior en junior, coach en gecoachte. De vraag is nu: wat kan het virtuele bijdragen aan de leergemeenschap en onder welke condities zal een virtuele leergemeenschap productief zijn als gemeenschap als geheel en voor elk afzonderlijk lid? Men kan onder de gegeven definitie Wikipedia en andere Wikimediaprojecten als VLC beschouwen. In dat geval is het kijken naar de opzet van deze projecten voldoende om antwoord te krijgen op deze vragen. Een VLC kan een krachtig middel zijn om een activerende leeromgeving te creëren. Een activerende leeromgeving wordt gekenmerkt door het centraal stellen van de lerende en het aan hem geven van de verantwoordelijkheid voor het leren.

==== Voordelen ====
Een VLC heeft met name toegevoegde waarde als het samenwerkend leren niet of slechts deels kan worden gerealiseerd middels het face-to-face contact of als voorbereiding hierop. Het face-to-face contact kan bemoeilijkt worden doordat deelnemers niet of moeilijk aanwezig kunnen zijn voor onderling contact. De aanwezigheidsbeperking kan ontstaan door de beschikbaarheid (een lastig af te stemmen agenda) en/of een grote fysieke afstand tussen de deelnemers. De VLC kan zorgen voor een plaats- en tijdonafhankelijke uitvoering. De fysieke afstand kan worden overbrugd door moderne communicatiefaciliteiten (telefonisch vergaderen, chatten, video conferencing, webcams). De computer als communicatiemiddel heeft als onderscheidend voordeel dat het beheer en organiseren van de communicatie flexibeler kan worden opgezet en eenvoudiger geadministreerd. De beschikbaarheid kan worden vergroot door asynchrone communicatie. Asynchrone communicatie tussen een groep is beheersmatig zonder hulp van de computer een omslachtige bezigheid. Wederom geldt dat de computer als communicatiemiddel het onderscheidend voordeel heeft dat het beheer en organiseren van de communicatie flexibeler kan worden opgezet en eenvoudiger geadministreerd.

Een VLC zal het actieve leergedrag bevorderen, dit baserend op het feit dat er ervaring is op het terrein van VLC’s en de mogelijkheden binnen een VLC voor studenten voor samenwerking en ontplooiing van eigen activiteiten (individueel en als groep). De rol van de docent zal bepalend zijn voor een goed werkende VLC. Deze rol zal zich concentreren op reflecteren op, begeleiding van en activering van leeractiviteiten.

==== Voorwaarden ====
Voorwaarden voor een goede werkende VLC zijn:
* Het beheer van de communicatie is eenvoudiger,
* Affiniteit en bekendheid met digitale communicatie,
* Functie en voordelen zijn helder en overtuigend,
* Ondersteunende software moet stimuleren maar mag bovenal niet remmend werken!

=== Vook ===
Een vook is een digitaal boek waarin video, internetlinks en tekst worden samengevoegd.  Het boek kan beschikbaar zijn op het internet of als applicatie&lt;ref name=&quot;RICH&quot;&gt;{{Citeer boek | URL = https://www.nytimes.com/2009/10/01/books/01book.html?_r=1&amp;src=twt&amp;twt=nytimes | Titel = '''Curling Up With Hybrid Books, Videos Included''' | Uitgever = The New York Times | Achternaam = Rich, M. | Datum = 30 september 2009}}&lt;/ref&gt;. 

==== Achtergrond ====
Vook is als een bedrijf dat digitale boeken publiceert opgericht in 2009 door internetondernemer Bradley Inman&lt;ref name=&quot;STONE&quot;&gt;{{Citeer boek | URL = https://www.nytimes.com/2009/04/05/business/05stream.html | Titel = '''This the Future of the Digital Book?''' | Uitgever = The New York Times | Achternaam = Stone, B. | Datum = 4 april 2009}}&lt;/ref&gt;.

==== Toepassing ====
Een geschikt medium om vooks op af te spelen zijn iPads. In tegenstelling tot traditionele E-readers zoals de Kindle heeft een iPad het voordeel van een dynamische en interactieve weergave van audiovisuele content. Het open ePub maakt het bovendien mogelijk dat iedereen gemakkelijk en zonder extra kosten vooks kan publiceren. Dit is voor het onderwijs een boeiende mogelijkheid als aanvulling op die van een elektronische leeromgeving. En zou op den duur bij voldoende content de traditionele boeken geheel kunnen vervangen en daarmee een kostenbesparing voor het onderwijs kunnen opleveren, mits uiteraard een vook eenvoudig zelf is te fabriceren. Door de interactieve mogelijkheden van een vook wordt het eenvoudiger om lessen ongebonden aan plaats aan te bieden.


== Technologie ==
Als een leek onderwijs ontwerpt gaat die meestal uit van de inhoud. Een plek om inhoud te  beheren is een wiki. MediaWiki levert open source software om een wiki in te richten en is marktleider op dit vlak. Een [[onderwijsarchitect]] kan een leek helpen om deze inhoud te verrijken met een effectief ontwerp van het leerproces. Een onderwijstechnoloog kan dit via extensions en een wiki script taal mogelijk maken. Een van de meest gebruikte open source leeromgevingen is Moodle. Het inrichten van  Moodle is een hele klus voor een leek, vooral als hij of zij dit wil doen op een eigen manier.  Een onderwijstechnoloog kan een plugin voor Moodle ontwikkelen om de leek te helpen een eigen onderwijsarchitectuur te  realiseren in Moodle. 

=== Webserver ===
[[File:Architecture Hosting Education Design server.png|thumb|Example of the architecture of Hosting Education Design server]]
Om een website te bekijken moet je een browser hebben. Firefox, Opera, Safari en Internet Explorer zijn browsers. Aan je browser geef je de Uniform Resource Identifier van de website (zijn 'webadres') die je wilt lezen en als alles goed verloopt krijg je de website gepresenteerd. Die informatie wordt als data aangereikt door software die op een server draait. Typisch zijn de servers computers die altijd aan staan en die een directe toegang hebben tot het internet. Het zal hier niet gaan over de technologie die gebruikt wordt om dat internet te realiseren, maar wel over servers en software die draait op servers om dynamische websites te leveren.

Vooreerst: de informatie die aan je browser gepresenteerd zal worden bestaat meestal uit html code, samen met nog wat andere code die geïnterpreteerd kan worden door je browser. Veel van de  data wordt vandaag geleverd als xml.&lt;br&gt;
Eenvoudige spelletjes kunnen als programma's uitgevoerd worden door de browser op jouw computer als die browser tenminste in staat is die taal te begrijpen. Scripttaaltjes zoals perl worden tegenwoordig door de courante browsers begrepen. Ook animaties zoals flash worden in de browser uitgevoerd.

Al die informatie moet dus door software op de server verstuurd worden naar je browser en dat gebeurt meestal door een Apache server. Apache is een OpenSource-project dat in samenwerking met andere programma's op de server de code, die nodig is om een website weer te geven door een browser, kan opmaken en naar de browser versturen.

=== Dynamische websites ===
Een puur statische website zou voldoende kunnen hebben aan Apache. Zodra je een dynamische website wilt maken, heb je meer nodig.

Wat bedoelen we met een dynamische website? Een website wordt dynamisch genoemd als de informatie die aan de browser geleverd zal worden niet gekend is op het moment dat die website aangemaakt (geschreven) wordt, maar aangemaakt is op het moment dat die website gebruikt wordt.&lt;br&gt;
De informatie die naar de browser verstuurd zal worden hangt (meestal) af van data die gegeven worden door de gebruiker van de website en data die door de serversoftware opgehaald worden.

Een voorbeeld: als je als gebruiker een vliegtuigticket wilt kopen, geef je op een website de datum van vertrek aan, de terugreis, de bestemming, je kiest voor economie klasse of business en dan vraag je aan de website of er vluchten beschikbaar zijn en tegen welke prijs.&lt;br&gt;
De gegevens die je via je browser meegeeft worden door de code die op de server draait gebruikt om informatie op te zoeken
in databases en die gevonden informatie zal verwerkt worden tot html-code die aan je browser geleverd zal worden.&lt;br&gt;
Uiteraard zal de bekomen informatie afhankelijk zijn van de vraag, de beschikbare gegevens en het moment waarop die aanvraag is gedaan.

Een blog is een ander voorbeeld van een dynamische website: als een blog start is er niet veel meer dan de vormgeving van de blog gekend. De gebruiker(s) van de blog vullen die aan. Meestal komt de tekst en andere data die aan de blog toegevoegd worden in een databasis terecht.&lt;br&gt;
Een poll is een voorbeeld van een dynamische component aan een website. Bij het opstellen van een poll kent men de resultaten (uiteraard) nog niet. Naarmate er meer mensen meedoen aan een poll wordt een databasis aangevuld en kunnen die data gebruikt worden om de resultaten van de poll te presenteren aan de gebruiker van de website.&lt;br&gt;
[https://www.meteox.be/ Buienradar] is dan een voorbeeld van een dynamische website die geen input van de gebruiker nodig heeft.

Niet alle dynamische websites gebruiken dezelfde combinatie van server software, maar meestal zie je toch dat dynamische websites berusten op L.A.M.P. Wat staat voor Linux, Apache, MySQL en PHP.&lt;br&gt;
Alle vier zijn dat OpenSource-projecten. Apache hebben we daarnet al gezien, Linux kennen jullie als de naam van de kernel van de meeste Linux-distributies (Debian, Ubuntu, SuSe…), MySQL is een databasis technologie en PHP is een script taal die gebruikt wordt om typisch html code te maken aan de hand van informatie die opgezocht wordt in de databases.
 
Wil je een dynamische website maken, dan kan je dat doen door een server op te starten die deze OpenSource-software draait.&lt;br&gt;
Het vinden van die OpenSource-software is niet zo moeilijk en het is bovendien gratis, maar dan moet je nog een server vinden waar je die software op wilt doen draaien.

=== WebHosting ===
Meestal kiest men dan voor een webhostingdienst die betalend is. Een webhostingbedrijf heeft servers (of huurt er) die rechtstreeks aangesloten zijn aan het internet. Op die servers kan je, mits je betaalt, dan jouw software installeren, krijg je een hoeveelheid ruimte op de harde schijven, ruimte die je kan opvullen met de code voor je dynamische website en met databases. Het webhostingbedrijf garandeert dan van zijn kant dat jouw website online komt en blijft.&lt;br&gt;
Prijzen variëren naargelang de garantie dat een webhosting bedrijf kan geven dat je website nooit offline komt, de grootte van de schrijfruimte die je krijgt voor je website en de hoeveelheid data die uitgewisseld mag worden tussen het internet en de server waar je website op draait.

Als je een account hebt bij een webhostingdienst, kun je ervoor kiezen om alle software die je nodig hebt zelf te installeren op hun servers. Maar vaak is dat al niet meer nodig. Bij de meeste webhostingbedrijven zul je gebruik kunnen maken van installatiescripts.&lt;br&gt;
Het voordeel daarvan is dat het jou moeite uitspaart… maar dan heb je ook vaak ietsje minder controle over de componenten van je installatie. 

Men moet trouwens niet altijd zelf een gratis webhostingdienst opzoeken en zelf software installeren om een dynamische website te krijgen. Zo kun je bijvoorbeeld gebruik maken van [https://www.wordpress.com www.wordpress.com] en daar een account starten.
Met die (gratis) account kun je vervolgens een dynamische website maken met WordPress.

[[w:WordPress|WordPress]] is vooral gericht op het maken van blogsites. Het enige nadeel van zo'n account op www.WordPress.com is dat je alleen maar websites kunt maken via WordPress. Wil je andere dynamische componenten toevoegen aan je website (een spel dat op de server draait als PHP-script, of een 'poll' dienst die door je blogsite gebruikt wordt) dan zal je dat daar niet kunnen doen, omdat je geen schrijfrechten hebt op de servers van www.WordPress.com.

=== Content Management Systems ===
WordPress is niet het enige OpenSource software project om dynamische websites aan te maken.&lt;br&gt;
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Drupal Drupal] en [https://nl.wikipedia.org/wiki/Joomla! Joomla!] zijn twee andere Content Management Systemen die erg veel gebruikt worden. Van die drie is WordPress de eenvoudigste om te gebruiken en Drupal (OpenSource-project opgestart door de Belg [https://nl.wikipedia.org/wiki/Dries_Buytaert Dries Buytaert]) de krachtigste qua mogelijkheden.

Alle drie hebben L.A.M.P. nodig als support. Of een variant van L.A.M.P. :&lt;br&gt;
[https://www.mamp.info/en/index.html M.A.M.P.] (Mac A.M.P.) en [https://www.wampserver.com/en/ W.A.M.P.] (Windows A.M.P.)&lt;br&gt;
Die kan je downloaden indien je je eigen computer wilt gebruiken als webserver. Dat kan nuttig zijn als je je website wilt tonen op een plaats waar geen internettoegang is.

=== Open source ===
Interessante open source-softwarepakketten voor [[Onderwijsarchitect|onderwijsarchitectuur]] zijn
* Moodle
* Mediawiki

=== Blockchain ===
''Blockchain is een gedeelde, online, verbonden en chronologische reeks van schakels die gestructureerde gegevens en de tijd van creatie bevatten. Deze schakels worden blokken genoemd. Deze blokken worden veilig bij elkaar gehouden door ook een gecodeerde (versleutelde) verwijzing naar een vorig blok op te slaan.''

[[Bestand:Git-logo.svg|thumb|alt=Git-logo|Git-logo|100px]]
In deze brede definitie kan een [https://nl.wikipedia.org/wiki/Git Git-repository] worden beschouwd als een blockchain. In feite kan elk gedistribueerd versiebeheersysteem worden beschouwd als een blockchain. Vooral als de verwijzing naar de vorige revisie is gecodeerd in de revisie zelf. De gedeelde eigenschap betekent dat (zoals bij [https://nl.wikipedia.org/wiki/BitTorrent BitTorrent]) het onderhouden van de inhoud gedecentraliseerd is. Belangrijk is dat elke replica identiek is, dus er moet overeenstemming zijn over de inhoud (consensusmechanisme) tussen de knooppunten.

[[Bestand:SwordSaga Icon.jpg|thumb|right|alt=SwordSaga|SwordSaga|150px]]
De blockchain is een gedistribueerd systeem zoals een massaal multiplayer online spel. Op verschillende genetwerkte computers (nodes) communiceren bepaalde componenten met elkaar door berichten door te geven. Voor het spel zijn de knooppunten de computers van de spelers. Hun doel is om samen te spelen en om dat te doen moeten ze communiceren en hun acties coördineren. Het gemeenschappelijke doel voor blockchain-knooppunten is om de blockchain te onderhouden. Elke deelnemende blockchain-knooppunt kan een waarde krijgen en/of instellen die geassocieerd is met een bepaalde sleutel, wat betekent dat een blockchain ook kan worden bekeken als een [https://nl.wikipedia.org/wiki/Distributed_hash_table gedistribueerde hash-tabel], zoals het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Domain_Name_System Domain Name System (DNS)].

[[Bestand:Bitcoin blocks linking.svg|thumb|Bitcoin blocks linking|200px]]
Het creëren van blokken wordt beveiligd door computationele beperkingen en stimuleringsschema's. Elk blok in een blockchain is &quot;geketend&quot; aan het vorige blok. Deze verwijzing naar het vorige blok wordt versleuteld met behulp van een speciale functie genaamd [[hash]]. Deze versleuteling voorkomt dat de transacties in de vorige blokken worden gewist of gewijzigd zonder de keten te verbreken. De creatieregels samen met de versleuteling voorkomen manipulatie en herziening van informatie opgeslagen in de blockchain.
[[Bestand:Public-Key-Infrastructure.svg|thumb|Public-Key-Infrastructure|alt=Public-Key-Infrastructure|150px]]
Een openbare sleutelinfrastructuur (PKI) die steunt op een cryptografische standaard genaamd X.509 wordt gebruikt om te bewijzen dat u bent wie u zegt dat u bent (authenticatie). Om de werkelijke identiteit te extraheren, heeft u de bijbehorende geheime sleutel nodig.

De gegevens in een blockchain kunnen eerlijk worden benaderd en gemanipuleerd met '''gewogen rechten''' en zijn daarom '''transparant'''. De cryptografisch ondertekende gegevens in een blockchain komen eigenlijk neer op '''onveranderlijkheid''' nadat consensus is bereikt. De gegevens worden '''niet-herroepelijk''', de auteurschap of geldigheid kan niet meer worden aangevochten. De cryptografie van de gegevens zorgt ook voor '''integriteit'''. De '''blootstelling''' van de gegevens is een eigenschap van de blockchain die gebruikers zorgen baart. Evenals de beperkte omvang van de gegevens, de vertraging om consensus te bereiken en de verwerkingssnelheid, wat we kunnen samenvatten onder de noemer '''prestaties'''. Het onaangepaste gebruik van een blockchain kan ook leiden tot het overtreden van wetten en daarmee tot '''compliance''' problemen.

Blockchain-technologie heeft veel toepassingen. Hieronder volgen enkele voorbeelden:
* '''Cryptocurrencies''': [[Bestand:Bitcoin explained in 3 minutes.webm|miniatuur|Bitcoin uitgelegd in 3 minuten]] Cryptocurrencies zoals [[Bitcoin]] zijn de meest bekende toepassingen van blockchain-technologie. Ze gebruiken de blockchain om transacties te registreren en om duplicatie van uitgaven te voorkomen.
* '''Smart Contracts''': [[Bestand:Ethereum logo 2014.svg|miniatuur|alt=Ethereum logo|Ethereum logo|100px]] Een andere populaire toepassing zijn [[smart contracts]] die draaien op platforms zoals [[Ethereum]]. Deze contracten zijn zelf-uitvoerende contracten met de voorwaarden van de overeenkomst direct geschreven in code.
* '''Supply Chain Management''': Blockchain kan worden gebruikt in supply chain management om de productie, verzending en ontvangst van producten te traceren. Dit verbetert de transparantie en efficiëntie van de supply chain.
* '''Stemsystemen''': Er wordt geëxperimenteerd met blockchain voor stemsystemen om een veiligere en transparante manier van stemmen te bieden, waarbij het moeilijk is om stemmen te manipuleren.

Blockchain-technologie biedt verschillende voordelen:
* '''Transparantie:''' Alle transacties zijn zichtbaar voor iedereen met toegang tot het systeem.
* '''Veiligheid:''' Door de versleuteling en gedecentraliseerde aard is het moeilijk om blockchain-netwerken te hacken.
* '''Efficiëntie:''' Vermindert de noodzaak van tussenpersonen, wat resulteert in snellere en goedkopere transacties.
* '''Onveranderlijkheid:''' Eenmaal toegevoegd, kunnen gegevens in een blockchain niet gemakkelijk worden gewijzigd.

Ondanks de vele voordelen, zijn er ook uitdagingen:
* '''Schaalbaarheid:''' Blockchain-netwerken hebben moeite om met grote hoeveelheden transacties om te gaan.
* '''Energieverbruik:''' Sommige blockchains, zoals die van Bitcoin, vereisen veel energie voor mijnbouwactiviteiten.
* '''Regulering:''' Het gebrek aan een duidelijk regelgevend kader kan leiden tot juridische onzekerheden.
* '''Adoptie:''' De complexiteit en het nieuwe karakter van de technologie kunnen de adoptie vertragen.

Blockchain is een revolutionaire technologie met het potentieel om vele industrieën te transformeren. Echter, zoals elke technologie, komt het met zowel voordelen als uitdagingen die moeten worden aangepakt om het volledige potentieel te realiseren.

==== IOTA ====
IOTA is een toestemmingsloze gedistribueerde grootboek wiens structuur is gebaseerd op een Gerichte Acyclische Grafiek (de DAG of Tangle).

IOTA is blockchaintechnologie omdat het niet afhankelijk is van blokken die aan elkaar zijn geketend. In plaats daarvan verwijst elke afzonderlijke transactie (ondertekend met privésleutels) naar twee willekeurig gekozen eerdere transacties die het moet goedkeuren als een bijdrage aan het netwerk. Met deze aanpak helpt elke knooppunt als een soort mijnwerker het netwerk consensus te bereiken. Deze aanpak lost problemen op met traditionele blockchains zoals snelheid (schaalbaarheid) en kosten (geen transactiekosten).

In plaats van een binair talstelsel (0 of 1) gebruikt IOTA een ternair talstelsel (0, 1 of 2). Met andere woorden, IOTA heeft drie cijfers (de trit) in plaats van twee cijfers (de bit) als basis. Binaire computers gebruiken een reeks van acht bits, de byte, als het kleinste bruikbare machinewoord. Het ternaire equivalent van een byte wordt een tryte genoemd. Voor een compactere weergave in plaats van de binaire, worden soms de octale (8 cijfers variërend van 0 tot 7) en hexadecimale (16 cijfers variërend van 0-9 samen met A-F) talstelsels gebruikt. Voor het ternaire talstelsel worden het nonaire (9 cijfers) of septemvigesimale stelsel, dat 27 cijfers heeft beginnend met 9 gevolgd door alle letters in het Latijnse alfabet, gebruikt voor compacte weergave.

=== Certificatie ===
Certificatie beschrijft een proces waarbij een certificaat wordt uitgegeven als verificatie van een claim. Deze claim kan gaan over bepaalde prestaties. Digitale badges zijn gevalideerde claims van prestaties, vaardigheden, kwaliteit of interesse die behaald kunnen worden in verschillende leeromgevingen (zie Badgr of Mozilla Open Badge). Open Badges (IMS Global Learning Consortium) beschrijft een methode voor het creëren en een gegevensstandaard voor deze badges. In dit artikel worden twee projecten besproken die het concept van Open Badges gebruiken en dit realiseren met blockchain-technologie: Blockcerts en OpenBlockchain.

Blockcerts, een initiatief van het MIT Media Lab en Learning Machine, geeft certificaten uit voor (micro-)credentials, zoals academische kwalificaties, professionele certificeringen, ontwikkeling van arbeidsvaardigheden, licenties en burgerlijke gegevens op de Bitcoin of Ethereum blockchain. Het bestaat uit een verzameling open-source bibliotheken, tools en mobiele apps op GitHub voor verifieerbare claims gebaseerd op Open Badges.

Blockcerts streeft naar een zelf-soevereine identiteit waarbij mensen hun belangrijke digitale gegevens zelf kunnen bezitten, delen en het eigendom ervan kunnen bewijzen, waarbij blockchain-technologie helpt om manipulatie van deze gegevens te voorkomen. Het gebruikt de voordelen van blockchain door open software (gratis open-source op GitHub), datastandaarden (IMS Open Badges, W3C Verifiable Claims, W3C Linked Data Signatures) en eigenaarschap van data te bieden.

Bij het uitgeven van een certificaat vraagt een student dit aan bij zijn school, werkgever of een andere partij die kan getuigen van een bepaalde prestatie. Het uitgevende instituut plaatst het versleutelde certificaat op de Bitcoin of Ethereum blockchain door een transactie te creëren van de instelling naar de student. In de Bitcoin Blockchain kan niet-financiële data worden opgeslagen met de OP_RETURN code, wat aangeeft dat de transactie niet uitgeefbaar is.

Bij het aanvragen van een certificaat wordt een hash van het certificaat in de transactie opgeslagen. Deze hash is permanent, fraudebestendig en kan niet worden teruggehaald. De student kan hiermee zijn officiële certificaten onmiddellijk met anderen delen en de authenticiteit ervan bevestigen. Iedereen die een certificaat ontvangt, kan de echtheid ervan altijd verifiëren via een onafhankelijke verificatiedienst, die de opgeslagen hash, het adres van de uitgever en de tijdstempel controleert.

Enkele voorbeelden zijn:

* MIT’s Digital Diploma: het digitaal delen van diploma's door studenten.
* Federation of State Medical Boards: medische kwalificaties.
* Republic of Malta: professionele trainingscredentials.

OpenBlockchain van de Open University gebruikt slimme contracten om Open Badges toegekend door het OpenLearn-platform om te zetten naar de Ethereum blockchain. Het gebruik van slimme contracten maakt het mogelijk om bij elk credential het bewijs en de feedback te tonen en credits over te dragen. De ontwikkelaars schrijven momenteel ook een Moodle-plugin die Moodle Badges omzet naar slimme contracten.

=== Hash ===
Een hashfunctie is een wiskundige relatie die invoer van willekeurige grootte omzet naar precies één uitvoer van een vaste grootte.

Als een hashfunctie keer op keer op haar eigen uitvoer wordt toegepast, ontstaat een 'hashketen'. Hashketens kunnen worden gebruikt voor het snel beveiligen van netwerkroutering, authenticatie en datastreaming met lichte berekeningen vergeleken met andere methoden. Een blockchain is een voorbeeld van een hashketen die een 'cryptografische hashfunctie' gebruikt.

Een cryptografische hashfunctie is een hashfunctie waarbij het kennen van de uitvoer en de afbeeldingsprocedure niet voldoende is om de invoer te achterhalen. Het is niet mogelijk om de cryptografische algoritme om te keren (zoals bij decoderen), zelfs niet als men een geheime sleutel kent (zoals bij versleuteling). Bovendien, als de invoer slechts lichtjes wordt gewijzigd, verandert de uitvoer drastisch (lawine-effect). Dus de cryptografische hashfunctie werkt eenrichtingsverkeer; de enige manier om de originele invoer te vinden is door invoer te proberen en te kijken of deze resulteren in de bekende uitvoer. Dit zoeken kan erg tijdrovend zijn als het aantal mogelijke uitvoeren hoog is.

De Secure Hash Algorithm (SHA) is een reeks cryptografische hashfuncties ontwikkeld door de NSA (United States National Security Agency) waarbij de leden verschillen in het aantal bits dat wordt gebruikt voor de uitvoer (hashwaarde). SHA wordt gebruikt om online verbindingen tussen een gebruiker (browser) en een server te beveiligen. Bitcoin of Hyperledger (blockchain) gebruiken voor hun versleuteling een SHA hashfunctie die hashwaarden van 256 bits (SHA256) uitvoert.

Een andere veelgebruikte hashalgoritme is MD5, dat een 128-bits hashwaarde produceert. De tijd die moderne computers nodig hebben om een invoer te vinden die de hashwaarde produceert (collision attack) is slechts seconden en om de originele invoer te vinden (2^40 evaluaties) slechts enkele uren (chosen-prefix collision attack). Daarom is deze cryptografische hashfunctie niet meer veilig.

== Sociale netwerksites ==

=== Inleiding ===
De jeugd van tegenwoordig groeit op in een leefwereld omgeven met een groot gamma aan communicatiemiddelen. Een van deze communicatiemiddelen zijn sociale netwerksites waarvan veel jongeren tegenwoordig een profiel bezitten. De sociale netwerksites worden gebruikt ter ontspanning, hoewel het ook informatief ingeschakeld kan worden in het onderwijs. Op de universiteit van Minnesota heeft een onderzoek aangetoond dat het gebruik van sociale netwerksites een positieve invloed heeft op vlak van technologie, creativiteit en communiceren met anderen. Het aanmaken van een profiel spoort de leerlingen aan om creatief te werk te gaan met zelf gemaakt muziek, foto's en video's. Hier wordt op gereageerd door anderen waardoor er interactie ontstaat en leren ze veilig om te gaan met informatie en technologie.

=== Nadelen ===
* Niet altijd relevante berichten
* Microbloggen zouden snel afleiden
* Je krijgt niet altijd reactie op je vraag
* Jongeren willen grens tussen school en privé, 
* Lastig om echte kennis in 140 tekens te verwoorden (sommige sites)
* Deze internettoepassing blijkt minder stabiel dan voor professioneel gebruik gewenst is
* Er is een limiet in posten van berichten/uur (sommige artikels)
* Spammers hebben sociale netwerksites gevonden
* Onmogelijk indien: geen internet aanwezig, of personen die geen internet thuis hebben

=== Didactische toepassingen ===
* Informeel karakter
* Geschikt instrument voor niet-taalgebonden communicatie
* Mogelijkheid om presentaties en hoorcolleges te verwerken en vervolgens te delen
* Geattendeerd op nieuwe relevante informatie (online artikels, bijeenkomsten,…)
* Leren informatie filteren en patronen herkennen
* Door de beperkte 140 leestekens leer je kort en bondig formuleren (sommige sites)
* Met groep een verhaal schrijven
* Mensen vinden met zelfde interesses
* Vragen stellen aan grote groepen mensen
* Gebruiken als backchannel tijdens presentaties of colleges
* Na leersessie contact bewaren tussen docent en lerende
* Contact met studenten uit andere landen
* Overal waar internet is, kan het gebruikt worden

Er moet gezocht worden naar welke soort van curriculum-gebaseerde activiteiten er door middel van sociale netwerksites bereikt kunnen worden. Er zijn veel tools beschikbaar en men moet proberen de theorie van sociaal constructivisme te hanteren. Verder is het belangrijk dat men van een sociale netwerksite een sociaal lerend netwerk maakt. Dit bevat vernieuwende pedagogie door internet met elkaar verbonden communities of gemeenschappen, digitale bronnen en een serie van Web 2.0 tools dat de leerlingen zal helpen te voldoen aan de eindtermen.
Een goed omschreven voorbeeld is ePals. Dit is een sociale netwerksite speciaal ontworpen voor scholen. ePals biedt samenwerkende projecten aan dat klassen met mekaar verbindt over meer dan 200 landen. Er wordt gewerkt rond biodiversiteit, zwarte geschiedenis en menselijke rechten. Er zijn ook projecten rond global warming, gewoontes, mappen, natuurrampen, water en weer. Het is de bedoeling dat leraars de vragen stellen, onderwerpen kiezen waarrond gewerkt moet worden en de gezamenlijke opdrachten opstellen. De leerlingen krijgen de kans om het volgende te ontwikkelen:
* computer geletterdheid
* kritisch denken
* multiculturele vriendschappen
* schrijfvaardigheid
* leren samenwerken
* op de hoogte houden van de actualiteit

=== Leerkrachten ===
Facebook komt soms negatief in het nieuws i.v.m. schending van de privacy en ontoelaatbare vriendschappen. Zo was er een leerkracht die het risico liep geen verlenging van haar contract te krijgen omwille van haar vriendschap met leerlingen. 
Als sociale netwerksites geïntegreerd worden in het onderwijs is het genoodzaakt dat de leraars er achter staan en geschoold zijn in dit onderwerp. Het is dan aan de leerkrachten om de leerlingen de sites te leren hanteren en vooral veilig te leren gebruiken.
Hier enkele cijfers uit een onderzoek voor KlasCement, dat door de media beschouwd wordt als de “facebook voor leerkrachten”, over hoe leerkrachten staan t.o.v. sociale netwerksites:
* Hoe sta je ten opzichte van sociale netwerksites:
34%: gebruikt het bewust niet/ 66% gebruikt sociale netwerksites
* Welk sociaal netwerk:
70% facebook/ 11% netlog/ 5% Twitter/ 3% Hyves/ 3% Myspace/ 7% Linked In/ 26% Geen
* Toevoegen van leerlingen:
79% nooit/ 10% iedereen/ 11% selectief
* Educatief nut:
7% nuttig, gebruikt het/ 56% nuttig, gebruikt het niet/ 37% niet nuttig
* Afspraken op school omtrent gebruik van sociale netwerksites
11% ja/ 89% nee
* Moet er regelgeving komen:
41% ja / 59% nee

Enkele cijfers over een onderzoek van twee studenten informaticamanagement aan de Lessiushogeschool in Mechelen bij 250 katholieke secundaire scholen in verband met gebruik van sociale netwerksites:
* Verschaf van uitleg aan leerlingen (over Facebook, Netlog of MySpace)
Minder dan 30% ja 
* Richtlijnen rond het gebruik van sociale netwerksites op school
39% ja
* De sites worden geblokkeerd tijdens de lessen
40% ja

De onderzoekers noemen het voor een stuk de verantwoordelijkheid van de school om leerlingen, leraren en ouders te wijzen aan de gevaren die verbonden zijn aan het gebruik van sociale netwerksites. Amper 15,3% van de scholen hecht er belang aan om de  leraren op de hoogte te brengen van de risico’s. De ouders krijgen in  minder dan een tiende van de scholen voldoende informatie en vier op de tien scholen voorziet niet in de scholen van ICT-coördinatoren.

Voor leerkrachten is hier een informatief filmpje over veilig gebruik van facebook omtrent de leerkracht leerling relatie:

https://www.youtube.com/watch?v=n9QUgQsb3l4&amp;feature=player_embedded#!

=== Voorbeelden ===
* Zakelijke sites ([https://www.linkedIn.com LinkedIn], [https://www.plaxo.com Plaxo], [https://www.onebizz.nl OneBizz], [https://www.flametree.com Flametree], [https://www.twitter.com Twitter], [https://www.ning.com Ning])
* Datingsites ([https://www.relatieplanet.nl RelatiePlanet], [https://www.lexa.com Lexa])
* Vriendensites ([https://www.hyves.com Hyves], [https://www.facebook.com Facebook], [https://www.netlog.com Netlog])
* Special interest sites (over [https://www.heymam.nl Zwangerschap], [https://www.happymoms.nl Kinderen het huis uit])
* Onderwijs ([https://www.maxclass.nl MaxClass], [[schoolplein.winkwaves.nl|Nieuwe Schoolplein]], [https://www.schoolpagina.nl Schoolpagina.nl], [https://www.epals.com/ epals], [https://www.flatclassroomproject.org/ Flat Classroom Project])

=== MaxClass ===
MaxClass is een gratis communicatieplatform waarmee leerlingen, hun ouders en de school kunnen communiceren. Het is dus een soort sociaal netwerk voor privégebruik.

De leerlingen kunnen een profiel aanmaken, mekaar berichten sturen en natuurlijk ook allerlei zaken downloaden voor hun huiswerk. Ouders kunnen met mekaar en de school contact houden en kunnen gemakkelijk o.a. nieuwsbrieven raadplegen. De leerkrachten kunnen zowel met leerlingen als ouders communiceren en lesmateriaal uploaden. Ten slotte kan de school relevante info online zetten en contact houden met ouders. Verder kunnen educatieve uitgeverijen en voorlichters reclame maken.

MaxClass is in november 2010 gestart met een private beta. Als je je registreert als ouder of leerkracht van een basisschool of middelbare school krijg je een beta code toegestuurd. Meer dan 100 scholen kunnen zo experimenteren met een veilige sociale omgeving. N.a.v. reacties en ervaringen willen ze MaxClass blijvend verbeteren. Het is dus een recent project en nog wel volop in ontwikkeling (vandaar de beta-versie), maar ze zijn er volop mee bezig.

MaxClass is ontwikkeld met behulp van de open source taal Erlang, wat door bv. Twitter en Facebook ook gebruikt wordt. De open source componenten die MaxClass zelf ontwikkelt worden terug gegeven aan de Erlang gemeenschap. Verder hebben ze een milieuvriendelijk hostingcentrum uitgekozen.

Link: https://www.maxclass.com/

=== Twitter ===
Hoewel het er oorspronkelijk niet voor ontworpen is, zou Twitter zeker ook gebruikt kunnen worden in het onderwijs. De Vlaamse Vereniging van Studenten (VVS) pleit er zelfs voor om dit en andere multimedia en sociale media te gebruiken in het hoger onderwijs ([https://www.vvs.ac/files/PERSBERICHT%20twitter.pdf Vlaamse studenten pleiten voor Twitter in het hoger onderwijs]). Zo kunnen studenten tijdens de lessen vragen stellen aan de docenten en is er veel meer interactie mogelijk dan nu het geval is wanneer er aan grote groepen studenten lesgegeven wordt. Studenten zullen ook veel actiever bezig zijn.

Uit een onderzoek in de Verenigde Staten&lt;ref&gt;[https://twittermania.nl/2010/11/twitterende-student-haalt-betere-cijfers/?utm_source=twitterfeed&amp;utm_medium=twitter&amp;utm_campaign=Feed:+twittermanianl+%28Twittermania.nl%29&amp;utm_content=news&amp;utm_term=Twittermania Twitterende student haalt betere cijfers]&lt;/ref&gt;) bleek zelfs dat de betrokkenheid van de studenten geneeskunde die Twitter gebruikten voor opdrachten en discussies dubbel zo groot was als de betrokkenheid van de studenten die niet twitterden. Bovendien haalden ze ook iets betere resultaten.

Link: https://twitter.com/

=== Second life ===
Second life is een driedimensionele virtuele wereld waar je vrij kan rondlopen en oneindig veel mogelijkheden hebt. Men kan in deze wereld stappen door middel van een ‘avatar’ die je aanmaakt en aanpast naar hoe je het zelf wil. Je kan ook huizen, gebouwen of andere voorwerpen ontwerpen. Second life is dus geen realiteit, maar men spreekt echter van een interrealiteit. Dat wil zeggen de reële wereld omgezet naar een virtuele wereld.
Avatars kunnen zich in de virtuele wereld verplaatsen door te lopen, te zwemmen, te vliegen en ook door teleportatie. Avatars kunnen met elkaar communiceren via tekstchat, voicechat en instant messaging. Ze kunnen elkaar ook afbeeldingen of objecten doorsturen. 
Er bestaan ook groepen, die dan informatie sturen of voordelen verlenen. Zogenaamde  landeigenaren kunnen webradiostream en video’s tonen.

Second life is niet enkel een ‘spelletje’ dat kinderen of volwassenen kunnen spelen. Het kan veel verder gaan dan dat. Vele bedrijven en instellingen hebben er al virtuele vestigingen of gebruiken het voor andere professionele doeleinden. Zo ook het onderwijs. 
Veel scholen werken op dit moment  al met verschillende digitale leerplatformen. Dat is nodig omdat Real life bijeenkomsten soms niet of moeilijk te organiseren zijn. Het probleem van tijd en ruimte kan weggewerkt worden door ICT tools als email, pointcarre of blackboard. Maar op andere vlakken schieten deze dan weer tekort. Dan denk ik bv aan het ontbreken van onmiddellijke feedback of ‘presence’, wat onontbeerlijk is voor een goed leerproces.
Hiervoor kan second life dus een oplossing bieden. Er zijn al heel wat instellingen van het Hoger Onderwijs die experimenteren met second life als elektronische leeromgeving. Een onderzoeksrapport over het gebruik van second life in het onderwijs door Dr. W.J. Trooster van het Lectoraat ICT en Onderwijsinnovatie toont aan dat er verschillende voordelen zijn:
 * SL bevordert de sociale interactie,  
 * SL bevordert zelfsturing door de studenten,  
 * SL geeft studenten meer het gevoel de leertaken aan te kunnen,  
 * SL bevordert de intrinsieke motivatie van de studenten,  
 * SL bevordert de leerresultaten van de studenten. “ (Trooster 2010)

=Referenties=
* Droste, J., ''Het kiezen van een elektronische leeromgeving: Advies 2003'', Cinop, Den Bosch, 2003
* Stichting Surf, ''Open Source Elektronische Leeromgevingen Over de gebruiksmogelijkheden in het Nederlandse hoger onderwijs '', Utrecht, 2007
* Droste, Joke (2000). Advies keuze Teleleerplatform 2000. Utrecht: Stichting Surf. 
* Benschop, Albert (2002). Learning apart together. Samenwerken in een elektronische leeromgeving. Ongepubliceerd manuscript. 
* Connie, Menting (2003). Elektronische leeromgevingen en diversiteit. Amsterdam: EXCELO
* Ministerie van OC en W (2002). &quot;Zin en onzin over het rendement van ICT in het onderwijs.&quot;
* Dulm, Ph. van (2008). Virtuele Werelden. Iets voor uw onderwijs? Surfnet/Kennisnet: Utrecht/Zoetermeer. 
* W.J. Trooster (2010) “Het gebruik van Second Life in het onderwijs”
* Schie, J. van (2008). “Leren in Second Life : Onderzoek naar de meerwaarde van Second Life voor het onderwijs.” Kennisnet: Zoetermeer. 
* Warburton,  S. (2009). “Second Life in higher education : Assessing the potential for and the bariers to deploying virtual worlds in learning and teaching.” British Journal of Educational Technology, 40(3), 414-426. 

== Bronnen ==
* [https://archive.is/9qQp8 Scholen amper bezig met sociale netwerksites], lerarendirect.be, 28 september 2010
* [https://www.paljasken.be/enquete-sociale-netwerken-en-onderwijs-de-resultaten/ paljasken.be] (dode link)
* [https://news.cnet.com/8301-19518_3-10459983-238.html Social networking belongs in school], CNET, 25 februari 2010
* [https://thejournal.com/Articles/2009/09/16/Social-Networking-in-Schools-Incentives-for-Participation.aspx?Page=2 Social Networking in Schools: Incentives for Participation], THE Journal, 16 september 2009
* [https://sociale-netwerken.wikispaces.com/Nut+van+sociale+netwerken Nut van sociale netwerken], Wikispaces
* [https://wilfredrubens.typepad.com/files/twitterinonderwijs.pdf Twitter in het onderwijs], Wilfred Rubens, september 2009
* [https://www.impulscentrum.be/static/tips/januari2010.htm Impulscentrum], januari 2010 (dode link)
* [https://www.te-learning.nl/blog/meer-sociale-netwerksites-voor-het-onderwijs-in/ Meer sociale netwerksites voor het onderwijs (#in)], Wilfred Rubens oktober 2010
* [https://secondlife.com Second Life], homepage
&lt;references/&gt;

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>6se5z4oh4yyho6kmx3armo70kun0y35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijsprofessional/Algemeen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39848</id>
    <revision>
      <id>424732</id>
      <parentid>424522</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147458" sha1="leykea92ur9zzho8zwwu9rmr19w6p4q" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
''Een goede docent doceert niet, maar maakt leren mogelijk.''

[[File:Onderwijsprofessional.png|thumb|Mogelijke hoedanigheden van een onderwijsprofessional|600px|center]]


== Onderwijsbegeleider ==

=== Mentor ===
Een '''onderwijsmentor''' is iemand die lerenden en onderwijzers de weg wijst door de onderwijspraktijk. 

De onderwijsmentor is meer een betrokken gids door de dagelijkse problemen en uitdagingen in het onderwijs dan bijvoorbeeld de [[onderwijscoach]] die zich meer bezighoudt de ontwikkeling op middellange termijn. De onderwijscoach zal daarom meer begeleiden of trainen dan loodsen. De onderwijsmentor draagt voortdurend in het onderwijs de alledaagse zorg. De onderwijscoach is een tijdelijke en separate bemiddelaar.

Een onderwijsmentor is een belangrijk persoon in het onderwijsleven van een leerling of een beginnende docent. Hij/zij is niet alleen een aanspreekpunt voor de leerling maar ook voor de ouders en vakdocenten.
Een onderwijsmentor heeft als taak leerlingen of collegae te begeleiden bij het
# persoonlijk welbevinden;
# creëren en in stand houden van een constructieve onderwijsomgeving;
# leren leren of leren onderwijzen;

==== POP ====
Doel van de mentor voor aanvang van een leerperiode is een vragenlijst hebben met methodes om antwoorden te krijgen. Op grond daarvan kan een bepaald leerlingprofiel ontstaan, waarmee vervolgens de leerlingen optimaal begeleid kunnen worden. Een jaarplan, zelfreflectie, leren leren, ondernemend leren en hun kwaliteiten erin (sterke-zwakke punten). Hiervan zijn voorbeelden nodig op tot een werkwijze te komen. 
De ontwikkeling/samenstelling van de vragenlijst en de gebruikte methoden, is de taak van de [[onderwijscoach]].
Dit resulteert in een POP&lt;ref&gt;POP = Persoonlijk Ontwikkelingsplan is een plan waarin de lerende zelf vaststelt wat hij wil leren, hoe hij dat wenst te leren en waarom.&lt;/ref&gt;, Persoonlijk Ontwikkelings Plan, en het format is bij voorkeur een interactieve digitale vragenlijst.

==== Voortgangsbewaking ====
Men kan de volgende kritische opmerkingen plaatsen bij de traditionele wijze van toetsen volgens Bert van Oers&lt;ref name=”OERS”&gt;{{Citeer boek|Achternaam = Oers van, B.|Titel=Portfolio’s. Naar een andere manier van kijken naar kinderen|Uitgever=JSW, jaargang 87, nummer 4|Datum=1987|Bladzijdes=37 – 40}}&lt;/ref&gt;:
* individualistisch
* beperkt
* momentopname
* betekenisloos
* prestatiegericht
Omdat onderzoek laat zien dat de manier van toetsen van grote invloed is op de leerstrategie die een leerling kiest, baart deze kritiek zorgen als men een meer moderne visie op onderwijs en leren hanteert&lt;ref name=”JANSSENS”&gt;{{Citeer boek|Achternaam = Janssens, S., Verschaffel, L., De Corte, E., Elen, J., Lowyck, J., Struyf, E., Damme van, J. en Vandenberghe, R.|Titel=Didactiek in beweging|Uitgever=Wolters Plantyn|Plaats=Deurne|Datum=2000|Bladzijdes=140 – 141}}&lt;/ref&gt;. Voor de mentor is de traditionele wijze van toetsen niet voldoende om als instrument te dienen voor het volgen en bewaken van de ontwikkeling van leerlingen.

=== Coach ===
Een '''onderwijscoach''' is iemand die lerenden of onderwijsprofessionals vanuit een professionele hoedanigheid begeleidt om tot betere onderwijsprestaties te komen. Een onderwijscoach zal adviseren of trainen, dus ondersteunen bij het zelf op den duur kunnen aangaan van een zelfgekozen uitdaging, in plaats van leiden of loodsen door de dagelijkse beslommeringen die op je af komen zoals de [[onderwijsmentor]] doet. Een onderwijscoach heeft de persoon zelf  als focus, terwijl de [[onderwijssupervisor]] vooral oog heeft voor hoe de persoon een ander helpt. De [[onderwijsmentor]] zorgt dat de leerling of beginnende collega goed door het schooljaar heen komt. De onderwijscoach intervenieert en zal naar behoefte adviseren of trainen, voor een bepaalde tijd waarin extra aandacht voor de leerling of beginnende collega nodig is.

==== Kernvraag ====
Wie ben ik in wezen, welke kwaliteiten horen daarbij, wat wil ik en wat kan ik met die kwaliteiten doorgeven aan de maatschappij/ wereld middels ondernemend leren?

Een onderwijscoach hanteert een bepaalde aanpak voor het ontwikkelen van de vaardigheden die nodig zijn voor goede leerresultaten. Meestal vindt de begeleiding plaats in de eigen leeromgeving van de leerling. Hij of zij ondersteunt de leerling in het identificeren van de eigen sterktes en zwaktes wat betreft het eigen leren. Een onderwijscoach wordt vaak ingezet als er specifieke problemen zijn waar de vaste begeleiders (mentoren) niet uitkomen. Bijvoorbeeld als;
* een leerling alle lesstof lijkt te begrijpen, maar opdrachten steeds te laat inlevert. 
* een leerling vele uren leert voor een toets, maar vaak een black-out heeft tijdens de toets.
* autisme leerproblemen veroorzaakt

==== Ontwikkeling ====
Het is de onderwijscoach in eerste plaats te doen om het ontwikkelen van de deelnemers aan het onderwijs, niet het onderwijs zelf. Maar de ontwikkeling van de persoon wordt wel beïnvloed door de ontwikkeling van zijn omgeving, de samenleving&lt;ref name=&quot;MUCHOW&quot;&gt;{{Citeer boek| Achternaam = Muchow, H.H. | Titel = '''Jugend und Zeitgeist''' | Datum = 1962 | Plaats = Hamburg | Uitgever = Rowohlt}}&lt;/ref&gt;en dus het onderwijs als hij daaraan participeert. Wat betekent nu ontwikkeling vanuit de mens en dan psychologisch beschouwd. Ontwikkeling wordt algemeen gezien als iets wat gekenmerkt wordt door verloop in de tijd, een verandering van een aanwezige structuur en niet zomaar terug te draaien is&lt;ref name=&quot;WERNER&quot;&gt;{{Citeer boek | Datum =1959 | Achternaam = Werner, H. | Titel = '''Einführung in die Entwicklungspsychologie''' | Plaats = München | Uitgever = J.A. Barth}}&lt;/ref&gt;. Deze definitie zou ook groei en rijping kunnen beschrijven en vandaar dat beide begrippen door elkaar worden gebruikt. Echter groei en rijping beschrijven volgens veel psychologen niet voldoende de psychologische kenmerken die met ontwikkeling te maken hebben, maar fysieke groei en rijping zoals het functioneren op een hoger niveau zijn wel factoren die meetellen. De relatie met leren is evident als het gaat om wat zich ontwikkelt, maar hoe geleerd wordt bepaalt eveneens de ontwikkeling&lt;ref name = &quot;KNOERS&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Knoers A.M.P. | Datum = 1985 | Titel = '''Leren en ontwikkeling''' | Uitgever = Info, Tijdschrift voor Onderwijswetenschap, 16 | Bladzijdes = 45 -60}}&lt;/ref&gt;. Ontwikkeling vanuit een psychologisch perspectief zou men kunnen omschrijven als een duurzaam, onomkeerbaar proces, dat leidt tot een organisatie op hoger geïntegreerd niveau, gebaseerd op groei, rijping en leren&lt;ref  name = &quot;MONKS&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Mönks, F.J. en Knoers, A.M.P. | Titel = '''Ontwikkelingspsychologie''' | Datum = 1999 | Uitgever = Van Gorcum}}&lt;/ref&gt;. 

==== NLP ==== 

NLP heeft steeds meer invloed in het onderwijs en kan een deel uitmaken van de gereedschapskist van een onderwijscoach.

==== Logische niveaus ====
''Een probleem kun je niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt'' - Albert Einstein

Een onderwijscoach kan de logische niveaus bedacht door Gregory Bateson&lt;ref&gt;Logische niveaus = is een theorie die ervan uit gaat dat er 6 logische overtuigingsniveaus zijn waarop we leren.&lt;/ref&gt; inzetten om een leerling of onderwijsprofessional de verandering te laten begrijpen van een individueel, sociaal of organisatorisch gezichtspunt. De coach zal dan zijn cliënt uitnodigen een probleem te benaderen vanuit een ander &quot;logisch niveau&quot;.

====Aanleiding====
De aanleiding voor de Onderwijscoach is het ontwikkelen van ondernemend onderwijs. Om de Maatschappelijke kant te verweven in de opleiding, is een coachingstraject een passende vorm. Middels dit traject wordt beoogd dat leerlingen en docenten zich kunnen ontwikkelen middels zelfkennis en zelfreflectie tot bewuste maatschappelijke ondernemers met maatschappelijke meerwaarde van de opleiding.
Het gaat om de krenten uit de coachingspap halen voor wat betreft Ondernemen en Leren. Dat wil zeggen op een eclectische manier kijken naar vormen van coachen, en daaruit de passende methodieken halen die bij Ondernemend Leren aansluiten.

====Coach-traject ====
De wens van de onderwijsprofessional is een duidelijke functie en taak ontwikkelen binnen ondernemend onderwijs, welke hen op het lijf geschreven is qua willen en kunnen.
De zorgcoördinator voor de leerlingen zijn, goed naar ze luisteren, ze serieus nemen, zonder over je grenzen te laten gaan.
De leerlingen die leeromgeving bieden waarin ze optimaal zichzelf kunnen zijn en tot optimaal presteren kunnen komen.
Samen met de leerlingen ontdekken wie ze in persoon zijn, wat ze kunnen en wat ze willen.
Ontdekken welke leerstrategie&lt;ref&gt;Leerstrategie = een aanpak die, naar inschatting van de lerende, het bereiken van leerdoelen vergemakkelijkt.&lt;/ref&gt;  ze gewend zijn te gebruiken, en ontdekken welke hen het best zou passen.
Op grond van deze eigenschappen en kwaliteiten een leerplan maken, waarmee ze gemakkelijk leren leren en de rest van hun ondernemend leren-loopbaan. Loopbaanbegeleiding vanaf de brugklas, wie wil dat nou niet? Personal coaching, dat is het eigenlijk. Elke ondernemend leren leerling krijgt een Personal coach, 
die helpt zichzelf te ontdekken, leren te leren passend bij wie hij/zij is, en te leren ondernemen op zelfreflectieve wijze.

Genoemde wens kan worden samengevat middels de kernvraag (zie ook [[Onderwijscoach]]):
Wie ben ik in wezen, welke kwaliteiten horen daarbij en wat kan ik met die kwaliteiten doorgeven aan de maatschappij/ wereld middels ondernemend leren?

=== BIO ===
{{Infobox wetsartikel
| naam = Wet BIO
| afbeelding = Grondwet 1814.gif
| onderschrift = wet tot wijziging van onder meer de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra, de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek, ter waarborging van de bekwaamheid tot het uitoefenen van beroepen in het onderwijs 
| wet = Wet op de beroepen in het onderwijs
| artikel = XI. Overgangsrecht bestaande bewijzen van bekwaamheid en bestaande bevoegdheden
| lid = 1
| citaat = Degene die op het tijdstip van inwerkingtreding van de bekwaamheidseisen voor leraren en docenten in het bezit is van een bewijs van bekwaamheid tot het geven van onderwijs, beroepsonderwijs of educatie ingevolge de wettelijke voorschriften zoals luidend op de dag voor dat tijdstip van inwerkingtreding, wordt bij inwerkingtreding van die eisen aangemerkt als aan de van toepassing zijnde bekwaamheidseisen te voldoen.
| datum = 0 juni 2004
}}
In de [[w:wet BIO|wet BIO]] ('''wet op de Beroepen in het onderwijs''') wordt de [[wikt:Competentie|bekwaamheid]] van de onderwijsprofessional uitgedrukt in bekwaamheidseisen en hoe deze de gehele loopbaan door dient te worden onderhouden. Onderwijsinstellingen hebben de plicht om hun onderwijsprofessionals hiertoe in staat te stellen. De wet BIO geldt niet voor alle onderwijsprofessionals maar alleen voor onderwijzers en onderwijsassistenten in alle onderwijsniveau's uitgezonderd het hoger onderwijs. Daarnaast is de wet van toepassing op onderwijsmanagers in het basisonderwijs; de schoolleiders.

==== Achtergrond ====
Een onderwijsprofessional hoefde voor de wet BIO vaak niet meer dan een diploma of getuigschrift te overhandigen c.q. een akte van bekwaamheid, een verklaring omtrent het gedrag en mocht hem niet zijn verboden om in het onderwijs te werken. Deze eisen blijven ook bestaan en geldig na de invoering van de wet BIO. Maar sinds de invoering van de wet BIO moet een onderwijsprofessional middels kwantitatieve en kwalitatieve criteria aantonen bekwaam te zijn en deze bekwaamheid te onderhouden. De wet was ingegeven door de wens om een definitie te formuleren voor een goede onderwijsprofessional om beter te kunnen werken aan kwaliteitsbewaking en -verbetering. In het proces van beschrijven koos men naast een algemene beschrijving een nader detaillering te doen voor 
* het primair onderwijs
* de onderbouw van het voortgezet onderwijs en in het beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
* het voorbereidend hoger onderwijs
Binnen deze indeling is gezien de specifieke aard van het type onderwijs voor het VMBO en BVE een verdere detaillering gedaan.

==== Bekwaamheden ====
De beschrijving van het profiel van een onderwijsprofessional wordt in de wet BIO door middel van een gewenst basispakket [[Onderwijzer/Doel#Leerdoel|competenties]] of bekwaamheden uitgedrukt. De onderwijsprofessionals zelf stellen, een keer in de zes jaar, dit basispakket samen als voorstel aan de minister die het vervolgens in wetgeving zal verwerken. Met dit pakket wordt een onderwijsprofessional geacht zich bekwaam, dat wil zeggen passend bij zijn rol en verantwoordelijkheid, te gedragen in de beroepssituaties die hij zal tegenkomen. Hoewel dit pakket een landelijke dekking heeft mogen scholen extra eisen stellen aan een onderwijsprofessional indien dat past bij de eigen identiteit of situatie. Opleidingen tot onderwijsprofessional houden met dit basispakket rekening en trainen vaak de schoolspecifieke competenties (bijvoorbeeld die gevraagd in jenaplan, dalton of montessorisch onderwijs) in aanvullende cursussen. De bekwaamheidseisen voor onderwijsprofessional is ingegaan op 1 augustus 2006. 

==== Bekwaamheidsdossier ====
De onderwijsinstelling beschrijft het onderhouden van de bekwaamheden van de onderwijsprofessional in het schoolplan onder het strategisch personeelsbeleid en de uitkomsten in '''bekwaamheidsdossiers'''. In deze dossiers worden op een gestructureerde wijze de bekwaamheidseisen voor onderwijsprofessionals en het onderhoud daarvan verantwoord met gegevens en beschreven welke afspraken (bijscholing) daarover tussen de onderwijsinstelling en de onderwijsprofessional zijn gemaakt. Het biedt voldoende ruimte om de eigenheid van de onderwijsinstelling en de onderwijsprofessional als het bijvoorbeeld gaat om de eigen onderwijskundige opvatting of vernieuwing, daarin mee te nemen. Een dossier hoeft zodoende alleen te tonen dat men aan de basisbekwaamheden uit de wet BIO voldoet en blijft voldoen en nodigt uit deze zelf verder te specificeren en uit te breiden. Daarnaast betekent ook niet dat het dossier moet aantonen dat men op elk vlak een talent is, het gaat erom dat men voldoende bekwaam op elke wettelijke beroepseis is. Dus het dossier levert in die zin geen informatie voor bijvoorbeeld de functiewaardering. Het zegt alleen dat men bekwaam is voor die functie, dus voldoet aan de minimumeisen, en niet hoe goed men is in de uitvoering van die functie. In het bekwaamheidsdossier wordt in ieder geval de onderwijsbevoegheid aangetoond. Het hangt van de afspraken tussen de onderwijsinstelling en de onderwijsprofessional af wat er gebeurt als een onderwijsprofessional niet langer bekwaam is volgens het dossier.

==== Inspectie ====
De overheid heeft volgens de grondwet als taak te zorgen dat onderwijsprofessionals voldoende bekwaam zijn. Ook voor wet BIO bewaakte de overheid deze bekwaamheid middels wetgeving en de inspectie daarop. Wat de wet BIO toevoegt is de afspraken die er dienen te zijn tussen de onderwijsinstelling en de onderwijsprofessional wat betreft bewaking en onderhoud van deze bekwaamheid. De inspectie heeft tot taak middels het '''PKO''' ('''Periodiek Kwaliteitsonderzoek''') het onderwijs van de school als totaal te bekijken en niet naar de prestaties van individuele onderwijsprofessionals, ook al doet de inspectie bijvoorbeeld lesbezoeken. Alleen als mocht blijken dat de school niet voldoet aan de eisen van de inspectie kan in het daarop volgende vervolgonderzoek de bekwaamheid van de onderwijsprofessionals en het onderhoud daarvan worden meegenomen.

=== Beroepsverenigingen ===
* Landelijke overleg Studievaardigheden
* NVO; Nederlandse Vereniging van Pedagogen en Onderwijskundigen
* Beroepsvereniging voor Onderwijsarchitecten
* BVOA; Beroepsvereniging voor Onderwijsadviseurs
* VOR; Vereniging voor onderwijsresearch
* LBRT; Landelijke Beroepsvereniging Remedial Teachers
* VELON; Vereniging Lerarenopleiders Nederland
* ORD 2006; Onderwijsresearch dagen 2006
* LVSA; Landelijke Vereniging voor Studieadviseurs

== Onderwijssupervisor ==
Een '''onderwijssupervisor''' is iemand die onderwijsprofessionals of studerenden ondersteunt in het beter leren uitvoeren van het mensgerichte aspect in het onderwijs. 

=== Inleiding ===
De focus in de begeleiding is &quot;hoe help '''JIJ''' een ander?&quot; terwijl een [[onderwijsbegeleider]] meer gericht is op &quot;hoe help je '''JEZELF'''&quot;.

=== PABO ===

==== Achtergrond ====
Aan de PABO's wordt vaak supervisie als vrijwillige begeleidingsvorm tijdens de LIO-stage gegeven. Bij veel supervisoren leeft de wens om gezamenlijk beleid voor de supervisies te ontwikkelen. Dit beleid vraagt eerst om het begrip supervisie af te bakenen. Daarna een beschrijving van de reflectieve vaardigheid en de trainingsmethodieken daarvoor. Ook een analyse van de benodigde elementen om het supervisiebeleid vorm te geven is nodig. 

====Afbakening====
Supervisie en reflectie worden als concepten in het hoger onderwijs niet consistent gehanteerd. Zie bijvoorbeeld het artikel “Reflection in Higher Education: A Concept Analysis” van Russel R. Rogers in het tijdschrift Innovative Higher Education, Vol. 26, No. 1, fall 2001.  Voor het scherp definiëren van het supervisiebeleid wordt in deze paragraag supervisiebegrippen en -methodieken geduid. Deze afbakening vindt plaats door het bondig beantwoorden van specifieke vragen door studenten over supervisie. Voor jullie geldt een triadische opleidingssupervisie.

* ''Wanneer supervisie?'' Tijdens de LIO-stage omdat supervisie een autonome uitoefening van het beroep vraagt.
* ''Wie is de supervisor?'' De supervisor werkt vanuit de PABO als je instituutsbegeleider (werkkader) en is deskundig op onderwijs (referentiekader). De supervisor volgt de opleiding tot supervisor of is geregistreerd.
* ''Welke type supervisie krijg je?'' Voor jullie geldt een triadische opleidingssupervisie.

==== Reflectie ====
Op de PABO en elders wordt als kernbekwaamheid van een docent de reflectievaardigheid beschouwd. In de opleidingen wordt in toenemende mate aandacht aan het aanleren van deze vaardigheid besteed. De knelpunten die men bespreekt zijn het hap-snap reflecteren, het te snel naar oplossingen willen zoeken en het te weinig verplaatsen in de beleving door de leerlingen. Deze leerblokkades wijt men aan het ontbreken van een gedegen systematiek voor reflectie. Om dit hiaat op te vullen heeft men het reflectieproces trachten te structureren middels een model; het spiraalmodel voor reflectie.

Het spiraalmodel voor reflectie bestaat uit een cyclus van vijf stappen. De eerste stap is het handelen en ervaren, gevolgd door het terugblikken, de bewustwording van essentiële aspecten, het ontwikkelen van alternatieven en daaruit kiezen en vervolgens het uitproberen. Het uitproberen is gelijk aan het handelen en ervaren en is naast eindpunt tevens het startpunt voor een nieuwe cyclus. 

Deze beschrijving is generiek. Docenten in spe maken echter een aantal ontwikkelingsfasen door die hun eigen specifieke problematiek opleveren.  Deze fasen zijn door de supervisoren aan den lijve ervaren. Heel zichtbaar is de drempelperiode. Drempel is een mooie naamkeuze omdat de studenten werkelijk de drempel moeten nemen van student naar docent. Ze zitten niet langer in de observatie of assistentiefase maar moeten zelfstandig hun beroep gaan uitvoeren. Omdat de supervisanten deze hindernis soms uit de weg gaan confronteren de supervisoren de supervisanten met deze veranderende rol hetgeen de uiteindelijk praktijkschok dempt.
Als ze eenmaal de rol als leraar hebben uitgezocht moeten ze nog hun eigen identiteit daarbinnen vinden. Dat is het aandachtspunt in het tweede deel van de supervisie; de ingroeiperiode. Aan het eind van de stage gaan de studenten meer en meer experimenteren met alternatieve wijzen van lesgeven als resultaat van hun reflectie in de supervisie; de integratieperiode. 

==== Raamwerk ====
Voor het opzetten van beleid voor supervisie wordt uitgegaan van het handboek Supervisie door Siegers et al. In Siegers (blz 257) wordt onderscheid gemaakt tussen beleid gericht op de supervisies en beleid gericht op de supervisoren. Supervisiebeleid geeft aan op welke wijze
# supervisoren 
#* verantwoorden hoe ze hun werk uitvoeren,
#* deelnemen aan de vaststelling van het supervisiebeleid,
#*ondersteund worden door de organisatie
#*nevenactiviteiten binnen de organisatie ontplooien
#en supervisie
#*plaats,
#*doelen,
#*werkwijze,
#*combinaties,
#*beoordeling
worden vorm gegeven en geïntroduceerd.

De verschillende aspecten zullen als raamwerk nader worden onderzocht specifiek voor de PABO situatie. Uitgangspunt is daarbij de theorie uit hoofdstuk 14 en bijlage III van eerder genoemd handboek. Daarnaast is gebruikt gemaakt van het artikel “Maatwerk bij het begeleiden van reflectie”, door Fred Korthagen en Angelo Vasalos, en het boek “Supervisie en werkbegeleiding in het onderwijs”, door Alice de Groot.

==== Verantwoording ====
Tot nu toe hebben de meeste PABO's gekozen voor supervisoren in opleiding volgens de waarden en normen van de LVSB, die zeer vertrouwd zijn met het onderwijsveld. Deze professionele aanpak van supervisie zorgt ervoor dat er een gedegen en homogene supervisiepraktijk is. Voorstel is deze aanpak te handhaven. De PABO supervisoren dienen, vanuit opleidingskwaliteit oogpunt, te voldoen aan de criteria opgesteld door de beroepsgroep. Alleen LVSB-supervisoren kunnen door sancties worden gehouden aan de beroepscode en het beroepsprofiel. Gezien de ervaringen lijkt het wenselijk, voor een verdere professionalisering van de supervisies aan de PABO, dat minimaal een van de supervisoren een vorig studiejaar als supervisor werkzaam is geweest. Om te zorgen dat er voldoende continuïteit en overdracht blijft van vorige ervaringen tijdens de intervisiebijeenkomsten en beleidsontwikkeling.
Bij voorkeur dient deze supervisor niet meer in opleiding te zijn maar geregistreerd te zijn als LVSB-supervisor. Dit vanuit de gegarandeerde professionele verantwoording voor het beleid.

==== Deelname ====
In de meeste situaties zijn de supervisoren individueel en vanuit een eigen positie verantwoordelijk voor de wijze waarop de supervisies invulling worden gegeven. Invloed op het financiële beleid hebben ze niet. Middels een voorstel voor het vaststellen van een supervisiebeleid aan de PABO's hopen de supervisoren de verdere ontwikkeling van de supervisie bij de PABO's gunstig te beïnvloeden. De huidige manier van werken is vaak dat de supervisoren vergaderingen en intervisiebijeenkomsten op eigen initiatief plannen. Het is nodig met de organisatie te overleggen hoe de bevindingen uit deze bijeenkomsten worden gerapporteerd en besproken binnen bestaande overlegstructuren. Voorstel is supervisie een vast agendapunt op de stagevergadering te maken en dat hier een vaste supervisor invulling aan geeft. Het agendapunt heeft een informerende karakter zodat het supervisiebeleid primair een aangelegenheid blijft van supervisoren. Deze nieuwe aanpak garandeert een betere bekendheid bij de stagebegeleiders en een nauwere betrokkenheid en integratie dan nu het geval is.

==== Plaats ====
De supervisies worden vaak pas in het laatste jaar tijdens de afrondende stage (LIO-stage) gegeven. In deze stage staat de docent autonoom voor de klas gedurende de drie dagen in de week. De studenten moeten in deze periode een portefeuille bijhouden. De portefeuille en de stageuitvoering vormen de basis voor een afstudeerbeoordeling die tijdens een eindgesprek afhankelijk van de toelichting door de student kan worden bijgesteld. De supervisie dient ondersteunend te zijn voor deze activiteiten.
In de opleiding wordt reflectie geëist voor opleidingsonderdelen maar niet onderwezen. Er is bij de studenten vaaj geen eenduidig en correct beeld van reflectie. Dit is een belemmerende factor in de supervisie.

==== Doelen ====
Het doel van supervisie ondersteunt het schrijven van de portefeuille en de uitvoering van de stage. Voorstel is om als opleidingsdoel supervisie als ondersteunende activiteit te hanteren en niet andere taken aan die van de supervisor te verbinden (stagebegeleider). Supervisie aan de PABO heeft dan primair tot doel het verbeteren van de productie van het reflectief portfolio (portefeuille) en de uitvoering van de LIO-stage.

==== Werkwijze ====
De supervisies aan de PABO die vrijwillig zijn en geen sanctionering voor het eerder afbreken kennen, is van de kant van de supervisanten in wezen continu een klikevaluatie naar de supervisor toe. De supervisoren hebben daarmee een afhankelijkheidsprobleem. Gevaar van deze afhankelijkheid is dat supervisanten een invloedsmacht over deze supervisoren hebben. De supervisor dient zeer waakzaam te zijn daardoor geen concessies te doen aan de supervisiedoelen. Aan de andere kant kan het de supervisor stimuleren de supervisies als ondersteunende activiteit voor het afstuderen te blijven hanteren en als zodanig naar de studenten te motiveren. Supervisanten dienen in hun portefeuille en stageverslaggeving blijk te geven van evaluatie vaardigheden. Zowel ten aanzien van het proces (het genoten onderwijs en begeleiding) als het product (het eigen leren). De ervaring is dat studenten deze evaluatie activiteiten moeilijk uitvoeren. Door elke supervisie sessie te eindigen met een korte evaluatie van het gebeuren en het bereikte kunnen deze vaardigheden worden ontwikkeld. 

==== Beoordeling ====
Bij de meeste PABO's is de supervisiebeoordeling niet geïsoleerd maar wordt gedaan in samenhang met de portefeuille en stage. Alleen de resultaten van de beoordeling van portefeuille en stage worden naar de opleiding gecommuniceerd. De beoordeling van de supervisie blijft tussen supervisant en supervisor. De PABO's gaan ervan uit dat de supervisie activiteit zijn positieve invloed op de portefeuille (reflectievaardigheid) en stage (integratie) heeft. Voorstel is om identiek om bij het afstuderen supervisanten die succesvol de supervisie hebben afgerond formeel een certificaat te overhandigen.

=== Universitair onderwijs ===
In het onderwijsveld, basisonderwijs, hoger beroepsonderwijs en meer en meer in het middelbaar onderwijs, wordt supervisie ingezet voor ondersteuning bij de professionalisering van betrokkenen. Hoewel ook in het universitair onderwijs het belang van supervisie door onderwijsinstellingen wordt gezien, is implementatie nauwelijks aanwezig.  Dit boek gaat op dit knelpunt in. 

De vraag waarmee wordt gestart is: “Hoe kan men supervisie als professionaliseringinstrument uitrollen binnen het universitair onderwijs”. Om deze probleemstelling op te lossen zijn de volgende vraagstellingen geformuleerd:
*Welke behoeften zijn er waarin supervisie kan voorzien?
*Welke persoonsgerichte ondersteuningsactiviteiten plegen de universiteiten al en waar? Wat zijn de raakvlakken en verschillen met supervisie en hoe zijn deze ingevoerd? Welke problemen zijn er geweest en verwacht met betrekking tot de incorporatie van deze activiteiten in het bestaande scholingsaanbod?
*In welke vorm en onder welke noemer zou supervisie passend zijn?
*Welke implementatie problemen zijn er te verwachten indien supervisie wordt geïntroduceerd?

De antwoorden op bovenstaande vragen worden gegeven vanuit de ervaringen van de auteur en betrokkenen uit het veld. Ze vormen de elementen waarop in het vervolg van het boek een strategie om supervisie uit te rollen wordt ontworpen en onderbouwd.

==== Introductie ====
Het koud introduceren van supervisie in het universitair onderwijs zal meer kwaad doen dan goed. Eerst de beeldvorming en problematiek wegnemen om zo de weg vrij te maken voor de introductie van supervisie is gevraagd.
 
De juiste strategie is om een methodiek te ontwikkelen die kan zorgen voor probleemoplossende, op het werk gerichte, directe en structurele resultaten, maar zich daarvoor wel moet bedienen van die elementen die ook supervisie krachtig maakt, namelijk de integratie van persoon, met werk en de actuele situatie.
Vanwege de snelheid van resultaat dat men in het universitair onderwijs bij de ontwikkeling verwacht, kan niet worden gefocusseerd op het ontwikkelen van de persoon; een punt waar de docenten ook al niet echt voor te porren zijn.
Men moet zich richten op het veranderen van de situatie, daar kan men snelle ingrepen plaatsen. Uitgaan van de, op korte termijn, onveranderlijke aard van persoon en de bestaande eisen die werk en organisatie stellen. 
Immers universitaire docenten krijgen niet wat ze werkelijk nodig hebben tijdens trainingen die normaliter worden gegeven. Onderliggende motieven, problemen en wensen komen niet aan de oppervlakte waardoor de docenten in zijn ogen worden afgescheept met 2de rangs oplossingen. Echter wanneer er tijdens de trainingen ruimte is voor individuele begeleiding dan komen deze motieven aan het licht. De tijd is er dan helaas niet om deze verder uit te diepen, laat staan daar een ontwikkelingsplan en ontwerp voor te gaan opstellen. 

Deze aanpak om onderwijsprofessionals direct te belonen voor het toelaten van begeleiding blijkt wel de docenten te geven waar ze om vragen. Er wordt uitgegaan van de kracht van de onderwijsprofessional en de doelen van de organisatie. Gewerkt wordt er aan het ontwerp van het eigen onderwijs. Als prettige bijwerking wordt ervaren dat de onderwijsprofessional zich wel degelijk ontwikkelt, namelijk op een punt waar tot dan toe weinig aandacht aan wordt besteed in andere begeleidingsvormen: onderwijsontwerp, ofwel het leren deskundig organiseren en ontwerpen van het werk van de professional. 


=== Doelgroep ===
Uit een gezamenlijke inventarisatie door onderwijsinstituten blijkt onder meer dat er onder (universitaire) en 1e graadsdocenten een groeiende behoefte bestaat aan individuele ondersteuning bij vormgeving, ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van opleidingsactiviteiten. Het betreft hier aspecten van algemeen didactische en onderwijskundige aard en daarvan afgeleid technische aangelegenheden, zoals het inrichten van en werken binnen een elektronische leeromgeving. De meest concrete resultaten in deze worden geboekt wanneer docenten, onder begeleiding, in staat worden gesteld te werken aan oplossingen voor opleidingsproblemen die nadrukkelijk toegesneden zijn op de context van hun opleidingswerk. In essentie gaat het om een proces met een dubbele output: professionalisering van de (individuele) docent die uiting en toepassing krijgt in daadwerkelijke (verbetering van) onderwijs in een richting die past binnen het onderwijsbeleid binnen een opleiding/faculteit en dus commitment heeft van bijvoorbeeld de opleidingsdirecteur. Supervisie in de traditionele betekenis lijkt niet aan te sluiten bij de wensen van deze doelgroep, maar wordt beter bediend door een [[onderwijsarchitect]]

==== Universitair docent ====
Een doelgroep waar dit boek niet op in gaat is de universitaire (hoofd)docent. Niet omdat supervisie geen passend instrument voor de onderwijsprofessionals werkzaam bij de universiteiten zou zijn, zeker niet. Meer aandacht voor het integreren van de persoon met zijn werk en werksituatie kan een groot opleidingshiaat opvullen. Op alle drie de lossen elementen zijn de  onderwijsprofessionals aan universiteiten nauwelijks begeleid en al zeker niet in het integreren van daarvan. Een grote leemte in de onderwijskundige en didiactische opleiding van universitaire docenten gaapt ons tegemoet.

Onderwijsinstituten binnen universiteiten klagen echter over de geringe animo van universitaire docenten voor professionalisering. De didactische basis opleiding en specifieke vaardigheidscursussen worden door een kleine groep voorlopers bezocht. Van intensieve persoonlijke begeleiding is alleen bij zeer dringende probleemsituatie sprake.

Supervisie als methodiek lijkt gezien genoemde overwegingen een brug te ver. Het vraagt van de deelnemer en de faciliteerder bekendheid van supervisie, hetgeen geheel ontbreekt in het veld. Dit ook al omdat de onderwijsondersteuningsorganisaties binnen de universiteiten supervisie wel in woord maar niet in daad, opgeleide supervisoren, nauwelijks omarmen. 
  
Universitaire docenten hebben een grote argwaan ontwikkeld tegenover de “wollige” onderwijskundigen waarmee ze eerder in aanraking zijn gekomen. Bekendheid geven aan supervisie zal dit beeld verstreken omdat en niet zit te wachten op persoonlijke ontwikkeling. Universitaire docenten willen een onderzoekende en probleemoplossende begeleiding met direct resultaat voor hun functioneren. De beloning die supervisie hierin voor hun concrete werk kan opleveren laat te lang op zich wachten. 

Daarnaast schept de presentatie van supervisie het beeld dat de docent zich moet ontwikkelen om zijn problemen op te lossen. Universitaire docenten hebben de overtuiging, en die is misschien niet onterecht, dat er meer sprake is van het niet gebruiken van al aanwezige capaciteiten dan van het ontbreken daarvan. Ook dit zal de introductie van supervisie als begeleidingsmethodiek niet vergemakkelijken.

Deze overwegingen maken dat supervisie, conform de geldende aanpak en zienswijzen, niet het beste aansluit bij de wensen en daardoor minder succesvol zal zijn. Gezien de voorgestelde wijzigingen is het beter te spreken van een [[onderwijsarchitect]]. Daarom wordt er in dit boek niet verder ingegaan op deze doelgroep, zonder daarmee te willen stellen dat deze doelgroep gene baat zou hebben bij supervisie als begeleidingsmethodiek.

=== Onderzoek ===
Voor een onderwijssupervisor kunnen de volgende onderzoeksgebieden werkzame en bewezen gereedschappen voor het werk opleveren. 

==== Andragologie ====
De '''Andragologie''' is een discipline binnen de sociale wetenschap die de professionele hulpverlening aan en vorming van volwassenen, de '''andragogie''', onderzoekt. Deze vorming richt zich op mondigheid, autonomie, humaniteit en verantwoordelijkheid. Sommige Nederlandse universiteiten kenden ooit autonome andragologie afdelingen maar zijn nu alleen te vinden als onderdeel van sociale wetenschappelijke studies. 

Personen die andragologie hebben gestudeerd:
* Joseph Kessels

=== Reflectieverslagen ===
Een onderwijssupervisor die zijn opleiding heeft afgerond is bereid (met fictieve namen) zijn reflectieverslagen en enkele verslagen uit zijn leersupervisie als voorbeeld beschikbaar te stellen

====4 oktober 1999====
'''Het eerste gesprek'''

Voordat we aan het gesprek begonnen was ik erg benieuwd of mijn beeld over supervisie overeenkwam met de werkelijkheid. Tijdens het gesprek zat ik dus vooral te letten op zaken die met dit beeld te maken hebben. 

Het gesprek begon met een kennismaking. Ik mag graag over mijzelf vertellen, en doe dit dan ook niet zonder trots. Moeilijker vond ik het om naar jouw achtergrond te luisteren. Dan weet ik mezelf moeilijk een houding te geven. Dit probleem heb ik dus ook naar voren gebracht als het doel wat ik met deze voorsupervisie wens te bereiken, omdat dit een zaak is die ik van groot belang acht voor de werkzaamheden als supervisor en voor mijn ontwikkeling in het algemeen.

Wat me in het gesprek boeide was de expertise die je blijkbaar al hebt op een gebied waar ik me op zou willen ontwikkelen. Ik ben dan ook overtuigd dat ik veel van deze voorsupervisie zou kunnen leren. Wel ben ik benieuwd hoe straks, als de supervisie “echt” gaat starten, de gesprekken er qua vorm en inhoud uit komen te zien.

Na het gesprek heb ik de tijd die ik nodig had om naar huis te fietsen, gebruikt om de zaken nog eens voor mijzelf op een rijtje te zetten. 's Avonds heb ik met mijn echtvriendin naar mijn jeugd gekeken om te kijken of het moeilijk kunnen luisteren daar een oorsprong heeft. 

'''Mijn doel'''

Mijn doel is leren effectief luisteren op een manier die mij niet ongemakkelijk laat voelen. Om dit te kunnen bereiken heb ik voor mijzelf eerst eens gekeken waar dit ongemakkelijke gevoel nu precies door ontstaat.

Moeilijk kunnen luisteren ontstaat niet uit desinteresse voor het verhaal van de ander. Het is meer dat ik graag wil deelnemen in het verhaal, door ook vergelijkbare ervaringen van mijn kant daarbij te betrekken. Het is een enthousiasme dat bij de ander vaak aanstekelijk werkt, maar ook kan ontaarden in een belemmering voor die ander om zijn verhaal te doen. Als ik dit enthousiasme temper, voel ik me ongemakkelijk. 

Elk gevoel van beperking geeft bij mij een zeer ongemakkelijk gevoel. Verstandelijk weet ik dat het soms de beste houding is om aandachtig te luisteren. Omdat dit niet mijn natuurlijke houding is, moet ik dit soms bewust doen. Niet mijn natuurlijke houding volgen geeft dus klaarblijkelijk een ongemakkelijk gevoel. Ik denk dat dit in het geheel niet een vreemde uitwerking is. De oplossing van dit probleem ligt mijns inziens dan ook om te kijken hoe ik dit natuurlijk enthousiasme kan omzetten in een vorm die mij niet ongemakkelijk laat voelen, maar wel effectief luisteren mogelijk maakt.
 
'''De dagelijkse praktijk'''

In de dagelijkse onderwijspraktijk volg ik toch meestal mijn gevoel. Ben veel aan het woord, maar laat bewust de leerlingen ook spreken. In het onderwijs wordt ook van mij verwacht de leerlingen te prikkelen en van informatie te voorzien. Voor een begeleidingsrol mis ik wel de natuurlijke luistervaardigheid. Leerlingen vinden dat ik goed naar hen kan luisteren. Mijn gevoel daarbij is echter vaak ongemakkelijk. Misschien is ongeduldig een beter woord. Ik wil zelf graag al een advies uitbrengen voordat de ander uitgesproken is. Heel veel moeite ondervind ik met het zelf al zien van de oplossing maar toch de ander de tijd en fouten te laten maken om deze ook te zien. Bij kinderen is deze houding veel minder moeilijk dan bij volwassenen. Leeftijd speelt een rol. Ik denk dat ik bij kinderen makkelijker de rol van volwassene op me kan nemen dan bij een volwassene. Vooral een volwassene waar ik tegenop kijk dwingt me vaak in de rol van een kind. Ik herken dit ook in andere situaties. Hier zal waarschijnlijk de kern van het probleem liggen: als volwassene kan ik aandachtig luisteren, als kind niet. 

Een mogelijke oplossing van dit probleem zou kunnen zijn dat ik me in een luistersituatie bevind waarin ik me ongeduldig voel, me realiseer dat dit niet een reactie van het hier en nu is, maar van het kind dat ik vroeger was. Het kind dat graag wilde dat er naar hem werd geluisterd. Ik stel me zo de situatie voor waarin ik als kind moest luisteren naar mijn ouders, terwijl ik ook zelf gehoord wilde worden. Ik herken deze situatie ook sterk als deze zich bij andere kinderen voordoet. Het kind wil niet luisteren naar argumenten die het zelf al kan voorspellen. Wat het hoort is hem allemaal al bekend. Maar zelf heeft hij wel iets nieuws toe te voegen. Misschien “Het drama van het begaafde kind.” zie Alice Miller. In dit boek kon ik mezelf erg goed terugvinden.

Nadat ik had nagespeurd bij mijzelf en nagevraagd in mijn omgeving, is luisteren wel beter geworden. In de toekomst wil ik de oplossing die ik hierboven heb genoemd eens toepassen. Ik hoop in het volgende gesprek hier al iets over te kunnen melden.

Met vriendelijk groet en tot maandag,

.....

====18 oktober 1999====
De terugblik op het vorige gesprek verloopt moeizaam. Het vergt flink wat hersenwerk om terug te halen waar we het over hebben gehad. 

Wat als eerste naar boven komt is het nabespreken van het vorige verslag. Daarbij kreeg ik het gevoel dat er onduidelijkheden in het verslag waren die ik nader moest toelichten. Ik vind het namelijk vervelend als er het beeld van mij niet helder is. Uit mijn jeugd kan ik nog goed het gevoel naar boven halen niet gehoord en niet begrepen te worden. Nu herinner ik me beter dat dit de strekking was van het eerste deel van het gesprek. Van waaruit we uiteindelijk terecht kwamen op het afhankelijk zijn van de mening van anderen over mijn persoon. 

Een aantal vragen werden daarbij beantwoord.
* Wie zijn de anderen wier beeld van mijn persoon voor mij zo belangrijk is? Autoriteiten, vanuit mijn positie beschouwd.
* Wat vind ik dan belangrijk? Dat het beeld correct is, niet perse goed.
* Wanneer treedt deze behoefte op? Als ik voel dat ik meer een kind rol vervul dan een volwassen rol.
* Hoe ga ik daar mee om? Me bewijzen, totdat het beeld correct is en dan is voor mij de uitdaging verdwenen.
* Waarom doe ik dit? Probeer recht te zetten wat vroeger had moeten gebeuren.
* Welke les wil ik hieruit trekken? De realiteit heeft twee kanten. Aan de ene kant moet het voldoende zijn dat ik mezelf bewust ben van hoe ik ben. Aan de andere kant is mijn omgeving ook een deel van mijzelf, waar ik weliswaar een grote, maar geen onbeperkte invloed op heb. Ik ervaar voorlopig het me bewust zijn van deze neiging als voldoende.
* Waarover wil ik het de volgende keer hebben? Leren om te gaan met directief en autoritaire leidinggevende.

Ik heb me met dit laatste doel maar kort beziggehouden. Al snel kwam bij mij het gevoel dat ik hierbij dezelfde les wil trekken als bij het vorige doel, namelijk leren me bewust te zijn van dit gedrag wanneer dit optreedt. Als ik me dan bewust ben van mijn gedrag, vertrouw ik erop dat ik dan wel een oplossing zal vinden die past bij de situatie. In ieder geval wil ik stap voor stap doelen bereiken. De eerste stap is in beide gevallen het je bewust worden van jezelf. Dit laatste geldt ook voor het doel dat ik graag zou willen stellen voor het volgende gesprek.

De dagen dat ik werk kom ik vaak met hoofdpijn thuis. Ik ben dan echt leeg. Nu is dit bij het leraarschap, vooral bij een jonge docent, niet zo'n vreemd verhaal. Maar ik herken hierin een parallel naar mijn vorige baan waarin ik uiteindelijk overspannen thuis kwam te zitten. Wederom geldt dat het voor mij moeilijk is me ervan bewust te zijn dat ik me in een te hoog tempo laat meeslepen en me daarom lichamelijk en geestelijk te weinig bescherm.  Maar ik kan mij herinneren dat ik zelfs als ik me wel bewust was van de situatie ik toch niet altijd in staat was deze “stress” of wat het dan ook mag zijn, kan voorkomen. Hiermee zou ik me graag de komende periode bezighouden, omdat ik me nu puur staande hou doordat ik geen volledige baan heb. Ik vraag me af of ik wel zou blijven functioneren bij een volledige werkkring (buitenshuis!).


Ik wou het hier voorlopig bij laten,

Prettig weekend en tot maandag,

....

====1 november 1999====
In ons vorige gesprek was afgesproken dat ik eens zou beschrijven en opletten wat er tijdens mijn werk precies gebeurt dat ervoor zorgt dat ik vaak oververmoeid en met migraine thuis kom. Verder zegt mijn gevoel dat niets bij dat gesprek speciaal genoeg was om op te merken. Alleen dan misschien het gevoel van openbaring dat ik ervaar nadat we tot de conclusie waren gekomen dat ik me vooral in mijn beslissingen en keuzes laat leiden door mijn gevoel, en daarbij verstandig genoeg ben dit met logische en geldige redenen te verdedigen. 

Sindsdien heb ik een drukke periode gekend. Ik heb gemerkt dat ik vaak schuldgevoelens krijg als ik keuzes maak tussen privé, werk of tijd voor mezelf. Ik wil altijd in alles perfect zijn. Als dit niet kan of lukt, dan voelt dit erg onplezierig. Daardoor blijf ik doorjagen tot het moment dat ik me hiervan bewust ben. Dan kan ik tegenwoordig (vroeger veel moeilijker) relativeren en voor mezelf de prioriteiten weer op een rij zetten. Toch is het wel of niet bewust zijn hiervan niet iets wat ik echt in de hand heb. Meestal ontstaat dat door een voorval wat ik uit eerdere voorvallen herken. Dan moet ik me echt dwingen en kost het me veel inspanning, even uit de roes te stappen en de zaken is rustig te bekijken. Dit gaat bij mij vaak het beste nadat ik eerst mijn emoties, vaak door een woedeaanval, heb kunnen luchten.

Ik weet niet waarom, maar de afgelopen week ben ik ondanks alle drukte steeds redelijk ontspannen en rustig thuisgekomen. Ook de verzorging van dochtertje, elke vrijdagavond sta ik er alleen voor, ging me beter dan ooit af.  Vooral naar haar toe vind ik het moeilijk om te zeggen, nu even niet, papa moet werken. Afgelopen periode heb ik echt tegen mezelf en tegen mijn partner dit steeds moeten bespreken. Het schuldgevoel knaagt. 

Eigenlijk is er meer afstand ontstaan tussen de dagelijkse gekte en roes en mijn eigen persoontje daarin. Ik maak me minder druk en laat me minder meeslepen in deze beslommeringen, en heb meer oog voor mijn gevoelens dan voor allerlei wensen die ik wil realiseren. Zou dit de reden zijn: accepteren hoe ik nu ben, onafhankelijk van mijn prestaties? Ach laat ik dit maar als een agendapunt voor het volgende gesprek opgooien.

Met vriendelijke groet,

En tot maandag,

.....

====15 november 1999====
Afgelopen gesprek voelde erg zinvol. Dat gevoel was er aanvankelijk niet, omdat ik me toen rustig en comfortabel voelde totdat het gesprek overging in de beschrijving van een nachtmerrie over mijn moeder. Ik had al erg sterk de drang hierover te praten, omdat ik me na het dromen al direct aanvoelde dat hier een essentieel maar voor mij erg verwarrend punt naar voren is gekomen. Na de droom te hebben geuit en de relatie te hebben besproken met het verleden werd ik overmand door emoties. Dit luchtte op. Eindelijk kreeg de woede en verdriet de ruimte en de plaats die het verdiende. Daarvoor had ik deze emoties ook wel, maar kon ik ze minder goed thuis brengen. Toch is het een en ander nog steeds verwarrend. Dat zal nog wel een tijd zo blijven. 

Dat de opluchting en het uiten bevrijdend werkten is duidelijk geworden in de afgelopen weken. Ik heb niet meer gedroomd en gevoelens van woede zijn veel minder frequent opgetreden. Als dit al gebeurt ontstaat er een tendens om deze woede niet naar de situatie te richten, maar meer naar mijzelf te kijken. Niet de situatie veroorzaakt de woede, maar mijn reactie op die situatie. Vaak bemerk ik dat deze houding leidt tot een meer neutrale houding naar de situatie toe en dat ik meer focus op mijn eigen persoon. Mijn aandacht wordt verlegd van de situatie naar mijzelf. Dit maakt het niet minder emotioneel, maar geeft me wel een meer persoonlijk gevoel van macht over mijn gevoelens. Echt een relatie leggen naar het verleden gebeurt dan maar zelden, hoewel ik me terdege realiseer dat hier een oorzaak ligt. Dat betekent niet dat ik ontevreden ben met het feit dat ik deze stap niet altijd neem. Blijkbaar is dit altijd nodig om met een situatie gevoelsmatig te kunnen omgaan. Ik zou me ook niet lekker in mijn vel voelen als ik alle situaties zou aangrijpen om een gedegen analyse van mijn jeugd of andere vergelijke bare situaties te plegen. Goed is gewoon goed, uitstekend is mooi maar niet noodzakelijk.

Eigenlijk is bovenstaande niet meer dan een houdingsaanpassing. Ik wijt minder aan de situatie en neem meer zelf de controle over dingen. Ik zal me daardoor niet beter voelen maar houdt de zaken wel in de hand. Dit is iets wat goed bij werkt. Een voorbeeld. Mijn dochtertje eist veel aandacht op omdat ze zich niet lekker voelt. Hiervoor had ik het misconcept dat tijd voor mijzelf hetzelfde is als alleen zijn. Maar ik merk dat ik vaak alleen ben maar niet echt tijd voor mijzelf heb. Of andersom, dat ik onder anderen ben die vaak veel aandacht van mij vragen, maar dat ik toch tijd voor mijzelf heb. Waar het eigenlijk omdraait is aandacht voor jezelf. Ik denk dat ik door mijn relatie met mijn moeder heb geleerd dat wanneer je ruimte voor jezelf wilt dat je vooral uit de buurt van een ander moet blijven. Immers juist op momenten dat ik aandacht voor mijzelf nodig had, trof haar haarzelf dit zozeer dat ze ongewild haar emoties op de voorgrond brengt. He, dat is hetzelfde wat mij gebeurt als ik luister naar een ander. Even onthouden! 

Ik vervolg; ik voel nu dat aandacht voor mijzelf niet afhankelijk is van de aandacht die een ander van mij vraagt. Dit heb ik wel de harde manier moeten leren. Immers de enige claim op mijn aandacht die ik nooit zou kunnen afwijzen, is die van mij dochter. Van mijn partner kan ik gemakkelijker vragen op een later moment mijn aandacht op te eisen. Als ik dan eenmaal, door de situatie gedwongen, mijn dochter is ziek en vraagt al de gehele dag mijn aandacht, aandacht voor mijzelf moet geven op een moment dat zij dit ook van mij vraagt, gaat dit erg goed samen. Sterker nog; ik klaar op. Daarvoor stel ik aandacht voor mijzelf maar uit en daarmee afhankelijk van het moment dat mijn dochter die niet meer vraagt. Resultaat is dat ik echt ga zitten wachten tot dit moment optreedt. Als dit dan te lang duurt dan grijp ik als een verslaafde naar de tijd die ik voor mijzelf dan krijg. Vanaf dat moment is elke verder claim een echte verstoring waarbij ik moeilijk mezelf kan beheersen me niet agressief te weren tegen deze claim. Dit gebeurt niet alleen achteraf. Ook als ik vooraf weet dat ik de zorg heb voor mijn dochter, dan voel ik me al gespannen worden. Mijn ervaring zegt: het gaat altijd goed. Mijn angst zegt: geen tijd voor mijzelf, zware tijd etc. Ik moet mijn angstgevoel niet bagatelliseren. Ik moet gewoon een relatie leggen met mijn angst die uit het verleden is gegroeid. In het verleden plaatsen betekent ook dat de angst zich daarna zal richten. Maar eens proberen komende vrijdag als ik weer een lange periode de zorg voor mijn dochter heb.

Even onthouden: ik raak vaak emotioneel betrokken als ik naar de problemen van anderen luister. Er ontstaat dan bij mij een onbedwingbare drang om zelf iets te zeggen. Eigenlijk kom ik hierbij weer terug om het kunnen luisteren naar een ander. Ik voel nu dat ik dichter bij de eigenlijke reden kom. Er is een drang om  zelf iets wil zeggen is omdat het ook bij emoties oproept. Ik mag dan zelf niet gewend zijn vaak terug te kijken, ik merk dat ik dit wel doe via anderen. Daarom wil ik graag ook mijn gevoelens en ervaringen uiten. Ik voel ook een opluchting aan de ene kant als een ander, meestal mijn partner, niet alleen mijn adviezen ter hand neemt maar er ook wat aan doet terwijl ik zelf meekijk. Gezien het belang voor mijzelf voel ik sterk dat de ander dan ook iets voor mij oplost. Als ik eenmaal in een gesprek het woord voer, dan ben ik ook niet meer te stoppen. Met dwingende taal en vol emotionele uitingen geef ik adviezen. Omdat ik me dit meer bewust ben, kan ik beter me inhouden. In tegenstelling dat vroeger voel ik me nu meer op mijn gemak alleen als ik dit bewust doe. Als ik echter eenmaal het woord krijg dan voel ik dat ik eindelijk mag en laat me dan lekker gaan. Mijn partner vindt dit aan de ene kant prettig, ik ben echt naar haar aan het luisteren want merkt de emotionele betrokkenheid. Maar als ik dan vervolgens mijn eigen verhaal hou, dan kan ze zich dan ook belemmerd gaan voelen. Misschien moet ik meer kiezen voor uitstel. Moet ik het probleem van partner en het gesprek daarover gebruiken om stimulans om daarna eens bij mijzelf te rade te gaan. Dit wil ik eens gaan proberen.

Ik zou graag wat meer discipline willen ontwikkelen niet alleen te reflecteren maar dit ook schriftelijk te doen. Ik gooi dan weliswaar steeds een muur hiertegen op, maar ik merk dat ik me beter voel als niet alleen mij gevoelens uit maar ook wordt gedwongen dit gestructureerd te doen dan  in een (zelf)gesprek. Net als het bijhouden van een logboek, nuttig maar vervelend. Niet zozeer als je eindelijk aan het toetsenbord zit, maar wel om je daartoe te zetten. Eigenlijk spreek ik mezelf nu tegen. Eerst beweer ik er vrede me te hebben dat ik niet zo vaak terug blik op et verleden, toch merk ik ook dat ik hier wel behoefte aan heb. Wederom een punt voor het opschrijven, je wordt net je eigen uitspraken geconfronteerd. Ach, de gulden middenweg.

Tot maandag,

Met vriendelijke groet,

....


====6 december 1999====

Het afgelopen gesprek was vol met gevoelens van verwarring. Deels bleef de verwarring, deels kwam er een aha gevoel op wanneer er verbanden ontstonden tussen in mijn ogen totaal niets met elkaar te maken hebbende zaken. De verwarring was eigenlijk meer ook de drang om precies te weten wat er nou eigenlijk aan de hand was in de situaties waarin het bij mij in een woedeaanval ontaardde en vooral waaruit dit is ontstaan. Mijn gevoel was op dat punt niet verwarrend; “De situatie en mijn reactie daarop zijn in mijn herinnering niet bij elkaar passend”. Dus moet er iets eerder ontstaan zijn. De kwetsbare leeftijd tussen 2 en 4 jaar oud. Probleem is dat ik me daarvan niets meer kan herinneren. En dus blijft het brandende gevoel om te weten te komen wat er toen is gebeurd als verklaring van de manier waarop ik later op bepaalde situaties reageer. Omdat het toverstokje niet aanwezig was, stuurde je me terug naar de situaties waarin woedeaanvallen optraden. Wat voelde ik in die situaties. Eerst beschreef ik het gevoel dat ik achteraf bekeken zelf opzocht. Eenzaamheid, alleen gelaten, niet begrepen. Maar eigenlijk wist ik - de woedeaanval was niet zo onbeheerst als hij op anderen overkwam - dat ik dit gevoel eigenlijk zelf opzocht. Waarom? Misschien dat ik het juk van mijn schouders wilde afwerpen. Mijn lichaam reageert hierop niet direct met een teken van ja dat is het. Hoewel? Ondanks de gevoelens van eenzaamheid was ik, nadat de bom was gebarsten, altijd mijn frustraties kwijt, voelde me bevrijd. Ik vond het fijn om als opdracht mee te krijgen de verwarring te verkleinen door relaties te vinden tussen de verslagen die ik tot dan toe had geschreven.

Ik beschrijf in het vorige verslag mijn beter kunnen omgaan met situaties die voorheen bij mij tot een woedeuitbarsting had kunnen leiden. De relatie naar het verleden kon ik toen niet altijd leggen, schrijf ik. Dit wordt nu helderder. Het feit alleen dat ik nu een situatie best wel onder controle heb, is helemaal niet nieuw. Daarvoor had ik dat ook wel, maar toen koos ik ervoor de situatie aan te pakken met een woede uitbarsting. Logisch ik had immers hiermee altijd succes; woede leidde tot een oplossing van het conflict. Deze strategie past niet meer bij mij. Dat wil zeggen, ik voel nu dat een woede aanval alleen in zeer uitzichtloze situatie gerechtvaardigd is. Ik voel me nu dan ook beschaamd en schuldig las ik onredelijk kwaad wordt bij elke probleemsituatie die ik niet in de hand heb. Ik ben geen kind meer, er wordt door mijn naaste omgeving nu een volwassene rol van mij gevraagd. Daarom ben ik zo bezig met het leren van vaardigheden om wel met probleemsituaties te kunnen omgaan. Wat ik geleerd heb is eerst bij jezelf te kijken waarom een situatie zo’n probleem voor je is. 

Even op het “ik ben geen kind meer” terugkomen. Tijdens het opschrijven van deze woorden schoten mij flitsen van beelden en gesprekken over het nog wel/niet nemen van kinderen met mijn partner en familie naar voren. Nu begrijp ik dit gevoel van terughoudendheid. Ik noemde het in bedekte termen: “ik wil zelf nog zoveel”, “ik voel dat ik mezelf nog moet ontwikkelen”. Allemaal te herleiden naar “ik ben zelf nog een kind”. Onbewust wist ik dat ik moest veranderen van rol. Hiervoor dacht ik tijd nodig te hebben. Achteraf zeg ik: “iemand van 28 is volwassen en zal nooit volwassen worden”. 

In het vorige verslag beschrijf ik ook de steeds minder wordende angst die ik heb om met mijn dochter alleen te zijn voor een langere periode. Het is niet een alleen kwestie van aandacht voor mezelf zoals ik in het vorige verslag dacht. Het is de claim die mijn dochter doet op mijn vrijheid. De vrijheidsclaim is ook de reden voor het slecht kunnen luisteren. Uit mijn jeugd is de gevoelsassociatie ontstaan tussen het luisteren naar een ander en het gevoel van beknelling. 

Waarom gaat het omgaan met het gevoel van vrijheidsbeperking de laatste tijd beter? Omdat ik mij realiseer dat het gevoel van vrijheid uit jezelf ontstaat. Dit inzicht geeft mijn een gevoel van controle. Dit slaat echter soms door in een schuldgevoel als ik toch niet goed met de situatie kan omgaan. Pas als ik tegen mijzelf zeg dat ik niet perfect ben en dat ik daarnaast net zo min van mijzelf als van een gevangene kan eisen dat hij zich in de cel vrij moet voelen. Soms is zwart gewoon zwart en kan ik het mezelf niet verwijten dat ik het niet wit zie. Soms zal de omgeving mijn vrijheid beperken, hoe hard ik ook probeer dit anders te ervaren. Daarnaast moet ik accepteren dat volwassen zijn ook een proces van volwassen worden is. 

Bovenstaande analyse geeft mij nu rust. Daarom wil ik het (voorlopig) hierbij laten.

Met vriendelijke groet,

....


====13 december 1999====

Gelukkig nieuwjaar nog,

Een nieuw jaar en voel me zeer op mijn plaats. Privé maar ook in mijn werk. Ben rustig voel me gewaardeerd en mijn neiging me te willen bewijzen is gezonder. Gezonder in de zin dat het niet meer leidt tot spanning maar tot een prikkeling die ruimte geeft i.p.v. neemt. Dit gevoel van ruimte uit zich in het zelf meer de zaken in de hand hebben. Ik denk dat ontstaat door mijn eigen perceptie. Of door de vakantie? In ieder geval durf ik de dingen meer op hun beloop te laten. Grijp pas in als dat echt noodzakelijk is. 

Deze gevoelens zijn er ondanks het feit dat mijn vak momenteel nogal onder vuur ligt. Toch maak ik me hierover geen of weinig zorgen. Ik vertrouw op de goede afloop, eigenlijk meer op mijn eigen kracht hier wel mee om te kunnen gaan. Toch maak me ik wel zorgen over het zorgeloos zijn. In ben zo gewend faalangst positief aan te wenden om mijn doelen te bereiken, dat ik me afvraag of ik nog wel succesvol zal zijn. Kan ik zonder dit houvast? Bereik ik mijn doelen nu nog steeds? Stijg ik nog soms boven mijzelf uit? Ondanks dat dit streven stress gaf, genoot ik ook van de prestatie. Dan weer komt het rustige gevoel op van acceptatie van de huidige situatie en vertrouwend op de situaties die komen gaan. Ik ben altijd succesvol geweest en zal dat toch wel blijven. Of niet? 

Ik meet me minder af op mijn prestaties maar meer op hoe ik ben. Eigenlijk meet ik niet meer zozeer. Ik heb wel punten ter verbetering, maar ben ook tevreden zoals het nu gaat. Geniet nog steeds van een prestatie, maar geniet ook zonder prestatie.

Ook mijn beeld van de toekomst is vager. Ik vind dit vreemd en onwennig maar het maakt me niet onrustig. Ik zie wel. Hier komt toch weer het zorgen maken over het niet zorgen maken. Ik lijk zo interesseloos voor mijn omgeving en situaties. Het is niet desinteresse wat ik voel, maar wat ik denk te zijn. Ik ga juist zeer op in mijn omgeving, maar laar daarbij voldoende ruimte voor mijzelf. Misschien is deze houding wat mij zo prettig laat voelen de laatste tijd. De basis is ruimte voor mijzelf vanuit waar ik juist veel aandacht heb voor mijn omgeving. Ik claim niet van mijzelf aandacht voor anderen, maar laat het meer uit mijzelf ontstaan. Het is nu makkelijker om nee te zeggen, omdat ik merk dat ik dan vaker en oprecht ja kan zeggen.

Het lijkt mij prettig hierover komende maandag over te praten. Ik hoop dat mijn zorgen dan nog meer overgaan in vertrouwen. Ik merk namelijk dat vertrouwen weliswaar in essentie uit jezelf komt, maar dat bevestiging door anderen wel versterkend werkt. We zullen zien,

Met vriendelijke groet en tot maandag,

....

====24 januari 2000====
In het vorige gesprek wilde ik de positieve houding die uit mijn reflectieverslag toch iets afzwakken. Ok, ik voel me de laatste tijd erg goed. Vooral dat ik persoonlijke macht heb.  Maar er iets ook een houding van dat ik altijd zal streven naar me goed te voelen. Een lange periode me onprettig voelen is niet tolerabel. Onprettig voelen als onderdeel van een proces dat uiteindelijk leidt tot effectief en efficiënt gedrag is wel acceptabel. Ik heb eens nagedacht over deze houding en ik concludeer dat ik deze houding juist aan mijzelf waardeer. Als anderen in hun onprettige emoties wemelen en niet uiteindelijk er iets nuttig mee doen, daar kan ik slecht tegen. Dat is dus ook geen houding die ik mezelf wil aanleren. In tegendeel ik ben ervan overtuigd dat je prettig voelen iets is wat je zelf in de hand hebt. Daaruit blijkt ook mij gevoel van persoonlijke macht. Ik voel me zeker perioden onprettig. Gevoelens van verdriet, verwarring, woede, verstikking. Ze zijn er nog steeds en zullen ook niet verdwijnen. Ik heb nu echter het vertrouwen dat ik uiteindelijk zelf er wel weer voor zorg dat er ook perioden komen waarin ik me weer prettig voel. Alleen al dit vertrouwen maakt me rustig en beter voelend. 

De vraag waarmee ik ons gesprek verliet was; Hoe zorg ik ervoor dat als ik me onprettig voel dat ik toch uiteindelijk daar iets constructiefs mee doe? In eerste instantie zou ik zeggen dat dit een zeer complex geheel is van maniertjes, bewustzijn, eigenwaarde etc. Maar terugkomend op vorige afwegingen, misschien is vertrouwen juist de basis. Als je vertrouwen hebt in je eigen macht over de situatie dan neem je het heft in handen. Misschien is het verantwoordelijk en machtig voelen over je eigen situatie de basis van waaruit ik ga handelen. En als je handelt met vertrouwen dan werkt dit als een placebo middel tegen de onprettig gevoelens.

Daarnaast merk ik bij mijzelf dat het bewust zijn van de eigenlijke oorzaak van mijn onprettige gevoelens belangrijk is. Hoewel, misschien moet ik zeggen een krachtig hulpmiddel maar niet noodzakelijk. De laatste tijd nu schrijvend terugvoelend dan bespeur ik ook een onbewuste manier om met onprettige gevoelens om te gaan. Zonder de oorzaak te weten (dus zonder psychoanalyse) kom ik er eigenlijk meestal uit. Sterker nog, als ik nog dieper bij mijzelf graaf dan wil ik eigenlijk problemen niet door een diepgravend onderzoek bij mijzelf oplossen. Wat ik wens en blijkbaar ook vaak doe, is een veel oppervlakkige aanpak. Niet met mijn verstand de diepte in, maar met mijn gevoel. Dan kom ik niet tot een conclusie; “dat en dat is de oorzaak geweest”. Maar het krijgt een plek, ik beleef het, voel het, uit het en vaak is meer niet nodig. 

Dit is wat ik graag voor mijzelf wil bereiken. Een houding waarin ik gevoelsmatig kan omgaan met situaties die op mijn pad komen. Met het volste vertrouwen dat ik genoeg handvaten heb. Dat ik niet elke situatie hoef te analyseren. Daarmee breng ik ook mijn gevoelens naar de supervisie onder woorden. Nu begrijp ik waarom het schrijven van een reflectieverslag voor mij betekent een drempel overwinnen. Mijn wens is niet verstandelijk diepgravend met mijn dagelijks leven om te gaan. Ik associeer blijkbaar het schrijven met verstand. Dat doe ik niet met praten. Praten is mijn eigenlijke manier mijn gevoelens naar buiten te brengen. Supervisiegesprekken zie ik daarom juist als een laagdrempelig, nee zelfs een uitnodigende vorm gevoelsmatig met problemen bezig te zijn.

Verstandelijk begrijp ik dat het nut van ordenen en analyseren van situaties en je gevoelens en ervaringen daarbij. Wil ik mijn wens realiseren dan dien ik mezelf steeds weer te scholen. Dit voel ik wel. Ik voel dat ik achteruit ga als ik niet vooruit ga. Ik wil ook graag leren en mijzelf ontwikkelen. Wacht even, nu komt er een ander gevoel naar boven. Er staat namelijk ook iets tegenover deze drang. Namelijk, zie vorig reflectieverslag, een gevoel van tevredenheid over mijzelf nu. Ik ben eruit. Dit is de reservering die ik steeds maakte bij het verslag vol lofzang over mijn huidige gemoedstoestand. Ik krijg dit niet cadeau, moet ervoor werken en zal er altijd voor moeten blijven werken. Maar het vertrouwen is er nu en zal blijven. 

Ik wil even dit inzicht laten borrelen en voelen. Kijken of na een nachtje slapen dit inzicht nog overeind staat of dat er weer iets opdoemt. Dat bewaar ik dan mooi voor maandag. Tot dan,

====7 februari 2000====
Laat ik beginnen met een reflectie op het vorig gesprek. Wat me duidelijk is bijgebleven is dualisme. Ik ben niet zwart niet wit maar grijs. Deze kanten houden elkaar in evenwicht. Waar ik me nog niet toe voelde was me bezig te houden met de smeltkroes van al deze tegenovergestelde kanten. Het inzicht dat er twee tegenovergestelde gevoelens in situaties zijn die elkaar in evenwicht houden was al een openbaring op zich. Vooral de bewustwording dat alleen hemel of alleen hel voor mij geen leven is.  Ik heb beide kanten van mijn persoonlijkheid nodig. Tijdens het gesprek hebben we het over een aantal van deze tegenovergestelde elkaar in balans houdende gevoelens gehad. 

Nu twee weken later herken ik dat dit dualisme eigenlijk altijd wel voorkomt en dat het misschien niet alleen dualistisch maar zelfs trialistisch of verder is. Wat ik nu voel is kleur. Of eigenlijk een mengeling van kleuren. Situaties roepen zoveel gevoelens op. Meestal zijn deze wel terug te brengen tot twee basale gevoelens die tegenover elkaar staan. Ach ergens heb ik nu zo’n houding van, het zal me worst zijn welke gevoelens dit nu zijn. Het is met veel geanalyseer. Accepteer de kleuring en vertrouw erop dat dit een proces is dat zichzelf wel regelt zonder dat ik daar nu steeds controle op moet uitoefenen middels analyse en reflectie. Laat het toch gebeuren. Als ingrijpen nodig blijkt, dan blijkt dit en gebeurt dit.  En welk ingrijpen dan volgt, dat is dan aan de orde.

Wat ik er steeds minder moeite mee heb is het luisteren naar een ander. Natuurlijk is de neiging om zelf wat te willen zeggen nog steeds aanwezig. Maar ik ben me meer bewust van het gevoel dat hiervoor de aanleiding is. Ik leer zelf in het luisteren naar een ander, het raakt gevoelens bij mijzelf en hieruit ontstaat de drang deze gevoelens te uiten. Uiten kan echter op meerder manieren. Praten is de manier waarop ik dit het liefst doe. Maar ik heb geleerd dat er ook andere, misschien minder aantrekkelijke, manieren zijn om dit te doen. Gewoon in mijzelf praten tijdens het luisteren. Wat me dan opvalt en ook vertrouwen geeft, is dat heel vaak degene waar ik naar luister uiteindelijk tot dezelfde uitingen komt. Vertrouwen is een woord wat mij gevoel goed omschrijft. Vertrouwen in de ander. Ik heb vertrouwen in mijzelf, als ik zelf de zaakjes in handen hou dan heb ik de controle en dan komt het goed. 

De laatste tijd groeit het vertrouwen in de ander, waardoor de leraarneiging ik zal het ,moeten zeggen uitleggen anders komt het niet goed, op de achtergrond begint te raken. De opluchting en kick die ik echter krijg als ik merk dat het vertrouwen in de capaciteiten van een ander ook enorme vruchten afwerpt, helpt hierbij. In mijn werk kan ik deze houding zeer goed toepassen in mijn rol als docent naar de leerling toe. Meer en meer vertrouw ik op de capaciteiten van de leerling, en zet me zelf meer en meer in een rol van begeleider dan in de rol van coach. Ik laat me meer gebruiken als hulp dan dat ik die actief opdring. Deze ommezwaai maakt ook dat je dit gedrag bij collegae goed herkent. Voorheen zou ik dit als zeer negatief opvatten. Mijn respect naar die persoon zou laag zijn en ik zou hem als minderwaardig beschouwen. Nu door herkenning krijg die persoon van mij toch erkenning. Ik begrijp zijn gedrag en de redenen die hieraan ter grondslag liggen. Niet zozeer begrijpen maar meevoelen. En bij meevoelen passen de eerder beschreven negatieve gevoelens niet meer.

De afgelopen week is een mooi voorbeeld geweest van het vertrouwen op je gevoelens als regelmechanisme. Ik voelde dat de drukke week zijn neerslag had op mijn vrijheidsbeleving en gevoel van ruimte. Dan wordt ik kribbig en dat leidt tot een houding waarbij ik uiteindelijk afstand neem van dingen. De kribbigheid leidt tot afgeven op die dingen waardoor de afstand vanzelf ontstaat. Nu ik dit dus schrijf voel ik weer de ruimte en rust. Mooi hé.


....

====21 februari 2000====
In het laatste gesprek hebben we het over de integratie van het denken, voelen en handelen gehad. Met name het zijn werd hierin als uitgangspunt genomen. Uit je vraag of handelen ook bij je zijn hoort kon ik eigenlijk afleiden, zeker met de kennis die ik nu via supervisie heb, dat je hier eigenlijk zelf al bevestigend over denkt. Ik heb dat nog niet zo direct. Op weg naar huis dacht ik hier nog eens verder over na. Waarom plaats ik het handelen buiten mijn zijn. Daar ben ik de afgelopen weken veel me bezig geweest en daar wil ik eerst over reflecteren. Daarna wil ik eens terug kijken naar de parallellen die ik zie in de supervisie zelf en de situatie daarbuiten, door oude reflectieverslagen er nog eens op na te zien.

In mijn doen, daar is het handelen al, heb ik vaak een rem op het aanpakken van het probleem. Ik heb geleerd dat het kijken naar het probleem belangrijk is, niet zozeer het oplossen. Vaak neem ik niet eens echt waar. Zo gauw ik iets zie wat ik kan oplossen dan doe ik dat. Dat is de afgelopen maanden veranderd. Kijken is voor mij vaak genoeg. Ik vertrouw er dan op dat “automatisch” het handelen volgt. He, misschien bedoel je dit automatisch met zijn. In mijn zijn zit ook een mechanisme dat ervoor zorgt dat wat ik voel of denk wordt omgezet in een bepaald soort omgaan met. Ik ging er altijd vanuit dat bewust denken het handelen stuurt maar dat strookt niet met automatisch. En als ik deze automatisme bevoel en beschrijf dan is het niet een schil naar buiten, maar komt , ik zeg zelf al het woord automatisch, uit mijzelf. Verdikke, is schrijven toch zinvol. Ik zit er al de gehele tussenliggende periode mee te worstelen, begrijp dat handelen een deel van jezelf is, maar voel nu ik dit schrijf het voor het eerst. En bij mij is het zo, voelen is pas echt begrijpen. Goh ik zou nu al willen stoppen met reflecteren. Ben al zo blij met dit inzicht en wil hier eigenlijk even alleen nu bij stil staan. Zou teruglezen daarin passen. Ach ik laat het nu even rusten en schrijf morgen verder of niet.

Wat me opvalt als ik de  eerste reflectieverslag nog eens lees is dat ik veel beschrijf wat ik doe. Dit staat bijna haaks op het laatste reflectieverslag (7 feb) waarin ik vooral beschrijf wat ik voel en denk. Dit is het leerproces wat ik vooral heb meegemaakt tijdens de supervisie. Mijn voelen en denken beter met elkaar in contact te brengen zonder direct of alleen te handelen. Om dit te kunnen bereiken moest ik handelen even in de ijskast zetten. Langzamerhand merk ik dat nu het handelen weer terugkomt. Met dit verschil dat wat ik doe minder van invloed is op hoe ik tegenover mezelf sta. Handelen heeft geen dominante positie meer maar is nu in evenwicht met mijn denken en voelen.

Hier wil ik het nu even bij laten,

Met vriendelijke groet,

....

====Eindverslag====
De laatste loodjes. Het is moeilijk voor me nog de aandacht en tijd te vinden voor de supervisieopleiding omdat mijn pijlen al gericht zijn op een geheel andere richting. Daarnaast is de opdracht voor de eindreflectie, net als meer opdrachten, zodanig vaag dat ik me er niet goed mee uit de voeten weet. Maar goed daarbij kom ik sowieso tot een terugblik op de onderdelen van de opleiding waarbij ik het doelen verhelderende en motiverende ondersteuning voor sommige  activiteiten te wensen overliet. Ik had echter juist besloten niet op het verzoek van de leersupervisor in te gaan eerst een evaluatie van de opleiding alvorens een evaluatie van mijzelf te doen. De vorige keer merkte ik al tijdens het gesprek dat ik niet stond te springen om nog extra tijd en moeite te steken in een opleiding die ik voor me gevoel achter me heb gelaten. Mijn behoefte de komende periode is aan rust omdat de veranderingen in werk en privé genoeg dynamiek veroorzaken. Toch heb ik geleerd van de supervisies dat het voor mij zinvol is terug te blikken maar dat daarvoor een prikkel van buitenaf vaak nodig is. Dat is dus niet veranderd met daarvoor alleen weet ik nu dat dat zo bij me werkt en kan ik in de toekomst daar verder aan werken om de prikkel meer aan mijzelf te gaan geven. 
Leerresultaat is dat ik nu weet dat ik vanuit mezelf te weinig zelfzorg pleeg. Leerdoel is te leren mezelf voldoende zelfzorg te geven. Voldoende in de zin dat ik niet meer van tijd tot tijd hoef vast te lopen om te ontdekken dat ik meer aandacht behoef.

De instructie luidt dat ik ten aanzien van de eigen supervisiepraktijk een zelfbeoordeling moet schrijven met behulp van criteria genoemd in de studiegids. Het probleem daarbij is dat de leerdoelen zoals daar genoemd niet adequaat zijn geformuleerd. Er staat niet concreet genoeg wat men moet hebben geleerd (wat ken of kan ik nu wel en voorheen niet). Maar goed dan ben ik weer bezig met het kijken naar de opleiding. Laat me geen andere mogelijkheid dan een eigen interpretatie te geven van de leerdoelen die ik als SIO  moet hebben bereikt.

Wat ken ik nu wel wat ik voorheen niet kende.  Ik weet wat supervisie is, hoe het wordt gegeven, aan wie, door wie, welke methodieken daarbij passen, wanneer supervisie moet worden ingepland, waarom supervisie zinvol is, waar supervisie kan worden geplaatst als onderwijsbegeleidingmethode enzovoort. Ik ben daardoor in staat geweest supervisiebeleid voor de PABO te formuleren, hetgeen ik daarvoor niet zou kunnen. Een tweede leerresultaat is dus het kunnen formuleren van supervisiebeleid voor een opleiding in het onderwijsgebeid. Daarmee lijk ik invulling te geven aan eindterm 10 van de 2e leersupervisie in relatie tot de eigen bekwaamheid in het geven van supervisie maar ook het eerste deel van eindterm 1 uit die lijst.

Verbeterpunten herken ik bij de lijst ook direct. Ik vraag me vaak af of ik in staat ben mijn supervisies en mijn functioneren  wel zo vorm te geven dat deze zo veel mogelijk aansluiten bij wat de supervisanten nodig hebben. Ik merk vaak dat ik mijn eigen opvattingen en denkwijzen daaraan niet ondergeschikt kan maken. Ik ben niet het type dat zichzelf kan wegcijferen omwille van de ander. En als ik dat toch zou doen dan zet ik mijzelf als instrument niet optimaal in. Ik voel me dan verloren en kan moeilijk mezelf op een afstandje beschouwen. Ik zie mezelf dan niet. Het zorgende, aansluitende ligt niet in mijn aard. Maar mijn inbreng kan daarom, zo heb ik de laatste tijd geleerd, daardoor nog wel zinvol zijn voor de supervisanten. De leerrelatie en de bijbehorende interactie profiteren van een houding waarbij ik mezelf kan zijn. Dus hoewel ik niet altijd mijn begeleiding afstem, kan ik mijn stijl van begeleiding voor het leren van de supervisanten wel zondanig inrichten dat ik binnen mijn persoonlijke beprekingen maximaal ondersteuning kan bieden. Daarbij is het wel zo dat ik het onderwerp en fase van supervisie laat aansluiten. 

Maar goed zo loop ik de punten bij langs. Wat los daarvan zou ik zelf als mijn kracht willen inzetten. Dan denk ik het inzetten van parallelsituaties, situaties buiten en binnen de supervisie, eigen ervaringen ten behoeve van het leren van de supervisanten. Het is dus het adequaat inbrengen van leermateriaal en het bewerken daarvan waarin ik mijn sterkste kwaliteit herken. Al opschrijvend voel ik me hierbij ook het meest energiek. Het participeren, samenwerken en interactie zijn de elementen die me in supervisie het meest aanspreken en waar ik in mijn ogen het best in ben (en dat is meestal zo met de vaardigheden die je leuk vind).  Waar ik op moet letten is het bewaken van het proces. De eerste supervisietrajecten was ik daar nauwelijks mee bezig. Nu kan ik tijdens, voor en na de supervisies de tijd nemen om na te denken waar we zitten, waar we vandaan komen en waar we heen gaan. 

Een eerdere supervisie gaf de leersupervisor me terug dat ze me sterk vond in reflectie. Mijn partner zegt ook wel eens me te benijden om mijn vaardigheid afstand te kunnen nemen van de dingen, daarop terug te blikken en vanuit een ander gezichtspunt een nieuwe betekenis aan de ervaring te geven. Ze vind me daarin zelfs filosofisch en soms zelfs spiritueel. Ook aan de supervisanten merk ik dat ze soms verbaasd zijn over de manier waarop ik zaken vanuit verschillende blikken kan bekijken en dat het erg stimulerend en lerend kan zijn wat ik dan zie. Deze verbazing uit zich ook in de wens dit zelf te willen leren. Tot nu toe heeft elke supervisant de vraag geuit hoe ze dit ook kunnen leren. Daarbij was ik zelf huiverig dat ik niet de supervisies als toverkunst neerzette. Ze moeten het gevoel hebben dit ook te kunnen. Voor mij de taak om bij mijzelf te kijken hoe reflectie als vaardigheid werkt. Hoe ik dit aanzet, prikkel en wanneer en hoe dit gebeurt. Dat is voor mij een van de belangrijkste leerervaringen uit het geven van supervisie. Om helder te krijgen hoe dit bij mij werkt.

Samenvattend de leerresultaten nog eens op een rij. Ik weet nu dat ik vanuit mezelf me te weinig zorg geef. Dat als ik dat doe echter wel in staat ben te reflecteren op mijn ervaringen en daarmee te leren. Dat op zich is niet als resultaat bereikt maar wel om te ontdekken hoe reflectie bij mij werkt. En door dit zelfinzicht kan ik binnen mijn mogelijkheden en persoonskenmerken de supervisiebegeleiding optimaal inrichten en het proces dat de supervisant en ikzelf tijdens de supervisie meemaak bewust te volgen. 

=== Leersupervisie ===

==== Verslag 1 ====
Wat is er afgesproken met de opdrachtgever? In kort dat de aandacht meer naar de concrete werksituatie en de santen moet gaan in plaats van een theoretische verhaal met mezelf als aandachtspunt. Ik heb ondertussen deze afspraak kunnen afbakenen tot het beter leren expliciteren van ervaringen. Wat verwacht ik zelf? Meer een verschuiving van de focus op de integratie-elementen persoon en beroep naar de concrete werksituatie. Mijn inbreng wil ik daarom vooral focussen op het gebeuren in de supervisies die ik geef en dit keer minder op wat tijdens de leersupervisies gebeurd. 

De inbreng. Ik merk dat het een verkeerd moment is om te gaan terugblikken. Ik ben ziekerig, was vergeten dat ik nog een reflectieverslag moest schrijven, doe dit dus vermoeid, met de klok op kwart voor elf. Overdag was ik tijdens momenten op mijzelf nog zo mooi aan het herbeleven van de supervisiegebeurtenissen. Herinner me de trots die ik uitte naar mijn vrouw over de diepgang van de sessie van vandaag. Dat was naar aanleiding van wat ze me teruggaven. Een van de santen had met een sant uit de andere supervisiegroep gesproken en die had aangegeven dat ze het eerste gesprek zo hard had gewerkt en diepgaand vond. Een verschil met deze groep de vorige keer. Wat is de reden voor het verschil? Ik zoek en probeer me de eerdere sessies weer voor de geest te halen. Wat ik me herinner is dat de santen niet de opdracht die ik ze mee had gegeven, uit de gids voor supervisanten, als startpunt voortijdig hebben ingeleverd. Maar dat bleek voor beide te gelden, dus blijkbaar ben ik daarin niet helder geweest. Daarom werd het gesprek afhankelijk van de spontante inbreng van de santen en mijn spontane reactie daarop. De tweede groep gaf meer voor mij om te herkennen, invoelen en aansluiten.  Om echt te achterhalen wat de oorzaak voor dit onderscheid zou zijn had ik direct moeten terugblikken op de sessies. Dat heb ik door drukke werkzaamheden nagelaten. Nogmaals, zou ik het nu daadwerkelijk gaan doen?, neem ik me voor direct een kort verslag te doen van de belevingen en reflecties daarop. De vraag is ook waarom, aansluitend op de leerafspraken, waarom ik dit nodig heb?

Tijdens de leergang immers merk ik dat ik wel degelijk zinvol kan leren op ervaringen die vanzelf naar boven komen als ik daarvoor open sta. Nu voel ik de last en belemmering om de relevante gebeurtenissen tijdens de supervisies te herinneren. Ik heb dit met mezelf afgesproken, maar waarom ook al weer? Tja, dat was meer om de opdrachtgever gerust te stellen dan mijzelf. Hij kon me terecht niet volgen als ik hem net liet delen in de ervaringen die aan mijn reflecties ten grondslag liggen. Probleem is dat ik denk me alles concreet te moeten herinneren. In de leergang ben ik aan het experimenteren met materiaal dat ontstaat door minder gericht terug te blikken. Eigenlijk blik ik niet gericht terug op mijn supervisies. Waarom hier niet en in eerste instantie in de opleiding wel? 

Een van de supervisanten kwam helaas pas op de supervisiebijeenkomst met haar reflectieverslag op de proppen. Technische redenen (email) gaf zij als reden. Haar medesant, had wel op tijd haar reflectie ontvangen. Toch stond de supervisie vooral in het teken van haar. Uit haar reflectie herkende ik een stijl die ik bij mijzelf terugzie. Ze demonstreerde in haar wie ben ik opdracht van de vorige keer een grote houding tegenover emotionele gebeurtenissen. Dit kwam direct terug in haar reflectieverslag. Ik herkende haar wens om door haar coach maar in hert algemeen door ander begrepen te voelen en kon me inleven in haar verdriet als ze er niet in slaagde dit begrip bij anderen op te wekken. Concreet noemde ze de teleurstelling in een schoolpsycholoog en mentor die ze eerder had gehad en die haar niet begrepen. Kijkend naar mijn eigen ontwikkeling en de naadloze aansluiting van haar verhaal daaraan, durfde ik haar uit te nodigen op een exercitie die past bij mijn hypothese.  Ik vroeg haar of ze vroeger in haar gezin zich begrepen voelde. Ze gaf aan dat ze door haar broers en zussen vaak bewust onbegrepen werd. Ze vertelde met een nerveuze glimlach dat ze als ze een cadeau voor hun kocht dat ze haar vroegen wat ze met haar geslijm wilde bereiken? Omdat haar lichaamstaal en de manier waarop ze erover sprak (grote houding) zo anders was dan de triestheid van de inhoud die aan de mimiek van meevoelende medesant te zien was en die ik bij mijzelf voelde, spiegelde ik haar deze tegenstelling. Ik moest deze spiegeling een paar keer herhalen voordat deze daadwerkelijk aankwam en haar tot denken zette. Ik merkte aan haar ogen dat ze het topje van de pijn begon te voelen maar deze ook snel weer moest wegdrukken. 

Al het vorige gaf me meer en meer vertrouwen dat mijn hypothese aardig in de richting zat. Wat me nu analyserend met mijn vrouw  en nu zo schrijvend opvalt is dat ik veel meer durf uit te gaan van de hypothese die ik heb. Daarvoor zou ik deze zo betwijfelen dat ik zeker zo durven deze transparant terug te geven in het benoemen daarvan. De angst die daaraan ten grondslag lag lijkt verdwenen. Wat is er gebeurd? Mijn onzekerheid  over mijn kunnen inleven in een ander is minder geworden? Of, is de supervisant's verhaal zo dicht bij mijn eigen ervaringen dat ik deze herken? Nee, als ik probeer de overtuiging terug te halen dan voel ik mijn maag die zegt dat ik het bij het goede eind heb. Mijn verstand zegt me, na de leerervaringen in leergang 2, dat ik met mijn gevoelens en gedachten iets moet doen en niet moet negeren. Daarin moet IK zo onzeker als ik ben over mijn empathische capaciteiten en angstig over de desastreuze gevolgen van foutief handelen ten gevolge hiervan, toch de durf hebben hierin naar mijzelf en eventueel indien leerzaam naar de sant toe transparant en in ieder geval wat mee te doen.

Ik voel me opgelucht nu ik de inbreng over de supervisante lees. Opgelucht omdat ik weer zie dat ook in de leersupervisie zonder aantekeningen of notulen of opnames van de supervisies ik in staat ben voor mij relevante gebeurtenissen terug te halen. Wat ik nu wil doen de volgende keer is deze ongerichte explicitering bij het reflecteren aanvullen met de gebeurtenissen in de vorm van aantekeningen van mijzelf, de reflectieverslagen van de santen (hoewel deze te laat binnen komen om nog op te nemen bedenk ik me, hoewel ik kan er later op terugkomen) of de feiten middels een opname.

Welke vraag neem ik mee naar de komende leersupervisie? De leervraag hoe en welke ervaringen ik voor de leersupervisor en mijzelf moet expliciteren om tot effectief leren in supervisie te komen?

==== Verslag 2 ====
Afgelopen sessie was met alleen een van de santen. Ze zouden samen met de trein komen maar zonder een bericht was de medesante er niet bij. Hierop was ik niet voorbereid. Had wel eens eerder me afgevraagd wat te doen als slechts een van de santen opdraaft. Was niet zover dat ik daarvoor een strategie had ontwikkeld. En daar zat ik dan. Luisterend naar mijn gevoel kwam ik tot de houding dat ik niet de sessie wilde laten overgaan. De supervisante en ik hadden ons verheugd op de supervisie en zouden teleurgesteld zijn als we deze lieten passeren. Het had ons beide moeite gekost om tijd vrij te maken en om bij elkaar te komen. 

Mijn verstand hielp me bij deze houding omdat er of sprake is van overmacht of van nalatigheid. Dat laatste leek me gezien haar inspanningen in haar reflectieverslag onwaarschijnlijk. Ik maakte met de supervisante de afspraak dat we de sessie individueel zouden voortzetten. En dat de medsante voor de komende sessie zelf contact moet opnemen om ook een individuele sessie te volgen zodat beide bij blijven. Indien niet, wat me zou verbazen, gaan we individueel voort. Een contractering die zou uit mijn gevoel en verstand spontaan ontstond en me wel bevalt. Maar een aspect van contractering die ik niet bij de kennismaking heb genoemd. En dan kom ik tot een punt van aandacht, contractering leek me niet zo belangrijk onderdeel. Liever ga ik direct tot de voor mij interessanter inhoud over. Deze aanpak werkt zolang het goed gaat. Bij problemen zoals bovengenoemd niet  ……. of wel? Ik wil graag met elkaar omgaan op een manier die impliciet bij respectvol omgaan hoort. Als ik vooraf allerlei mogelijke doomscenario’s doorloop en afspraken hierover maak, dan zet dat niet de sfeer van respect neer die ik wens. Het is logisch en vanzelfsprekend dat als iemand, sant of sor, bij een bijeenkomst zonder afmelden verstek laat gaan dat diegene zelf het ontstane probleem oplost. Daarover hoef ik niet na te denken. Dat is een kwestie van fatsoen en verantwoording van de persoon zelf. Als de medesante me een uur later belt blijkt ook dat dit zo werkt als je zo met elkaar omgaat. Zij had de afspraak verkeerd staan, een uur later, en kwam op haar weg de sante tegen die op de terugreis was. Zij kwam zelf met het voorstel om haar gemiste sessie voor de komende gezamenlijke in te halen.

Waarom breng ik dit in als ik voor mezelf de zaak opgelost heb? Ik heb het niet voor mezelf opgelost. Dat wil zeggen wel de situatie an sich maar niet het vooraf fantaseren over mogelijke scenario’s die kunnen optreden. Waarom doe ik dat niet? Tijdens de opleiding zijn we juist aan het oefenen met situaties die lastig zijn en kunnen voorkomen. De vertaling naar mijn werksituatie maak ik dan wel. Hoewel mijn ervaring me zegt dat ik vaak denk dat het in mijn situatie niet voorkomt. Hoe zou een professional en ervaren supervisor hiermee omgaan. Hij beschikt over de ervaring met de situatie of heeft zich in ieder geval zich hierop voorbereid door erover te fantaseren. Hij zou zich ook de vraag stellen of het wel kan dat tijdens een groepssupervisie de santen even individueel gaan en dan weer gezamenlijk verder. Deze vraag heb ik me wel gesteld maar mijn gevoel geen zin te hebben om weer een nieuwe afspraak te maken en daardoor de sant en mijzelf te straffen, overheersde en verblinde en stopte mijn werkelijke verkenning van deze vraag? Hou zouden collegae of ervaren supervisoren hier tegenover staan? Ik denk dat ze zich de vraag zouden stelln in hoeverre het leren erdoor wordt belemmerd en eventueel wordt geprikkeld. Want het ervaren van een individuele begeleiding versus groepsbegeleiding kan leermateriaal opleveren. Zo heb ik de supervisante de vraag gesteld hoe zij, die duidelijk koos voor groepssupervisie, de individuele begeleiding versus groepsbegeleiding heeft ervaren. Ze gaf nog steeds een duidelijk voorkeur voor het delen van ervaringen met een lotgenote aan, maar zag ook de voordelen van een diade in.

Heb ik nu nog een leervraag ten aanzien van dit thema? In hoeverre mag je eigen of sant zijn gemak bepalen hoe je supervisie vorm geeft?

Een dag later kwam de medesante. Ze had een reflectie geschreven waarin ze heel veel over haar levensgeschiedenis berichtte. Het viel me op dat alleen tussen de woorden te lezen was hoe belangrijk haar jeugd, voornamelijk haar vader, is geweest en hoezeer ze haar vader miste die enkele jaren geleden is overleden. De woorden zelf waren afstandelijk, de betekenis was emotioneel. Toen we het individuele gesprek starten gaf ik haar terug dat op mij het terugblikken op haar jeugd als zijnde heel belangrijk overkwam. Ze beaamde dit. Toen ik haar vroeg wat deze terugblik voor haar betekende, begon ze te huilen. Ze schaamde zich hiervoor. Ik kon me voorstellen hoe ze zich ongemakkelijk moest voelen nu haar emotionaliteit zo bloot gesteld werd. Ik kon me inleven dat  vanwege deze sterke schaamte ze niet bij haar emotionaliteit kon komen. Had voor mezelf dus de opgave deze schaamte te benoemen om haar de kans te geven de schaamte daardoor ruimte voor de onderliggende gevoelens te geven. Het meevoelen bracht mezelf in een positie die erg dualistisch was. Doordat ik inleefde en daardoor de schaamtegevoelens kon ervaren, ervoer ik eveneens dat ze daardoor zo werd overweldigd dat ze niet meer helder kon denken. Mijn gevoel zij me dat ik haar moest geruststellen. Ik koos ervoor ze krachtig aan haar te melden dat ik begreep dat de blootstelling schaamtegevoelens kunnen opwekken maar dat ik het juist dapper en zeker niet “stom” vond dat ze haar emoties toonde. Dit bleek effect te hebben. Maar wat dan te doen? Ze gaf steeds terug dat ze niet kon benoemen wat de impact van de vraag was. Ik vroeg me af wat ik daarmee moest doen. Ergens voelde ik dat ik niet moet doordrammen maar accepteren dat ze eerst veilig de emoties moest kunnen bedaren. Toch probeerde ik voorzichtig, omdat ik dacht dat het mijn taak is de zaak aan het rollen te houden, stapjes te maken voor haar. Nu ik dit zo opschrijf hoef ik niet verder te zoeken naar de vraag die ik naar aanleiding van dit verhaal zou stellen. Want ik denk nu het antwoord al te weten. Wat ik zou kunnen hebben doen in plaats van verder te gaan is aan te sluiten. Geef haar de ruimte om haar emoties te ervaren zonder direct daar bewust over te moeten denken. Ze zat in haar gevoel, zo sterk, dat ze eerst troost en rust nodig had. Al proberende kwam het hier uiteindelijk ook wel op neer. Maar de gedachte wat ik zou moeten doen als professional zat me dwars. Gek is dat de antwoord meestal in de eenvoud ligt. De supervisante is bevangen door haar gevoelens, kan daardoor niet helder denken, geeft terug dat ze dit niet kan, aansluiten vraagt dan dat ik haar de tijd en rust gun om de gevoelens te ervaren alvorens haar uit te nodigen haar verstand in te schakelen. De stem van het beroep “integratie is het doel” galmde in me hoofd waardoor ik niet meer aansloot. Het persoonlijk geleerde van vorige lesdag komt in me op; “sluit aan, ga uit van de mogelijkheden en wensen van de sant in het kijken wat er kan gebeuren, leg niet de heilige eigen professionele doelen op!”. Ik hoop deze persoonlijke werkregel nu weer iets meer te hebben ingeprent. Waarom ik niet mijn gevoel volg en mijn verstand? Omdat ik als beginnende supervisor onzeker ben, zeker in een situatie zoals met de supervisante zoek ik houvast door te kijken wat er van mijn als supervisor wordt verwacht. En dat brengt me weer terug bij mij wederkerende thema; meer te vertrouwen en durven uit te gaan van mijn gevoel. Hoe kan ik dit verder ontwikkelen, los van het telkens ervaren zoals hierboven?

==== Verslag 7 ====
Het lijkt een rare binnenkomer maar ik ben erg kwaad omdat ik net door een eigen domme fout mijn vorig reflectieverslag heb weggegooid. Een uur werk weg. Kijken hoe goed mijn geheugen is.

Ik begon met een terugblik op de vorige keer. Kern was het moeilijk voor mij kunnen houden van het verhaal van de supervisor. Hoe daar mee om te gaan? Het geleerde was goed naar je verhaal te luisteren maar te wachten totdat de santen zelf in het gesprek meer en meer jouw verhaal bevestigen. Regel zou kunnen zijn als de sant zelf later weer op het verhaal terug komt aansluitend op mijn verhaal, dat ik dan kan inhaken. Toch deed ik dit niet? Voordat ik het wist ging ik al weer mee. Tja en omdat ik hierop al heb gereflecteerd kan ik sneller to the point komen.

Het antwoord vond ik door te kijken naar de vorige sessie met twee supervisanten. Zij stuurden mij  reflectieverslagen die alleen maar vragen opriepen, nauwelijks hypothesen. Dat gaf ik hun terug; “ik heb er lang op gestudeerd, maar weet eigenlijk niet hoe we verder moeten?”. Dat was een gouden feedback, want ze namen zelf het initiatief om hun reflectie te nogmaals te bezien en te verduidelijken en vroegen elkaar en mij welke vragen we hadden. Wat me opviel in vergelijk met een andere inbreng was dat ik hier welgemeend een vraag had, terwijl ik in de andere situatie eigenlijk al het antwoord wist. Even om jou daarin te delen een relaas.

Twee van de supervisanten brachten in dat ze niet wisten hoe reflectie werkt. Eentje reflecteerde prachtig op deze vraag, bracht een mooie inbreng in en reflecteerde ook hier op. Haar vraag was meer precies hoe ze nou kon weten of ze een nieuwe betekenis aan haar ervaringen aan het geven was. De ander die aangaf dat ze de procedure om te komen tot reflectie niet wist, kwam nauwelijks tot reflectie. Mijn hypothese was dat zij wel een beeld heeft hoe reflectie volgens haar werkt maar dat niet durft, twijfel over de juistheid van haar beeld, als zodanig in te zetten. Wat haar beeld dan is wist ik niet, dus vroeg ik haar hoe ze reflectie zelf zag. Daarop wist ze geen antwoord te geven. Logisch denk ik achteraf, dat was nou precies datgene wat ze al had verkend in haar reflectie en waar ze niet uitkwam. Mezelf herstellend vroeg ik haar in het kader van het leren evalueren, de andere superviant's inbreng te bezien op wat ze zelf vanuit haar beeld als elementen van reflectie daaruit herkend en eventueel mist.  Daarbij bleek dat ze nagenoeg alle relevante componenten die voor supervisorisch leren gewenst zijn in haar woorden te achterhalen. Ik vroeg haar deze opsomming toe te passen op haar eigen reflectie. En meteen gaf ze terug dat ze zonder concrete werkinbreng niet kan reflecteren en dat dat waarschijnlijk haar worsteling is geweest. Tot zover denk ik niets aan de hand. Ja wel! Ik ga van het gewenste superviseren, samen eieren zoeken, naar, ik zie verstopte eieren maar meld dat niet direct maar geef aanwijzingen die de santen deze laten vinden, naar uiteindelijk doceren, ik verstop zelf de eieren en instrueer ze hoe te zoeken. En dat is terug te zien bij de supervisant. Mijn hyptohese, nee antwoord (eieren) was, dat de supervisant wel degelijk gevoelsmatig ervaart, uit eerdere sessies, wanneer iets voor haar iets nieuws betekent. In de stroom naar doceren toe, wilde ik ook haar de door mij ontdekte eieren laten vinden. Ik vroeg haar wanneer ze in het algemeen of in supervisie speciaal ervaarde dat ze iets nieuws heeft geleerd. Dat bleek niet te leiden naar de eieren en dus ging ik uiteindelijk maar uitleggen hoe reflectie of supervisie werkt, dus instuereren. Natuurlijk vonden ze dat beide fijn, maar ik had diep weg mijn twijfels. Nu dus duidelijk een afwijzende houding tegen mijn werkwijze. 

Wat had ik beter kunnen doen? Echte vragen stellen of als ik meen een antwoord te zien deze te spiegelen en dan een echte vraag daarover te stellen. Bijvoorbeeld naar de supervisant had ik kunnen zeggen dat ik verbaasd ben dat ze niet weet wanneer iets voor haar betekent. Of nog neutraler kunnen vragen; “Hoe komt het dat je niet weet of iets wat voor je betekent heeft?”. Deze vraag heeft meer diepgang en is in mijn ogen meer des supervisies.

Ik merk dat het toch weer zinvol is de ervaringen nogmaals te beschrijven. Dan vallen weer andere dingen op, wordt er weer nieuwe betekenis aangegeven (reflectie). Dus misschien maar vaker documenten vergeten op te slaan?

In de verloren versie wilde ik nog bespreken een akkefietje met een tijdelijke docente in de leergang. Ik twijfel erover of ik dit weer moet oprakelen of nu eens laten rusten?

Wil graag nog melden dat ik naast de therapie die ik voor mijn persoonlijke ontwikkeling volg, ook nog mijn emotionele vaardigheden train in een cursus “theatersport” en daarnaast een intervisie heb opgezet met collegae supervisoren op de PABO. 

Er schoten me de afgelopen weken zoveel vragen en inbrengen te binnen. Maar ik denk dat het beter is te focussen op DE leervraag die me bezighoudt en afhoudt van werkelijk superviseren. De vraag die ik nu weer preciezer kan formuleren als; hoe zorg ik ervoor dat ik werkelijk onwetend ben als ik een vraag stel?

==== Verslag 8 ====
De vorige keer ging het gesprek vooral vanuit de leersupervisor op een geruststellende toon. Ik maakte ongerust of ik wel supervisor wilde zijn. Het gesprek gaf me het gevoel dat de stijl die ik wens te volgen binnen de kaders van supervisie valt. Toch heb ik dit laatste niet als gegeven in de afgelopen periode meegenomen. Sterker nog ik begin werkelijk te twijfelen of ik wel een supervisor in hart en nieren ben. Ik ben geïnteresseerd in de psychologie van het onderwijs en daarom heb ik als verdere ontwikkeling daarin de opleiding gevolgd. Maar het as nooit mijn doel op supervisor te worden. Ik kan dit merken in de inspanning die ik wil plegen om supervisietrajecten in de toekomst binnen te halen. Wanneer het komt aanwaaien of de kans zich aanbiedt dan zal ik deze zeker grijpen. Maar om zelf actief te werven dat zie ik niet zitten. Dat onderscheid me van medecursisten van de cursus waarvan de meeste al binnen of buiten hun huidige werkplek hebben gesolliciteerd op supervisiefuncties of deze al bezitten. Mede door het schrijven van het eindverslag werd ik bovenstaande meer bewust. 

Als ik kijk in welke rol ik me het meest thuis voel dat is dat niet te definiëren binnen de kaders van supervisor. Soms wil ik in de begeleiding supervisor zijn, soms instructeur, coach, adviseur, trainer en ga zo maar door. Ik vind het werken binnen de beperkingen die de methodiek van supervisie oplegt minder enthousiasmerend. Dit klinkt allemaal nogal negatief maar zo is niet mijn gevoel. Het geeft meer aan waarom ik supervisie soms zeer inspannend vind. Omdat ik me steeds moet inhouden niet andere rollen als me die passendere lijken te gaan vervullen. Ik ben me nu pas bewust dat dit het gevecht is dat ik steeds moest voeren. Steeds proberen de uitdaging te vinden om juist binnen de werkkaders van supervisie te blijven. Deze uitdaging zorgde voor de motivatie om dit te leren. 

De laatste tijd ben ik meer en meer bezig mezelf als persoon te waarderen, te respecteren en te accepteren. En vanuit dit startpunt mijn leven en dus ook mijn werk vorm te geven. Vanuit dit streven is het gevoel gekomen dat ik geen supervisor ben. Maar tegelijkertijd is het voor mij wel zeer lerend om een rol te vervullen die ik van nature minder  uit oefen. Ik heb gemerkt dat mijn houding daarmee in positieve zin is veranderd. De vraag waar ik nu mee worstel is welke weg ik moet kiezen? Wel of niet supervisor worden? Directe beloning, mezelf volledig kunnen zijn, versus indirecte beloning, mezelf als persoon kunnen ontwikkelen? Dus eigenlijk moet ik zijn of worden? Mijn antwoord neigt naar allebei. Hoe kan ik beide integreren?

Dit thema heeft zijn weerslag op de supervisie. Een van de supervisanten heeft zodanige persoonlijk problemen, dat supervisie puur sang niet meer mogelijk is. Ze heeft hulp gezocht bij een therapeut, maar desondanks zit ze zo vast in haar gevoelens en gedachten dat integratie met elementen buiten haar persoon nu teveel gevraagd is. Ik wilde haar echter niet laten vallen. Ik kon haar aan blik zien dat stoppen met supervisie voor haar een enorme teleurstelling zou zijn. Daarnaast zou de supervisant alleen verder moeten. Supervisie aan de PABO had primair als doel de studenten te ondersteunen. En dat kan supervisie nog steeds voor beiden betekenen ook in een iets andere gedaante. In overleg met de supervisant, de medesupervisante, is besloten dat de supervisie toch doorgang heeft en dat we de beperkingen die de situatie waarin de supervisant zich begeeft accepteren. We proberen binnen die beperkingen zo goed en kwaad als mogelijk de supervisie lerend en ondersteunend te maken. Mijn leervraag is of ik dit kan maken?

==== Verslag 9 ====
Het vorig gesprek deed me denken aan eerdere. Ik zocht de confrontatie met mijzelf, de leersupervisor stelde me eigenlijk meer gerust. Het lijkt er dus op dat ze van mening of gevoel is dat ik te hoge eisen aan mijzelf stel of te kritisch. In beide gevallen een teken van onzekerheid. En daarmee voel ik dat we bij een kern komen. Ik voel me als beginnend supervisor erg onzeker over de rol en mijn mogelijkheden. De rol is zo nieuw dat ik me niet of nauwelijks kan spiegelen. Alleen aan anderen en daarmee zie ik vooral de verschillen. Daarom doet het me goed als ik van de leersupervisor ervaar dat zij vaak vergelijkbare opvattingen, problemen of handelingen tegenkomt. Ik wil toch weer wat leven blazen in de intervisie, alleen zijn we daar met zijn allen zo zoekend. Ik heb behoefte aan wisselwerking met een ervaren supervisor. 

Maar goed de  geruststelling had zijn uitwerking tijdens de supervisies waar ik veel meer durfde mijn persoonlijke kwaliteiten in te zetten. Zonder de rem van de angst voor het niet goed doen. Achteraf beschouwend voelde ik me eerst onzeker over mijn handelen, ging rustig zitten om het een en ander weer voor de geest te halen en af te wegen of mijn handelen lerend zijn geweest voor de santen. Dat vind ik lastig te beoordelen zonder concrete feedback van de santen. Gelukkig lees ik net de reflectieverslagen van de afgelopen keren en merk dat ze erg veel geleerd hebben. Meer dan ooit daarvoor. 

Concreet de inbreng aansluitend op het voorgaande:
Ik beschrijf de tussenevaluatie met de supervisanten, geef hun en mijn terugblik daarop. Ik koos vooraf voor een aanpak waarin eerst de supervisantren de kans kregen hun schriftelijk tussenevaluatie nader toe te lichten of elkaar verder te bevragen. Zowel van hun kant als mijn kant was er weinig wat onduidelijk of aangevuld diende te worden. Na een korte onderbreking om toch nog uit te nodigen tot verdere uitwijding besloot ik mijn indruk van hun leren in supervisie te geven. Van de ene supervisante had ik het gevoel dat ze de vaardigheden die spervisie vraagt beheerst en dat deze verder kunnen worden uitgediept. Bij de ander had ik de behoefte haar na enkele confrontaties eerder, mijn ontzag en respect voor haar levenservaring en levenshouding te communiceren die vooruit loopt op haar leeftijdsgenoten. Dit feit betekende, terugkijkend naar de eerdere supervisies, zowel een voorsprong in de supervisie als een belemmering. Deze supervisante heeft net een stevige persoonlijkheidsstructuur opgebouwd en leunt daar sterk op. Terwijl ze door haar huidige  werksituaties en haar beroepsbekwaamheden steeds weer wordt geconfronteerd met sterkten maar ook zwakten van deze structuren. Vooral het starre stijve zwart wit denken, zo passend bij haar ontwikkelingsfase, lijken haar in de weg te zitten. Ik wilde laten blijken dat ik begrip had voor de weerstand die ze ervoer wanneer  bouwstenen of fundamenten van haar met zoveel inspanning opgebouwd huis werden aangetast. En dat ik het dapper vond dat ze deze zo moeilijk verkregen structuren nog eens wilde herbezien. In haar inbreng voor donderdag maar ook tijdens haar reactie op mijn evaluatie, leken mijn woorden een verdere stimulans te zijn hiervoor. Ze geeft zelf in haar reflectieverslag, net als tijdens het gesprek, aan dat ze de eigenschappen waar ze niet zo blij mee is “maar even vergat voor het gemak”. ZE beschrijft heel mooi hoe ze het gevoel had dat er soms een andere persoon in haar huid was gekropen tijdens de supervisies maar in haar inbreng ook tijdens haar werk. Dat ze niet de persoon is die ze wil zijn. Dit zo opschrijvend denk ik dat het zinvol zou kunnen zijn om het thema verder uit te diepen Ik zou haar terug kunnen geven dat ze in supervisie laat blijken  goed te weten wie ze wil zijn. Dat ze veel moeite heeft met een discrepantie tussen hoe ze op anderen overkomt. Maar dat het eveneens zinvol kan zijn om, los van de vraag wie wil ik zijn, hoe zien anderen mijn, eens na te gaan wie ben ik! Ze beschrijft namelijk zo mooi in haar reflectie hoe ze soms zonder dat ze het wil gedrag laat zien die ze niet wenst maar dat bij andere analyse wel deel van haar is.

Wat is nu mijn leervraag? Waarom breng ik bovenstaande in. Ik voel dat ik weer onzeker ben en denk hiermee een reactie van de leersupervisor los te krijgen die me dan weer moet geruststellen. Is dit wel een professionele aanpak? Lata ik dit laatste als leervraag inbrengen.

Nog even inhakend op het geval de supervisante. Helaas kon vorige supervisie geen doorgang hebben. Ik weet dus niet hoe zij er nu voor staat, of hoe de supervisie ervoor staat. Wat ik me wel heb voorgenomen is te dijken in een artikel dat me misschien verder kan helpen; 
Supervisie en therapie: Gaat dit samen?

Maar daarover vrijdag meer.

==== Verslag 10 ====
Poeh, 1 of meerdere criteria selecteren in me in het licht daarvan zelfevaluerend verslag doen. Ik heb net een beleidsdocument voor de supervisie aan de PABO opgesteld en daarbij was het wel eens fijn onpersoonlijk je persoonlijke wensen te woorden. Maar goed dit zeggende en de lijst van criteria er op na slaand zie ik in punt 10, “supervisiebeleid te analyseren te toetsen aan eigen opvattingen en een strategische bijdrage te leveren aan beleidsevaluatie en –ontwikkeling”, natuurlijk direct een gevraagde vaardigheid die ik hiermee kan aantonen. Op die manier over supervisie praten vind ik prettig.  Niet alleen nu maar ook in mijn werk mag in graag nadenken en praten over beleid en ontwikkelen daarvan. Ook terugblikken en evalueren op eerder gedane zaken mag ik graag, liefst mondeling, doen. Ik zal als voorbeeld voor dit punt het  stuk vrijdag meenemen.

Verbeterpunten herken ik bij de lijst ook direct. Ik vraag me vaak af of ik in staat ben mijn supervisies en mijn functioneren  wel zo vorm te geven dat deze zo veel mogelijk aansluiten bij wat de supervisanten nodig hebben. Ik merk vaak dat ik mijn eigen opvattingen en denkwijzen daaraan niet ondergeschikt kan maken. Ik ben niet het type dat zichzelf kan wegcijferen omwille van de ander. En als ik dat toch zou doen dan zet ik mijzelf als instrument niet optimaal in. Ik voel me dan verloren en kan moeilijk mezelf op een afstandje beschouwen. Ik zie mezelf dan niet. Het zorgende, aansluitende ligt niet in mijn aard. Maar mijn inbreng kan daarom, zo heb ik de laatste tijd geleerd, daardoor nog wel zinvol zijn voor de supervisanten. De leerrelatie en de bijbehorende interactie profiteren van een houding waarbij ik mezelf kan zijn. Dus hoewel ik niet altijd mijn begeleiding afstem, levert mijn stijl van begeleiding voor het leren van de supervisanten wel hetgeen op dat ik als persoon maximaal kan bereiken. Daarbij is het wel zo dat ik het onderwerp en fase van supervisie laat aansluiten. 

Maar goed zo loop ik de punten bij langs. Wat los daarvan zou ik zelf als mijn kracht willen inzetten. Dan denk ik het inzetten van parallelsituaties, situaties buiten en binnen de supervisie, eigen ervaringen ten behoeve van het leren van de supervisanten. Het is dus het adequaat inbrengen van leermateriaal en het bewerken daarvan waarin ik mijn sterkste kwaliteit herken. Al opschrijvend voel ik me hierbij ook het meest energiek. Het participeren, samenwerken en interactie zijn de elementen die me in supervisie het meest aanspreken en waar ik in mijn ogen het best in ben (en dat is meestal zo met de vaardigheden die je leuk vind).  Waar ik op moet letten is het bewaken van het proces. De eerste supervisietrajecten was ik daar nauwelijks mee bezig. Nu neem ik tijdens, voor en na de supervisies de tijd om na te denken waar we zitten, waar we vandaan komen en waar we heen gaan. 

Je gaf me verleden keer me terug dat je me sterk vond ik reflectie. Mijn partner zegt ook wel eens me te benijden om mijn vaardigheid afstand te kunnen nemen van de dingen, daarop terug te blikken en vanuit een ander gezichtspunt een nieuwe betekenis aan de ervaring te geven. Ze vind me daarin zelfs filosofisch en soms zelfs spiritueel. Ook aan de supervisanten merk ik dat ze soms verbaasd zijn over de manier waarop ik zaken vanuit verschillende blikken kan bekijken en dat het erg stimulerend en lerend kan zijn wat ik dan zie. Deze verbazing uit zich ook in de wens dit zelf te willen leren. Tot nu toe heeft elke supervisant de vraag geuit hoe ze dit ook kunnen leren. Daarbij was ik zelf huiverig dat ik niet de supervisies als toverkunst neerzette. Ze moeten het gevoel hebben dit ook te kunnen. Voor mij de taak om bij mijzelf te kijken hoe reflectie als vaardigheid werkt. Hoe ik dit aanzet, prikkel en wanneer en hoe dit gebeurt. Dat is voor mij een van de belangrijkste leerervaringen uit het geven van supervisie. Om helder te krijgen hoe dit bij mij werkt.

Zo, het is een mooi rommelig verhaal, genoeg stof om vrijdag eens orde in aan te brengen. Ik denk, zie punt 9 uit de criteria, dat het voor mijn leren eerst noodzakelijk was te verkennen, divergeren, over de vraag wat ik nu als supervisor goed en minder goed beheers. Ik wil vrijdag gebruiken om daaruit conclusies (abstraheren) en beslissingen te trekken (convergeren).

== Onderwijsdeskundige ==
[[Bestand:Bijbrengen Wiki Onderwijsberoepen Onderwijsdeskundige.png|thumb|left|profiel van een onderwijsdeskundige]]
''Ik voorspel je het is tussen de buien droog!''
Een '''onderwijsdeskundige''' is iemand die niet alleen gedegen kennis&lt;ref&gt;Kennis = dat wat als weten wordt gebruikt door de mens of door de maatschappij als geheel&lt;/ref&gt; van het onderwijsveld heeft of kan verwerven ([[w:Onderwijskunde|onderwijskundige]]) of de vakkundigheid bezit te [[Onderwijzer|onderwijzen]], maar die ook de expertise en competentie bezit om deze als adviseur met anderen op een effectieve manier te delen.Een onderwijsdeskundige is in staat zijn expertise, ervaringen en vaardigheden op een betekenisvolle wijze over te dragen op onderwijsprofessionals. Loze opmerkingen zijn hem vreemd.

''Ik ga op vakantie naar Hinterhaus''

Een onderwijsdeskundige is een adviseur die niet ''ik zie ik zie wat jij niet ziet''  speelt, maar zo direct en open mogelijk feedback op zaken geeft.

In dit handboek wordt beschreven hoe een onderwijsdeskundige zijn kennis over onderwijs en zijn onderwijsvaardigheid kan inzetten om het onderwijs te adviseren.

=== Doel ===
Mensen zijn in hun leren net zo gelijk als ze verschillend zijn. Individualiteit verdient dus evenveel aandacht. Net zoals de interacties van de persoonlijke werelden met de buitenwereld. Dit zijn de delen van de persoonlijke wereld die in het objectgeoriënteerd onderwijs worden verkend. Deze persoonlijke werelddelen kan men waarnemen door een psychologische, sociale, onderwijskundige, pedagogische of didactische bril. Met deze invalshoeken wordt een groot gedeelte van de persoonlijke wereld belicht. De verlichte delen overlappen elkaar sterk. We zien dus niet alleen meer, maar ook scherper.

Onderwijs wordt intensief gevolgd. Professionals hebben uiteenlopende krachtige visies. De waarnemingen worden echter niet altijd uitgedragen. Nog minder vaak ontwikkelt men methoden ter verbetering. Verbeteringen worden zelden doorgevoerd. Als het gebeurt dan zijn de effecten gering. 
Leren is het vergroten van de ervaringen een mens. Oude ervaringen bepalen hoe deze nieuwe ervaringen vorm krijgen. De manier waarop een mens leert is afhankelijk van hoe de mens is. In het onderwijs dient dus de mens centraal te staan. De persoonlijke wereld van de mens is echter omgeven door een dik wolkendek.
Het onderwijs is complex en omvangrijk. Veel zaken dienen te worden verbeterd. De druk vanuit de maatschappij is groot. De gemoederen raken verhit. Druppels zullen niet benodigde afkoeling bezorgen. Een grote volle emmer wordt gevraagd. Dat is het doel van de onderwijsdeskundige. 

Goed onderwijs zorgt voor een heldere doelstelling, een hoge motivatie van betrokkenen hieraan te willen voldoen, aansluiten bij de aanwezige voorkennis door deze in kaart te brengen, een orientatie op de leerstof of leerinhouden die voor het bereiken van de doelstelling benodigd zijn, voldoende gelegenheid en faciliteiten om te oefenen, zorg voor het bewaken en ondersteunen van het leer- en onderwijsproces, feedback geven op de ontwikkelingen, de toetsing van de bereikte doelen en een evaluatie op het proces daar naar toe. Het doel van een onderwijsdeskundige is te zorgen dat deze onderwijsfuncties&lt;ref&gt;Onderwijsfunctie = is een taak die in elk type onderwijs vervuld dient te worden. Een onderwijsfunctie wordt ook wel een didactische functie genoemd.&lt;/ref&gt; in voldoende mate worden gerealiseerd. De manier waarop de didactische functies worden bereikt moet de onderwijsdeskundige laten aansluiten bij de aard en de onderwijsdoelen van de onderwijsinstelling.

=== Onderwijsfuncties ===
Er zijn verschillende onderscheidingen te vinden bij onderwijsondersteuningsinstellingen in deze onderwijsfuncties. 
Zie bijvoorbeeld in deze tabel de vergelijking tussen [[w:SURF|SURF]], [[w:SLO|SLO]], [[w:Radboud Universiteit Nijmegen|RU Nijmegen]], de [[w:TUE|TUE]] en het entreprenasium.

{|align=center width=100% style=&quot;margin:0 auto; width:100%; padding:1em 0; text-align:center; letter-spacing:5px; border:3px solid orange; color: black; background-color:orange; color:#9===78F; font-size: 10px; font-weight: bold; font: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;
|-
! colspan=&quot;1&quot; style=&quot;color: black; background-color:#F265===;width:20%;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;SURF&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;1&quot; style=&quot;color: black; background-color:#F265===;width:25%;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;SLO&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;1&quot; style=&quot;color: black; background-color:#F265===;width:20%;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;RU Nijmegen&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;1&quot; style=&quot;color: black; background-color:#F265===;width:20%;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;TUE&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;1&quot; style=&quot;color: black; background-color:#F265===;width:15%;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Entreprenasium&lt;/span&gt;
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Inzicht geven in leerdoelen
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Inzicht leerdoelen
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Doelstelling|Doelstelling]]
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Motiveren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Motiveren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Motiveren en informeren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Motivatie
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Motivatie|Motivatie]]
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Aansluiten voorkennis
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Vaststellen voorkennis
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Voorkennis|Voorkennis]]
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Oriënteren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Oriëntatie op kennis
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Verkennen
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Oriëntatie|Oriëntatie]]
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Illustreren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Oriëntatie op vaardigheid
|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Verwerven
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Conceptualiseren
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Demonstreren
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Instrueren
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Oefenen
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Oefenen en begeleiden
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Toepassen
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Oefening|Oefening]]
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Begeleiding / bewaking
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Bewaking leerproces
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Zorg|Zorg]]
|-
|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Zorgen voor faciliteiten
|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Reflecteren
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Terugkoppeling
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| 
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Geven feedback
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Feedback|Feedback]]
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Toetsing
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Toetsen
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Beoordelen geleerde
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Toetsing|Toetsing]]
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Analyseren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Terugkoppeling na toetsing
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Evaluatie
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Remediëren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Evaluatie|Evaluatie]]
|}

Kijkend naar de verschillende indelingen dan lijkt het erop dat het belang dat men hecht aan verschillende onderwijsfuncties bepaalt in hoeverre men deze verder onderverdeelt. 
In dit boek definieren we een onderwijsfunctie door te benoemen wat de bijdrage of opbrengst voor het onderwijs is. Deze aanpak is niet alleen ondernemender (niet het proces maar het resultaat telt) maar doet recht aan het feit dat een onderwijsfunctie niet gaat om hoe men de taak invult maar wat de invulling dient op te leveren.

=== Doelstelling ===
In de onderwijswereld wordt hier vaak alleen de [[Onderwijzer/Doel#Leerdoel|leerdoelen]] mee bedoeld. Dat zal voor de leerling gelden maar een docent of een onderwijsorganisatie heeft ook persoonlijke doelen; de onderwijsdoelen. Wanneer de onderwijsdoelen de leerdoelen ondersteunen dan kan de focus op de leerdoelen blijven liggen bij het vervullen van de onderwijsfuncties. Niet alleen het helder maken van de leerdoelen maar ook het [[Onderwijsdeskundige/Doel|zorg]]en dat de lerende hierop gefocust blijft is de basis voor effectief onderwijs.

=== Motivatie ===
De lerende moet de waarde van de doelstelling voor de eigen ontwikkeling worden duidelijk gemaakt. Motivatie is de bereidheid tot het doen van een inspanning daartoe. De mens heeft geen aangeboren verlangen om te werken, wel om te leren. Ten aanzien van motivatie en onderwijs zijn er twee interessante theorieën:
* Inhoud van de motivatie: Motivational content
* Proces van de motivatie: Cognitieve processen

==== Inhoud ====
Als we spreken over motivationale content dan komen we al snel bij Maslow. Al rammelt deze theorie aan alle kanten, hier toch een opsomming:
# Fysoliogische behoeften (sex, eten)
# Veiligheidsbehoeften (niet alleen vandaag maar ook morgen, het gaat om het veilig stellen daarvan)
# Sociale behoeften ( bij een groep behoren) Weet je dat je bij een groep behoort
# Erkenningsbehoeften van anderen (prestige, status, reputatie) of van zichzelf (zelfrespect, zelfvertrouwen)
# Behoeften aan zelfontplooiing

En andere theorie is de Equity theorie. Mensen kijken volgens deze theorie naar de omgeving om te bepalen of ze een eerlijke beloning krijgen. Volgens de goal setting theorie stellen mensen zichzelf steeds vrij hoge doelen. Hoe hoger hoe harder ze er voor willen werken. Een andere opvatting is de Valence Expectancy oftewel de waarde van de beloning en de kans daarop beïnvloed de motivatie. De tendens om te presteren, waarbij presteren wordt opgevat in de zin van excelleren, dit zowel in de ogen van anderen als van zichzelf, is een mogelijke factor in de motivatie. 

Motivatie kent twee invalshoeken:
* Intrinsieke: vanuit zichzelf gestimuleerd, innerlijke voldoening
* Extrinsieke: vanuit de omgeving gestimuleerd, externe beloning

==== Proces ====
Voorbeelden van manieren om de intrinsieke motivatie te bevorderen zijn door de lerende uit te dagen, op een aantrekkelijke en veelzijdige manier de bijbehorende leerstof aan te bieden, aan te sluiten bij de belevingswereld van de lerende, het belang van de doelstelling te benadrukken en door samenwerking te bevorderen.

Leerlingen zijn mensen van vlees en bloed. Gevoelens zijn van invloed op het leerproces. Ook gevoelens die niet direct aan het leerproces zijn gekoppeld. Een docent moet oog hebben voor verdriet, verliefdheden, sombere buien, vrolijke buien, hormonen enzovoort. Dit lijkt het intrappen van een open deur. Echter, zaken die niet rechtstreeks met het leren te maken hebben verdwijnen nogal eens van onze radar. Gevoelsonderwijs zorgt ervoor dat we gevoelens effectief gebruiken bij het leren. Hierbij zullen we vooral de wederzijdse wisselwerking tussen gevoelens en motivatie beschouwen. Het belangrijkste gevoel dat voor motivatie zorgt is interesse.

In het interesse-georienteerd onderwijs ligt het accent op het motiveren van leerlingen. Een motief is een bewuste of onbewuste innerlijke drijfveer dat een leerling ertoe aanzet om acties te ondernemen teneinde een gewenst doel te bereiken. Elk motief komt voor uit een behoefte. Elk gedrag van een leerling waartoe zijn motief leidt is erop gericht zijn behoefte te bevredigen. 

Motiveren wil zeggen iemand aanleiding geven zijn oud gedragspatroon op te geven voor een nieuw gedragspatroon.  Een leerling zal dit alleen doen als het hem heel duidelijk is dat de kans op en de mate van behoeftebevrediging groot is. Deze inschatting roepen bij hem emoties op (angst, onrust, stress, frustratie of vertrouwen, rust, ontspanning, motivatie). Deze gevoelens, negatief of positief, hebben invloed op de inzet van de leerling en daarmee ook op het resultaat.
Afhankelijk van de verwachtingen (inschatting) van de leerling zal hij zijn uiteindelijk resultaat beoordelen. Hoge verwachtingen gekoppeld aan slechte resultaten, leiden tot negatieve gevoelens. Andere combinaties leiden tot positieve gevoelens. Deze gevoelens beïnvloeden de leerling in zijn zoektocht naar de oorzaak. De conclusies van dit onderzoek beïnvloeden zijn toekomstige inschattingen. Zo is de cirkel rond.

Motiveren kost tijd. Regelmatig terugkerend gedrag is immers ontstaan door leerprocessen en alleen door nieuwe leerprocessen te veranderen. 
Natuurlijk werkt onderwijs het meest motiverend als we de individuele interesse en leermethoden van de leerling in een afwisselende werkvorm aanbieden.

=== Voorkennis ===
Effectief leren betekent aansluiten bij wat de lerende al weet. Dit heeft als voordeel dat men een beroep kan doen op al aanwezige links naar informatie in de hersenen. Het maakt ook dat de kennis niet &quot;los&quot; wordt opgeslagen en daardoor minder toegankelijk is. Het vaststellen en activeren, bijvoorbeeld door een test, zelfonderzoek of een constructivistische benadering, naar wat de beginsituatie van de lerende is de eerste stap die men zou moeten nemen na het helder hebben van de doelen.

=== Oriëntatie ===
Leerdoelen worden onder meer bereikt door informatie over te dragen naar de lerende. Deze kennis kan komen uit verschillende bronnen. De docent kan zich opstellen als de belangrijkste informatiedrager maar men kan ook leren van anderen en elkaar. Statische informatiedragers zoals boeken en het internet nemen van oudsher een belangrijke plaats hierin. Van interactieve en dynamische informatie  en overdrachtsvormen op maat, die rekenschap houden met de voorkeuren van de lerende, wordt tegenwoordig steeds meer gebruikt gemaakt. Afhankelijk van de leerstijl krijgt de ene leerling een tekst te lezen en een ander een casus te bekijken. 

Het is de taak van het onderwijs om de leerstof toegankelijk te maken. Dit kan door het aanbieden van een boek, website, voorbeelden, lessen, college's, toelichtingen of een video. Onafhankelijk van wie daartoe het roer neemt, zal de leerling uiteindelijk zelf, leren is een activiteit van de lerende, zich moeten oriënteren op informatie c.q. kennis die voor het bereiken van de doelstelling nodig is. En ook zelf zorgen dat deze kennis wordt verworven en onthouden.

=== Oefening ===
Met het oefenen doelt men op de mogelijkheid om de doelstelling te bereiken door leerinhouden meerdere malen toe te passen in verschillende situaties. Immers oefening baart kunst. Door leerinhouden vaak toe te passen leer je iets diepgaand en blijvends. Afhankelijk van de doelstelling dient men zelfs soms zo vaak te oefenen dat bepaalde vaardigheden worden geautomatiseerd.

Met oefenen wordt het activeren van de lerenden gericht op het (laten) verwerken van leerstof bereikt. Uitdagingen, casussen, taken, opdrachten, samenwerkingsverbanden, vragen en zoekhandelingen zijn allemaal manieren om de lerende te laten oefenen.

Het bieden van de gelegenheid om te kunnen oefenen moet men beschouwen als een fundamenteel onderwijsrecht.  Daarbij geldt minimaal dat men op de manier waarop men uiteindelijk wordt getoetst ook mag oefenen. Dus niet: we leren hoe een huis in elkaar steekt door er zelf een te bouwen en vervolgens krijgt men een schriftelijke vragenlijst als toets. Dan zal ook de toets moeten bestaan uit het bouwen (van onderdelen) van een huis. Het simpelweg afdoen met &quot;men moet de lesstof beheersen en dan maakt het niet uit hoe je dat toetst&quot; negeert het feit dat een toets eerlijk moet vaststellen of men leerdoelen heeft bereikt, en dat goed geformuleerde leerdoelen altijd in zich hebben hoe je dat vaststelt. 

Een toets mag niet een test mag zijn van iemands leervaardigheden (behalve als dit het leerdoel is). Een toets wil eigenlijk laten zien dat alle betrokkenen de gewenste prestatie hebben geleverd. Voor een gemiddelde leerling moet het adequaat voldoen aan de leeractiviteiten&lt;ref&gt;Leeractiviteit = een bezigheid die een leerproces in gang zet.&lt;/ref&gt; die zijn gevraagd een goed resultaat opleveren. Wanneer dit niet het geval is dan ligt dat vaak aan onvoldoende of onjuist oefenen. Dit komt omdat in het oefenen de meeste onderwijsfuncties nog aan bod komen. Een oefening die overeenkomt met de wijze van toetsing laat bijvoorbeeld helderder zien dan een stuk beschrijving wat er van je wordt verwacht, motiveert je dat ook te doen en geeft feedback op de voortgang.

=== Zorg ===
Het onderwijs dient te bewaken of te zorgen dat de leerstof door de lerende op een overzichtelijke wijze wordt geordend en opgedeeld in behapbare brokken. Zijn de leeractiviteiten helder en slim gepland? Hoe is de samenwerking met anderen georganiseerd? Welke zaken dienen er geprogrammeerd/geroosterd te worden en welke niet? Als we de architectuur van het onderwijs onder de loep willen nemen als deskundige dan kunnen we kijken naar hoe de taken die het onderwijs behoort uit te oefenen zijn vervuld, de zogenaamde [[Onderwijsdeskundige/Doel#Onderwijsfuncties|onderwijsfuncties]]. Een onderwijsdeskundige zal meehelpen te zorgen dat wijze waarop men praat over het onderwijs eenduidig is, in dit boek gelden de [[Onderwijsprofessional/Visie#Begrippen|definities]] uit de serie over de onderwijsprofessional

Dyslexie&lt;ref&gt;Dyslexie = het onvermogen om woorden, waarvan men wel de letters ziet, in hun betekenis te vatten&lt;/ref&gt; is een veel onderzocht onderwerp waarvan de aanpak, in overleg met de leerling, vraagt om remediëren, compenseren en dispenseren. De gezondheidsraad heeft in 1995 een rapport aan de minister van VWS aangeboden met een afbakening, een mogelijke behandeling van dyslexie, dat het onderwijs dient te signaleren en te begeleiden en de gezondheidszorg dient te diagnosticeren te doen en te behandelen. Van een onderwijsdeskundige mag worden verwacht dat deze dyslexie niet alleen, als een goed onderwijzer, kan signaleren en begeleiden maar ook onderwijsprofessionals en schoolorganisaties daarin kan adviseren aansluitend bij het bestaande beleid betreffende dyslexie. Doel van het advies is te komen tot een goede afstemming tussen datgene wat de leerling aan hulp nodig heeft en de begeleiding die wordt geboden of kan worden geboden. Het advies bevat zodoende niet alleen de begeleiding van de dyslectische leerlingen in de klas maar ook hoe de ondersteuning via beleid en organisatie is te ontwikkelen op de te adviseren school. 

In 2004 hebben alle scholen voor voortgezet onderwijs een snel signaleringsinstrument ontvangen dat bestaat uit een zinnendictee, een stilleestoets en een overschrijftaak. Het signaleringsinstrument is genormeerd voor brugklassers uit verschillende vormen van voortgezet onderwijs.

=== Feedback ===
Een van de kenmerken van een studax is het goed weten hoe je ervoor staat. Feedback verkrijgen is daartoe van groot belang. Kritisch naar je leerprestaties kijken en het gevolgde proces en anderen uitnodigen dat ook te doen zijn manieren om feedback te krijgen. Het onderwijs hoeft niet perse proactief feedback te geven, maar wel organiseren dat dit gebeurt en kan gebeuren op een zo frequent en goed mogelijke manier. (Zelf)reflectie is een manier dat feedback op het meta niveau van het leren ondersteunt, het reguleren. Ben ik nog gemotiveerd genoeg, is er nog genoeg tijd of volg ik wel de beste of snelste weg?

Feedback komt van verschillende actoren. De student zelf, medestudenten, docenten maar ook mensen van buiten de school kunnen de gevers zijn. Feedback zonder toelichting, dus alleen een wat, is niet bij voorbaat contraproductief zoals vaak wordt aangenomen. Het kan de lerende uitnodigen zelf te onderzoeken waarom de gever komt tot zijn kritiek, welke zaken beter kunnen en hoe. Uiteindelijk zal de lerende dan zelf de feedback aanvullen tot een compleet geheel. Dit moet wel binnen de capaciteiten liggen van de lerende om te zorgen dat er niet een te grote wissel wordt getrokken op de motivatie.

=== Toetsing ===
Kan de doelstelling als behaald worden beschouwd en het leerproces daarmee afgesloten worden? Toetsing is bedoeld om alle partijen ervan te overtuigen dat dit is bereikt en in welke mate. Het verschil met een test is dat testen vooral verschillen moet achterhalen bijvoorbeeld om de spreiding in voorkennis vast te stellen. Toetsing moet bewijzen dat men, met zijn allen, heeft voldaan aan de gestelde doelen. Een goed resultaat is zodoende voor alle betrokkenen van belang. Het meest eerlijk en objectief is het daarom als deze vaststelling gebeurt door een onafhankelijke partij.

De toetsing is niet alleen een kwestie van wie stelt moet bewijzen maar geeft de leerling ook informatie over het effect van een gedane leerinspanning. Dit helpt de lerende om zijn leerstrategieen verder te verbeteren. De informatie is vooral effectief als deze zo dicht mogelijk op de leerinspanning volgt. 

=== Voorbeeld ===
Om te kijken hoe een onderwijsdeskundige komt tot een advies volgen we een voorbeeld. De onderwijsdeskundige is gevraagd aan de hand van interviews met verschillende actoren een voorstel uit te brengen over hoe aan studieloopbaanbegeleiding (vanaf hier &quot;SLB&quot; genoemd) op een onderwijsinstituut het beste vorm kan worden gegeven.

=== Interviews ===

==== Management ====
SLB is al vrij lang een probleem. SLB is er vooral omdat het moet. Een student zit niet te wachten op SLB. Het wordt als betuttelend ervaren. Het is vragen naar een sociaal geaccepteerd antwoord. De bijkomende dictatuur staat ze tegen. Het bestaat immers uit veel moet-opdrachten, doch niet vanuit een specifieke behoefte. De opdrachten zijn veel te gedetailleerd, worden als een invuloefening en irrelevant ervaren. De nieuwste ontwikkeling lijkt een verschuiving in te houden van compententie-ontwikkeling naar studieplanning en -bewaking.

Kernvaardigheid is reflectie. Idealiter zou men dit binnen de vakken moeten trainen en met een directe koppeling naar het beroep. Een SLB-er zou iemand moeten zijn waar een student op afroep naar toe kan voor raad, advies en bij problemen. De SLB-er is belangrijk bij het advies voor het vervolgen van de studie. De SLB-er ziet zijn studenten vaak en ontwikkelt een goede band met hen. Daarom bij voorkeur een studielange relatie. Het zou een idee zijn om de student zijn eigen SLB-er te laten kiezen. Waarbij de SLB-er een rol inneemt waar studenten een plek hebben om uit te huilen. De kwaliteit van SLB wordt vooral bepaald door de kwaliteit van de SLB-er. Niet door de &quot;procesturfers&quot;.

Studenten hebben verschillende ingangsniveaus. Er bestaat daarnaast een duidelijk verschil tussen de studenten van de verschillende opleidingen. Dit varieert van volgend tot kritisch en van technisch tot socio. Er is om praktische redenen geen tijd om te leren door vallen en opstaan. De eerste periode is de motivatie voor SLB vooral extrinsiek; punten scoren. Men wordt sterk aan het handje gehouden. Het management verschilt onderling van mening of het begin daarmee goed is ingevuld. Feit is wel dat in de jaren daarop de studenten niet in staat blijken zelf een verantwoordelijke invulling te kunnen geven aan SLB. Omdat de student in jaar 3 en 4 elders kan zijn is SLB lastig te organiseren. Het organiseren van de inzet van de SLB-er is eveneens een grote uitdaging. Vooral bij ons vakgebied zijn moeilijk supervisoren te vinden maar wel mensen die een goed inzicht hebben in de complexiteit van de studie. Ondersteunende middelen zijn uit de hand gelopen in de zin dat ze meer een doel op zich lijken te worden.

==== Studieloopbaanbegeleiders ====
De bedoeling van SLB is te komen tot een gemotiveerde keuze voor vervolg van de studie, het vergroten van het persoonlijk leefgenot, het goed doorlopen van de studie en het begeleiden door de bureaucratie. De SLB-er is het eerste aanspreekpunt, vangnet voor technische en organisatorische zaken en ondersteuner van het leven als student. Bij ons vakgebied is een verbijzondering dat er buitenlandse studenten zijn die ver van huis zijn en een andere band vragen met de SLB-er.

Ze zijn niet bezig met rendementen. Ze willen desgevraagd als rendement &quot;een ervaren meerwaarde door de student&quot; en hanteren binnen de strakke organisatie de begeleiding zo veel mogelijk vraaggestuurd en naar eigen inzicht. De mate waarin ze deze vrijheid nemen verschilt van persoon tot persoon. Men erkent dat men in sommige opzichten te veel doet en niet altijd efficiënt en effectief opereert. Maar daar is de huidige strakke dwingende opzet mede schuldig aan. De visie in woord is niet die in daad. De student is niet zelf verantwoordelijk maar wordt aan het handje gehouden. De opzetters denken dat de ideale weg de gladde weg is! Maar een turbulente is veel lerender. Wat zijn de selectiecriteria voor een SLB-er?

De verplichte zaken als de opdrachten ervaart men als nutteloos en niet leidend tot klanttevredenheid. Men is een sterk voorstander van het uitsplitsen van duidelijk te onderscheiden rollen. Ze noemen iemand die de studie volgt, een mentor, iemand voor vakoverstijgende vaardigheden en de studieadviseur. Ze wensen dat de SLB veel meer vraaggestuurd, op maat en gedifferentieerd zal zijn. Intervisie wordt als moeizaam verhaal getypeerd. Het lijkt erop dat &quot;intervisie om intervisie plaatsheeft&quot;. Daarentegen wordt het sollicitatietraject als goed ervaren en just in time.

Het huidige student-volgsysteem functioneert niet goed en kan daarom niet goed opereren als signaalgever indien er zaken misgaan. Hoewel de SLB-ers wel op deze systemen steunen. SLB is niet goed geïntegreerd in het curriculum. Daar is men te gefocust op het product en te weinig op het proces. Ook hier verwacht men, in de huidige opzet, niet veel van als signaalgever of doorverwijzer.

Motivatie voor SLB is cruciaal en zou niet alleen uit punten scoren moeten bestaan. Student ervaart nu het nut van SLB niet. Het is een misconcept dat een student te motiveren is voor het idee van competenties. Men komt zodoende niet tot reflectie op wat geleerd maar laten meer zien wat ze al kunnen. SLB moet in zijn optimale kracht worden gebruikt. Deze vrijheid is er. Men ervaart dat niet zo. Ze hebben sterk de indruk dat er meer is verankerd op organisatieniveau dan dat er werkelijk vrijheid is op afdelingsniveau.

Het introductiekamp is een mooie plek om elkaar goed te leren kennen. Dan echter geen uitleg over systemen geven maar bijvoorbeeld een dropping organiseren om elkaar te leren kennen. Helaas selecteren we niet aan de poort. Terwijl een groot deel van de studenten niet gemotiveerd zijn, onvoldoende niveau hebben, nog niet klaar zijn en nog niet weten wat ze willen. De aandacht en uitdaging voor de toppers ontbreekt door teveel aandacht aan de zojuist genoemde groep terwijl we ze beter kunnen laten vallen.

==== Kerngroep  ====
Persoonlijke aandacht en begeleiding is een voordeel van SLB. Prettig is dat de studenten worden geholpen om zichzelf en de opleiding te leren kennen. Maar daarbij past niet een verplicht programma waarvan de student het nut niet ziet. Een opdrachtenpakket als verplichte kost is verschrikkelijk. Het verplichte karakter om studenten aan het werk te krijgen, werken voor de punten, is ontaard in een onwenselijke starre erfenis van boeken en handleidingen die te omvangrijk, algemeen en gedetailleerd zijn. Het middel is doel geworden. En nu zijn er ook nog nieuwe vaardigheden aan toe gevoegd. Men wil maatwerk en een persoonlijke invulling passend bij de eigen kracht. Het competentiemanagement wat nu wordt neergelegd bij de SLBer is een probleem. Competenties zijn te abstract om mee te werken en moeten worden gekoppeld aan beroepstaken zoals programmeren. Er is een botsing tussen het willen beheersen van SLB en het inhoudelijk uitvoeren van SLB. Daardoor is er een verschil tussen de wenselijkheid (zelfverantwoordelijkheid) en werkelijkheid (docentgestuurd).

De rol is die van coach, mentor en gids door de administratieve bulk. Persoonlijke begeleiding is weinig vakgebonden. De andere rollen zijn dat wel. Rendementen van SLB worden niet gemeten. Men vindt dat de persoonlijke begeleiders hun meerwaarde moeten laten ervaren door de studenten. Studenten mogen wat dat betreft ook kiezen na een verplichte intake. De persoonlijke begeleider moet aansturen op het proces niet op de inhoud. Men vindt ook dat men daarin meer de eigen autonomie moet nemen.
Ondersteunende studievolgsystemen zouden beter op elkaar afgestemd kunnen worden. Hoewel de studenten zelf moet bewijzen hoe ze ervoor staan.

==== Studenten ====
Ze vinden de SLB niet ondersteunend genoeg. In het algemeen ervaren en zien ze het nut van SLB niet, hoewel ze tegelijkertijd het concept van SLB wel omarmen. Eerste jaar/jaren een starre structuur, aan de lijn door het bos. Het derde jaar is feitelijk niet aanwezig door stages. Men wil 1 coach voor 4 jaar. &quot;SLB heeft nu alleen zin als je het vanuit jezelf serieus neemt&quot;. Dat doet slechts een kleine groep. Nu heeft men sterk het gevoel dat men het voor de onderwijsgevende doet in plaats van voor zichzelf. De opdrachten helpen niet. SLB dwingt in plaats van ons naar behoefte te laten &quot;shoppen&quot;.

Het persoonlijk verhaal doen wordt gewaardeerd indien het klikt met de begeleider. Maar het eerste jaar is vooral volgen en geen eigen keuzes maken. &quot;We missen uitgedaagd te worden........ We worden onderschat.&quot; Wat ze willen is dat SLB hun steunt in het leren. Daarbij hoort een studieadviseur en een vertrouwenspersoon. Men ervaart dat de een goed is als studieadviseur maar niet als vertrouwenspersoon en vice versa. Sowieso vinden de studenten dat de persoon een belangrijke factor in goed SLB is. Men wil geen verplicht verstikkend opgelegd proces maar vraaggestuurd. Een persoonsgebonden vertrouwenspersoon. Als je hem nodig hebt is het goed als hij er is. Dan moet hij wel bereikbaar zijn! En snel antwoord geven binnen een bepaalde tijd. 

De ideale SLB-er laat je je gang gaan als het goed gaat en staat er als er problemen zijn. Voelt aan hoe het in het onderwijs gaat en weet wat er leeft. Wel realiseert men zich dat wat je niet kent je ook niet mist. Een kennismaking moet dus niet vrijblijvend zijn. Kennis van het onderwijssysteem acht men bijzaak en zou rustig bij een andere persoon mogen liggen. De vaardigheden wil men het liefst in de vakken oefenen en niet erbuiten. Nu wordt het nutteloos los aangeleerd. Zoek een docent die dit in zijn vak wil doen!

De meetings met de hele klas gaan nu niet goed. Bij de intervisies heeft iedereen eigen ideeën maar men luistert niet echt naar elkaar. Ook is het doel van die bijeenkomst niet duidelijk. Het samen met de klas terugkijken en discussïeren over studieonderdelen is wel zinvol als er ook wat mee wordt gedaan. Het aantal deelnemers is prima om een hechte groep op te bouwen en wordt zodoende als fijn ervaren.

Specifiek voor het vakgebied wordt genoemd dat men geen SLB heeft in het derde jaar en zich daardoor vervreemdt van de opleiding. Vanwege het ontbrekende contact wil men niet naar het onderwijsinstituut terug. Ze snappen ook niet waarom ze de eerste jaren aan de hand worden gehouden en dan &quot;in het diepe bad worden gekwakt&quot;. Men geeft aan dat de verschillen in type student tussen de opleidingen groot zijn.

Wat ze willen is beter leren studeren. SLB moet hen daarin helpen. En moet zichtbaar aantonen dit te doen. Dan willen ze er wel voor gaan. Hoe leer je een tentamen in 25 uur i.p.v. 50 uur? Ze willen ervaren dat ze door SLB beter kiezen, sneller leren, meer plezier in de studie hebben en een hoger niveau bereiken met meer diepgang. Kortom: resultaatgericht werken en niet alleen een prettig gesprek.

=== Voorstel ===

==== Adviezen ====
Het voorstel voor een goede geïntegeerde aanpak van SLB bij het onderwijsinstituut is gebaseerd op de volgende adviezen:
# SLB richt zich op het vergroten van de studieprestaties van de studenten
# Studieprestaties worden uitgedrukt in meetbare grootheden als studietempo, studieresultaten en studiewisselingen
# Reflectie is de kernvaardigheid voor het verbeteren van de studieprestaties en voor persoonlijke ontwikkeling
# De student wordt in het leren reflecteren ondersteund door een studieloopbaanbegeleider en indien mogelijk een buddy
# De ondersteuning is, na een verplichte kennismaking, vraaggestuurd en gedifferentieerd naar het type student
# Een projectcoach signaleert of een student ondersteuning nodig heeft en verwijst zonodig door
# De studieloopbaanbegeleider moet haar inzet verdienen. Het nut van de begeleiding door haar of de buddy moet zich uiten in een significante verbetering van het studeren van de student en zijn buddy. Niet door het uitdelen van ECTS
# Vakoverstijgende vaardigheden, die niet onder de reflectieve kunnen worden gehangen, worden ondergebracht bij de bestaande modules
# Deelnemende docenten worden ondersteund door een specifieke trainer. De vrijgekomen ECTS worden toebedeeld aan de deelnemende modules
# De studieadviseur wordt geraadpleegd voor deskundige vragen over de opzet en mogelijkheden van de studie
# Studievoortgang wordt automatisch en door het bestaande secretariaat bewaakt
# Mensen worden op basis van hun persoonlijke talenten ingezet in de genoemde rollen
# SLB begeleiders worden op maat geschoold en begeleid, uitgaande van de aanwezige talenten
# Het bestaande materiaal wordt op maat ingezet uitgaande van leervragen van de student
# Zelf verantwoordelijk zijn voor het eigen leren wordt niet geleidelijk maar vanaf het eerste moment gevraagd. 

Het hoe en waarom van deze adviezen wordt in de hierop volgende paragrafen onderbouwd. In deze paragrafen is per betrokken partij (organisatie, begeleider, management en student) gekeken naar wat men wil (wenselijk), wat men doet (werkelijk) en wat men zou kunnen verbeteren (voorstel). Op grond hiervan worden de adviezen die hier boven staan onderbouwd. Verder worden relevante onderdelen uit het ontwerp zoals de leeromgeving, de sturing, de activiteiten en de werkvormen eveneens geanalyseerd naar de wenselijke situatie, de huidige situatie en aspecten die voor verbetering vatbaar zijn.

==== Organisatie ==== 

'''Wenselijk'''

: De wens is te voldoen aan de doelstelling van de organsisatie: “Het onderwijsinstituut leidt studenten op tot zelfbewuste, verantwoordelijke, ondernemende en ‘lifelong learning’ professionals”. Volgens de werkgroep SLB is het doel van SLB ondersteuning te bieden bij de onder de doelstelling vallende competentie “Het plannen en sturen van de loopbaan”.

'''Werkelijk'''

: De betrokkenen bij SLB (studenten, SLB-ers, SLB-coordinatoren en managers) kennen het genoemde doel en ook de vier aspecten waaraan invulling gegeven moet worden. Desondanks blijft men bij het antwoord op de vraag “wat is het nut van SLB? ” vaak blijk geven van weinig motivatie. Men antwoord:
* “weet niet”
* “het moet nu eenmaal”
* “voorkomen van uitval of verkeerde keuzes”
* “geen toegevoegde waarde; laten we terugkeren naar de oude situatie”
* men herhaalt de genoemde doelstelling zonder er voor zichzelf betekenis aan te ontlenen,
* of geeft een andere reactie

: Het lukt niet overal de strategie van het onderwijsinstituut te vertalen naar eigen operationele doelen. Dit in tegenstelling tot die afdelingen waar de invulling van SLB een succes is. In de dieptestudie naar SLB aan de hand van good practices wordt geadviseerd de opleidingen eigen visies, doelstellingen en plannen te laten ontwikkelen binnen de gegeven kaders. Het effect is dat de betrokkenen de ontbrekende schakel, de tactiek, gaan ontwikkelen en doelen op bestuursniveau naar de dagelijkse praktijk vertalen.

'''Voorstel''' 

: De tactiek die de onderwijsdeskundige voorstelt is om van SLB een middel te maken om de studieprestaties te vergroten. Gemeten studievaardigheid en studiehouding blijken namelijk samen te hangen met studieprestaties. De persoonlijke ontwikkeling van de student heeft ook invloed op de studieprestaties. Het richten op studieprestaties doet én recht aan de loopbaancompetentie en de vier aspecten die daarbij horen én geeft alle betrokkenen een concreet en aantrekkelijk houvast. Studieprestatie is een meetbare grootheid (studietempo, studieresultaten en studiewisselingen) die directe beloningen voor de betrokkenen oplevert en goed aan te sturen is.

'''Adviezen 1 en 2.'''

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>leykea92ur9zzho8zwwu9rmr19w6p4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424737</id>
      <parentid>424732</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148744" sha1="aw8ljkxieenr3rhx7nyvdadxkg8859g" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
''Een goede docent doceert niet, maar maakt leren mogelijk.''

[[File:Onderwijsprofessional.png|thumb|Mogelijke hoedanigheden van een onderwijsprofessional|600px|center]]

== Onderwijsdeskundige ==
Van een onderwijsdeskundige kan men onder andere de volgende producten verwachten:
* '''Supervisie'''
* '''Advies'''
* '''Training'''
* '''Testen'''; van onderwijsprofessionals op hun aangeboren en aangeleerde competenties en hun vermogen om deze te verwerven. Waar staan de medewerkers over 10 jaar qua niveau en arbeidsproductiviteit.
* '''Workshops'''; over onderwijskundige onderwerpen
* '''Informatie'''; leveren en redigeren van informatie, artikelen en good practices op het gebied onderwijs
* '''Subsidie'''; aanvragen van subsidie voor onderwijsprojecten
* '''POP'''; het begeleiden van het opstellen van persoonlijke ontwikkelingsplannen&lt;ref group=&quot;begrip&quot;&gt;{{Begrippen|POP}}&lt;/ref&gt; voor onderwijsprofessionbals
* '''Beleidsplan'''; het begeleiden van het opstellen van een beleidsplan voor het opleiden van medewerkers binnen de onderwijsorganisatie

: ''Ik ben erg tevreden over het resultaat, studenten hebben veel meer geleerd, alleen heb ik uiteindelijk niet alle stof behandeld.'' 
: '''''Oh, maar dat is ook niet relevant.''''' 
: ''Wat zeg je me nu, dat we hebben juist vooraf afgesproken.'' 
: '''''Nee, dat hebben we niet'''''.
: ''Hier staat het; de studenten hebben alle stof onder de knie'' 
: '''''Oh, maar dat vind ik wel relevant.'''''

== Onderwijsbegeleider ==

=== Mentor ===
Een '''onderwijsmentor''' is iemand die lerenden en onderwijzers de weg wijst door de onderwijspraktijk. 

De onderwijsmentor is meer een betrokken gids door de dagelijkse problemen en uitdagingen in het onderwijs dan bijvoorbeeld de [[onderwijscoach]] die zich meer bezighoudt de ontwikkeling op middellange termijn. De onderwijscoach zal daarom meer begeleiden of trainen dan loodsen. De onderwijsmentor draagt voortdurend in het onderwijs de alledaagse zorg. De onderwijscoach is een tijdelijke en separate bemiddelaar.

Een onderwijsmentor is een belangrijk persoon in het onderwijsleven van een leerling of een beginnende docent. Hij/zij is niet alleen een aanspreekpunt voor de leerling maar ook voor de ouders en vakdocenten.
Een onderwijsmentor heeft als taak leerlingen of collegae te begeleiden bij het
# persoonlijk welbevinden;
# creëren en in stand houden van een constructieve onderwijsomgeving;
# leren leren of leren onderwijzen;

==== POP ====
Doel van de mentor voor aanvang van een leerperiode is een vragenlijst hebben met methodes om antwoorden te krijgen. Op grond daarvan kan een bepaald leerlingprofiel ontstaan, waarmee vervolgens de leerlingen optimaal begeleid kunnen worden. Een jaarplan, zelfreflectie, leren leren, ondernemend leren en hun kwaliteiten erin (sterke-zwakke punten). Hiervan zijn voorbeelden nodig op tot een werkwijze te komen. 
De ontwikkeling/samenstelling van de vragenlijst en de gebruikte methoden, is de taak van de [[onderwijscoach]].
Dit resulteert in een POP&lt;ref&gt;POP = Persoonlijk Ontwikkelingsplan is een plan waarin de lerende zelf vaststelt wat hij wil leren, hoe hij dat wenst te leren en waarom.&lt;/ref&gt;, Persoonlijk Ontwikkelings Plan, en het format is bij voorkeur een interactieve digitale vragenlijst.

==== Voortgangsbewaking ====
Men kan de volgende kritische opmerkingen plaatsen bij de traditionele wijze van toetsen volgens Bert van Oers&lt;ref name=”OERS”&gt;{{Citeer boek|Achternaam = Oers van, B.|Titel=Portfolio’s. Naar een andere manier van kijken naar kinderen|Uitgever=JSW, jaargang 87, nummer 4|Datum=1987|Bladzijdes=37 – 40}}&lt;/ref&gt;:
* individualistisch
* beperkt
* momentopname
* betekenisloos
* prestatiegericht
Omdat onderzoek laat zien dat de manier van toetsen van grote invloed is op de leerstrategie die een leerling kiest, baart deze kritiek zorgen als men een meer moderne visie op onderwijs en leren hanteert&lt;ref name=”JANSSENS”&gt;{{Citeer boek|Achternaam = Janssens, S., Verschaffel, L., De Corte, E., Elen, J., Lowyck, J., Struyf, E., Damme van, J. en Vandenberghe, R.|Titel=Didactiek in beweging|Uitgever=Wolters Plantyn|Plaats=Deurne|Datum=2000|Bladzijdes=140 – 141}}&lt;/ref&gt;. Voor de mentor is de traditionele wijze van toetsen niet voldoende om als instrument te dienen voor het volgen en bewaken van de ontwikkeling van leerlingen.

=== Coach ===
Een '''onderwijscoach''' is iemand die lerenden of onderwijsprofessionals vanuit een professionele hoedanigheid begeleidt om tot betere onderwijsprestaties te komen. Een onderwijscoach zal adviseren of trainen, dus ondersteunen bij het zelf op den duur kunnen aangaan van een zelfgekozen uitdaging, in plaats van leiden of loodsen door de dagelijkse beslommeringen die op je af komen zoals de [[onderwijsmentor]] doet. Een onderwijscoach heeft de persoon zelf  als focus, terwijl de [[onderwijssupervisor]] vooral oog heeft voor hoe de persoon een ander helpt. De [[onderwijsmentor]] zorgt dat de leerling of beginnende collega goed door het schooljaar heen komt. De onderwijscoach intervenieert en zal naar behoefte adviseren of trainen, voor een bepaalde tijd waarin extra aandacht voor de leerling of beginnende collega nodig is.

==== Kernvraag ====
Wie ben ik in wezen, welke kwaliteiten horen daarbij, wat wil ik en wat kan ik met die kwaliteiten doorgeven aan de maatschappij/ wereld middels ondernemend leren?

Een onderwijscoach hanteert een bepaalde aanpak voor het ontwikkelen van de vaardigheden die nodig zijn voor goede leerresultaten. Meestal vindt de begeleiding plaats in de eigen leeromgeving van de leerling. Hij of zij ondersteunt de leerling in het identificeren van de eigen sterktes en zwaktes wat betreft het eigen leren. Een onderwijscoach wordt vaak ingezet als er specifieke problemen zijn waar de vaste begeleiders (mentoren) niet uitkomen. Bijvoorbeeld als;
* een leerling alle lesstof lijkt te begrijpen, maar opdrachten steeds te laat inlevert. 
* een leerling vele uren leert voor een toets, maar vaak een black-out heeft tijdens de toets.
* autisme leerproblemen veroorzaakt

==== Ontwikkeling ====
Het is de onderwijscoach in eerste plaats te doen om het ontwikkelen van de deelnemers aan het onderwijs, niet het onderwijs zelf. Maar de ontwikkeling van de persoon wordt wel beïnvloed door de ontwikkeling van zijn omgeving, de samenleving&lt;ref name=&quot;MUCHOW&quot;&gt;{{Citeer boek| Achternaam = Muchow, H.H. | Titel = '''Jugend und Zeitgeist''' | Datum = 1962 | Plaats = Hamburg | Uitgever = Rowohlt}}&lt;/ref&gt;en dus het onderwijs als hij daaraan participeert. Wat betekent nu ontwikkeling vanuit de mens en dan psychologisch beschouwd. Ontwikkeling wordt algemeen gezien als iets wat gekenmerkt wordt door verloop in de tijd, een verandering van een aanwezige structuur en niet zomaar terug te draaien is&lt;ref name=&quot;WERNER&quot;&gt;{{Citeer boek | Datum =1959 | Achternaam = Werner, H. | Titel = '''Einführung in die Entwicklungspsychologie''' | Plaats = München | Uitgever = J.A. Barth}}&lt;/ref&gt;. Deze definitie zou ook groei en rijping kunnen beschrijven en vandaar dat beide begrippen door elkaar worden gebruikt. Echter groei en rijping beschrijven volgens veel psychologen niet voldoende de psychologische kenmerken die met ontwikkeling te maken hebben, maar fysieke groei en rijping zoals het functioneren op een hoger niveau zijn wel factoren die meetellen. De relatie met leren is evident als het gaat om wat zich ontwikkelt, maar hoe geleerd wordt bepaalt eveneens de ontwikkeling&lt;ref name = &quot;KNOERS&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Knoers A.M.P. | Datum = 1985 | Titel = '''Leren en ontwikkeling''' | Uitgever = Info, Tijdschrift voor Onderwijswetenschap, 16 | Bladzijdes = 45 -60}}&lt;/ref&gt;. Ontwikkeling vanuit een psychologisch perspectief zou men kunnen omschrijven als een duurzaam, onomkeerbaar proces, dat leidt tot een organisatie op hoger geïntegreerd niveau, gebaseerd op groei, rijping en leren&lt;ref  name = &quot;MONKS&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Mönks, F.J. en Knoers, A.M.P. | Titel = '''Ontwikkelingspsychologie''' | Datum = 1999 | Uitgever = Van Gorcum}}&lt;/ref&gt;. 

==== NLP ==== 

NLP heeft steeds meer invloed in het onderwijs en kan een deel uitmaken van de gereedschapskist van een onderwijscoach.

==== Logische niveaus ====
''Een probleem kun je niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt'' - Albert Einstein

Een onderwijscoach kan de logische niveaus bedacht door Gregory Bateson&lt;ref&gt;Logische niveaus = is een theorie die ervan uit gaat dat er 6 logische overtuigingsniveaus zijn waarop we leren.&lt;/ref&gt; inzetten om een leerling of onderwijsprofessional de verandering te laten begrijpen van een individueel, sociaal of organisatorisch gezichtspunt. De coach zal dan zijn cliënt uitnodigen een probleem te benaderen vanuit een ander &quot;logisch niveau&quot;.

====Aanleiding====
De aanleiding voor de Onderwijscoach is het ontwikkelen van ondernemend onderwijs. Om de Maatschappelijke kant te verweven in de opleiding, is een coachingstraject een passende vorm. Middels dit traject wordt beoogd dat leerlingen en docenten zich kunnen ontwikkelen middels zelfkennis en zelfreflectie tot bewuste maatschappelijke ondernemers met maatschappelijke meerwaarde van de opleiding.
Het gaat om de krenten uit de coachingspap halen voor wat betreft Ondernemen en Leren. Dat wil zeggen op een eclectische manier kijken naar vormen van coachen, en daaruit de passende methodieken halen die bij Ondernemend Leren aansluiten.

====Coach-traject ====
De wens van de onderwijsprofessional is een duidelijke functie en taak ontwikkelen binnen ondernemend onderwijs, welke hen op het lijf geschreven is qua willen en kunnen.
De zorgcoördinator voor de leerlingen zijn, goed naar ze luisteren, ze serieus nemen, zonder over je grenzen te laten gaan.
De leerlingen die leeromgeving bieden waarin ze optimaal zichzelf kunnen zijn en tot optimaal presteren kunnen komen.
Samen met de leerlingen ontdekken wie ze in persoon zijn, wat ze kunnen en wat ze willen.
Ontdekken welke leerstrategie&lt;ref&gt;Leerstrategie = een aanpak die, naar inschatting van de lerende, het bereiken van leerdoelen vergemakkelijkt.&lt;/ref&gt;  ze gewend zijn te gebruiken, en ontdekken welke hen het best zou passen.
Op grond van deze eigenschappen en kwaliteiten een leerplan maken, waarmee ze gemakkelijk leren leren en de rest van hun ondernemend leren-loopbaan. Loopbaanbegeleiding vanaf de brugklas, wie wil dat nou niet? Personal coaching, dat is het eigenlijk. Elke ondernemend leren leerling krijgt een Personal coach, 
die helpt zichzelf te ontdekken, leren te leren passend bij wie hij/zij is, en te leren ondernemen op zelfreflectieve wijze.

Genoemde wens kan worden samengevat middels de kernvraag (zie ook [[Onderwijscoach]]):
Wie ben ik in wezen, welke kwaliteiten horen daarbij en wat kan ik met die kwaliteiten doorgeven aan de maatschappij/ wereld middels ondernemend leren?

=== BIO ===
{{Infobox wetsartikel
| naam = Wet BIO
| afbeelding = Grondwet 1814.gif
| onderschrift = wet tot wijziging van onder meer de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra, de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek, ter waarborging van de bekwaamheid tot het uitoefenen van beroepen in het onderwijs 
| wet = Wet op de beroepen in het onderwijs
| artikel = XI. Overgangsrecht bestaande bewijzen van bekwaamheid en bestaande bevoegdheden
| lid = 1
| citaat = Degene die op het tijdstip van inwerkingtreding van de bekwaamheidseisen voor leraren en docenten in het bezit is van een bewijs van bekwaamheid tot het geven van onderwijs, beroepsonderwijs of educatie ingevolge de wettelijke voorschriften zoals luidend op de dag voor dat tijdstip van inwerkingtreding, wordt bij inwerkingtreding van die eisen aangemerkt als aan de van toepassing zijnde bekwaamheidseisen te voldoen.
| datum = 0 juni 2004
}}
In de [[w:wet BIO|wet BIO]] ('''wet op de Beroepen in het onderwijs''') wordt de [[wikt:Competentie|bekwaamheid]] van de onderwijsprofessional uitgedrukt in bekwaamheidseisen en hoe deze de gehele loopbaan door dient te worden onderhouden. Onderwijsinstellingen hebben de plicht om hun onderwijsprofessionals hiertoe in staat te stellen. De wet BIO geldt niet voor alle onderwijsprofessionals maar alleen voor onderwijzers en onderwijsassistenten in alle onderwijsniveau's uitgezonderd het hoger onderwijs. Daarnaast is de wet van toepassing op onderwijsmanagers in het basisonderwijs; de schoolleiders.

==== Achtergrond ====
Een onderwijsprofessional hoefde voor de wet BIO vaak niet meer dan een diploma of getuigschrift te overhandigen c.q. een akte van bekwaamheid, een verklaring omtrent het gedrag en mocht hem niet zijn verboden om in het onderwijs te werken. Deze eisen blijven ook bestaan en geldig na de invoering van de wet BIO. Maar sinds de invoering van de wet BIO moet een onderwijsprofessional middels kwantitatieve en kwalitatieve criteria aantonen bekwaam te zijn en deze bekwaamheid te onderhouden. De wet was ingegeven door de wens om een definitie te formuleren voor een goede onderwijsprofessional om beter te kunnen werken aan kwaliteitsbewaking en -verbetering. In het proces van beschrijven koos men naast een algemene beschrijving een nader detaillering te doen voor 
* het primair onderwijs
* de onderbouw van het voortgezet onderwijs en in het beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
* het voorbereidend hoger onderwijs
Binnen deze indeling is gezien de specifieke aard van het type onderwijs voor het VMBO en BVE een verdere detaillering gedaan.

==== Bekwaamheden ====
De beschrijving van het profiel van een onderwijsprofessional wordt in de wet BIO door middel van een gewenst basispakket [[Onderwijzer/Doel#Leerdoel|competenties]] of bekwaamheden uitgedrukt. De onderwijsprofessionals zelf stellen, een keer in de zes jaar, dit basispakket samen als voorstel aan de minister die het vervolgens in wetgeving zal verwerken. Met dit pakket wordt een onderwijsprofessional geacht zich bekwaam, dat wil zeggen passend bij zijn rol en verantwoordelijkheid, te gedragen in de beroepssituaties die hij zal tegenkomen. Hoewel dit pakket een landelijke dekking heeft mogen scholen extra eisen stellen aan een onderwijsprofessional indien dat past bij de eigen identiteit of situatie. Opleidingen tot onderwijsprofessional houden met dit basispakket rekening en trainen vaak de schoolspecifieke competenties (bijvoorbeeld die gevraagd in jenaplan, dalton of montessorisch onderwijs) in aanvullende cursussen. De bekwaamheidseisen voor onderwijsprofessional is ingegaan op 1 augustus 2006. 

==== Bekwaamheidsdossier ====
De onderwijsinstelling beschrijft het onderhouden van de bekwaamheden van de onderwijsprofessional in het schoolplan onder het strategisch personeelsbeleid en de uitkomsten in '''bekwaamheidsdossiers'''. In deze dossiers worden op een gestructureerde wijze de bekwaamheidseisen voor onderwijsprofessionals en het onderhoud daarvan verantwoord met gegevens en beschreven welke afspraken (bijscholing) daarover tussen de onderwijsinstelling en de onderwijsprofessional zijn gemaakt. Het biedt voldoende ruimte om de eigenheid van de onderwijsinstelling en de onderwijsprofessional als het bijvoorbeeld gaat om de eigen onderwijskundige opvatting of vernieuwing, daarin mee te nemen. Een dossier hoeft zodoende alleen te tonen dat men aan de basisbekwaamheden uit de wet BIO voldoet en blijft voldoen en nodigt uit deze zelf verder te specificeren en uit te breiden. Daarnaast betekent ook niet dat het dossier moet aantonen dat men op elk vlak een talent is, het gaat erom dat men voldoende bekwaam op elke wettelijke beroepseis is. Dus het dossier levert in die zin geen informatie voor bijvoorbeeld de functiewaardering. Het zegt alleen dat men bekwaam is voor die functie, dus voldoet aan de minimumeisen, en niet hoe goed men is in de uitvoering van die functie. In het bekwaamheidsdossier wordt in ieder geval de onderwijsbevoegheid aangetoond. Het hangt van de afspraken tussen de onderwijsinstelling en de onderwijsprofessional af wat er gebeurt als een onderwijsprofessional niet langer bekwaam is volgens het dossier.

==== Inspectie ====
De overheid heeft volgens de grondwet als taak te zorgen dat onderwijsprofessionals voldoende bekwaam zijn. Ook voor wet BIO bewaakte de overheid deze bekwaamheid middels wetgeving en de inspectie daarop. Wat de wet BIO toevoegt is de afspraken die er dienen te zijn tussen de onderwijsinstelling en de onderwijsprofessional wat betreft bewaking en onderhoud van deze bekwaamheid. De inspectie heeft tot taak middels het '''PKO''' ('''Periodiek Kwaliteitsonderzoek''') het onderwijs van de school als totaal te bekijken en niet naar de prestaties van individuele onderwijsprofessionals, ook al doet de inspectie bijvoorbeeld lesbezoeken. Alleen als mocht blijken dat de school niet voldoet aan de eisen van de inspectie kan in het daarop volgende vervolgonderzoek de bekwaamheid van de onderwijsprofessionals en het onderhoud daarvan worden meegenomen.

=== Beroepsverenigingen ===
* Landelijke overleg Studievaardigheden
* NVO; Nederlandse Vereniging van Pedagogen en Onderwijskundigen
* Beroepsvereniging voor Onderwijsarchitecten
* BVOA; Beroepsvereniging voor Onderwijsadviseurs
* VOR; Vereniging voor onderwijsresearch
* LBRT; Landelijke Beroepsvereniging Remedial Teachers
* VELON; Vereniging Lerarenopleiders Nederland
* ORD 2006; Onderwijsresearch dagen 2006
* LVSA; Landelijke Vereniging voor Studieadviseurs

== Onderwijssupervisor ==
Een '''onderwijssupervisor''' is iemand die onderwijsprofessionals of studerenden ondersteunt in het beter leren uitvoeren van het mensgerichte aspect in het onderwijs. 

=== Inleiding ===
De focus in de begeleiding is &quot;hoe help '''JIJ''' een ander?&quot; terwijl een [[onderwijsbegeleider]] meer gericht is op &quot;hoe help je '''JEZELF'''&quot;.

=== PABO ===

==== Achtergrond ====
Aan de PABO's wordt vaak supervisie als vrijwillige begeleidingsvorm tijdens de LIO-stage gegeven. Bij veel supervisoren leeft de wens om gezamenlijk beleid voor de supervisies te ontwikkelen. Dit beleid vraagt eerst om het begrip supervisie af te bakenen. Daarna een beschrijving van de reflectieve vaardigheid en de trainingsmethodieken daarvoor. Ook een analyse van de benodigde elementen om het supervisiebeleid vorm te geven is nodig. 

====Afbakening====
Supervisie en reflectie worden als concepten in het hoger onderwijs niet consistent gehanteerd. Zie bijvoorbeeld het artikel “Reflection in Higher Education: A Concept Analysis” van Russel R. Rogers in het tijdschrift Innovative Higher Education, Vol. 26, No. 1, fall 2001.  Voor het scherp definiëren van het supervisiebeleid wordt in deze paragraag supervisiebegrippen en -methodieken geduid. Deze afbakening vindt plaats door het bondig beantwoorden van specifieke vragen door studenten over supervisie. Voor jullie geldt een triadische opleidingssupervisie.

* ''Wanneer supervisie?'' Tijdens de LIO-stage omdat supervisie een autonome uitoefening van het beroep vraagt.
* ''Wie is de supervisor?'' De supervisor werkt vanuit de PABO als je instituutsbegeleider (werkkader) en is deskundig op onderwijs (referentiekader). De supervisor volgt de opleiding tot supervisor of is geregistreerd.
* ''Welke type supervisie krijg je?'' Voor jullie geldt een triadische opleidingssupervisie.

==== Reflectie ====
Op de PABO en elders wordt als kernbekwaamheid van een docent de reflectievaardigheid beschouwd. In de opleidingen wordt in toenemende mate aandacht aan het aanleren van deze vaardigheid besteed. De knelpunten die men bespreekt zijn het hap-snap reflecteren, het te snel naar oplossingen willen zoeken en het te weinig verplaatsen in de beleving door de leerlingen. Deze leerblokkades wijt men aan het ontbreken van een gedegen systematiek voor reflectie. Om dit hiaat op te vullen heeft men het reflectieproces trachten te structureren middels een model; het spiraalmodel voor reflectie.

Het spiraalmodel voor reflectie bestaat uit een cyclus van vijf stappen. De eerste stap is het handelen en ervaren, gevolgd door het terugblikken, de bewustwording van essentiële aspecten, het ontwikkelen van alternatieven en daaruit kiezen en vervolgens het uitproberen. Het uitproberen is gelijk aan het handelen en ervaren en is naast eindpunt tevens het startpunt voor een nieuwe cyclus. 

Deze beschrijving is generiek. Docenten in spe maken echter een aantal ontwikkelingsfasen door die hun eigen specifieke problematiek opleveren.  Deze fasen zijn door de supervisoren aan den lijve ervaren. Heel zichtbaar is de drempelperiode. Drempel is een mooie naamkeuze omdat de studenten werkelijk de drempel moeten nemen van student naar docent. Ze zitten niet langer in de observatie of assistentiefase maar moeten zelfstandig hun beroep gaan uitvoeren. Omdat de supervisanten deze hindernis soms uit de weg gaan confronteren de supervisoren de supervisanten met deze veranderende rol hetgeen de uiteindelijk praktijkschok dempt.
Als ze eenmaal de rol als leraar hebben uitgezocht moeten ze nog hun eigen identiteit daarbinnen vinden. Dat is het aandachtspunt in het tweede deel van de supervisie; de ingroeiperiode. Aan het eind van de stage gaan de studenten meer en meer experimenteren met alternatieve wijzen van lesgeven als resultaat van hun reflectie in de supervisie; de integratieperiode. 

==== Raamwerk ====
Voor het opzetten van beleid voor supervisie wordt uitgegaan van het handboek Supervisie door Siegers et al. In Siegers (blz 257) wordt onderscheid gemaakt tussen beleid gericht op de supervisies en beleid gericht op de supervisoren. Supervisiebeleid geeft aan op welke wijze
# supervisoren 
#* verantwoorden hoe ze hun werk uitvoeren,
#* deelnemen aan de vaststelling van het supervisiebeleid,
#*ondersteund worden door de organisatie
#*nevenactiviteiten binnen de organisatie ontplooien
#en supervisie
#*plaats,
#*doelen,
#*werkwijze,
#*combinaties,
#*beoordeling
worden vorm gegeven en geïntroduceerd.

De verschillende aspecten zullen als raamwerk nader worden onderzocht specifiek voor de PABO situatie. Uitgangspunt is daarbij de theorie uit hoofdstuk 14 en bijlage III van eerder genoemd handboek. Daarnaast is gebruikt gemaakt van het artikel “Maatwerk bij het begeleiden van reflectie”, door Fred Korthagen en Angelo Vasalos, en het boek “Supervisie en werkbegeleiding in het onderwijs”, door Alice de Groot.

==== Verantwoording ====
Tot nu toe hebben de meeste PABO's gekozen voor supervisoren in opleiding volgens de waarden en normen van de LVSB, die zeer vertrouwd zijn met het onderwijsveld. Deze professionele aanpak van supervisie zorgt ervoor dat er een gedegen en homogene supervisiepraktijk is. Voorstel is deze aanpak te handhaven. De PABO supervisoren dienen, vanuit opleidingskwaliteit oogpunt, te voldoen aan de criteria opgesteld door de beroepsgroep. Alleen LVSB-supervisoren kunnen door sancties worden gehouden aan de beroepscode en het beroepsprofiel. Gezien de ervaringen lijkt het wenselijk, voor een verdere professionalisering van de supervisies aan de PABO, dat minimaal een van de supervisoren een vorig studiejaar als supervisor werkzaam is geweest. Om te zorgen dat er voldoende continuïteit en overdracht blijft van vorige ervaringen tijdens de intervisiebijeenkomsten en beleidsontwikkeling.
Bij voorkeur dient deze supervisor niet meer in opleiding te zijn maar geregistreerd te zijn als LVSB-supervisor. Dit vanuit de gegarandeerde professionele verantwoording voor het beleid.

==== Deelname ====
In de meeste situaties zijn de supervisoren individueel en vanuit een eigen positie verantwoordelijk voor de wijze waarop de supervisies invulling worden gegeven. Invloed op het financiële beleid hebben ze niet. Middels een voorstel voor het vaststellen van een supervisiebeleid aan de PABO's hopen de supervisoren de verdere ontwikkeling van de supervisie bij de PABO's gunstig te beïnvloeden. De huidige manier van werken is vaak dat de supervisoren vergaderingen en intervisiebijeenkomsten op eigen initiatief plannen. Het is nodig met de organisatie te overleggen hoe de bevindingen uit deze bijeenkomsten worden gerapporteerd en besproken binnen bestaande overlegstructuren. Voorstel is supervisie een vast agendapunt op de stagevergadering te maken en dat hier een vaste supervisor invulling aan geeft. Het agendapunt heeft een informerende karakter zodat het supervisiebeleid primair een aangelegenheid blijft van supervisoren. Deze nieuwe aanpak garandeert een betere bekendheid bij de stagebegeleiders en een nauwere betrokkenheid en integratie dan nu het geval is.

==== Plaats ====
De supervisies worden vaak pas in het laatste jaar tijdens de afrondende stage (LIO-stage) gegeven. In deze stage staat de docent autonoom voor de klas gedurende de drie dagen in de week. De studenten moeten in deze periode een portefeuille bijhouden. De portefeuille en de stageuitvoering vormen de basis voor een afstudeerbeoordeling die tijdens een eindgesprek afhankelijk van de toelichting door de student kan worden bijgesteld. De supervisie dient ondersteunend te zijn voor deze activiteiten.
In de opleiding wordt reflectie geëist voor opleidingsonderdelen maar niet onderwezen. Er is bij de studenten vaaj geen eenduidig en correct beeld van reflectie. Dit is een belemmerende factor in de supervisie.

==== Doelen ====
Het doel van supervisie ondersteunt het schrijven van de portefeuille en de uitvoering van de stage. Voorstel is om als opleidingsdoel supervisie als ondersteunende activiteit te hanteren en niet andere taken aan die van de supervisor te verbinden (stagebegeleider). Supervisie aan de PABO heeft dan primair tot doel het verbeteren van de productie van het reflectief portfolio (portefeuille) en de uitvoering van de LIO-stage.

==== Werkwijze ====
De supervisies aan de PABO die vrijwillig zijn en geen sanctionering voor het eerder afbreken kennen, is van de kant van de supervisanten in wezen continu een klikevaluatie naar de supervisor toe. De supervisoren hebben daarmee een afhankelijkheidsprobleem. Gevaar van deze afhankelijkheid is dat supervisanten een invloedsmacht over deze supervisoren hebben. De supervisor dient zeer waakzaam te zijn daardoor geen concessies te doen aan de supervisiedoelen. Aan de andere kant kan het de supervisor stimuleren de supervisies als ondersteunende activiteit voor het afstuderen te blijven hanteren en als zodanig naar de studenten te motiveren. Supervisanten dienen in hun portefeuille en stageverslaggeving blijk te geven van evaluatie vaardigheden. Zowel ten aanzien van het proces (het genoten onderwijs en begeleiding) als het product (het eigen leren). De ervaring is dat studenten deze evaluatie activiteiten moeilijk uitvoeren. Door elke supervisie sessie te eindigen met een korte evaluatie van het gebeuren en het bereikte kunnen deze vaardigheden worden ontwikkeld. 

==== Beoordeling ====
Bij de meeste PABO's is de supervisiebeoordeling niet geïsoleerd maar wordt gedaan in samenhang met de portefeuille en stage. Alleen de resultaten van de beoordeling van portefeuille en stage worden naar de opleiding gecommuniceerd. De beoordeling van de supervisie blijft tussen supervisant en supervisor. De PABO's gaan ervan uit dat de supervisie activiteit zijn positieve invloed op de portefeuille (reflectievaardigheid) en stage (integratie) heeft. Voorstel is om identiek om bij het afstuderen supervisanten die succesvol de supervisie hebben afgerond formeel een certificaat te overhandigen.

=== Universitair onderwijs ===
In het onderwijsveld, basisonderwijs, hoger beroepsonderwijs en meer en meer in het middelbaar onderwijs, wordt supervisie ingezet voor ondersteuning bij de professionalisering van betrokkenen. Hoewel ook in het universitair onderwijs het belang van supervisie door onderwijsinstellingen wordt gezien, is implementatie nauwelijks aanwezig.  Dit boek gaat op dit knelpunt in. 

De vraag waarmee wordt gestart is: “Hoe kan men supervisie als professionaliseringinstrument uitrollen binnen het universitair onderwijs”. Om deze probleemstelling op te lossen zijn de volgende vraagstellingen geformuleerd:
*Welke behoeften zijn er waarin supervisie kan voorzien?
*Welke persoonsgerichte ondersteuningsactiviteiten plegen de universiteiten al en waar? Wat zijn de raakvlakken en verschillen met supervisie en hoe zijn deze ingevoerd? Welke problemen zijn er geweest en verwacht met betrekking tot de incorporatie van deze activiteiten in het bestaande scholingsaanbod?
*In welke vorm en onder welke noemer zou supervisie passend zijn?
*Welke implementatie problemen zijn er te verwachten indien supervisie wordt geïntroduceerd?

De antwoorden op bovenstaande vragen worden gegeven vanuit de ervaringen van de auteur en betrokkenen uit het veld. Ze vormen de elementen waarop in het vervolg van het boek een strategie om supervisie uit te rollen wordt ontworpen en onderbouwd.

==== Introductie ====
Het koud introduceren van supervisie in het universitair onderwijs zal meer kwaad doen dan goed. Eerst de beeldvorming en problematiek wegnemen om zo de weg vrij te maken voor de introductie van supervisie is gevraagd.
 
De juiste strategie is om een methodiek te ontwikkelen die kan zorgen voor probleemoplossende, op het werk gerichte, directe en structurele resultaten, maar zich daarvoor wel moet bedienen van die elementen die ook supervisie krachtig maakt, namelijk de integratie van persoon, met werk en de actuele situatie.
Vanwege de snelheid van resultaat dat men in het universitair onderwijs bij de ontwikkeling verwacht, kan niet worden gefocusseerd op het ontwikkelen van de persoon; een punt waar de docenten ook al niet echt voor te porren zijn.
Men moet zich richten op het veranderen van de situatie, daar kan men snelle ingrepen plaatsen. Uitgaan van de, op korte termijn, onveranderlijke aard van persoon en de bestaande eisen die werk en organisatie stellen. 
Immers universitaire docenten krijgen niet wat ze werkelijk nodig hebben tijdens trainingen die normaliter worden gegeven. Onderliggende motieven, problemen en wensen komen niet aan de oppervlakte waardoor de docenten in zijn ogen worden afgescheept met 2de rangs oplossingen. Echter wanneer er tijdens de trainingen ruimte is voor individuele begeleiding dan komen deze motieven aan het licht. De tijd is er dan helaas niet om deze verder uit te diepen, laat staan daar een ontwikkelingsplan en ontwerp voor te gaan opstellen. 

Deze aanpak om onderwijsprofessionals direct te belonen voor het toelaten van begeleiding blijkt wel de docenten te geven waar ze om vragen. Er wordt uitgegaan van de kracht van de onderwijsprofessional en de doelen van de organisatie. Gewerkt wordt er aan het ontwerp van het eigen onderwijs. Als prettige bijwerking wordt ervaren dat de onderwijsprofessional zich wel degelijk ontwikkelt, namelijk op een punt waar tot dan toe weinig aandacht aan wordt besteed in andere begeleidingsvormen: onderwijsontwerp, ofwel het leren deskundig organiseren en ontwerpen van het werk van de professional. 


=== Doelgroep ===
Uit een gezamenlijke inventarisatie door onderwijsinstituten blijkt onder meer dat er onder (universitaire) en 1e graadsdocenten een groeiende behoefte bestaat aan individuele ondersteuning bij vormgeving, ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van opleidingsactiviteiten. Het betreft hier aspecten van algemeen didactische en onderwijskundige aard en daarvan afgeleid technische aangelegenheden, zoals het inrichten van en werken binnen een elektronische leeromgeving. De meest concrete resultaten in deze worden geboekt wanneer docenten, onder begeleiding, in staat worden gesteld te werken aan oplossingen voor opleidingsproblemen die nadrukkelijk toegesneden zijn op de context van hun opleidingswerk. In essentie gaat het om een proces met een dubbele output: professionalisering van de (individuele) docent die uiting en toepassing krijgt in daadwerkelijke (verbetering van) onderwijs in een richting die past binnen het onderwijsbeleid binnen een opleiding/faculteit en dus commitment heeft van bijvoorbeeld de opleidingsdirecteur. Supervisie in de traditionele betekenis lijkt niet aan te sluiten bij de wensen van deze doelgroep, maar wordt beter bediend door een [[onderwijsarchitect]]

==== Universitair docent ====
Een doelgroep waar dit boek niet op in gaat is de universitaire (hoofd)docent. Niet omdat supervisie geen passend instrument voor de onderwijsprofessionals werkzaam bij de universiteiten zou zijn, zeker niet. Meer aandacht voor het integreren van de persoon met zijn werk en werksituatie kan een groot opleidingshiaat opvullen. Op alle drie de lossen elementen zijn de  onderwijsprofessionals aan universiteiten nauwelijks begeleid en al zeker niet in het integreren van daarvan. Een grote leemte in de onderwijskundige en didiactische opleiding van universitaire docenten gaapt ons tegemoet.

Onderwijsinstituten binnen universiteiten klagen echter over de geringe animo van universitaire docenten voor professionalisering. De didactische basis opleiding en specifieke vaardigheidscursussen worden door een kleine groep voorlopers bezocht. Van intensieve persoonlijke begeleiding is alleen bij zeer dringende probleemsituatie sprake.

Supervisie als methodiek lijkt gezien genoemde overwegingen een brug te ver. Het vraagt van de deelnemer en de faciliteerder bekendheid van supervisie, hetgeen geheel ontbreekt in het veld. Dit ook al omdat de onderwijsondersteuningsorganisaties binnen de universiteiten supervisie wel in woord maar niet in daad, opgeleide supervisoren, nauwelijks omarmen. 
  
Universitaire docenten hebben een grote argwaan ontwikkeld tegenover de “wollige” onderwijskundigen waarmee ze eerder in aanraking zijn gekomen. Bekendheid geven aan supervisie zal dit beeld verstreken omdat en niet zit te wachten op persoonlijke ontwikkeling. Universitaire docenten willen een onderzoekende en probleemoplossende begeleiding met direct resultaat voor hun functioneren. De beloning die supervisie hierin voor hun concrete werk kan opleveren laat te lang op zich wachten. 

Daarnaast schept de presentatie van supervisie het beeld dat de docent zich moet ontwikkelen om zijn problemen op te lossen. Universitaire docenten hebben de overtuiging, en die is misschien niet onterecht, dat er meer sprake is van het niet gebruiken van al aanwezige capaciteiten dan van het ontbreken daarvan. Ook dit zal de introductie van supervisie als begeleidingsmethodiek niet vergemakkelijken.

Deze overwegingen maken dat supervisie, conform de geldende aanpak en zienswijzen, niet het beste aansluit bij de wensen en daardoor minder succesvol zal zijn. Gezien de voorgestelde wijzigingen is het beter te spreken van een [[onderwijsarchitect]]. Daarom wordt er in dit boek niet verder ingegaan op deze doelgroep, zonder daarmee te willen stellen dat deze doelgroep gene baat zou hebben bij supervisie als begeleidingsmethodiek.

=== Onderzoek ===
Voor een onderwijssupervisor kunnen de volgende onderzoeksgebieden werkzame en bewezen gereedschappen voor het werk opleveren. 

==== Andragologie ====
De '''Andragologie''' is een discipline binnen de sociale wetenschap die de professionele hulpverlening aan en vorming van volwassenen, de '''andragogie''', onderzoekt. Deze vorming richt zich op mondigheid, autonomie, humaniteit en verantwoordelijkheid. Sommige Nederlandse universiteiten kenden ooit autonome andragologie afdelingen maar zijn nu alleen te vinden als onderdeel van sociale wetenschappelijke studies. 

Personen die andragologie hebben gestudeerd:
* Joseph Kessels

=== Reflectieverslagen ===
Een onderwijssupervisor die zijn opleiding heeft afgerond is bereid (met fictieve namen) zijn reflectieverslagen en enkele verslagen uit zijn leersupervisie als voorbeeld beschikbaar te stellen

====4 oktober 1999====
'''Het eerste gesprek'''

Voordat we aan het gesprek begonnen was ik erg benieuwd of mijn beeld over supervisie overeenkwam met de werkelijkheid. Tijdens het gesprek zat ik dus vooral te letten op zaken die met dit beeld te maken hebben. 

Het gesprek begon met een kennismaking. Ik mag graag over mijzelf vertellen, en doe dit dan ook niet zonder trots. Moeilijker vond ik het om naar jouw achtergrond te luisteren. Dan weet ik mezelf moeilijk een houding te geven. Dit probleem heb ik dus ook naar voren gebracht als het doel wat ik met deze voorsupervisie wens te bereiken, omdat dit een zaak is die ik van groot belang acht voor de werkzaamheden als supervisor en voor mijn ontwikkeling in het algemeen.

Wat me in het gesprek boeide was de expertise die je blijkbaar al hebt op een gebied waar ik me op zou willen ontwikkelen. Ik ben dan ook overtuigd dat ik veel van deze voorsupervisie zou kunnen leren. Wel ben ik benieuwd hoe straks, als de supervisie “echt” gaat starten, de gesprekken er qua vorm en inhoud uit komen te zien.

Na het gesprek heb ik de tijd die ik nodig had om naar huis te fietsen, gebruikt om de zaken nog eens voor mijzelf op een rijtje te zetten. 's Avonds heb ik met mijn echtvriendin naar mijn jeugd gekeken om te kijken of het moeilijk kunnen luisteren daar een oorsprong heeft. 

'''Mijn doel'''

Mijn doel is leren effectief luisteren op een manier die mij niet ongemakkelijk laat voelen. Om dit te kunnen bereiken heb ik voor mijzelf eerst eens gekeken waar dit ongemakkelijke gevoel nu precies door ontstaat.

Moeilijk kunnen luisteren ontstaat niet uit desinteresse voor het verhaal van de ander. Het is meer dat ik graag wil deelnemen in het verhaal, door ook vergelijkbare ervaringen van mijn kant daarbij te betrekken. Het is een enthousiasme dat bij de ander vaak aanstekelijk werkt, maar ook kan ontaarden in een belemmering voor die ander om zijn verhaal te doen. Als ik dit enthousiasme temper, voel ik me ongemakkelijk. 

Elk gevoel van beperking geeft bij mij een zeer ongemakkelijk gevoel. Verstandelijk weet ik dat het soms de beste houding is om aandachtig te luisteren. Omdat dit niet mijn natuurlijke houding is, moet ik dit soms bewust doen. Niet mijn natuurlijke houding volgen geeft dus klaarblijkelijk een ongemakkelijk gevoel. Ik denk dat dit in het geheel niet een vreemde uitwerking is. De oplossing van dit probleem ligt mijns inziens dan ook om te kijken hoe ik dit natuurlijk enthousiasme kan omzetten in een vorm die mij niet ongemakkelijk laat voelen, maar wel effectief luisteren mogelijk maakt.
 
'''De dagelijkse praktijk'''

In de dagelijkse onderwijspraktijk volg ik toch meestal mijn gevoel. Ben veel aan het woord, maar laat bewust de leerlingen ook spreken. In het onderwijs wordt ook van mij verwacht de leerlingen te prikkelen en van informatie te voorzien. Voor een begeleidingsrol mis ik wel de natuurlijke luistervaardigheid. Leerlingen vinden dat ik goed naar hen kan luisteren. Mijn gevoel daarbij is echter vaak ongemakkelijk. Misschien is ongeduldig een beter woord. Ik wil zelf graag al een advies uitbrengen voordat de ander uitgesproken is. Heel veel moeite ondervind ik met het zelf al zien van de oplossing maar toch de ander de tijd en fouten te laten maken om deze ook te zien. Bij kinderen is deze houding veel minder moeilijk dan bij volwassenen. Leeftijd speelt een rol. Ik denk dat ik bij kinderen makkelijker de rol van volwassene op me kan nemen dan bij een volwassene. Vooral een volwassene waar ik tegenop kijk dwingt me vaak in de rol van een kind. Ik herken dit ook in andere situaties. Hier zal waarschijnlijk de kern van het probleem liggen: als volwassene kan ik aandachtig luisteren, als kind niet. 

Een mogelijke oplossing van dit probleem zou kunnen zijn dat ik me in een luistersituatie bevind waarin ik me ongeduldig voel, me realiseer dat dit niet een reactie van het hier en nu is, maar van het kind dat ik vroeger was. Het kind dat graag wilde dat er naar hem werd geluisterd. Ik stel me zo de situatie voor waarin ik als kind moest luisteren naar mijn ouders, terwijl ik ook zelf gehoord wilde worden. Ik herken deze situatie ook sterk als deze zich bij andere kinderen voordoet. Het kind wil niet luisteren naar argumenten die het zelf al kan voorspellen. Wat het hoort is hem allemaal al bekend. Maar zelf heeft hij wel iets nieuws toe te voegen. Misschien “Het drama van het begaafde kind.” zie Alice Miller. In dit boek kon ik mezelf erg goed terugvinden.

Nadat ik had nagespeurd bij mijzelf en nagevraagd in mijn omgeving, is luisteren wel beter geworden. In de toekomst wil ik de oplossing die ik hierboven heb genoemd eens toepassen. Ik hoop in het volgende gesprek hier al iets over te kunnen melden.

Met vriendelijk groet en tot maandag,

.....

====18 oktober 1999====
De terugblik op het vorige gesprek verloopt moeizaam. Het vergt flink wat hersenwerk om terug te halen waar we het over hebben gehad. 

Wat als eerste naar boven komt is het nabespreken van het vorige verslag. Daarbij kreeg ik het gevoel dat er onduidelijkheden in het verslag waren die ik nader moest toelichten. Ik vind het namelijk vervelend als er het beeld van mij niet helder is. Uit mijn jeugd kan ik nog goed het gevoel naar boven halen niet gehoord en niet begrepen te worden. Nu herinner ik me beter dat dit de strekking was van het eerste deel van het gesprek. Van waaruit we uiteindelijk terecht kwamen op het afhankelijk zijn van de mening van anderen over mijn persoon. 

Een aantal vragen werden daarbij beantwoord.
* Wie zijn de anderen wier beeld van mijn persoon voor mij zo belangrijk is? Autoriteiten, vanuit mijn positie beschouwd.
* Wat vind ik dan belangrijk? Dat het beeld correct is, niet perse goed.
* Wanneer treedt deze behoefte op? Als ik voel dat ik meer een kind rol vervul dan een volwassen rol.
* Hoe ga ik daar mee om? Me bewijzen, totdat het beeld correct is en dan is voor mij de uitdaging verdwenen.
* Waarom doe ik dit? Probeer recht te zetten wat vroeger had moeten gebeuren.
* Welke les wil ik hieruit trekken? De realiteit heeft twee kanten. Aan de ene kant moet het voldoende zijn dat ik mezelf bewust ben van hoe ik ben. Aan de andere kant is mijn omgeving ook een deel van mijzelf, waar ik weliswaar een grote, maar geen onbeperkte invloed op heb. Ik ervaar voorlopig het me bewust zijn van deze neiging als voldoende.
* Waarover wil ik het de volgende keer hebben? Leren om te gaan met directief en autoritaire leidinggevende.

Ik heb me met dit laatste doel maar kort beziggehouden. Al snel kwam bij mij het gevoel dat ik hierbij dezelfde les wil trekken als bij het vorige doel, namelijk leren me bewust te zijn van dit gedrag wanneer dit optreedt. Als ik me dan bewust ben van mijn gedrag, vertrouw ik erop dat ik dan wel een oplossing zal vinden die past bij de situatie. In ieder geval wil ik stap voor stap doelen bereiken. De eerste stap is in beide gevallen het je bewust worden van jezelf. Dit laatste geldt ook voor het doel dat ik graag zou willen stellen voor het volgende gesprek.

De dagen dat ik werk kom ik vaak met hoofdpijn thuis. Ik ben dan echt leeg. Nu is dit bij het leraarschap, vooral bij een jonge docent, niet zo'n vreemd verhaal. Maar ik herken hierin een parallel naar mijn vorige baan waarin ik uiteindelijk overspannen thuis kwam te zitten. Wederom geldt dat het voor mij moeilijk is me ervan bewust te zijn dat ik me in een te hoog tempo laat meeslepen en me daarom lichamelijk en geestelijk te weinig bescherm.  Maar ik kan mij herinneren dat ik zelfs als ik me wel bewust was van de situatie ik toch niet altijd in staat was deze “stress” of wat het dan ook mag zijn, kan voorkomen. Hiermee zou ik me graag de komende periode bezighouden, omdat ik me nu puur staande hou doordat ik geen volledige baan heb. Ik vraag me af of ik wel zou blijven functioneren bij een volledige werkkring (buitenshuis!).


Ik wou het hier voorlopig bij laten,

Prettig weekend en tot maandag,

....

====1 november 1999====
In ons vorige gesprek was afgesproken dat ik eens zou beschrijven en opletten wat er tijdens mijn werk precies gebeurt dat ervoor zorgt dat ik vaak oververmoeid en met migraine thuis kom. Verder zegt mijn gevoel dat niets bij dat gesprek speciaal genoeg was om op te merken. Alleen dan misschien het gevoel van openbaring dat ik ervaar nadat we tot de conclusie waren gekomen dat ik me vooral in mijn beslissingen en keuzes laat leiden door mijn gevoel, en daarbij verstandig genoeg ben dit met logische en geldige redenen te verdedigen. 

Sindsdien heb ik een drukke periode gekend. Ik heb gemerkt dat ik vaak schuldgevoelens krijg als ik keuzes maak tussen privé, werk of tijd voor mezelf. Ik wil altijd in alles perfect zijn. Als dit niet kan of lukt, dan voelt dit erg onplezierig. Daardoor blijf ik doorjagen tot het moment dat ik me hiervan bewust ben. Dan kan ik tegenwoordig (vroeger veel moeilijker) relativeren en voor mezelf de prioriteiten weer op een rij zetten. Toch is het wel of niet bewust zijn hiervan niet iets wat ik echt in de hand heb. Meestal ontstaat dat door een voorval wat ik uit eerdere voorvallen herken. Dan moet ik me echt dwingen en kost het me veel inspanning, even uit de roes te stappen en de zaken is rustig te bekijken. Dit gaat bij mij vaak het beste nadat ik eerst mijn emoties, vaak door een woedeaanval, heb kunnen luchten.

Ik weet niet waarom, maar de afgelopen week ben ik ondanks alle drukte steeds redelijk ontspannen en rustig thuisgekomen. Ook de verzorging van dochtertje, elke vrijdagavond sta ik er alleen voor, ging me beter dan ooit af.  Vooral naar haar toe vind ik het moeilijk om te zeggen, nu even niet, papa moet werken. Afgelopen periode heb ik echt tegen mezelf en tegen mijn partner dit steeds moeten bespreken. Het schuldgevoel knaagt. 

Eigenlijk is er meer afstand ontstaan tussen de dagelijkse gekte en roes en mijn eigen persoontje daarin. Ik maak me minder druk en laat me minder meeslepen in deze beslommeringen, en heb meer oog voor mijn gevoelens dan voor allerlei wensen die ik wil realiseren. Zou dit de reden zijn: accepteren hoe ik nu ben, onafhankelijk van mijn prestaties? Ach laat ik dit maar als een agendapunt voor het volgende gesprek opgooien.

Met vriendelijke groet,

En tot maandag,

.....

====15 november 1999====
Afgelopen gesprek voelde erg zinvol. Dat gevoel was er aanvankelijk niet, omdat ik me toen rustig en comfortabel voelde totdat het gesprek overging in de beschrijving van een nachtmerrie over mijn moeder. Ik had al erg sterk de drang hierover te praten, omdat ik me na het dromen al direct aanvoelde dat hier een essentieel maar voor mij erg verwarrend punt naar voren is gekomen. Na de droom te hebben geuit en de relatie te hebben besproken met het verleden werd ik overmand door emoties. Dit luchtte op. Eindelijk kreeg de woede en verdriet de ruimte en de plaats die het verdiende. Daarvoor had ik deze emoties ook wel, maar kon ik ze minder goed thuis brengen. Toch is het een en ander nog steeds verwarrend. Dat zal nog wel een tijd zo blijven. 

Dat de opluchting en het uiten bevrijdend werkten is duidelijk geworden in de afgelopen weken. Ik heb niet meer gedroomd en gevoelens van woede zijn veel minder frequent opgetreden. Als dit al gebeurt ontstaat er een tendens om deze woede niet naar de situatie te richten, maar meer naar mijzelf te kijken. Niet de situatie veroorzaakt de woede, maar mijn reactie op die situatie. Vaak bemerk ik dat deze houding leidt tot een meer neutrale houding naar de situatie toe en dat ik meer focus op mijn eigen persoon. Mijn aandacht wordt verlegd van de situatie naar mijzelf. Dit maakt het niet minder emotioneel, maar geeft me wel een meer persoonlijk gevoel van macht over mijn gevoelens. Echt een relatie leggen naar het verleden gebeurt dan maar zelden, hoewel ik me terdege realiseer dat hier een oorzaak ligt. Dat betekent niet dat ik ontevreden ben met het feit dat ik deze stap niet altijd neem. Blijkbaar is dit altijd nodig om met een situatie gevoelsmatig te kunnen omgaan. Ik zou me ook niet lekker in mijn vel voelen als ik alle situaties zou aangrijpen om een gedegen analyse van mijn jeugd of andere vergelijke bare situaties te plegen. Goed is gewoon goed, uitstekend is mooi maar niet noodzakelijk.

Eigenlijk is bovenstaande niet meer dan een houdingsaanpassing. Ik wijt minder aan de situatie en neem meer zelf de controle over dingen. Ik zal me daardoor niet beter voelen maar houdt de zaken wel in de hand. Dit is iets wat goed bij werkt. Een voorbeeld. Mijn dochtertje eist veel aandacht op omdat ze zich niet lekker voelt. Hiervoor had ik het misconcept dat tijd voor mijzelf hetzelfde is als alleen zijn. Maar ik merk dat ik vaak alleen ben maar niet echt tijd voor mijzelf heb. Of andersom, dat ik onder anderen ben die vaak veel aandacht van mij vragen, maar dat ik toch tijd voor mijzelf heb. Waar het eigenlijk omdraait is aandacht voor jezelf. Ik denk dat ik door mijn relatie met mijn moeder heb geleerd dat wanneer je ruimte voor jezelf wilt dat je vooral uit de buurt van een ander moet blijven. Immers juist op momenten dat ik aandacht voor mijzelf nodig had, trof haar haarzelf dit zozeer dat ze ongewild haar emoties op de voorgrond brengt. He, dat is hetzelfde wat mij gebeurt als ik luister naar een ander. Even onthouden! 

Ik vervolg; ik voel nu dat aandacht voor mijzelf niet afhankelijk is van de aandacht die een ander van mij vraagt. Dit heb ik wel de harde manier moeten leren. Immers de enige claim op mijn aandacht die ik nooit zou kunnen afwijzen, is die van mij dochter. Van mijn partner kan ik gemakkelijker vragen op een later moment mijn aandacht op te eisen. Als ik dan eenmaal, door de situatie gedwongen, mijn dochter is ziek en vraagt al de gehele dag mijn aandacht, aandacht voor mijzelf moet geven op een moment dat zij dit ook van mij vraagt, gaat dit erg goed samen. Sterker nog; ik klaar op. Daarvoor stel ik aandacht voor mijzelf maar uit en daarmee afhankelijk van het moment dat mijn dochter die niet meer vraagt. Resultaat is dat ik echt ga zitten wachten tot dit moment optreedt. Als dit dan te lang duurt dan grijp ik als een verslaafde naar de tijd die ik voor mijzelf dan krijg. Vanaf dat moment is elke verder claim een echte verstoring waarbij ik moeilijk mezelf kan beheersen me niet agressief te weren tegen deze claim. Dit gebeurt niet alleen achteraf. Ook als ik vooraf weet dat ik de zorg heb voor mijn dochter, dan voel ik me al gespannen worden. Mijn ervaring zegt: het gaat altijd goed. Mijn angst zegt: geen tijd voor mijzelf, zware tijd etc. Ik moet mijn angstgevoel niet bagatelliseren. Ik moet gewoon een relatie leggen met mijn angst die uit het verleden is gegroeid. In het verleden plaatsen betekent ook dat de angst zich daarna zal richten. Maar eens proberen komende vrijdag als ik weer een lange periode de zorg voor mijn dochter heb.

Even onthouden: ik raak vaak emotioneel betrokken als ik naar de problemen van anderen luister. Er ontstaat dan bij mij een onbedwingbare drang om zelf iets te zeggen. Eigenlijk kom ik hierbij weer terug om het kunnen luisteren naar een ander. Ik voel nu dat ik dichter bij de eigenlijke reden kom. Er is een drang om  zelf iets wil zeggen is omdat het ook bij emoties oproept. Ik mag dan zelf niet gewend zijn vaak terug te kijken, ik merk dat ik dit wel doe via anderen. Daarom wil ik graag ook mijn gevoelens en ervaringen uiten. Ik voel ook een opluchting aan de ene kant als een ander, meestal mijn partner, niet alleen mijn adviezen ter hand neemt maar er ook wat aan doet terwijl ik zelf meekijk. Gezien het belang voor mijzelf voel ik sterk dat de ander dan ook iets voor mij oplost. Als ik eenmaal in een gesprek het woord voer, dan ben ik ook niet meer te stoppen. Met dwingende taal en vol emotionele uitingen geef ik adviezen. Omdat ik me dit meer bewust ben, kan ik beter me inhouden. In tegenstelling dat vroeger voel ik me nu meer op mijn gemak alleen als ik dit bewust doe. Als ik echter eenmaal het woord krijg dan voel ik dat ik eindelijk mag en laat me dan lekker gaan. Mijn partner vindt dit aan de ene kant prettig, ik ben echt naar haar aan het luisteren want merkt de emotionele betrokkenheid. Maar als ik dan vervolgens mijn eigen verhaal hou, dan kan ze zich dan ook belemmerd gaan voelen. Misschien moet ik meer kiezen voor uitstel. Moet ik het probleem van partner en het gesprek daarover gebruiken om stimulans om daarna eens bij mijzelf te rade te gaan. Dit wil ik eens gaan proberen.

Ik zou graag wat meer discipline willen ontwikkelen niet alleen te reflecteren maar dit ook schriftelijk te doen. Ik gooi dan weliswaar steeds een muur hiertegen op, maar ik merk dat ik me beter voel als niet alleen mij gevoelens uit maar ook wordt gedwongen dit gestructureerd te doen dan  in een (zelf)gesprek. Net als het bijhouden van een logboek, nuttig maar vervelend. Niet zozeer als je eindelijk aan het toetsenbord zit, maar wel om je daartoe te zetten. Eigenlijk spreek ik mezelf nu tegen. Eerst beweer ik er vrede me te hebben dat ik niet zo vaak terug blik op et verleden, toch merk ik ook dat ik hier wel behoefte aan heb. Wederom een punt voor het opschrijven, je wordt net je eigen uitspraken geconfronteerd. Ach, de gulden middenweg.

Tot maandag,

Met vriendelijke groet,

....


====6 december 1999====

Het afgelopen gesprek was vol met gevoelens van verwarring. Deels bleef de verwarring, deels kwam er een aha gevoel op wanneer er verbanden ontstonden tussen in mijn ogen totaal niets met elkaar te maken hebbende zaken. De verwarring was eigenlijk meer ook de drang om precies te weten wat er nou eigenlijk aan de hand was in de situaties waarin het bij mij in een woedeaanval ontaardde en vooral waaruit dit is ontstaan. Mijn gevoel was op dat punt niet verwarrend; “De situatie en mijn reactie daarop zijn in mijn herinnering niet bij elkaar passend”. Dus moet er iets eerder ontstaan zijn. De kwetsbare leeftijd tussen 2 en 4 jaar oud. Probleem is dat ik me daarvan niets meer kan herinneren. En dus blijft het brandende gevoel om te weten te komen wat er toen is gebeurd als verklaring van de manier waarop ik later op bepaalde situaties reageer. Omdat het toverstokje niet aanwezig was, stuurde je me terug naar de situaties waarin woedeaanvallen optraden. Wat voelde ik in die situaties. Eerst beschreef ik het gevoel dat ik achteraf bekeken zelf opzocht. Eenzaamheid, alleen gelaten, niet begrepen. Maar eigenlijk wist ik - de woedeaanval was niet zo onbeheerst als hij op anderen overkwam - dat ik dit gevoel eigenlijk zelf opzocht. Waarom? Misschien dat ik het juk van mijn schouders wilde afwerpen. Mijn lichaam reageert hierop niet direct met een teken van ja dat is het. Hoewel? Ondanks de gevoelens van eenzaamheid was ik, nadat de bom was gebarsten, altijd mijn frustraties kwijt, voelde me bevrijd. Ik vond het fijn om als opdracht mee te krijgen de verwarring te verkleinen door relaties te vinden tussen de verslagen die ik tot dan toe had geschreven.

Ik beschrijf in het vorige verslag mijn beter kunnen omgaan met situaties die voorheen bij mij tot een woedeuitbarsting had kunnen leiden. De relatie naar het verleden kon ik toen niet altijd leggen, schrijf ik. Dit wordt nu helderder. Het feit alleen dat ik nu een situatie best wel onder controle heb, is helemaal niet nieuw. Daarvoor had ik dat ook wel, maar toen koos ik ervoor de situatie aan te pakken met een woede uitbarsting. Logisch ik had immers hiermee altijd succes; woede leidde tot een oplossing van het conflict. Deze strategie past niet meer bij mij. Dat wil zeggen, ik voel nu dat een woede aanval alleen in zeer uitzichtloze situatie gerechtvaardigd is. Ik voel me nu dan ook beschaamd en schuldig las ik onredelijk kwaad wordt bij elke probleemsituatie die ik niet in de hand heb. Ik ben geen kind meer, er wordt door mijn naaste omgeving nu een volwassene rol van mij gevraagd. Daarom ben ik zo bezig met het leren van vaardigheden om wel met probleemsituaties te kunnen omgaan. Wat ik geleerd heb is eerst bij jezelf te kijken waarom een situatie zo’n probleem voor je is. 

Even op het “ik ben geen kind meer” terugkomen. Tijdens het opschrijven van deze woorden schoten mij flitsen van beelden en gesprekken over het nog wel/niet nemen van kinderen met mijn partner en familie naar voren. Nu begrijp ik dit gevoel van terughoudendheid. Ik noemde het in bedekte termen: “ik wil zelf nog zoveel”, “ik voel dat ik mezelf nog moet ontwikkelen”. Allemaal te herleiden naar “ik ben zelf nog een kind”. Onbewust wist ik dat ik moest veranderen van rol. Hiervoor dacht ik tijd nodig te hebben. Achteraf zeg ik: “iemand van 28 is volwassen en zal nooit volwassen worden”. 

In het vorige verslag beschrijf ik ook de steeds minder wordende angst die ik heb om met mijn dochter alleen te zijn voor een langere periode. Het is niet een alleen kwestie van aandacht voor mezelf zoals ik in het vorige verslag dacht. Het is de claim die mijn dochter doet op mijn vrijheid. De vrijheidsclaim is ook de reden voor het slecht kunnen luisteren. Uit mijn jeugd is de gevoelsassociatie ontstaan tussen het luisteren naar een ander en het gevoel van beknelling. 

Waarom gaat het omgaan met het gevoel van vrijheidsbeperking de laatste tijd beter? Omdat ik mij realiseer dat het gevoel van vrijheid uit jezelf ontstaat. Dit inzicht geeft mijn een gevoel van controle. Dit slaat echter soms door in een schuldgevoel als ik toch niet goed met de situatie kan omgaan. Pas als ik tegen mijzelf zeg dat ik niet perfect ben en dat ik daarnaast net zo min van mijzelf als van een gevangene kan eisen dat hij zich in de cel vrij moet voelen. Soms is zwart gewoon zwart en kan ik het mezelf niet verwijten dat ik het niet wit zie. Soms zal de omgeving mijn vrijheid beperken, hoe hard ik ook probeer dit anders te ervaren. Daarnaast moet ik accepteren dat volwassen zijn ook een proces van volwassen worden is. 

Bovenstaande analyse geeft mij nu rust. Daarom wil ik het (voorlopig) hierbij laten.

Met vriendelijke groet,

....


====13 december 1999====

Gelukkig nieuwjaar nog,

Een nieuw jaar en voel me zeer op mijn plaats. Privé maar ook in mijn werk. Ben rustig voel me gewaardeerd en mijn neiging me te willen bewijzen is gezonder. Gezonder in de zin dat het niet meer leidt tot spanning maar tot een prikkeling die ruimte geeft i.p.v. neemt. Dit gevoel van ruimte uit zich in het zelf meer de zaken in de hand hebben. Ik denk dat ontstaat door mijn eigen perceptie. Of door de vakantie? In ieder geval durf ik de dingen meer op hun beloop te laten. Grijp pas in als dat echt noodzakelijk is. 

Deze gevoelens zijn er ondanks het feit dat mijn vak momenteel nogal onder vuur ligt. Toch maak ik me hierover geen of weinig zorgen. Ik vertrouw op de goede afloop, eigenlijk meer op mijn eigen kracht hier wel mee om te kunnen gaan. Toch maak me ik wel zorgen over het zorgeloos zijn. In ben zo gewend faalangst positief aan te wenden om mijn doelen te bereiken, dat ik me afvraag of ik nog wel succesvol zal zijn. Kan ik zonder dit houvast? Bereik ik mijn doelen nu nog steeds? Stijg ik nog soms boven mijzelf uit? Ondanks dat dit streven stress gaf, genoot ik ook van de prestatie. Dan weer komt het rustige gevoel op van acceptatie van de huidige situatie en vertrouwend op de situaties die komen gaan. Ik ben altijd succesvol geweest en zal dat toch wel blijven. Of niet? 

Ik meet me minder af op mijn prestaties maar meer op hoe ik ben. Eigenlijk meet ik niet meer zozeer. Ik heb wel punten ter verbetering, maar ben ook tevreden zoals het nu gaat. Geniet nog steeds van een prestatie, maar geniet ook zonder prestatie.

Ook mijn beeld van de toekomst is vager. Ik vind dit vreemd en onwennig maar het maakt me niet onrustig. Ik zie wel. Hier komt toch weer het zorgen maken over het niet zorgen maken. Ik lijk zo interesseloos voor mijn omgeving en situaties. Het is niet desinteresse wat ik voel, maar wat ik denk te zijn. Ik ga juist zeer op in mijn omgeving, maar laar daarbij voldoende ruimte voor mijzelf. Misschien is deze houding wat mij zo prettig laat voelen de laatste tijd. De basis is ruimte voor mijzelf vanuit waar ik juist veel aandacht heb voor mijn omgeving. Ik claim niet van mijzelf aandacht voor anderen, maar laat het meer uit mijzelf ontstaan. Het is nu makkelijker om nee te zeggen, omdat ik merk dat ik dan vaker en oprecht ja kan zeggen.

Het lijkt mij prettig hierover komende maandag over te praten. Ik hoop dat mijn zorgen dan nog meer overgaan in vertrouwen. Ik merk namelijk dat vertrouwen weliswaar in essentie uit jezelf komt, maar dat bevestiging door anderen wel versterkend werkt. We zullen zien,

Met vriendelijke groet en tot maandag,

....

====24 januari 2000====
In het vorige gesprek wilde ik de positieve houding die uit mijn reflectieverslag toch iets afzwakken. Ok, ik voel me de laatste tijd erg goed. Vooral dat ik persoonlijke macht heb.  Maar er iets ook een houding van dat ik altijd zal streven naar me goed te voelen. Een lange periode me onprettig voelen is niet tolerabel. Onprettig voelen als onderdeel van een proces dat uiteindelijk leidt tot effectief en efficiënt gedrag is wel acceptabel. Ik heb eens nagedacht over deze houding en ik concludeer dat ik deze houding juist aan mijzelf waardeer. Als anderen in hun onprettige emoties wemelen en niet uiteindelijk er iets nuttig mee doen, daar kan ik slecht tegen. Dat is dus ook geen houding die ik mezelf wil aanleren. In tegendeel ik ben ervan overtuigd dat je prettig voelen iets is wat je zelf in de hand hebt. Daaruit blijkt ook mij gevoel van persoonlijke macht. Ik voel me zeker perioden onprettig. Gevoelens van verdriet, verwarring, woede, verstikking. Ze zijn er nog steeds en zullen ook niet verdwijnen. Ik heb nu echter het vertrouwen dat ik uiteindelijk zelf er wel weer voor zorg dat er ook perioden komen waarin ik me weer prettig voel. Alleen al dit vertrouwen maakt me rustig en beter voelend. 

De vraag waarmee ik ons gesprek verliet was; Hoe zorg ik ervoor dat als ik me onprettig voel dat ik toch uiteindelijk daar iets constructiefs mee doe? In eerste instantie zou ik zeggen dat dit een zeer complex geheel is van maniertjes, bewustzijn, eigenwaarde etc. Maar terugkomend op vorige afwegingen, misschien is vertrouwen juist de basis. Als je vertrouwen hebt in je eigen macht over de situatie dan neem je het heft in handen. Misschien is het verantwoordelijk en machtig voelen over je eigen situatie de basis van waaruit ik ga handelen. En als je handelt met vertrouwen dan werkt dit als een placebo middel tegen de onprettig gevoelens.

Daarnaast merk ik bij mijzelf dat het bewust zijn van de eigenlijke oorzaak van mijn onprettige gevoelens belangrijk is. Hoewel, misschien moet ik zeggen een krachtig hulpmiddel maar niet noodzakelijk. De laatste tijd nu schrijvend terugvoelend dan bespeur ik ook een onbewuste manier om met onprettige gevoelens om te gaan. Zonder de oorzaak te weten (dus zonder psychoanalyse) kom ik er eigenlijk meestal uit. Sterker nog, als ik nog dieper bij mijzelf graaf dan wil ik eigenlijk problemen niet door een diepgravend onderzoek bij mijzelf oplossen. Wat ik wens en blijkbaar ook vaak doe, is een veel oppervlakkige aanpak. Niet met mijn verstand de diepte in, maar met mijn gevoel. Dan kom ik niet tot een conclusie; “dat en dat is de oorzaak geweest”. Maar het krijgt een plek, ik beleef het, voel het, uit het en vaak is meer niet nodig. 

Dit is wat ik graag voor mijzelf wil bereiken. Een houding waarin ik gevoelsmatig kan omgaan met situaties die op mijn pad komen. Met het volste vertrouwen dat ik genoeg handvaten heb. Dat ik niet elke situatie hoef te analyseren. Daarmee breng ik ook mijn gevoelens naar de supervisie onder woorden. Nu begrijp ik waarom het schrijven van een reflectieverslag voor mij betekent een drempel overwinnen. Mijn wens is niet verstandelijk diepgravend met mijn dagelijks leven om te gaan. Ik associeer blijkbaar het schrijven met verstand. Dat doe ik niet met praten. Praten is mijn eigenlijke manier mijn gevoelens naar buiten te brengen. Supervisiegesprekken zie ik daarom juist als een laagdrempelig, nee zelfs een uitnodigende vorm gevoelsmatig met problemen bezig te zijn.

Verstandelijk begrijp ik dat het nut van ordenen en analyseren van situaties en je gevoelens en ervaringen daarbij. Wil ik mijn wens realiseren dan dien ik mezelf steeds weer te scholen. Dit voel ik wel. Ik voel dat ik achteruit ga als ik niet vooruit ga. Ik wil ook graag leren en mijzelf ontwikkelen. Wacht even, nu komt er een ander gevoel naar boven. Er staat namelijk ook iets tegenover deze drang. Namelijk, zie vorig reflectieverslag, een gevoel van tevredenheid over mijzelf nu. Ik ben eruit. Dit is de reservering die ik steeds maakte bij het verslag vol lofzang over mijn huidige gemoedstoestand. Ik krijg dit niet cadeau, moet ervoor werken en zal er altijd voor moeten blijven werken. Maar het vertrouwen is er nu en zal blijven. 

Ik wil even dit inzicht laten borrelen en voelen. Kijken of na een nachtje slapen dit inzicht nog overeind staat of dat er weer iets opdoemt. Dat bewaar ik dan mooi voor maandag. Tot dan,

====7 februari 2000====
Laat ik beginnen met een reflectie op het vorig gesprek. Wat me duidelijk is bijgebleven is dualisme. Ik ben niet zwart niet wit maar grijs. Deze kanten houden elkaar in evenwicht. Waar ik me nog niet toe voelde was me bezig te houden met de smeltkroes van al deze tegenovergestelde kanten. Het inzicht dat er twee tegenovergestelde gevoelens in situaties zijn die elkaar in evenwicht houden was al een openbaring op zich. Vooral de bewustwording dat alleen hemel of alleen hel voor mij geen leven is.  Ik heb beide kanten van mijn persoonlijkheid nodig. Tijdens het gesprek hebben we het over een aantal van deze tegenovergestelde elkaar in balans houdende gevoelens gehad. 

Nu twee weken later herken ik dat dit dualisme eigenlijk altijd wel voorkomt en dat het misschien niet alleen dualistisch maar zelfs trialistisch of verder is. Wat ik nu voel is kleur. Of eigenlijk een mengeling van kleuren. Situaties roepen zoveel gevoelens op. Meestal zijn deze wel terug te brengen tot twee basale gevoelens die tegenover elkaar staan. Ach ergens heb ik nu zo’n houding van, het zal me worst zijn welke gevoelens dit nu zijn. Het is met veel geanalyseer. Accepteer de kleuring en vertrouw erop dat dit een proces is dat zichzelf wel regelt zonder dat ik daar nu steeds controle op moet uitoefenen middels analyse en reflectie. Laat het toch gebeuren. Als ingrijpen nodig blijkt, dan blijkt dit en gebeurt dit.  En welk ingrijpen dan volgt, dat is dan aan de orde.

Wat ik er steeds minder moeite mee heb is het luisteren naar een ander. Natuurlijk is de neiging om zelf wat te willen zeggen nog steeds aanwezig. Maar ik ben me meer bewust van het gevoel dat hiervoor de aanleiding is. Ik leer zelf in het luisteren naar een ander, het raakt gevoelens bij mijzelf en hieruit ontstaat de drang deze gevoelens te uiten. Uiten kan echter op meerder manieren. Praten is de manier waarop ik dit het liefst doe. Maar ik heb geleerd dat er ook andere, misschien minder aantrekkelijke, manieren zijn om dit te doen. Gewoon in mijzelf praten tijdens het luisteren. Wat me dan opvalt en ook vertrouwen geeft, is dat heel vaak degene waar ik naar luister uiteindelijk tot dezelfde uitingen komt. Vertrouwen is een woord wat mij gevoel goed omschrijft. Vertrouwen in de ander. Ik heb vertrouwen in mijzelf, als ik zelf de zaakjes in handen hou dan heb ik de controle en dan komt het goed. 

De laatste tijd groeit het vertrouwen in de ander, waardoor de leraarneiging ik zal het ,moeten zeggen uitleggen anders komt het niet goed, op de achtergrond begint te raken. De opluchting en kick die ik echter krijg als ik merk dat het vertrouwen in de capaciteiten van een ander ook enorme vruchten afwerpt, helpt hierbij. In mijn werk kan ik deze houding zeer goed toepassen in mijn rol als docent naar de leerling toe. Meer en meer vertrouw ik op de capaciteiten van de leerling, en zet me zelf meer en meer in een rol van begeleider dan in de rol van coach. Ik laat me meer gebruiken als hulp dan dat ik die actief opdring. Deze ommezwaai maakt ook dat je dit gedrag bij collegae goed herkent. Voorheen zou ik dit als zeer negatief opvatten. Mijn respect naar die persoon zou laag zijn en ik zou hem als minderwaardig beschouwen. Nu door herkenning krijg die persoon van mij toch erkenning. Ik begrijp zijn gedrag en de redenen die hieraan ter grondslag liggen. Niet zozeer begrijpen maar meevoelen. En bij meevoelen passen de eerder beschreven negatieve gevoelens niet meer.

De afgelopen week is een mooi voorbeeld geweest van het vertrouwen op je gevoelens als regelmechanisme. Ik voelde dat de drukke week zijn neerslag had op mijn vrijheidsbeleving en gevoel van ruimte. Dan wordt ik kribbig en dat leidt tot een houding waarbij ik uiteindelijk afstand neem van dingen. De kribbigheid leidt tot afgeven op die dingen waardoor de afstand vanzelf ontstaat. Nu ik dit dus schrijf voel ik weer de ruimte en rust. Mooi hé.


....

====21 februari 2000====
In het laatste gesprek hebben we het over de integratie van het denken, voelen en handelen gehad. Met name het zijn werd hierin als uitgangspunt genomen. Uit je vraag of handelen ook bij je zijn hoort kon ik eigenlijk afleiden, zeker met de kennis die ik nu via supervisie heb, dat je hier eigenlijk zelf al bevestigend over denkt. Ik heb dat nog niet zo direct. Op weg naar huis dacht ik hier nog eens verder over na. Waarom plaats ik het handelen buiten mijn zijn. Daar ben ik de afgelopen weken veel me bezig geweest en daar wil ik eerst over reflecteren. Daarna wil ik eens terug kijken naar de parallellen die ik zie in de supervisie zelf en de situatie daarbuiten, door oude reflectieverslagen er nog eens op na te zien.

In mijn doen, daar is het handelen al, heb ik vaak een rem op het aanpakken van het probleem. Ik heb geleerd dat het kijken naar het probleem belangrijk is, niet zozeer het oplossen. Vaak neem ik niet eens echt waar. Zo gauw ik iets zie wat ik kan oplossen dan doe ik dat. Dat is de afgelopen maanden veranderd. Kijken is voor mij vaak genoeg. Ik vertrouw er dan op dat “automatisch” het handelen volgt. He, misschien bedoel je dit automatisch met zijn. In mijn zijn zit ook een mechanisme dat ervoor zorgt dat wat ik voel of denk wordt omgezet in een bepaald soort omgaan met. Ik ging er altijd vanuit dat bewust denken het handelen stuurt maar dat strookt niet met automatisch. En als ik deze automatisme bevoel en beschrijf dan is het niet een schil naar buiten, maar komt , ik zeg zelf al het woord automatisch, uit mijzelf. Verdikke, is schrijven toch zinvol. Ik zit er al de gehele tussenliggende periode mee te worstelen, begrijp dat handelen een deel van jezelf is, maar voel nu ik dit schrijf het voor het eerst. En bij mij is het zo, voelen is pas echt begrijpen. Goh ik zou nu al willen stoppen met reflecteren. Ben al zo blij met dit inzicht en wil hier eigenlijk even alleen nu bij stil staan. Zou teruglezen daarin passen. Ach ik laat het nu even rusten en schrijf morgen verder of niet.

Wat me opvalt als ik de  eerste reflectieverslag nog eens lees is dat ik veel beschrijf wat ik doe. Dit staat bijna haaks op het laatste reflectieverslag (7 feb) waarin ik vooral beschrijf wat ik voel en denk. Dit is het leerproces wat ik vooral heb meegemaakt tijdens de supervisie. Mijn voelen en denken beter met elkaar in contact te brengen zonder direct of alleen te handelen. Om dit te kunnen bereiken moest ik handelen even in de ijskast zetten. Langzamerhand merk ik dat nu het handelen weer terugkomt. Met dit verschil dat wat ik doe minder van invloed is op hoe ik tegenover mezelf sta. Handelen heeft geen dominante positie meer maar is nu in evenwicht met mijn denken en voelen.

Hier wil ik het nu even bij laten,

Met vriendelijke groet,

....

====Eindverslag====
De laatste loodjes. Het is moeilijk voor me nog de aandacht en tijd te vinden voor de supervisieopleiding omdat mijn pijlen al gericht zijn op een geheel andere richting. Daarnaast is de opdracht voor de eindreflectie, net als meer opdrachten, zodanig vaag dat ik me er niet goed mee uit de voeten weet. Maar goed daarbij kom ik sowieso tot een terugblik op de onderdelen van de opleiding waarbij ik het doelen verhelderende en motiverende ondersteuning voor sommige  activiteiten te wensen overliet. Ik had echter juist besloten niet op het verzoek van de leersupervisor in te gaan eerst een evaluatie van de opleiding alvorens een evaluatie van mijzelf te doen. De vorige keer merkte ik al tijdens het gesprek dat ik niet stond te springen om nog extra tijd en moeite te steken in een opleiding die ik voor me gevoel achter me heb gelaten. Mijn behoefte de komende periode is aan rust omdat de veranderingen in werk en privé genoeg dynamiek veroorzaken. Toch heb ik geleerd van de supervisies dat het voor mij zinvol is terug te blikken maar dat daarvoor een prikkel van buitenaf vaak nodig is. Dat is dus niet veranderd met daarvoor alleen weet ik nu dat dat zo bij me werkt en kan ik in de toekomst daar verder aan werken om de prikkel meer aan mijzelf te gaan geven. 
Leerresultaat is dat ik nu weet dat ik vanuit mezelf te weinig zelfzorg pleeg. Leerdoel is te leren mezelf voldoende zelfzorg te geven. Voldoende in de zin dat ik niet meer van tijd tot tijd hoef vast te lopen om te ontdekken dat ik meer aandacht behoef.

De instructie luidt dat ik ten aanzien van de eigen supervisiepraktijk een zelfbeoordeling moet schrijven met behulp van criteria genoemd in de studiegids. Het probleem daarbij is dat de leerdoelen zoals daar genoemd niet adequaat zijn geformuleerd. Er staat niet concreet genoeg wat men moet hebben geleerd (wat ken of kan ik nu wel en voorheen niet). Maar goed dan ben ik weer bezig met het kijken naar de opleiding. Laat me geen andere mogelijkheid dan een eigen interpretatie te geven van de leerdoelen die ik als SIO  moet hebben bereikt.

Wat ken ik nu wel wat ik voorheen niet kende.  Ik weet wat supervisie is, hoe het wordt gegeven, aan wie, door wie, welke methodieken daarbij passen, wanneer supervisie moet worden ingepland, waarom supervisie zinvol is, waar supervisie kan worden geplaatst als onderwijsbegeleidingmethode enzovoort. Ik ben daardoor in staat geweest supervisiebeleid voor de PABO te formuleren, hetgeen ik daarvoor niet zou kunnen. Een tweede leerresultaat is dus het kunnen formuleren van supervisiebeleid voor een opleiding in het onderwijsgebeid. Daarmee lijk ik invulling te geven aan eindterm 10 van de 2e leersupervisie in relatie tot de eigen bekwaamheid in het geven van supervisie maar ook het eerste deel van eindterm 1 uit die lijst.

Verbeterpunten herken ik bij de lijst ook direct. Ik vraag me vaak af of ik in staat ben mijn supervisies en mijn functioneren  wel zo vorm te geven dat deze zo veel mogelijk aansluiten bij wat de supervisanten nodig hebben. Ik merk vaak dat ik mijn eigen opvattingen en denkwijzen daaraan niet ondergeschikt kan maken. Ik ben niet het type dat zichzelf kan wegcijferen omwille van de ander. En als ik dat toch zou doen dan zet ik mijzelf als instrument niet optimaal in. Ik voel me dan verloren en kan moeilijk mezelf op een afstandje beschouwen. Ik zie mezelf dan niet. Het zorgende, aansluitende ligt niet in mijn aard. Maar mijn inbreng kan daarom, zo heb ik de laatste tijd geleerd, daardoor nog wel zinvol zijn voor de supervisanten. De leerrelatie en de bijbehorende interactie profiteren van een houding waarbij ik mezelf kan zijn. Dus hoewel ik niet altijd mijn begeleiding afstem, kan ik mijn stijl van begeleiding voor het leren van de supervisanten wel zondanig inrichten dat ik binnen mijn persoonlijke beprekingen maximaal ondersteuning kan bieden. Daarbij is het wel zo dat ik het onderwerp en fase van supervisie laat aansluiten. 

Maar goed zo loop ik de punten bij langs. Wat los daarvan zou ik zelf als mijn kracht willen inzetten. Dan denk ik het inzetten van parallelsituaties, situaties buiten en binnen de supervisie, eigen ervaringen ten behoeve van het leren van de supervisanten. Het is dus het adequaat inbrengen van leermateriaal en het bewerken daarvan waarin ik mijn sterkste kwaliteit herken. Al opschrijvend voel ik me hierbij ook het meest energiek. Het participeren, samenwerken en interactie zijn de elementen die me in supervisie het meest aanspreken en waar ik in mijn ogen het best in ben (en dat is meestal zo met de vaardigheden die je leuk vind).  Waar ik op moet letten is het bewaken van het proces. De eerste supervisietrajecten was ik daar nauwelijks mee bezig. Nu kan ik tijdens, voor en na de supervisies de tijd nemen om na te denken waar we zitten, waar we vandaan komen en waar we heen gaan. 

Een eerdere supervisie gaf de leersupervisor me terug dat ze me sterk vond in reflectie. Mijn partner zegt ook wel eens me te benijden om mijn vaardigheid afstand te kunnen nemen van de dingen, daarop terug te blikken en vanuit een ander gezichtspunt een nieuwe betekenis aan de ervaring te geven. Ze vind me daarin zelfs filosofisch en soms zelfs spiritueel. Ook aan de supervisanten merk ik dat ze soms verbaasd zijn over de manier waarop ik zaken vanuit verschillende blikken kan bekijken en dat het erg stimulerend en lerend kan zijn wat ik dan zie. Deze verbazing uit zich ook in de wens dit zelf te willen leren. Tot nu toe heeft elke supervisant de vraag geuit hoe ze dit ook kunnen leren. Daarbij was ik zelf huiverig dat ik niet de supervisies als toverkunst neerzette. Ze moeten het gevoel hebben dit ook te kunnen. Voor mij de taak om bij mijzelf te kijken hoe reflectie als vaardigheid werkt. Hoe ik dit aanzet, prikkel en wanneer en hoe dit gebeurt. Dat is voor mij een van de belangrijkste leerervaringen uit het geven van supervisie. Om helder te krijgen hoe dit bij mij werkt.

Samenvattend de leerresultaten nog eens op een rij. Ik weet nu dat ik vanuit mezelf me te weinig zorg geef. Dat als ik dat doe echter wel in staat ben te reflecteren op mijn ervaringen en daarmee te leren. Dat op zich is niet als resultaat bereikt maar wel om te ontdekken hoe reflectie bij mij werkt. En door dit zelfinzicht kan ik binnen mijn mogelijkheden en persoonskenmerken de supervisiebegeleiding optimaal inrichten en het proces dat de supervisant en ikzelf tijdens de supervisie meemaak bewust te volgen. 

=== Leersupervisie ===

==== Verslag 1 ====
Wat is er afgesproken met de opdrachtgever? In kort dat de aandacht meer naar de concrete werksituatie en de santen moet gaan in plaats van een theoretische verhaal met mezelf als aandachtspunt. Ik heb ondertussen deze afspraak kunnen afbakenen tot het beter leren expliciteren van ervaringen. Wat verwacht ik zelf? Meer een verschuiving van de focus op de integratie-elementen persoon en beroep naar de concrete werksituatie. Mijn inbreng wil ik daarom vooral focussen op het gebeuren in de supervisies die ik geef en dit keer minder op wat tijdens de leersupervisies gebeurd. 

De inbreng. Ik merk dat het een verkeerd moment is om te gaan terugblikken. Ik ben ziekerig, was vergeten dat ik nog een reflectieverslag moest schrijven, doe dit dus vermoeid, met de klok op kwart voor elf. Overdag was ik tijdens momenten op mijzelf nog zo mooi aan het herbeleven van de supervisiegebeurtenissen. Herinner me de trots die ik uitte naar mijn vrouw over de diepgang van de sessie van vandaag. Dat was naar aanleiding van wat ze me teruggaven. Een van de santen had met een sant uit de andere supervisiegroep gesproken en die had aangegeven dat ze het eerste gesprek zo hard had gewerkt en diepgaand vond. Een verschil met deze groep de vorige keer. Wat is de reden voor het verschil? Ik zoek en probeer me de eerdere sessies weer voor de geest te halen. Wat ik me herinner is dat de santen niet de opdracht die ik ze mee had gegeven, uit de gids voor supervisanten, als startpunt voortijdig hebben ingeleverd. Maar dat bleek voor beide te gelden, dus blijkbaar ben ik daarin niet helder geweest. Daarom werd het gesprek afhankelijk van de spontante inbreng van de santen en mijn spontane reactie daarop. De tweede groep gaf meer voor mij om te herkennen, invoelen en aansluiten.  Om echt te achterhalen wat de oorzaak voor dit onderscheid zou zijn had ik direct moeten terugblikken op de sessies. Dat heb ik door drukke werkzaamheden nagelaten. Nogmaals, zou ik het nu daadwerkelijk gaan doen?, neem ik me voor direct een kort verslag te doen van de belevingen en reflecties daarop. De vraag is ook waarom, aansluitend op de leerafspraken, waarom ik dit nodig heb?

Tijdens de leergang immers merk ik dat ik wel degelijk zinvol kan leren op ervaringen die vanzelf naar boven komen als ik daarvoor open sta. Nu voel ik de last en belemmering om de relevante gebeurtenissen tijdens de supervisies te herinneren. Ik heb dit met mezelf afgesproken, maar waarom ook al weer? Tja, dat was meer om de opdrachtgever gerust te stellen dan mijzelf. Hij kon me terecht niet volgen als ik hem net liet delen in de ervaringen die aan mijn reflecties ten grondslag liggen. Probleem is dat ik denk me alles concreet te moeten herinneren. In de leergang ben ik aan het experimenteren met materiaal dat ontstaat door minder gericht terug te blikken. Eigenlijk blik ik niet gericht terug op mijn supervisies. Waarom hier niet en in eerste instantie in de opleiding wel? 

Een van de supervisanten kwam helaas pas op de supervisiebijeenkomst met haar reflectieverslag op de proppen. Technische redenen (email) gaf zij als reden. Haar medesant, had wel op tijd haar reflectie ontvangen. Toch stond de supervisie vooral in het teken van haar. Uit haar reflectie herkende ik een stijl die ik bij mijzelf terugzie. Ze demonstreerde in haar wie ben ik opdracht van de vorige keer een grote houding tegenover emotionele gebeurtenissen. Dit kwam direct terug in haar reflectieverslag. Ik herkende haar wens om door haar coach maar in hert algemeen door ander begrepen te voelen en kon me inleven in haar verdriet als ze er niet in slaagde dit begrip bij anderen op te wekken. Concreet noemde ze de teleurstelling in een schoolpsycholoog en mentor die ze eerder had gehad en die haar niet begrepen. Kijkend naar mijn eigen ontwikkeling en de naadloze aansluiting van haar verhaal daaraan, durfde ik haar uit te nodigen op een exercitie die past bij mijn hypothese.  Ik vroeg haar of ze vroeger in haar gezin zich begrepen voelde. Ze gaf aan dat ze door haar broers en zussen vaak bewust onbegrepen werd. Ze vertelde met een nerveuze glimlach dat ze als ze een cadeau voor hun kocht dat ze haar vroegen wat ze met haar geslijm wilde bereiken? Omdat haar lichaamstaal en de manier waarop ze erover sprak (grote houding) zo anders was dan de triestheid van de inhoud die aan de mimiek van meevoelende medesant te zien was en die ik bij mijzelf voelde, spiegelde ik haar deze tegenstelling. Ik moest deze spiegeling een paar keer herhalen voordat deze daadwerkelijk aankwam en haar tot denken zette. Ik merkte aan haar ogen dat ze het topje van de pijn begon te voelen maar deze ook snel weer moest wegdrukken. 

Al het vorige gaf me meer en meer vertrouwen dat mijn hypothese aardig in de richting zat. Wat me nu analyserend met mijn vrouw  en nu zo schrijvend opvalt is dat ik veel meer durf uit te gaan van de hypothese die ik heb. Daarvoor zou ik deze zo betwijfelen dat ik zeker zo durven deze transparant terug te geven in het benoemen daarvan. De angst die daaraan ten grondslag lag lijkt verdwenen. Wat is er gebeurd? Mijn onzekerheid  over mijn kunnen inleven in een ander is minder geworden? Of, is de supervisant's verhaal zo dicht bij mijn eigen ervaringen dat ik deze herken? Nee, als ik probeer de overtuiging terug te halen dan voel ik mijn maag die zegt dat ik het bij het goede eind heb. Mijn verstand zegt me, na de leerervaringen in leergang 2, dat ik met mijn gevoelens en gedachten iets moet doen en niet moet negeren. Daarin moet IK zo onzeker als ik ben over mijn empathische capaciteiten en angstig over de desastreuze gevolgen van foutief handelen ten gevolge hiervan, toch de durf hebben hierin naar mijzelf en eventueel indien leerzaam naar de sant toe transparant en in ieder geval wat mee te doen.

Ik voel me opgelucht nu ik de inbreng over de supervisante lees. Opgelucht omdat ik weer zie dat ook in de leersupervisie zonder aantekeningen of notulen of opnames van de supervisies ik in staat ben voor mij relevante gebeurtenissen terug te halen. Wat ik nu wil doen de volgende keer is deze ongerichte explicitering bij het reflecteren aanvullen met de gebeurtenissen in de vorm van aantekeningen van mijzelf, de reflectieverslagen van de santen (hoewel deze te laat binnen komen om nog op te nemen bedenk ik me, hoewel ik kan er later op terugkomen) of de feiten middels een opname.

Welke vraag neem ik mee naar de komende leersupervisie? De leervraag hoe en welke ervaringen ik voor de leersupervisor en mijzelf moet expliciteren om tot effectief leren in supervisie te komen?

==== Verslag 2 ====
Afgelopen sessie was met alleen een van de santen. Ze zouden samen met de trein komen maar zonder een bericht was de medesante er niet bij. Hierop was ik niet voorbereid. Had wel eens eerder me afgevraagd wat te doen als slechts een van de santen opdraaft. Was niet zover dat ik daarvoor een strategie had ontwikkeld. En daar zat ik dan. Luisterend naar mijn gevoel kwam ik tot de houding dat ik niet de sessie wilde laten overgaan. De supervisante en ik hadden ons verheugd op de supervisie en zouden teleurgesteld zijn als we deze lieten passeren. Het had ons beide moeite gekost om tijd vrij te maken en om bij elkaar te komen. 

Mijn verstand hielp me bij deze houding omdat er of sprake is van overmacht of van nalatigheid. Dat laatste leek me gezien haar inspanningen in haar reflectieverslag onwaarschijnlijk. Ik maakte met de supervisante de afspraak dat we de sessie individueel zouden voortzetten. En dat de medsante voor de komende sessie zelf contact moet opnemen om ook een individuele sessie te volgen zodat beide bij blijven. Indien niet, wat me zou verbazen, gaan we individueel voort. Een contractering die zou uit mijn gevoel en verstand spontaan ontstond en me wel bevalt. Maar een aspect van contractering die ik niet bij de kennismaking heb genoemd. En dan kom ik tot een punt van aandacht, contractering leek me niet zo belangrijk onderdeel. Liever ga ik direct tot de voor mij interessanter inhoud over. Deze aanpak werkt zolang het goed gaat. Bij problemen zoals bovengenoemd niet  ……. of wel? Ik wil graag met elkaar omgaan op een manier die impliciet bij respectvol omgaan hoort. Als ik vooraf allerlei mogelijke doomscenario’s doorloop en afspraken hierover maak, dan zet dat niet de sfeer van respect neer die ik wens. Het is logisch en vanzelfsprekend dat als iemand, sant of sor, bij een bijeenkomst zonder afmelden verstek laat gaan dat diegene zelf het ontstane probleem oplost. Daarover hoef ik niet na te denken. Dat is een kwestie van fatsoen en verantwoording van de persoon zelf. Als de medesante me een uur later belt blijkt ook dat dit zo werkt als je zo met elkaar omgaat. Zij had de afspraak verkeerd staan, een uur later, en kwam op haar weg de sante tegen die op de terugreis was. Zij kwam zelf met het voorstel om haar gemiste sessie voor de komende gezamenlijke in te halen.

Waarom breng ik dit in als ik voor mezelf de zaak opgelost heb? Ik heb het niet voor mezelf opgelost. Dat wil zeggen wel de situatie an sich maar niet het vooraf fantaseren over mogelijke scenario’s die kunnen optreden. Waarom doe ik dat niet? Tijdens de opleiding zijn we juist aan het oefenen met situaties die lastig zijn en kunnen voorkomen. De vertaling naar mijn werksituatie maak ik dan wel. Hoewel mijn ervaring me zegt dat ik vaak denk dat het in mijn situatie niet voorkomt. Hoe zou een professional en ervaren supervisor hiermee omgaan. Hij beschikt over de ervaring met de situatie of heeft zich in ieder geval zich hierop voorbereid door erover te fantaseren. Hij zou zich ook de vraag stellen of het wel kan dat tijdens een groepssupervisie de santen even individueel gaan en dan weer gezamenlijk verder. Deze vraag heb ik me wel gesteld maar mijn gevoel geen zin te hebben om weer een nieuwe afspraak te maken en daardoor de sant en mijzelf te straffen, overheersde en verblinde en stopte mijn werkelijke verkenning van deze vraag? Hou zouden collegae of ervaren supervisoren hier tegenover staan? Ik denk dat ze zich de vraag zouden stelln in hoeverre het leren erdoor wordt belemmerd en eventueel wordt geprikkeld. Want het ervaren van een individuele begeleiding versus groepsbegeleiding kan leermateriaal opleveren. Zo heb ik de supervisante de vraag gesteld hoe zij, die duidelijk koos voor groepssupervisie, de individuele begeleiding versus groepsbegeleiding heeft ervaren. Ze gaf nog steeds een duidelijk voorkeur voor het delen van ervaringen met een lotgenote aan, maar zag ook de voordelen van een diade in.

Heb ik nu nog een leervraag ten aanzien van dit thema? In hoeverre mag je eigen of sant zijn gemak bepalen hoe je supervisie vorm geeft?

Een dag later kwam de medesante. Ze had een reflectie geschreven waarin ze heel veel over haar levensgeschiedenis berichtte. Het viel me op dat alleen tussen de woorden te lezen was hoe belangrijk haar jeugd, voornamelijk haar vader, is geweest en hoezeer ze haar vader miste die enkele jaren geleden is overleden. De woorden zelf waren afstandelijk, de betekenis was emotioneel. Toen we het individuele gesprek starten gaf ik haar terug dat op mij het terugblikken op haar jeugd als zijnde heel belangrijk overkwam. Ze beaamde dit. Toen ik haar vroeg wat deze terugblik voor haar betekende, begon ze te huilen. Ze schaamde zich hiervoor. Ik kon me voorstellen hoe ze zich ongemakkelijk moest voelen nu haar emotionaliteit zo bloot gesteld werd. Ik kon me inleven dat  vanwege deze sterke schaamte ze niet bij haar emotionaliteit kon komen. Had voor mezelf dus de opgave deze schaamte te benoemen om haar de kans te geven de schaamte daardoor ruimte voor de onderliggende gevoelens te geven. Het meevoelen bracht mezelf in een positie die erg dualistisch was. Doordat ik inleefde en daardoor de schaamtegevoelens kon ervaren, ervoer ik eveneens dat ze daardoor zo werd overweldigd dat ze niet meer helder kon denken. Mijn gevoel zij me dat ik haar moest geruststellen. Ik koos ervoor ze krachtig aan haar te melden dat ik begreep dat de blootstelling schaamtegevoelens kunnen opwekken maar dat ik het juist dapper en zeker niet “stom” vond dat ze haar emoties toonde. Dit bleek effect te hebben. Maar wat dan te doen? Ze gaf steeds terug dat ze niet kon benoemen wat de impact van de vraag was. Ik vroeg me af wat ik daarmee moest doen. Ergens voelde ik dat ik niet moet doordrammen maar accepteren dat ze eerst veilig de emoties moest kunnen bedaren. Toch probeerde ik voorzichtig, omdat ik dacht dat het mijn taak is de zaak aan het rollen te houden, stapjes te maken voor haar. Nu ik dit zo opschrijf hoef ik niet verder te zoeken naar de vraag die ik naar aanleiding van dit verhaal zou stellen. Want ik denk nu het antwoord al te weten. Wat ik zou kunnen hebben doen in plaats van verder te gaan is aan te sluiten. Geef haar de ruimte om haar emoties te ervaren zonder direct daar bewust over te moeten denken. Ze zat in haar gevoel, zo sterk, dat ze eerst troost en rust nodig had. Al proberende kwam het hier uiteindelijk ook wel op neer. Maar de gedachte wat ik zou moeten doen als professional zat me dwars. Gek is dat de antwoord meestal in de eenvoud ligt. De supervisante is bevangen door haar gevoelens, kan daardoor niet helder denken, geeft terug dat ze dit niet kan, aansluiten vraagt dan dat ik haar de tijd en rust gun om de gevoelens te ervaren alvorens haar uit te nodigen haar verstand in te schakelen. De stem van het beroep “integratie is het doel” galmde in me hoofd waardoor ik niet meer aansloot. Het persoonlijk geleerde van vorige lesdag komt in me op; “sluit aan, ga uit van de mogelijkheden en wensen van de sant in het kijken wat er kan gebeuren, leg niet de heilige eigen professionele doelen op!”. Ik hoop deze persoonlijke werkregel nu weer iets meer te hebben ingeprent. Waarom ik niet mijn gevoel volg en mijn verstand? Omdat ik als beginnende supervisor onzeker ben, zeker in een situatie zoals met de supervisante zoek ik houvast door te kijken wat er van mijn als supervisor wordt verwacht. En dat brengt me weer terug bij mij wederkerende thema; meer te vertrouwen en durven uit te gaan van mijn gevoel. Hoe kan ik dit verder ontwikkelen, los van het telkens ervaren zoals hierboven?

==== Verslag 7 ====
Het lijkt een rare binnenkomer maar ik ben erg kwaad omdat ik net door een eigen domme fout mijn vorig reflectieverslag heb weggegooid. Een uur werk weg. Kijken hoe goed mijn geheugen is.

Ik begon met een terugblik op de vorige keer. Kern was het moeilijk voor mij kunnen houden van het verhaal van de supervisor. Hoe daar mee om te gaan? Het geleerde was goed naar je verhaal te luisteren maar te wachten totdat de santen zelf in het gesprek meer en meer jouw verhaal bevestigen. Regel zou kunnen zijn als de sant zelf later weer op het verhaal terug komt aansluitend op mijn verhaal, dat ik dan kan inhaken. Toch deed ik dit niet? Voordat ik het wist ging ik al weer mee. Tja en omdat ik hierop al heb gereflecteerd kan ik sneller to the point komen.

Het antwoord vond ik door te kijken naar de vorige sessie met twee supervisanten. Zij stuurden mij  reflectieverslagen die alleen maar vragen opriepen, nauwelijks hypothesen. Dat gaf ik hun terug; “ik heb er lang op gestudeerd, maar weet eigenlijk niet hoe we verder moeten?”. Dat was een gouden feedback, want ze namen zelf het initiatief om hun reflectie te nogmaals te bezien en te verduidelijken en vroegen elkaar en mij welke vragen we hadden. Wat me opviel in vergelijk met een andere inbreng was dat ik hier welgemeend een vraag had, terwijl ik in de andere situatie eigenlijk al het antwoord wist. Even om jou daarin te delen een relaas.

Twee van de supervisanten brachten in dat ze niet wisten hoe reflectie werkt. Eentje reflecteerde prachtig op deze vraag, bracht een mooie inbreng in en reflecteerde ook hier op. Haar vraag was meer precies hoe ze nou kon weten of ze een nieuwe betekenis aan haar ervaringen aan het geven was. De ander die aangaf dat ze de procedure om te komen tot reflectie niet wist, kwam nauwelijks tot reflectie. Mijn hypothese was dat zij wel een beeld heeft hoe reflectie volgens haar werkt maar dat niet durft, twijfel over de juistheid van haar beeld, als zodanig in te zetten. Wat haar beeld dan is wist ik niet, dus vroeg ik haar hoe ze reflectie zelf zag. Daarop wist ze geen antwoord te geven. Logisch denk ik achteraf, dat was nou precies datgene wat ze al had verkend in haar reflectie en waar ze niet uitkwam. Mezelf herstellend vroeg ik haar in het kader van het leren evalueren, de andere superviant's inbreng te bezien op wat ze zelf vanuit haar beeld als elementen van reflectie daaruit herkend en eventueel mist.  Daarbij bleek dat ze nagenoeg alle relevante componenten die voor supervisorisch leren gewenst zijn in haar woorden te achterhalen. Ik vroeg haar deze opsomming toe te passen op haar eigen reflectie. En meteen gaf ze terug dat ze zonder concrete werkinbreng niet kan reflecteren en dat dat waarschijnlijk haar worsteling is geweest. Tot zover denk ik niets aan de hand. Ja wel! Ik ga van het gewenste superviseren, samen eieren zoeken, naar, ik zie verstopte eieren maar meld dat niet direct maar geef aanwijzingen die de santen deze laten vinden, naar uiteindelijk doceren, ik verstop zelf de eieren en instrueer ze hoe te zoeken. En dat is terug te zien bij de supervisant. Mijn hyptohese, nee antwoord (eieren) was, dat de supervisant wel degelijk gevoelsmatig ervaart, uit eerdere sessies, wanneer iets voor haar iets nieuws betekent. In de stroom naar doceren toe, wilde ik ook haar de door mij ontdekte eieren laten vinden. Ik vroeg haar wanneer ze in het algemeen of in supervisie speciaal ervaarde dat ze iets nieuws heeft geleerd. Dat bleek niet te leiden naar de eieren en dus ging ik uiteindelijk maar uitleggen hoe reflectie of supervisie werkt, dus instuereren. Natuurlijk vonden ze dat beide fijn, maar ik had diep weg mijn twijfels. Nu dus duidelijk een afwijzende houding tegen mijn werkwijze. 

Wat had ik beter kunnen doen? Echte vragen stellen of als ik meen een antwoord te zien deze te spiegelen en dan een echte vraag daarover te stellen. Bijvoorbeeld naar de supervisant had ik kunnen zeggen dat ik verbaasd ben dat ze niet weet wanneer iets voor haar betekent. Of nog neutraler kunnen vragen; “Hoe komt het dat je niet weet of iets wat voor je betekent heeft?”. Deze vraag heeft meer diepgang en is in mijn ogen meer des supervisies.

Ik merk dat het toch weer zinvol is de ervaringen nogmaals te beschrijven. Dan vallen weer andere dingen op, wordt er weer nieuwe betekenis aangegeven (reflectie). Dus misschien maar vaker documenten vergeten op te slaan?

In de verloren versie wilde ik nog bespreken een akkefietje met een tijdelijke docente in de leergang. Ik twijfel erover of ik dit weer moet oprakelen of nu eens laten rusten?

Wil graag nog melden dat ik naast de therapie die ik voor mijn persoonlijke ontwikkeling volg, ook nog mijn emotionele vaardigheden train in een cursus “theatersport” en daarnaast een intervisie heb opgezet met collegae supervisoren op de PABO. 

Er schoten me de afgelopen weken zoveel vragen en inbrengen te binnen. Maar ik denk dat het beter is te focussen op DE leervraag die me bezighoudt en afhoudt van werkelijk superviseren. De vraag die ik nu weer preciezer kan formuleren als; hoe zorg ik ervoor dat ik werkelijk onwetend ben als ik een vraag stel?

==== Verslag 8 ====
De vorige keer ging het gesprek vooral vanuit de leersupervisor op een geruststellende toon. Ik maakte ongerust of ik wel supervisor wilde zijn. Het gesprek gaf me het gevoel dat de stijl die ik wens te volgen binnen de kaders van supervisie valt. Toch heb ik dit laatste niet als gegeven in de afgelopen periode meegenomen. Sterker nog ik begin werkelijk te twijfelen of ik wel een supervisor in hart en nieren ben. Ik ben geïnteresseerd in de psychologie van het onderwijs en daarom heb ik als verdere ontwikkeling daarin de opleiding gevolgd. Maar het as nooit mijn doel op supervisor te worden. Ik kan dit merken in de inspanning die ik wil plegen om supervisietrajecten in de toekomst binnen te halen. Wanneer het komt aanwaaien of de kans zich aanbiedt dan zal ik deze zeker grijpen. Maar om zelf actief te werven dat zie ik niet zitten. Dat onderscheid me van medecursisten van de cursus waarvan de meeste al binnen of buiten hun huidige werkplek hebben gesolliciteerd op supervisiefuncties of deze al bezitten. Mede door het schrijven van het eindverslag werd ik bovenstaande meer bewust. 

Als ik kijk in welke rol ik me het meest thuis voel dat is dat niet te definiëren binnen de kaders van supervisor. Soms wil ik in de begeleiding supervisor zijn, soms instructeur, coach, adviseur, trainer en ga zo maar door. Ik vind het werken binnen de beperkingen die de methodiek van supervisie oplegt minder enthousiasmerend. Dit klinkt allemaal nogal negatief maar zo is niet mijn gevoel. Het geeft meer aan waarom ik supervisie soms zeer inspannend vind. Omdat ik me steeds moet inhouden niet andere rollen als me die passendere lijken te gaan vervullen. Ik ben me nu pas bewust dat dit het gevecht is dat ik steeds moest voeren. Steeds proberen de uitdaging te vinden om juist binnen de werkkaders van supervisie te blijven. Deze uitdaging zorgde voor de motivatie om dit te leren. 

De laatste tijd ben ik meer en meer bezig mezelf als persoon te waarderen, te respecteren en te accepteren. En vanuit dit startpunt mijn leven en dus ook mijn werk vorm te geven. Vanuit dit streven is het gevoel gekomen dat ik geen supervisor ben. Maar tegelijkertijd is het voor mij wel zeer lerend om een rol te vervullen die ik van nature minder  uit oefen. Ik heb gemerkt dat mijn houding daarmee in positieve zin is veranderd. De vraag waar ik nu mee worstel is welke weg ik moet kiezen? Wel of niet supervisor worden? Directe beloning, mezelf volledig kunnen zijn, versus indirecte beloning, mezelf als persoon kunnen ontwikkelen? Dus eigenlijk moet ik zijn of worden? Mijn antwoord neigt naar allebei. Hoe kan ik beide integreren?

Dit thema heeft zijn weerslag op de supervisie. Een van de supervisanten heeft zodanige persoonlijk problemen, dat supervisie puur sang niet meer mogelijk is. Ze heeft hulp gezocht bij een therapeut, maar desondanks zit ze zo vast in haar gevoelens en gedachten dat integratie met elementen buiten haar persoon nu teveel gevraagd is. Ik wilde haar echter niet laten vallen. Ik kon haar aan blik zien dat stoppen met supervisie voor haar een enorme teleurstelling zou zijn. Daarnaast zou de supervisant alleen verder moeten. Supervisie aan de PABO had primair als doel de studenten te ondersteunen. En dat kan supervisie nog steeds voor beiden betekenen ook in een iets andere gedaante. In overleg met de supervisant, de medesupervisante, is besloten dat de supervisie toch doorgang heeft en dat we de beperkingen die de situatie waarin de supervisant zich begeeft accepteren. We proberen binnen die beperkingen zo goed en kwaad als mogelijk de supervisie lerend en ondersteunend te maken. Mijn leervraag is of ik dit kan maken?

==== Verslag 9 ====
Het vorig gesprek deed me denken aan eerdere. Ik zocht de confrontatie met mijzelf, de leersupervisor stelde me eigenlijk meer gerust. Het lijkt er dus op dat ze van mening of gevoel is dat ik te hoge eisen aan mijzelf stel of te kritisch. In beide gevallen een teken van onzekerheid. En daarmee voel ik dat we bij een kern komen. Ik voel me als beginnend supervisor erg onzeker over de rol en mijn mogelijkheden. De rol is zo nieuw dat ik me niet of nauwelijks kan spiegelen. Alleen aan anderen en daarmee zie ik vooral de verschillen. Daarom doet het me goed als ik van de leersupervisor ervaar dat zij vaak vergelijkbare opvattingen, problemen of handelingen tegenkomt. Ik wil toch weer wat leven blazen in de intervisie, alleen zijn we daar met zijn allen zo zoekend. Ik heb behoefte aan wisselwerking met een ervaren supervisor. 

Maar goed de  geruststelling had zijn uitwerking tijdens de supervisies waar ik veel meer durfde mijn persoonlijke kwaliteiten in te zetten. Zonder de rem van de angst voor het niet goed doen. Achteraf beschouwend voelde ik me eerst onzeker over mijn handelen, ging rustig zitten om het een en ander weer voor de geest te halen en af te wegen of mijn handelen lerend zijn geweest voor de santen. Dat vind ik lastig te beoordelen zonder concrete feedback van de santen. Gelukkig lees ik net de reflectieverslagen van de afgelopen keren en merk dat ze erg veel geleerd hebben. Meer dan ooit daarvoor. 

Concreet de inbreng aansluitend op het voorgaande:
Ik beschrijf de tussenevaluatie met de supervisanten, geef hun en mijn terugblik daarop. Ik koos vooraf voor een aanpak waarin eerst de supervisantren de kans kregen hun schriftelijk tussenevaluatie nader toe te lichten of elkaar verder te bevragen. Zowel van hun kant als mijn kant was er weinig wat onduidelijk of aangevuld diende te worden. Na een korte onderbreking om toch nog uit te nodigen tot verdere uitwijding besloot ik mijn indruk van hun leren in supervisie te geven. Van de ene supervisante had ik het gevoel dat ze de vaardigheden die spervisie vraagt beheerst en dat deze verder kunnen worden uitgediept. Bij de ander had ik de behoefte haar na enkele confrontaties eerder, mijn ontzag en respect voor haar levenservaring en levenshouding te communiceren die vooruit loopt op haar leeftijdsgenoten. Dit feit betekende, terugkijkend naar de eerdere supervisies, zowel een voorsprong in de supervisie als een belemmering. Deze supervisante heeft net een stevige persoonlijkheidsstructuur opgebouwd en leunt daar sterk op. Terwijl ze door haar huidige  werksituaties en haar beroepsbekwaamheden steeds weer wordt geconfronteerd met sterkten maar ook zwakten van deze structuren. Vooral het starre stijve zwart wit denken, zo passend bij haar ontwikkelingsfase, lijken haar in de weg te zitten. Ik wilde laten blijken dat ik begrip had voor de weerstand die ze ervoer wanneer  bouwstenen of fundamenten van haar met zoveel inspanning opgebouwd huis werden aangetast. En dat ik het dapper vond dat ze deze zo moeilijk verkregen structuren nog eens wilde herbezien. In haar inbreng voor donderdag maar ook tijdens haar reactie op mijn evaluatie, leken mijn woorden een verdere stimulans te zijn hiervoor. Ze geeft zelf in haar reflectieverslag, net als tijdens het gesprek, aan dat ze de eigenschappen waar ze niet zo blij mee is “maar even vergat voor het gemak”. ZE beschrijft heel mooi hoe ze het gevoel had dat er soms een andere persoon in haar huid was gekropen tijdens de supervisies maar in haar inbreng ook tijdens haar werk. Dat ze niet de persoon is die ze wil zijn. Dit zo opschrijvend denk ik dat het zinvol zou kunnen zijn om het thema verder uit te diepen Ik zou haar terug kunnen geven dat ze in supervisie laat blijken  goed te weten wie ze wil zijn. Dat ze veel moeite heeft met een discrepantie tussen hoe ze op anderen overkomt. Maar dat het eveneens zinvol kan zijn om, los van de vraag wie wil ik zijn, hoe zien anderen mijn, eens na te gaan wie ben ik! Ze beschrijft namelijk zo mooi in haar reflectie hoe ze soms zonder dat ze het wil gedrag laat zien die ze niet wenst maar dat bij andere analyse wel deel van haar is.

Wat is nu mijn leervraag? Waarom breng ik bovenstaande in. Ik voel dat ik weer onzeker ben en denk hiermee een reactie van de leersupervisor los te krijgen die me dan weer moet geruststellen. Is dit wel een professionele aanpak? Lata ik dit laatste als leervraag inbrengen.

Nog even inhakend op het geval de supervisante. Helaas kon vorige supervisie geen doorgang hebben. Ik weet dus niet hoe zij er nu voor staat, of hoe de supervisie ervoor staat. Wat ik me wel heb voorgenomen is te dijken in een artikel dat me misschien verder kan helpen; 
Supervisie en therapie: Gaat dit samen?

Maar daarover vrijdag meer.

==== Verslag 10 ====
Poeh, 1 of meerdere criteria selecteren in me in het licht daarvan zelfevaluerend verslag doen. Ik heb net een beleidsdocument voor de supervisie aan de PABO opgesteld en daarbij was het wel eens fijn onpersoonlijk je persoonlijke wensen te woorden. Maar goed dit zeggende en de lijst van criteria er op na slaand zie ik in punt 10, “supervisiebeleid te analyseren te toetsen aan eigen opvattingen en een strategische bijdrage te leveren aan beleidsevaluatie en –ontwikkeling”, natuurlijk direct een gevraagde vaardigheid die ik hiermee kan aantonen. Op die manier over supervisie praten vind ik prettig.  Niet alleen nu maar ook in mijn werk mag in graag nadenken en praten over beleid en ontwikkelen daarvan. Ook terugblikken en evalueren op eerder gedane zaken mag ik graag, liefst mondeling, doen. Ik zal als voorbeeld voor dit punt het  stuk vrijdag meenemen.

Verbeterpunten herken ik bij de lijst ook direct. Ik vraag me vaak af of ik in staat ben mijn supervisies en mijn functioneren  wel zo vorm te geven dat deze zo veel mogelijk aansluiten bij wat de supervisanten nodig hebben. Ik merk vaak dat ik mijn eigen opvattingen en denkwijzen daaraan niet ondergeschikt kan maken. Ik ben niet het type dat zichzelf kan wegcijferen omwille van de ander. En als ik dat toch zou doen dan zet ik mijzelf als instrument niet optimaal in. Ik voel me dan verloren en kan moeilijk mezelf op een afstandje beschouwen. Ik zie mezelf dan niet. Het zorgende, aansluitende ligt niet in mijn aard. Maar mijn inbreng kan daarom, zo heb ik de laatste tijd geleerd, daardoor nog wel zinvol zijn voor de supervisanten. De leerrelatie en de bijbehorende interactie profiteren van een houding waarbij ik mezelf kan zijn. Dus hoewel ik niet altijd mijn begeleiding afstem, levert mijn stijl van begeleiding voor het leren van de supervisanten wel hetgeen op dat ik als persoon maximaal kan bereiken. Daarbij is het wel zo dat ik het onderwerp en fase van supervisie laat aansluiten. 

Maar goed zo loop ik de punten bij langs. Wat los daarvan zou ik zelf als mijn kracht willen inzetten. Dan denk ik het inzetten van parallelsituaties, situaties buiten en binnen de supervisie, eigen ervaringen ten behoeve van het leren van de supervisanten. Het is dus het adequaat inbrengen van leermateriaal en het bewerken daarvan waarin ik mijn sterkste kwaliteit herken. Al opschrijvend voel ik me hierbij ook het meest energiek. Het participeren, samenwerken en interactie zijn de elementen die me in supervisie het meest aanspreken en waar ik in mijn ogen het best in ben (en dat is meestal zo met de vaardigheden die je leuk vind).  Waar ik op moet letten is het bewaken van het proces. De eerste supervisietrajecten was ik daar nauwelijks mee bezig. Nu neem ik tijdens, voor en na de supervisies de tijd om na te denken waar we zitten, waar we vandaan komen en waar we heen gaan. 

Je gaf me verleden keer me terug dat je me sterk vond ik reflectie. Mijn partner zegt ook wel eens me te benijden om mijn vaardigheid afstand te kunnen nemen van de dingen, daarop terug te blikken en vanuit een ander gezichtspunt een nieuwe betekenis aan de ervaring te geven. Ze vind me daarin zelfs filosofisch en soms zelfs spiritueel. Ook aan de supervisanten merk ik dat ze soms verbaasd zijn over de manier waarop ik zaken vanuit verschillende blikken kan bekijken en dat het erg stimulerend en lerend kan zijn wat ik dan zie. Deze verbazing uit zich ook in de wens dit zelf te willen leren. Tot nu toe heeft elke supervisant de vraag geuit hoe ze dit ook kunnen leren. Daarbij was ik zelf huiverig dat ik niet de supervisies als toverkunst neerzette. Ze moeten het gevoel hebben dit ook te kunnen. Voor mij de taak om bij mijzelf te kijken hoe reflectie als vaardigheid werkt. Hoe ik dit aanzet, prikkel en wanneer en hoe dit gebeurt. Dat is voor mij een van de belangrijkste leerervaringen uit het geven van supervisie. Om helder te krijgen hoe dit bij mij werkt.

Zo, het is een mooi rommelig verhaal, genoeg stof om vrijdag eens orde in aan te brengen. Ik denk, zie punt 9 uit de criteria, dat het voor mijn leren eerst noodzakelijk was te verkennen, divergeren, over de vraag wat ik nu als supervisor goed en minder goed beheers. Ik wil vrijdag gebruiken om daaruit conclusies (abstraheren) en beslissingen te trekken (convergeren).

== Onderwijsdeskundige ==
[[Bestand:Bijbrengen Wiki Onderwijsberoepen Onderwijsdeskundige.png|thumb|left|profiel van een onderwijsdeskundige]]
''Ik voorspel je het is tussen de buien droog!''
Een '''onderwijsdeskundige''' is iemand die niet alleen gedegen kennis&lt;ref&gt;Kennis = dat wat als weten wordt gebruikt door de mens of door de maatschappij als geheel&lt;/ref&gt; van het onderwijsveld heeft of kan verwerven ([[w:Onderwijskunde|onderwijskundige]]) of de vakkundigheid bezit te [[Onderwijzer|onderwijzen]], maar die ook de expertise en competentie bezit om deze als adviseur met anderen op een effectieve manier te delen.Een onderwijsdeskundige is in staat zijn expertise, ervaringen en vaardigheden op een betekenisvolle wijze over te dragen op onderwijsprofessionals. Loze opmerkingen zijn hem vreemd.

''Ik ga op vakantie naar Hinterhaus''

Een onderwijsdeskundige is een adviseur die niet ''ik zie ik zie wat jij niet ziet''  speelt, maar zo direct en open mogelijk feedback op zaken geeft.

In dit handboek wordt beschreven hoe een onderwijsdeskundige zijn kennis over onderwijs en zijn onderwijsvaardigheid kan inzetten om het onderwijs te adviseren.

=== Doel ===
Mensen zijn in hun leren net zo gelijk als ze verschillend zijn. Individualiteit verdient dus evenveel aandacht. Net zoals de interacties van de persoonlijke werelden met de buitenwereld. Dit zijn de delen van de persoonlijke wereld die in het objectgeoriënteerd onderwijs worden verkend. Deze persoonlijke werelddelen kan men waarnemen door een psychologische, sociale, onderwijskundige, pedagogische of didactische bril. Met deze invalshoeken wordt een groot gedeelte van de persoonlijke wereld belicht. De verlichte delen overlappen elkaar sterk. We zien dus niet alleen meer, maar ook scherper.

Onderwijs wordt intensief gevolgd. Professionals hebben uiteenlopende krachtige visies. De waarnemingen worden echter niet altijd uitgedragen. Nog minder vaak ontwikkelt men methoden ter verbetering. Verbeteringen worden zelden doorgevoerd. Als het gebeurt dan zijn de effecten gering. 
Leren is het vergroten van de ervaringen een mens. Oude ervaringen bepalen hoe deze nieuwe ervaringen vorm krijgen. De manier waarop een mens leert is afhankelijk van hoe de mens is. In het onderwijs dient dus de mens centraal te staan. De persoonlijke wereld van de mens is echter omgeven door een dik wolkendek.
Het onderwijs is complex en omvangrijk. Veel zaken dienen te worden verbeterd. De druk vanuit de maatschappij is groot. De gemoederen raken verhit. Druppels zullen niet benodigde afkoeling bezorgen. Een grote volle emmer wordt gevraagd. Dat is het doel van de onderwijsdeskundige. 

Goed onderwijs zorgt voor een heldere doelstelling, een hoge motivatie van betrokkenen hieraan te willen voldoen, aansluiten bij de aanwezige voorkennis door deze in kaart te brengen, een orientatie op de leerstof of leerinhouden die voor het bereiken van de doelstelling benodigd zijn, voldoende gelegenheid en faciliteiten om te oefenen, zorg voor het bewaken en ondersteunen van het leer- en onderwijsproces, feedback geven op de ontwikkelingen, de toetsing van de bereikte doelen en een evaluatie op het proces daar naar toe. Het doel van een onderwijsdeskundige is te zorgen dat deze onderwijsfuncties&lt;ref&gt;Onderwijsfunctie = is een taak die in elk type onderwijs vervuld dient te worden. Een onderwijsfunctie wordt ook wel een didactische functie genoemd.&lt;/ref&gt; in voldoende mate worden gerealiseerd. De manier waarop de didactische functies worden bereikt moet de onderwijsdeskundige laten aansluiten bij de aard en de onderwijsdoelen van de onderwijsinstelling.

=== Onderwijsfuncties ===
Er zijn verschillende onderscheidingen te vinden bij onderwijsondersteuningsinstellingen in deze onderwijsfuncties. 
Zie bijvoorbeeld in deze tabel de vergelijking tussen [[w:SURF|SURF]], [[w:SLO|SLO]], [[w:Radboud Universiteit Nijmegen|RU Nijmegen]], de [[w:TUE|TUE]] en het entreprenasium.

{|align=center width=100% style=&quot;margin:0 auto; width:100%; padding:1em 0; text-align:center; letter-spacing:5px; border:3px solid orange; color: black; background-color:orange; color:#9===78F; font-size: 10px; font-weight: bold; font: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;
|-
! colspan=&quot;1&quot; style=&quot;color: black; background-color:#F265===;width:20%;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;SURF&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;1&quot; style=&quot;color: black; background-color:#F265===;width:25%;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;SLO&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;1&quot; style=&quot;color: black; background-color:#F265===;width:20%;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;RU Nijmegen&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;1&quot; style=&quot;color: black; background-color:#F265===;width:20%;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;TUE&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;1&quot; style=&quot;color: black; background-color:#F265===;width:15%;&quot; | &lt;span style=&quot;color: #ffffff;&quot;&gt;Entreprenasium&lt;/span&gt;
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Inzicht geven in leerdoelen
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Inzicht leerdoelen
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Doelstelling|Doelstelling]]
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Motiveren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Motiveren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Motiveren en informeren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Motivatie
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Motivatie|Motivatie]]
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Aansluiten voorkennis
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Vaststellen voorkennis
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Voorkennis|Voorkennis]]
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Oriënteren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Oriëntatie op kennis
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Verkennen
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Oriëntatie|Oriëntatie]]
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Illustreren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Oriëntatie op vaardigheid
|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Verwerven
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Conceptualiseren
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Demonstreren
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Instrueren
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Oefenen
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Oefenen en begeleiden
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Toepassen
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Oefening|Oefening]]
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Begeleiding / bewaking
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Bewaking leerproces
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Zorg|Zorg]]
|-
|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Zorgen voor faciliteiten
|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Reflecteren
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Terugkoppeling
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| 
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Geven feedback
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Feedback|Feedback]]
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;|
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Toetsing
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Toetsen
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Beoordelen geleerde
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Toetsing|Toetsing]]
|-
|
|
|
|
|style=&quot;color: black; background-color:#F265===;&quot;|
|-
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Analyseren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Terugkoppeling na toetsing
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Evaluatie
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| Remediëren
|style=&quot;color: black; background-color:#FFFFFF;&quot;| [[Onderwijsdeskundige/Gereedschappen#Evaluatie|Evaluatie]]
|}

Kijkend naar de verschillende indelingen dan lijkt het erop dat het belang dat men hecht aan verschillende onderwijsfuncties bepaalt in hoeverre men deze verder onderverdeelt. 
In dit boek definieren we een onderwijsfunctie door te benoemen wat de bijdrage of opbrengst voor het onderwijs is. Deze aanpak is niet alleen ondernemender (niet het proces maar het resultaat telt) maar doet recht aan het feit dat een onderwijsfunctie niet gaat om hoe men de taak invult maar wat de invulling dient op te leveren.

=== Doelstelling ===
In de onderwijswereld wordt hier vaak alleen de [[Onderwijzer/Doel#Leerdoel|leerdoelen]] mee bedoeld. Dat zal voor de leerling gelden maar een docent of een onderwijsorganisatie heeft ook persoonlijke doelen; de onderwijsdoelen. Wanneer de onderwijsdoelen de leerdoelen ondersteunen dan kan de focus op de leerdoelen blijven liggen bij het vervullen van de onderwijsfuncties. Niet alleen het helder maken van de leerdoelen maar ook het [[Onderwijsdeskundige/Doel|zorg]]en dat de lerende hierop gefocust blijft is de basis voor effectief onderwijs.

=== Motivatie ===
De lerende moet de waarde van de doelstelling voor de eigen ontwikkeling worden duidelijk gemaakt. Motivatie is de bereidheid tot het doen van een inspanning daartoe. De mens heeft geen aangeboren verlangen om te werken, wel om te leren. Ten aanzien van motivatie en onderwijs zijn er twee interessante theorieën:
* Inhoud van de motivatie: Motivational content
* Proces van de motivatie: Cognitieve processen

==== Inhoud ====
Als we spreken over motivationale content dan komen we al snel bij Maslow. Al rammelt deze theorie aan alle kanten, hier toch een opsomming:
# Fysoliogische behoeften (sex, eten)
# Veiligheidsbehoeften (niet alleen vandaag maar ook morgen, het gaat om het veilig stellen daarvan)
# Sociale behoeften ( bij een groep behoren) Weet je dat je bij een groep behoort
# Erkenningsbehoeften van anderen (prestige, status, reputatie) of van zichzelf (zelfrespect, zelfvertrouwen)
# Behoeften aan zelfontplooiing

En andere theorie is de Equity theorie. Mensen kijken volgens deze theorie naar de omgeving om te bepalen of ze een eerlijke beloning krijgen. Volgens de goal setting theorie stellen mensen zichzelf steeds vrij hoge doelen. Hoe hoger hoe harder ze er voor willen werken. Een andere opvatting is de Valence Expectancy oftewel de waarde van de beloning en de kans daarop beïnvloed de motivatie. De tendens om te presteren, waarbij presteren wordt opgevat in de zin van excelleren, dit zowel in de ogen van anderen als van zichzelf, is een mogelijke factor in de motivatie. 

Motivatie kent twee invalshoeken:
* Intrinsieke: vanuit zichzelf gestimuleerd, innerlijke voldoening
* Extrinsieke: vanuit de omgeving gestimuleerd, externe beloning

==== Proces ====
Voorbeelden van manieren om de intrinsieke motivatie te bevorderen zijn door de lerende uit te dagen, op een aantrekkelijke en veelzijdige manier de bijbehorende leerstof aan te bieden, aan te sluiten bij de belevingswereld van de lerende, het belang van de doelstelling te benadrukken en door samenwerking te bevorderen.

Leerlingen zijn mensen van vlees en bloed. Gevoelens zijn van invloed op het leerproces. Ook gevoelens die niet direct aan het leerproces zijn gekoppeld. Een docent moet oog hebben voor verdriet, verliefdheden, sombere buien, vrolijke buien, hormonen enzovoort. Dit lijkt het intrappen van een open deur. Echter, zaken die niet rechtstreeks met het leren te maken hebben verdwijnen nogal eens van onze radar. Gevoelsonderwijs zorgt ervoor dat we gevoelens effectief gebruiken bij het leren. Hierbij zullen we vooral de wederzijdse wisselwerking tussen gevoelens en motivatie beschouwen. Het belangrijkste gevoel dat voor motivatie zorgt is interesse.

In het interesse-georienteerd onderwijs ligt het accent op het motiveren van leerlingen. Een motief is een bewuste of onbewuste innerlijke drijfveer dat een leerling ertoe aanzet om acties te ondernemen teneinde een gewenst doel te bereiken. Elk motief komt voor uit een behoefte. Elk gedrag van een leerling waartoe zijn motief leidt is erop gericht zijn behoefte te bevredigen. 

Motiveren wil zeggen iemand aanleiding geven zijn oud gedragspatroon op te geven voor een nieuw gedragspatroon.  Een leerling zal dit alleen doen als het hem heel duidelijk is dat de kans op en de mate van behoeftebevrediging groot is. Deze inschatting roepen bij hem emoties op (angst, onrust, stress, frustratie of vertrouwen, rust, ontspanning, motivatie). Deze gevoelens, negatief of positief, hebben invloed op de inzet van de leerling en daarmee ook op het resultaat.
Afhankelijk van de verwachtingen (inschatting) van de leerling zal hij zijn uiteindelijk resultaat beoordelen. Hoge verwachtingen gekoppeld aan slechte resultaten, leiden tot negatieve gevoelens. Andere combinaties leiden tot positieve gevoelens. Deze gevoelens beïnvloeden de leerling in zijn zoektocht naar de oorzaak. De conclusies van dit onderzoek beïnvloeden zijn toekomstige inschattingen. Zo is de cirkel rond.

Motiveren kost tijd. Regelmatig terugkerend gedrag is immers ontstaan door leerprocessen en alleen door nieuwe leerprocessen te veranderen. 
Natuurlijk werkt onderwijs het meest motiverend als we de individuele interesse en leermethoden van de leerling in een afwisselende werkvorm aanbieden.

=== Voorkennis ===
Effectief leren betekent aansluiten bij wat de lerende al weet. Dit heeft als voordeel dat men een beroep kan doen op al aanwezige links naar informatie in de hersenen. Het maakt ook dat de kennis niet &quot;los&quot; wordt opgeslagen en daardoor minder toegankelijk is. Het vaststellen en activeren, bijvoorbeeld door een test, zelfonderzoek of een constructivistische benadering, naar wat de beginsituatie van de lerende is de eerste stap die men zou moeten nemen na het helder hebben van de doelen.

=== Oriëntatie ===
Leerdoelen worden onder meer bereikt door informatie over te dragen naar de lerende. Deze kennis kan komen uit verschillende bronnen. De docent kan zich opstellen als de belangrijkste informatiedrager maar men kan ook leren van anderen en elkaar. Statische informatiedragers zoals boeken en het internet nemen van oudsher een belangrijke plaats hierin. Van interactieve en dynamische informatie  en overdrachtsvormen op maat, die rekenschap houden met de voorkeuren van de lerende, wordt tegenwoordig steeds meer gebruikt gemaakt. Afhankelijk van de leerstijl krijgt de ene leerling een tekst te lezen en een ander een casus te bekijken. 

Het is de taak van het onderwijs om de leerstof toegankelijk te maken. Dit kan door het aanbieden van een boek, website, voorbeelden, lessen, college's, toelichtingen of een video. Onafhankelijk van wie daartoe het roer neemt, zal de leerling uiteindelijk zelf, leren is een activiteit van de lerende, zich moeten oriënteren op informatie c.q. kennis die voor het bereiken van de doelstelling nodig is. En ook zelf zorgen dat deze kennis wordt verworven en onthouden.

=== Oefening ===
Met het oefenen doelt men op de mogelijkheid om de doelstelling te bereiken door leerinhouden meerdere malen toe te passen in verschillende situaties. Immers oefening baart kunst. Door leerinhouden vaak toe te passen leer je iets diepgaand en blijvends. Afhankelijk van de doelstelling dient men zelfs soms zo vaak te oefenen dat bepaalde vaardigheden worden geautomatiseerd.

Met oefenen wordt het activeren van de lerenden gericht op het (laten) verwerken van leerstof bereikt. Uitdagingen, casussen, taken, opdrachten, samenwerkingsverbanden, vragen en zoekhandelingen zijn allemaal manieren om de lerende te laten oefenen.

Het bieden van de gelegenheid om te kunnen oefenen moet men beschouwen als een fundamenteel onderwijsrecht.  Daarbij geldt minimaal dat men op de manier waarop men uiteindelijk wordt getoetst ook mag oefenen. Dus niet: we leren hoe een huis in elkaar steekt door er zelf een te bouwen en vervolgens krijgt men een schriftelijke vragenlijst als toets. Dan zal ook de toets moeten bestaan uit het bouwen (van onderdelen) van een huis. Het simpelweg afdoen met &quot;men moet de lesstof beheersen en dan maakt het niet uit hoe je dat toetst&quot; negeert het feit dat een toets eerlijk moet vaststellen of men leerdoelen heeft bereikt, en dat goed geformuleerde leerdoelen altijd in zich hebben hoe je dat vaststelt. 

Een toets mag niet een test mag zijn van iemands leervaardigheden (behalve als dit het leerdoel is). Een toets wil eigenlijk laten zien dat alle betrokkenen de gewenste prestatie hebben geleverd. Voor een gemiddelde leerling moet het adequaat voldoen aan de leeractiviteiten&lt;ref&gt;Leeractiviteit = een bezigheid die een leerproces in gang zet.&lt;/ref&gt; die zijn gevraagd een goed resultaat opleveren. Wanneer dit niet het geval is dan ligt dat vaak aan onvoldoende of onjuist oefenen. Dit komt omdat in het oefenen de meeste onderwijsfuncties nog aan bod komen. Een oefening die overeenkomt met de wijze van toetsing laat bijvoorbeeld helderder zien dan een stuk beschrijving wat er van je wordt verwacht, motiveert je dat ook te doen en geeft feedback op de voortgang.

=== Zorg ===
Het onderwijs dient te bewaken of te zorgen dat de leerstof door de lerende op een overzichtelijke wijze wordt geordend en opgedeeld in behapbare brokken. Zijn de leeractiviteiten helder en slim gepland? Hoe is de samenwerking met anderen georganiseerd? Welke zaken dienen er geprogrammeerd/geroosterd te worden en welke niet? Als we de architectuur van het onderwijs onder de loep willen nemen als deskundige dan kunnen we kijken naar hoe de taken die het onderwijs behoort uit te oefenen zijn vervuld, de zogenaamde [[Onderwijsdeskundige/Doel#Onderwijsfuncties|onderwijsfuncties]]. Een onderwijsdeskundige zal meehelpen te zorgen dat wijze waarop men praat over het onderwijs eenduidig is, in dit boek gelden de [[Onderwijsprofessional/Visie#Begrippen|definities]] uit de serie over de onderwijsprofessional

Dyslexie&lt;ref&gt;Dyslexie = het onvermogen om woorden, waarvan men wel de letters ziet, in hun betekenis te vatten&lt;/ref&gt; is een veel onderzocht onderwerp waarvan de aanpak, in overleg met de leerling, vraagt om remediëren, compenseren en dispenseren. De gezondheidsraad heeft in 1995 een rapport aan de minister van VWS aangeboden met een afbakening, een mogelijke behandeling van dyslexie, dat het onderwijs dient te signaleren en te begeleiden en de gezondheidszorg dient te diagnosticeren te doen en te behandelen. Van een onderwijsdeskundige mag worden verwacht dat deze dyslexie niet alleen, als een goed onderwijzer, kan signaleren en begeleiden maar ook onderwijsprofessionals en schoolorganisaties daarin kan adviseren aansluitend bij het bestaande beleid betreffende dyslexie. Doel van het advies is te komen tot een goede afstemming tussen datgene wat de leerling aan hulp nodig heeft en de begeleiding die wordt geboden of kan worden geboden. Het advies bevat zodoende niet alleen de begeleiding van de dyslectische leerlingen in de klas maar ook hoe de ondersteuning via beleid en organisatie is te ontwikkelen op de te adviseren school. 

In 2004 hebben alle scholen voor voortgezet onderwijs een snel signaleringsinstrument ontvangen dat bestaat uit een zinnendictee, een stilleestoets en een overschrijftaak. Het signaleringsinstrument is genormeerd voor brugklassers uit verschillende vormen van voortgezet onderwijs.

=== Feedback ===
Een van de kenmerken van een studax is het goed weten hoe je ervoor staat. Feedback verkrijgen is daartoe van groot belang. Kritisch naar je leerprestaties kijken en het gevolgde proces en anderen uitnodigen dat ook te doen zijn manieren om feedback te krijgen. Het onderwijs hoeft niet perse proactief feedback te geven, maar wel organiseren dat dit gebeurt en kan gebeuren op een zo frequent en goed mogelijke manier. (Zelf)reflectie is een manier dat feedback op het meta niveau van het leren ondersteunt, het reguleren. Ben ik nog gemotiveerd genoeg, is er nog genoeg tijd of volg ik wel de beste of snelste weg?

Feedback komt van verschillende actoren. De student zelf, medestudenten, docenten maar ook mensen van buiten de school kunnen de gevers zijn. Feedback zonder toelichting, dus alleen een wat, is niet bij voorbaat contraproductief zoals vaak wordt aangenomen. Het kan de lerende uitnodigen zelf te onderzoeken waarom de gever komt tot zijn kritiek, welke zaken beter kunnen en hoe. Uiteindelijk zal de lerende dan zelf de feedback aanvullen tot een compleet geheel. Dit moet wel binnen de capaciteiten liggen van de lerende om te zorgen dat er niet een te grote wissel wordt getrokken op de motivatie.

=== Toetsing ===
Kan de doelstelling als behaald worden beschouwd en het leerproces daarmee afgesloten worden? Toetsing is bedoeld om alle partijen ervan te overtuigen dat dit is bereikt en in welke mate. Het verschil met een test is dat testen vooral verschillen moet achterhalen bijvoorbeeld om de spreiding in voorkennis vast te stellen. Toetsing moet bewijzen dat men, met zijn allen, heeft voldaan aan de gestelde doelen. Een goed resultaat is zodoende voor alle betrokkenen van belang. Het meest eerlijk en objectief is het daarom als deze vaststelling gebeurt door een onafhankelijke partij.

De toetsing is niet alleen een kwestie van wie stelt moet bewijzen maar geeft de leerling ook informatie over het effect van een gedane leerinspanning. Dit helpt de lerende om zijn leerstrategieen verder te verbeteren. De informatie is vooral effectief als deze zo dicht mogelijk op de leerinspanning volgt. 

=== Voorbeeld ===
Om te kijken hoe een onderwijsdeskundige komt tot een advies volgen we een voorbeeld. De onderwijsdeskundige is gevraagd aan de hand van interviews met verschillende actoren een voorstel uit te brengen over hoe aan studieloopbaanbegeleiding (vanaf hier &quot;SLB&quot; genoemd) op een onderwijsinstituut het beste vorm kan worden gegeven.

=== Interviews ===

==== Management ====
SLB is al vrij lang een probleem. SLB is er vooral omdat het moet. Een student zit niet te wachten op SLB. Het wordt als betuttelend ervaren. Het is vragen naar een sociaal geaccepteerd antwoord. De bijkomende dictatuur staat ze tegen. Het bestaat immers uit veel moet-opdrachten, doch niet vanuit een specifieke behoefte. De opdrachten zijn veel te gedetailleerd, worden als een invuloefening en irrelevant ervaren. De nieuwste ontwikkeling lijkt een verschuiving in te houden van compententie-ontwikkeling naar studieplanning en -bewaking.

Kernvaardigheid is reflectie. Idealiter zou men dit binnen de vakken moeten trainen en met een directe koppeling naar het beroep. Een SLB-er zou iemand moeten zijn waar een student op afroep naar toe kan voor raad, advies en bij problemen. De SLB-er is belangrijk bij het advies voor het vervolgen van de studie. De SLB-er ziet zijn studenten vaak en ontwikkelt een goede band met hen. Daarom bij voorkeur een studielange relatie. Het zou een idee zijn om de student zijn eigen SLB-er te laten kiezen. Waarbij de SLB-er een rol inneemt waar studenten een plek hebben om uit te huilen. De kwaliteit van SLB wordt vooral bepaald door de kwaliteit van de SLB-er. Niet door de &quot;procesturfers&quot;.

Studenten hebben verschillende ingangsniveaus. Er bestaat daarnaast een duidelijk verschil tussen de studenten van de verschillende opleidingen. Dit varieert van volgend tot kritisch en van technisch tot socio. Er is om praktische redenen geen tijd om te leren door vallen en opstaan. De eerste periode is de motivatie voor SLB vooral extrinsiek; punten scoren. Men wordt sterk aan het handje gehouden. Het management verschilt onderling van mening of het begin daarmee goed is ingevuld. Feit is wel dat in de jaren daarop de studenten niet in staat blijken zelf een verantwoordelijke invulling te kunnen geven aan SLB. Omdat de student in jaar 3 en 4 elders kan zijn is SLB lastig te organiseren. Het organiseren van de inzet van de SLB-er is eveneens een grote uitdaging. Vooral bij ons vakgebied zijn moeilijk supervisoren te vinden maar wel mensen die een goed inzicht hebben in de complexiteit van de studie. Ondersteunende middelen zijn uit de hand gelopen in de zin dat ze meer een doel op zich lijken te worden.

==== Studieloopbaanbegeleiders ====
De bedoeling van SLB is te komen tot een gemotiveerde keuze voor vervolg van de studie, het vergroten van het persoonlijk leefgenot, het goed doorlopen van de studie en het begeleiden door de bureaucratie. De SLB-er is het eerste aanspreekpunt, vangnet voor technische en organisatorische zaken en ondersteuner van het leven als student. Bij ons vakgebied is een verbijzondering dat er buitenlandse studenten zijn die ver van huis zijn en een andere band vragen met de SLB-er.

Ze zijn niet bezig met rendementen. Ze willen desgevraagd als rendement &quot;een ervaren meerwaarde door de student&quot; en hanteren binnen de strakke organisatie de begeleiding zo veel mogelijk vraaggestuurd en naar eigen inzicht. De mate waarin ze deze vrijheid nemen verschilt van persoon tot persoon. Men erkent dat men in sommige opzichten te veel doet en niet altijd efficiënt en effectief opereert. Maar daar is de huidige strakke dwingende opzet mede schuldig aan. De visie in woord is niet die in daad. De student is niet zelf verantwoordelijk maar wordt aan het handje gehouden. De opzetters denken dat de ideale weg de gladde weg is! Maar een turbulente is veel lerender. Wat zijn de selectiecriteria voor een SLB-er?

De verplichte zaken als de opdrachten ervaart men als nutteloos en niet leidend tot klanttevredenheid. Men is een sterk voorstander van het uitsplitsen van duidelijk te onderscheiden rollen. Ze noemen iemand die de studie volgt, een mentor, iemand voor vakoverstijgende vaardigheden en de studieadviseur. Ze wensen dat de SLB veel meer vraaggestuurd, op maat en gedifferentieerd zal zijn. Intervisie wordt als moeizaam verhaal getypeerd. Het lijkt erop dat &quot;intervisie om intervisie plaatsheeft&quot;. Daarentegen wordt het sollicitatietraject als goed ervaren en just in time.

Het huidige student-volgsysteem functioneert niet goed en kan daarom niet goed opereren als signaalgever indien er zaken misgaan. Hoewel de SLB-ers wel op deze systemen steunen. SLB is niet goed geïntegreerd in het curriculum. Daar is men te gefocust op het product en te weinig op het proces. Ook hier verwacht men, in de huidige opzet, niet veel van als signaalgever of doorverwijzer.

Motivatie voor SLB is cruciaal en zou niet alleen uit punten scoren moeten bestaan. Student ervaart nu het nut van SLB niet. Het is een misconcept dat een student te motiveren is voor het idee van competenties. Men komt zodoende niet tot reflectie op wat geleerd maar laten meer zien wat ze al kunnen. SLB moet in zijn optimale kracht worden gebruikt. Deze vrijheid is er. Men ervaart dat niet zo. Ze hebben sterk de indruk dat er meer is verankerd op organisatieniveau dan dat er werkelijk vrijheid is op afdelingsniveau.

Het introductiekamp is een mooie plek om elkaar goed te leren kennen. Dan echter geen uitleg over systemen geven maar bijvoorbeeld een dropping organiseren om elkaar te leren kennen. Helaas selecteren we niet aan de poort. Terwijl een groot deel van de studenten niet gemotiveerd zijn, onvoldoende niveau hebben, nog niet klaar zijn en nog niet weten wat ze willen. De aandacht en uitdaging voor de toppers ontbreekt door teveel aandacht aan de zojuist genoemde groep terwijl we ze beter kunnen laten vallen.

==== Kerngroep  ====
Persoonlijke aandacht en begeleiding is een voordeel van SLB. Prettig is dat de studenten worden geholpen om zichzelf en de opleiding te leren kennen. Maar daarbij past niet een verplicht programma waarvan de student het nut niet ziet. Een opdrachtenpakket als verplichte kost is verschrikkelijk. Het verplichte karakter om studenten aan het werk te krijgen, werken voor de punten, is ontaard in een onwenselijke starre erfenis van boeken en handleidingen die te omvangrijk, algemeen en gedetailleerd zijn. Het middel is doel geworden. En nu zijn er ook nog nieuwe vaardigheden aan toe gevoegd. Men wil maatwerk en een persoonlijke invulling passend bij de eigen kracht. Het competentiemanagement wat nu wordt neergelegd bij de SLBer is een probleem. Competenties zijn te abstract om mee te werken en moeten worden gekoppeld aan beroepstaken zoals programmeren. Er is een botsing tussen het willen beheersen van SLB en het inhoudelijk uitvoeren van SLB. Daardoor is er een verschil tussen de wenselijkheid (zelfverantwoordelijkheid) en werkelijkheid (docentgestuurd).

De rol is die van coach, mentor en gids door de administratieve bulk. Persoonlijke begeleiding is weinig vakgebonden. De andere rollen zijn dat wel. Rendementen van SLB worden niet gemeten. Men vindt dat de persoonlijke begeleiders hun meerwaarde moeten laten ervaren door de studenten. Studenten mogen wat dat betreft ook kiezen na een verplichte intake. De persoonlijke begeleider moet aansturen op het proces niet op de inhoud. Men vindt ook dat men daarin meer de eigen autonomie moet nemen.
Ondersteunende studievolgsystemen zouden beter op elkaar afgestemd kunnen worden. Hoewel de studenten zelf moet bewijzen hoe ze ervoor staan.

==== Studenten ====
Ze vinden de SLB niet ondersteunend genoeg. In het algemeen ervaren en zien ze het nut van SLB niet, hoewel ze tegelijkertijd het concept van SLB wel omarmen. Eerste jaar/jaren een starre structuur, aan de lijn door het bos. Het derde jaar is feitelijk niet aanwezig door stages. Men wil 1 coach voor 4 jaar. &quot;SLB heeft nu alleen zin als je het vanuit jezelf serieus neemt&quot;. Dat doet slechts een kleine groep. Nu heeft men sterk het gevoel dat men het voor de onderwijsgevende doet in plaats van voor zichzelf. De opdrachten helpen niet. SLB dwingt in plaats van ons naar behoefte te laten &quot;shoppen&quot;.

Het persoonlijk verhaal doen wordt gewaardeerd indien het klikt met de begeleider. Maar het eerste jaar is vooral volgen en geen eigen keuzes maken. &quot;We missen uitgedaagd te worden........ We worden onderschat.&quot; Wat ze willen is dat SLB hun steunt in het leren. Daarbij hoort een studieadviseur en een vertrouwenspersoon. Men ervaart dat de een goed is als studieadviseur maar niet als vertrouwenspersoon en vice versa. Sowieso vinden de studenten dat de persoon een belangrijke factor in goed SLB is. Men wil geen verplicht verstikkend opgelegd proces maar vraaggestuurd. Een persoonsgebonden vertrouwenspersoon. Als je hem nodig hebt is het goed als hij er is. Dan moet hij wel bereikbaar zijn! En snel antwoord geven binnen een bepaalde tijd. 

De ideale SLB-er laat je je gang gaan als het goed gaat en staat er als er problemen zijn. Voelt aan hoe het in het onderwijs gaat en weet wat er leeft. Wel realiseert men zich dat wat je niet kent je ook niet mist. Een kennismaking moet dus niet vrijblijvend zijn. Kennis van het onderwijssysteem acht men bijzaak en zou rustig bij een andere persoon mogen liggen. De vaardigheden wil men het liefst in de vakken oefenen en niet erbuiten. Nu wordt het nutteloos los aangeleerd. Zoek een docent die dit in zijn vak wil doen!

De meetings met de hele klas gaan nu niet goed. Bij de intervisies heeft iedereen eigen ideeën maar men luistert niet echt naar elkaar. Ook is het doel van die bijeenkomst niet duidelijk. Het samen met de klas terugkijken en discussïeren over studieonderdelen is wel zinvol als er ook wat mee wordt gedaan. Het aantal deelnemers is prima om een hechte groep op te bouwen en wordt zodoende als fijn ervaren.

Specifiek voor het vakgebied wordt genoemd dat men geen SLB heeft in het derde jaar en zich daardoor vervreemdt van de opleiding. Vanwege het ontbrekende contact wil men niet naar het onderwijsinstituut terug. Ze snappen ook niet waarom ze de eerste jaren aan de hand worden gehouden en dan &quot;in het diepe bad worden gekwakt&quot;. Men geeft aan dat de verschillen in type student tussen de opleidingen groot zijn.

Wat ze willen is beter leren studeren. SLB moet hen daarin helpen. En moet zichtbaar aantonen dit te doen. Dan willen ze er wel voor gaan. Hoe leer je een tentamen in 25 uur i.p.v. 50 uur? Ze willen ervaren dat ze door SLB beter kiezen, sneller leren, meer plezier in de studie hebben en een hoger niveau bereiken met meer diepgang. Kortom: resultaatgericht werken en niet alleen een prettig gesprek.

=== Voorstel ===

==== Adviezen ====
Het voorstel voor een goede geïntegeerde aanpak van SLB bij het onderwijsinstituut is gebaseerd op de volgende adviezen:
# SLB richt zich op het vergroten van de studieprestaties van de studenten
# Studieprestaties worden uitgedrukt in meetbare grootheden als studietempo, studieresultaten en studiewisselingen
# Reflectie is de kernvaardigheid voor het verbeteren van de studieprestaties en voor persoonlijke ontwikkeling
# De student wordt in het leren reflecteren ondersteund door een studieloopbaanbegeleider en indien mogelijk een buddy
# De ondersteuning is, na een verplichte kennismaking, vraaggestuurd en gedifferentieerd naar het type student
# Een projectcoach signaleert of een student ondersteuning nodig heeft en verwijst zonodig door
# De studieloopbaanbegeleider moet haar inzet verdienen. Het nut van de begeleiding door haar of de buddy moet zich uiten in een significante verbetering van het studeren van de student en zijn buddy. Niet door het uitdelen van ECTS
# Vakoverstijgende vaardigheden, die niet onder de reflectieve kunnen worden gehangen, worden ondergebracht bij de bestaande modules
# Deelnemende docenten worden ondersteund door een specifieke trainer. De vrijgekomen ECTS worden toebedeeld aan de deelnemende modules
# De studieadviseur wordt geraadpleegd voor deskundige vragen over de opzet en mogelijkheden van de studie
# Studievoortgang wordt automatisch en door het bestaande secretariaat bewaakt
# Mensen worden op basis van hun persoonlijke talenten ingezet in de genoemde rollen
# SLB begeleiders worden op maat geschoold en begeleid, uitgaande van de aanwezige talenten
# Het bestaande materiaal wordt op maat ingezet uitgaande van leervragen van de student
# Zelf verantwoordelijk zijn voor het eigen leren wordt niet geleidelijk maar vanaf het eerste moment gevraagd. 

Het hoe en waarom van deze adviezen wordt in de hierop volgende paragrafen onderbouwd. In deze paragrafen is per betrokken partij (organisatie, begeleider, management en student) gekeken naar wat men wil (wenselijk), wat men doet (werkelijk) en wat men zou kunnen verbeteren (voorstel). Op grond hiervan worden de adviezen die hier boven staan onderbouwd. Verder worden relevante onderdelen uit het ontwerp zoals de leeromgeving, de sturing, de activiteiten en de werkvormen eveneens geanalyseerd naar de wenselijke situatie, de huidige situatie en aspecten die voor verbetering vatbaar zijn.

==== Organisatie ==== 

'''Wenselijk'''

: De wens is te voldoen aan de doelstelling van de organsisatie: “Het onderwijsinstituut leidt studenten op tot zelfbewuste, verantwoordelijke, ondernemende en ‘lifelong learning’ professionals”. Volgens de werkgroep SLB is het doel van SLB ondersteuning te bieden bij de onder de doelstelling vallende competentie “Het plannen en sturen van de loopbaan”.

'''Werkelijk'''

: De betrokkenen bij SLB (studenten, SLB-ers, SLB-coordinatoren en managers) kennen het genoemde doel en ook de vier aspecten waaraan invulling gegeven moet worden. Desondanks blijft men bij het antwoord op de vraag “wat is het nut van SLB? ” vaak blijk geven van weinig motivatie. Men antwoord:
* “weet niet”
* “het moet nu eenmaal”
* “voorkomen van uitval of verkeerde keuzes”
* “geen toegevoegde waarde; laten we terugkeren naar de oude situatie”
* men herhaalt de genoemde doelstelling zonder er voor zichzelf betekenis aan te ontlenen,
* of geeft een andere reactie

: Het lukt niet overal de strategie van het onderwijsinstituut te vertalen naar eigen operationele doelen. Dit in tegenstelling tot die afdelingen waar de invulling van SLB een succes is. In de dieptestudie naar SLB aan de hand van good practices wordt geadviseerd de opleidingen eigen visies, doelstellingen en plannen te laten ontwikkelen binnen de gegeven kaders. Het effect is dat de betrokkenen de ontbrekende schakel, de tactiek, gaan ontwikkelen en doelen op bestuursniveau naar de dagelijkse praktijk vertalen.

'''Voorstel''' 

: De tactiek die de onderwijsdeskundige voorstelt is om van SLB een middel te maken om de studieprestaties te vergroten. Gemeten studievaardigheid en studiehouding blijken namelijk samen te hangen met studieprestaties. De persoonlijke ontwikkeling van de student heeft ook invloed op de studieprestaties. Het richten op studieprestaties doet én recht aan de loopbaancompetentie en de vier aspecten die daarbij horen én geeft alle betrokkenen een concreet en aantrekkelijk houvast. Studieprestatie is een meetbare grootheid (studietempo, studieresultaten en studiewisselingen) die directe beloningen voor de betrokkenen oplevert en goed aan te sturen is.

'''Adviezen 1 en 2.'''

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>aw8ljkxieenr3rhx7nyvdadxkg8859g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hypnotherapie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39855</id>
    <revision>
      <id>424669</id>
      <parentid>424111</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1229" sha1="iy8t9kqq1z1w4v1c4nilc5exa1y3fb9" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Hypnotherapie
| Object = Boek
| Bron = Hypnotherapy represented by a deer from which the brain grows.png
| Definitie = {{Wp|Hypnotherapie|Hypnotherapie}} is een behandelwijze die gebruik maakt van een toestand van diepe ontspanning om contact te maken met het onbewuste.&lt;br&gt;Hypnotherapie is effectief bij klachten van psychische, sociale, lichamelijke en psychosomatische aard.
| Beschrijving = Dit boek is bedoeld om misvattingen die er heersen over hypnose of hypnotherapie weg te nemen. Het toont de lezer dat de moderne hypnotherapie een gedegen behandelmethode is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en gebruik maakt van bewezen psychoanalytische theorieën en cognitieve leertheorieën. Een hypnotherapeut is – mits hij wordt erkend bij een beroepsvereniging – iemand met een gedegen en veelomvattende opleiding op post-HBO niveau. De effectiviteit wordt op steeds meer domeinen door onderzoek ondersteund en zodoende ook vergoed door zorgverzekeraars en als medische doorverwijzing ingezet door artsen of psychiaters.
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Zelftherapie
| Onderdeel = Hypnose, Zelfhypnose, Therapie, Theorie, Toepassing
}}</text>
      <sha1>iy8t9kqq1z1w4v1c4nilc5exa1y3fb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39866</id>
    <revision>
      <id>424683</id>
      <parentid>424034</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1684" sha1="bgqujssavr4a4k3x581f568zsvmykul" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijs
| Object = Reeks
| Bron = Onderwijs logo.webp
| Definitie = [[w:nl:Onderwijs|Onderwijs]] is het op iemand overbrengen van kennis, vaardigheden of een houding.&lt;br&gt;Met onderwijs wordt ook de plek (school of opleiding) of de methode van onderwijs ([[ondernemend onderwijs]]) of het proces uitgevoerd door de [[Onderwijsprofessional/Algemeen|onderwijsgevende]] geduid.&lt;br&gt;Onderwijs kan ook worden gezien als de organisatie van het leren. Met die definitie kan men &quot;zichzelf onderwijzen&quot;.
| Beschrijving = In deze boekenserie boek wordt uitgelegd hoe in Nederland het onderwijs is georganiseerd in de tijd en over verschillende [[Onderwijsniveau|niveau's en richtingen]].&lt;br&gt;Ook worden enkele [[w:Onderwijsvorm|onderwijsvormen]] besproken.&lt;br&gt;In deze boekserie worden enkele [[vrij leren|vrij makende]] [[w:Onderwijsvorm|onderwijsvormen]] in aparte boeken besproken.&lt;br&gt;In de boekenserie [[onderwijsprofessional]] worden de verschillende rollen die men in het onderwijs kan innemen, toegelicht.&lt;br&gt;De rollen van [[onderwijsarchitect]] en [[onderwijstechnoloog]] worden in aparte boeken besproken.&lt;br&gt;Onderwijs staat niet gelijk aan [[leren]] en er vaak zelfs tegenover.&lt;br&gt;Onderwijs richt zich namelijk vaak op de kwaliteit van de organisatie van het leren in plaats van [[Leren_leren/Kwaliteit|de kwaliteit van het leren]] zelf.
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Collectie = Onderwijs en opleiding
| Onderdeel = Onderwijs&amp;shy;niveau, Onderwijs&amp;shy;vorm, Entreprenasium, Leer&amp;shy;paradijs, Humanature, Filosofisch &amp;shy;onderwijs, Onderwijs&amp;shy;professional, Onderwijs&amp;shy;architect, Onderwijs&amp;shy;technoloog
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
}}</text>
      <sha1>bgqujssavr4a4k3x581f568zsvmykul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39868</id>
    <revision>
      <id>424676</id>
      <parentid>424027</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1779" sha1="cjkogv44snynny0b1eo69k0qm0vgnm4" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Object = Reeks
| Bron = Use Brain.gif
| Definitie = [[w:nl:Leren|Leren]] is het zich eigen maken van nieuwe, of het aanpassen van bestaande, kennis, gedrag, vaardigheden of houding.
| Beschrijving = In deze boekenreeks wordt uitgelegd hoe leerprocessen vanuit een onderwijskundig gezichtspunt werken met als doel [[zelf leren]].&lt;br&gt;Aan verschillende persoonlijke voorkeuren voor leren (onbewust of bewust, theoretisch of praktisch) is een apart deel gewijd.&lt;br&gt;Een leerproces beschrijft de manier waarop een lerende zich ontwikkelt door leeractiviteiten uit te voeren teneinde bepaalde [[Leren leren/Doel|leerdoelen]] te halen.&lt;br&gt;Leren is niet hetzelfde als onderwijs!&lt;br&gt;Een [[w:leerproces|leerproces]] is de geleidelijke verandering in attitude en gedrag ten gevolge van leren.&lt;br&gt;Onwetendheid is een bron van lijden, leren is dus lijden verminderen.
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Collectie = Onderwijs en opleiding
| Onderdeel = Zelf &amp;shy;leren, Onbewust &amp;shy;leren, Leren &amp;shy;leren, Vrij &amp;shy;leren, Passend &amp;shy;leren, Speels &amp;shy;leren, Model &amp;shy;leren, Ontwerpend &amp;shy;leren, Onderzoekend &amp;shy;leren, Ondernemend &amp;shy;leren, Beeldend &amp;shy;leren, Verhalend &amp;shy;leren
| Support = Signaleer
| Kleur = #846dab, #f26522, #bd1a8d
| Titel = Leren
| Referentie = wikipedia, wikijunior
| In deze boekserie worden aspecten in leerprocessen uitgelicht die tot [[zelf leren]] leiden. Dus meer vrijheid,&lt;br&gt;zowel intern (een bevrijde geest) als extern (vrijheid om jezelf te mogen ontwikkelen in de richting die je zelf wenst).
| De lol van deze boekenreeks is het leren zelf; niet het antwoord, maar de vraag en de verrassende ontdekking!
| In de boekserie [[Schaken]] wordt geïllustreerd hoe je in de praktijk leerprocessen op een hoger niveau kunt brengen.
}}</text>
      <sha1>cjkogv44snynny0b1eo69k0qm0vgnm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vrij leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39930</id>
    <revision>
      <id>424698</id>
      <parentid>424062</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1058" sha1="fzeiyc4xjlmuqb2xuzpijf4jtrbwc9z" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Vrij leren
| Object = Boek
| Bron = Free learning.png
| Definitie = [[wikt:Vrij leren|Vrij leren]] is het in volledige vrijheid [[leren]].&lt;br&gt;Zowel vrijheid als manier van leren als leren over vrijheid (van geest en mening).&lt;br&gt;Vrij leren kan worden gerealiseerd door [[speels leren]] en resulteert dan in&lt;br&gt;[[opvolgend leren]], [[onderzoekend leren]], [[ontwerpend leren]] of [[ondernemend leren]].&lt;br&gt;Welke het beste past ([[passend leren]]) is afhankelijk van de [[leerstijl]] van de lerende.
| Beschrijving = Dit boek gaat  mede om de psychologie van vrijheid.&lt;br&gt;Het omgaan met die vrijheid is iets wat geleerd dient te worden.&lt;br&gt;In dit boek wordt niets voorgeschreven, maar wordt de lezer middels gedichten stellig uitgedaagd zelf vrij te leren over vrij leren.&lt;br&gt;In de inleiding wordt hiervan afgeweken en vindt de lezer een beschrijving van deze vorm van [[leren]]. 
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Leren
| Onderdeel = Inleiding, Vrijheid, Vrijbuiter, Vrijkomen
}}</text>
      <sha1>fzeiyc4xjlmuqb2xuzpijf4jtrbwc9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Passend leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39994</id>
    <revision>
      <id>424694</id>
      <parentid>424057</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="2s8tdpcz0mrsv3w81tq4j2pqsz2hxah" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Passend leren
| Object = Boek
| Bron = Passend leren.webp
| Definitie = [[w:nl:Leren|Passend Leren]] is het [[leren]] waarin de lerende zelf zoveel mogelijk rekening kan houden met zijn of haar persoonlijke kenmerken en voorkeuren.
| Beschrijving = In dit boek wordt uitgelegd hoe passend leren zich onderscheidt van [[w:Adaptief onderwijs|passend onderwijs]] of [[w:Adaptief onderwijs|adaptief onderwijs]] of [[w:Adaptief onderwijs|onderwijs op maat]].&lt;br&gt;De onderliggende missie is identiek; namelijk rekening houden met verschillen.&lt;br&gt;De visie hoe dat te bereiken verschilt.&lt;br&gt;In het passend leren wordt de lerende geholpen om zijn eigen leren '''zelf''' vorm te geven, in plaats dat voor hem of haar te doen.
| Formaat = html
| Voortgang = 30
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Leren
| Onderdeel = Missie, Visie, Strategie
}}</text>
      <sha1>2s8tdpcz0mrsv3w81tq4j2pqsz2hxah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leren leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40219</id>
    <revision>
      <id>424677</id>
      <parentid>424028</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="596" sha1="gs3n06r0dgbjdozpnu7eb14ll45glxy" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Leren leren
| Object = Boek
| Bron = Leren leren.png
| Definitie = [[w:nl:Leren_leren|Leren leren]] of bewust leren betekent het zich eigen maken van algemene en herbruikbare vaardigheden met betrekking tot [[leren]].
| Beschrijving = De lol in het leren neemt toe als we er beter in worden.&lt;br&gt;Met plezier leren is de slimste manier van leren&lt;br&gt;Een zichzelf versterkende wederkerigheid.
| Formaat = html
| Voortgang = 50
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Leren
| Onderdeel = Bewust, Kwaliteit, Stijl, Opbrengst, Leerstof, Leerstrategie, Toetsing
}}</text>
      <sha1>gs3n06r0dgbjdozpnu7eb14ll45glxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Speels leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40221</id>
    <revision>
      <id>424695</id>
      <parentid>424058</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1312" sha1="hck1g44n8c6eo7d4qseevgkgvx5oy5u" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Speels leren
| Object = Boek
| Bron = Speels leren.png
| Definitie = [[w:Speels leren|Speels leren]], spelenderwijs leren of lerend spelen betekent dat je spelenderwijs leert leren en daarmee steeds beter je eigen leren kunt vormgeven.&lt;br&gt;Speels leren is voor alle lerenden een fijne manier om [[vrij leren|vrij te leren]].&lt;br&gt;Afhankelijk van de [[leerstijl]] betekent dit voor iemand of [[opvolgend leren]], [[ontwerpend leren]], [[onderzoekend leren]] of [[ondernemend leren]], maar altijd een vorm van [[zelf leren]].
| Beschrijving = Andere benamingen die hieraan verwant lijken, zijn [[w:Edutainment|&quot;edutainment&quot;]], [[w:en:gamification of learning|&quot;gamificatie van leren&quot;]] of [[w:en:Game_Based_Learning|&quot;game based learning&quot;]],&lt;br&gt;waarbij ook het uitgangspunt is dat spelen waarde toevoegt: &quot;meaningful play&quot; of '''betekenisvol spelen'''.&lt;br&gt;Het gaat bij speels leren niet om de eindbestemming of de reis, maar om het plezier.&lt;br&gt;Het plezier in leren wordt echter groter als we er beter in worden; [[Leren leren|leren leren]]. Speels leren is de leermethode die op een [[leerpretpark]] wordt gehanteerd.
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Leren
| Onderdeel = Inleiding, Wetten, Edupreneurial, Gebruik, Gebruiker, Leergames
}}</text>
      <sha1>hck1g44n8c6eo7d4qseevgkgvx5oy5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onbewust leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40228</id>
    <revision>
      <id>424681</id>
      <parentid>424032</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="882" sha1="37kemiobn1p81dwcz50joutap1ypuon" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onbewust leren
| Object = Boek
| Bron = Unconscience learning.png
| Definitie = {{Wp|Onbewust_leren|Onbewust leren}} is de natuurlijke manier waarop mens en dier leren. Men leert, maar men weet niet hoe, het gaat vanzelf, je hebt het niet door. 
| Beschrijving = Er is sprake van onbewust leren als er sprake is van een leerproces die de lerende niet is gestart door een wilsdaad, niet beseft, niet kan sturen en geen moeite kost.&lt;br&gt;Het verschil met bewust leren is dat daarin het leren zelf wordt beschouwd; {{Wp|metacognitie|metacognitie}} of denken over denken of leren over leren.&lt;br&gt;Om de kracht van het onbewuste optimaal in het leren te gebruiken is het advies om '''bewust onbewust te leren'''.
| Formaat = html
| Voortgang = 15
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Leren
| Onderdeel = Onbewust, Zelfbewust, Welbewust, Leerstof
}}</text>
      <sha1>37kemiobn1p81dwcz50joutap1ypuon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Filosofisch onderwijs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40313</id>
    <revision>
      <id>424667</id>
      <parentid>424019</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="628" sha1="9zy2w5fhcp8qwmp8lrh8wl5pzlrd3tw" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Filosofisch onderwijs
| Object = Boek
| Bron = 
| Definitie = In '''filosofisch onderwijs''' staat het houden van en zoeken naar wijsheid ([[filosofie]]) voorop.&lt;br&gt;Er wordt gereflecteerd over de aard, de doelen en de problemen van het onderwijs.
| Beschrijving = De persoon die zich met filosofisch onderwijs bezig houdt noemen we een onderwijsfilosoof.&lt;br&gt;Filosofisch onderwijs is leuk, leerzaam en liefdevol naar jezelf en de ander.
| Formaat = html
| Voortgang = 25
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijs
| Onderdeel = Wijsheid, Denken, Leren, Socrates, Lao Zi, Yoga, Vrijeschool
}}</text>
      <sha1>9zy2w5fhcp8qwmp8lrh8wl5pzlrd3tw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijsvorm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40314</id>
    <revision>
      <id>424690</id>
      <parentid>424121</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="628" sha1="iv2yv3vh8nhucgew4fmgtb3oc5yeekb" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijsvorm
| Object = Boek
| Bron = 
| Definitie = {{Wp|Onderwijs|Onderwijs}} is het op iemand overbrengen van kennis, vaardigheden of een houding.&lt;br&gt;Een '''onderwijsvorm''' is de geïmplementeerde methode van onderwijs verzorgen.
| Beschrijving = In dit boek worden enkele [[vrij leren|vrij makende]] {{Wp|Onderwijsvorm|onderwijsvormen}} besproken bedacht door [[Onderwijsarchitect|onderwijsarchitecten]].
| Formaat = html
| Voortgang = 50
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Onderwijs
| Onderdeel = Fenomeno&amp;shy;logisch&amp;shy; onderwijs, Object&amp;shy;georiënteerd &amp;shy;onderwijs
}}</text>
      <sha1>iv2yv3vh8nhucgew4fmgtb3oc5yeekb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijsniveau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40316</id>
    <revision>
      <id>424685</id>
      <parentid>424118</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="905" sha1="a87wqkfut9n865g8e8dtdi4q4zmyvxm" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijsniveau
| Object = Boek
| Bron = 
| Definitie = {{Wp|Onderwijs|Onderwijs}} is het op iemand overbrengen van kennis, vaardigheden of een houding.&lt;br&gt;Met '''onderwijsniveau'''  wordt bedoeld de variatie In Nederland ingedeeld naar niveau waarop je onderwijs kunt volgen.
| Beschrijving = In 2017 werd het leerparadijs opgericht door ondernemers uit de regio Zuid-Oost Drenthe voor kinderen met autisme. De ondernemers maakten zich zorgen over deze kinderen omdat ze buiten de boot vielen in het regulier onderwijs. Op dat punt scoorde namelijk de gemeente Emmen, waar de meeste initiatiefnemers woonachtig waren, bij de slechtste drie gemeenten van Nederland.
| Formaat = html
| Voortgang = 75
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Onderwijs
| Onderdeel = Basis&amp;shy;onderwijs, Voortgezet &amp;shy;onderwijs, Beroeps&amp;shy;onderwijs, Universitair &amp;shy;onderwijs
}}</text>
      <sha1>a87wqkfut9n865g8e8dtdi4q4zmyvxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Visualisatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40425</id>
    <revision>
      <id>424697</id>
      <parentid>424125</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="818" sha1="eem3icppxow8npe2n1v1xicjn33ymu0" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Visualisatie
| Object = Boek
| Bron = P_Psychology2.png
| Definitie = {{Wp|Visualisatie|Visualisatie}} is een mentale voorstelling (beeld, maar ook geluid, tast en geur) van een bepaalde situatie maken.
| Beschrijving = '''Kennisvisualisatie''' is een techniek om [[Onbewust leren|bewust onbewust te leren]].&lt;br&gt;Tijdens het visualiseren, oriënteert men zich ook in het hoofd op een gewenste resultaat en het proces daartoe.&lt;br&gt;Ook al laat men het daarbij, dan zal toch het onbewuste op de achtergrond aan het werk gaan en het voorgestelde leerproces uitvoeren.&lt;br&gt;'''Informatievisualisatie''' is een techniek om gegevens visueel te presenteren.
| Formaat = html
| Voortgang = 50
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Zelftherapie
| Onderdeel = Concept, Methode, Toepassing
}}</text>
      <sha1>eem3icppxow8npe2n1v1xicjn33ymu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderzoekend leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40484</id>
    <revision>
      <id>424692</id>
      <parentid>424122</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="951" sha1="qxnjski1f2498ht0scrukh5rehsftww" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderzoekend leren
| Object = Boek
| Bron = Onderzoekend leren.webp
| Definitie = {{Wp|Onderzoekend_leren|Onderzoekend leren}} is jezelf ontwikkelen door vragen over iets te formuleren en die trachten te beantwoorden volgens de criteria van wetenschap.
| Beschrijving = Onderzoekend leren is vooral geschikt voor de lerende met een betekenisgerichte [[leerstijl]] in een bepaalde context die [[Zelf leren|zelf wil leren]].&lt;br&gt;Het wordt in dat geval ervaren als een [[speels leren|speelse vorm van leren]].&lt;br&gt;Onderzoekende leeractiviteiten zijn analyseren, beoordelen, experimenteren, exploreren, inspecteren, interpreteren, observeren, reflecteren, testen en vaststellen.&lt;br&gt;Elke leerling is in staat tot onderzoekend leren, ook al heeft men een verstandelijke beperking.
| Formaat = html
| Voortgang = 25
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Leren
| Onderdeel = Betekenis, Methode, Vrijheid, Technologie
}}</text>
      <sha1>qxnjski1f2498ht0scrukh5rehsftww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerpend leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40485</id>
    <revision>
      <id>424693</id>
      <parentid>424123</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="814" sha1="pt67qv2c976bj8mqtkuvh99iaa1476b" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Ontwerpend leren
| Object = Boek
| Bron = Ontwerpend leren.webp
| Definitie = {{Wp|Ontwerpend leren|Ontwerpend leren}} betekent een vorm van leren waarin de lerende zichzelf ontwikkelt door te ontwerpen.&lt;br&gt;De lerende gaat in zijn leerproces een concept of idee uitwerken naar een omschrijving van iets bestaands of iets nieuws; een product, prototype, model of dienst.
| Beschrijving = Ontwerpend leren is vooral geschikt voor een lerende met een toepassingsgerichte [[leerstijl]] in een bepaalde context die [[Vrij leren|vrij wil leren]].&lt;br&gt;Het wordt in dat geval ervaren als een [[speels leren|speelse vorm van leren]].
| Formaat = html
| Voortgang = 25
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Leren
| Onderdeel = Inleiding, Toepassing, Methode, Vrijheid, Technologie
}}</text>
      <sha1>pt67qv2c976bj8mqtkuvh99iaa1476b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Model leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40516</id>
    <revision>
      <id>424680</id>
      <parentid>424116</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="l2a9vaa6a3stqtne6d9g22y3xjmmpmy" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Model leren
| Object = Boek
| Bron = Zo moeder zo dochter ladiesrun Rotterdam.jpg
| Definitie = {{Wp|Model leren|Model(-)leren}} is een vorm van {{Wp|Opvolgend leren|opvolgend leren}} waarin de lerende zichzelf ontwikkelt door anderen na te bootsen.&lt;br&gt;De lerende gaat in zijn leerproces het voorbeeldgedrag van rolmodel bestuderen om zo zich [[leren leren|bewust die eigen te maken]].
| Beschrijving = Model leren is vooral geschikt voor een lerende met een reproductieve [[leerstijl]] in een bepaalde context die [[Vrij leren|vrij wil leren]].&lt;br&gt;Het wordt in dat geval ervaren als een [[speels leren|speelse vorm van leren]].
| Formaat = html
| Voortgang = 25
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Leren
| Onderdeel = Inleiding, Reproductief, Methode, Vrijheid
}}</text>
      <sha1>l2a9vaa6a3stqtne6d9g22y3xjmmpmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mindfulness</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40834</id>
    <revision>
      <id>424679</id>
      <parentid>424115</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="964" sha1="g2d2wwljrt5ypransdr48fxfkjf9eod" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Mindfulness
| Object = Boek
| Bron = Mindfulness &amp; Creativity.png
| Definitie = {{Wp|Mindfulness|Mindfulness}} is een training in alertheid op alles - zintuigelijke waarnemingen, gedachten of emoties - wat zich voordoet in de eigen geest op het huidig moment.
| Beschrijving = Mindfulness (स्मृति in Sanskriet, 念 in het Chinees, ネン in het Japans) is je herinneren aan wat er werkelijk is, de geest die in het nu is, zonder een slaaf te zijn van wat er zich voordoet.&lt;br&gt;Dit boek is bedoeld om te onderbouwen dat mindfulness een gedegen behandelmethode is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek.&lt;br&gt;Het boek toont hoe er gebruik kan worden gemaakt van bewezen psychoanalytische theorieën en cognitieve leertheorieën.
| Formaat = html
| Voortgang = 75
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Zelftherapie
| Onderdeel = Concept, Onderwijs, MBSR, Kabat-Zinn, MBCT, Karma, Interzijn, Lucide droom, Schaken
}}</text>
      <sha1>g2d2wwljrt5ypransdr48fxfkjf9eod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beeldend leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40854</id>
    <revision>
      <id>424663</id>
      <parentid>424108</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T12:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="903" sha1="l9ql294onw8l3pqm7g2fgv8457rucdn" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Beeldend leren
| Object = Boek
| Bron = Vintage Keystone 8mm Home Movie Camera, Model K-4C, Three Lens Turret, Made In USA, Circa 1959 (33124829026).jpg
| Definitie = ''Beeldend leren'' duidt op het [[leren]] door het kijken naar (bewegende) beelden zoals in inspirerende films of schilderijen.
| Beschrijving = In plaats van dat je mensen een beschrijving van iets geeft wat te leren valt, neem je een fragment bijvoorbeeld uit een film, 'wat alles zegt'.&lt;br&gt;Een beeld zegt immers meer dan duizend woorden.&lt;br&gt;In dit boek richten we ons vooral op het leren van wijsheden ([[Filosofisch onderwijs|filosofie]]).
| Formaat = html
| Voortgang = 25
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Leren
| Onderdeel = Inleiding, Eyes Wide Shut, De Celestijnse &amp;shy;Belofte, De Godfather, Fight Club, The Butterfly &amp;shy;Effect, The Matrix, Little Buddha, Lord of the Rings, Star Trek
}}</text>
      <sha1>l9ql294onw8l3pqm7g2fgv8457rucdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Filosofie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40896</id>
    <revision>
      <id>424746</id>
      <parentid>400364</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="585" sha1="jfatn0ul8b38crtc5dv0qzjfat8vqpc" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Object = Reeks
| Definitie = [[w:nl:Filosofie|Filosofie]] is het streven naar wijsheid. 
| Beschrijving = In deze boekenserie wordt de geschiedenis van, de begrippen uit en [[onderwijs]] in de filosofie uitgelegd.&lt;br&gt;Zowel de academische als de alledaagse context wordt gehanteerd. 
| Referentie = wikipedia
| Wikipedia = Filosofie
| Boekenplank = Filosofie
| Voortgang = 20%
| Onderdeel = Filosofisch &amp;shy;onderwijs, Geschiedenis &amp;shy;van de filosofie, Bekende &amp;shy;filosofen &amp;shy;uit de geschiedenis, Filosofisch &amp;shy;woordenboek, Plato, Spinoza &amp;shy;Ethica, Humanature
}}</text>
      <sha1>jfatn0ul8b38crtc5dv0qzjfat8vqpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Verhalend leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40949</id>
    <revision>
      <id>424696</id>
      <parentid>424124</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:17:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="268itfbc575jiy57j1vjyisk7rm1suh" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Verhalend leren
| Object = Boek
| Bron = Verhalend leren.webp
| Definitie = ''Verhalend leren'' duidt op het ontdekkend, diepgaand en actief [[leren]] aan de hand van een zelfverzonnen of zelfgekozen verhaal of storyline.
| Beschrijving = In plaats van dat een leerboek of een docent een instructie aanreikt,&lt;br&gt;wordt in verhalend leren de lerende&lt;br&gt;- eventueel gestart door een inspirerende anekdote van de docerende&lt;br&gt;- uitgenodigd door een verhaal zelf een betekenis aan zijn leren te geven.&lt;br&gt;Men bedenkt daartoe zelf een plot of intrige om een gewenst leerproces op te roepen, te starten en weer te geven.&lt;br&gt;Met verhalen lukt het beter - dat weten spirituele leraren al vanouds - om complexe boodschappen over te brengen.
| Formaat = html
| Voortgang = 5
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Leren
| Onderdeel = Inleiding
}}</text>
      <sha1>268itfbc575jiy57j1vjyisk7rm1suh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Humanature</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41337</id>
    <revision>
      <id>424668</id>
      <parentid>424110</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1410" sha1="mfpig749k1mtr9eb14jfamzm99ei68o" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Humanature
| Object = Boek
| Bron = Humanature logo.jpg
| Definitie = '''Humanature''' is een samenvoeging van '''Human''' (mens) en '''Nature''' (natuur).&lt;br&gt;Het verwijst tevens naar '''[[w:Huma|Huma]]''', een [[w:Paradijsvogels|paradijsvogel]] in de [[w:Perzische_mythologie|Perzische mythologie]] – vergelijkbaar met de [[w:Feniks|Feniks]] – die geluk brengt.
| Beschrijving = Dit boek gaat over de relatie tussen de mens en de natuur.&lt;br&gt;Het steeds beter begrijpen hiervan ontwikkelt de liefde voor onszelf en alles om ons heen.&lt;br&gt;We bekijken de relatie tussen mens en natuur vanuit verschillende perspectieven en zoeken naar overeenkomsten met respect voor verschillen.&lt;br&gt;We streven naar een diepe bewondering en eerbied voor het groots en majestueus in de natuur, spiritualiteit en kunst.&lt;br&gt;Het boek nodigt uit tot [[ontdekkend leren]], waarbij niet wordt gekeken vanuit afzonderlijke vakgebieden, maar in samenhang.&lt;br&gt;Het boek beschouwd het concept &quot;vrijheid&quot; als de basis voor een gelukkig leven.
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijs
| Onderdeel = Inleiding, Vrijheid, Ruimtetijd, Gelukzaligheid, Veranderlijkheid, Werkelijkheid, Tweeledigheid, Oneindigheid, Onzekerheid, Virtualiteit, Eenheid, Waarheid, Dankbaarheid, Verbondenheid, Deelbaarheid, Dapperheid, Leegheid, Schoonheid, Synchroniciteit, Goddelijkheid
}}</text>
      <sha1>mfpig749k1mtr9eb14jfamzm99ei68o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Configuration</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41637</id>
    <revision>
      <id>424777</id>
      <parentid>423419</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424777</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4923" sha1="9tzgjd0gh0yh0i0pgezko4twz9jwmqe" xml:space="preserve">-- CFG is returned by require() and then passed around as shared configuration.
-- Keep this table declarative: behavior belongs in submodules where possible.
local CFG = {}

CFG.VERSION            = &quot;0.0&quot;;
CFG.LANGUAGE           = &quot;NL&quot;;
-- Template entry points for each release environment.
CFG.INTERFACE_TEMPLATE = { 
	production  = &quot;Sjabloon:Opmaak&quot;, 
	stage       = &quot;Sjabloon:Opmaak/Wachtruimte&quot;, 
	development = &quot;Sjabloon:Opmaak/Werkplaats&quot;, 
	sandbox     = &quot;Sjabloon:Opmaak/Zandbak&quot;
};
-- Search order inside each environment. The empty location means the environment root.
CFG.LOCATIONS          = { &quot;&quot;, &quot;Configuration/&quot;, &quot;Model/&quot;, &quot;Interface/&quot;, &quot;View/&quot;, &quot;Library/&quot; }
-- Fallback order: less stable environments may override production modules.
CFG.ENVIRONMENTS       = { &quot;sandbox&quot;, &quot;development&quot;, &quot;stage&quot;, &quot;production&quot; }
CFG.TONES              = 10; -- Number of tones in color

-- Cache found module paths to avoid expensive mw.title.new().exists checks.
local path_cache = {};

-- Load one or more Layout submodules for an environment.
-- Example: CFG.INCLUDE( &quot;development&quot;, &quot;interface&quot;, &quot;language/nl/progress&quot; )
-- first tries Development, then Stage, then Production until each module is found.
-- Module names are normalized per path segment, so &quot;language/nl&quot; becomes &quot;Language/Nl&quot;.
local function include_modules( environment, required, ... ) -- : unpack of LUA submodules
    -- The variable number of arguments are the module names.
    local modules   = {...};
    
    -- Guard clause: ensure all requested modules are actually strings to prevent string.gmatch crashes
    for _, modulename in ipairs( modules ) do
        if type(modulename) ~= &quot;string&quot; then
            error(string.format(&quot;Module:Layout INCLUDE expects string arguments for module names, got %s&quot;, type(modulename)), 2)
        end
    end

    local requested_environment = environment;
    local found_environment = nil;
    for index, value in ipairs( CFG.ENVIRONMENTS ) do
        if value == environment then
            found_environment = index;
            break;
        end
    end    
    local includes = {}; -- Store loaded modules in the same order as requested.
    local tried_paths = {};

    -- Start at the requested environment and walk towards production.
    -- If the environment name is unknown, production is used as the safe default.
    for i = found_environment or #CFG.ENVIRONMENTS, #CFG.ENVIRONMENTS do
        -- Module paths use an uppercase first letter for the environment segment.
        local env_name = CFG.ENVIRONMENTS[ i ]:gsub( &quot;^%l&quot;, string.upper );
	    for index, modulename in ipairs( modules ) do
	        if ( includes[ index ] == nil ) then 
		        -- Normalize every path segment before building the Module:Layout title.
				local path_segments = {};
				for segment in string.gmatch( modulename, &quot;([^/]+)&quot; ) do
				    local capitalized = string.upper( string.sub( segment, 1, 1 ) ) .. string.lower( string.sub( segment, 2 ) );
				    table.insert( path_segments, capitalized );
				end
				local normalized_name = table.concat( path_segments, &quot;/&quot; );
				tried_paths[ index ] = tried_paths[ index ] or {};

                -- Check if we already found this module in this environment or a previous one.
                local cache_key = env_name .. &quot;:&quot; .. normalized_name;
                if path_cache[ cache_key ] then
                    includes[ index ] = require( path_cache[ cache_key ] );
                else
		            -- Use mw.title.new(...).exists so missing override modules can fall through.
		            for _, location in ipairs( CFG.LOCATIONS ) do
		   	            local title_path =  &quot;Module:Layout/&quot;   .. env_name .. &quot;/&quot; .. location .. normalized_name;
		   	            table.insert( tried_paths[ index ], title_path );
		   	            if mw.title.new( title_path ).exists then
                            path_cache[ cache_key ] = title_path;
		   	        	    includes[ index ] = require( title_path );
		   	        	    break;
		   	            end
		   	        end
                end
		   	end    
	    end
    end

    for index, modulename in ipairs( modules ) do
        if required and includes[ index ] == nil then
            error(
                string.format(
                    &quot;Module:Layout include not found for environment '%s', module '%s'. Tried: %s&quot;,
                    tostring( requested_environment ),
                    tostring( modulename ),
                    table.concat( tried_paths[ index ] or {}, &quot;, &quot; )
                ),
                2
            );
        end
    end
    return unpack( includes, 1, #modules ); -- Return separate values, matching the requested module order.
end

function CFG.INCLUDE( environment, ... )
    return include_modules( environment, true, ... );
end

function CFG.INCLUDE_OPTIONAL( environment, ... )
    return include_modules( environment, false, ... );
end

return CFG;</text>
      <sha1>9tzgjd0gh0yh0i0pgezko4twz9jwmqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/View/Chapter</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41653</id>
    <revision>
      <id>424713</id>
      <parentid>424652</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424713</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="5482" sha1="1o7bdi395ue61rksulb0wfudpzoa5r9" xml:space="preserve">local chapter = {};

function chapter.main( call )
    local response = &quot;&quot;;
    
    if call.format == &quot;footer&quot; then
        response = chapter.appendix( call );
    elseif call.format == &quot;header&quot; then
        response = chapter.header( call );
    else
        response = chapter.header( call );
    end
    
    response = response .. (call.content.categories or &quot;&quot;);
    
    return response;
end

function chapter.header( call )
    local accent_color = call.color[2].hex;
    local root = call.root or &quot;&quot;
    
    local html = mw.html.create('div')
        :addClass('chapter-header-box')
        :css({
            ['float'] = 'right',
            ['width'] = '260px',
            ['margin'] = '0 0 20px 20px',
            ['padding'] = '15px',
            ['background-color'] = '#ffffff',
            ['color'] = '#000000',
            ['border'] = '1px solid #e2e8f0',
            ['border-radius'] = '8px',
            ['text-align'] = 'center'
        })

    if call.source and call.source ~= &quot;&quot; then
        html:tag('div'):css({['margin-bottom'] = '10px'})
            :wikitext(string.format('[[Bestand:%s|120px|center]]', call.source))
    end

    html:tag('div')
        :css({['font-size']='18px', ['font-weight']='800', ['color']=accent_color, ['margin-bottom']='10px'})
        :wikitext(root)

    html:tag('div')
        :css({['font-size']='0.9em', ['margin-bottom']='15px'})
        :wikitext(&quot;[[:&quot; .. root .. &quot;|← Terug naar &quot; .. root .. &quot;]]&quot;)

    if call.part and #call.part &gt; 0 then
        html:tag('hr'):css({['border']='0', ['height']='1px', ['background']='#edf2f7', ['margin']='10px 0'})
        local list = html:tag('ul'):css({['list-style']='none', ['margin']='0', ['padding']='0', ['font-size']='13px', ['text-align']='left'})
        
        local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
        for _, p in ipairs(call.part) do
            local isCurrent = (currentTitle.subpageText == p) or (currentTitle.text == root .. &quot;/&quot; .. p)
            local item = list:tag('li'):css({['margin-bottom']='5px', ['padding-left']='15px', ['position']='relative'})
            item:tag('div'):css({['position']='absolute', ['left']='0', ['color']=isCurrent and accent_color or '#cbd5e0'}):wikitext(&quot;•&quot;)
            
            if isCurrent then
                item:tag('div'):css({['font-weight']='800', ['color']='#2d3748'}):wikitext(p)
            else
                item:wikitext(string.format('[[%s/%s|%s]]', root, p, p))
            end
        end
    end

    return tostring(html)
end

function chapter.appendix( call )
    local html = mw.html.create('div'):addClass('chapter-appendix'):css({['clear']='both', ['margin-top']='40px'})
    local accent_color = call.color[2].hex
    local border_color = call.color[2].tints[5]
    
    -- 1. Bronnen Section (Only if there are sources)
    if call.appendix_sources and #call.appendix_sources &gt; 0 then
        html:tag('h2'):wikitext(&quot;Bronnen&quot;)
        html:tag('hr'):css({['border']='0', ['height']='1px', ['background']='#eee', ['margin-bottom']='1em'})
        
        local verdieping = html:tag('div'):css({['margin-bottom']='20px'})
        verdieping:tag('h3'):wikitext(&quot;Verdieping&quot;)
        
        local htmlTable = verdieping:tag('table'):css({['width']='100%', ['border-collapse']='collapse', ['font-size']='14px', ['border']='1px solid #e2e8f0'})
        local headerRow = htmlTable:tag('tr'):css({['background-color']='#f8f9fa'})
        
        local function addH(t, w) 
            headerRow:tag('th'):css({['padding']='10px', ['text-align']='left', ['border-bottom']='2px solid '..border_color, ['width']=w, ['font-size']='11px', ['text-transform']='uppercase'}):wikitext(t) 
        end
        addH(&quot;Soort&quot;, &quot;12%&quot;) addH(&quot;Bron&quot;, &quot;23%&quot;) addH(&quot;Link&quot;, &quot;15%&quot;) addH(&quot;Beschrijving&quot;, &quot;50%&quot;)
        
        for i, s in ipairs(call.appendix_sources) do
            local row = htmlTable:tag('tr'):css({['background-color']=(i%2==0 and &quot;#fcfcfc&quot; or &quot;#ffffff&quot;), ['border-bottom']='1px solid #edf2f7'})
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(&quot;'''&quot;..s.soort..&quot;'''&quot;)
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(s.titel)
            local link = s.url:match(&quot;^http&quot;) and &quot;[&quot;..s.url..&quot; &quot;..(s.bron~=&quot;&quot; and s.bron or &quot;Link&quot;)..&quot;]&quot; or s.url
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(link)
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(s.beschrijving)
        end
    end

    -- 2. Referentie (The manual bibliography)
    if call.reference and call.reference ~= &quot;&quot; then
        local ref_section = html:tag('div'):css({['margin-top']='2em', ['padding-top']='1em', ['border-top']='1px solid #eee'})
        ref_section:tag('h3'):wikitext(&quot;Referenties&quot;)
        ref_section:tag('div'):css({['font-size']='0.9em', ['color']='#555'}):wikitext(call.reference)
    end
    
    -- 3. Footnotes (Verwijzingen)
    local ref_container = html:tag('div')
        :css({['background-color']='#f8f9fa', ['color']='#000000', ['border']='1px solid #e2e8f0', ['border-left']='5px solid '..accent_color, ['padding']='15px', ['margin-top']='30px', ['font-size']='90%'})
    
    ref_container:tag('div'):css({['font-weight']='800', ['margin-bottom']='10px', ['text-transform']='uppercase'}):wikitext(&quot;Verwijzingen&quot;)
    ref_container:tag('div'):addClass('mw-references-wrap'):wikitext(call.frame:extensionTag('references', ''))
        
    return tostring(html)
end

function chapter.sub( call )
    return &quot;&quot;
end

return chapter;</text>
      <sha1>1o7bdi395ue61rksulb0wfudpzoa5r9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424717</id>
      <parentid>424713</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424717</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="5592" sha1="ej9bezsvdtsk229urpk0tu6j4lco43k" xml:space="preserve">local chapter = {};

function chapter.main( call )
    local response = &quot;&quot;;
    
    if call.format == &quot;footer&quot; then
        response = chapter.appendix( call );
    elseif call.format == &quot;header&quot; then
        response = chapter.header( call );
    else
        response = chapter.header( call );
    end
    
    response = response .. (call.content.categories or &quot;&quot;);
    
    return response;
end

function chapter.header( call )
    local accent_color = call.color[2].hex;
    local root = call.root or &quot;&quot;
    
    local html = mw.html.create('div')
        :addClass('chapter-header-box')
        :css({
            ['float'] = 'right',
            ['width'] = '260px',
            ['margin'] = '0 0 20px 20px',
            ['padding'] = '15px',
            ['background-color'] = '#ffffff',
            ['color'] = '#000000',
            ['border'] = '1px solid #e2e8f0',
            ['border-radius'] = '8px',
            ['text-align'] = 'center'
        })

    if call.source and call.source ~= &quot;&quot; then
        html:tag('div'):css({['margin-bottom'] = '10px'})
            :wikitext(string.format('[[Bestand:%s|120px|center]]', call.source))
    end

    html:tag('div')
        :css({['font-size']='18px', ['font-weight']='800', ['color']=accent_color, ['margin-bottom']='10px'})
        :wikitext(root)

    html:tag('div')
        :css({['font-size']='0.9em', ['margin-bottom']='15px'})
        :wikitext(&quot;[[:&quot; .. root .. &quot;|← Terug naar &quot; .. root .. &quot;]]&quot;)

    if call.part and #call.part &gt; 0 then
        html:tag('hr'):css({['border']='0', ['height']='1px', ['background']='#edf2f7', ['margin']='10px 0'})
        local list = html:tag('ul'):css({['list-style']='none', ['margin']='0', ['padding']='0', ['font-size']='13px', ['text-align']='left'})
        
        local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
        for _, p in ipairs(call.part) do
            local isCurrent = (currentTitle.subpageText == p) or (currentTitle.text == root .. &quot;/&quot; .. p)
            local item = list:tag('li'):css({['margin-bottom']='5px', ['padding-left']='15px', ['position']='relative'})
            item:tag('div'):css({['position']='absolute', ['left']='0', ['color']=isCurrent and accent_color or '#cbd5e0'}):wikitext(&quot;•&quot;)
            
            if isCurrent then
                item:tag('div'):css({['font-weight']='800', ['color']='#2d3748'}):wikitext(p)
            else
                item:wikitext(string.format('[[%s/%s|%s]]', root, p, p))
            end
        end
    end

    return tostring(html)
end

function chapter.appendix( call )
    local html = mw.html.create('div'):addClass('chapter-appendix'):css({['clear']='both', ['margin-top']='40px'})
    local accent_color = call.color[2].hex
    local border_color = call.color[2].tints[5]
    
    -- 1. Bronnen Section (Only if there are sources)
    if call.appendix_sources and #call.appendix_sources &gt; 0 then
        html:tag('h2'):wikitext(&quot;Bronnen&quot;)
        html:tag('hr'):css({['border']='0', ['height']='1px', ['background']='#eee', ['margin-bottom']='1em'})
        
        local verdieping = html:tag('div'):css({['margin-bottom']='20px'})
        verdieping:tag('h3'):wikitext(&quot;Verdieping&quot;)
        
        local htmlTable = verdieping:tag('table'):css({['width']='100%', ['border-collapse']='collapse', ['font-size']='14px', ['border']='1px solid #e2e8f0'})
        local headerRow = htmlTable:tag('tr'):css({['background-color']='#f8f9fa'})
        
        local function addH(t, w) 
            headerRow:tag('th'):css({['padding']='10px', ['text-align']='left', ['border-bottom']='2px solid '..border_color, ['width']=w, ['font-size']='11px', ['text-transform']='uppercase'}):wikitext(t) 
        end
        addH(&quot;Soort&quot;, &quot;12%&quot;) addH(&quot;Bron&quot;, &quot;23%&quot;) addH(&quot;Link&quot;, &quot;15%&quot;) addH(&quot;Beschrijving&quot;, &quot;50%&quot;)
        
        for i, s in ipairs(call.appendix_sources) do
            local row = htmlTable:tag('tr'):css({['background-color']=(i%2==0 and &quot;#fcfcfc&quot; or &quot;#ffffff&quot;), ['border-bottom']='1px solid #edf2f7'})
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(&quot;'''&quot;..s.soort..&quot;'''&quot;)
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(s.titel)
            local link = s.url:match(&quot;^http&quot;) and &quot;[&quot;..s.url..&quot; &quot;..(s.bron~=&quot;&quot; and s.bron or &quot;Link&quot;)..&quot;]&quot; or s.url
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(link)
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(s.beschrijving)
        end
    end

    -- 2. Referentie (The manual bibliography)
    if call.reference and call.reference ~= &quot;&quot; then
        local ref_section = html:tag('div'):css({['margin-top']='2em', ['padding-top']='1em', ['border-top']='1px solid #eee'})
        ref_section:tag('h3'):wikitext(&quot;Referenties&quot;)
        local ref_text = type(call.reference) == &quot;table&quot; and table.concat(call.reference, &quot;&lt;br&gt;&quot;) or call.reference
        ref_section:tag('div'):css({['font-size']='0.9em', ['color']='#555'}):wikitext(ref_text)
    end
    
    -- 3. Footnotes (Verwijzingen)
    local ref_container = html:tag('div')
        :css({['background-color']='#f8f9fa', ['color']='#000000', ['border']='1px solid #e2e8f0', ['border-left']='5px solid '..accent_color, ['padding']='15px', ['margin-top']='30px', ['font-size']='90%'})
    
    ref_container:tag('div'):css({['font-weight']='800', ['margin-bottom']='10px', ['text-transform']='uppercase'}):wikitext(&quot;Verwijzingen&quot;)
    ref_container:tag('div'):addClass('mw-references-wrap'):wikitext(call.frame:extensionTag('references', ''))
        
    return tostring(html)
end

function chapter.sub( call )
    return &quot;&quot;
end

return chapter;</text>
      <sha1>ej9bezsvdtsk229urpk0tu6j4lco43k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424719</id>
      <parentid>424717</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424719</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="5634" sha1="tccf4ei8h72fu63l4c4aqx87ejqxmru" xml:space="preserve">local chapter = {};

function chapter.main( call )
    local response = &quot;&quot;;
    
    if call.format == &quot;footer&quot; then
        response = chapter.appendix( call );
    elseif call.format == &quot;header&quot; then
        response = chapter.header( call );
    else
        response = chapter.header( call );
    end
    
    response = response .. (call.content.categories or &quot;&quot;);
    
    return response;
end

function chapter.header( call )
    local accent_color = call.color[2].hex;
    local root = call.root or &quot;&quot;
    
    local html = mw.html.create('div')
        :addClass('chapter-header-box')
        :css({
            ['float'] = 'right',
            ['width'] = '260px',
            ['margin'] = '0 0 20px 20px',
            ['padding'] = '15px',
            ['background-color'] = '#ffffff',
            ['color'] = '#000000',
            ['border'] = '1px solid #e2e8f0',
            ['border-radius'] = '8px',
            ['text-align'] = 'center'
        })

    if call.source and call.source ~= &quot;&quot; then
        html:tag('div'):css({['margin-bottom'] = '10px'})
            :wikitext(string.format('[[Bestand:%s|120px|center]]', call.source))
    end

    html:tag('div')
        :css({['font-size']='18px', ['font-weight']='800', ['color']=accent_color, ['margin-bottom']='10px'})
        :wikitext(root)

    html:tag('div')
        :css({['font-size']='0.9em', ['margin-bottom']='15px'})
        :wikitext(&quot;[[:&quot; .. root .. &quot;|← Terug naar &quot; .. root .. &quot;]]&quot;)

    if call.part and #call.part &gt; 0 then
        html:tag('hr'):css({['border']='0', ['height']='1px', ['background']='#edf2f7', ['margin']='10px 0'})
        local list = html:tag('ul'):css({['list-style']='none', ['margin']='0', ['padding']='0', ['font-size']='13px', ['text-align']='left'})
        
        local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
        for _, p in ipairs(call.part) do
            local isCurrent = (currentTitle.subpageText == p) or (currentTitle.text == root .. &quot;/&quot; .. p)
            local item = list:tag('li'):css({['margin-bottom']='5px', ['padding-left']='15px', ['position']='relative'})
            item:tag('div'):css({['position']='absolute', ['left']='0', ['color']=isCurrent and accent_color or '#cbd5e0'}):wikitext(&quot;•&quot;)
            
            if isCurrent then
                item:tag('div'):css({['font-weight']='800', ['color']='#2d3748'}):wikitext(p)
            else
                item:wikitext(string.format('[[%s/%s|%s]]', root, p, p))
            end
        end
    end

    return tostring(html)
end

function chapter.appendix( call )
    local html = mw.html.create('div'):addClass('chapter-appendix'):css({['clear']='both', ['margin-top']='40px'})
    local accent_color = call.color[2].hex
    local border_color = call.color[2].tints[5]
    
    -- 1. Bronnen Section (Only if there are sources)
    if call.appendix_sources and #call.appendix_sources &gt; 0 then
        html:tag('h2'):wikitext(&quot;Bronnen&quot;)
        html:tag('hr'):css({['border']='0', ['height']='1px', ['background']='#eee', ['margin-bottom']='1em'})
        
        local verdieping = html:tag('div'):css({['margin-bottom']='20px'})
        verdieping:tag('h3'):wikitext(&quot;Verdieping&quot;)
        
        local htmlTable = verdieping:tag('table'):css({['width']='100%', ['border-collapse']='collapse', ['font-size']='14px', ['border']='1px solid #e2e8f0'})
        local headerRow = htmlTable:tag('tr'):css({['background-color']='#f8f9fa', ['color']='#000000'})
        
        local function addH(t, w) 
            headerRow:tag('th'):css({['padding']='10px', ['text-align']='left', ['border-bottom']='2px solid '..border_color, ['width']=w, ['font-size']='11px', ['text-transform']='uppercase'}):wikitext(t) 
        end
        addH(&quot;Soort&quot;, &quot;12%&quot;) addH(&quot;Bron&quot;, &quot;23%&quot;) addH(&quot;Link&quot;, &quot;15%&quot;) addH(&quot;Beschrijving&quot;, &quot;50%&quot;)
        
        for i, s in ipairs(call.appendix_sources) do
            local row = htmlTable:tag('tr'):css({['background-color']=(i%2==0 and &quot;#fcfcfc&quot; or &quot;#ffffff&quot;), ['color']='#000000', ['border-bottom']='1px solid #edf2f7'})
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(&quot;'''&quot;..s.soort..&quot;'''&quot;)
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(s.titel)
            local link = s.url:match(&quot;^http&quot;) and &quot;[&quot;..s.url..&quot; &quot;..(s.bron~=&quot;&quot; and s.bron or &quot;Link&quot;)..&quot;]&quot; or s.url
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(link)
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(s.beschrijving)
        end
    end

    -- 2. Referentie (The manual bibliography)
    if call.reference and call.reference ~= &quot;&quot; then
        local ref_section = html:tag('div'):css({['margin-top']='2em', ['padding-top']='1em', ['border-top']='1px solid #eee'})
        ref_section:tag('h3'):wikitext(&quot;Referenties&quot;)
        local ref_text = type(call.reference) == &quot;table&quot; and table.concat(call.reference, &quot;&lt;br&gt;&quot;) or call.reference
        ref_section:tag('div'):css({['font-size']='0.9em', ['color']='#555'}):wikitext(ref_text)
    end
    
    -- 3. Footnotes (Verwijzingen)
    local ref_container = html:tag('div')
        :css({['background-color']='#f8f9fa', ['color']='#000000', ['border']='1px solid #e2e8f0', ['border-left']='5px solid '..accent_color, ['padding']='15px', ['margin-top']='30px', ['font-size']='90%'})
    
    ref_container:tag('div'):css({['font-weight']='800', ['margin-bottom']='10px', ['text-transform']='uppercase'}):wikitext(&quot;Verwijzingen&quot;)
    ref_container:tag('div'):addClass('mw-references-wrap'):wikitext(call.frame:extensionTag('references', ''))
        
    return tostring(html)
end

function chapter.sub( call )
    return &quot;&quot;
end

return chapter;</text>
      <sha1>tccf4ei8h72fu63l4c4aqx87ejqxmru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424736</id>
      <parentid>424719</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424736</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="5720" sha1="6y0hsoadq4eomzq745cmw94tkmnu63u" xml:space="preserve">local chapter = {};

function chapter.main( call )
    local response = &quot;&quot;;
    
    if call.format == &quot;footer&quot; then
        response = chapter.appendix( call );
    elseif call.format == &quot;header&quot; then
        response = chapter.header( call );
    else
        response = chapter.header( call );
    end
    
    response = response .. (call.content.categories or &quot;&quot;);
    
    return response;
end

function chapter.header( call )
    local accent_color = call.color[2].hex;
    local root = call.root or &quot;&quot;
    
    local html = mw.html.create('div')
        :addClass('chapter-header-box')
        :css({
            ['float'] = 'right',
            ['width'] = '260px',
            ['margin'] = '0 0 20px 20px',
            ['padding'] = '15px',
            ['background-color'] = '#ffffff',
            ['color'] = '#000000',
            ['border'] = '1px solid #e2e8f0',
            ['border-radius'] = '8px',
            ['text-align'] = 'center'
        })

    if call.source and call.source ~= &quot;&quot; then
        html:tag('div'):css({['margin-bottom'] = '10px'})
            :wikitext(string.format('[[Bestand:%s|120px|center]]', call.source))
    end

    html:tag('div')
        :css({['font-size']='18px', ['font-weight']='800', ['color']=accent_color, ['margin-bottom']='10px'})
        :wikitext(root)

    html:tag('div')
        :css({['font-size']='0.9em', ['margin-bottom']='15px'})
        :wikitext(&quot;[[:&quot; .. root .. &quot;|← Terug naar &quot; .. root .. &quot;]]&quot;)

    if call.part and #call.part &gt; 0 then
        html:tag('hr'):css({['border']='0', ['height']='1px', ['background']='#edf2f7', ['margin']='10px 0'})
        local list = html:tag('ul'):css({['list-style']='none', ['margin']='0', ['padding']='0', ['font-size']='13px', ['text-align']='left'})
        
        local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
        for _, p in ipairs(call.part) do
            if p and p ~= &quot;&quot; then
                local isCurrent = (currentTitle.subpageText == p) or (currentTitle.text == root .. &quot;/&quot; .. p)
                local item = list:tag('li'):css({['margin-bottom']='5px', ['padding-left']='15px', ['position']='relative'})
                item:tag('div'):css({['position']='absolute', ['left']='0', ['color']=isCurrent and accent_color or '#cbd5e0'}):wikitext(&quot;•&quot;)
                
                if isCurrent then
                    item:tag('div'):css({['font-weight']='800', ['color']='#2d3748'}):wikitext(p)
                else
                    item:wikitext(string.format('[[%s/%s|%s]]', root, p, p))
                end
            end
        end
    end

    return tostring(html)
end

function chapter.appendix( call )
    local html = mw.html.create('div'):addClass('chapter-appendix'):css({['clear']='both', ['margin-top']='40px'})
    local accent_color = call.color[2].hex
    local border_color = call.color[2].tints[5]
    
    -- 1. Bronnen Section (Only if there are sources)
    if call.appendix_sources and #call.appendix_sources &gt; 0 then
        html:tag('h2'):wikitext(&quot;Bronnen&quot;)
        html:tag('hr'):css({['border']='0', ['height']='1px', ['background']='#eee', ['margin-bottom']='1em'})
        
        local verdieping = html:tag('div'):css({['margin-bottom']='20px'})
        verdieping:tag('h3'):wikitext(&quot;Verdieping&quot;)
        
        local htmlTable = verdieping:tag('table'):css({['width']='100%', ['border-collapse']='collapse', ['font-size']='14px', ['border']='1px solid #e2e8f0'})
        local headerRow = htmlTable:tag('tr'):css({['background-color']='#f8f9fa', ['color']='#000000'})
        
        local function addH(t, w) 
            headerRow:tag('th'):css({['padding']='10px', ['text-align']='left', ['border-bottom']='2px solid '..border_color, ['width']=w, ['font-size']='11px', ['text-transform']='uppercase'}):wikitext(t) 
        end
        addH(&quot;Soort&quot;, &quot;12%&quot;) addH(&quot;Bron&quot;, &quot;23%&quot;) addH(&quot;Link&quot;, &quot;15%&quot;) addH(&quot;Beschrijving&quot;, &quot;50%&quot;)
        
        for i, s in ipairs(call.appendix_sources) do
            local row = htmlTable:tag('tr'):css({['background-color']=(i%2==0 and &quot;#fcfcfc&quot; or &quot;#ffffff&quot;), ['color']='#000000', ['border-bottom']='1px solid #edf2f7'})
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(&quot;'''&quot;..s.soort..&quot;'''&quot;)
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(s.titel)
            local link = s.url:match(&quot;^http&quot;) and &quot;[&quot;..s.url..&quot; &quot;..(s.bron~=&quot;&quot; and s.bron or &quot;Link&quot;)..&quot;]&quot; or s.url
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(link)
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(s.beschrijving)
        end
    end

    -- 2. Referentie (The manual bibliography)
    if call.reference and call.reference ~= &quot;&quot; then
        local ref_section = html:tag('div'):css({['margin-top']='2em', ['padding-top']='1em', ['border-top']='1px solid #eee'})
        ref_section:tag('h3'):wikitext(&quot;Referenties&quot;)
        local ref_text = type(call.reference) == &quot;table&quot; and table.concat(call.reference, &quot;&lt;br&gt;&quot;) or call.reference
        ref_section:tag('div'):css({['font-size']='0.9em', ['color']='#555'}):wikitext(ref_text)
    end
    
    -- 3. Footnotes (Verwijzingen)
    local ref_container = html:tag('div')
        :css({['background-color']='#f8f9fa', ['color']='#000000', ['border']='1px solid #e2e8f0', ['border-left']='5px solid '..accent_color, ['padding']='15px', ['margin-top']='30px', ['font-size']='90%'})
    
    ref_container:tag('div'):css({['font-weight']='800', ['margin-bottom']='10px', ['text-transform']='uppercase'}):wikitext(&quot;Verwijzingen&quot;)
    ref_container:tag('div'):addClass('mw-references-wrap'):wikitext(call.frame:extensionTag('references', ''))
        
    return tostring(html)
end

function chapter.sub( call )
    return &quot;&quot;
end

return chapter;</text>
      <sha1>6y0hsoadq4eomzq745cmw94tkmnu63u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424747</id>
      <parentid>424736</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424747</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="5736" sha1="pb39obc417btggm9h6xsez25bsp466i" xml:space="preserve">local chapter = {};

function chapter.main( call )
    local response = &quot;&quot;;
    
    if call.format == &quot;footer&quot; then
        response = chapter.appendix( call );
    elseif call.format == &quot;header&quot; then
        response = chapter.header( call );
    else
        response = chapter.header( call );
    end
    
    response = response .. (call.content.categories or &quot;&quot;);
    
    return response;
end

function chapter.header( call )
    local accent_color = call.color[2].hex;
    local root = call.root or &quot;&quot;
    
    local html = mw.html.create('div')
        :addClass('chapter-header-box')
        :css({
            ['float'] = 'right',
            ['width'] = '260px',
            ['margin'] = '0 0 20px 20px',
            ['padding'] = '15px',
            ['background-color'] = '#ffffff',
            ['color'] = '#000000',
            ['border'] = '1px solid #e2e8f0',
            ['border-radius'] = '8px',
            ['text-align'] = 'center'
        })

    if call.source and call.source ~= &quot;&quot; then
        html:tag('div'):css({['margin-bottom'] = '10px'})
            :wikitext(string.format('[[Bestand:%s|120px|center]]', call.source))
    end

    html:tag('div')
        :css({['font-size']='18px', ['font-weight']='800', ['color']=accent_color, ['margin-bottom']='10px'})
        :wikitext(root)

    html:tag('div')
        :css({['font-size']='0.9em', ['margin-bottom']='15px'})
        :wikitext(&quot;[[:&quot; .. root .. &quot;|← Terug naar &quot; .. root .. &quot;]]&quot;)

    if call.part and #call.part &gt; 0 then
        html:tag('hr'):css({['border']='0', ['border-top']='1px solid #edf2f7', ['height']='0', ['margin']='10px 0'})
        local list = html:tag('ul'):css({['list-style']='none', ['margin']='0', ['padding']='0', ['font-size']='13px', ['text-align']='left'})
        
        local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
        for _, p in ipairs(call.part) do
            if p and p ~= &quot;&quot; then
                local isCurrent = (currentTitle.subpageText == p) or (currentTitle.text == root .. &quot;/&quot; .. p)
                local item = list:tag('li'):css({['margin-bottom']='5px', ['padding-left']='15px', ['position']='relative'})
                item:tag('div'):css({['position']='absolute', ['left']='0', ['color']=isCurrent and accent_color or '#cbd5e0'}):wikitext(&quot;•&quot;)
                
                if isCurrent then
                    item:tag('div'):css({['font-weight']='800', ['color']='#2d3748'}):wikitext(p)
                else
                    item:wikitext(string.format('[[%s/%s|%s]]', root, p, p))
                end
            end
        end
    end

    return tostring(html)
end

function chapter.appendix( call )
    local html = mw.html.create('div'):addClass('chapter-appendix'):css({['clear']='both', ['margin-top']='40px'})
    local accent_color = call.color[2].hex
    local border_color = call.color[2].tints[5]
    
    -- 1. Bronnen Section (Only if there are sources)
    if call.appendix_sources and #call.appendix_sources &gt; 0 then
        html:tag('h2'):wikitext(&quot;Bronnen&quot;)
        html:tag('hr'):css({['border']='0', ['border-top']='1px solid #eee', ['height']='0', ['margin-bottom']='1em'})
        
        local verdieping = html:tag('div'):css({['margin-bottom']='20px'})
        verdieping:tag('h3'):wikitext(&quot;Verdieping&quot;)
        
        local htmlTable = verdieping:tag('table'):css({['width']='100%', ['border-collapse']='collapse', ['font-size']='14px', ['border']='1px solid #e2e8f0'})
        local headerRow = htmlTable:tag('tr'):css({['background-color']='#f8f9fa', ['color']='#000000'})
        
        local function addH(t, w) 
            headerRow:tag('th'):css({['padding']='10px', ['text-align']='left', ['border-bottom']='2px solid '..border_color, ['width']=w, ['font-size']='11px', ['text-transform']='uppercase'}):wikitext(t) 
        end
        addH(&quot;Soort&quot;, &quot;12%&quot;) addH(&quot;Bron&quot;, &quot;23%&quot;) addH(&quot;Link&quot;, &quot;15%&quot;) addH(&quot;Beschrijving&quot;, &quot;50%&quot;)
        
        for i, s in ipairs(call.appendix_sources) do
            local row = htmlTable:tag('tr'):css({['background-color']=(i%2==0 and &quot;#fcfcfc&quot; or &quot;#ffffff&quot;), ['color']='#000000', ['border-bottom']='1px solid #edf2f7'})
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(&quot;'''&quot;..s.soort..&quot;'''&quot;)
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(s.titel)
            local link = s.url:match(&quot;^http&quot;) and &quot;[&quot;..s.url..&quot; &quot;..(s.bron~=&quot;&quot; and s.bron or &quot;Link&quot;)..&quot;]&quot; or s.url
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(link)
            row:tag('td'):css({['padding']='8px'}):wikitext(s.beschrijving)
        end
    end

    -- 2. Referentie (The manual bibliography)
    if call.reference and call.reference ~= &quot;&quot; then
        local ref_section = html:tag('div'):css({['margin-top']='2em', ['padding-top']='1em', ['border-top']='1px solid #eee'})
        ref_section:tag('h3'):wikitext(&quot;Referenties&quot;)
        local ref_text = type(call.reference) == &quot;table&quot; and table.concat(call.reference, &quot;&lt;br&gt;&quot;) or call.reference
        ref_section:tag('div'):css({['font-size']='0.9em', ['color']='#555'}):wikitext(ref_text)
    end
    
    -- 3. Footnotes (Verwijzingen)
    local ref_container = html:tag('div')
        :css({['background-color']='#f8f9fa', ['color']='#000000', ['border']='1px solid #e2e8f0', ['border-left']='5px solid '..accent_color, ['padding']='15px', ['margin-top']='30px', ['font-size']='90%'})
    
    ref_container:tag('div'):css({['font-weight']='800', ['margin-bottom']='10px', ['text-transform']='uppercase'}):wikitext(&quot;Verwijzingen&quot;)
    ref_container:tag('div'):addClass('mw-references-wrap'):wikitext(call.frame:extensionTag('references', ''))
        
    return tostring(html)
end

function chapter.sub( call )
    return &quot;&quot;
end

return chapter;</text>
      <sha1>pb39obc417btggm9h6xsez25bsp466i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41659</id>
    <revision>
      <id>424772</id>
      <parentid>377118</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424772</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4484" sha1="78grxonhh2vwnbg57mcsmsnen9o1qt1" xml:space="preserve">local test = {};
local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
CFG.CONFIGURATION_TESTS = { &quot;Include&quot; };
CFG.INTERFACE_TESTS     = { &quot;Flight&quot;, &quot;Security&quot; };
CFG.LIBRARY_TESTS       = { &quot;Array&quot;, &quot;Color&quot;, &quot;Pattern&quot;, &quot;Text&quot;, &quot;Timestamp&quot; };
CFG.MODEL_TESTS         = { &quot;Call&quot;, &quot;Convert&quot; };
CFG.OBJECT_TESTS        = { &quot;Logo&quot; };
CFG.TESTED_BY           = &quot;Tested by module [[Module:Layout/Production/Test/%s]].&lt;br&gt;\n&quot;;
CFG.TOTAL_OK            = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] The were no errors in the &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_FAILED        = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] The total errors are &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; in &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_TOTALS_OK     = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] All &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests were succesfull!\n&quot;
CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] Of all &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; have failed!\n&quot;
local environment       = &quot;Production&quot;;

function test.main( frame )
	local result = &quot;&quot;;
	
    for index, value in ipairs( frame.args ) do
    	local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );
    	if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
            result = result .. testobject.main( frame );
        end
    end
    return result;
end

function test.collection( frame, collection )
	local result = {};
	local text = &quot;&quot;;
	local total_fail = 0;
	local total_succes = 0;
    for index, value in ipairs( collection ) do
    	result[ value ] = {};
        local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );    
   	    if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
   	    	local wikitext, testdata  = testobject.main( frame );
   	    	text = text .. string.format( &quot;==== %s ====\n&quot;, value );
		   	local title_path =  &quot;Module:Layout/&quot;   .. environment .. &quot;/Test/&quot; .. value;
		   	if mw.title.new( title_path ).exists then
                text = text .. string.format( CFG.TESTED_BY, value );
		   	end
   	    	text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;
   	    	total_fail = total_fail + testdata.failureCount;
   	    	total_succes = total_succes + testdata.successCount;
        end
    end
    
    local report = string.format( CFG.TOTAL_OK, tostring( total_fail + total_succes ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_FAILED, tostring( total_fail ), tostring( total_fail + total_succes ) );
    end
    return report .. text, total_fail, total_succes;
end

function test.configuration( frame )
   return test.collection( frame, CFG.CONFIGURATION_TESTS );
end

function test.interface( frame )
   return test.collection( frame, CFG.INTERFACE_TESTS );
end

function test.library( frame )
   return test.collection( frame, CFG.LIBRARY_TESTS );
end

function test.model( frame )
   return test.collection( frame, CFG.MODEL_TESTS );
end

function test.object( frame )
   return test.collection( frame, CFG.OBJECT_TESTS );
end

function test.total (frame )
	local total_fail, total_succes, fail, succes = 0, 0, 0, 0;
	local wikitext, text = &quot;&quot;, &quot;&quot;;
	text = text .. &quot;=== Configuration ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.configuration( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

	text = text .. &quot;=== Interface ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.interface( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Library ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.library( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Model ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.model( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Object ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.object( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    local report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_OK, tostring( total_succes + total_fail ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED, tostring( total_succes + total_fail ), tostring( total_fail ) );
    end

	return &quot;== System ==\n&quot; .. report .. text;
end

return test;</text>
      <sha1>78grxonhh2vwnbg57mcsmsnen9o1qt1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424775</id>
      <parentid>424772</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424775</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4493" sha1="b67dg3kuq29yatmqp6ct295z3eqkam0" xml:space="preserve">local test = {};
local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
CFG.CONFIGURATION_TESTS = { &quot;Include&quot; };
CFG.INTERFACE_TESTS     = { &quot;Flight&quot;, &quot;Frisk&quot;, &quot;Security&quot; };
CFG.LIBRARY_TESTS       = { &quot;Array&quot;, &quot;Color&quot;, &quot;Pattern&quot;, &quot;Text&quot;, &quot;Timestamp&quot; };
CFG.MODEL_TESTS         = { &quot;Call&quot;, &quot;Convert&quot; };
CFG.OBJECT_TESTS        = { &quot;Logo&quot; };
CFG.TESTED_BY           = &quot;Tested by module [[Module:Layout/Production/Test/%s]].&lt;br&gt;\n&quot;;
CFG.TOTAL_OK            = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] The were no errors in the &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_FAILED        = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] The total errors are &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; in &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_TOTALS_OK     = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] All &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests were succesfull!\n&quot;
CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] Of all &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; have failed!\n&quot;
local environment       = &quot;Production&quot;;

function test.main( frame )
	local result = &quot;&quot;;
	
    for index, value in ipairs( frame.args ) do
    	local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );
    	if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
            result = result .. testobject.main( frame );
        end
    end
    return result;
end

function test.collection( frame, collection )
	local result = {};
	local text = &quot;&quot;;
	local total_fail = 0;
	local total_succes = 0;
    for index, value in ipairs( collection ) do
    	result[ value ] = {};
        local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );    
   	    if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
   	    	local wikitext, testdata  = testobject.main( frame );
   	    	text = text .. string.format( &quot;==== %s ====\n&quot;, value );
		   	local title_path =  &quot;Module:Layout/&quot;   .. environment .. &quot;/Test/&quot; .. value;
		   	if mw.title.new( title_path ).exists then
                text = text .. string.format( CFG.TESTED_BY, value );
		   	end
   	    	text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;
   	    	total_fail = total_fail + testdata.failureCount;
   	    	total_succes = total_succes + testdata.successCount;
        end
    end
    
    local report = string.format( CFG.TOTAL_OK, tostring( total_fail + total_succes ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_FAILED, tostring( total_fail ), tostring( total_fail + total_succes ) );
    end
    return report .. text, total_fail, total_succes;
end

function test.configuration( frame )
   return test.collection( frame, CFG.CONFIGURATION_TESTS );
end

function test.interface( frame )
   return test.collection( frame, CFG.INTERFACE_TESTS );
end

function test.library( frame )
   return test.collection( frame, CFG.LIBRARY_TESTS );
end

function test.model( frame )
   return test.collection( frame, CFG.MODEL_TESTS );
end

function test.object( frame )
   return test.collection( frame, CFG.OBJECT_TESTS );
end

function test.total (frame )
	local total_fail, total_succes, fail, succes = 0, 0, 0, 0;
	local wikitext, text = &quot;&quot;, &quot;&quot;;
	text = text .. &quot;=== Configuration ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.configuration( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

	text = text .. &quot;=== Interface ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.interface( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Library ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.library( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Model ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.model( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Object ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.object( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    local report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_OK, tostring( total_succes + total_fail ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED, tostring( total_succes + total_fail ), tostring( total_fail ) );
    end

	return &quot;== System ==\n&quot; .. report .. text;
end

return test;</text>
      <sha1>b67dg3kuq29yatmqp6ct295z3eqkam0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424781</id>
      <parentid>424775</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424781</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4507" sha1="ll1rgi230oxhnxtzqaoko55mcwm2av8" xml:space="preserve">local test = {};
local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
CFG.CONFIGURATION_TESTS = { &quot;Include&quot; };
CFG.INTERFACE_TESTS     = { &quot;Flight&quot;, &quot;Frisk&quot;, &quot;Security&quot; };
CFG.LIBRARY_TESTS       = { &quot;Array&quot;, &quot;Color&quot;, &quot;Pattern&quot;, &quot;Text&quot;, &quot;Timestamp&quot;, &quot;Validation&quot; };
CFG.MODEL_TESTS         = { &quot;Call&quot;, &quot;Convert&quot; };
CFG.OBJECT_TESTS        = { &quot;Logo&quot; };
CFG.TESTED_BY           = &quot;Tested by module [[Module:Layout/Production/Test/%s]].&lt;br&gt;\n&quot;;
CFG.TOTAL_OK            = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] The were no errors in the &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_FAILED        = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] The total errors are &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; in &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_TOTALS_OK     = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] All &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests were succesfull!\n&quot;
CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] Of all &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; have failed!\n&quot;
local environment       = &quot;Production&quot;;

function test.main( frame )
	local result = &quot;&quot;;
	
    for index, value in ipairs( frame.args ) do
    	local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );
    	if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
            result = result .. testobject.main( frame );
        end
    end
    return result;
end

function test.collection( frame, collection )
	local result = {};
	local text = &quot;&quot;;
	local total_fail = 0;
	local total_succes = 0;
    for index, value in ipairs( collection ) do
    	result[ value ] = {};
        local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );    
   	    if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
   	    	local wikitext, testdata  = testobject.main( frame );
   	    	text = text .. string.format( &quot;==== %s ====\n&quot;, value );
		   	local title_path =  &quot;Module:Layout/&quot;   .. environment .. &quot;/Test/&quot; .. value;
		   	if mw.title.new( title_path ).exists then
                text = text .. string.format( CFG.TESTED_BY, value );
		   	end
   	    	text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;
   	    	total_fail = total_fail + testdata.failureCount;
   	    	total_succes = total_succes + testdata.successCount;
        end
    end
    
    local report = string.format( CFG.TOTAL_OK, tostring( total_fail + total_succes ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_FAILED, tostring( total_fail ), tostring( total_fail + total_succes ) );
    end
    return report .. text, total_fail, total_succes;
end

function test.configuration( frame )
   return test.collection( frame, CFG.CONFIGURATION_TESTS );
end

function test.interface( frame )
   return test.collection( frame, CFG.INTERFACE_TESTS );
end

function test.library( frame )
   return test.collection( frame, CFG.LIBRARY_TESTS );
end

function test.model( frame )
   return test.collection( frame, CFG.MODEL_TESTS );
end

function test.object( frame )
   return test.collection( frame, CFG.OBJECT_TESTS );
end

function test.total (frame )
	local total_fail, total_succes, fail, succes = 0, 0, 0, 0;
	local wikitext, text = &quot;&quot;, &quot;&quot;;
	text = text .. &quot;=== Configuration ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.configuration( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

	text = text .. &quot;=== Interface ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.interface( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Library ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.library( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Model ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.model( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Object ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.object( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    local report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_OK, tostring( total_succes + total_fail ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED, tostring( total_succes + total_fail ), tostring( total_fail ) );
    end

	return &quot;== System ==\n&quot; .. report .. text;
end

return test;</text>
      <sha1>ll1rgi230oxhnxtzqaoko55mcwm2av8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424789</id>
      <parentid>424781</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T06:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424789</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4509" sha1="c0lf615ffwb24lt0824ahqksdotyuxh" xml:space="preserve">local test = {};
local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
CFG.CONFIGURATION_TESTS = { &quot;Include&quot; };
CFG.INTERFACE_TESTS     = { &quot;Flight&quot;, &quot;Frisk&quot;, &quot;Security&quot; };
CFG.LIBRARY_TESTS       = { &quot;Array&quot;, &quot;Color&quot;, &quot;Pattern&quot;, &quot;Text&quot;, &quot;Timestamp&quot;, &quot;Validation&quot; };
CFG.MODEL_TESTS         = { &quot;Call&quot;, &quot;Convert&quot; };
CFG.OBJECT_TESTS        = { &quot;Logo&quot; };
CFG.TESTED_BY           = &quot;Tested by module [[Module:Layout/Production/Test/%s]].&lt;br&gt;\n&quot;;
CFG.TOTAL_OK            = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] There were no errors in the &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_FAILED        = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] The total errors are &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; in &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_TOTALS_OK     = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] All &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests were succesfull!\n&quot;
CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] Of all &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; have failed!\n&quot;
local environment       = &quot;Production&quot;;

function test.main( frame )
	local result = &quot;&quot;;
	
    for index, value in ipairs( frame.args ) do
    	local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );
    	if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
            result = result .. testobject.main( frame );
        end
    end
    return result;
end

function test.collection( frame, collection )
	local result = {};
	local text = &quot;&quot;;
	local total_fail = 0;
	local total_succes = 0;
    for index, value in ipairs( collection ) do
    	result[ value ] = {};
        local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );    
   	    if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
   	    	local wikitext, testdata  = testobject.main( frame );
   	    	text = text .. string.format( &quot;==== %s ====\n&quot;, value );
		   	local title_path =  &quot;Module:Layout/&quot;   .. environment .. &quot;/Test/&quot; .. value;
		   	if mw.title.new( title_path ).exists then
                text = text .. string.format( CFG.TESTED_BY, value );
		   	end
   	    	text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;
   	    	total_fail = total_fail + testdata.failureCount;
   	    	total_succes = total_succes + testdata.successCount;
        end
    end
    
    local report = string.format( CFG.TOTAL_OK, tostring( total_fail + total_succes ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_FAILED, tostring( total_fail ), tostring( total_fail + total_succes ) );
    end
    return report .. text, total_fail, total_succes;
end

function test.configuration( frame )
   return test.collection( frame, CFG.CONFIGURATION_TESTS );
end

function test.interface( frame )
   return test.collection( frame, CFG.INTERFACE_TESTS );
end

function test.library( frame )
   return test.collection( frame, CFG.LIBRARY_TESTS );
end

function test.model( frame )
   return test.collection( frame, CFG.MODEL_TESTS );
end

function test.object( frame )
   return test.collection( frame, CFG.OBJECT_TESTS );
end

function test.total (frame )
	local total_fail, total_succes, fail, succes = 0, 0, 0, 0;
	local wikitext, text = &quot;&quot;, &quot;&quot;;
	text = text .. &quot;=== Configuration ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.configuration( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

	text = text .. &quot;=== Interface ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.interface( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Library ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.library( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Model ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.model( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Object ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.object( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    local report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_OK, tostring( total_succes + total_fail ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED, tostring( total_succes + total_fail ), tostring( total_fail ) );
    end

	return &quot;== System ==\n&quot; .. report .. text;
end

return test;</text>
      <sha1>c0lf615ffwb24lt0824ahqksdotyuxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424790</id>
      <parentid>424789</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424790</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4516" sha1="eq1tmyke14dgs6suzj0n4dw47gwdivc" xml:space="preserve">local test = {};
local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
CFG.CONFIGURATION_TESTS = { &quot;Include&quot; };
CFG.INTERFACE_TESTS     = { &quot;Flight&quot;, &quot;Frisk&quot;, &quot;Security&quot; };
CFG.LIBRARY_TESTS       = { &quot;Array&quot;, &quot;Box&quot;, &quot;Color&quot;, &quot;Pattern&quot;, &quot;Text&quot;, &quot;Timestamp&quot;, &quot;Validation&quot; };
CFG.MODEL_TESTS         = { &quot;Call&quot;, &quot;Convert&quot; };
CFG.OBJECT_TESTS        = { &quot;Logo&quot; };
CFG.TESTED_BY           = &quot;Tested by module [[Module:Layout/Production/Test/%s]].&lt;br&gt;\n&quot;;
CFG.TOTAL_OK            = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] There were no errors in the &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_FAILED        = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] The total errors are &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; in &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_TOTALS_OK     = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] All &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests were succesfull!\n&quot;
CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] Of all &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; have failed!\n&quot;
local environment       = &quot;Production&quot;;

function test.main( frame )
	local result = &quot;&quot;;
	
    for index, value in ipairs( frame.args ) do
    	local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );
    	if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
            result = result .. testobject.main( frame );
        end
    end
    return result;
end

function test.collection( frame, collection )
	local result = {};
	local text = &quot;&quot;;
	local total_fail = 0;
	local total_succes = 0;
    for index, value in ipairs( collection ) do
    	result[ value ] = {};
        local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );    
   	    if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
   	    	local wikitext, testdata  = testobject.main( frame );
   	    	text = text .. string.format( &quot;==== %s ====\n&quot;, value );
		   	local title_path =  &quot;Module:Layout/&quot;   .. environment .. &quot;/Test/&quot; .. value;
		   	if mw.title.new( title_path ).exists then
                text = text .. string.format( CFG.TESTED_BY, value );
		   	end
   	    	text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;
   	    	total_fail = total_fail + testdata.failureCount;
   	    	total_succes = total_succes + testdata.successCount;
        end
    end
    
    local report = string.format( CFG.TOTAL_OK, tostring( total_fail + total_succes ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_FAILED, tostring( total_fail ), tostring( total_fail + total_succes ) );
    end
    return report .. text, total_fail, total_succes;
end

function test.configuration( frame )
   return test.collection( frame, CFG.CONFIGURATION_TESTS );
end

function test.interface( frame )
   return test.collection( frame, CFG.INTERFACE_TESTS );
end

function test.library( frame )
   return test.collection( frame, CFG.LIBRARY_TESTS );
end

function test.model( frame )
   return test.collection( frame, CFG.MODEL_TESTS );
end

function test.object( frame )
   return test.collection( frame, CFG.OBJECT_TESTS );
end

function test.total (frame )
	local total_fail, total_succes, fail, succes = 0, 0, 0, 0;
	local wikitext, text = &quot;&quot;, &quot;&quot;;
	text = text .. &quot;=== Configuration ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.configuration( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

	text = text .. &quot;=== Interface ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.interface( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Library ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.library( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Model ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.model( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Object ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.object( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    local report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_OK, tostring( total_succes + total_fail ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED, tostring( total_succes + total_fail ), tostring( total_fail ) );
    end

	return &quot;== System ==\n&quot; .. report .. text;
end

return test;</text>
      <sha1>eq1tmyke14dgs6suzj0n4dw47gwdivc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424798</id>
      <parentid>424790</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424798</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4530" sha1="a15jiog6988mudtwieyoi3laxoub2ww" xml:space="preserve">local test = {};
local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
CFG.CONFIGURATION_TESTS = { &quot;Include&quot; };
CFG.INTERFACE_TESTS     = { &quot;Flight&quot;, &quot;Frisk&quot;, &quot;Security&quot; };
CFG.LIBRARY_TESTS       = { &quot;Array&quot;, &quot;Box&quot;, &quot;Calculator&quot;, &quot;Color&quot;, &quot;Pattern&quot;, &quot;Text&quot;, &quot;Timestamp&quot;, &quot;Validation&quot; };
CFG.MODEL_TESTS         = { &quot;Call&quot;, &quot;Convert&quot; };
CFG.OBJECT_TESTS        = { &quot;Logo&quot; };
CFG.TESTED_BY           = &quot;Tested by module [[Module:Layout/Production/Test/%s]].&lt;br&gt;\n&quot;;
CFG.TOTAL_OK            = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] There were no errors in the &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_FAILED        = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] The total errors are &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; in &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_TOTALS_OK     = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] All &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests were succesfull!\n&quot;
CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] Of all &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; have failed!\n&quot;
local environment       = &quot;Production&quot;;

function test.main( frame )
	local result = &quot;&quot;;
	
    for index, value in ipairs( frame.args ) do
    	local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );
    	if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
            result = result .. testobject.main( frame );
        end
    end
    return result;
end

function test.collection( frame, collection )
	local result = {};
	local text = &quot;&quot;;
	local total_fail = 0;
	local total_succes = 0;
    for index, value in ipairs( collection ) do
    	result[ value ] = {};
        local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );    
   	    if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
   	    	local wikitext, testdata  = testobject.main( frame );
   	    	text = text .. string.format( &quot;==== %s ====\n&quot;, value );
		   	local title_path =  &quot;Module:Layout/&quot;   .. environment .. &quot;/Test/&quot; .. value;
		   	if mw.title.new( title_path ).exists then
                text = text .. string.format( CFG.TESTED_BY, value );
		   	end
   	    	text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;
   	    	total_fail = total_fail + testdata.failureCount;
   	    	total_succes = total_succes + testdata.successCount;
        end
    end
    
    local report = string.format( CFG.TOTAL_OK, tostring( total_fail + total_succes ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_FAILED, tostring( total_fail ), tostring( total_fail + total_succes ) );
    end
    return report .. text, total_fail, total_succes;
end

function test.configuration( frame )
   return test.collection( frame, CFG.CONFIGURATION_TESTS );
end

function test.interface( frame )
   return test.collection( frame, CFG.INTERFACE_TESTS );
end

function test.library( frame )
   return test.collection( frame, CFG.LIBRARY_TESTS );
end

function test.model( frame )
   return test.collection( frame, CFG.MODEL_TESTS );
end

function test.object( frame )
   return test.collection( frame, CFG.OBJECT_TESTS );
end

function test.total (frame )
	local total_fail, total_succes, fail, succes = 0, 0, 0, 0;
	local wikitext, text = &quot;&quot;, &quot;&quot;;
	text = text .. &quot;=== Configuration ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.configuration( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

	text = text .. &quot;=== Interface ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.interface( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Library ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.library( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Model ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.model( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Object ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.object( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    local report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_OK, tostring( total_succes + total_fail ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED, tostring( total_succes + total_fail ), tostring( total_fail ) );
    end

	return &quot;== System ==\n&quot; .. report .. text;
end

return test;</text>
      <sha1>a15jiog6988mudtwieyoi3laxoub2ww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424802</id>
      <parentid>424798</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424802</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4540" sha1="cbv03jvpxlvifihw14x9uyc4dozzdyv" xml:space="preserve">local test = {};
local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
CFG.CONFIGURATION_TESTS = { &quot;Include&quot; };
CFG.INTERFACE_TESTS     = { &quot;Flight&quot;, &quot;Frisk&quot;, &quot;Security&quot; };
CFG.LIBRARY_TESTS       = { &quot;Array&quot;, &quot;Box&quot;, &quot;Calculator&quot;, &quot;Color&quot;, &quot;Markup&quot;, &quot;Pattern&quot;, &quot;Text&quot;, &quot;Timestamp&quot;, &quot;Validation&quot; };
CFG.MODEL_TESTS         = { &quot;Call&quot;, &quot;Convert&quot; };
CFG.OBJECT_TESTS        = { &quot;Logo&quot; };
CFG.TESTED_BY           = &quot;Tested by module [[Module:Layout/Production/Test/%s]].&lt;br&gt;\n&quot;;
CFG.TOTAL_OK            = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] There were no errors in the &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_FAILED        = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] The total errors are &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; in &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests.\n&quot;;
CFG.TOTAL_TOTALS_OK     = &quot;[[File:OOjs UI icon check-constructive.svg|20px|alt=Yes|link=]] All &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests were succesfull!\n&quot;
CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED = &quot;[[File:OOjs UI icon close-ltr-destructive.svg|20px|link=|alt=]] Of all &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; tests &lt;b&gt;%s&lt;/b&gt; have failed!\n&quot;
local environment       = &quot;Production&quot;;

function test.main( frame )
	local result = &quot;&quot;;
	
    for index, value in ipairs( frame.args ) do
    	local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );
    	if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
            result = result .. testobject.main( frame );
        end
    end
    return result;
end

function test.collection( frame, collection )
	local result = {};
	local text = &quot;&quot;;
	local total_fail = 0;
	local total_succes = 0;
    for index, value in ipairs( collection ) do
    	result[ value ] = {};
        local testobject = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;test/&quot; .. value );    
   	    if testobject ~= nil and testobject.main( frame ) ~= nil then
   	    	local wikitext, testdata  = testobject.main( frame );
   	    	text = text .. string.format( &quot;==== %s ====\n&quot;, value );
		   	local title_path =  &quot;Module:Layout/&quot;   .. environment .. &quot;/Test/&quot; .. value;
		   	if mw.title.new( title_path ).exists then
                text = text .. string.format( CFG.TESTED_BY, value );
		   	end
   	    	text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;
   	    	total_fail = total_fail + testdata.failureCount;
   	    	total_succes = total_succes + testdata.successCount;
        end
    end
    
    local report = string.format( CFG.TOTAL_OK, tostring( total_fail + total_succes ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_FAILED, tostring( total_fail ), tostring( total_fail + total_succes ) );
    end
    return report .. text, total_fail, total_succes;
end

function test.configuration( frame )
   return test.collection( frame, CFG.CONFIGURATION_TESTS );
end

function test.interface( frame )
   return test.collection( frame, CFG.INTERFACE_TESTS );
end

function test.library( frame )
   return test.collection( frame, CFG.LIBRARY_TESTS );
end

function test.model( frame )
   return test.collection( frame, CFG.MODEL_TESTS );
end

function test.object( frame )
   return test.collection( frame, CFG.OBJECT_TESTS );
end

function test.total (frame )
	local total_fail, total_succes, fail, succes = 0, 0, 0, 0;
	local wikitext, text = &quot;&quot;, &quot;&quot;;
	text = text .. &quot;=== Configuration ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.configuration( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

	text = text .. &quot;=== Interface ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.interface( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Library ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.library( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Model ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.model( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    text = text .. &quot;=== Object ===\n&quot;
    wikitext, fail, succes = test.object( frame );
    total_fail = total_fail + fail;
    total_succes = total_succes + succes;
    text = text .. wikitext .. &quot;\n&quot;;

    local report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_OK, tostring( total_succes + total_fail ) );
    if total_fail ~= 0 then
    	report = string.format( CFG.TOTAL_TOTALS_FAILED, tostring( total_succes + total_fail ), tostring( total_fail ) );
    end

	return &quot;== System ==\n&quot; .. report .. text;
end

return test;</text>
      <sha1>cbv03jvpxlvifihw14x9uyc4dozzdyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/View/Infobox</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41676</id>
    <revision>
      <id>424716</id>
      <parentid>424129</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424716</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4064" sha1="b4zqzr4vpylslic2e8pizzshi8ivb8u" xml:space="preserve">local infobox = {};

function infobox.main( call )
   return infobox.page( call );
end

function infobox.page( call )
	local prefixindex, progress = call.include( &quot;prefixindex&quot;, &quot;progress&quot; );
	
    local infobox_page = mw.html.create('table')
                       :addClass('infobox')
                       :css('width', '600px')
                       :css('border-spacing', '0')
                       :css('background-color', '#fff')
                       :css('color', 'black')
    if call.content.title then
        infobox_page:tag('tr')
               :tag('td')
               :wikitext( progress.svg( call.content.progress, &quot;32&quot;, call ) )
               :tag('td')
               :wikitext( prefixindex.icon( &quot;30px&quot;, &quot;Special:Prefixindex/&quot; .. call.content.title, &quot;Looking glass Hexagonal Icon.svg&quot;, call ) )
               :tag('td')
               :wikitext( string.format( '[[%s|%s]]', call.content.title, call.content.title ) )
               :tag('td')
               :wikitext( infobox.info( call ) )
               :tag('tr')
               :tag('td')
               :attr('colspan', '4')
               :wikitext( infobox.content( call ) );
    end
    return tostring( infobox_page )
end

function infobox.icon( pdf, call )
    local title = mw.title.getCurrentTitle();
    local subpage_name = title.subpageText;
    local root_name = title.rootText;
    
    -- Enforce root name if pdf is empty or nil
    if not pdf or pdf == &quot;&quot; then
        pdf = root_name;
    end

    local infobox_title = 'Wikibooks:Infobox/' .. subpage_name;
    local infobox_page = mw.title.new( infobox_title );
    local print_page_title = subpage_name .. '/Printversie';
    local print_page = mw.title.new( print_page_title );

    local container = mw.html.create('div');
    container:addClass('noprint');

    local table = mw.html.create('table');
    table:addClass( 'bookInfobox' )
         :attr('cellspacing', '5')
         :attr('cellpadding', '0');
    local tr = mw.html.create('tr');
    local has_content = false;

    if infobox_page and infobox_page.exists then
        local td1 = mw.html.create('td'):css('width', '35px');
        td1:wikitext( string.format( '[[File:Messagebox info.png|30px|link=%s]]', infobox_title ) );
        tr:node( td1 );
        has_content = true;
    end

    if print_page and print_page.exists then
        local td2 = mw.html.create( 'td' ):css('width', '35px');
        td2:wikitext( string.format( '[[File:Exquisite-print printer.png|30px|link=%s]] ', print_page_title ) );
        tr:node( td2 );
        has_content = true;
    end

    if ( pdf ~= nil and pdf ~= &quot;&quot; ) then
        local td3 = mw.html.create( 'td' ):css('width', '35px');
        local gen_url = tostring( mw.uri.fullUrl( 'Speciaal:DownloadAsPdf', { page = pdf, action = 'download' } ) );
        
        td3:wikitext( string.format( '[[File:PDF file icon.svg|30px|link=%s|Download de meest actuele PDF van dit boek]]', gen_url ) );

        tr:node( td3 );
        has_content = true;
    end

    if has_content then
        table:node( tr );
        container:node( table );
        container:wikitext( call.message.INFOBOX.CATEGORY );
        return tostring( container );
    end

    return &quot;&quot;;
end

function infobox.info( call )
	local markup = call.include( &quot;markup&quot; );
	return markup.click_with_link( &quot;30px&quot;, &quot;Wikibooks:Infobox&quot;, &quot;Information icon.svg&quot; );
end

function infobox.content( call )
    local bookshelf = &quot;boekenplank&quot;
    local booktype = &quot;boekentype&quot;

    local table = mw.html.create('table')
        :addClass('vatop')
        :css('width', '100%')
    
    if type(call.content.detail) == &quot;table&quot; then
        for _, detail in ipairs(call.content.detail) do
            if detail.value and detail.value ~= &quot;&quot; then
                table:tag('tr')
                    :tag('th')
                    :wikitext( detail.name )
                    :done()
                    :tag('td')
                    :wikitext( detail.value )
            end
        end
    end
 
    return tostring( table )
end

return infobox;</text>
      <sha1>b4zqzr4vpylslic2e8pizzshi8ivb8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/View/User</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41679</id>
    <revision>
      <id>424714</id>
      <parentid>424140</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424714</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="6556" sha1="82nu1z0uoq1g4up2s46ui4mhgfe37kb" xml:space="preserve">local user = {};

function user.main( call )
    local title = mw.title.getCurrentTitle();
    
    if title.namespace == 2 or title.nsText == &quot;Gebruiker&quot; then
        -- Get colors from inventory (fallback to BeeBringer palette if not specified)
        local c1 = call.color[1].hex; -- Main color (default Purple)
        local c2 = call.color[2].hex; -- Accent color (default Orange)
        local c3 = call.color[3].hex; -- Background color (default Dark Orange)
        
        -- Derive data
        local username = title.rootText;
        local display_name = call.title or username;
        local slogan = call.description or 'brengt graag mensen [[Bestand:UserIconTrust.svg|40px]] bij elkaar [[Bestand:Crystal_Clear_app_korn.png|30px]]&lt;span style=&quot;font-size: small; vertical-align: super;&quot;&gt;[[Speciaal:Emailuser/'..username..'|e-mail]]&lt;/span&gt;, &lt;br&gt;en probeert zijn [[Bestand:Bitlbee logo.png|80px]] naam eer aan te doen';
        local goal = call.definition or &quot;'''Ik heb als doel initiatieven te steunen en te ontwikkelen waarbij mensen van elkaar leren door elkaar te ontmoeten. Mijn interesse ligt vooral op het gebied van [[leren]] en [[onderwijs]].'''&quot;;

        -- Preset boxes mapping
        local PRESETS = {
            wikipedia = { logo = '[[Bestand:Wikipedia svg logo-nl.svg|center|44x44px]]', text = 'Ik ben op [[w:Gebruiker:%s|Wikipedia]]' },
            wikiwoordenboek = { logo = '[[Bestand:Wiktionary-logo-en.png|center|44x44px]]', text = 'Ik ben op [[wikt:Gebruiker:%s|WikiWoordenboek]]' },
            wikiquote = { logo = '[[Bestand:Wikiquote-logo-en.svg|center|44x44px]]', text = 'Ik ben op [[q:Gebruiker:%s|Wikiquote]]' },
            wikimedia = { logo = '[[Bestand:Wikimedia-logo.svg|center|35px]]', text = 'Ik heb een [[:m:Help:Unified login/nl|universele login]]' },
            wikigroup = { logo = '[[Bestand:Wikigroup.png|center|44x44px]]', text = 'Ik breng graag mensen bijelkaar' },
            bijdrager = { logo = '[[Bestand:PartOfWikipedia.gif|center|44x44px]]', text = 'Ik voeg graag iets nieuws toe' }
        }

        -- Determine which items to show
        local items = call.part;
        if not items or #items == 0 or ( #items == 1 and items[1] == &quot;&quot; ) then
            items = { &quot;wikipedia&quot;, &quot;wikiwoordenboek&quot;, &quot;wikiquote&quot;, &quot;wikimedia&quot;, &quot;wikigroup&quot;, &quot;bijdrager&quot; }
        end

        -- Helper function to draw a userbox using mw.html
        local function draw_box( border, bg, logo, content )
            local container = mw.html.create('div')
                :css('float', 'left'):css('border', '1px solid ' .. border):css('margin', '1px')
            
            local tbl = container:tag('table')
                :attr('cellspacing', '0'):css('width', '238px')
                :css('background-color', bg):css('color', 'black')
            
            local tr = tbl:tag('tr')
            tr:tag('td')
                :css('width', '45px'):css('max-width', '45px'):css('height', '45px')
                :css('background-color', border):css('text-align', 'center')
                :css('font-weight', 'bold'):css('font-size', '14pt')
                :wikitext( logo )
            
            tr:tag('td')
                :css('font-size', '8pt'):css('padding', '4pt'):css('line-height', '1.25em')
                :wikitext( content )
                
            return tostring( container )
        end

        local res = &quot;&quot;
        -- Part 1: Top bar
        local t1 = mw.html.create('table')
            :attr('width', '100%'):css('margin', '0 auto'):css('padding', '1em 0')
            :css('text-align', 'center'):css('letter-spacing', '5px')
            :css('border', '3px solid ' .. c2):css('background', 'white')
            :css('color', c1):css('font', &quot;bold larger 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;)
        local header_td = t1:tag('tr'):tag('td')
        header_td:wikitext(string.format('[[Bestand:Logo Onderwijs Wiki-%s.png|Logo]] ', username))
        
        local sub_tag = header_td:tag('span'):css({['font-size']='small', ['vertical-align']='sub'})
        sub_tag:wikitext(&quot;[[Gebruiker:&quot; .. username .. &quot;|&quot;)
        sub_tag:tag('span'):css({['font-family']='Script', ['font-size']='14px', ['font-weight']='bold', ['color']=c1}):wikitext(display_name)
        sub_tag:wikitext(&quot;]]&quot;)
        
        header_td:wikitext(&quot; &quot;)
        local sup_overleg = header_td:tag('span'):css({['font-size']='small', ['vertical-align']='super'})
        sup_overleg:wikitext(&quot;[[Overleg_gebruiker:&quot; .. username .. &quot;|overleg]]&quot;)
        
        header_td:wikitext(string.format('    &lt;span style=&quot;color: %s;&quot;&gt;&lt;b&gt;%s&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;', c2, slogan))
        res = res .. tostring(t1)

        -- Part 2: Spacer bar
        local t2 = mw.html.create('table')
            :attr('width', '100%'):css('margin', '0 auto'):css('padding', '1em 0')
            :css('border', '3px solid ' .. c2):css('background', c2):css('color', c1)
        res = res .. tostring(t2)

        -- Part 3: Grid
        local t3 = mw.html.create('table')
            :attr('width', '100%'):css('margin', '0 auto'):css('padding', '1em 0')
            :css('text-align', 'center'):css('letter-spacing', '5px')
            :css('border', '3px solid ' .. c2):css('background', c3)
            :css('color', 'white'):css('font', &quot;bold larger 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;)
        
        local tr3 = t3:tag('tr')
        
        -- Split items into two columns
        local split_at = math.ceil(#items / 2)

        -- Left column
        local td_left = tr3:tag('td')
        for i = 1, split_at do
            local key = mw.text.trim(items[i]:lower())
            local box_data = PRESETS[key]
            if box_data then
                td_left:wikitext( draw_box(c1, c2, box_data.logo, string.format(box_data.text, username)) )
                if i &lt; split_at then td_left:tag('br') end
            end
        end

        -- Middle column: Goal text
        tr3:tag('td'):tag('div'):css('text-align', 'center'):wikitext(goal):done():done()

        -- Right column
        local td_right = tr3:tag('td')
        for i = split_at + 1, #items do
            local key = mw.text.trim(items[i]:lower())
            local box_data = PRESETS[key]
            if box_data then
                td_right:wikitext( draw_box(c1, c2, box_data.logo, string.format(box_data.text, username)) )
                if i &lt; #items then td_right:tag('br') end
            end
        end

        res = res .. tostring(t3)
        return res
    end
    
    return call.part or &quot;&quot;;
end

return user;</text>
      <sha1>82nu1z0uoq1g4up2s46ui4mhgfe37kb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424748</id>
      <parentid>424714</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424748</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="6595" sha1="hmy8ebkztmd7g3250mfy5uz8mhg3l2s" xml:space="preserve">local user = {};

function user.main( call )
    local title = mw.title.getCurrentTitle();
    
    if title.namespace == 2 or title.nsText == &quot;Gebruiker&quot; then
        -- Get colors from inventory (fallback to BeeBringer palette if not specified)
        local c1 = call.color[1].hex; -- Main color (default Purple)
        local c2 = call.color[2].hex; -- Accent color (default Orange)
        local c3 = call.color[3].hex; -- Background color (default Dark Orange)
        
        -- Derive data
        local username = title.rootText;
        local display_name = call.title or username;
        local slogan = call.description or 'brengt graag mensen [[Bestand:UserIconTrust.svg|40px]] bij elkaar [[Bestand:Crystal_Clear_app_korn.png|30px]]&lt;span style=&quot;font-size: small; vertical-align: super;&quot;&gt;[[Speciaal:Emailuser/'..username..'|e-mail]]&lt;/span&gt;, &lt;br&gt;en probeert zijn [[Bestand:Bitlbee logo.png|80px]] naam eer aan te doen';
        local goal = call.definition or &quot;'''Ik heb als doel initiatieven te steunen en te ontwikkelen waarbij mensen van elkaar leren door elkaar te ontmoeten. Mijn interesse ligt vooral op het gebied van [[leren]] en [[onderwijs]].'''&quot;;

        -- Preset boxes mapping
        local PRESETS = {
            wikipedia = { logo = '[[Bestand:Wikipedia svg logo-nl.svg|center|44x44px]]', text = 'Ik ben op [[w:Gebruiker:%s|Wikipedia]]' },
            wikiwoordenboek = { logo = '[[Bestand:Wiktionary-logo-en.png|center|44x44px]]', text = 'Ik ben op [[wikt:Gebruiker:%s|WikiWoordenboek]]' },
            wikiquote = { logo = '[[Bestand:Wikiquote-logo-en.svg|center|44x44px]]', text = 'Ik ben op [[q:Gebruiker:%s|Wikiquote]]' },
            wikimedia = { logo = '[[Bestand:Wikimedia-logo.svg|center|35px]]', text = 'Ik heb een [[:m:Help:Unified login/nl|universele login]]' },
            wikigroup = { logo = '[[Bestand:Wikigroup.png|center|44x44px]]', text = 'Ik breng graag mensen bijelkaar' },
            bijdrager = { logo = '[[Bestand:PartOfWikipedia.gif|center|44x44px]]', text = 'Ik voeg graag iets nieuws toe' }
        }

        -- Determine which items to show
        local items = call.part;
        if not items or #items == 0 or ( #items == 1 and items[1] == &quot;&quot; ) then
            items = { &quot;wikipedia&quot;, &quot;wikiwoordenboek&quot;, &quot;wikiquote&quot;, &quot;wikimedia&quot;, &quot;wikigroup&quot;, &quot;bijdrager&quot; }
        end

        -- Helper function to draw a userbox using mw.html
        local function draw_box( border, bg, logo, content )
            local container = mw.html.create('div')
                :css('float', 'left'):css('border', '1px solid ' .. border):css('margin', '1px')
            
            local tbl = container:tag('table')
                :attr('cellspacing', '0'):css('width', '238px')
                :css('background-color', bg):css('color', 'black')
            
            local tr = tbl:tag('tr')
            tr:tag('td')
                :css('width', '45px'):css('max-width', '45px'):css('height', '45px')
                :css('background-color', border):css('text-align', 'center')
                :css('color', 'white')
                :css('font-weight', 'bold'):css('font-size', '14pt')
                :wikitext( logo )
            
            tr:tag('td')
                :css('font-size', '8pt'):css('padding', '4pt'):css('line-height', '1.25em')
                :wikitext( content )
                
            return tostring( container )
        end

        local res = &quot;&quot;
        -- Part 1: Top bar
        local t1 = mw.html.create('table')
            :attr('width', '100%'):css('margin', '0 auto'):css('padding', '1em 0')
            :css('text-align', 'center'):css('letter-spacing', '5px')
            :css('border', '3px solid ' .. c2):css('background', 'white')
            :css('color', c1):css('font', &quot;bold larger 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;)
        local header_td = t1:tag('tr'):tag('td')
        header_td:wikitext(string.format('[[Bestand:Logo Onderwijs Wiki-%s.png|Logo]] ', username))
        
        local sub_tag = header_td:tag('span'):css({['font-size']='small', ['vertical-align']='sub'})
        sub_tag:wikitext(&quot;[[Gebruiker:&quot; .. username .. &quot;|&quot;)
        sub_tag:tag('span'):css({['font-family']='Script', ['font-size']='14px', ['font-weight']='bold', ['color']=c1}):wikitext(display_name)
        sub_tag:wikitext(&quot;]]&quot;)
        
        header_td:wikitext(&quot; &quot;)
        local sup_overleg = header_td:tag('span'):css({['font-size']='small', ['vertical-align']='super'})
        sup_overleg:wikitext(&quot;[[Overleg_gebruiker:&quot; .. username .. &quot;|overleg]]&quot;)
        
        header_td:wikitext(string.format('    &lt;span style=&quot;color: %s;&quot;&gt;&lt;b&gt;%s&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;', c2, slogan))
        res = res .. tostring(t1)

        -- Part 2: Spacer bar
        local t2 = mw.html.create('table')
            :attr('width', '100%'):css('margin', '0 auto'):css('padding', '1em 0')
            :css('border', '3px solid ' .. c2):css('background', c2):css('color', c1)
        res = res .. tostring(t2)

        -- Part 3: Grid
        local t3 = mw.html.create('table')
            :attr('width', '100%'):css('margin', '0 auto'):css('padding', '1em 0')
            :css('text-align', 'center'):css('letter-spacing', '5px')
            :css('border', '3px solid ' .. c2):css('background', c3)
            :css('color', 'white'):css('font', &quot;bold larger 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;)
        
        local tr3 = t3:tag('tr')
        
        -- Split items into two columns
        local split_at = math.ceil(#items / 2)

        -- Left column
        local td_left = tr3:tag('td')
        for i = 1, split_at do
            local key = mw.text.trim(items[i]:lower())
            local box_data = PRESETS[key]
            if box_data then
                td_left:wikitext( draw_box(c1, c2, box_data.logo, string.format(box_data.text, username)) )
                if i &lt; split_at then td_left:tag('br') end
            end
        end

        -- Middle column: Goal text
        tr3:tag('td'):tag('div'):css('text-align', 'center'):wikitext(goal):done():done()

        -- Right column
        local td_right = tr3:tag('td')
        for i = split_at + 1, #items do
            local key = mw.text.trim(items[i]:lower())
            local box_data = PRESETS[key]
            if box_data then
                td_right:wikitext( draw_box(c1, c2, box_data.logo, string.format(box_data.text, username)) )
                if i &lt; #items then td_right:tag('br') end
            end
        end

        res = res .. tostring(t3)
        return res
    end
    
    return call.part or &quot;&quot;;
end

return user;</text>
      <sha1>hmy8ebkztmd7g3250mfy5uz8mhg3l2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Library/Box</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41697</id>
    <revision>
      <id>424795</id>
      <parentid>375941</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424795</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="2783" sha1="fje35yzju63j7e6kthk0gardy2cqr9p" xml:space="preserve">local box = {};

local function get_definition_error( value )
    value = tostring( value or &quot;&lt;leeg&gt;&quot; )
    if value == &quot;&quot; or value == &quot;nil&quot; then value = &quot;&lt;leeg&gt;&quot; end
    return string.format( &quot;FOUT: De waarde %s van de &lt;b&gt;Definitie&lt;/b&gt; parameter is niet geldig!&quot;, value )
end

local function get_bron_error( value )
    value = tostring( value or &quot;&lt;leeg&gt;&quot; )
    if value == &quot;&quot; or value == &quot;nil&quot; then value = &quot;&lt;leeg&gt;&quot; end
    return string.format( &quot;FOUT: De waarde %s van de &lt;b&gt;Bron&lt;/b&gt; parameter is niet geldig!&quot;, value )
end

local function valid_mediafile( logo )
	if type(logo) ~= &quot;string&quot; or logo == &quot;&quot; or logo:match('^%s*$') then return false; end
    local file_extension = logo:match('^.+%.(%a+)$');
    if type(file_extension) ~= &quot;string&quot; or file_extension == &quot;&quot; or file_extension:match('^%s*$') then return false; end
    file_extension = string.lower( file_extension );
    if     file_extension == 'jpg' 
        or file_extension == 'jpeg'
        or file_extension == 'png'
        or file_extension == 'gif'
        or file_extension == 'svg'
        or file_extension == 'ogg'
        or file_extension == 'webm'
    then
        return true;
    end
    return false;
end

function box.logo( logo )
    if logo == nil or type(logo) ~= &quot;string&quot; or logo == &quot;&quot; then return get_bron_error() end
    if not valid_mediafile( logo ) then return get_bron_error( logo ) end
    return string.format( &quot;&lt;div&gt;[[File:%s|300px|Logo|center]]&lt;/div&gt;&quot;, logo )
end

function box.progress()
    return '&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid grey&quot;&gt;Dit boek is in ontwikkeling. Volg de wijzigingen door bij elk hoofdstuk op de ster te klikken of gebruik de toetscombinatie [alt+shift+w]&lt;/div&gt;'
end

function box.wikijunior( wiki )
    if wiki == nil or type(wiki) ~= &quot;string&quot; or wiki == &quot;&quot; then return get_definition_error() end
    return string.format( '&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;clear:both;margin:1em 0px -0.5em 0px;width:99%%&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;nbsp;[[Afbeelding:Wikibooks-logo.png|25px|Wikibooks]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Hoofdpagina|Wikibooks]] heeft een boek over [[Wikijunior:%s|%s]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;', wiki, wiki )
end

function box.wikipedia( wiki )
    if wiki == nil or type(wiki) ~= &quot;string&quot; or wiki == &quot;&quot; then return get_definition_error() end
    return string.format( '&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;clear:both;margin:1em 0px -0.5em 0px;width:99%%&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;nbsp;[[Afbeelding:Wikipedia-logo.png|25px|Wikipedia]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[w:Hoofdpagina|Wikipedia]] heeft een artikel over [[w:%s|%s]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;', wiki, wiki )
end

function box.wikiproject( wiki )
	if wiki == nil or type( wiki ) ~= 'string' or wiki == &quot;&quot; then return get_definition_error() end
    return string.format( '&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;clear:both;margin:1em 0px -0.5em 0px;width:99%%&quot;&gt;&lt;div&gt;%s&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;', wiki )
end

return box;</text>
      <sha1>fje35yzju63j7e6kthk0gardy2cqr9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Library/Validation</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41700</id>
    <revision>
      <id>424780</id>
      <parentid>424071</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424780</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1634" sha1="3u3tq9k567t4z0nqqz17dcseo75k87b" xml:space="preserve">local valid = {}

-- Only allow 6-digit hexadecimal color codes
function valid.color( hexcode )
	-- string.match( hexcode, &quot;^#(%x%x%x)$&quot; ) is also correct for colorcodes but not in this module
	if string.match( hexcode, &quot;^#(%x%x%x%x%x%x)$&quot; ) then return true; end
	return false;
end

function valid.mediafile( logo )
	if type(logo) ~= &quot;string&quot; or logo == &quot;&quot; or logo:match('^%s*$') then return false; end
    local file_extension = logo:match('^.+%.(%a+)$');
    if type(file_extension) ~= &quot;string&quot; or file_extension == &quot;&quot; or file_extension:match('^%s*$') then return false; end
    file_extension = string.lower( file_extension );
    if     file_extension == 'jpg' 
        or file_extension == 'jpeg'
        or file_extension == 'png'
        or file_extension == 'gif'
        or file_extension == 'svg'
        or file_extension == 'ogg'
        or file_extension == 'webm'
    then
        return true;
    end
    return false;
end

-- Check if pagename fulfills the rules for a page title as described on https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_title
function valid.title( pagename ) -- :boolean
	if not pagename or type( pagename ) ~= &quot;string&quot; or pagename == &quot;&quot; or string.sub( pagename, 1, 1) == &quot;:&quot; then return false; end
	-- Enhance strict rules on pagename beyond that of title.new will allow.
    local special_characters = {&quot;#&quot;, &quot;+&quot;};
    for i = 1, #special_characters do
        if string.find( pagename, &quot;%&quot; .. special_characters[i]) ~= nil then
            return false;
        end
    end
    local title = mw.title.new( pagename );
    if title == nil then return false; end
    return true;
end

return valid;</text>
      <sha1>3u3tq9k567t4z0nqqz17dcseo75k87b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424787</id>
      <parentid>424780</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T06:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424787</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1704" sha1="7d3cb5qnd7w1s3rtyxxpgoec2cf8psn" xml:space="preserve">local valid = {}

-- Only allow 6-digit hexadecimal color codes
function valid.color( hexcode )
	-- string.match( hexcode, &quot;^#(%x%x%x)$&quot; ) is also correct for colorcodes but not in this module
	if string.match( hexcode, &quot;^#(%x%x%x%x%x%x)$&quot; ) then return true; end
	return false;
end

function valid.mediafile( logo )
	if type(logo) ~= &quot;string&quot; or logo == &quot;&quot; or logo:match('^%s*$') then return false; end
    local file_extension = logo:match('^.+%.(%a+)$');
    if type(file_extension) ~= &quot;string&quot; or file_extension == &quot;&quot; or file_extension:match('^%s*$') then return false; end
    file_extension = string.lower( file_extension );
    if     file_extension == 'jpg' 
        or file_extension == 'jpeg'
        or file_extension == 'png'
        or file_extension == 'gif'
        or file_extension == 'svg'
        or file_extension == 'ogg'
        or file_extension == 'webm'
    then
        return true;
    end
    return false;
end

-- Check if pagename fulfills the rules for a page title as described on https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_title
function valid.title( pagename ) -- :boolean
	if not pagename or type( pagename ) ~= &quot;string&quot; or pagename == &quot;&quot; or string.sub( pagename, 1, 1) == &quot;:&quot; or string.sub( pagename, 1, 1) == &quot;.&quot; then return false; end
	-- Enhance strict rules on pagename beyond that of title.new will allow.
    local special_characters = {&quot;#&quot;, &quot;+&quot;, &quot;,&quot;, &quot;(&quot;, &quot;)&quot;, &quot;&amp;&quot;, &quot;~&quot;, &quot;%&quot;};
    for i = 1, #special_characters do
        if string.find( pagename, special_characters[i], 1, true) ~= nil then
            return false;
        end
    end
    local title = mw.title.new( pagename );
    if title == nil then return false; end
    return true;
end

return valid;</text>
      <sha1>7d3cb5qnd7w1s3rtyxxpgoec2cf8psn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Box</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41711</id>
    <revision>
      <id>424792</id>
      <parentid>397996</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424792</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="2783" sha1="fje35yzju63j7e6kthk0gardy2cqr9p" xml:space="preserve">local box = {};

local function get_definition_error( value )
    value = tostring( value or &quot;&lt;leeg&gt;&quot; )
    if value == &quot;&quot; or value == &quot;nil&quot; then value = &quot;&lt;leeg&gt;&quot; end
    return string.format( &quot;FOUT: De waarde %s van de &lt;b&gt;Definitie&lt;/b&gt; parameter is niet geldig!&quot;, value )
end

local function get_bron_error( value )
    value = tostring( value or &quot;&lt;leeg&gt;&quot; )
    if value == &quot;&quot; or value == &quot;nil&quot; then value = &quot;&lt;leeg&gt;&quot; end
    return string.format( &quot;FOUT: De waarde %s van de &lt;b&gt;Bron&lt;/b&gt; parameter is niet geldig!&quot;, value )
end

local function valid_mediafile( logo )
	if type(logo) ~= &quot;string&quot; or logo == &quot;&quot; or logo:match('^%s*$') then return false; end
    local file_extension = logo:match('^.+%.(%a+)$');
    if type(file_extension) ~= &quot;string&quot; or file_extension == &quot;&quot; or file_extension:match('^%s*$') then return false; end
    file_extension = string.lower( file_extension );
    if     file_extension == 'jpg' 
        or file_extension == 'jpeg'
        or file_extension == 'png'
        or file_extension == 'gif'
        or file_extension == 'svg'
        or file_extension == 'ogg'
        or file_extension == 'webm'
    then
        return true;
    end
    return false;
end

function box.logo( logo )
    if logo == nil or type(logo) ~= &quot;string&quot; or logo == &quot;&quot; then return get_bron_error() end
    if not valid_mediafile( logo ) then return get_bron_error( logo ) end
    return string.format( &quot;&lt;div&gt;[[File:%s|300px|Logo|center]]&lt;/div&gt;&quot;, logo )
end

function box.progress()
    return '&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid grey&quot;&gt;Dit boek is in ontwikkeling. Volg de wijzigingen door bij elk hoofdstuk op de ster te klikken of gebruik de toetscombinatie [alt+shift+w]&lt;/div&gt;'
end

function box.wikijunior( wiki )
    if wiki == nil or type(wiki) ~= &quot;string&quot; or wiki == &quot;&quot; then return get_definition_error() end
    return string.format( '&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;clear:both;margin:1em 0px -0.5em 0px;width:99%%&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;nbsp;[[Afbeelding:Wikibooks-logo.png|25px|Wikibooks]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Hoofdpagina|Wikibooks]] heeft een boek over [[Wikijunior:%s|%s]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;', wiki, wiki )
end

function box.wikipedia( wiki )
    if wiki == nil or type(wiki) ~= &quot;string&quot; or wiki == &quot;&quot; then return get_definition_error() end
    return string.format( '&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;clear:both;margin:1em 0px -0.5em 0px;width:99%%&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;nbsp;[[Afbeelding:Wikipedia-logo.png|25px|Wikipedia]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[w:Hoofdpagina|Wikipedia]] heeft een artikel over [[w:%s|%s]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;', wiki, wiki )
end

function box.wikiproject( wiki )
	if wiki == nil or type( wiki ) ~= 'string' or wiki == &quot;&quot; then return get_definition_error() end
    return string.format( '&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;clear:both;margin:1em 0px -0.5em 0px;width:99%%&quot;&gt;&lt;div&gt;%s&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;', wiki )
end

return box;</text>
      <sha1>fje35yzju63j7e6kthk0gardy2cqr9p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424794</id>
      <parentid>424792</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Versie [[Special:Diff/424792|424792]] van [[Special:Contributions/BeeBringer|BeeBringer]] ([[User talk:BeeBringer|overleg]]) ongedaan gemaakt</comment>
      <origin>424794</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="3179" sha1="cgou6osfg77mdlipc9qfw2lt36r6cnd" xml:space="preserve">local test = {};

local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local box     = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;box&quot; );
local unittest = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_Box_Logo()
	local result = 'FOUT: De waarde &lt;leeg&gt; van de &lt;b&gt;Bron&lt;/b&gt; parameter is niet geldig!';
	local result2 = 'FOUT: De waarde Trash van de &lt;b&gt;Bron&lt;/b&gt; parameter is niet geldig!';
	local result3 = 'FOUT: De waarde Trash.trash van de &lt;b&gt;Bron&lt;/b&gt; parameter is niet geldig!';
	local result4 = '&lt;div&gt;[[File:Huma.JPG|300px|Logo|center]]&lt;/div&gt;';
    self:assertEquals( result , box.logo()               , &quot;No parameter given&quot; );
    self:assertEquals( result , box.logo( {} )           , &quot;No string given&quot; );
    self:assertEquals( result , box.logo( &quot;&quot; )           , &quot;Empty parameter given&quot; );
    self:assertEquals( result , box.logo( true )         , &quot;Bool given&quot; );
    self:assertEquals( result2, box.logo( &quot;Trash&quot; )      , &quot;No correct mediafile syntax&quot; );
    self:assertEquals( result3, box.logo( &quot;Trash.trash&quot; ), &quot;No correct mediafile extension&quot; );
    self:assertEquals( result4, box.logo( &quot;Huma.JPG&quot; )   , &quot;Valid Huma.JPG&quot; );
end

function test:test_Box_Progress()
	local result = '&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid grey&quot;&gt;Dit boek is in ontwikkeling. Volg de wijzigingen door bij elk hoofdstuk op de ster te klikken of gebruik de toetscombinatie [alt+shift+w]&lt;/div&gt;';
    self:assertEquals( result, box.progress() );
    self:assertEquals( result, box.progress( {} ) );
    self:assertEquals( result, box.progress( &quot;&quot; ) );
end

function test:test_Box_Wikijunior()
	local definitie_error =  &quot;FOUT: De waarde &lt;leeg&gt; van de &lt;b&gt;Definitie&lt;/b&gt; parameter is niet geldig!&quot;;
    self:assertEquals( definitie_error, box.wikijunior() );
    self:assertEquals( definitie_error, box.wikijunior( {} ) );
    self:assertEquals( '&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;clear:both;margin:1em 0px -0.5em 0px;width:99%&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;nbsp;[[Afbeelding:Wikibooks-logo.png|25px|Wikibooks]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Hoofdpagina|Wikibooks]] heeft een boek over [[Wikijunior:Test|Test]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;', box.wikijunior( &quot;Test&quot; ) );
end

function test:test_Box_Wikipedia()
	local definitie_error =  &quot;FOUT: De waarde &lt;leeg&gt; van de &lt;b&gt;Definitie&lt;/b&gt; parameter is niet geldig!&quot;;
    self:assertEquals( definitie_error, box.wikipedia() );
    self:assertEquals( definitie_error, box.wikipedia( {} ) );
    self:assertEquals( '&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;clear:both;margin:1em 0px -0.5em 0px;width:99%&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;nbsp;[[Afbeelding:Wikipedia-logo.png|25px|Wikipedia]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[w:Hoofdpagina|Wikipedia]] heeft een artikel over [[w:Test|Test]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;', box.wikipedia( &quot;Test&quot; ) );
end

function test:test_Box_Wikiproject()
	local definitie_error =  &quot;FOUT: De waarde &lt;leeg&gt; van de &lt;b&gt;Definitie&lt;/b&gt; parameter is niet geldig!&quot;;
    self:assertEquals( definitie_error, box.wikiproject() );
    self:assertEquals( definitie_error, box.wikiproject( {} ) );
    self:assertEquals( '&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;clear:both;margin:1em 0px -0.5em 0px;width:99%&quot;&gt;&lt;div&gt;Test&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;', box.wikiproject( &quot;Test&quot; ) );
end

return test;</text>
      <sha1>cgou6osfg77mdlipc9qfw2lt36r6cnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Validation</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41725</id>
    <revision>
      <id>424782</id>
      <parentid>375426</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424782</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="3033" sha1="kyf76mlbmt54hjdrvfc37b9w6jt3wy1" xml:space="preserve">local test = {};

local CFG      = require(&quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot;);
local valid    = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;validation&quot;);
local unittest = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;unittest&quot;);

test = unittest:new();

function test:test_Library_Validation_mediafile()
    self:assertFalse( valid.mediafile()               , &quot;No parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;&quot; )           , &quot;Empty parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( {} )           , &quot;No string given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( true )         , &quot;Bool given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;Trash&quot; )      , &quot;No correct mediafile syntax&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;Trash.trash&quot; ), &quot;No correct mediafile extension&quot; );
    self:assertTrue ( valid.mediafile( &quot;Huma.JPG&quot; )   , &quot;Valid Huma.JPG&quot; );
end


function test:test_Library_Validation_title()
	local test_too_long = &quot;&quot;
    for i = 1, 256 do
        test_too_long = test_too_long .. &quot;a&quot;
    end
    self:assertFalse( valid.title()          , &quot;No parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;&quot; )      , &quot;Empty parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( {} )      , &quot;No string given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( true )    , &quot;Bool given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( nil )     , &quot;Nil given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot; &quot; )     , &quot;One space&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;      &quot; ), &quot;Multiple spaces&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Te#st&quot; )  , &quot;Contains # &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes,t&quot; )  , &quot;Contains , &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes&lt;t&quot; )  , &quot;Contains &lt; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T&gt;est&quot; )  , &quot;Contains &gt; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes[t&quot; )  , &quot;Contains [ &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T]est&quot; )  , &quot;Contains ] &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Te|st&quot; )  , &quot;Contains | &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T{est&quot; )  , &quot;Contains { &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes}t&quot; )  , &quot;Contains } &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;(Test&quot; )  , &quot;Contains ( &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Test)&quot; )  , &quot;Contains ) &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T+est&quot; )  , &quot;Contains + &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes~~~t&quot; )  , &quot;Contains ~~~ &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T&amp;est&quot; )  , &quot;Contains &amp; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;:Test&quot; )  , &quot;Beginning with : &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;.Test&quot; )  , &quot;Beginning with . &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;%11 Test&quot; )  , &quot;Contains % followed by two hexadecimal digits &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( test_too_long )  , &quot;256 characters&quot; ); 
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Te:st&quot; )  , &quot;Contains : but not at the start&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Te_st&quot; )  , &quot;Contains _ &quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Test&quot; )  , &quot;Test&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Test1&quot; )  , &quot;Test1&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;1&quot; )  , &quot;1&quot; );
end
return test;</text>
      <sha1>kyf76mlbmt54hjdrvfc37b9w6jt3wy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424784</id>
      <parentid>424782</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424784</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="3093" sha1="n4xatocw598sh9sryg2xgmmyh556336" xml:space="preserve">local test = {};

local CFG      = require(&quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot;);
local valid    = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;validation&quot;);
local unittest = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;unittest&quot;);

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_Library_Validation_mediafile()
    self:assertFalse( valid.mediafile()               , &quot;No parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;&quot; )           , &quot;Empty parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( {} )           , &quot;No string given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( true )         , &quot;Bool given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;Trash&quot; )      , &quot;No correct mediafile syntax&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;Trash.trash&quot; ), &quot;No correct mediafile extension&quot; );
    self:assertTrue ( valid.mediafile( &quot;Huma.JPG&quot; )   , &quot;Valid Huma.JPG&quot; );
end


function test:test_Library_Validation_title()
	local test_too_long = &quot;&quot;
    for i = 1, 256 do
        test_too_long = test_too_long .. &quot;a&quot;
    end
    self:assertFalse( valid.title()          , &quot;No parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;&quot; )      , &quot;Empty parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( {} )      , &quot;No string given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( true )    , &quot;Bool given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( nil )     , &quot;Nil given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot; &quot; )     , &quot;One space&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;      &quot; ), &quot;Multiple spaces&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Te#st&quot; )  , &quot;Contains # &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes,t&quot; )  , &quot;Contains , &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes&lt;t&quot; )  , &quot;Contains &lt; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T&gt;est&quot; )  , &quot;Contains &gt; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes[t&quot; )  , &quot;Contains [ &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T]est&quot; )  , &quot;Contains ] &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Te|st&quot; )  , &quot;Contains | &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T{est&quot; )  , &quot;Contains { &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes}t&quot; )  , &quot;Contains } &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;(Test&quot; )  , &quot;Contains ( &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Test)&quot; )  , &quot;Contains ) &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T+est&quot; )  , &quot;Contains + &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes~~~t&quot; )  , &quot;Contains ~~~ &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T&amp;est&quot; )  , &quot;Contains &amp; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;:Test&quot; )  , &quot;Beginning with : &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;.Test&quot; )  , &quot;Beginning with . &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;%11 Test&quot; )  , &quot;Contains % followed by two hexadecimal digits &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( test_too_long )  , &quot;256 characters&quot; ); 
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Te:st&quot; )  , &quot;Contains : but not at the start&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Te_st&quot; )  , &quot;Contains _ &quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Test&quot; )  , &quot;Test&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Test1&quot; )  , &quot;Test1&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;1&quot; )  , &quot;1&quot; );
end
return test;</text>
      <sha1>n4xatocw598sh9sryg2xgmmyh556336</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424785</id>
      <parentid>424784</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424785</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="3145" sha1="9kaj4tbble58uers0392sy8rph5kxq7" xml:space="preserve">local test = {};

local CFG      = require(&quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot;);
local valid    = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;validation&quot;);
local unittest = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;unittest&quot;);

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_Library_Validation_mediafile()
    self:assertFalse( valid.mediafile()               , &quot;No parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;&quot; )           , &quot;Empty parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( {} )           , &quot;No string given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( true )         , &quot;Bool given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;Trash&quot; )      , &quot;No correct mediafile syntax&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;Trash.trash&quot; ), &quot;No correct mediafile extension&quot; );
    self:assertTrue ( valid.mediafile( &quot;Huma.JPG&quot; )   , &quot;Valid Huma.JPG&quot; );
end


function test:test_Library_Validation_title()
	local test_too_long = &quot;&quot;
    for i = 1, 256 do
        test_too_long = test_too_long .. &quot;a&quot;
    end
    self:assertFalse( valid.title()          , &quot;No parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;&quot; )      , &quot;Empty parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( {} )      , &quot;No string given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( true )    , &quot;Bool given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( nil )     , &quot;Nil given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot; &quot; )     , &quot;One space&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;      &quot; ), &quot;Multiple spaces&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Te#st&quot; )  , &quot;Contains # &quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Tes,t&quot; )  , &quot;Contains , (Valid in MW)&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes&lt;t&quot; )  , &quot;Contains &lt; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T&gt;est&quot; )  , &quot;Contains &gt; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes[t&quot; )  , &quot;Contains [ &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T]est&quot; )  , &quot;Contains ] &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Te|st&quot; )  , &quot;Contains | &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T{est&quot; )  , &quot;Contains { &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes}t&quot; )  , &quot;Contains } &quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;(Test&quot; )  , &quot;Contains ( (Valid in MW)&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Test)&quot; )  , &quot;Contains ) (Valid in MW)&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T+est&quot; )  , &quot;Contains + &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes~~~t&quot; )  , &quot;Contains ~~~ &quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;T&amp;est&quot; )  , &quot;Contains &amp; (Valid in MW)&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;:Test&quot; )  , &quot;Beginning with : &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;.Test&quot; )  , &quot;Beginning with . &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;%11 Test&quot; )  , &quot;Contains % followed by two hexadecimal digits &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( test_too_long )  , &quot;256 characters&quot; ); 
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Te:st&quot; )  , &quot;Contains : but not at the start&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Te_st&quot; )  , &quot;Contains _ &quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Test&quot; )  , &quot;Test&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Test1&quot; )  , &quot;Test1&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;1&quot; )  , &quot;1&quot; );
end
return test;</text>
      <sha1>9kaj4tbble58uers0392sy8rph5kxq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424786</id>
      <parentid>424785</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424786</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="3143" sha1="pcckhd7up8lj0ydhmwkvx3u0fsle1nm" xml:space="preserve">local test = {};

local CFG      = require(&quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot;);
local valid    = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;validation&quot;);
local unittest = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;unittest&quot;);

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_Library_Validation_mediafile()
    self:assertFalse( valid.mediafile()               , &quot;No parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;&quot; )           , &quot;Empty parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( {} )           , &quot;No string given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( true )         , &quot;Bool given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;Trash&quot; )      , &quot;No correct mediafile syntax&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;Trash.trash&quot; ), &quot;No correct mediafile extension&quot; );
    self:assertTrue ( valid.mediafile( &quot;Huma.JPG&quot; )   , &quot;Valid Huma.JPG&quot; );
end

function test:test_Library_Validation_title()
	local test_too_long = &quot;&quot;
    for i = 1, 256 do
        test_too_long = test_too_long .. &quot;a&quot;
    end
    self:assertFalse( valid.title()          , &quot;No parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;&quot; )      , &quot;Empty parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( {} )      , &quot;No string given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( true )    , &quot;Bool given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( nil )     , &quot;Nil given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot; &quot; )     , &quot;One space&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;      &quot; ), &quot;Multiple spaces&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Te#st&quot; )  , &quot;Contains # &quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Tes,t&quot; )  , &quot;Contains , (Valid in MW)&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes&lt;t&quot; )  , &quot;Contains &lt; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T&gt;est&quot; )  , &quot;Contains &gt; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes[t&quot; )  , &quot;Contains [ &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T]est&quot; )  , &quot;Contains ] &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Te|st&quot; )  , &quot;Contains | &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T{est&quot; )  , &quot;Contains { &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes}t&quot; )  , &quot;Contains } &quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;(Test&quot; )  , &quot;Contains ( (Valid in MW)&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Test)&quot; )  , &quot;Contains ) (Valid in MW)&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T+est&quot; )  , &quot;Contains + &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes~~~t&quot; )  , &quot;Contains ~~~ &quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;T&amp;est&quot; )  , &quot;Contains &amp; (Valid in MW)&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;:Test&quot; )  , &quot;Beginning with : &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;.Test&quot; )  , &quot;Beginning with . &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;%11 Test&quot; )  , &quot;Contains % followed by two hexadecimal digits &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( test_too_long )  , &quot;256 characters&quot; ); 
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Te:st&quot; )  , &quot;Contains : but not at the start&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Te_st&quot; )  , &quot;Contains _ &quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Test&quot; )  , &quot;Test&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Test1&quot; )  , &quot;Test1&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;1&quot; )  , &quot;1&quot; );
end
return test;</text>
      <sha1>pcckhd7up8lj0ydhmwkvx3u0fsle1nm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424788</id>
      <parentid>424786</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T06:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424788</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="3093" sha1="n4xatocw598sh9sryg2xgmmyh556336" xml:space="preserve">local test = {};

local CFG      = require(&quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot;);
local valid    = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;validation&quot;);
local unittest = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;unittest&quot;);

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_Library_Validation_mediafile()
    self:assertFalse( valid.mediafile()               , &quot;No parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;&quot; )           , &quot;Empty parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( {} )           , &quot;No string given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( true )         , &quot;Bool given&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;Trash&quot; )      , &quot;No correct mediafile syntax&quot; );
    self:assertFalse( valid.mediafile( &quot;Trash.trash&quot; ), &quot;No correct mediafile extension&quot; );
    self:assertTrue ( valid.mediafile( &quot;Huma.JPG&quot; )   , &quot;Valid Huma.JPG&quot; );
end


function test:test_Library_Validation_title()
	local test_too_long = &quot;&quot;
    for i = 1, 256 do
        test_too_long = test_too_long .. &quot;a&quot;
    end
    self:assertFalse( valid.title()          , &quot;No parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;&quot; )      , &quot;Empty parameter given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( {} )      , &quot;No string given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( true )    , &quot;Bool given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( nil )     , &quot;Nil given&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot; &quot; )     , &quot;One space&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;      &quot; ), &quot;Multiple spaces&quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Te#st&quot; )  , &quot;Contains # &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes,t&quot; )  , &quot;Contains , &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes&lt;t&quot; )  , &quot;Contains &lt; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T&gt;est&quot; )  , &quot;Contains &gt; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes[t&quot; )  , &quot;Contains [ &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T]est&quot; )  , &quot;Contains ] &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Te|st&quot; )  , &quot;Contains | &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T{est&quot; )  , &quot;Contains { &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes}t&quot; )  , &quot;Contains } &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;(Test&quot; )  , &quot;Contains ( &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Test)&quot; )  , &quot;Contains ) &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T+est&quot; )  , &quot;Contains + &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;Tes~~~t&quot; )  , &quot;Contains ~~~ &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;T&amp;est&quot; )  , &quot;Contains &amp; &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;:Test&quot; )  , &quot;Beginning with : &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;.Test&quot; )  , &quot;Beginning with . &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( &quot;%11 Test&quot; )  , &quot;Contains % followed by two hexadecimal digits &quot; );
    self:assertFalse( valid.title( test_too_long )  , &quot;256 characters&quot; ); 
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Te:st&quot; )  , &quot;Contains : but not at the start&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Te_st&quot; )  , &quot;Contains _ &quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Test&quot; )  , &quot;Test&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;Test1&quot; )  , &quot;Test1&quot; );
    self:assertTrue ( valid.title( &quot;1&quot; )  , &quot;1&quot; );
end
return test;</text>
      <sha1>n4xatocw598sh9sryg2xgmmyh556336</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41734</id>
    <revision>
      <id>424691</id>
      <parentid>424054</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="898" sha1="tvt6m0jiz4xzb5df2is79keau7y6ign" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijswiki
| Object = Boek
| Bron = Onderwijswiki.webp
| Definitie = Een onderwijswiki is een collaboratieve online platform dat dient als een uitgebreide kennisbank, waarbij gebruikers gezamenlijk educatieve inhoud kunnen creëren, bewerken en delen.
| Beschrijving = Dit boek gaat over het bouwen van een onderwijswiki, zowel op Wikibooks als binnen een eigen wiki-omgeving, en biedt een grondige verkenning van de mogelijkheden en uitdagingen die deze platforms voor het onderwijs bieden. De diepste geheimen van de MediaWiki-software en de Lua-scripttaal worden ontrafelt en men zal essentiële vaardigheden verwerven in het schrijven van templates en het beheersen van wikitext.
| Formaat = html
| Voortgang = 25
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijsplatform
| Onderdeel = Wikitext, ParserFunctions, Lua, Scribunto, Module, PHP, Extensie, Hooks
}}</text>
      <sha1>tvt6m0jiz4xzb5df2is79keau7y6ign</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Validation/doc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41736</id>
    <revision>
      <id>424783</id>
      <parentid>387035</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="cpydl3qqtgx8sj8z7rbvq9jhrmql3ry" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Test ==
{{#invoke:Layout/Production/Test|main|validation}}

== Code ==</text>
      <sha1>cpydl3qqtgx8sj8z7rbvq9jhrmql3ry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Learngames</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41756</id>
    <revision>
      <id>424670</id>
      <parentid>406661</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="670" sha1="cvwmbyckibnix6v2gyfrh07qsl3k39n" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Learngames
| Object = Boek
| Bron = Icon Toylearning.png
| Definitie = '''Learngames''' is de Engelse term voor [[Leergame|leergames]].
| Beschrijving = '''Learngames''' gaat om innovatieve leerprocessen die worden bereikt door [[Speels leren|spelenderwijs te leren]].&lt;br&gt;'''Toylearning''' of speelgoed leren is [[Ondernemend leren|“ondernemenderwijs leren”]] met behulp van speelgoed binnen deze [[Leergame|leergames]] (een variant bedacht door [[w:Henk_Roelofs|Henk Roelofs]]).
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Leren
| Onderdeel = Speels leren, Speelgoed, Maze, Memory, Mindcraft, Mission
}}</text>
      <sha1>cvwmbyckibnix6v2gyfrh07qsl3k39n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Model/Convert</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41788</id>
    <revision>
      <id>424765</id>
      <parentid>376514</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424765</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4177" sha1="q8h2z3v3ik7sqrd2iebus17sraa2ga4" xml:space="preserve">local convert = {};

-- This function converts a hexadecimal code to r, g, b
function convert.hex_to_rgb( hex )
    local r = tonumber( hex:sub(1, 2), 16 );
    local g = tonumber( hex:sub(3, 4), 16 );
    local b = tonumber( hex:sub(5, 6), 16 );
    return r, g, b;
end

-- This function converts a date into a age.
function convert.date_to_age( call )
	local timestamp = call.include( &quot;timestamp&quot; );

	local startdate = call.unnamed[1];
	local enddate   = call.unnamed[2];

	if type( startdate ) ~= &quot;string&quot; or #startdate &lt; 8 then return &quot;&quot;; end
    local startday, startmonth, startyear = string.gmatch( startdate, &quot;(%d+)-(%d+)-(%d+)&quot;)();

	if type( enddate ) ~= &quot;string&quot; or #enddate &lt; 8 then enddate = mw.language.getContentLanguage():formatDate(&quot;d-m-Y&quot;); end
    local endday, endmonth, endyear   = string.gmatch( enddate, &quot;(%d+)-(%d+)-(%d+)&quot;)();

    -- Make sure day, month and year are numbers
    startday   = tonumber( startday );
    startmonth = tonumber( startmonth );
    startyear  = tonumber( startyear );
    endday     = tonumber( endday );
    endmonth   = tonumber( endmonth );
    endyear    = tonumber( endyear );

    -- Check if the dates are valid
    if not timestamp.valid( startday, startmonth, startyear ) or not timestamp.valid( endday, endmonth, endyear ) then return &quot;&quot;; end

    -- Calculate age based on day and month comparison
    local age = endyear - startyear;
    if endmonth &lt; startmonth or ( endmonth == startmonth and endday &lt; startday) then
        age = age - 1;
    end

    if age &lt; 0 then
        age = 0;
    end
    
    return tostring( age );
end

-- This function converts a text into a table if the text containts the template template_name.
-- All parameters are stored as elements of the table.
-- Unnamed parameters become indexed where the index represents the position in the template.
-- Named parameters are stored associative.
function convert.template_to_table( inputtext, template_name, call ) -- :table
	local pattern, text = call.include( &quot;pattern&quot;, &quot;text&quot; );
	
	-- Check if the text starts and ends with the definition of the template_name and if so remove it.
	inputtext = pattern.remove_template_definition( inputtext, template_name )
    if not inputtext then return {}; end

    -- Replace the | characters inside lists, templates, tables, links, headings and tags with a special character so it will not join the split
    -- Because we removed the template definition, the | in the template itself will not be changed.
    inputtext = pattern.replace_inner_pipes( inputtext );
	
	-- Split the template at the | character. We now for sure that inner wikitext elements do not join the split anymore.
    local parts = mw.text.split( inputtext, '|' );

   -- Create a new table to store the template parameters and values
    local t = {};
    local j = 1;  -- start index for unnamed parameters
    for _, part in ipairs( parts ) do
        -- Trim leading and trailing whitespace from the part
        part = mw.text.trim( part );
        
        -- Check if the first characters form the name of a parameter.
        -- If the result is empty that means we're dealing with the first part that still belongs to the template definition just skip.
        if not ( part == &quot;&quot; )
        then
        	-- Let's divide the part into a parametername and a parametervalue
            local param_name = pattern.paramname( part );
            local param_value = pattern.paramvalue( part );

            -- Put the | back. The param_name should not contain the | character
            if text.valid( param_value ) then param_value = param_value:gsub('¦', '|'); else param_value = &quot;&quot;; end
            
            if param_name
            then
            	-- We do have a parametername. So store it as the value of the key for the value of the parameter
                t[ param_name ] = mw.text.trim( param_value, &quot;\t\r\n\f &quot; );
            else
                -- We do not have a parametername. The key is the position of the unnamed parameter.
                t[j] = mw.text.trim( param_value, &quot;\t\r\n\f &quot; );
                j = j + 1;
            end
        end
    end
    return t;
end

return convert;</text>
      <sha1>q8h2z3v3ik7sqrd2iebus17sraa2ga4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Convert</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41790</id>
    <revision>
      <id>424762</id>
      <parentid>377119</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424762</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="2626" sha1="jz9fzfsg7lat3lvtesqqzevfstrhpg2" xml:space="preserve">local test = {};

local CFG       = require(&quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot;);
local call      = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;call&quot; );
local convert   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;convert&quot; );
local unittest  = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );

test = unittest:new();

function test.main( frame )
    return test.run( frame );
end

function test:test_convert_date_to_age()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.unnamed = {};
    self:assertEquals( &quot;&quot;     , convert.date_to_age( my_call                    ), &quot;Empty input&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;32-01-2001&quot; };
    self:assertEquals( &quot;&quot;     , convert.date_to_age( my_call                    ), &quot;32-01-2001&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;01-01-3001&quot; };
    self:assertEquals( &quot;0&quot;    , convert.date_to_age( my_call                    ), &quot;01-01-3001&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;01-01-2001&quot; };
    self:assertEquals( &quot;25&quot;   , convert.date_to_age( my_call                    ), &quot;01-01-2001&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;01-01-2001&quot;, &quot;01-01-2001&quot; };
    self:assertEquals( &quot;0&quot;    , convert.date_to_age( my_call ), &quot;01-01-2001, 01-01-2001&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;02-01-2001&quot;, &quot;01-01-2001&quot; };
    self:assertEquals( &quot;0&quot;    , convert.date_to_age( my_call ), &quot;02-01-2001, 01-01-2001&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;02-01-2001&quot;, &quot;01-01-2002&quot; };
    self:assertEquals( &quot;0&quot;    , convert.date_to_age( my_call ), &quot;02-01-2001, 01-01-2002&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;31-12-2001&quot;, &quot;01-01-2002&quot; };
    self:assertEquals( &quot;0&quot;    , convert.date_to_age( my_call ), &quot;31-12-2001, 01-01-2002&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;31-12-2001&quot;, &quot;31-12-2002&quot; };
    self:assertEquals( &quot;1&quot;    , convert.date_to_age( my_call ), &quot;31-12-2001, 31-12-2002&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;01-01-2001&quot;, &quot;01-01-2002&quot; };
    self:assertEquals( &quot;1&quot;    , convert.date_to_age( my_call ), &quot;01-01-2001, 01-01-2002&quot; );
end

function test:test_convert_template_to_table()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    self:assertDeepEquals( {}                , convert.template_to_table( &quot;{{Test|One|Two&quot;, &quot;Test&quot;, my_call ), &quot;Two but forgot }}&quot; );
    self:assertDeepEquals( {}                , convert.template_to_table( &quot;{{Test|One|t = Two&quot;, &quot;Test&quot;, my_call ), &quot;t = Two but forgot }}&quot; );
    self:assertDeepEquals( { &quot;One&quot; }         , convert.template_to_table( &quot;{{Test|One}}&quot;, &quot;Test&quot;, my_call ), &quot;One&quot; );
    self:assertDeepEquals( { &quot;One&quot;, &quot;Two&quot; }  , convert.template_to_table( &quot;{{Test|One|Two}}&quot;, &quot;Test&quot;, my_call ), &quot;Two&quot; );
    self:assertDeepEquals( {&quot;One&quot; , t=&quot;Two&quot; }, convert.template_to_table( &quot;{{Test|One|t = Two}}&quot;, &quot;Test&quot;, my_call ), &quot;t = Two&quot; );
end

return test;</text>
      <sha1>jz9fzfsg7lat3lvtesqqzevfstrhpg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424763</id>
      <parentid>424762</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:29:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424763</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4177" sha1="q8h2z3v3ik7sqrd2iebus17sraa2ga4" xml:space="preserve">local convert = {};

-- This function converts a hexadecimal code to r, g, b
function convert.hex_to_rgb( hex )
    local r = tonumber( hex:sub(1, 2), 16 );
    local g = tonumber( hex:sub(3, 4), 16 );
    local b = tonumber( hex:sub(5, 6), 16 );
    return r, g, b;
end

-- This function converts a date into a age.
function convert.date_to_age( call )
	local timestamp = call.include( &quot;timestamp&quot; );

	local startdate = call.unnamed[1];
	local enddate   = call.unnamed[2];

	if type( startdate ) ~= &quot;string&quot; or #startdate &lt; 8 then return &quot;&quot;; end
    local startday, startmonth, startyear = string.gmatch( startdate, &quot;(%d+)-(%d+)-(%d+)&quot;)();

	if type( enddate ) ~= &quot;string&quot; or #enddate &lt; 8 then enddate = mw.language.getContentLanguage():formatDate(&quot;d-m-Y&quot;); end
    local endday, endmonth, endyear   = string.gmatch( enddate, &quot;(%d+)-(%d+)-(%d+)&quot;)();

    -- Make sure day, month and year are numbers
    startday   = tonumber( startday );
    startmonth = tonumber( startmonth );
    startyear  = tonumber( startyear );
    endday     = tonumber( endday );
    endmonth   = tonumber( endmonth );
    endyear    = tonumber( endyear );

    -- Check if the dates are valid
    if not timestamp.valid( startday, startmonth, startyear ) or not timestamp.valid( endday, endmonth, endyear ) then return &quot;&quot;; end

    -- Calculate age based on day and month comparison
    local age = endyear - startyear;
    if endmonth &lt; startmonth or ( endmonth == startmonth and endday &lt; startday) then
        age = age - 1;
    end

    if age &lt; 0 then
        age = 0;
    end
    
    return tostring( age );
end

-- This function converts a text into a table if the text containts the template template_name.
-- All parameters are stored as elements of the table.
-- Unnamed parameters become indexed where the index represents the position in the template.
-- Named parameters are stored associative.
function convert.template_to_table( inputtext, template_name, call ) -- :table
	local pattern, text = call.include( &quot;pattern&quot;, &quot;text&quot; );
	
	-- Check if the text starts and ends with the definition of the template_name and if so remove it.
	inputtext = pattern.remove_template_definition( inputtext, template_name )
    if not inputtext then return {}; end

    -- Replace the | characters inside lists, templates, tables, links, headings and tags with a special character so it will not join the split
    -- Because we removed the template definition, the | in the template itself will not be changed.
    inputtext = pattern.replace_inner_pipes( inputtext );
	
	-- Split the template at the | character. We now for sure that inner wikitext elements do not join the split anymore.
    local parts = mw.text.split( inputtext, '|' );

   -- Create a new table to store the template parameters and values
    local t = {};
    local j = 1;  -- start index for unnamed parameters
    for _, part in ipairs( parts ) do
        -- Trim leading and trailing whitespace from the part
        part = mw.text.trim( part );
        
        -- Check if the first characters form the name of a parameter.
        -- If the result is empty that means we're dealing with the first part that still belongs to the template definition just skip.
        if not ( part == &quot;&quot; )
        then
        	-- Let's divide the part into a parametername and a parametervalue
            local param_name = pattern.paramname( part );
            local param_value = pattern.paramvalue( part );

            -- Put the | back. The param_name should not contain the | character
            if text.valid( param_value ) then param_value = param_value:gsub('¦', '|'); else param_value = &quot;&quot;; end
            
            if param_name
            then
            	-- We do have a parametername. So store it as the value of the key for the value of the parameter
                t[ param_name ] = mw.text.trim( param_value, &quot;\t\r\n\f &quot; );
            else
                -- We do not have a parametername. The key is the position of the unnamed parameter.
                t[j] = mw.text.trim( param_value, &quot;\t\r\n\f &quot; );
                j = j + 1;
            end
        end
    end
    return t;
end

return convert;</text>
      <sha1>q8h2z3v3ik7sqrd2iebus17sraa2ga4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424764</id>
      <parentid>424763</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Versie [[Special:Diff/424763|424763]] van [[Special:Contributions/BeeBringer|BeeBringer]] ([[User talk:BeeBringer|overleg]]) ongedaan gemaakt</comment>
      <origin>424764</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="2626" sha1="jz9fzfsg7lat3lvtesqqzevfstrhpg2" xml:space="preserve">local test = {};

local CFG       = require(&quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot;);
local call      = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;call&quot; );
local convert   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;convert&quot; );
local unittest  = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );

test = unittest:new();

function test.main( frame )
    return test.run( frame );
end

function test:test_convert_date_to_age()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.unnamed = {};
    self:assertEquals( &quot;&quot;     , convert.date_to_age( my_call                    ), &quot;Empty input&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;32-01-2001&quot; };
    self:assertEquals( &quot;&quot;     , convert.date_to_age( my_call                    ), &quot;32-01-2001&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;01-01-3001&quot; };
    self:assertEquals( &quot;0&quot;    , convert.date_to_age( my_call                    ), &quot;01-01-3001&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;01-01-2001&quot; };
    self:assertEquals( &quot;25&quot;   , convert.date_to_age( my_call                    ), &quot;01-01-2001&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;01-01-2001&quot;, &quot;01-01-2001&quot; };
    self:assertEquals( &quot;0&quot;    , convert.date_to_age( my_call ), &quot;01-01-2001, 01-01-2001&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;02-01-2001&quot;, &quot;01-01-2001&quot; };
    self:assertEquals( &quot;0&quot;    , convert.date_to_age( my_call ), &quot;02-01-2001, 01-01-2001&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;02-01-2001&quot;, &quot;01-01-2002&quot; };
    self:assertEquals( &quot;0&quot;    , convert.date_to_age( my_call ), &quot;02-01-2001, 01-01-2002&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;31-12-2001&quot;, &quot;01-01-2002&quot; };
    self:assertEquals( &quot;0&quot;    , convert.date_to_age( my_call ), &quot;31-12-2001, 01-01-2002&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;31-12-2001&quot;, &quot;31-12-2002&quot; };
    self:assertEquals( &quot;1&quot;    , convert.date_to_age( my_call ), &quot;31-12-2001, 31-12-2002&quot; );
    my_call.unnamed = { &quot;01-01-2001&quot;, &quot;01-01-2002&quot; };
    self:assertEquals( &quot;1&quot;    , convert.date_to_age( my_call ), &quot;01-01-2001, 01-01-2002&quot; );
end

function test:test_convert_template_to_table()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    self:assertDeepEquals( {}                , convert.template_to_table( &quot;{{Test|One|Two&quot;, &quot;Test&quot;, my_call ), &quot;Two but forgot }}&quot; );
    self:assertDeepEquals( {}                , convert.template_to_table( &quot;{{Test|One|t = Two&quot;, &quot;Test&quot;, my_call ), &quot;t = Two but forgot }}&quot; );
    self:assertDeepEquals( { &quot;One&quot; }         , convert.template_to_table( &quot;{{Test|One}}&quot;, &quot;Test&quot;, my_call ), &quot;One&quot; );
    self:assertDeepEquals( { &quot;One&quot;, &quot;Two&quot; }  , convert.template_to_table( &quot;{{Test|One|Two}}&quot;, &quot;Test&quot;, my_call ), &quot;Two&quot; );
    self:assertDeepEquals( {&quot;One&quot; , t=&quot;Two&quot; }, convert.template_to_table( &quot;{{Test|One|t = Two}}&quot;, &quot;Test&quot;, my_call ), &quot;t = Two&quot; );
end

return test;</text>
      <sha1>jz9fzfsg7lat3lvtesqqzevfstrhpg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/View/Chess</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41868</id>
    <revision>
      <id>424710</id>
      <parentid>398228</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424710</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="5964" sha1="2q88hjrr15kzdky37j0o7p3jzs49j7f" xml:space="preserve">local chess = {};

function chess.main( call )
    local response = &quot;&quot;;

    response = chess.wrapper( call );
    return response;
end

function chess.wrapper( call )
    local wrapper_chessboard = mw.html.create('div');
    wrapper_chessboard:css( { float  = 'left', width  = '342px' } )
        :css( 'text-align', 'center' );	
	if call.definition then  
        local boldText = mw.html.create('div')
            :css('font-weight', 'bold')
            :wikitext( call.definition )
		wrapper_chessboard:node( boldText );
	end
    wrapper_chessboard:node( chess.board( call ) );
    local clearDiv = mw.html.create('div')
        :css('clear', 'left');
    wrapper_chessboard:node(  clearDiv );
    wrapper_chessboard:allDone();
    return wrapper_chessboard;
end

function chess.board( call )
	local chessboard = mw.html.create( 'div' )
        :css( 'border', '1px solid #b0b0b0' )
        :css( 'background-color', '#f9f9f9' )
        :css( 'color', 'black' )
        :css( 'padding-top', '6px' );
	chessboard:node( chess.grid( call ) );
	if call.description then  
        local html = mw.html.create('div')
            :addClass('thumbcaption')
            :css('margin-left', '4px')
            :css('margin-right', '4px')
            :wikitext( call.description );
        chessboard:node( html );
    end
    return chessboard;
end

function chess.files( letters )
    local letters_row = mw.html.create('tr')
    letters_row:css('vertical-align', 'middle')
    letters_row:tag('td')
        :wikitext('[[File:Solid white.svg|18px|link=|alt=]]')
        :done()
    for file, letter in ipairs( letters ) do
        letters_row:tag('td')
            :css('background-color', 'white')
            :css('color', 'black')
            :wikitext( letter)
            :done()
    end
    letters_row:tag('td')
        :wikitext('[[File:Solid white.svg|18px|link=|alt=]]')
        :done()
    return letters_row;
end

function chess.grid( call )
	local chessboard_grid = mw.html.create('table')
	    :attr('cellpadding', '0')
	    :attr('cellspacing', '0')
	    :css('border', '1px solid #b0b0b0')
	    :css('margin', 'auto');
	-- All unnamed parameters contain information about the chessboard grid.
    local letters =  call.content.CHESS.LETTERS_WHITE;
    if call.orientation == &quot;black&quot; then letters =  call.content.CHESS.LETTERS_BLACK; end
	chessboard_grid:node( chess.files( letters ) );
    if call.orientation == &quot;white&quot; then
        for i = 8, 1, -1 do
            chessboard_grid:node( chess.rank( i, call.content.matrix[i], letters, call ) );
        end
    else
	    for i = 1, 8, 1 do
	        chessboard_grid:node( chess.rank( i, call.content.matrix[i], letters, call) );
	    end
    end
	-- Name the files by letters on the last row
    chessboard_grid:node( chess.files( letters ) );
    return chessboard_grid;
end

function chess.rank( number, ranksquares, letters, call )
	if type( number ) ~= &quot;number&quot; or number &lt; 1 or number &gt; 8 then number = 1; end
    if type( letters ) ~= &quot;table&quot; or #letters ~= 8 then letters =  call.content.CHESS.LETTERS_WHITE; end
    if not ( ranksquares and ranksquares.a and ranksquares.b and ranksquares.c and ranksquares.d and ranksquares.e and ranksquares.f and ranksquares.g and ranksquares.h ) then
        ranksquares =  call.content.CHESS.RANK;
    end
	local ranknumber = mw.html.create('td');
    ranknumber:css('background-color', 'white');
    ranknumber:css('color', 'black');
    ranknumber:css('text-align', 'center');
    ranknumber:wikitext( number );
    local rank = mw.html.create( 'tr' );
    rank:css( 'vertical-align', 'middle' );
    rank:node( ranknumber );
    -- Tthe type function is used to check if the variable is a table.
    -- The #var expression is used to check the length of the table, which should be 8. 
    -- The next function is used to check if there are any named parameters in the table, and should return nil if there are none.
    for file, letter in ipairs( letters ) do
        rank:node( chess.square(  letter .. tostring( number ), ranksquares[ letter ], call ) );
    end

    rank:node( ranknumber );
    rank:node( mw.html.create('td')
        :css('background-color', 'white')
        :css('color', 'black')
        :css('text-align', 'center')
        :wikitext( number )
    );
	return rank;
end

function chess.square( name, piece, call )
    local file = string.sub( name, 1, 1 );
    if file == nil or file:byte() &lt; 97 or file:byte() &gt; 104 then name  = &quot;a1&quot;; end
    local rank = tonumber( string.sub( name, 2, 2 ) );
    if rank == nil or rank &lt; 1 or rank &gt; 8 then name  = &quot;a1&quot;; end
    
	-- Get the name of the piece if exists
	local piece_description = call.message.CHESS.WITHOUT_A_PIECE;
	if piece ~= &quot;&quot; and call.message.CHESS.ABBREVIATION[ piece ] ~= nil then piece_description = call.message.CHESS.WITH_A_PIECE .. call.message.CHESS.ABBREVIATION[ piece ]; end
    
	-- Create the table cell element
	local chessboard_square = mw.html.create('td')
	    :css( 'background-color', chess.square_color( name, call.color[2].shades[10], call.color[2].tints[7] ) )
        :css( 'color', 'black' )
	    :css( 'text-align', 'center' )
	    :wikitext( '[[File:Chess ' .. piece .. 't45.svg|26px|alt=' .. call.message.CHESS.SQUARE .. name .. piece_description .. ']]' );

	return chessboard_square;
end

function chess.square_color( name, black, white ) -- : string
  -- Get the file and rank numbers from the square_name
    local file = string.sub( name, 1, 1 );
    if file == nil then return white; end
    local rank = tonumber( string.sub( name, 2, 2 ) );
    if rank == nil or rank &lt; 1 or rank &gt; 8 then return white; end

    -- Check if the square is on a white or black square
    if ( (file == 'a' or file == 'c' or file == 'e' or file == 'g') and (rank % 2 == 1) ) or
       ( (file == 'b' or file == 'd' or file == 'f' or file == 'h') and (rank % 2 == 0) ) 
    then
        return black;
    else
        return white;
    end
end

return chess;</text>
      <sha1>2q88hjrr15kzdky37j0o7p3jzs49j7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Language/Nl</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41959</id>
    <revision>
      <id>424755</id>
      <parentid>423575</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T03:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424755</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="5273" sha1="khigfgr4eg88jdue1pnm308e8kjmtet" xml:space="preserve">local LANGUAGE = {};

LANGUAGE.TEMPLATENAME = &quot;Opmaak&quot;;

local BUTTON = {};
BUTTON.READ = &quot;LEES&quot;;

local HOOK = {};
HOOK.FORMAT         = { &quot;Tekst&quot;, &quot;HTML&quot;, &quot;Koptekst&quot;, &quot;Voettekst&quot; };
HOOK.ORIENTATION    = { &quot;Landscape&quot;,  &quot;Portrait&quot;, &quot;Wit&quot;, &quot;Zwart&quot; };
HOOK.OBJECT         = { &quot;Leeftijd&quot;, &quot;Boek&quot;, &quot;Boekenplank&quot;, &quot;Categorie&quot;, &quot;Hoofdstuk&quot;, &quot;Schaken&quot;, &quot;Concept&quot;, &quot;Definitie&quot;, &quot;Beschrijving&quot;, &quot;Gradiënt&quot;, &quot;Infobox&quot;, &quot;Logo&quot;, &quot;Module&quot;, &quot;Persoon&quot;, &quot;Schilderij&quot;, &quot;Voortgang&quot;, &quot;Sectie&quot;, &quot;Serie&quot;, &quot;Overleg&quot;, &quot;Sjabloon&quot;, &quot;Inhoud&quot;, &quot;Gebruiker&quot;, &quot;Wikijunior&quot;, &quot;Wikipedia&quot; };
HOOK.PARAMETER      = { &quot;Object&quot;, &quot;Support&quot;, &quot;Formaat&quot;, &quot;Orientatie&quot;, &quot;Kleur&quot;, &quot;Titel&quot;, &quot;Definitie&quot;, &quot;Beschrijving&quot;, &quot;Voortgang&quot;, &quot;Bron&quot;, &quot;Referentie&quot;, &quot;Collectie&quot;, &quot;Onderdeel&quot; };
HOOK.SUPPORT        = { &quot;Negeer&quot;, &quot;Signaleer&quot;, &quot;Debug&quot;, &quot;Help&quot; };

local DEBUG = {};
DEBUG.CALLER                = &quot;De module stelt vast dat de [[%s]] is aangeroepen door de pagina [[%s]].&quot;
DEBUG.EXPLANATION           = &quot;Zie de [[Module:Layout]]-pagina om het programma stap voor stap te volgen.&quot;;
DEBUG.HEADER                = &quot;De volgende stappen heeft het sjabloon Opmaak doorlopen&quot;;
DEBUG.INVOKER               = &quot;De [[Module:Layout]] stelt vast dat het is aangeroepen door de pagina [[%s]] met de volgende aanroep:&lt;br&gt;&lt;br&gt;%s&lt;br&gt;&quot;;
DEBUG.NO_INTERFACE_TEMPLATE = &quot;De authenticatie van de aanroepende pagina is afgekeurd omdat het niet via het sjabloon Opmaak is gebeurd.&quot;;
DEBUG.PARAMETER_MISTAKE     = &quot;Er is één niet bestaande parameter %s in de aanroep van het [[Sjabloon:Opmaak]].&quot;
DEBUG.PARAMETER_MISTAKES    = &quot;Er zijn %d niet bestaande parameters %s in de aanroep van het [[Sjabloon:Opmaak]].&quot;
DEBUG.PARAMETERS_OK         = &quot;Alle parameters in de aanroep van het [[Sjabloon:Opmaak]] zijn correct.&quot;
DEBUG.VALUE_MISTAKE         = &quot;Er is één fout geconstateerd in de waarde van de parameters van het [[Sjabloon:Opmaak]].&quot;
DEBUG.VALUE_MISTAKES        = &quot;Er zijn %d fouten geconstateerd in de waarde van de parameters van het [[Sjabloon:Opmaak]].&quot;
DEBUG.VALUES_OK             = &quot;Alle waarden van alle parameters in de aanroep van het [[Sjabloon:Opmaak]] zijn correct.&quot;

local HELP = {};
HELP.EXPLANATION           = &quot;Zie de [[Sjabloon:Opmaak]]-pagina voor meer uitleg.&quot;;
HELP.HEADER                = &quot;Het sjabloon adviseert je het volgende te proberen&quot;;

local MISTAKE = {};
MISTAKE.EXPLANATION           = &quot;Zie de [[Sjabloon:Opmaak]]-pagina voor meer uitleg.&quot;;
MISTAKE.HEADER                = &quot;Fouten geconstateerd&quot;;
MISTAKE.NO_INTERFACE_TEMPLATE = &quot;De [[Module:Layout|module Layout]] mag alleen aangeroepen worden via het sjabloon Opmaak.\nGebruik dus niet &amp;lcub;&amp;lcub;#invoke:Layout|...&amp;rcub;&amp;rcub; maar &amp;lcub;&amp;lcub;Opmaak | ... &amp;rcub;&amp;rcub;.&quot;;

local WRONG = {};
WRONG.COLOR              = &quot;De kleur %s die is gespecificeerd met &amp;lcub;&amp;lcub;Opmaak | ... | Kleur = %s | ... &amp;rcub;&amp;rcub; moet een opsomming zijn van maximaal 3 hexadecimale (met of zonder de #) 6-digit kleurcodes!\nHier is een voorbeeld (blauw, oranje, paars); %s, %s, %s.&quot;;
WRONG.FORMAT             = &quot;Het formaat %s die is gespecificeerd met &amp;lcub;&amp;lcub;Opmaak | ... | Formaat  = %s | ... &amp;rcub;&amp;rcub; bestaat niet!\nGebruik een van de volgende types; %s.&quot;;
WRONG.HTML               = &quot;De HTML-opmaak in de parameter %s bevat een ongebalanceerde tag (bijvoorbeeld de &amp;lt;%s&amp;gt; tag). Zorg dat elke HTML-tag correct wordt geopend en afgesloten om lintfouten te voorkomen.&quot;;
WRONG.INVOKE_PARAMETER   = &quot;De invokeparameter %s die is gespecificeerd met &amp;lcub;&amp;lcub;#invoke | ... | %s  = %s | ... &amp;rcub;&amp;rcub; bestaat niet!\nGebruik het Opmaak sjabloon.&quot;
WRONG.OBJECT             = &quot;Het type object %s die is gespecificeerd met &amp;lcub;&amp;lcub;Opmaak | ... | Object  = %s | ... &amp;rcub;&amp;rcub; bestaat niet!\nGebruik een van de volgende types; %s.&quot;;
WRONG.ORIENTATION        = &quot;De orientatie %s die is gespecificeerd met &amp;lcub;&amp;lcub;Opmaak | ... | Orientatie = %s | ... &amp;rcub;&amp;rcub; bestaat niet!\nGebruik een van de volgende types; %s.&quot;;
WRONG.PAGE               = &quot;De type pagina %s die is gespecificeerd met &amp;lcub;&amp;lcub;Opmaak | ... | Pagina = %s | ... &amp;rcub;&amp;rcub; bestaat niet!\nGebruik een van de volgende types; %s.&quot;;
WRONG.PAGENAMELIST       = &quot;De paginanaam %s zoals gespecificeerd in &amp;lcub;&amp;lcub;Opmaak | ... | %s = %s | ... &amp;rcub;&amp;rcub; is niet correct. Gebruik komma's om de pagina's te scheiden en gebruik geldige titles zoals beschreven in https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_title.&quot;;
WRONG.PROGRESS           = &quot;De voortgang %s zoals gespecificeerd in &amp;lcub;&amp;lcub;Opmaak | ... | Voortgang = %s | ... &amp;rcub;&amp;rcub; is niet correct. Gebruik gehele getallen tussen 0 en 100 en sluit eventueel af met een %%.&quot;;
WRONG.SUPPORT            = &quot;De type foutmelding %s die is gespecificeerd met &amp;lcub;&amp;lcub;Opmaak | ... | Foutmelding = %s | ... &amp;rcub;&amp;rcub; bestaat niet!\nGebruik een van de volgende types; %s.&quot;;
WRONG.TEMPLATE_PARAMETER = &quot;De parameter %s zoals gespecificeerd in &amp;lcub;&amp;lcub;Opmaak | ... | %s = %s | ... &amp;rcub;&amp;rcub; bestaat niet.\nGebruik een van de volgende types; %s.&quot;;
MISTAKE.WRONG = WRONG;

local PREPOSITION = {};
PREPOSITION.ABOUT = &quot;over&quot;;

LANGUAGE.BUTTON  = BUTTON;
LANGUAGE.HOOK    = HOOK;
LANGUAGE.DEBUG   = DEBUG;
LANGUAGE.HELP    = HELP;
LANGUAGE.MISTAKE = MISTAKE;
LANGUAGE.PREPOSITION = PREPOSITION;

return LANGUAGE;</text>
      <sha1>khigfgr4eg88jdue1pnm308e8kjmtet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Interface</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41969</id>
    <revision>
      <id>424702</id>
      <parentid>423770</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424702</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="2454" sha1="hmdcw3wn8ew3fwwokl46rwajj1bkb17" xml:space="preserve">-- Interface connects the #invoke call from the template to the Layout submodules.
local interface = {};

-- Convert a template invocation into validated wikitext.
-- User input enters through frame.args; module policy enters through CFG.
-- The frame is gradually transformed into a call object that is safe for the
-- object-specific Layout renderer to consume.
function interface.main( frame, CFG, environment )  -- : string
	-- The call model stores all state that travels through the pipeline.
    local call = CFG.INCLUDE( environment, &quot;call&quot; ).init( CFG, environment );

	-- Pipeline modules: collect input, validate input, then render output.
	local luggage, security, flight = call.include( &quot;luggage&quot;, &quot;security&quot;, &quot;flight&quot; );

    -- Copy frame data and environment configuration into the call object.
    call = luggage.drop( call, frame, CFG, environment );
    
    -- Only the configured interface template may invoke this environment.
    call = security.authentication( call );
    
    -- Check whether the #invoke call used unknown internal parameter names.
    call = security.declaration( call );

    -- Translate valid named parameters from template language to internal values.
    if call.pass then call = luggage.carry_on( call ); end
    
    -- Scan the original template call on the page for unknown translated names.
    if call.pass then call = security.scan( call ); end
    
    -- Validate parameter values after names and translations are known.
    if call.pass then call = security.frisk( call ); end
    
    -- From here on, the call is expected to be structurally valid.
    
    -- Convert, complete and enrich the call before rendering.
    if call.pass then call = luggage.loading( call ); end

    -- Accumulate output fragments into a single response object.
    local response = call.include( &quot;response&quot; ).init();
    
    -- Render the requested object if validation still allows the call to pass.
 	if call.pass then response.add( flight.takeoff( call ) ); end
	
	-- Reserved hook for post-render checks.
	if call.pass then response.add( flight.landed( call ) ); end

	-- Keep only the fields needed for user-facing feedback.
	call = luggage.claim( call );
	
	-- Append mistakes, debug information or help depending on support settings.
	response.add( flight.feedback( call ) );
	
	-- The template receives plain wikitext.
    return &quot;\n&quot; .. mw.text.trim( tostring( response.get() ) );
end

return interface;</text>
      <sha1>hmdcw3wn8ew3fwwokl46rwajj1bkb17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424705</id>
      <parentid>424702</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424705</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="2462" sha1="s9h9r63kqv0t6lobvc4dand42pcv29a" xml:space="preserve">-- Interface connects the #invoke call from the template to the Layout submodules.
local interface = {};

-- Convert a template invocation into validated wikitext.
-- User input enters through frame.args; module policy enters through CFG.
-- The frame is gradually transformed into a call object that is safe for the
-- object-specific Layout renderer to consume.
function interface.main( frame, CFG, environment )  -- : string
	-- The call model stores all state that travels through the pipeline.
    local call = CFG.INCLUDE( environment, &quot;call&quot; ).init( CFG, environment );

	-- Pipeline modules: collect input, validate input, then render output.
	local luggage, security, flight = call.include( &quot;luggage&quot;, &quot;security&quot;, &quot;flight&quot; );

    -- Copy frame data and environment configuration into the call object.
    call = luggage.drop( call, frame, CFG, environment );
    
    -- Only the configured interface template may invoke this environment.
    call = security.authentication( call );
    
    -- Check whether the #invoke call used unknown internal parameter names.
    call = security.declaration( call );

    -- Translate valid named parameters from template language to internal values.
    if call.pass then call = luggage.carry_on( call ); end
    
    -- Scan the original template call on the page for unknown translated names.
    if call.pass then call = security.scan( call ); end
    
    -- Validate parameter values after names and translations are known.
    if call.pass then call = security.frisk( call ); end
    
    -- From here on, the call is expected to be structurally valid.
    
    -- Convert, complete and enrich the call before rendering.
    if call.pass then call = luggage.loading( call ); end

    -- Accumulate output fragments into a single response object.
    local response = call.include( &quot;response&quot; ).init();
    
    -- Render the requested object if validation still allows the call to pass.
 	if call.pass then response.add( flight.takeoff( call ) ); end
	
	-- Reserved hook for post-render checks.
	if call.pass then response.add( flight.landed( call ) ); end

	-- Keep only the fields needed for user-facing feedback.
	call = luggage.claim( call );
	
	-- Append mistakes, debug information or help depending on support settings.
	response.add( flight.feedback( call ) );
	
	-- The template receives plain wikitext.
    return &quot;\n&quot; .. mw.text.trim( tostring( response.get() ) ) .. &quot;\n&quot;;
end

return interface;</text>
      <sha1>s9h9r63kqv0t6lobvc4dand42pcv29a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Library/Text</title>
    <ns>828</ns>
    <id>41979</id>
    <revision>
      <id>424760</id>
      <parentid>424069</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424760</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1088" sha1="tt4xwx8sq74s53bqvxcj5y7hfgzuk98" xml:space="preserve">local text = {};

function text.capitalize_first( str )
	if not text.valid( str ) then return &quot;&quot;; end
    str = str:lower();
    return (str:gsub(&quot;^%l&quot;, string.upper))
end
	
function text.split( str, trim )
	if not text.valid( str ) then return {}; end
    local result = mw.text.split( str, &quot;,&quot; );
    for i, substring in ipairs( result ) do
        if trim then
            result[i] = text.trim( substring );
        end
    end
    return result;
end

function text.trim( str )
	if not text.valid( str ) then return &quot;&quot;; end
    return mw.text.trim( str, &quot;\t\r\n\f &quot;);
end

function text.sanitize( str )
    if not text.valid( str ) then return &quot;&quot;; end
    -- Remove soft hyphens in various forms to prevent broken links
    str = str:gsub(&quot;&amp;shy;&quot;, &quot;&quot;);
    str = str:gsub(&quot;&amp;#173;&quot;, &quot;&quot;);
    str = str:gsub(&quot;&amp;#x[aA][dD];&quot;, &quot;&quot;);
    str = str:gsub(&quot;\194\173&quot;, &quot;&quot;); -- UTF-8
    str = str:gsub(&quot;\173&quot;, &quot;&quot;);     -- Single-byte
    return str;
end

function text.valid( str )
    return ( str ~= nil and type( str ) == 'string' and str ~= &quot;&quot; and not str:match('^%s*$') );
end

return text;</text>
      <sha1>tt4xwx8sq74s53bqvxcj5y7hfgzuk98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/View/Progress</title>
    <ns>828</ns>
    <id>42105</id>
    <revision>
      <id>424722</id>
      <parentid>424073</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424722</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1270" sha1="blj0igvtil2m2l8od0ndv02bfcsjx8k" xml:space="preserve">local PROGRESS = {};

PROGRESS.NAME         = &quot;Voortgang&quot;;
PROGRESS.DEVELOPMENT  = &quot;&quot;;
local postfix    = &quot; Revisiedatum: Volgens infobox]]&quot;;
PROGRESS.NOTHING =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%;height:%spx;width:%spx;background-color:#eeeeee;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Nog vrijwel niets.' .. postfix;
PROGRESS.IO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%;height:%spx;width:%spx;background-color:#ffcc00;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; In ontwikkeling.' .. postfix;
PROGRESS.RO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%;height:%spx;width:%spx;background-color:#ff9900;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Redelijk ontwikkeld.' .. postfix;
PROGRESS.GO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%;height:%spx;width:%spx;background-color:#ccff00;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Goed ontwikkeld.' .. postfix;
PROGRESS.ZO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%;height:%spx;width:%spx;background-color:#009e00;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Zeer goed ontwikkeld.' .. postfix;

return PROGRESS;</text>
      <sha1>blj0igvtil2m2l8od0ndv02bfcsjx8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424723</id>
      <parentid>424722</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Versie [[Special:Diff/424722|424722]] van [[Special:Contributions/BeeBringer|BeeBringer]] ([[User talk:BeeBringer|overleg]]) ongedaan gemaakt</comment>
      <origin>424723</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="2375" sha1="2v03n0fd6hqenmefos6a30cryy66m5g" xml:space="preserve">local progress = {};

function progress.main( call )
	local response = &quot;&quot;;
	response = progress.box( call );
    return response;
end

function progress.box(call)
    local prefixindex = call.include(&quot;prefixindex&quot;)
    local progress_box = mw.html.create('div')
    progress_box:css('border-bottom', '1px solid grey')
                :css('display', 'flex')
                :css('align-items', 'center')

    if call.title ~= nil and call.title ~= &quot;&quot; then
        local prefixindexDiv = mw.html.create('div')
            :css('display', 'inline-block')
            :css('margin-right', '10px') -- kleine marge aan de rechterkant
            :wikitext( prefixindex.icon( &quot;30px&quot;, &quot;Special:Prefixindex/&quot;, &quot;Looking glass Hexagonal Icon.svg&quot;, call ) )
        progress_box:node(prefixindexDiv)
    end

    if call.progress ~= nil and call.progress ~= &quot;&quot; then
        local progressSvgDiv = mw.html.create('div')
            :css('display', 'inline-block')
            :css('margin-right', '10px') -- kleine marge aan de rechterkant
            :wikitext(progress.svg(call.progress, &quot;32&quot;, call))
        progress_box:node(progressSvgDiv)
    end

    local messageDiv = mw.html.create('div')
        :css('display', 'inline-block')
        :wikitext(call.message.PROGRESS.DEVELOPMENT)
    progress_box:node(messageDiv)

    return tostring(progress_box)
end

function progress.svg( progress_string, size, call )
	local text = call.include( &quot;text&quot; );
	progress_string = text.trim( tostring( progress_string ) );
	if string.sub( progress_string, -1) == &quot;%&quot; then
        progress_string = string.sub( progress_string, 1, -2)
    end
	local progress_number = tonumber( progress_string );
	
    if not progress_number    then return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.NOTHING, size ); end
    if progress_number &lt;   13 then return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.NOTHING, size ); end
    if progress_number &lt;   38 then return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.IO, size ); end
    if progress_number &lt;   63 then return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.RO, size ); end
    if progress_number &lt;   78 then return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.GO, size ); end
    if progress_number &lt;= 100 then return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.ZO, size ); end
    return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.NOTHING, size );
end

return progress;</text>
      <sha1>2v03n0fd6hqenmefos6a30cryy66m5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424725</id>
      <parentid>424723</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424725</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="2417" sha1="nazxcwgls7zkt1mj7zq0s7g7mb8qmam" xml:space="preserve">local progress = {};

function progress.main( call )
	local response = &quot;&quot;;
	response = progress.box( call );
    return response;
end

function progress.box(call)
    local prefixindex = call.include(&quot;prefixindex&quot;)
    local progress_box = mw.html.create('div')
    progress_box:css('border-bottom', '1px solid grey')
                :css('display', 'flex')
                :css('align-items', 'center')

    if call.title ~= nil and call.title ~= &quot;&quot; then
        local prefixindexDiv = mw.html.create('div')
            :css('display', 'inline-block')
            :css('margin-right', '10px') -- kleine marge aan de rechterkant
            :wikitext( prefixindex.icon( &quot;30px&quot;, &quot;Special:Prefixindex/&quot;, &quot;Looking glass Hexagonal Icon.svg&quot;, call ) )
        progress_box:node(prefixindexDiv)
    end

    if call.progress ~= nil and call.progress ~= &quot;&quot; then
        local progressSvgDiv = mw.html.create('div')
            :css('display', 'inline-block')
            :css('margin-right', '10px') -- kleine marge aan de rechterkant
            :wikitext(progress.svg(call.progress, &quot;32&quot;, call))
        progress_box:node(progressSvgDiv)
    end

    local messageDiv = mw.html.create('div')
        :css('display', 'inline-block')
        :wikitext(call.message.PROGRESS.DEVELOPMENT)
    progress_box:node(messageDiv)

    return tostring(progress_box)
end

function progress.svg( progress_string, size, call )
	local text = call.include( &quot;text&quot; );
	progress_string = text.trim( tostring( progress_string ) );
	if string.sub( progress_string, -1) == &quot;%&quot; then
        progress_string = string.sub( progress_string, 1, -2)
    end
	local progress_number = tonumber( progress_string );
	
    if not progress_number    then return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.NOTHING, size, size ); end
    if progress_number &lt;   13 then return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.NOTHING, size, size ); end
    if progress_number &lt;   38 then return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.IO, size, size ); end
    if progress_number &lt;   63 then return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.RO, size, size ); end
    if progress_number &lt;   78 then return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.GO, size, size ); end
    if progress_number &lt;= 100 then return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.ZO, size, size ); end
    return mw.ustring.format( call.message.PROGRESS.NOTHING, size, size );
end

return progress;</text>
      <sha1>nazxcwgls7zkt1mj7zq0s7g7mb8qmam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Opmaak/Toelichting</title>
    <ns>10</ns>
    <id>42154</id>
    <revision>
      <id>424701</id>
      <parentid>424658</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16240" sha1="no6as7iwqy3880fdmqf3snwqugca8xb" xml:space="preserve">[[File:Layout template.png|frameless|300px|link=Module:Layout|right]]
== Algemeen ==
:Het sjabloon '''Opmaak''', maakt automatisch een wikibooks object op. Objecten kunnen onderdelen van pagina's zijn of de pagina zelf. Ook deze pagina is opgemaakt met '''&amp;#123;&amp;#123;Opmaak|...&amp;#125;&amp;#125;'''. 
:Los van het gemak en de snelheid zorgt het gebruik maken van het sjabloon dat allerlei objecten zoals hoofdstukken, boeken, boekreeksen, bronnen enzovoort een uniforme opmaak en correcte verwijzingen naar elkaar krijgen. 
: Suggesties zijn welkom op de [[Overleg_sjabloon:Opmaak|overlegpagina]]. De test resultaten zijn te vinden op de [[Sjabloon:Opmaak/Test|subpagina Test]].

=== Gebruik ===
Plaats rondom het op te maken ''&amp;lt;object&amp;gt;'' het sjabloon &amp;#123;&amp;#123;Opmaak&amp;#125;&amp;#125;. Het opmaken gebeurt vanzelf. Bijsturen kan aan de hand van parameters. Het sjabloon helpt je als je wilt bij het gebruik en beschermt je tegen fouten. Door de parameter '''Support''' op ''Help'' (meest uitgebreid), ''Debug'' of ''Signaleer'' te zetten, kun je deze hulp inschakelen.

=== Parameters ===

{|class=&quot;wikitable&quot;
!Parameter||Omschrijving||Geldige waarden||Standaardwaarde
|-
|'''Object'''||type object||''Beschrijving'', ''Boek'', ''Boekenplank'', ''Categorie'', ''Concept'', ''Definitie'', ''Gebruiker'', ''Gradiënt'', ''Hoofdstuk'', ''Infobox'', ''Inhoudsopgave'', ''Leeftijd'', ''Logo'', ''Module'', ''Overleg'', ''Paragraaf'', ''Persoon'', ''Reeks'', ''Schaak'', ''Schilderij'', ''Sjabloon'', ''Voortgang'', ''Wikijunior'', ''Wikipedia''||De eerste naamloze parameter. Indien niet gedefinieerd  bepaalt de context.
|-
|'''Support'''||wijze van support bij het gebruik||

&lt;table class=&quot;wikitable&quot;&gt;
    &lt;tr&gt;&lt;th&gt;&lt;/th&gt;                &lt;th colspan=&quot;2&quot;&gt;Fouten&lt;/th&gt;              &lt;th colspan=&quot;2&quot;&gt;Werking&lt;/th&gt;           &lt;/tr&gt;
    &lt;tr&gt;   &lt;th&gt;Waarde&lt;/th&gt;       &lt;th&gt;Oplossen&lt;/th&gt;      &lt;th&gt;Weergeven&lt;/th&gt;&lt;th&gt;Beschrijven&lt;/th&gt;&lt;th&gt;Toelichten&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
    &lt;tr&gt;&lt;td&gt;&lt;i&gt;Help&lt;/i&gt;&lt;/td&gt;     &lt;td&gt;ja&lt;/td&gt;            &lt;td&gt;ja&lt;/td&gt;       &lt;td&gt;ja&lt;/td&gt;         &lt;td&gt;ja&lt;/td&gt;        &lt;/tr&gt;
    &lt;tr&gt;&lt;td&gt;&lt;i&gt;Debug&lt;/i&gt;&lt;/td&gt;    &lt;td&gt;ja&lt;/td&gt;            &lt;td&gt;ja&lt;/td&gt;       &lt;td&gt;ja&lt;/td&gt;         &lt;td&gt;nee&lt;/td&gt;       &lt;/tr&gt;
    &lt;tr&gt;&lt;td&gt;&lt;i&gt;Signaleer&lt;/i&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;ja&lt;/td&gt;            &lt;td&gt;ja&lt;/td&gt;       &lt;td&gt;nee&lt;/td&gt;        &lt;td&gt;nee&lt;/td&gt;       &lt;/tr&gt;
    &lt;tr&gt;&lt;td&gt;&lt;i&gt;Negeer&lt;/i&gt;&lt;/td&gt;   &lt;td&gt;ja&lt;/td&gt;            &lt;td&gt;nee&lt;/td&gt;      &lt;td&gt;nee&lt;/td&gt;        &lt;td&gt;nee&lt;/td&gt;       &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;
|| ''Negeer'': toon niet de werking en geen fouten, maar los ze wel op.
|-
|'''Formaat'''||wijze van weergeven||''Tekst'' voor alleen de waarde en ''HTML'' voor de opgemaakte waarde&lt;br&gt;Bij opmaak hele pagina: ''Koptekst'' of ''Voettekst''|| ''HTML''
|-
|'''Orientatie'''||oriëntatie van het object||''Landscape'' of ''Portrait''. Bij schaken ''Wit'' of ''Zwart''||''Portrait'' of ''Wit''
|-
|'''Kleur'''||kleurenpalet voor de weergave||&lt;u&gt;Een of meerdere&lt;/u&gt; hexadecimale kleurcodes (maximaal drie). Ten aanzien van de default waarden kan men zo achtereenvolgens blauw, oranje en paars door eigen kleuren vervangen|| #846dab, #f26522, #bd1a8d
|-
|'''Titel'''||titel van het object||Vrije keuze binnen de wikisyntax voor titels||Bij een pagina de paginatitel
|-
|'''Definitie'''||betekenis van het object||Vrije keuze binnen de wikisyntax voor beschrijvingen||Leeg
|-
|'''Voortgang'''||progressie van het object||Een geheel getal tussen 0 en 100. Bij schaken: de zet (bijv. ''5w'', ''5b'' of ''10'').||0
|-
|'''Bron'''||bronnen waarmee het object wordt gevuld||&lt;u&gt;Een of meerdere&lt;/u&gt; geldige wiki- of hyperlinks||Leeg
|-
|'''Referentie'''||doorverwijzingen||&lt;u&gt;Een of meerdere&lt;/u&gt; verwijzingen||Bij een boek zijn dit de pagina's met de referenties (registers of index)
|-
|'''Collectie'''||waar is het object een onderdeel van||&lt;u&gt;Een of meerdere&lt;/u&gt; objectverwijzingen||Bij een boek zijn dit de pagina's van de reeksen waar het boek bij hoort.
|-
|'''Onderdeel'''||uit welke onderdelen bestaat het object||&lt;u&gt;Een of meerdere&lt;/u&gt; objectverwijzingen. Bij schaken: de naam of index van de partij uit een PGN.||Bij een boek zijn dit de pagina's van de hoofdstukken van het boek.
|}
Let op!
* Als er wordt gesproken van &lt;u&gt;een of meerdere&lt;/u&gt; waarden, dan dient men die waarden te scheiden door komma's. 
* In het normale gebruik zal men &lt;b&gt;Object&lt;/b&gt;&lt;i&gt;=...&lt;/i&gt; niet gebruiken, maar gewoon als eerste naamloze parameter het objecttype meegeven of weglaten als het type uit de context blijkt. 
* Als je een hele pagina wilt opmaken, zorg dan dat alle inhoud in het sjabloon is opgenomen of gebruik de formaat parameter ''Koptekst'' of ''Voettekst''-object respectievelijk bovenin en onderin de pagina als je dat niet wilt.
* Bij het gebruik van '''Formaat''' = ''Voettekst'' (of simpelweg `{{Opmaak|Voettekst}}`) kun je bronnen toevoegen als onbenoemde parameters. Elke bron volgt een specifieke volgorde, gescheiden door puntkomma's ( ; ):
*: '''Soort ; Titel ; Link ; Beschrijving ; Bron (optioneel)'''
*: Voorbeeld: `{{Opmaak | Voettekst | Video ; Introductie ; https://... ; Korte uitleg ; YouTube }}`
* Bij meerdere sjablonen op dezelfde pagina is het aan te raden bij slechts eentje de '''Support''' parameter te zetten, omdat er anders dubbele meldingen zullen kunnen ontstaan. De gehele aanroepende pagina zelf wordt namelijk ook elke keer gecheckt.

=== Voorbeelden ===
Op de volgende pagina's vind je voorbeelden van de volgende objecten
* [[Sjabloon:Opmaak/Test/Book|Boek]]
* [[Sjabloon:Opmaak/Test/Age|Leeftijd]]
* [[Sjabloon:Opmaak/Test/Logo|Logo]]
* [[Sjabloon:Opmaak/Test/Chess|Schaak]]
* [[Sjabloon:Opmaak/Test/Progress|Voortgang]]
* [[Sjabloon:Opmaak/Test/Wikijunior|Wikijunior]]
* [[Sjabloon:Opmaak/Test/Wikipedia|Wikipedia]]

== Objecten ==
=== Boek ===
Een boek is de basis van wikibooks en staat normaal in de hoofdnaamruimte. Zijn subpagina's zijn normaliter de hoofdstukken. Met de parameter '''Onderdeel''' kan men deze subpagina's ( ''Hoofdstuk 1, Hoofdstuk 2, ..'' ) in de zelf gekozen volgorde opsommen als volgt &lt;b&gt;&amp;#123;&amp;#123;Opmaak&amp;#124;Object=&lt;/b&gt;&lt;i&gt;Boek&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&amp;#124;Onderdeel&lt;/b&gt;&lt;i&gt;= Hoofdstuk 1, Hoofdstuk 2, ..&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&amp;#125;&amp;#125;&lt;/b&gt;. Deze opsommingen worden dan als opgemaakte boxen genummerd en zoveel mogelijk van info voorzien. Eventuele spaties in de naam worden gebruikt voor wrapping zodat de boxen niet te breed worden. Men kan deze wrapping uitbreiden door bij lange woorden ''&amp;amp;shy;'' op de plek waar gewrapt mag worden te zetten. Deze code komt niet in de naamgeving van de hoofdstukpagina terug. LET OP: zorg dat ''&amp;amp;shy;'' bij een hoofdstuk als &quot;AAAAAAAAA BBBBBBBBB&quot; de spatie niet weghaalt dus; &quot;AAAAAAAAA &amp;amp;shy;BBBBBBBBB&quot; anders plak het sjabloon de A en B's aan elkaar omdat het niet de intelligentie heeft te weten wat een los woord is!!!

Bij referenties kan men verschillende zaken invullen. Als men daar wikipedia of wikijunior invult, dan zal er een wikilink worden gecreëerd naar respectievelijk wikipedia of wikijunior met dezelfde naam. Wil men een andere naam dan zet men na wikipedia of wikijunior een dubbele punt : en geeft dat de gewenste naam.

=== Hoofdstuk ===
Subpagina's van een boek zijn meestal bedoeld als hoofdstuk. De kopjes in een hoofdstuk worden gezien als paragrafen. Men kan de niveau 2 paragrafen bij een groter hoofdstuk ook afsplitsen in subpagina's van de hoofdstukpagina. In dat geval dient men de parameter '''Onderdeel''' te gebruiken net als bij een boek om deze te verbinden aan het hoofdstuk, dus bijvoorbeeld &lt;b&gt;&amp;#123;&amp;#123;Opmaak&amp;#124;Object=&lt;/b&gt;&lt;i&gt;Hoofdstuk&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&amp;#124;Onderdeel&lt;/b&gt;&lt;i&gt;= Paragraaf 1, Paragraaf 2, ..&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&amp;#125;&amp;#125;&lt;/b&gt;, waar ''Paragraaf 1'' de naam is van de subpagina van het hoofdstuk. Ook hier kan men de wrapping uitbreiden door ''&amp;amp;shy;''.

=== Paragraaf ===
De paragrafen van een hoofdstuk hebben typisch een naamstructuur als ''Boek/Hoofdstuk/Paragraaf 1''. Op dit moment wordt een paragraaf niet verder onderverdeeld dan niveau 2, dus heeft het zetten van de parameter '''Onderdeel''' geen functie voor een paragraaf-object.

=== Reeks ===
Een reeks is een groep boeken op Wikibooks die een gemeenschappelijk thema delen. Een boek kan als onderdeel van een reeks worden weergegeven door de parameter &lt;b&gt;&amp;#123;&amp;#123;Opmaak&amp;#124;Object=&lt;/b&gt;&lt;i&gt;Reeks&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&amp;#124;Onderdeel&lt;/b&gt;&lt;i&gt;= Boek 1, Boek 2, ..&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&amp;#125;&amp;#125;&lt;/b&gt; te zetten. Dit gaat net als het definiëren van de hoofdstukken bij een boek. Ook bij een reeks kan men de wrapping bijsturen.

Er zijn echter enkele belangrijke verschillen tussen een boek en een reeks:
* Een boek vormt een eenheid met de hoofdstukken, waar bepaalde auteurs aan werken, terwijl een reeks niet met de boeken is verbonden en niet door dezelfde auteurs hoeft te worden geschreven.
* Hoofdstukken zijn subpagina's van een boek en zijn locatiegebonden als één geheel, terwijl een reeks een geheel losstaande pagina is.
* Een boek kan lid zijn van meerdere reeksen, maar een hoofdstuk hoort bij slechts één boek.
Daarom is het aan de auteur(s) van een boek zelf of deze wordt gekoppeld aan een of meerdere reeksen door de parameter '''Collectie''' te zetten (&lt;b&gt;&amp;#123;&amp;#123;Opmaak&amp;#124;Object=&lt;/b&gt;&lt;i&gt;Boek&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&amp;#124;Collectie&lt;/b&gt;&lt;i&gt;= Reeks 1, Reeks 2, ..&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&amp;#125;&amp;#125;&lt;/b&gt;). Pas dan wordt de opmaak van dat boek aangepast met een verwijzing ernaar. Dit voorkomt dat de auteurs van een collectie ongevraagd de opmaak van een boek dat niet door hen is geschreven kunnen aanpassen.

=== Boekenplank ===
Een boekenplank is een thematische plek voor boeken. De pagina's beginnen met de prefix '''Boekenplank:''' (let op; ze staan gewoon in de hoofdnaamruimte ondanks dat de : anders doet vermoeden). Je maakt ze daarom op met '''&amp;#123;&amp;#123;Opmaak|Object=Boekenplank&amp;#125;&amp;#125;''', dus je moet de '''Boekenplank''' expliciet als '''Object''' noemen, omdat het sjabloon anders ervan uitgaat dat je een voorpagina van een boek aan het opmaken bent. De '''Collectie''' parameter verwijst naar de boekenkast (de boekenplank die hoger in de hiërarchie zit). De boekenplanken worden op de [[Hoofdpagina|hoofdpagina van wikibooks]] vertoond.

=== Inhoudsopgave ===
Op dit moment zal het sjabloon een &quot;floating&quot; inhoudsopgave laten zien. In HTML wordt de &quot;float&quot; eigenschap gebruikt om de positionering van een element ten opzichte van de omliggende inhoud te regelen. Wanneer een element wordt &quot;gefloat&quot;, wordt het verwijderd uit de normale documentenstroom en gepositioneerd aan de linkerkant of rechterkant van het omliggende element, waardoor complexe lay-outs en tekstomloop-effecten mogelijk zijn. 

=== Sjabloon ===
''Nog niet geïmplementeerd!''

=== Module ===
''Nog niet geïmplementeerd!''

=== Gebruiker ===
''Nog niet geïmplementeerd!''

=== Categorie ===
''Nog niet geïmplementeerd!''

=== Overleg ===
''Nog niet geïmplementeerd!''

=== Infobox ===
''Nog niet geïmplementeerd!''

=== Leeftijd ===
&lt;pre&gt;{{Opmaak|Leeftijd|25-05-2005}}&lt;/pre&gt; geeft de leeftijd weer gebaseerd op de datum.

=== Schaakbord ===
Het sjabloon kan een schaakbord weergeven op drie manieren (meestal automatisch herkend):

==== Handmatig (Bord positie) ====
Je tekent het bord na met de onbenoemde parameters:
&lt;pre&gt;{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Barnes Opening
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}&lt;/pre&gt;

==== PGN (Partij simulatie) ====
Je plakt een PGN-partij en geeft eventueel aan bij welke zet je wilt stoppen:
&lt;pre&gt;{{Opmaak
| Object = Schaak
| 1. d4 f5 2. a3 Nf6 3. Nc3 e6 4. Bf4 a6 5. e3 d5 *
| Voortgang = 4b
| Onderdeel = Stein opening
}}&lt;/pre&gt;
* '''Voortgang''': Toont de stelling na deze zet (bijv. `5w` voor wit's 5e zet, `5b` voor zwart).
* '''Onderdeel''': Kiest de juiste partij/hoofdstuk uit een PGN-bestand met meerdere items.

==== FEN (Statische positie) ====
Voor een directe weergave van een stelling:
&lt;pre&gt;{{Opmaak
| Object = Schaak
| rnbqkbnr/pppppppp/8/8/4P3/8/PPPP1PPP/RNBQKBNR b KQkq e3 0 1
}}&lt;/pre&gt;

== Module ==
Het sjabloon Opmaak gebruikt de LUA scripting in [[Module:Layout]] en al zijn submodules voor de opmaak-functionaliteit. 

=== Architectuur ===
De architectuur is zo gebouwd dat er niet per ongeluk eindeloze lussen kunnen ontstaan (volg de pijlen om dit te verifiëren). Dat is de bijvoorbeeld de reden dat de '''test'''-modules in geen geval andere modules mogen aanroepen.
[[File:Opmaak architectuur.png|thumb|600px|Architectuur van het Opmaak sjabloon]]
* Het '''sjabloon Opmaak''' kan worden aangeroepen vanuit alle &lt;b&gt;wikipagina&lt;/b&gt;'s. Dat gaat via een ''sjabloon''-definitie. Het sjabloon Opmaak zal dan ''wikitext'' op de aanroepende plek plaatsen. 
* Het '''sjabloon Opmaak''' verzorgt een correct aanroep van de '''module Layout''' waarin via de scripting taal LUA een uitgebreidere functionaliteit (eenvoudiger) mogelijk is dan via wikitext en parserfuncties. De aanroep betekent dat de module een ''frame''-object ontvangt waarin de aanroep zelf en wat omgevingsfactoren zit opgeslagen. De module layout geeft een ''Layout'' object terug met alle LUA functies uit de module. In deze architectuur is er voor elke omgeving een aparte functie.
* De '''module Layout''' dirigeert eerst de aanroep naar de interface waar het frame-object door middel van ''setting''s in de '''configuration''' grondig wordt gecheckt, gecorrigeerd indien nodig en aangevuld, zodat de gegevens altijd correct zijn en daardoor ongeacht de input er altijd een nette output zal komen.
* De '''interface''' genereert zo een ''call''-object dat het naar de juiste submodule uit het '''systeem''' kan sturen. Zo zal er (zonder dat het systeem vastloopt) ongeacht de aanroep er altijd een ''response'' worden teruggeven.
* De '''library''' levert functies die zelfstandig functioneren (zonder aanroep van andere functies). Deze functies zijn uitgebreid getest.
* De '''test''' modules in de module Layout testen de functionaliteit van elk onderdeel van de module Layout. Elke functie in deze onderdelen checkt ook nog zelf de input die het ontvangt.

=== Omgevingen ===
De module bestaat uit vier omgevingen;
# De productiesite ('''production''') die je kunt aanroepen via [[Sjabloon:Opmaak]] en de functionaliteit heeft die is geïmplementeerd in het huidig gebruik.
# De wachtruimte ('''stage''') die je kunt aanroepen via [[Sjabloon:Opmaak/Wachtruimte]] en de functionaliteit heeft die zal worden geïmplementeerd voor toekomstig gebruik.
# De werkplaats ('''development''') die je kunt aanroepen via [[Sjabloon:Opmaak/Werkplaats]] en waar je nieuwe functionaliteit kunt ontwikkelen.
# De zandbak ('''sandbox''') die je kunt aanroepen via [[Sjabloon:Opmaak/Zandbak]] en waar je kunt experimenteren zonder perse iets direct te ontwikkelen.

=== Ontwikkelen ===
Wil je meehelpen de module verder uit te breiden of te verbeteren? Hanteer dan de volgende werkwijze;
* Alleen bij bugs pas je zaken rechtstreeks op de productiesite aan. Let op dat dit ook in de bijbehorende test moet gebeuren aangezien die blijkbaar de bug niet heeft herkend. Aangezien de bug en je aanpassingen op veel plekken invloed hebben, is het van belang wanneer je de bug op je neemt dat je hem snel en volledig oplost. Volledig betekent dat de aanpassingen alle bestaande tests en verbeterde tests heeft doorstaan.
* Als je iets wilt toevoegen aan het sjabloon dan begin je (na eventueel wat ge-experimenteer in de zandbak) door op de werkplaats een module aan te maken. Deze kan nieuw zijn of een bestaande submodule (exact dezelfde naam) vervangen. Dan zal in deze omgeving de [[Module:Layout]] deze submodule meenemen als een nieuwe submodule of in de plaats van een bestaande submodule. Als je klaar bent met ontwikkelen (en dat betekent dat je ook een testmodule meelevert aangepast of nieuw) dan plaats je de nieuwe submodules in de wachtruimte. Daar staat het klaar voor anderen om te kijken of de nieuwe functionaliteit gewenst en correct is en in dat geval zal bij de eerst volgende update deze worden meegenomen. Je kunt zelf deze nieuwe of aangepaste functionaliteit al gebruiken via het sjabloon [[Sjabloon:Opmaak/Wachtruimte]]. Maar andere gebruikers van de functionaliteit van het [[Sjabloon:Opmaak]] zullen er nog niets van merken.</text>
      <sha1>no6as7iwqy3880fdmqf3snwqugca8xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Interface/Frisk</title>
    <ns>828</ns>
    <id>42223</id>
    <revision>
      <id>424754</id>
      <parentid>386759</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T03:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424754</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4546" sha1="dyf0927ht864p547hycr3sbx7551dv4" xml:space="preserve">-- This submodule checks all the values in the parameters of the call to the module Layout. 
-- It will warn the user if any mistakes are made.
local frisk = {};

-- Private variables
local protocol = {};

function frisk.collection ( call )
	return protocol.pagelist( call, &quot;collection&quot; );
end

-- This function checks the color parameter
function frisk.color( call )
	-- The functions from other modules that are used in this function
	local text, color = call.include( &quot;text&quot;, &quot;color&quot; );

    local colors = text.split( call.color );
    if #colors &gt; 3 or not color.valid( colors ) then 
	    return call.message.MISTAKE.WRONG.COLOR, tostring( call.color ), tostring( call.color ), call.style.BLUE, call.style.ORANGE, call.style.PURPLE;
	end

    return false; 
end

function frisk.definition( call )
    return protocol.html( call, &quot;definition&quot; );
end

function frisk.description( call )
    return protocol.html( call, &quot;description&quot; );
end

-- format is a reseverd function only for string so we can use it safely
function frisk.format( call )
	return protocol.enum( call, &quot;format&quot; );
end

function frisk.object( call )
	return protocol.enum( call, &quot;object&quot; );
end

function frisk.orientation( call )
	return protocol.enum( call, &quot;orientation&quot; );
end

function frisk.part ( call )
	return protocol.pagelist( call, &quot;part&quot; );
end

-- Convert if the progress is correct into an integer or to 0 if an mistake occured.
function frisk.progress( call )
	if call.progress == false then return false; end
	-- The functions from other modules that are used in this function
	local text = call.include( &quot;text&quot; );

	local progress = text.trim( tostring( call.progress ) );
	if string.sub( progress, -1) == &quot;%&quot; then
        progress = string.sub( progress, 1, -2)
    end
    progress = tonumber( progress );
    if progress == nil or progress &lt; 0 or progress &gt; 100 then 
    	return call.message.MISTAKE.WRONG.PROGRESS, call.progress, call.progress;
    end
	return false;
end

function frisk.reference( call )
    return false;
end

function frisk.source( call )
    return false;
end

function frisk.support( call )
	return protocol.enum( call, &quot;support&quot; );
end

function frisk.title( call )
    return protocol.html( call, &quot;title&quot; );
end

-- This function checks parameters that are restricted by &quot;enumeration&quot; ( &quot;enum&quot; )
-- and only are allowed to take one of the predefined values.
function protocol.enum( call, parameter )
	-- The functions from other modules that are used in this function
	local text, array  = call.include( &quot;text&quot;, &quot;array&quot; );
	
	-- If the parameter is defaulted then no frisk is needed.
	if not call.named[ parameter ] or call.named[ parameter ] == &quot;&quot; then return false; end

	if not call[ parameter ] and call.message.HOOK[ string.upper( parameter ) ] ~= nil then
	    return call.message.MISTAKE.WRONG[ string.upper( parameter ) ], text.capitalize_first( call.named[ parameter ] ), call.named[ parameter ], table.concat( call.message.HOOK[ string.upper( parameter ) ], &quot;, &quot;);
	end
	
    return false;
end

-- This function checks if a string contains unbalanced HTML tags
function protocol.html( call, parameter )
	-- The functions from other modules that are used in this function
	local text = call.include( &quot;text&quot; );
	
	-- If the parameter is defaulted then no frisk is needed.
	if not call.named[ parameter ] or call.named[ parameter ] == &quot;&quot; then return false; end
	local text_val = tostring( call[ parameter ] );
	
	local tags_to_check = {&quot;sup&quot;, &quot;sub&quot;, &quot;span&quot;, &quot;div&quot;, &quot;b&quot;, &quot;i&quot;, &quot;u&quot;, &quot;p&quot;, &quot;strong&quot;, &quot;em&quot;, &quot;center&quot;};
	for _, tag in ipairs( tags_to_check ) do
		local open_count = select(2, string.gsub( string.lower(text_val), &quot;&lt;&quot; .. tag .. &quot;[%s&gt;]&quot;, &quot;&quot;));
		local close_count = select(2, string.gsub( string.lower(text_val), &quot;&lt;/&quot; .. tag .. &quot;%s*&gt;&quot;, &quot;&quot;));
		
		if close_count ~= open_count then
			return call.message.MISTAKE.WRONG.HTML, text.capitalize_first( parameter ), tag;
		end
	end
	
	return false;
end

-- This function checks if a string containing a list of wikipages is correct
function protocol.pagelist( call, parameter )
	-- The functions from other modules that are used in this function
	local text, valid  = call.include( &quot;text&quot;, &quot;validation&quot; );

    local split = text.split( call[ parameter ] );
    for _, value in ipairs( split ) do
    local no_hyphen_pagename = value:gsub(&quot;&amp;shy;&quot;, &quot;&quot;)
        if not valid.title( no_hyphen_pagename ) then 
	    	return call.message.MISTAKE.WRONG.PAGENAMELIST, value, text.capitalize_first( parameter ), value;
        end
    end
    return false;
end

return frisk;</text>
      <sha1>dyf0927ht864p547hycr3sbx7551dv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Include</title>
    <ns>828</ns>
    <id>42314</id>
    <revision>
      <id>424758</id>
      <parentid>376815</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424758</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="3285" sha1="ohly7jceguvl1upnrmxumnz5bs8j9fr" xml:space="preserve">local test = {};
local private = {};

local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local unittest = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_hook()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{FORMAT=table,OBJECT=table,ORIENTATION=table,PARAMETER=table,SUPPORT=table,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_development()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;development&quot;, &quot;Language/NL&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = &quot;{TEMPLATENAME=Opmaak,}&quot;;
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_interface()
    local test1 = private.require_to_string(CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;interface&quot;));
    local result1 = &quot;{main=function:function,}&quot;;
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_language()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;Language/NL&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{BUTTON=table,DEBUG=table,HELP=table,HOOK=table,MISTAKE=table,PREPOSITION=table,TEMPLATENAME=Opmaak,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
    self:assertEquals(&quot;Fouten geconstateerd&quot;, try1.MISTAKE.HEADER);
end

function test:test_production()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;development&quot;, &quot;hook&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{FORMAT=table,OBJECT=table,ORIENTATION=table,PARAMETER=table,SUPPORT=table,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_progress()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;Language/NL/progress&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{DEVELOPMENT=,GO=[[Afbeelding:75 percent.svg|%spx|link=|Goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox]],IO=[[Afbeelding:25 percent.svg|%spx|link=|In ontwikkeling. Revisiedatum: Volgens infobox]],NAME=Voortgang,NOTHING=[[Afbeelding:00 percent.svg|%spx|link=|Nog vrijwel niets. Revisiedatum: Volgens infobox]],RO=[[Afbeelding:50 percent.svg|%spx|link=|Redelijk ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox]],ZO=[[Afbeelding:100 percent.svg|%spx|link=|Zeer goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox]],}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
    self:assertEquals(&quot;Voortgang&quot;, try1.NAME);
end

function private.require_to_string(t)
    if type(t) ~= &quot;table&quot; then return &quot;&quot;; end
    local str = &quot;{\n&quot;
    local keys = {}
    for k in pairs(t) do table.insert(keys, k) end
    table.sort(keys, function(a, b) return tostring(a) &lt; tostring(b) end)
    for _, k in ipairs(keys) do
        local v = t[k]
        if type(v) == &quot;function&quot; then
            str = str .. &quot;  &quot; .. tostring(k) .. &quot; = function: &quot; .. tostring(v) .. &quot;,\n&quot;
        elseif type(v) == &quot;table&quot; then
            str = str .. &quot;  &quot; .. tostring(k) .. &quot; = table,\n&quot;
        else
            str = str .. &quot;  &quot; .. tostring(k) .. &quot; = &quot; .. tostring(v) .. &quot;,\n&quot;
        end
    end
    str = str .. &quot;}&quot;
    return str
end

return test;</text>
      <sha1>ohly7jceguvl1upnrmxumnz5bs8j9fr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424776</id>
      <parentid>424758</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424776</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="5704" sha1="tbrb3ejkihbfr2j7d203qs6nvj8nf3l" xml:space="preserve">local test = {};
local private = {};

local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local unittest = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_hook()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{FORMAT=table,OBJECT=table,ORIENTATION=table,PARAMETER=table,SUPPORT=table,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_development()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;development&quot;, &quot;Language/NL&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = &quot;{TEMPLATENAME=Opmaak,}&quot;;
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_interface()
    local test1 = private.require_to_string(CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;interface&quot;));
    local result1 = &quot;{main=function:function,}&quot;;
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_language()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;Language/NL&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{BUTTON=table,DEBUG=table,HELP=table,HOOK=table,MISTAKE=table,PREPOSITION=table,TEMPLATENAME=Opmaak,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
    self:assertEquals(&quot;Fouten geconstateerd&quot;, try1.MISTAKE.HEADER);
end

function test:test_production()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;development&quot;, &quot;hook&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{FORMAT=table,OBJECT=table,ORIENTATION=table,PARAMETER=table,SUPPORT=table,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_progress()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;Language/NL/progress&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{DEVELOPMENT=,GO=[[Afbeelding:75 percent.svg|%spx|link=|Goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox]],IO=[[Afbeelding:25 percent.svg|%spx|link=|In ontwikkeling. Revisiedatum: Volgens infobox]],NAME=Voortgang,NOTHING=[[Afbeelding:00 percent.svg|%spx|link=|Nog vrijwel niets. Revisiedatum: Volgens infobox]],RO=[[Afbeelding:50 percent.svg|%spx|link=|Redelijk ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox]],ZO=[[Afbeelding:100 percent.svg|%spx|link=|Zeer goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox]],}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
    self:assertEquals(&quot;Voortgang&quot;, try1.NAME);
end

function private.require_to_string(t)
    if type(t) ~= &quot;table&quot; then return &quot;&quot;; end
    local str = &quot;{\n&quot;
    local keys = {}
    for k in pairs(t) do table.insert(keys, k) end
    table.sort(keys, function(a, b) return tostring(a) &lt; tostring(b) end)
    for _, k in ipairs(keys) do
        local v = t[k]
        if type(v) == &quot;function&quot; then
            str = str .. &quot;  &quot; .. tostring(k) .. &quot; = function: &quot; .. tostring(v) .. &quot;,\n&quot;
        elseif type(v) == &quot;table&quot; then
            str = str .. &quot;  &quot; .. tostring(k) .. &quot; = table,\n&quot;
        else
            str = str .. &quot;  &quot; .. tostring(k) .. &quot; = &quot; .. tostring(v) .. &quot;,\n&quot;
        end
    end
    str = str .. &quot;}&quot;
    return str
end

function test:test_include_multiple()
    local text, array = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;text&quot;, &quot;array&quot;);
    self:assertEquals(&quot;table&quot;, type(text), &quot;First module should be returned as table&quot;);
    self:assertEquals(&quot;table&quot;, type(array), &quot;Second module should be returned as table&quot;);
    self:assertEquals(&quot;function&quot;, type(text.trim), &quot;First module should contain its functions&quot;);
    self:assertEquals(&quot;function&quot;, type(array.contains), &quot;Second module should contain its functions&quot;);
end

function test:test_include_optional()
    local try_missing = CFG.INCLUDE_OPTIONAL(&quot;production&quot;, &quot;this_file_does_not_exist&quot;);
    self:assertEquals(&quot;nil&quot;, type(try_missing), &quot;Optional include should return nil for missing modules&quot;);
    
    local try_exists = CFG.INCLUDE_OPTIONAL(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    self:assertEquals(&quot;table&quot;, type(try_exists), &quot;Optional include should return the table if it exists&quot;);
end

function test:test_include_error()
    local success, err = pcall(function() 
        CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;this_file_does_not_exist_either&quot;) 
    end)
    self:assertEquals(false, success, &quot;Required include should throw an error when missing&quot;);
    self:assertEquals(&quot;string&quot;, type(err), &quot;Error should be a string message&quot;);
    self:assertStringContains(&quot;Module:Layout include not found&quot;, err, true, &quot;Error message should contain standard text&quot;);
end

function test:test_include_cache()
    local instance1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    local instance2 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    -- Since it hits the cache, it should return the exact same table reference
    self:assertEquals(tostring(instance1), tostring(instance2), &quot;Subsequent includes should return the cached instance&quot;);
end

function test:test_include_unknown_env()
    -- Unknown environments like 'typo' should safely fallback to 'production' (the last environment in the list)
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;typo_environment&quot;, &quot;hook&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{FORMAT=table,OBJECT=table,ORIENTATION=table,PARAMETER=table,SUPPORT=table,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;), &quot;Unknown environment should fallback to production&quot;);
end

function test:test_include_empty()
    local no_args = { CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;) }
    self:assertEquals(0, #no_args, &quot;Calling INCLUDE without modules should safely return an empty result&quot;);
end

return test;</text>
      <sha1>tbrb3ejkihbfr2j7d203qs6nvj8nf3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424778</id>
      <parentid>424776</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424778</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="6086" sha1="oewx3d2lu8biv6o96y8g9l6pvwco3q2" xml:space="preserve">local test = {};
local private = {};

local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local unittest = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_hook()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{FORMAT=table,OBJECT=table,ORIENTATION=table,PARAMETER=table,SUPPORT=table,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_development()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;development&quot;, &quot;Language/NL&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = &quot;{TEMPLATENAME=Opmaak,}&quot;;
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_interface()
    local test1 = private.require_to_string(CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;interface&quot;));
    local result1 = &quot;{main=function:function,}&quot;;
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_language()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;Language/NL&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{BUTTON=table,DEBUG=table,HELP=table,HOOK=table,MISTAKE=table,PREPOSITION=table,TEMPLATENAME=Opmaak,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
    self:assertEquals(&quot;Fouten geconstateerd&quot;, try1.MISTAKE.HEADER);
end

function test:test_production()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;development&quot;, &quot;hook&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{FORMAT=table,OBJECT=table,ORIENTATION=table,PARAMETER=table,SUPPORT=table,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_progress()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;Language/NL/progress&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{DEVELOPMENT=,GO=[[Afbeelding:75 percent.svg|%spx|link=|Goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox]],IO=[[Afbeelding:25 percent.svg|%spx|link=|In ontwikkeling. Revisiedatum: Volgens infobox]],NAME=Voortgang,NOTHING=[[Afbeelding:00 percent.svg|%spx|link=|Nog vrijwel niets. Revisiedatum: Volgens infobox]],RO=[[Afbeelding:50 percent.svg|%spx|link=|Redelijk ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox]],ZO=[[Afbeelding:100 percent.svg|%spx|link=|Zeer goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox]],}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
    self:assertEquals(&quot;Voortgang&quot;, try1.NAME);
end

function private.require_to_string(t)
    if type(t) ~= &quot;table&quot; then return &quot;&quot;; end
    local str = &quot;{\n&quot;
    local keys = {}
    for k in pairs(t) do table.insert(keys, k) end
    table.sort(keys, function(a, b) return tostring(a) &lt; tostring(b) end)
    for _, k in ipairs(keys) do
        local v = t[k]
        if type(v) == &quot;function&quot; then
            str = str .. &quot;  &quot; .. tostring(k) .. &quot; = function: &quot; .. tostring(v) .. &quot;,\n&quot;
        elseif type(v) == &quot;table&quot; then
            str = str .. &quot;  &quot; .. tostring(k) .. &quot; = table,\n&quot;
        else
            str = str .. &quot;  &quot; .. tostring(k) .. &quot; = &quot; .. tostring(v) .. &quot;,\n&quot;
        end
    end
    str = str .. &quot;}&quot;
    return str
end

function test:test_include_multiple()
    local text, array = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;text&quot;, &quot;array&quot;);
    self:assertEquals(&quot;table&quot;, type(text), &quot;First module should be returned as table&quot;);
    self:assertEquals(&quot;table&quot;, type(array), &quot;Second module should be returned as table&quot;);
    self:assertEquals(&quot;function&quot;, type(text.trim), &quot;First module should contain its functions&quot;);
    self:assertEquals(&quot;function&quot;, type(array.contains), &quot;Second module should contain its functions&quot;);
end

function test:test_include_optional()
    local try_missing = CFG.INCLUDE_OPTIONAL(&quot;production&quot;, &quot;this_file_does_not_exist&quot;);
    self:assertEquals(&quot;nil&quot;, type(try_missing), &quot;Optional include should return nil for missing modules&quot;);
    
    local try_exists = CFG.INCLUDE_OPTIONAL(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    self:assertEquals(&quot;table&quot;, type(try_exists), &quot;Optional include should return the table if it exists&quot;);
end

function test:test_include_error()
    local success, err = pcall(function() 
        CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;this_file_does_not_exist_either&quot;) 
    end)
    self:assertEquals(false, success, &quot;Required include should throw an error when missing&quot;);
    self:assertEquals(&quot;string&quot;, type(err), &quot;Error should be a string message&quot;);
    self:assertStringContains(&quot;Module:Layout include not found&quot;, err, true, &quot;Error message should contain standard text&quot;);
end

function test:test_include_cache()
    local instance1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    local instance2 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    -- Since it hits the cache, it should return the exact same table reference
    self:assertEquals(tostring(instance1), tostring(instance2), &quot;Subsequent includes should return the cached instance&quot;);
end

function test:test_include_unknown_env()
    -- Unknown environments like 'typo' should safely fallback to 'production' (the last environment in the list)
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;typo_environment&quot;, &quot;hook&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{FORMAT=table,OBJECT=table,ORIENTATION=table,PARAMETER=table,SUPPORT=table,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;), &quot;Unknown environment should fallback to production&quot;);
end

function test:test_include_empty()
    local no_args = { CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;) }
    self:assertEquals(0, #no_args, &quot;Calling INCLUDE without modules should safely return an empty result&quot;);
end

function test:test_include_non_string()
    local success, err = pcall(function() 
        CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, 123) 
    end)
    self:assertEquals(false, success, &quot;INCLUDE should throw an error if module name is not a string&quot;);
    self:assertStringContains(&quot;Module:Layout INCLUDE expects string arguments&quot;, err, true, &quot;Error should explain that strings are expected&quot;);
end

return test;</text>
      <sha1>oewx3d2lu8biv6o96y8g9l6pvwco3q2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424779</id>
      <parentid>424778</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424779</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="6084" sha1="qkbsxhwxq72g7a94td4jmjzcjaewjia" xml:space="preserve">local test = {};
local private = {};

local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local unittest = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_hook()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{FORMAT=table,OBJECT=table,ORIENTATION=table,PARAMETER=table,SUPPORT=table,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_development()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;development&quot;, &quot;Language/NL&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = &quot;{TEMPLATENAME=Opmaak,}&quot;;
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_interface()
    local test1 = private.require_to_string(CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;interface&quot;));
    local result1 = &quot;{main=function:function,}&quot;;
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_language()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;Language/NL&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{BUTTON=table,DEBUG=table,HELP=table,HOOK=table,MISTAKE=table,PREPOSITION=table,TEMPLATENAME=Opmaak,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
    self:assertEquals(&quot;Fouten geconstateerd&quot;, try1.MISTAKE.HEADER);
end

function test:test_production()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;development&quot;, &quot;hook&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{FORMAT=table,OBJECT=table,ORIENTATION=table,PARAMETER=table,SUPPORT=table,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
end

function test:test_progress()
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;Language/NL/progress&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{DEVELOPMENT=,GO=[[Afbeelding:75 percent.svg|%spx|link=|Goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox]],IO=[[Afbeelding:25 percent.svg|%spx|link=|In ontwikkeling. Revisiedatum: Volgens infobox]],NAME=Voortgang,NOTHING=[[Afbeelding:00 percent.svg|%spx|link=|Nog vrijwel niets. Revisiedatum: Volgens infobox]],RO=[[Afbeelding:50 percent.svg|%spx|link=|Redelijk ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox]],ZO=[[Afbeelding:100 percent.svg|%spx|link=|Zeer goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox]],}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;));
    self:assertEquals(&quot;Voortgang&quot;, try1.NAME);
end

function private.require_to_string(t)
    if type(t) ~= &quot;table&quot; then return &quot;&quot;; end
    local str = &quot;{\n&quot;
    local keys = {}
    for k in pairs(t) do table.insert(keys, k) end
    table.sort(keys, function(a, b) return tostring(a) &lt; tostring(b) end)
    for _, k in ipairs(keys) do
        local v = t[k]
        if type(v) == &quot;function&quot; then
            str = str .. &quot;  &quot; .. tostring(k) .. &quot; = function: &quot; .. tostring(v) .. &quot;,\n&quot;
        elseif type(v) == &quot;table&quot; then
            str = str .. &quot;  &quot; .. tostring(k) .. &quot; = table,\n&quot;
        else
            str = str .. &quot;  &quot; .. tostring(k) .. &quot; = &quot; .. tostring(v) .. &quot;,\n&quot;
        end
    end
    str = str .. &quot;}&quot;
    return str
end

function test:test_include_multiple()
    local text, array = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;text&quot;, &quot;array&quot;);
    self:assertEquals(&quot;table&quot;, type(text), &quot;First module should be returned as table&quot;);
    self:assertEquals(&quot;table&quot;, type(array), &quot;Second module should be returned as table&quot;);
    self:assertEquals(&quot;function&quot;, type(text.trim), &quot;First module should contain its functions&quot;);
    self:assertEquals(&quot;function&quot;, type(array.search), &quot;Second module should contain its functions&quot;);
end

function test:test_include_optional()
    local try_missing = CFG.INCLUDE_OPTIONAL(&quot;production&quot;, &quot;this_file_does_not_exist&quot;);
    self:assertEquals(&quot;nil&quot;, type(try_missing), &quot;Optional include should return nil for missing modules&quot;);
    
    local try_exists = CFG.INCLUDE_OPTIONAL(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    self:assertEquals(&quot;table&quot;, type(try_exists), &quot;Optional include should return the table if it exists&quot;);
end

function test:test_include_error()
    local success, err = pcall(function() 
        CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;this_file_does_not_exist_either&quot;) 
    end)
    self:assertEquals(false, success, &quot;Required include should throw an error when missing&quot;);
    self:assertEquals(&quot;string&quot;, type(err), &quot;Error should be a string message&quot;);
    self:assertStringContains(&quot;Module:Layout include not found&quot;, err, true, &quot;Error message should contain standard text&quot;);
end

function test:test_include_cache()
    local instance1 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    local instance2 = CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, &quot;hook&quot;);
    -- Since it hits the cache, it should return the exact same table reference
    self:assertEquals(tostring(instance1), tostring(instance2), &quot;Subsequent includes should return the cached instance&quot;);
end

function test:test_include_unknown_env()
    -- Unknown environments like 'typo' should safely fallback to 'production' (the last environment in the list)
    local try1 = CFG.INCLUDE(&quot;typo_environment&quot;, &quot;hook&quot;);
    local test1 = private.require_to_string(try1);
    local result1 = (&quot;{FORMAT=table,OBJECT=table,ORIENTATION=table,PARAMETER=table,SUPPORT=table,}&quot;):gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;);
    
    self:assertEquals(result1, test1:gsub(&quot;%s+&quot;, &quot;&quot;), &quot;Unknown environment should fallback to production&quot;);
end

function test:test_include_empty()
    local no_args = { CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;) }
    self:assertEquals(0, #no_args, &quot;Calling INCLUDE without modules should safely return an empty result&quot;);
end

function test:test_include_non_string()
    local success, err = pcall(function() 
        CFG.INCLUDE(&quot;production&quot;, 123) 
    end)
    self:assertEquals(false, success, &quot;INCLUDE should throw an error if module name is not a string&quot;);
    self:assertStringContains(&quot;Module:Layout INCLUDE expects string arguments&quot;, err, true, &quot;Error should explain that strings are expected&quot;);
end

return test;</text>
      <sha1>qkbsxhwxq72g7a94td4jmjzcjaewjia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Language/Nl/Progress</title>
    <ns>828</ns>
    <id>42349</id>
    <revision>
      <id>424724</id>
      <parentid>399722</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424724</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1270" sha1="blj0igvtil2m2l8od0ndv02bfcsjx8k" xml:space="preserve">local PROGRESS = {};

PROGRESS.NAME         = &quot;Voortgang&quot;;
PROGRESS.DEVELOPMENT  = &quot;&quot;;
local postfix    = &quot; Revisiedatum: Volgens infobox]]&quot;;
PROGRESS.NOTHING =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%;height:%spx;width:%spx;background-color:#eeeeee;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Nog vrijwel niets.' .. postfix;
PROGRESS.IO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%;height:%spx;width:%spx;background-color:#ffcc00;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; In ontwikkeling.' .. postfix;
PROGRESS.RO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%;height:%spx;width:%spx;background-color:#ff9900;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Redelijk ontwikkeld.' .. postfix;
PROGRESS.GO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%;height:%spx;width:%spx;background-color:#ccff00;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Goed ontwikkeld.' .. postfix;
PROGRESS.ZO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%;height:%spx;width:%spx;background-color:#009e00;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Zeer goed ontwikkeld.' .. postfix;

return PROGRESS;</text>
      <sha1>blj0igvtil2m2l8od0ndv02bfcsjx8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424738</id>
      <parentid>424724</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:41:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424738</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1275" sha1="qydqjfzjshmchr9sh7nxzoatizadold" xml:space="preserve">local PROGRESS = {};

PROGRESS.NAME         = &quot;Voortgang&quot;;
PROGRESS.DEVELOPMENT  = &quot;&quot;;
local postfix    = &quot; Revisiedatum: Volgens infobox]]&quot;;
PROGRESS.NOTHING =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%%;height:%spx;width:%spx;background-color:#eeeeee;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Nog vrijwel niets.' .. postfix;
PROGRESS.IO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%%;height:%spx;width:%spx;background-color:#ffcc00;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; In ontwikkeling.' .. postfix;
PROGRESS.RO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%%;height:%spx;width:%spx;background-color:#ff9900;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Redelijk ontwikkeld.' .. postfix;
PROGRESS.GO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%%;height:%spx;width:%spx;background-color:#ccff00;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Goed ontwikkeld.' .. postfix;
PROGRESS.ZO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%%;height:%spx;width:%spx;background-color:#009e00;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Zeer goed ontwikkeld.' .. postfix;

return PROGRESS;</text>
      <sha1>qydqjfzjshmchr9sh7nxzoatizadold</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424739</id>
      <parentid>424738</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424739</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1273" sha1="s5v53dbketeabrxzxxicz427xyrq4qv" xml:space="preserve">local PROGRESS = {};

PROGRESS.NAME         = &quot;Voortgang&quot;;
PROGRESS.DEVELOPMENT  = &quot;&quot;;
local postfix    = &quot; Revisiedatum: Volgens infobox&quot;;
PROGRESS.NOTHING =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%%;height:%spx;width:%spx;background-color:#eeeeee;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Nog vrijwel niets.' .. postfix;
PROGRESS.IO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%%;height:%spx;width:%spx;background-color:#ffcc00;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; In ontwikkeling.' .. postfix;
PROGRESS.RO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%%;height:%spx;width:%spx;background-color:#ff9900;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Redelijk ontwikkeld.' .. postfix;
PROGRESS.GO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%%;height:%spx;width:%spx;background-color:#ccff00;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Goed ontwikkeld.' .. postfix;
PROGRESS.ZO      =  '&lt;div style=&quot;display:inline-block;border-radius:50%%;height:%spx;width:%spx;background-color:#009e00;color:transparent;position:relative;top:4px;margin-right:5px;&quot;&gt;&lt;/div&gt; Zeer goed ontwikkeld.' .. postfix;

return PROGRESS;</text>
      <sha1>s5v53dbketeabrxzxxicz427xyrq4qv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424740</id>
      <parentid>424739</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424740</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="625" sha1="esez5m8850ps4esh68reej549b623nm" xml:space="preserve">local PROGRESS = {};

PROGRESS.NAME         = &quot;Voortgang&quot;;
PROGRESS.DEVELOPMENT  = &quot;&quot;;
local postfix    = &quot; Revisiedatum: Volgens infobox]]&quot;;
PROGRESS.NOTHING =  &quot; [[Afbeelding:00 percent.svg|%spx|link=|Nog vrijwel niets.&quot; .. postfix;
PROGRESS.IO      =  &quot; [[Afbeelding:25 percent.svg|%spx|link=|In ontwikkeling.&quot; .. postfix;
PROGRESS.RO      =  &quot; [[Afbeelding:50 percent.svg|%spx|link=|Redelijk ontwikkeld.&quot; .. postfix;
PROGRESS.GO      =  &quot; [[Afbeelding:75 percent.svg|%spx|link=|Goed ontwikkeld.&quot; .. postfix;
PROGRESS.ZO      = &quot; [[Afbeelding:100 percent.svg|%spx|link=|Zeer goed ontwikkeld.&quot; .. postfix;

return PROGRESS;</text>
      <sha1>esez5m8850ps4esh68reej549b623nm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Content/Chess</title>
    <ns>828</ns>
    <id>42382</id>
    <revision>
      <id>424666</id>
      <parentid>423418</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424666</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12851" sha1="38zcvit9yu5eituhln8nsw4vq8gr8nd" xml:space="preserve">local content = {};

-- Constants for piece names used in the View
local PIECES = {
    white = { P = &quot;pl&quot;, N = &quot;nl&quot;, B = &quot;bl&quot;, R = &quot;rl&quot;, Q = &quot;ql&quot;, K = &quot;kl&quot; },
    black = { p = &quot;pd&quot;, n = &quot;nd&quot;, b = &quot;bd&quot;, r = &quot;rd&quot;, q = &quot;qd&quot;, k = &quot;kd&quot; }
}

function content.main( call )
    local array = call.include( &quot;array&quot; );
    local CHESS = {};
    CHESS.LETTERS_WHITE = { &quot;a&quot;, &quot;b&quot;, &quot;c&quot;, &quot;d&quot;, &quot;e&quot;, &quot;f&quot;, &quot;g&quot;, &quot;h&quot; };
    CHESS.LETTERS_BLACK = { &quot;h&quot;, &quot;g&quot;, &quot;f&quot;, &quot;e&quot;, &quot;d&quot;, &quot;c&quot;, &quot;b&quot;, &quot;a&quot; };
    CHESS.RANK          = { a = &quot;&quot;, b = &quot;&quot;, c = &quot;&quot;, d = &quot;&quot;, e = &quot;&quot;, f = &quot;&quot;, g = &quot;&quot;, h = &quot;&quot; };

    local format = call.Format or &quot;&quot;;
    local result = { CHESS = CHESS };
    
    -- Auto-detect format if not specified
    if format == &quot;&quot; then
        if call.pgn and call.pgn ~= &quot;&quot; then
            format = &quot;pgn&quot;;
        elseif call.fen and call.fen ~= &quot;&quot; then
            format = &quot;fen&quot;;
        else
            -- Check if unnamed parameters contain rank numbers, which indicates the grid format
            for _, v in ipairs( call.unnamed ) do
                local n = tonumber( v );
                if n and n &gt;= 1 and n &lt;= 8 then
                    format = &quot;bord positie&quot;;
                    break;
                end
            end
            -- If still not found, check if the first unnamed parameter looks like FEN or PGN
            if format == &quot;&quot; and call.unnamed[1] then
                if call.unnamed[1]:match(&quot;^%d+%.&quot;) then
                    format = &quot;pgn&quot;;
                elseif call.unnamed[1]:match(&quot;/&quot;) then
                    format = &quot;fen&quot;;
                end
            end
        end
    end
    
    if format == &quot;pgn&quot; then
        result.matrix = content.parsePGN( call );
    elseif format == &quot;fen&quot; then
        result.matrix = content.parseFEN( call.fen or call.unnamed[1] );
    else
        -- Use existing grid logic
        result.matrix = content.parseGrid( call, CHESS, array );
    end
    
    call.content = result;
    return call;
end

-- Existing grid logic extracted to a function
function content.parseGrid( call, CHESS, array )
    local chessboard_ranks = {};
    local chessboard_files = nil;
    local letter_position = 1;

    for i, v in ipairs( call.unnamed ) do
        local ranknumber = tonumber( v );
        if ranknumber ~= nil and ranknumber &gt;= 1 and ranknumber &lt;= 8 then
            chessboard_ranks[ ranknumber ] = array.slice( call.unnamed, i + 1, i + 8 );
            if chessboard_files == nil then 
                if ranknumber == 1 then
                    chessboard_files = array.copy( CHESS.LETTERS_BLACK );
                else
                    chessboard_files = array.copy( CHESS.LETTERS_WHITE );
                end
            end
        end
        if array.search( CHESS.LETTERS_WHITE, v ) and letter_position &lt;= 8 then
            if chessboard_files == nil then chessboard_files = array.copy( CHESS.LETTERS_WHITE ); end
            chessboard_files[ letter_position ] = v;
            letter_position = letter_position + 1;
        end
    end

    local matrix = {};
    for i = 1, 8 do
        matrix[i] = { a = &quot;&quot;, b = &quot;&quot;, c = &quot;&quot;, d = &quot;&quot;, e = &quot;&quot;, f = &quot;&quot;, g = &quot;&quot;, h = &quot;&quot; };
    end
    for i, v in ipairs( chessboard_ranks ) do
        local new_rank = {};
        for index, value in ipairs( v ) do
            new_rank[ chessboard_files[ index ] ] = value;
        end
        matrix[ i ] = new_rank;
    end
    return matrix;
end

-- FEN Parser
function content.parseFEN( fen )
    if not fen then return nil end
    local matrix = {}
    for i = 1, 8 do
        matrix[i] = { a = &quot;&quot;, b = &quot;&quot;, c = &quot;&quot;, d = &quot;&quot;, e = &quot;&quot;, f = &quot;&quot;, g = &quot;&quot;, h = &quot;&quot; }
    end
    
    local parts = mw.text.split( fen, &quot; &quot; )
    local board_str = parts[1]
    local ranks = mw.text.split( board_str, &quot;/&quot; )
    
    for i = 1, 8 do
        local rank_idx = 9 - i -- FEN starts from rank 8
        local rank_str = ranks[i]
        local file_idx = 1
        for j = 1, #rank_str do
            local char = rank_str:sub(j,j)
            local num = tonumber(char)
            if num then
                file_idx = file_idx + num
            else
                local file_name = string.char(96 + file_idx)
                local piece = &quot;&quot;
                if char:match(&quot;%u&quot;) then
                    piece = PIECES.white[char]
                else
                    piece = PIECES.black[char]
                end
                matrix[rank_idx][file_name] = piece
                file_idx = file_idx + 1
            end
        end
    end
    return matrix
end

-- PGN Parser and Simulator
function content.parsePGN( call )
    local pgn = call.pgn or call.unnamed[1] or &quot;&quot;
    local onderdeel = call.Onderdeel or &quot;&quot;
    local voortgang = call.Voortgang or &quot;&quot;
    
    -- Select chapter/game if multiple exist
    if onderdeel ~= &quot;&quot; then
        local games = {}
        local current_game = &quot;&quot;
        for line in pgn:gmatch(&quot;[^\r\n]+&quot;) do
            if line:match(&quot;^%[Event &quot;) or line:match(&quot;^%[ChapterName &quot;) then
                if current_game ~= &quot;&quot; then table.insert(games, current_game) end
                current_game = line .. &quot;\n&quot;
            else
                current_game = current_game .. line .. &quot;\n&quot;
            end
        end
        table.insert(games, current_game)
        
        local selected_game = nil
        for _, g in ipairs(games) do
            if g:find(onderdeel, 1, true) then
                selected_game = g
                break
            end
        end
        if not selected_game and tonumber(onderdeel) then
            selected_game = games[tonumber(onderdeel)]
        end
        pgn = selected_game or games[1] or pgn
    end
    
    -- Extract moves
    local moves = {}
    -- Strip metadata and comments
    local clean_pgn = pgn:gsub(&quot;%b[]&quot;, &quot;&quot;):gsub(&quot;%b{}&quot;, &quot;&quot;):gsub(&quot;%d+%.%.%.&quot;, &quot;&quot;):gsub(&quot;%d+%.&quot;, &quot; &quot;)
    for move in clean_pgn:gmatch(&quot;%S+&quot;) do
        if move ~= &quot;*&quot; and move ~= &quot;1-0&quot; and move ~= &quot;0-1&quot; and move ~= &quot;1/2-1/2&quot; then
            table.insert(moves, move)
        end
    end
    
    -- Initialize board
    local matrix = content.parseFEN(&quot;rnbqkbnr/pppppppp/8/8/8/8/PPPPPPPP/RNBQKBNR w KQkq - 0 1&quot;)
    
    -- Determine target move count
    local target_moves = #moves
    if voortgang ~= &quot;&quot; then
        if tonumber(voortgang) then
            target_moves = tonumber(voortgang) * 2 -- Assume full moves
            if voortgang:match(&quot;w$&quot;) then target_moves = tonumber(voortgang:sub(1,-2)) * 2 - 1
            elseif voortgang:match(&quot;b$&quot;) then target_moves = tonumber(voortgang:sub(1,-2)) * 2 end
        elseif voortgang == &quot;begin&quot; then
            target_moves = 0
        end
    end
    
    -- Simulate moves
    for i = 1, math.min(target_moves, #moves) do
        local color = (i % 2 == 1) and &quot;white&quot; or &quot;black&quot;
        content.applyMove(matrix, moves[i], color)
    end
    
    return matrix
end

function content.applyMove( matrix, move, color )
    local p_color = (color == &quot;white&quot;) and &quot;l&quot; or &quot;d&quot;
    
    -- Castling
    if move == &quot;O-O&quot; then
        local r = (p_color == &quot;l&quot;) and 1 or 8
        matrix[r].e, matrix[r].f, matrix[r].g, matrix[r].h = &quot;&quot;, &quot;r&quot;..p_color, &quot;k&quot;..p_color, &quot;&quot;
        return
    elseif move == &quot;O-O-O&quot; then
        local r = (p_color == &quot;l&quot;) and 1 or 8
        matrix[r].e, matrix[r].d, matrix[r].c, matrix[r].b, matrix[r].a = &quot;&quot;, &quot;r&quot;..p_color, &quot;k&quot;..p_color, &quot;&quot;, &quot;&quot;
        return
    end

    -- Strip check/mate symbols
    move = move:gsub(&quot;[+#?!]&quot;, &quot;&quot;)
    
    -- Promotion
    local promotion = move:match(&quot;=(%a)&quot;)
    if promotion then
        move = move:gsub(&quot;=%a&quot;, &quot;&quot;)
        promotion = promotion:lower() .. p_color
    end

    local p_type, from_f_hint, from_r_hint, is_capture, to_f, to_r
    
    if move:match(&quot;^%a%d$&quot;) then -- e4
        p_type = 'p'
        to_f, to_r = move:match(&quot;^(%a)(%d)$&quot;)
    elseif move:match(&quot;^%a[x]%a%d$&quot;) then -- exd5
        p_type = 'p'
        from_f_hint, to_f, to_r = move:match(&quot;^(%a)[x](%a)(%d)$&quot;)
        is_capture = true
    elseif move:match(&quot;^%a%a%d$&quot;) then -- Be4 or Nf3
        p_type = move:sub(1,1):lower()
        to_f, to_r = move:match(&quot;^%a(%a)(%d)$&quot;)
    elseif move:match(&quot;^%a[x]%a%d$&quot;) then -- Bxe4
        p_type = move:sub(1,1):lower()
        to_f, to_r = move:match(&quot;^%a[x](%a)(%d)$&quot;)
        is_capture = true
    elseif move:match(&quot;^%a%a%a%d$&quot;) then -- Nbd2 or R1e2
        p_type = move:sub(1,1):lower()
        local hint = move:sub(2,2)
        if hint:match(&quot;%a&quot;) then from_f_hint = hint else from_r_hint = tonumber(hint) end
        to_f, to_r = move:match(&quot;^%a.%a(%d)$&quot;)
    elseif move:match(&quot;^%a%a[x]%a%d$&quot;) then -- Nbxd2 or R1xe2
        p_type = move:sub(1,1):lower()
        local hint = move:sub(2,2)
        if hint:match(&quot;%a&quot;) then from_f_hint = hint else from_r_hint = tonumber(hint) end
        to_f, to_r = move:match(&quot;^%a.[x](%a)(%d)$&quot;)
        is_capture = true
    elseif move:match(&quot;^%a%a%a%a%d$&quot;) then -- Nb1d2
        p_type = move:sub(1,1):lower()
        from_f_hint = move:sub(2,2)
        from_r_hint = tonumber(move:sub(3,3))
        to_f, to_r = move:sub(4,4), tonumber(move:sub(5,5))
    end
    
    to_r = tonumber(to_r)
    if not to_r then return end
    
    -- Find source square
    local found_r, found_f
    for r = 1, 8 do
        for f_byte = 97, 104 do
            local f = string.char(f_byte)
            local p = matrix[r][f]
            if p == p_type .. p_color then
                if (not from_f_hint or from_f_hint == f) and (not from_r_hint or from_r_hint == r) then
                    if content.isLegalMove(matrix, p, r, f, to_r, to_f) then
                        found_r, found_f = r, f
                        break
                    end
                end
            end
        end
        if found_r then break end
    end
    
    if found_r then
        matrix[found_r][found_f] = &quot;&quot;
        matrix[to_r][to_f] = promotion or (p_type .. p_color)
    end
end

function content.isLegalMove( matrix, piece, from_r, from_f, to_r, to_f )
    local p_type = piece:sub(1,1)
    local p_color = piece:sub(2,2)
    local dr = math.abs(to_r - from_r)
    local df = math.abs(to_f:byte() - from_f:byte())
    
    if p_type == 'n' then
        return (dr == 2 and df == 1) or (dr == 1 and df == 2)
    elseif p_type == 'b' then
        if dr ~= df then return false end
        local step_r = (to_r &gt; from_r) and 1 or -1
        local step_f = (to_f:byte() &gt; from_f:byte()) and 1 or -1
        for i = 1, dr - 1 do
            if matrix[from_r + i * step_r][string.char(from_f:byte() + i * step_f)] ~= &quot;&quot; then return false end
        end
        return true
    elseif p_type == 'r' then
        if dr ~= 0 and df ~= 0 then return false end
        if dr ~= 0 then
            local step = (to_r &gt; from_r) and 1 or -1
            for i = 1, dr - 1 do
                if matrix[from_r + i * step][from_f] ~= &quot;&quot; then return false end
            end
        else
            local step = (to_f:byte() &gt; from_f:byte()) and 1 or -1
            for i = 1, df - 1 do
                if matrix[from_r][string.char(from_f:byte() + i * step)] ~= &quot;&quot; then return false end
            end
        end
        return true
    elseif p_type == 'q' then
        if dr == df then
            local step_r = (to_r &gt; from_r) and 1 or -1
            local step_f = (to_f:byte() &gt; from_f:byte()) and 1 or -1
            for i = 1, dr - 1 do
                if matrix[from_r + i * step_r][string.char(from_f:byte() + i * step_f)] ~= &quot;&quot; then return false end
            end
            return true
        elseif dr == 0 or df == 0 then
            if dr ~= 0 then
                local step = (to_r &gt; from_r) and 1 or -1
                for i = 1, dr - 1 do
                    if matrix[from_r + i * step][from_f] ~= &quot;&quot; then return false end
                end
            else
                local step = (to_f:byte() &gt; from_f:byte()) and 1 or -1
                for i = 1, df - 1 do
                    if matrix[from_r][string.char(from_f:byte() + i * step)] ~= &quot;&quot; then return false end
                end
            end
            return true
        end
    elseif p_type == 'k' then
        return dr &lt;= 1 and df &lt;= 1
    elseif p_type == 'p' then
        if df == 0 then
            if p_color == 'l' then
                if to_r == from_r + 1 then return matrix[to_r][to_f] == &quot;&quot; end
                if to_r == from_r + 2 and from_r == 2 then return matrix[from_r+1][to_f] == &quot;&quot; and matrix[to_r][to_f] == &quot;&quot; end
            else
                if to_r == from_r - 1 then return matrix[to_r][to_f] == &quot;&quot; end
                if to_r == from_r - 2 and from_r == 7 then return matrix[from_r-1][to_f] == &quot;&quot; and matrix[to_r][to_f] == &quot;&quot; end
            end
        elseif df == 1 then
            if p_color == 'l' then return to_r == from_r + 1
            else return to_r == from_r - 1 end
        end
    end
    return false
end

return content;</text>
      <sha1>38zcvit9yu5eituhln8nsw4vq8gr8nd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/View/Toc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>42422</id>
    <revision>
      <id>424707</id>
      <parentid>398231</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424707</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4613" sha1="9sobcpyhcl9f9nns14i5m7s3l9r9yhz" xml:space="preserve">-- This view returns a Table of Contents
local toc = {};

-- For now only a floating TOC is returned
function toc.main( call )
	local response = &quot;&quot;;
	response = toc.float();
    return response;
end

function toc.float()
    local toc = mw.html.create( 'div' );
    toc:addClass( 'toc' );
    toc:css( 'float', 'left' );
    toc:wikitext( '__TOC__' );
    return tostring( toc );
end

function toc.none()
    local toc = mw.html.create('div');
    toc:wikitext('__NOTOC__');
    return tostring( toc );
end

function toc.box( elements, max_elements_title_lines, max_subelements )
    local toc_box_wrapper = mw.html.create( 'div' );
    toc_box_wrapper:css({
        ['margin']     = '0 auto',
        ['text-align'] = 'center'
    })

    local toc_box = mw.html.create( 'div' );
	toc_box:css({
	    ['display'] = 'flex',
	    ['flex-wrap'] = 'wrap',
	    ['justify-content'] = 'center',
	    ['align-items'] = 'flex-start',
	    ['gap'] = '20px',
	})

    if elements then
    	local all_elements_content = &quot;&quot;
		for i, element in ipairs(elements) do
		    all_elements_content = all_elements_content .. toc.element(element.number, element.text, element.caption, element.subelements, element.button, max_elements_title_lines, max_subelements)
		end
        toc_box:wikitext(all_elements_content)
    end
    toc_box_wrapper:node( toc_box );

    return tostring( toc_box_wrapper );
end

function toc.element(number, text, caption, subelements, button, max_title_lines, max_subelements)
    local div = mw.html.create('div')
        :css('font', &quot;13px 'Lucida Sans', 'trebuchet MS', Arial, Helvetica&quot;)
        :css('background', '#fff')
        :css('border', '2px solid #ddd')
        :css('color', '#333')
        :css('padding', '20px')
        :css('width', '180px')
        :css('float', 'left')
        :css('position', 'relative')
        :css('margin', '5px 5px')
        :css('box-shadow', '0 2px 2px -1px rgba(0,0,0,.3)')

	local calculated_height = max_title_lines * 20
	local divTitle = mw.html.create('div')
	    :css('position', 'relative')
	    :css('font-size', '20px')
	    :css('font-weight', 'normal')
	    :css('text-transform', 'uppercase')
	    :css('padding', '40px')
	    :css('margin', '-20px -20px 20px -20px')
	    :css('border-bottom', '8px solid')
	    :css('background-color', '#eee')
        :css('color', 'black')
	    :css('background-image', 'linear-gradient(#fff, #eee)')
	    :css('border-bottom-color', (tonumber(number) % 2 == 0) and &quot;#040034&quot; or &quot;#0B0080&quot;)
	    :css('white-space', 'normal')
	    :css('overflow', 'hidden')
	    :css('text-overflow', 'ellipsis')
	    :css('overflow-wrap', 'break-word')
	    :css('height', tostring(calculated_height) .. 'px')
	    :css('display', 'flex')
	    :css('align-items', 'center')
	    :css('justify-content', 'center')
	    :wikitext(text)

    div:node(divTitle)

    div:tag('div')
        :css('font-size', '13px')
        :css('margin-bottom', '20px')
        :css('text-transform', 'uppercase')
        :css('color', '#999')
        :wikitext(caption)

    div:tag('div')
        :css('font-size', '45px')
        :wikitext(number)

	local calculated_height = math.min(max_subelements * 38, 400)
	local subelements_div = mw.html.create('div')
	    :css('display', 'block')
	    :css('height', tostring(calculated_height) .. 'px')
	    :css('overflow-y', 'hidden')
	    :css('margin-top', '30px')
	    :css('margin-bottom', '30px')
	
	local ul = mw.html.create('ul')
	    :css('margin', '20px 0')
	    :css('padding', '0')
	    :css('list-style', 'none')
	    :css('height', '100%')

	if subelements then
	    for i, subelement in ipairs(subelements) do
	    	local li_output = subelement ~= '-' and mw.ustring.format('&lt;b&gt;%d.&lt;/b&gt; %s', i, subelement) or '&amp;nbsp;';
	    	if i &gt; 10 then li_output = &quot;&amp;darr;&amp;darr;&amp;darr;&quot; end
	        local li = mw.html.create('li')
	            :css('padding', '10px 0')
	            :wikitext( li_output )
	        ul:node(li)
	    end
	end
	
	-- Voeg de ul toe aan de div
	subelements_div:node(ul)
    div:node(subelements_div)

    div:tag('div')
        :css('position', 'relative')
        :css('padding', '10px 20px')
        :css('color', '#fff')
        :css('font', 'bold 14px Arial, Helvetica')
        :css('text-transform', 'uppercase')
        :css('text-decoration', 'none')
        :css('display', 'inline-block')
        :css('background-color', '#e7e5ff')
        :css('color', 'black')
        :css('border-radius', '3px')
        :css('text-shadow', '0 -1px 0 rgba(0,0,0,.15)')
        :css('opacity', '.9')
        :wikitext(button)

    return tostring(div)
end

return toc;</text>
      <sha1>9sobcpyhcl9f9nns14i5m7s3l9r9yhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Security</title>
    <ns>828</ns>
    <id>42439</id>
    <revision>
      <id>424759</id>
      <parentid>423374</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424759</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="9066" sha1="ifw3io8s8do0awzkit230x5n6gli9n9" xml:space="preserve">local test = {}

local CFG        = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local security   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;security&quot; );
local unittest   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );
local call       = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;call&quot; );
local private = {};

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_security_authentication()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.message = {
            DEBUG = {
                INVOKER = &quot;INVOKER&quot;,
                NO_INTERFACE_TEMPLATE = &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;
            },
            MISTAKE = {
                NO_INTERFACE_TEMPLATE = &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;
            }
        };
    my_call.mistake  = {};
    my_call.template = &quot;Template:Layout&quot;;
    my_call.invoker  = &quot;Template:Layout&quot;;

    local result1 = security.authentication( my_call );
    test:assertEquals( &quot;Template:Layout&quot;, result1.invoker,  &quot;Invoker should be 'Template:Layout'&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Template:Layout&quot;, result1.template, &quot;Template should be 'Template:Layout'&quot; );
    test:assertDeepEquals(            {}, result1.mistake,  &quot;There should be no mistakes for call1&quot; );

    my_call.mistake  = {};
    my_call.template = &quot;Template:Layout&quot;;
    my_call.invoker  = &quot;Template:Wrong&quot;;
    local result2 = security.authentication( my_call );

    test:assertEquals(               &quot;Template:Wrong&quot;, result2.invoker,    &quot;Invoker should be 'Template:Wrong'&quot; );
    test:assertEquals(              &quot;Template:Layout&quot;, result2.template,   &quot;Template should be 'Template:Layout'&quot; );
    test:assertDeepEquals( {&quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;,}, result2.mistake,    &quot;Mistakes should be a table for call2&quot; );
    test:assertEquals(                              1, #result2.mistake,   &quot;There should be 1 mistake for call2&quot; );
    test:assertEquals(        &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;, result2.mistake[1], &quot;The mistake for call2 should be 'NO_INTERFACE_TEMPLATE'&quot; );
end

function test:test_security_declaration()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    -- Reset call object to a safe state before testing
    my_call.message = {
        MISTAKE = {
            WRONG = {
                INVOKE_PARAMETER = &quot;Wrong invocation parameter '%s': '%s' with value '%s'&quot;
            }
        }
    };
    my_call.hook = {
        PARAMETER = {&quot;valid_param1&quot;, &quot;valid_param2&quot;}
    };
    my_call.named = {
        valid_param1 = &quot;value1&quot;,
        valid_param2 = &quot;value2&quot;,
        invalid_param = &quot;value3&quot;
    };
    my_call.mistake = {};

    -- Test when there's an invalid parameter
    local result = security.declaration( my_call );
    test:assertEquals( 1, #result.mistake, &quot;There should be 1 mistake&quot; );
    test:assertEquals(
        string.format( my_call.message.MISTAKE.WRONG.INVOKE_PARAMETER, &quot;invalid_param&quot;, &quot;invalid_param&quot;, &quot;value3&quot; ),
        result.mistake[1],
        &quot;The mistake should report the invalid parameter&quot;
    );

    -- Reset call object and test when all parameters are valid
    my_call.named = {
        valid_param1 = &quot;value1&quot;,
        valid_param2 = &quot;value2&quot;
    };
    my_call.mistake = {};

    local result_valid = security.declaration( my_call );
    test:assertEquals( 0, #result_valid.mistake, &quot;There should be no mistakes for valid parameters&quot; );
end

function test:test_security_frisk()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.hook = { PARAMETER = { &quot;color&quot;, &quot;format&quot; } };
    my_call.named = {};
    my_call.named.format = &quot;&quot;;
    my_call.message = {};
    my_call.message.HOOK = { FORMAT = { &quot;Tekst&quot;, &quot;HTML&quot;, &quot;Koptekst&quot;, &quot;Voettekst&quot; }  };
    my_call.message.MISTAKE = {};
    my_call.message.MISTAKE.WRONG = {};
    my_call.message.MISTAKE.WRONG.COLOR = &quot;Wrong color %s, %s, %s, %s, %s&quot;;
    my_call.message.MISTAKE.WRONG.FORMAT = &quot;Wrong format %s, %s, %s&quot;;
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    my_call.style = {};
    my_call.style.BLUE = &quot;blue&quot;;
    my_call.style.ORANGE = &quot;orange&quot;;
    my_call.style.PURPLE = &quot;purple&quot;;    
    my_call.mistake = {};
    my_call.message.DEBUG = {
        VALUES_OK = &quot;VALUES_OK&quot;,
        VALUE_MISTAKE = &quot;VALUE_MISTAKE&quot;,
        VALUE_MISTAKES = &quot;VALUE_MISTAKES&quot;
    };
    my_call.color  = &quot;#FFFFFF&quot;;
    my_call.format = &quot;HTML&quot;;

    local result = security.frisk( my_call );

    test:assertDeepEquals( {}, result.mistake, &quot;There should be no mistakes for valid parameters&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Init.&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUES_OK&quot;, result.debugging[1], &quot;Debug message should be initialized for valid parameters&quot; );

    my_call.color  = &quot;fgxg&quot;;
    my_call.format = &quot;HTML&quot;;
    my_call.named.format = &quot;HTML&quot;;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    result = security.frisk( my_call );

    test:assertEquals( 1, #result.mistake, &quot;There should be 1 mistake for invalid parameter1&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong color fgxg, fgxg, blue, orange, purple&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUE_MISTAKE&quot;, result.mistake[1], &quot;The mistake should be 'INVALID_PARAMETER1'&quot; );

    my_call.color  = &quot;#FFFFFF&quot;;
    my_call.format = false;
    my_call.named.format = &quot;HTML5&quot;;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    result = security.frisk( my_call );

    test:assertEquals( 1, #result.mistake, &quot;There should be 1 mistake for invalid parameter2&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong format Html5, HTML5, Tekst, HTML, Koptekst, Voettekst&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUE_MISTAKE&quot;, result.mistake[1], &quot;The mistake should be 'INVALID_PARAMETER2'&quot; );

    my_call.color  = &quot;fgxg&quot;;
    my_call.format = false;
    my_call.named.format = &quot;html&quot;;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    result = security.frisk( my_call );

    test:assertEquals( 2, #result.mistake, &quot;There should be 2 mistakes for both invalid parameters&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong color fgxg, fgxg, blue, orange, purple&quot;, result.mistake[1], &quot;The first mistake should be 'INVALID_PARAMETER1'&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong format Html, html, Tekst, HTML, Koptekst, Voettekst&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUE_MISTAKES&quot;, result.mistake[2], &quot;The second mistake should be 'INVALID_PARAMETER2'&quot; );
end;

function test:test_security_scan()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    -- Because security.scan checks for environment == &quot;production&quot; to skip, we need to mock it
    my_call.environment = &quot;test&quot;
    my_call.hook = { PARAMETER = { &quot;valid_param&quot; } };
    my_call.message = {};

    my_call.color  = nil;
    my_call.format = nil;
     -- Reset call properties for the test
    my_call.named = {
        valid_param = &quot;Some value&quot;,
        invalid_param = &quot;Invalid value&quot;
    };
    my_call.message.TEMPLATENAME = &quot;TestTemplate&quot;;
    my_call.message.HOOK = {
        PARAMETER = { &quot;valid_param&quot; }
    };
    my_call.message.DEBUG = { CALLER = &quot;&quot;, PARAMETER_MISTAKE = &quot;Wrong parameter %s&quot;, PARAMETER_MISTAKES = &quot;Wrong parameter %s&quot;, PARAMETERS_OK = &quot;PARAMETERS_OK&quot; };
    my_call.message.MISTAKE = {
            WRONG = {
                TEMPLATE_PARAMETER = &quot;Wrong parameter '%s': '%s' with value '%s' should be %s&quot;;
            }
    };
    my_call.named.format = nil;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    my_call.caller = {};
    my_call.invoker = &quot;Template:Test&quot;;
	local content = &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value|invalid_param_scan=Invalid value}}&quot;
    function my_call.caller:getContent()
	    -- Define the content to be returned by the getContent() function
	    return content
    end

    -- Run the security.scan function
    local result1 = security.scan( my_call );

    -- Check if the security scan correctly detected the invalid parameter
    test:assertEquals( &quot;Wrong parameter 'invalid_param_scan': 'invalid_param_scan' with value 'Invalid value' should be valid_param&quot;, result1.mistake[1], &quot;The security scan should detect the invalid parameter&quot; );

    -- Test case 2
    my_call.named = {
        valid_param = &quot;Some value&quot;,
    };
    my_call.mistake = {};

    content = &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value}}&quot;;
    -- Run the security.scan function and check the result
    local result2 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals(nil, result2.mistake[1], &quot;The security scan should detect the invalid parameter for Test Case 2&quot; );

    -- Test case 3
    my_call.named = {
        valid_param = &quot;Some value&quot;,
        invalid_param2 = &quot;Invalid value2&quot;
    };
    my_call.mistake = {}; -- Reset my_call.mistake
    function my_call.caller:getContent()
        return &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value|invalid_param_scan1=Invalid value1|invalid_param_scan2=Invalid value2}}&quot;
    end

    -- Run the security.scan function and check the result
    local result3 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals( &quot;Wrong parameter 'invalid_param_scan1': 'invalid_param_scan1' with value 'Invalid value1' should be valid_param&quot;, result3.mistake[1], &quot;The security scan should detect the invalid parameter for Test Case 3&quot; );

end


return test;</text>
      <sha1>ifw3io8s8do0awzkit230x5n6gli9n9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424766</id>
      <parentid>424759</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424766</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="11399" sha1="65v29lif6zishdaxtqd390niercwgq9" xml:space="preserve">local test = {}

local CFG        = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local security   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;security&quot; );
local unittest   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );
local call       = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;call&quot; );
local private = {};

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_security_authentication()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.message = {
            DEBUG = {
                INVOKER = &quot;INVOKER&quot;,
                NO_INTERFACE_TEMPLATE = &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;
            },
            MISTAKE = {
                NO_INTERFACE_TEMPLATE = &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;
            }
        };
    my_call.mistake  = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.template = &quot;Template:Layout&quot;;
    my_call.invoker  = &quot;Template:Layout&quot;;
    my_call.named = { key1 = &quot;val1&quot; };
    my_call.unnamed = { &quot;val2&quot; };

    local result1 = security.authentication( my_call );
    test:assertEquals( &quot;Template:Layout&quot;, result1.invoker,  &quot;Invoker should be 'Template:Layout'&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Template:Layout&quot;, result1.template, &quot;Template should be 'Template:Layout'&quot; );
    test:assertDeepEquals(            {}, result1.mistake,  &quot;There should be no mistakes for call1&quot; );
    test:assertEquals( 1, #result1.debugging, &quot;There should be 1 debug message for call1&quot; );
    -- The debug message includes the output of report.debugging(call)
    test:assertEquals( &quot;INVOKER&lt;br&gt;&lt;br&gt;Template:Layout&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{#invoke:Layout|main|key1=val1|val2}}&quot;, result1.debugging[1], &quot;Debug message should contain the reconstructed invoke string&quot; );

    my_call.mistake  = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.template = &quot;Template:Layout&quot;;
    my_call.invoker  = &quot;Template:Wrong&quot;;
    my_call.named = nil;
    my_call.unnamed = nil;
    local result2 = security.authentication( my_call );

    test:assertEquals(               &quot;Template:Wrong&quot;, result2.invoker,    &quot;Invoker should be 'Template:Wrong'&quot; );
    test:assertEquals(              &quot;Template:Layout&quot;, result2.template,   &quot;Template should be 'Template:Layout'&quot; );
    test:assertDeepEquals( {&quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;,}, result2.mistake,    &quot;Mistakes should be a table for call2&quot; );
    test:assertEquals(                              1, #result2.mistake,   &quot;There should be 1 mistake for call2&quot; );
    test:assertEquals(        &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;, result2.mistake[1], &quot;The mistake for call2 should be 'NO_INTERFACE_TEMPLATE'&quot; );
    test:assertEquals( 2, #result2.debugging, &quot;There should be 2 debug messages for call2&quot; );
    test:assertEquals( &quot;INVOKER&lt;br&gt;&lt;br&gt;Template:Wrong&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{#invoke:Layout|main}}&quot;, result2.debugging[1], &quot;First debug message should contain the reconstructed invoke string with no params&quot; );
    test:assertEquals( &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;, result2.debugging[2], &quot;Second debug message should be NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot; );
end

function test:test_security_invalid_call()
    -- security functions should return the input unchanged if call is invalid
    test:assertEquals( nil, security.authentication( nil ), &quot;authentication should return nil for nil&quot; );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, security.declaration( &quot;string&quot; ), &quot;declaration should return string for string&quot; );
    test:assertDeepEquals( {}, security.frisk( {} ), &quot;frisk should return empty table for empty table without include&quot; );
    test:assertEquals( 123, security.scan( 123 ), &quot;scan should return 123 for 123&quot; );
end

function test:test_security_declaration()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    -- Reset call object to a safe state before testing
    my_call.message = {
        MISTAKE = {
            WRONG = {
                INVOKE_PARAMETER = &quot;Wrong invocation parameter '%s': '%s' with value '%s'&quot;
            }
        }
    };
    my_call.hook = {
        PARAMETER = {&quot;valid_param1&quot;, &quot;valid_param2&quot;}
    };
    my_call.named = {
        valid_param1 = &quot;value1&quot;,
        valid_param2 = &quot;value2&quot;,
        invalid_param = &quot;value3&quot;
    };
    my_call.mistake = {};

    -- Test when there's an invalid parameter
    local result = security.declaration( my_call );
    test:assertEquals( 1, #result.mistake, &quot;There should be 1 mistake&quot; );
    test:assertEquals(
        string.format( my_call.message.MISTAKE.WRONG.INVOKE_PARAMETER, &quot;invalid_param&quot;, &quot;invalid_param&quot;, &quot;value3&quot; ),
        result.mistake[1],
        &quot;The mistake should report the invalid parameter&quot;
    );

    -- Reset call object and test when all parameters are valid
    my_call.named = {
        valid_param1 = &quot;value1&quot;,
        valid_param2 = &quot;value2&quot;
    };
    my_call.mistake = {};

    local result_valid = security.declaration( my_call );
    test:assertEquals( 0, #result_valid.mistake, &quot;There should be no mistakes for valid parameters&quot; );
end

function test:test_security_frisk()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.hook = { PARAMETER = { &quot;color&quot;, &quot;format&quot; } };
    my_call.named = {};
    my_call.named.format = &quot;&quot;;
    my_call.message = {};
    my_call.message.HOOK = { FORMAT = { &quot;Tekst&quot;, &quot;HTML&quot;, &quot;Koptekst&quot;, &quot;Voettekst&quot; }  };
    my_call.message.MISTAKE = {};
    my_call.message.MISTAKE.WRONG = {};
    my_call.message.MISTAKE.WRONG.COLOR = &quot;Wrong color %s, %s, %s, %s, %s&quot;;
    my_call.message.MISTAKE.WRONG.FORMAT = &quot;Wrong format %s, %s, %s&quot;;
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    my_call.style = {};
    my_call.style.BLUE = &quot;blue&quot;;
    my_call.style.ORANGE = &quot;orange&quot;;
    my_call.style.PURPLE = &quot;purple&quot;;    
    my_call.mistake = {};
    my_call.message.DEBUG = {
        VALUES_OK = &quot;VALUES_OK&quot;,
        VALUE_MISTAKE = &quot;VALUE_MISTAKE&quot;,
        VALUE_MISTAKES = &quot;VALUE_MISTAKES&quot;
    };
    my_call.color  = &quot;#FFFFFF&quot;;
    my_call.format = &quot;HTML&quot;;

    local result = security.frisk( my_call );

    test:assertDeepEquals( {}, result.mistake, &quot;There should be no mistakes for valid parameters&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Init.&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUES_OK&quot;, result.debugging[1], &quot;Debug message should be initialized for valid parameters&quot; );

    my_call.color  = &quot;fgxg&quot;;
    my_call.format = &quot;HTML&quot;;
    my_call.named.format = &quot;HTML&quot;;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    result = security.frisk( my_call );

    test:assertEquals( 1, #result.mistake, &quot;There should be 1 mistake for invalid parameter1&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong color fgxg, fgxg, blue, orange, purple&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUE_MISTAKE&quot;, result.mistake[1], &quot;The mistake should be 'INVALID_PARAMETER1'&quot; );

    my_call.color  = &quot;#FFFFFF&quot;;
    my_call.format = false;
    my_call.named.format = &quot;HTML5&quot;;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    result = security.frisk( my_call );

    test:assertEquals( 1, #result.mistake, &quot;There should be 1 mistake for invalid parameter2&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong format Html5, HTML5, Tekst, HTML, Koptekst, Voettekst&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUE_MISTAKE&quot;, result.mistake[1], &quot;The mistake should be 'INVALID_PARAMETER2'&quot; );

    my_call.color  = &quot;fgxg&quot;;
    my_call.format = false;
    my_call.named.format = &quot;html&quot;;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    result = security.frisk( my_call );

    test:assertEquals( 2, #result.mistake, &quot;There should be 2 mistakes for both invalid parameters&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong color fgxg, fgxg, blue, orange, purple&quot;, result.mistake[1], &quot;The first mistake should be 'INVALID_PARAMETER1'&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong format Html, html, Tekst, HTML, Koptekst, Voettekst&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUE_MISTAKES&quot;, result.mistake[2], &quot;The second mistake should be 'INVALID_PARAMETER2'&quot; );
end;

function test:test_security_scan()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    -- Because security.scan checks for environment == &quot;production&quot; to skip, we need to mock it
    my_call.environment = &quot;test&quot;
    my_call.hook = { PARAMETER = { &quot;valid_param&quot; } };
    my_call.message = {};

    my_call.color  = nil;
    my_call.format = nil;
     -- Reset call properties for the test
    my_call.named = {
        valid_param = &quot;Some value&quot;,
        invalid_param = &quot;Invalid value&quot;
    };
    my_call.message.TEMPLATENAME = &quot;TestTemplate&quot;;
    my_call.message.HOOK = {
        PARAMETER = { &quot;valid_param&quot; }
    };
    my_call.message.DEBUG = { CALLER = &quot;&quot;, PARAMETER_MISTAKE = &quot;Wrong parameter %s&quot;, PARAMETER_MISTAKES = &quot;Wrong parameter %s&quot;, PARAMETERS_OK = &quot;PARAMETERS_OK&quot; };
    my_call.message.MISTAKE = {
            WRONG = {
                TEMPLATE_PARAMETER = &quot;Wrong parameter '%s': '%s' with value '%s' should be %s&quot;;
            }
    };
    my_call.named.format = nil;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    my_call.caller = {};
    my_call.invoker = &quot;Template:Test&quot;;
	local content = &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value|invalid_param_scan=Invalid value}}&quot;
    function my_call.caller:getContent()
	    -- Define the content to be returned by the getContent() function
	    return content
    end

    -- Run the security.scan function
    local result1 = security.scan( my_call );

    -- Check if the security scan correctly detected the invalid parameter
    test:assertEquals( &quot;Wrong parameter 'invalid_param_scan': 'invalid_param_scan' with value 'Invalid value' should be valid_param&quot;, result1.mistake[1], &quot;The security scan should detect the invalid parameter&quot; );

    -- Test case 2
    my_call.named = {
        valid_param = &quot;Some value&quot;,
    };
    my_call.mistake = {};

    content = &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value}}&quot;;
    -- Run the security.scan function and check the result
    local result2 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals(nil, result2.mistake[1], &quot;The security scan should detect the invalid parameter for Test Case 2&quot; );

    -- Test case 3
    my_call.named = {
        valid_param = &quot;Some value&quot;,
        invalid_param2 = &quot;Invalid value2&quot;
    };
    my_call.mistake = {}; -- Reset my_call.mistake
    function my_call.caller:getContent()
        return &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value|invalid_param_scan1=Invalid value1|invalid_param_scan2=Invalid value2}}&quot;
    end

    -- Run the security.scan function and check the result
    local result3 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals( &quot;Wrong parameter 'invalid_param_scan1': 'invalid_param_scan1' with value 'Invalid value1' should be valid_param&quot;, result3.mistake[1], &quot;The security scan should detect the invalid parameter for Test Case 3&quot; );

    -- Test case 4: Unnamed parameters should be ignored
    my_call.named = {};
    my_call.mistake = {};
    function my_call.caller:getContent()
        return &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value|UnnamedValue|1=AnotherValue}}&quot;
    end
    local result4 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals( nil, result4.mistake[1], &quot;The security scan should ignore unnamed parameters (numeric keys)&quot; );

    -- Test case 5: Production environment should bypass scanning
    my_call.environment = &quot;production&quot;;
    my_call.mistake = {};
    function my_call.caller:getContent()
        return &quot;{{TestTemplate|invalid_param_prod=Should be ignored}}&quot;
    end
    local result5 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals( nil, result5.mistake[1], &quot;The security scan should be bypassed in production environment&quot; );

end


return test;</text>
      <sha1>65v29lif6zishdaxtqd390niercwgq9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424767</id>
      <parentid>424766</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424767</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="11419" sha1="765drsc78en51k1fuu5nz08ygnfnjod" xml:space="preserve">local test = {}

local CFG        = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local security   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;security&quot; );
local unittest   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );
local call       = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;call&quot; );
local private = {};

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_security_authentication()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.message = {
            DEBUG = {
                INVOKER = &quot;INVOKER&lt;br&gt;&lt;br&gt;%s&lt;br&gt;&lt;br&gt;%s&quot;,
                NO_INTERFACE_TEMPLATE = &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;
            },
            MISTAKE = {
                NO_INTERFACE_TEMPLATE = &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;
            }
        };
    my_call.mistake  = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.template = &quot;Template:Layout&quot;;
    my_call.invoker  = &quot;Template:Layout&quot;;
    my_call.named = { key1 = &quot;val1&quot; };
    my_call.unnamed = { &quot;val2&quot; };

    local result1 = security.authentication( my_call );
    test:assertEquals( &quot;Template:Layout&quot;, result1.invoker,  &quot;Invoker should be 'Template:Layout'&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Template:Layout&quot;, result1.template, &quot;Template should be 'Template:Layout'&quot; );
    test:assertDeepEquals(            {}, result1.mistake,  &quot;There should be no mistakes for call1&quot; );
    test:assertEquals( 1, #result1.debugging, &quot;There should be 1 debug message for call1&quot; );
    -- The debug message includes the output of report.debugging(call)
    test:assertEquals( &quot;INVOKER&lt;br&gt;&lt;br&gt;Template:Layout&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{#invoke:Layout|main|key1=val1|val2}}&quot;, result1.debugging[1], &quot;Debug message should contain the reconstructed invoke string&quot; );

    my_call.mistake  = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.template = &quot;Template:Layout&quot;;
    my_call.invoker  = &quot;Template:Wrong&quot;;
    my_call.named = nil;
    my_call.unnamed = nil;
    local result2 = security.authentication( my_call );

    test:assertEquals(               &quot;Template:Wrong&quot;, result2.invoker,    &quot;Invoker should be 'Template:Wrong'&quot; );
    test:assertEquals(              &quot;Template:Layout&quot;, result2.template,   &quot;Template should be 'Template:Layout'&quot; );
    test:assertDeepEquals( {&quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;,}, result2.mistake,    &quot;Mistakes should be a table for call2&quot; );
    test:assertEquals(                              1, #result2.mistake,   &quot;There should be 1 mistake for call2&quot; );
    test:assertEquals(        &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;, result2.mistake[1], &quot;The mistake for call2 should be 'NO_INTERFACE_TEMPLATE'&quot; );
    test:assertEquals( 2, #result2.debugging, &quot;There should be 2 debug messages for call2&quot; );
    test:assertEquals( &quot;INVOKER&lt;br&gt;&lt;br&gt;Template:Wrong&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{#invoke:Layout|main}}&quot;, result2.debugging[1], &quot;First debug message should contain the reconstructed invoke string with no params&quot; );
    test:assertEquals( &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;, result2.debugging[2], &quot;Second debug message should be NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot; );
end

function test:test_security_invalid_call()
    -- security functions should return the input unchanged if call is invalid
    test:assertEquals( nil, security.authentication( nil ), &quot;authentication should return nil for nil&quot; );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, security.declaration( &quot;string&quot; ), &quot;declaration should return string for string&quot; );
    test:assertDeepEquals( {}, security.frisk( {} ), &quot;frisk should return empty table for empty table without include&quot; );
    test:assertEquals( 123, security.scan( 123 ), &quot;scan should return 123 for 123&quot; );
end

function test:test_security_declaration()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    -- Reset call object to a safe state before testing
    my_call.message = {
        MISTAKE = {
            WRONG = {
                INVOKE_PARAMETER = &quot;Wrong invocation parameter '%s': '%s' with value '%s'&quot;
            }
        }
    };
    my_call.hook = {
        PARAMETER = {&quot;valid_param1&quot;, &quot;valid_param2&quot;}
    };
    my_call.named = {
        valid_param1 = &quot;value1&quot;,
        valid_param2 = &quot;value2&quot;,
        invalid_param = &quot;value3&quot;
    };
    my_call.mistake = {};

    -- Test when there's an invalid parameter
    local result = security.declaration( my_call );
    test:assertEquals( 1, #result.mistake, &quot;There should be 1 mistake&quot; );
    test:assertEquals(
        string.format( my_call.message.MISTAKE.WRONG.INVOKE_PARAMETER, &quot;invalid_param&quot;, &quot;invalid_param&quot;, &quot;value3&quot; ),
        result.mistake[1],
        &quot;The mistake should report the invalid parameter&quot;
    );

    -- Reset call object and test when all parameters are valid
    my_call.named = {
        valid_param1 = &quot;value1&quot;,
        valid_param2 = &quot;value2&quot;
    };
    my_call.mistake = {};

    local result_valid = security.declaration( my_call );
    test:assertEquals( 0, #result_valid.mistake, &quot;There should be no mistakes for valid parameters&quot; );
end

function test:test_security_frisk()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.hook = { PARAMETER = { &quot;color&quot;, &quot;format&quot; } };
    my_call.named = {};
    my_call.named.format = &quot;&quot;;
    my_call.message = {};
    my_call.message.HOOK = { FORMAT = { &quot;Tekst&quot;, &quot;HTML&quot;, &quot;Koptekst&quot;, &quot;Voettekst&quot; }  };
    my_call.message.MISTAKE = {};
    my_call.message.MISTAKE.WRONG = {};
    my_call.message.MISTAKE.WRONG.COLOR = &quot;Wrong color %s, %s, %s, %s, %s&quot;;
    my_call.message.MISTAKE.WRONG.FORMAT = &quot;Wrong format %s, %s, %s&quot;;
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    my_call.style = {};
    my_call.style.BLUE = &quot;blue&quot;;
    my_call.style.ORANGE = &quot;orange&quot;;
    my_call.style.PURPLE = &quot;purple&quot;;    
    my_call.mistake = {};
    my_call.message.DEBUG = {
        VALUES_OK = &quot;VALUES_OK&quot;,
        VALUE_MISTAKE = &quot;VALUE_MISTAKE&quot;,
        VALUE_MISTAKES = &quot;VALUE_MISTAKES&quot;
    };
    my_call.color  = &quot;#FFFFFF&quot;;
    my_call.format = &quot;HTML&quot;;

    local result = security.frisk( my_call );

    test:assertDeepEquals( {}, result.mistake, &quot;There should be no mistakes for valid parameters&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Init.&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUES_OK&quot;, result.debugging[1], &quot;Debug message should be initialized for valid parameters&quot; );

    my_call.color  = &quot;fgxg&quot;;
    my_call.format = &quot;HTML&quot;;
    my_call.named.format = &quot;HTML&quot;;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    result = security.frisk( my_call );

    test:assertEquals( 1, #result.mistake, &quot;There should be 1 mistake for invalid parameter1&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong color fgxg, fgxg, blue, orange, purple&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUE_MISTAKE&quot;, result.mistake[1], &quot;The mistake should be 'INVALID_PARAMETER1'&quot; );

    my_call.color  = &quot;#FFFFFF&quot;;
    my_call.format = false;
    my_call.named.format = &quot;HTML5&quot;;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    result = security.frisk( my_call );

    test:assertEquals( 1, #result.mistake, &quot;There should be 1 mistake for invalid parameter2&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong format Html5, HTML5, Tekst, HTML, Koptekst, Voettekst&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUE_MISTAKE&quot;, result.mistake[1], &quot;The mistake should be 'INVALID_PARAMETER2'&quot; );

    my_call.color  = &quot;fgxg&quot;;
    my_call.format = false;
    my_call.named.format = &quot;html&quot;;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    result = security.frisk( my_call );

    test:assertEquals( 2, #result.mistake, &quot;There should be 2 mistakes for both invalid parameters&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong color fgxg, fgxg, blue, orange, purple&quot;, result.mistake[1], &quot;The first mistake should be 'INVALID_PARAMETER1'&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong format Html, html, Tekst, HTML, Koptekst, Voettekst&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUE_MISTAKES&quot;, result.mistake[2], &quot;The second mistake should be 'INVALID_PARAMETER2'&quot; );
end;

function test:test_security_scan()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    -- Because security.scan checks for environment == &quot;production&quot; to skip, we need to mock it
    my_call.environment = &quot;test&quot;
    my_call.hook = { PARAMETER = { &quot;valid_param&quot; } };
    my_call.message = {};

    my_call.color  = nil;
    my_call.format = nil;
     -- Reset call properties for the test
    my_call.named = {
        valid_param = &quot;Some value&quot;,
        invalid_param = &quot;Invalid value&quot;
    };
    my_call.message.TEMPLATENAME = &quot;TestTemplate&quot;;
    my_call.message.HOOK = {
        PARAMETER = { &quot;valid_param&quot; }
    };
    my_call.message.DEBUG = { CALLER = &quot;&quot;, PARAMETER_MISTAKE = &quot;Wrong parameter %s&quot;, PARAMETER_MISTAKES = &quot;Wrong parameter %s&quot;, PARAMETERS_OK = &quot;PARAMETERS_OK&quot; };
    my_call.message.MISTAKE = {
            WRONG = {
                TEMPLATE_PARAMETER = &quot;Wrong parameter '%s': '%s' with value '%s' should be %s&quot;;
            }
    };
    my_call.named.format = nil;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    my_call.caller = {};
    my_call.invoker = &quot;Template:Test&quot;;
	local content = &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value|invalid_param_scan=Invalid value}}&quot;
    function my_call.caller:getContent()
	    -- Define the content to be returned by the getContent() function
	    return content
    end

    -- Run the security.scan function
    local result1 = security.scan( my_call );

    -- Check if the security scan correctly detected the invalid parameter
    test:assertEquals( &quot;Wrong parameter 'invalid_param_scan': 'invalid_param_scan' with value 'Invalid value' should be valid_param&quot;, result1.mistake[1], &quot;The security scan should detect the invalid parameter&quot; );

    -- Test case 2
    my_call.named = {
        valid_param = &quot;Some value&quot;,
    };
    my_call.mistake = {};

    content = &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value}}&quot;;
    -- Run the security.scan function and check the result
    local result2 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals(nil, result2.mistake[1], &quot;The security scan should detect the invalid parameter for Test Case 2&quot; );

    -- Test case 3
    my_call.named = {
        valid_param = &quot;Some value&quot;,
        invalid_param2 = &quot;Invalid value2&quot;
    };
    my_call.mistake = {}; -- Reset my_call.mistake
    function my_call.caller:getContent()
        return &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value|invalid_param_scan1=Invalid value1|invalid_param_scan2=Invalid value2}}&quot;
    end

    -- Run the security.scan function and check the result
    local result3 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals( &quot;Wrong parameter 'invalid_param_scan1': 'invalid_param_scan1' with value 'Invalid value1' should be valid_param&quot;, result3.mistake[1], &quot;The security scan should detect the invalid parameter for Test Case 3&quot; );

    -- Test case 4: Unnamed parameters should be ignored
    my_call.named = {};
    my_call.mistake = {};
    function my_call.caller:getContent()
        return &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value|UnnamedValue|1=AnotherValue}}&quot;
    end
    local result4 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals( nil, result4.mistake[1], &quot;The security scan should ignore unnamed parameters (numeric keys)&quot; );

    -- Test case 5: Production environment should bypass scanning
    my_call.environment = &quot;production&quot;;
    my_call.mistake = {};
    function my_call.caller:getContent()
        return &quot;{{TestTemplate|invalid_param_prod=Should be ignored}}&quot;
    end
    local result5 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals( nil, result5.mistake[1], &quot;The security scan should be bypassed in production environment&quot; );

end


return test;</text>
      <sha1>765drsc78en51k1fuu5nz08ygnfnjod</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424768</id>
      <parentid>424767</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424768</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="11329" sha1="3q4tqbk56sjjudielmhqwx5htmgrxmv" xml:space="preserve">local test = {}

local CFG        = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local security   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;security&quot; );
local unittest   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );
local call       = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;call&quot; );
local private = {};

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_security_authentication()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.message = {
            DEBUG = {
                INVOKER = &quot;INVOKER&lt;br&gt;&lt;br&gt;%s&lt;br&gt;&lt;br&gt;%s&quot;,
                NO_INTERFACE_TEMPLATE = &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;
            },
            MISTAKE = {
                NO_INTERFACE_TEMPLATE = &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;
            }
        };
    my_call.mistake  = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.template = &quot;Template:Layout&quot;;
    my_call.invoker  = &quot;Template:Layout&quot;;
    my_call.named = { key1 = &quot;val1&quot; };
    my_call.unnamed = { &quot;val2&quot; };

    local result1 = security.authentication( my_call );
    test:assertEquals( &quot;Template:Layout&quot;, result1.invoker,  &quot;Invoker should be 'Template:Layout'&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Template:Layout&quot;, result1.template, &quot;Template should be 'Template:Layout'&quot; );
    test:assertDeepEquals(            {}, result1.mistake,  &quot;There should be no mistakes for call1&quot; );
    test:assertEquals( 1, #result1.debugging, &quot;There should be 1 debug message for call1&quot; );
    -- The debug message includes the output of report.debugging(call)
    test:assertEquals( &quot;INVOKER&lt;br&gt;&lt;br&gt;Template:Layout&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{#invoke:Layout|main|key1=val1|val2}}&quot;, result1.debugging[1], &quot;Debug message should contain the reconstructed invoke string&quot; );

    my_call.mistake  = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.template = &quot;Template:Layout&quot;;
    my_call.invoker  = &quot;Template:Wrong&quot;;
    my_call.named = nil;
    my_call.unnamed = nil;
    local result2 = security.authentication( my_call );

    test:assertEquals(               &quot;Template:Wrong&quot;, result2.invoker,    &quot;Invoker should be 'Template:Wrong'&quot; );
    test:assertEquals(              &quot;Template:Layout&quot;, result2.template,   &quot;Template should be 'Template:Layout'&quot; );
    test:assertDeepEquals( {&quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;,}, result2.mistake,    &quot;Mistakes should be a table for call2&quot; );
    test:assertEquals(                              1, #result2.mistake,   &quot;There should be 1 mistake for call2&quot; );
    test:assertEquals(        &quot;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;, result2.mistake[1], &quot;The mistake for call2 should be 'NO_INTERFACE_TEMPLATE'&quot; );
    test:assertEquals( 1, #result2.debugging, &quot;There should be 1 debug message for call2&quot; );
    test:assertEquals( &quot;INVOKER&lt;br&gt;&lt;br&gt;Template:Wrong&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{#invoke:Layout|main}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot;, result2.debugging[1], &quot;Debug message should contain both the reconstructed invoke string and NO_INTERFACE_TEMPLATE&quot; );
end

function test:test_security_invalid_call()
    -- security functions should return the input unchanged if call is invalid
    test:assertEquals( nil, security.authentication( nil ), &quot;authentication should return nil for nil&quot; );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, security.declaration( &quot;string&quot; ), &quot;declaration should return string for string&quot; );
    test:assertDeepEquals( {}, security.frisk( {} ), &quot;frisk should return empty table for empty table without include&quot; );
    test:assertEquals( 123, security.scan( 123 ), &quot;scan should return 123 for 123&quot; );
end

function test:test_security_declaration()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    -- Reset call object to a safe state before testing
    my_call.message = {
        MISTAKE = {
            WRONG = {
                INVOKE_PARAMETER = &quot;Wrong invocation parameter '%s': '%s' with value '%s'&quot;
            }
        }
    };
    my_call.hook = {
        PARAMETER = {&quot;valid_param1&quot;, &quot;valid_param2&quot;}
    };
    my_call.named = {
        valid_param1 = &quot;value1&quot;,
        valid_param2 = &quot;value2&quot;,
        invalid_param = &quot;value3&quot;
    };
    my_call.mistake = {};

    -- Test when there's an invalid parameter
    local result = security.declaration( my_call );
    test:assertEquals( 1, #result.mistake, &quot;There should be 1 mistake&quot; );
    test:assertEquals(
        string.format( my_call.message.MISTAKE.WRONG.INVOKE_PARAMETER, &quot;invalid_param&quot;, &quot;invalid_param&quot;, &quot;value3&quot; ),
        result.mistake[1],
        &quot;The mistake should report the invalid parameter&quot;
    );

    -- Reset call object and test when all parameters are valid
    my_call.named = {
        valid_param1 = &quot;value1&quot;,
        valid_param2 = &quot;value2&quot;
    };
    my_call.mistake = {};

    local result_valid = security.declaration( my_call );
    test:assertEquals( 0, #result_valid.mistake, &quot;There should be no mistakes for valid parameters&quot; );
end

function test:test_security_frisk()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.hook = { PARAMETER = { &quot;color&quot;, &quot;format&quot; } };
    my_call.named = {};
    my_call.named.format = &quot;&quot;;
    my_call.message = {};
    my_call.message.HOOK = { FORMAT = { &quot;Tekst&quot;, &quot;HTML&quot;, &quot;Koptekst&quot;, &quot;Voettekst&quot; }  };
    my_call.message.MISTAKE = {};
    my_call.message.MISTAKE.WRONG = {};
    my_call.message.MISTAKE.WRONG.COLOR = &quot;Wrong color %s, %s, %s, %s, %s&quot;;
    my_call.message.MISTAKE.WRONG.FORMAT = &quot;Wrong format %s, %s, %s&quot;;
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    my_call.style = {};
    my_call.style.BLUE = &quot;blue&quot;;
    my_call.style.ORANGE = &quot;orange&quot;;
    my_call.style.PURPLE = &quot;purple&quot;;    
    my_call.mistake = {};
    my_call.message.DEBUG = {
        VALUES_OK = &quot;VALUES_OK&quot;,
        VALUE_MISTAKE = &quot;VALUE_MISTAKE&quot;,
        VALUE_MISTAKES = &quot;VALUE_MISTAKES&quot;
    };
    my_call.color  = &quot;#FFFFFF&quot;;
    my_call.format = &quot;HTML&quot;;

    local result = security.frisk( my_call );

    test:assertDeepEquals( {}, result.mistake, &quot;There should be no mistakes for valid parameters&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Init.&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUES_OK&quot;, result.debugging[1], &quot;Debug message should be initialized for valid parameters&quot; );

    my_call.color  = &quot;fgxg&quot;;
    my_call.format = &quot;HTML&quot;;
    my_call.named.format = &quot;HTML&quot;;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    result = security.frisk( my_call );

    test:assertEquals( 1, #result.mistake, &quot;There should be 1 mistake for invalid parameter1&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong color fgxg, fgxg, blue, orange, purple&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUE_MISTAKE&quot;, result.mistake[1], &quot;The mistake should be 'INVALID_PARAMETER1'&quot; );

    my_call.color  = &quot;#FFFFFF&quot;;
    my_call.format = false;
    my_call.named.format = &quot;HTML5&quot;;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    result = security.frisk( my_call );

    test:assertEquals( 1, #result.mistake, &quot;There should be 1 mistake for invalid parameter2&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong format Html5, HTML5, Tekst, HTML, Koptekst, Voettekst&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUE_MISTAKE&quot;, result.mistake[1], &quot;The mistake should be 'INVALID_PARAMETER2'&quot; );

    my_call.color  = &quot;fgxg&quot;;
    my_call.format = false;
    my_call.named.format = &quot;html&quot;;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    result = security.frisk( my_call );

    test:assertEquals( 2, #result.mistake, &quot;There should be 2 mistakes for both invalid parameters&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong color fgxg, fgxg, blue, orange, purple&quot;, result.mistake[1], &quot;The first mistake should be 'INVALID_PARAMETER1'&quot; );
    test:assertEquals( &quot;Wrong format Html, html, Tekst, HTML, Koptekst, Voettekst&lt;br&gt;&lt;br&gt;VALUE_MISTAKES&quot;, result.mistake[2], &quot;The second mistake should be 'INVALID_PARAMETER2'&quot; );
end;

function test:test_security_scan()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    -- Because security.scan checks for environment == &quot;production&quot; to skip, we need to mock it
    my_call.environment = &quot;test&quot;
    my_call.hook = { PARAMETER = { &quot;valid_param&quot; } };
    my_call.message = {};

    my_call.color  = nil;
    my_call.format = nil;
     -- Reset call properties for the test
    my_call.named = {
        valid_param = &quot;Some value&quot;,
        invalid_param = &quot;Invalid value&quot;
    };
    my_call.message.TEMPLATENAME = &quot;TestTemplate&quot;;
    my_call.message.HOOK = {
        PARAMETER = { &quot;valid_param&quot; }
    };
    my_call.message.DEBUG = { CALLER = &quot;&quot;, PARAMETER_MISTAKE = &quot;Wrong parameter %s&quot;, PARAMETER_MISTAKES = &quot;Wrong parameter %s&quot;, PARAMETERS_OK = &quot;PARAMETERS_OK&quot; };
    my_call.message.MISTAKE = {
            WRONG = {
                TEMPLATE_PARAMETER = &quot;Wrong parameter '%s': '%s' with value '%s' should be %s&quot;;
            }
    };
    my_call.named.format = nil;
    my_call.mistake = {};
    my_call.debugging = {};
    my_call.debugging[1] = &quot;Init.&quot;;
    my_call.caller = {};
    my_call.invoker = &quot;Template:Test&quot;;
	local content = &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value|invalid_param_scan=Invalid value}}&quot;
    function my_call.caller:getContent()
	    -- Define the content to be returned by the getContent() function
	    return content
    end

    -- Run the security.scan function
    local result1 = security.scan( my_call );

    -- Check if the security scan correctly detected the invalid parameter
    test:assertEquals( &quot;Wrong parameter 'invalid_param_scan': 'invalid_param_scan' with value 'Invalid value' should be valid_param&quot;, result1.mistake[1], &quot;The security scan should detect the invalid parameter&quot; );

    -- Test case 2
    my_call.named = {
        valid_param = &quot;Some value&quot;,
    };
    my_call.mistake = {};

    content = &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value}}&quot;;
    -- Run the security.scan function and check the result
    local result2 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals(nil, result2.mistake[1], &quot;The security scan should detect the invalid parameter for Test Case 2&quot; );

    -- Test case 3
    my_call.named = {
        valid_param = &quot;Some value&quot;,
        invalid_param2 = &quot;Invalid value2&quot;
    };
    my_call.mistake = {}; -- Reset my_call.mistake
    function my_call.caller:getContent()
        return &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value|invalid_param_scan1=Invalid value1|invalid_param_scan2=Invalid value2}}&quot;
    end

    -- Run the security.scan function and check the result
    local result3 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals( &quot;Wrong parameter 'invalid_param_scan1': 'invalid_param_scan1' with value 'Invalid value1' should be valid_param&quot;, result3.mistake[1], &quot;The security scan should detect the invalid parameter for Test Case 3&quot; );

    -- Test case 4: Unnamed parameters should be ignored
    my_call.named = {};
    my_call.mistake = {};
    function my_call.caller:getContent()
        return &quot;{{TestTemplate|valid_param=Some value|UnnamedValue|1=AnotherValue}}&quot;
    end
    local result4 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals( nil, result4.mistake[1], &quot;The security scan should ignore unnamed parameters (numeric keys)&quot; );

    -- Test case 5: Production environment should bypass scanning
    my_call.environment = &quot;production&quot;;
    my_call.mistake = {};
    function my_call.caller:getContent()
        return &quot;{{TestTemplate|invalid_param_prod=Should be ignored}}&quot;
    end
    local result5 = security.scan( my_call );
    test:assertEquals( nil, result5.mistake[1], &quot;The security scan should be bypassed in production environment&quot; );

end


return test;</text>
      <sha1>3q4tqbk56sjjudielmhqwx5htmgrxmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Call</title>
    <ns>828</ns>
    <id>42468</id>
    <revision>
      <id>424761</id>
      <parentid>423370</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424761</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="2637" sha1="5g3wb1616503jck678hqyz0u4b1rna1" xml:space="preserve">local test = {}

local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local call     = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;call&quot; );
local unittest = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );

test = unittest:new();

function test.main( frame )
    return test.run( frame );
end

function test:test_add_new_debug()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.add_new_debug( &quot;New debug message&quot; );
    local debug_messages = my_call.debugging;
    self:assertEquals( &quot;New debug message&quot;, debug_messages[ #debug_messages ], &quot;Adding a new debug message&quot; );
end

function test:test_add_debug()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.add_new_debug( &quot;First debug message&quot; );
    my_call.add_debug( &quot;Second debug message&quot; );
    local debug_messages = my_call.debugging;
    self:assertEquals( &quot;First debug message&lt;br&gt;&lt;br&gt;Second debug message&quot;, debug_messages[ #debug_messages ], &quot;Appending a debug message&quot; );
end

function test:test_add_new_mistake()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.add_new_mistake( &quot;New mistake message&quot; );
    local mistake_messages = my_call.mistake;
    self:assertEquals( &quot;New mistake message&quot;, mistake_messages[ #mistake_messages ], &quot;Adding a new mistake message&quot; );
end

function test:test_add_mistake()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.add_new_mistake( &quot;First mistake message&quot; );
    my_call.add_mistake( &quot;Second mistake message&quot; );
    local mistake_messages = my_call.mistake;
    self:assertEquals( &quot;First mistake message&lt;br&gt;&lt;br&gt;Second mistake message&quot;, mistake_messages[ #mistake_messages ], &quot;Appending a mistake message&quot; );
end

function test:test_init()
    local environment = &quot;test&quot;;
    local my_call = call.init( CFG, environment );
    self:assertEquals( environment, my_call.environment, &quot;Setting environment&quot; );
    self:assertFunction( my_call.include, &quot;Setting include function&quot; );
end

function test:test_init_state()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );

    self:assertDeepEquals( {}, my_call.named, &quot;Named parameters reset&quot; );
    self:assertDeepEquals( {}, my_call.unnamed, &quot;Unnamed parameters reset&quot; );
    self:assertDeepEquals( {}, my_call.mistake, &quot;Mistakes reset&quot; );
    self:assertEquals( &quot;The Call object has been initialized&quot;, my_call.debugging[1], &quot;Debugging reset&quot; );
    self:assertEquals( 1, #my_call.debugging, &quot;Debugging length reset&quot; );
    self:assertEquals( nil, my_call.object, &quot;Dynamic fields reset&quot; );
    self:assertTrue( my_call.pass, &quot;Pass flag reset&quot; );
    self:assertFunction( my_call.include, &quot;Include function rebound&quot; );
end

return test;</text>
      <sha1>5g3wb1616503jck678hqyz0u4b1rna1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leerparadijs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42571</id>
    <revision>
      <id>424673</id>
      <parentid>424024</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="727" sha1="9chue6uhinq860lps6ukh2581vqf8q6" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Leerparadijs
| Object = Boek
| Bron = 
| Definitie = Het [[w:nl:Leerparadijs|leerparadijs]] was een havo of vwo voor jongeren met ASS in Zuid-Oost Drenthe.
| Beschrijving = In 2017 werd het leerparadijs opgericht door ondernemers uit de regio Zuid-Oost Drenthe voor kinderen met autisme. De ondernemers maakten zich zorgen over deze kinderen omdat ze buiten de boot vielen in het regulier onderwijs. Op dat punt scoorde namelijk de gemeente Emmen, waar de meeste initiatiefnemers woonachtig waren, bij de slechtste drie gemeenten van Nederland.
| Formaat = html
| Voortgang = 75
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Onderwijs
| Onderdeel = Inleiding, School, Onderwijs, Organisatie
}}</text>
      <sha1>9chue6uhinq860lps6ukh2581vqf8q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Entreprenasium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43119</id>
    <revision>
      <id>424665</id>
      <parentid>424018</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T12:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="92gtq145v3sq5vp3qcs6b389hsei7sd" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Entreprenasium
| Object = Boek
| Bron = Map You the Projects Schedule NL.png
| Definitie = Van een entreprenasium kan men spreken als binnen een eigen afdeling leerlingen, docenten en de schoolleiding zich richten op ondernemend leren.
| Beschrijving = Het entreprenasium stelt geen eisen aan hoe men doet! Wel streven de leerlingen naar de leerdoelen, de docenten naar de trainingsdoelen en de school naar de implementatiedoelen van ondernemend leren.
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Onderwijs
| Onderdeel = Inleiding, Strategie, Projecten, Fasen, Onderbouw, Middenbouw, Bovenbouw, Rollen
}}</text>
      <sha1>92gtq145v3sq5vp3qcs6b389hsei7sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zelf leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43328</id>
    <revision>
      <id>424699</id>
      <parentid>424126</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2264" sha1="j8jrmjb8wp9s7zhmwkb4voo3wvun94x" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Zelf leren
| Object = Boek
| Collectie = Leren
| Beschrijving = Zelf leren benadrukt de autonomie van de leerling in het leerproces, met componenten zoals zelf kiezen wat en hoe te leren, leren over het leren zelf, en leren over (je)zelf. Het steunt op termen als zelfexpressie, zelfkeuze, zelfontdekking, zelfbekwaamheid en zelfregie. Randvoorwaarden voor zelf leren zijn vrijheid, vertrouwen en veiligheid.
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Support = Signaleer
| Kleur = #846dab, #00b400, #9133ea
| Referentie = wikipedia
| Onderdeel = Inleiding, Zelf&amp;shy;expressie, Zelf&amp;shy;keuze, Zelf&amp;shy;ontdekking, Zelf&amp;shy;bekwaam&amp;shy;heid, Zelf&amp;shy;regie, Zelf&amp;shy;zorg, Zelf&amp;shy;constructie
| De toepassing van '''zelf leren''' in het onderwijs, zal zorgen voor een dynamisch en interactief proces dat ruimte biedt voor de persoonlijke ontwikkeling van elke leerling. Elke leerling wordt gezien als de architect van zijn of haar eigen leerproces. Deze benadering wordt ondersteund door technologie die is ontworpen om niet alleen aan te sluiten bij individuele leerstijlen, maar ook om het proces van zelfontdekking en zelfregulatie te faciliteren. Het benadrukt het belang van leren door zelfreflectie, planning, het monitoren van gedrag en reflectie op het eigen leerproces, vieren van autonomie, creativiteit en het ontplooien van het unieke potentieel van elke leerling.
| '''Zelf leren''' draagt zorg voor een inclusief onderwijsklimaat. Het creëert een gevoel van samenhorigheid, waarbij ieder creatief brein op zijn eigen unieke manier wordt uitgedaagd. Het stimuleert leerlingen om eigen vragen te stellen en te onderzoeken, persoonlijke leerdoelen te stellen en zelfstandig kennis en vaardigheden te beoordelen. Dit concept transformeert het leren van een activiteit die beperkt is tot het klaslokaal, naar een onbegrensd, levenslang avontuur, aangedreven door natuurlijke nieuwsgierigheid en de drang om de wereld te ontdekken en te begrijpen. Zelf leren is cruciaal voor de ontwikkeling van 21e-eeuwse vaardigheden zoals kritisch denken, probleemoplossend vermogen en zelfregulatie. De benadering van '''zelf leren''' biedt een basis voor diverse leercontexten, elk aangepast aan de specifieke behoeften en voorkeuren van leerlingen.
}}</text>
      <sha1>j8jrmjb8wp9s7zhmwkb4voo3wvun94x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/View/Definition</title>
    <ns>828</ns>
    <id>43346</id>
    <revision>
      <id>424708</id>
      <parentid>423577</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424708</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1438" sha1="hboa5myk3bbhz6deoxtcg31lrjekbvv" xml:space="preserve">local definition = {};

function definition.main( call )
	local text = call.definition or table.concat( call.part, &quot;&lt;br&gt;&quot; );
	if (not text or text == &quot;&quot;) and call.unnamed[1] then text = table.concat( call.unnamed, &quot;&lt;br&gt;&quot; ); end
	
    return definition.box( text, call.color[1].tints[8] );
end

function definition.box( definition, background_color )
	if not definition then definition = &quot;&amp;nbsp;&quot;; end
    local outer_box = mw.html.create('div');
    outer_box:css({
        ['text-align']            = 'center',
        ['-webkit-border-radius'] = '0% 0% 100% 100% / 0% 0% 8px 8px',
        ['-webkit-box-shadow']    = 'rgba(0, 0, 0,.30) 0 2px 3px',
        ['margin-top']            = '16px'
    });

    local inner_box = mw.html.create('div');
    inner_box:css({
        ['margin']        = '0 auto',
        ['margin-top']    = '32px',
        ['margin-bottom'] = '32px',
        ['height']        = 'auto',
        ['background']    = background_color,
        ['color']         = 'black',
        ['border']        = '1px solid #ccc',
        ['box-shadow']    = '1px 1px 2px #fff inset, -1px -1px 2px #fff inset',
        ['border-radius'] = '3px/6px'
    });

    local definition_text = mw.html.create('div');
    definition_text:css('font-weight', 'bold')
    definition_text:wikitext( definition );
    inner_box:node(definition_text);
    outer_box:node( inner_box );
    return tostring( outer_box );
end

return definition;</text>
      <sha1>hboa5myk3bbhz6deoxtcg31lrjekbvv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424720</id>
      <parentid>424708</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424720</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1441" sha1="juf8hmmf1txij4t78xtg5ceysq3uwp1" xml:space="preserve">local definition = {};

function definition.main( call )
	local text = call.definition or table.concat( call.part, &quot;&lt;br&gt;&quot; );
	if (not text or text == &quot;&quot;) and call.unnamed[1] then text = table.concat( call.unnamed, &quot;&lt;br&gt;&quot; ); end
	
    return definition.box( text, call.color[1].tints[8] );
end

function definition.box( definition, background_color )
	if not definition then definition = &quot;&amp;nbsp;&quot;; end
    local outer_box = mw.html.create('div');
    outer_box:css({
        ['text-align']            = 'center',
        ['-webkit-border-radius'] = '0% 0% 100% 100% / 0% 0% 8px 8px',
        ['-webkit-box-shadow']    = 'rgba(0, 0, 0,.30) 0 2px 3px',
        ['margin-top']            = '16px'
    });

    local inner_box = mw.html.create('div');
    inner_box:css({
        ['margin']        = '0 auto',
        ['margin-top']    = '32px',
        ['margin-bottom'] = '32px',
        ['height']        = 'auto',
        ['background-color'] = background_color,
        ['color']         = 'black',
        ['border']        = '1px solid #ccc',
        ['box-shadow']    = '1px 1px 2px #fff inset, -1px -1px 2px #fff inset',
        ['border-radius'] = '3px/6px'
    });

    local definition_text = mw.html.create('div');
    definition_text:css('font-weight', 'bold')
    definition_text:wikitext( definition );
    inner_box:node(definition_text);
    outer_box:node( inner_box );
    return tostring( outer_box );
end

return definition;</text>
      <sha1>juf8hmmf1txij4t78xtg5ceysq3uwp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/View/Description</title>
    <ns>828</ns>
    <id>43348</id>
    <revision>
      <id>424709</id>
      <parentid>387381</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424709</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="737" sha1="619be48t2sig10jj2lqxs39h4nokc9k" xml:space="preserve">local description = {};

function description.main( call )
   local frame = call.frame;
   return frame.args[ &quot;part&quot; ];
end

function description.box( description, color )
	if not description or type(description) ~= &quot;string&quot; or description == &quot;&quot; then return &quot;&quot;; end
	local description_box = mw.html.create('div')
	description_box
	    :css({
	        ['text-align'] = 'center',
	        ['margin-top'] = '16px',
	        ['margin-bottom'] = '32px'
	    })
	
	local description_text = mw.html.create('div')
	description_text
	    :wikitext(description)
	    :css({
	        ['color'] = color,
	        ['font-style'] = 'italic'
	    })
	
	description_box:node(description_text)
	
	return tostring(description_box)
end

return description;</text>
      <sha1>619be48t2sig10jj2lqxs39h4nokc9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/View/Gradient</title>
    <ns>828</ns>
    <id>43350</id>
    <revision>
      <id>424715</id>
      <parentid>423576</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424715</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1176" sha1="soc7pq1q7p1cd4eojyf4izh58dq7j95" xml:space="preserve">local gradient = {};

function gradient.main( call )
	local text = table.concat( call.unnamed, &quot;&lt;br&gt;&quot; );
	if call.part[1] then text = table.concat( call.part, &quot;&lt;br&gt;&quot; ); end
	
    return gradient.box( text, &quot;center&quot;, call.color[1].hex, call.style.BLACK );
end

function gradient.box( text, align, color, textcolor )
    textcolor = textcolor or 'black'
    local gradient_box = mw.html.create('div');
    gradient_box:css('width', '100%');
    gradient_box:css( 'border-top', '20px solid' );
    gradient_box:css( 'border-bottom', '20px solid' );
    gradient_box:css( 'border-image', 'linear-gradient(to bottom, transparent, ' .. color .. ', transparent) 20' );
    local inner_box = mw.html.create( 'div' );
    inner_box:css({
        ['text-align']      = align,
        ['border-top']      = '20px solid linear-gradient(to bottom, transparent, ' .. color .. ')', 
        ['border-bottom']   = '20px solid linear-gradient(to top, transparent, ' .. color .. ')',
        ['color']           = textcolor;
        ['list-style-type'] = 'none'
    });
    inner_box:node(  text );
    gradient_box:node( inner_box );
    return tostring( gradient_box ) ;
end

return gradient;</text>
      <sha1>soc7pq1q7p1cd4eojyf4izh58dq7j95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424718</id>
      <parentid>424715</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424718</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1216" sha1="tjso0pwl2r0p4x5k15jk6bftxcf3up6" xml:space="preserve">local gradient = {};

function gradient.main( call )
	local text = table.concat( call.unnamed, &quot;&lt;br&gt;&quot; );
	if call.part[1] then text = table.concat( call.part, &quot;&lt;br&gt;&quot; ); end
	
    return gradient.box( text, &quot;center&quot;, call.color[1].hex, call.style.BLACK );
end

function gradient.box( text, align, color, textcolor )
    textcolor = textcolor or 'black'
    local gradient_box = mw.html.create('div');
    gradient_box:css('width', '100%');
    gradient_box:css( 'border-top', '20px solid' );
    gradient_box:css( 'border-bottom', '20px solid' );
    gradient_box:css( 'border-image', 'linear-gradient(to bottom, transparent, ' .. color .. ', transparent) 20' );
    local inner_box = mw.html.create( 'div' );
    inner_box:css({
        ['text-align']      = align,
        ['border-top']      = '20px solid linear-gradient(to bottom, transparent, ' .. color .. ')', 
        ['border-bottom']   = '20px solid linear-gradient(to top, transparent, ' .. color .. ')',
        ['color']           = textcolor,
        ['background-color'] = 'white',
        ['list-style-type'] = 'none'
    });
    inner_box:node(  text );
    gradient_box:node( inner_box );
    return tostring( gradient_box ) ;
end

return gradient;</text>
      <sha1>tjso0pwl2r0p4x5k15jk6bftxcf3up6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/View/Bookshelf</title>
    <ns>828</ns>
    <id>43357</id>
    <revision>
      <id>424703</id>
      <parentid>387306</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424703</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1536" sha1="taokizf900gjqercv2sa29nv2gm4ype" xml:space="preserve">local bookshelf = {};

local private = {};

function bookshelf.main( call )
	local response = &quot;&quot;;
    response = response .. bookshelf.list( call.content.book, call );
    return response;
end

function bookshelf.box( color, image, link, books, call )
	local gradient = call.include( &quot;gradient&quot; );
	
	local div = mw.html.create('div')

	local image_div = mw.html.create('div')
	    :wikitext( image )
	    :done();
	local b_tag = mw.html.create('b')
	    :wikitext( link )
	    :done();
	local span_tag = mw.html.create('span')
	    :attr('style', 'font-size: large;')
	    :node(b_tag)
	    :done();
    local br_tag = mw.html.create('br')	    
	    :done();
    local booklist = mw.html.create('div')
        :wikitext( bookshelf.list( books, call ) )
	    :done();

	div
	    :node(image_div)
	    :node(span_tag)
	    :node(br_tag)
	    :node(booklist)

    return gradient.box( tostring(div), 'center', color );
end

function bookshelf.list( books, call )
	local progress = call.include( &quot;progress&quot; );
	local response = &quot;&quot;;
	for i, book in ipairs( books ) do
        local div_book = mw.html.create('div')
            :css('display', 'inline-flex')
            :css('align-items', 'center')
        local span_text = mw.html.create('span')
            :wikitext( book.text );
        div_book:node( span_text );
        div_book:wikitext( progress.svg( book.progress, &quot;12&quot;, call ) );
        response = response .. &quot; - &quot; .. tostring( div_book );
	end
	response = response:gsub(&quot;^ %- &quot;, &quot;&quot;);
	return response;
end

return bookshelf;</text>
      <sha1>taokizf900gjqercv2sa29nv2gm4ype</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424704</id>
      <parentid>424703</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424704</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1521" sha1="k17duguq1ff770xg5bijqqhg3cylmfw" xml:space="preserve">local bookshelf = {};

local private = {};

function bookshelf.main( call )
	local response = &quot;&quot;;
    response = response .. bookshelf.list( call.content.book, call );
    return response;
end

function bookshelf.box( color, image, link, books, call )
	local gradient = call.include( &quot;gradient&quot; );
	
	local div = mw.html.create('div')

	local image_div = mw.html.create('div')
	    :wikitext( image )
	    :done();
	local b_tag = mw.html.create('b')
	    :wikitext( link )
	    :done();
	local span_tag = mw.html.create('span')
	    :attr('style', 'font-size: large;')
	    :node(b_tag)
	    :done();
    local br_tag = mw.html.create('br')	    
	    :done();
    local booklist = mw.html.create('div')
        :node( bookshelf.list( books, call ) )
	    :done();

	div
	    :node(image_div)
	    :node(span_tag)
	    :node(br_tag)
	    :node(booklist)

    return &quot;\n&quot; .. mw.text.trim( tostring( gradient.box( tostring(div), 'center', color ) ) ) .. &quot;\n&quot;;
end

function bookshelf.list( books, call )
	local progress = call.include( &quot;progress&quot; );
	local container = mw.html.create('span')
	for i, book in ipairs( books ) do
		if i &gt; 1 then container:wikitext(&quot; - &quot;) end
        local div_book = mw.html.create('div')
            :css('display', 'inline-flex')
            :css('align-items', 'center')
        div_book:tag('span')
            :wikitext( book.text );
        div_book:wikitext( progress.svg( book.progress, &quot;12&quot;, call ) );
        container:node( div_book );
	end
	return container;
end

return bookshelf;</text>
      <sha1>k17duguq1ff770xg5bijqqhg3cylmfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424706</id>
      <parentid>424704</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424706</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1520" sha1="kiwztln9y1kk1neg1rscwjw45wpbg20" xml:space="preserve">local bookshelf = {};

local private = {};

function bookshelf.main( call )
	local response = &quot;&quot;;
    response = response .. bookshelf.list( call.content.book, call );
    return response;
end

function bookshelf.box( color, image, link, books, call )
	local gradient = call.include( &quot;gradient&quot; );
	
	local div = mw.html.create('div')

	local image_div = mw.html.create('div')
	    :wikitext( image )
	    :done();
	local b_tag = mw.html.create('b')
	    :wikitext( link )
	    :done();
	local span_tag = mw.html.create('span')
	    :attr('style', 'font-size: large;')
	    :node(b_tag)
	    :done();
    local br_tag = mw.html.create('br')	    
	    :done();
    local booklist = mw.html.create('div')
        :node( bookshelf.list( books, call ) )
	    :done();

	div
	    :node(image_div)
	    :node(span_tag)
	    :node(br_tag)
	    :node(booklist)

    return &quot;\n&quot; .. mw.text.trim( tostring( gradient.box( tostring(div), 'center', color ) ) ) .. &quot;\n&quot;;
end

function bookshelf.list( books, call )
	local progress = call.include( &quot;progress&quot; );
	local container = mw.html.create('div')
	for i, book in ipairs( books ) do
		if i &gt; 1 then container:wikitext(&quot; - &quot;) end
        local div_book = mw.html.create('div')
            :css('display', 'inline-flex')
            :css('align-items', 'center')
        div_book:tag('span')
            :wikitext( book.text );
        div_book:wikitext( progress.svg( book.progress, &quot;12&quot;, call ) );
        container:node( div_book );
	end
	return container;
end

return bookshelf;</text>
      <sha1>kiwztln9y1kk1neg1rscwjw45wpbg20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424711</id>
      <parentid>424706</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424711</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1548" sha1="da7uy31ku0catg57e0ob43c1ksyqe0q" xml:space="preserve">local bookshelf = {};

local private = {};

function bookshelf.main( call )
	local response = &quot;&quot;;
    response = response .. bookshelf.list( call.content.book, call );
    return response;
end

function bookshelf.box( color, image, link, books, call )
	local gradient = call.include( &quot;gradient&quot; );
	
	local div = mw.html.create('div')

	local image_div = mw.html.create('div')
	    :wikitext( image )
	    :done();
	local b_tag = mw.html.create('div')
        :css('font-weight', 'bold')
	    :wikitext( link )
	    :done();
	local span_tag = mw.html.create('div')
	    :css('font-size', 'large')
	    :node(b_tag)
	    :done();
    local br_tag = mw.html.create('br')	    
	    :done();
    local booklist = mw.html.create('div')
        :node( bookshelf.list( books, call ) )
	    :done();

	div
	    :node(image_div)
	    :node(span_tag)
	    :node(br_tag)
	    :node(booklist)

    return &quot;\n&quot; .. mw.text.trim( tostring( gradient.box( tostring(div), 'center', color ) ) ) .. &quot;\n&quot;;
end

function bookshelf.list( books, call )
	local progress = call.include( &quot;progress&quot; );
	local container = mw.html.create('div')
	for i, book in ipairs( books ) do
		if i &gt; 1 then container:wikitext(&quot; - &quot;) end
        local div_book = mw.html.create('div')
            :css('display', 'inline-flex')
            :css('align-items', 'center')
        div_book:tag('span')
            :wikitext( book.text );
        div_book:wikitext( progress.svg( book.progress, &quot;12&quot;, call ) );
        container:node( div_book );
	end
	return container;
end

return bookshelf;</text>
      <sha1>da7uy31ku0catg57e0ob43c1ksyqe0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zelftherapie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43362</id>
    <revision>
      <id>424700</id>
      <parentid>424127</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2506" sha1="n5b2upxbchkpirwsoanwadq9f4kivw3" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Zelftherapie
| Object = Reeks
| Bron = Zelf therapie.webp
| Definitie = '''Zelftherapie''', '''Self-therapy''' of '''Me-therapy''' is een therapie waarbij individuen, onder toezicht van en gesteund door een therapeut, vaak online met hulpmiddelen zoals kunstmatige intelligentie, zelf leren om hun geestelijke gezondheid of emotionele welzijn bij te sturen of te verbeteren. Als we de term '''Me-therapy''' gebruiken dan bereikt men dit [[zelf leren]] [[speels leren|spelenderwijs]], een benadering die aansluit bij principes van game-based learning en serious gaming.&lt;ref&gt;TNO (2013). ''The effect of serious games on learning outcomes''. publications.tno.nl&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;RIVM / onderwijsstudies over serious gaming en motivatie&lt;/ref&gt;
| Beschrijving = Zelftherapie combineert zelfinitiatie met professionele begeleiding om individuen te helpen hun geestelijke gezondheid of emotioneel welzijn te verbeteren. Dit wordt naast Me-therapy ook wel als [https://www.unibonz.org/zelfhulp/start-je-me-therapy/ hybride zelfhulp en begeleidende hulp] omschreven. Onder toezicht van een therapeut omvat het methoden zoals zelfstudie, begeleide zelfhulp, zelfhypnose, meditatie, mindfulness, visualisaties, het lezen van zelfhulpboeken, online cursussen en ontspanningstechnieken. Dit proces, geschikt als aanvullende strategie of als eerste stap voor milde tot matige psychische problemen, benadrukt persoonlijke groei en herstel door zelfreflectie en educatie. Ondersteund door onderzoek naar de effectiviteit van zelfhulptechnieken voor het beheersen van stress, angst, en depressie, biedt zelftherapie toegankelijkheid, kosteneffectiviteit, en een minder stigmatiserende benadering van geestelijke gezondheidszorg.

Binnen '''Me-therapy''' kan spelenderwijs leren een centrale rol spelen, waarbij interactieve en ervaringsgerichte methoden motivatie, betrokkenheid en gedragsverandering versterken.&lt;ref&gt;Plass, J. L., Homer, B. D., &amp; Kinzer, C. K. (2015). ''Foundations of Game-Based Learning''. Educational Psychologist&lt;/ref&gt; Een praktijkvoorbeeld hiervan is [https://www.metherapy.nl MeTherapy], waarin speelse en reflectieve elementen worden gecombineerd om zelfinzicht en persoonlijke ontwikkeling te stimuleren.
| Formaat = html
| Voortgang = 75
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Psychologie
| Onderdeel = Acceptance and &amp;shy;commitment &amp;shy;therapy, Cognitieve &amp;shy;zelftherapie, Hypnotherapie, Meditatie, Mindfulness, Visualisatie
}}
== Referenties ==
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>n5b2upxbchkpirwsoanwadq9f4kivw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meditatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43363</id>
    <revision>
      <id>424678</id>
      <parentid>424029</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1328" sha1="diuyonu3rpppm02tq4x7810ocruireo" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Meditatie
| Object = Boek
| Bron = Cartoon Meditating Man.svg
| Definitie = '''Meditatie''' oefent en past toe het waarnemen van de geest zonder er van te willen winnen of verliezen. Dus geen vechten of vluchten, maar volledig accepteren en bekijken wat er aan verschijnselen opkomen en gaan.
| Beschrijving = Door het regelmatig toepassen van meditatie traint men de scherpte van het waarnemen en kan men daardoor inzichten verwerven. Men leert de sluier die het brein voorhoudt herkennen, erkennen, verkennen en kennen. [[w:Nisargadatta Maharaj|Nirsagadatta Maharaj]], een Indische spirituele leraar, zegt daarover; 'Om iets te kunnen loslaten, moet je van tevoren herkennen wat het is'. [[w:Mooji|Mooji]], een Jamaicaanse spiritueel leraar, spreekt over de bluf van het brein om je te doen geloven dat de waarnemer gelijk staat aan de gedachten of emoties die men waarneemt. Dit is volgens hem te ontsluieren door in te zien dat verschijnselen in de brein, als je ze niet krampachtig  vasthoudt in je geheugen, vergankelijk zijn, terwijl de waarnemer tijdloos is. Meditatie helpt om dit onderscheid te maken.
| Formaat = html
| Voortgang = 75
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
| Collectie = Zelftherapie
| Onderdeel = Inleiding, Acceptatie, Focussen, Chöd, Eetmeditatie, Gatha, Tonglen, TM
}}</text>
      <sha1>diuyonu3rpppm02tq4x7810ocruireo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijsplatform</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43375</id>
    <revision>
      <id>424686</id>
      <parentid>424119</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="ra0cq0yqshpdrn1vwr6drls80cxgxwm" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijsplatform
| Object = Reeks
| Bron = Onderwijsplatform.webp
| Definitie = {{Wp|Onderwijsplatform|Onderwijsplatform}} is een online systeem of applicatie ontworpen door een [[onderwijstechnoloog]] om het [[leren]] en [[onderwijs]] te ondersteunen en te verbeteren. 
| Beschrijving = In deze boekenserie boek wordt uitgelegd hoe je een open source onderwijsplatform kunt ontwerpen.
| Formaat = html
| Voortgang = 0
| Collectie = Onderwijs en opleiding
| Onderdeel = Onderwijs&amp;shy;wiki, E-coach, Onderwijstaal
| Support = Signaleer
| Referentie = wikipedia
}}</text>
      <sha1>ra0cq0yqshpdrn1vwr6drls80cxgxwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijsprofessional/Onderwijzer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43385</id>
    <revision>
      <id>424733</id>
      <parentid>424526</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45852" sha1="8ng9i31nzm1voste48952554aoj3nga" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
Een '''onderwijzer''' in de klassieke betekenis is iemand die onderwijs verzorgt. 

== Inleiding ==
''Als je eenmaal het stuur pakt zul je merken dat je steeds minder wordt afgelost''

In dit boek wordt ingegaan op hoe onderwijzers het leren kunnen ondersteunen en welke professionele kennis&lt;ref&gt;Kennis=dat wat als weten wordt gebruikt door de mens of door de maatschappij als geheel&lt;/ref&gt; en vaardigheden daarbij gevraagd worden. Hoewel er een profiel wordt geschetst van de ideale docent, wordt hier niet van uitgegaan. Sterker, in dit boek wordt juist ingezoomd op de uniciteit van de onderwijzer die als gegeven wordt beschouwd. Het boek zal antwoord geven op de vraag hoe hij dit kan inzetten om zijn onderwijs te optimaliseren. 

Het begrip van onderwijs en wat een onderwijzer daarin kan betekenen, is nog steeds volop in ontwikkeling. Dit boek op deze plek maakt het mogelijk nu - maar ook bij veranderende inzichten in de toekomst - , blijvend te laten aansluiten bij de dan geldende kennis over goed onderwijs en goed onderwijzen.

Onderwijzen is een complexe taak waarin inschatten, actie en reflectie en het nemen van beslissingen op grond hiervan, is gevraagd&lt;ref name=&quot;BARNES&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Barnes, H. | Titel = '''Structuring knowledge for the beginning teacher''' | Datum = 1989 | Plaats = Oxford | Uitgever = Pergamon Press | Bladzijdes = 13}}&lt;/ref&gt;. Een gedegen kennis en begrip van onderwijzen, leren, [[Onderwijzer/Curriculum|leerlingen]] en het betreffende [[Onderwijzer/Curriculum|vakgebied]] en hoe deze zich verhouden tot het leerproces helpt daarbij. Daar hoopt dit boek een bijdrage aan te leveren door daar per hoofdstuk op in te gaan.

=== Betekenis ===
In de bredere betekenis wordt met een onderwijzer niet alleen een leerkracht bedoeld, maar ook iemand die coacht en traint. In dit boek wordt de klassieke betekenis ook toegepast op iemand die indirect onderwijs verzorgt door een leerkracht te ondersteunen in de uitvoering van zijn werk. In onze definitie is een onderwijzer iemand die anderen overtuigt de aangedragen kennis, vaardigheden en competenties over te nemen. Een onderwijzer zet daarbij aan tot gedrag dat zonder zijn inzet waarschijnlijk niet van nature (natuurlijk leren) zou zijn getoond. Daarbij onderscheidt hij zich van een [[Onderwijsdeskundige|onderwijsadviseur]], die weliswaar een aantrekkelijk advies zal aanreiken, maar gedragsverandering niet tot primair doel heeft. Of tot een [[Onderwijsontwerper|onderwijsontwerper]] die niet de onderwijsprofessional zelf herontwerpt, maar zijn werk of de organisatie van dat werk.

=== Profiel ===
''Hoe vaak laat u de leerling op uw stoel zitten?''
Qua persoonlijke stijl en voorkeuren is elke onderwijzer uniek. Anders zou hij rustig door een computer kunnen worden vervangen. Als we het maximale uit een onderwijzer als hét onderwijsinstrument willen halen dan moeten we goed kijken naar wie hij is. Dat kan door bijvoorbeeld aan hem te vragen:
* Wie is verantwoordelijk voor het leren?
* Is kennis het doel of het gereedschap?
* Leert een student beter in zijn eentje of in de groep?
* Volgt en beloont de onderwijzer het proces of het product?
* Bepaalt de docent of de student wat er moet gebeuren?
* Worden studenten door interesse of door cijfers gemotiveerd?
* Welke vaardigheden vindt de docent het meest belangrijk?

Het profiel van een goed onderwijzer kunnen we vinden in de [[Onderwijsprofessional/Profiel#BIO|Wet op de beroepen in het onderwijs (wet BIO)]]. Volgens de wet mag van een onderwijzer interpersoonlijke, pedagogische, vakinhoudelijke, didactische, organisatorische, sociale, ontwikkelings- en reflectieve bekwaamheden worden gevraagd. De onderwijsinstelling moet dit ook middels een bekwaamheidsdossier voor iedere in dienst zijnde onderwijzer kunnen bewijzen en kunnen laten zien dat ze de bekwaamheid op peil houden en verder ontwikkelen via adequaat personeelsbeleid. De Inspectie van het Onderwijs kan het bekwaamheidsdossier wegen bij het vaststellen van de kwaliteit van de onderwijsinstelling. Een onderwijzer is '''benoembaar''' indien hij bevoegd, een leraar in opleiding of een zij-instromer is of als hij volgens de wet onbevoegd mag werken en hij een verklaring omtrent het gedrag kan tonen en het hem niet verboden is tot het werken in het onderwijs. Een onderwijzer is '''bevoegd''' als hij een hoger onderwijsdiploma heeft waarin de bevoegdheid en bekwaamheid is beschreven. Een onderwijzer is '''bekwaam''' indien hij aan de bekwaamheidseisen van de wet BIO voldoet en blijft voldoen. Een onderwijsbevoegdheid is een getuigschrift uit het hoger onderwijs dat aantoont dat men bevoegd is om onderwijs te geven. Dit is zoals gezegd geregeld in de wet BIO. Een eerstegraads bevoegdheid is verplicht voor het werken in de bovenbouw van het havo en vwo. Een tweedegraads bevoegdheid is nodig voor het vmbo, de onderbouw van het havo en vwo en het mbo. 

=== Vakgebied ===
Wat een onderwijzer onderwijst, de leerstof, heeft grote invloed op hoe men onderwijst&lt;ref name=&quot;PASSE&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Passe, J. | Titel = '''The elementary school curriculum''' | Datum = 1999 | Plaats = Boston | Uitgever = McGraw-Hill}}&lt;/ref&gt;. Daarom is het van belang te kijken naar hoe we deze leerstof in kaart kunnen brengen en kunnen structureren. 

== Missie ==
''De missie van de docent is zichzelf overbodig te maken''

:''De zon schijnt prettig en licht. Even voelen over mijn bruin gelooide huid. Een prikkelend laagje schuurt plezierig onder mijn handen. Onwennig zonder zonnebril, knijp ik mijn ogen tegen de felle schittering van het water. Het hete zand wordt geplet onder mijn voeten. Voordat ik pijn ervaar, hebben mijn koele voeten de hitte getemd. Ik let op mijn pas, deze moet ferm maar bedeesd zijn. De zeewind maakt het gevoel compleet.''

:''Even bezinnen. Het werk gaat door. Mijn doel is nabij. De schaduw van de uitkijktoren nodigt me uit. Mijn voeten verruilen het hete zand voor de koele laddertreden. De smalle houten latten breken mijn ondervoet. Nog even en ik kan rusten. Al starend over het strand, ervaar ik weer de paradijselijke rust. Het lijkt alsof alles deze kalmte met me deelt. Ik geef me over en doezel in.''

:''Een kreet. Ik ontwaak. Het lijkt alsof het ineens kouder en donkerder is. Waar is wat en wie? De blikken van de mensen wijzen me de richting. Ineens wordt alles scherp. Ik zoom in, en kijk recht in een wanhopig gezicht. Een hoofd uit de golven die steeds terugkeert en schreeuwt om mijn hulp. De verstijving in mijn spieren is terstond verdwenen. Helder en scherp leidt mijn geest mijn lichaam.''

:''Zonder het te weten, sta ik weer op het brandend zand. Tijd is kostbaar. Een kwestie van leven of dood. In een tel moet ik beslissen hoe te handelen. Mijn gevoel zet me al bijna in beweging. Linea recta naar de persoon in nood. Mijn verstand weet me te stoppen. Het is een keuze. Zwemmen of lopen?''

:''Het zand zuigt ineens niet meer. Mijn voeten worden zwaar. Mijn benen vechten tegen de steeds sterker wordende zee. Langzaam ervaar ik de gevolgen van mijn beslissing. Ik prijs me gelukkig als ik mijn armen om haar lichaam sluit. Nauwelijks geschrokken van het glibberig contact, keert de rust in mijn hoofd terug, Nagenietend van alle aandacht besef ik dat ik gelukkig ben.''

Het verhaal van het lichtend element in ons leven – het foton. Altijd haastig naar zijn einddoel. Sterk in het kiezen van de beste weg.

=== Leren ===

De onderwijzer dient alert te zijn op leerproblemen. Als een leerling het werktempo van de klas niet kan bijhouden, zijn werk niet af heeft of te laat heeft ingeleverd of minder zorg besteedt aan het werk, moet dat de onderwijzer alarmeren dat er iets aan de hand kan zijn, zeker als ineens de cijfers voor de talen en/of de zaakvakken dalen en dit vergezeld gaat met een verminderde of juist extra inzet van de leerling. Ook als het gedrag van de leerling teruggetrokken is of juist  aanwezig, de leerling bang is voor slechte cijfers en door deze angst vlucht gedrag vertoont (vaker afwezig bij toetsen) zijn dit signalen die de onderwijzer moet opvangen. Leerproblemen door bijvoorbeeld {{Wp|Dyslexie|dyslexie}}&lt;ref&gt;Dyslexie = het onvermogen om woorden, waarvan men wel de letters ziet, in hun betekenis te vatten&lt;/ref&gt; kunnen wanneer daar eerder niets van is gebleken alsnog blijken te bestaan. Van een goede onderwijzer mag worden verwacht dat hij deze problemen tijdig signaleert en meldt en dat hij adequaat zal begeleiden bij vaststelling van de oorzaak.

=== Wijzer ===
Het streven zou moeten zijn om de leerling in een leertrance (flow) te brengen door de affectie voor het onderwerp te optimaliseren. De docent kan dit bereiken als de leerling de taak als lastig ervaart maar wel haalbaar. De doelen van de taak dient waardering te oogsten van de leerder die zich volledig kan inleven in de geboden situatie. Het creëren van een omgeving waarbij de leerling wordt uitgenodigd om zich te concentreren, directe feedback krijgt op zijn leeropbrengsten en zichzelf de baas voelt over zijn handelen, kan de flow bij een leerling eveneens stimuleren.

Bij het leren van een tweede taal is het bijvoorbeeld bezig zijn met de betekenis effectiever dan alleen richten op de juistheid van het gebruik van de taalvorm (zie hoofdstuk [[Onderwijzer/Onderwijzen#Talen|onderwijzen]]). Als men taal integreert in de onderwerpen die een leerden boeit, en die kans is groter bij het vakonderwijs dan bij de taallessen pur zang, dan blijkt deze de stof gemakkelijker en sneller te kunnen onthouden. Verder is het voordeel dat er met de taal in het brein meerdere relaties worden gelegd vanuit de verschillende vakinformatie eenheden, wat het terughalen, het herinneren, verbeterd.

Een taal leer je dus door deze vaak en in veel betekenisvolle levensechte situaties toe te passen. Dit zou impliceren dat men de taal niet alleen moet leren tijdens de taalles, maar ook tijdens andere lessen of (buiten)schoolse activiteit. Het instellen van een tweede taal kan daarbij helpen. Dat kan men steeds doen, maar als er meerdere talen zijn te leren dan kan men dit afwisselen. Men spreekt dan van '''taalperioden'''.

== Cognitieve leerdoelen ==
''&quot;Onwetendheid is niet hetzelfde als domheid. Het eerste is makkelijker vast te stellen&quot;''

'''Cognitieve leerdoelen''' zijn [[Leren leren/Doel|leerdoelen]]&lt;ref&gt;Leerdoel = doelstelling waarin duidelijk en concreet is gespecificeerd wat men beoogt zichzelf of anderen eigen te maken op het gebied van kennis, inzichten en vaardigheden, hoe men zich dit eigen maakt en dient te tonen aan anderen&lt;/ref&gt; met betrekking tot het leren die te maken hebben met het verstand c.q geheugen c.q. denken (cognitie), dus met het hoofd. Het meest basale type cognitieve leerdoel is kennis&lt;ref&gt;dat wat als weten wordt gebruikt door de mens of door de maatschappij als geheel&lt;/ref&gt; Kennisdoelen geven aan welke feiten, definities en waarnemingen leerlingen moeten herinneren. Romiszowski&lt;ref&gt;{{Persoon|Alexander Romiszowski}}&lt;/ref&gt; beschouwt kennis als &quot;informatie opgeslagen in het hersenen&quot; en vaardigheden als &quot;acties die een persoon uitvoert om een bepaald doel te bereiken&quot;. Hij onderscheidt kennis als feitelijk, begripsmatig, reproductief of productief. Vaardigheden, behorend bij cognitieve leerdoelen vanaf het niveau toepassing, deelt hij in als cognitief, reactief, actief of communicatief.

=== Begrip ===
Begrip, als niveau van een cognitief leerdoel, is gerelateerd aan begrijpen en betekent met het verstand bevatten van een denkbeeld, een eenheid van denken. Begripsdoelen geven aan wat de leerling dient te beheersen om verbanden tussen verschillende informatie eenheden te kunnen leggen en deze te kunnen combineren. Een leerling kan begrip van iets demonstreren bovenop het kennen van dat iets door het begrip in eigen woorden uit te leggen.

=== Toepassing ===
Met toepassingsdoelen wordt soms bedoeld cognitieve leerdoelen op het niveau van toepassing maar verwarrend genoeg ook de gewenste effecten van de toepassing van behaalde leerdoelen in de praktijk. Om deze verwarring weg te nemen is het aan te raden beide betekenissen te laten samenvallen. Een toepassingsdoel is dan een cognitieve leerdoel op het niveau van toepassing wat gelijk staat aan de vaardigheid verworven kennis en begrip betekenisvol toe te passen in de praktijk. Toepassingsdoelen impliceren hiermee meteen bepaalde kennis- en begripsdoelen en zijn eveneens geschikt als impactdoelen (effecten van de activiteiten van een lerende op zijn omgeving).

=== Analyse ===
Cognitieve leerdoelen op het niveau van analyse (en oplossen) vergen een aantal standaard denkvaardigheden ten aanzien van problemen en uitdagingen uit de praktijk die passen van het thema van het leerdoel:
* Het bepalen van de vereiste voorkennis en vaardigheden, die nodig zijn om het probleem of uitdaging aan te kunnen. 
* Het vaststellen van de aanwezige informatie en de ontbrekende informatie en hoe we hier alsnog aan kunnen komen.
* Het kiezen van een bepaalde invalshoek waarmee de leerling de situatie gaat bekijken op 
* Het selecteren van de voor de situatie relevante informatie.
* Het onderkennen, het leggen van relaties tussen en het assembleren van eenheden informatie.
* Het opnieuw formuleren en samenvatten in eigen woorden van het probleem.
* Het stimuleren van het creatieve denken dat tot het vinden van mogelijke oplossingsstrategieën leidt. 
* Het kiezen van een oplossingsstrategie door onderbouwde kritische schattingen over een oplossing en de beste weg om tot deze oplossing te komen. 
* Het beoordelen van de oplossing op waarheid door feiten en cijfers naast voorspellingen en uitkomsten te leggen.

Analysedoelen doen dus een flink beroep op vaardigheden om onderliggende cognitieve leerdoelen zoals kennis, begrip en toepassingsvaardigheden productief in te zetten in nieuwe situaties in plaats van het reproduceren van het geleerde. Leerlingen die een productieve leerstijl hebben in bepaalde situaties zullen zich eenvoudiger deze leerdoelen eigen maken dan leerlingen met een reproductieve of toepassingsgerichte leerstijl in diezelfde situatie.

=== Reflectie ===
'''re·flec·tie (de ~ (v.), ~s)'''
# weerspiegeling, terugkaatsing
# beschouwing, overdenking =&gt; overpeinzing
''Van Dale, woordenboek voor hedendaags Nederlands, 3e druk 2002.''

Reflectie, als menselijke actie, is het achterwaarts buigen, of terugbuigen op vroegere ervaringen vanuit een ander perspectief of een breder kader die daarmee een nieuwe betekenis krijgen. In dit stuk wordt uiteen gezet wat reflectie betekent in de context van het onderwijs. Er wordt onder andere ingegaan op de zogenaamde “reflectieve cyclus”; op mogelijke reflectieve vragen; op vaardigheden verbonden aan reflectie in het onderwijs; en op de beoordeling van het reflectieve vermogen van studenten. 

Zoals gezegd is reflectie het terugbuigen op vroegere ervaringen vanuit een ander perspectief of een breder kader. Dit met een frisse blik terugkijken op ervaringen uit het verleden geeft die ervaringen een nieuwe betekenis en leidt dus tot additionele kennis over die vroegere situatie. In de context van het onderwijs kunnen we deze algemene stelling specificeren voor de situatie van de student. In een onderwijssituatie doet de student nieuwe kennis op, hetgeen idealiter leidt tot een nieuw, of aangescherpt, perspectief bij de student. Het bredere kader onstaat dus in de loop van het onderwijs. Wanneer de student met dat nieuwe perspectief terugkijkt op zijn eigen leerproces kan hij zijn eigen fouten herkennen, en dit leidt tot een consolidering van zijn kennis. De op die manier geproduceerde kennis is door de individuele aard van het leerproces sterk persoonlijk gekleurd. Een belangrijk begrip in dit verband is serendipiteit. Dit houdt in dat men, eigenlijk bij toeval of terwijl men op zoek is naar iets heel anders, kennis opdoet over een bepaalde zaak. Wanneer een student in dat proces zijn eigen leerproces bekijkt, op zoek is naar fouten etc., kan hij tot inzichten komen over iets heel anders, namelijk de opgedane kennis. 

Reflectie is in het onderwijs geen eenduidige term. Verschillende mensen hebben ook verschillende opvattingen over het belang en de invulling van reflectie in het onderwijs. In deze handleiding zien we reflectie als het door middel van een aangeleerd perspectief terugblikken op ervaringen. Zo opgevat vereist en bevordert reflectie vaardigheden die zich op een hoog leerdoelniveau afspelen en die bij uitstek wetenschappelijk zijn. Deze vaardigheden worden hieronder nog uitvoeriger behandeld. Reflectie overstijgt in zekere zin het vakniveau en vereist dus andere vaardigheden dan de puur vaktechnische. Deze vaardigheden zijn, onder andere: expliciteren, concretiseren generaliseren, problematiseren, evalueren, oplossen, bewustworden en plannen, dat wil zeggen het omzetten in concrete acties. Gevraagd naar de rol van reflectie in zijn of haar onderwijs zal een docent vaak aangeven reflectie als leerdoel te zien. Toch houdt reflectie eigenlijk het midden tussen middel en doel. Reflectie is aan de ene kant een middel om tot het doel – namelijk zo compleet mogelijke beheersing van de leerstof – te komen, en aan de andere kant een belangrijke vaardigheid voor vervolgonderwijs of het latere leven en in die zin dus een leerdoel. Reflectie is dus, zo kunnen we samenvatten, meestal een ondersteunend leerdoel.

Reflecteren is op twee verschillende manieren een cyclisch proces. Ten eerste is het de bedoeling dat er tijdens een collegereeks meerdere malen reflectie plaatsvindt, dus niet alleen alleen na afloop of bij het einde van een collegereeks. Ten tweede valt het proces van reflectie het best te omschrijven als een cyclus met vijf stappen (zie F.A.J. Korthagen, De organisatie in balans; reflectie en intuïtie als complementaire processen, in: M&amp;O, mei/juni, p36-52.) Het spiraalmodel voor reflectie bestaat uit een cyclus van vijf stappen. De eerste stap is het handelen en ervaren, gevolgd door het terugblikken, de bewustwording van essentiële aspecten, het ontwikkelen van alternatieven en daaruit kiezen en vervolgens het uitproberen. Het uitproberen is gelijk aan het handelen en ervaren en is naast eindpunt tevens het startpunt voor een nieuwe cyclus.

Docenten zullen studerenden moeten helpen bij het uitvoeren en verbeteren van de reflectie. Het is de student die moet reflecteren en de docent die dat creatieve proces moet begeleiden en stimuleren. Dit kan op twee manieren:
# Modelleren: Als docent zou je kunnen aangeven wanneer je zelf reflecteert. Door voorbeelden te geven van de eigen reflectie, kan de docent zijn studenten motiveren ook zelf reflectie toe te passen. (Voorbeeld uit een concrete onderwijssituatie)
# Stellen van reflectieve vragen. Wanneer je als docent de juiste, reflectieve, vragen stelt aan de studenten, worden ze gedwongen na te denken over het eigen leerproces. 
Een van de manieren om reflectie bij studenten te bevorderen is zoals gezegd om de student reflectieve vragen te laten beantwoorden. Deze vragen zijn onder te verdelen in twee categorieën: vragen met betrekking tot het leerproces en vragen over de leerinhoud. De eerste categorie vragen is voornamelijk affectief van aard, terwijl de tweede overwegend cognitief is. Voorbeelden van beide categorieën zijn:

''Leerproces''
* Hoe heb je geleerd, wat zou je nu anders doen?
* Welk moment tijdens de collegereeks tot nu toe vond je het meest waardevol?
* Hoe heb je de samenwerking met andere studenten beleefd?
* Wie of wat heeft het meest voor je betekend tijdens de colleges?
* Welke leermomenten kun je onderscheiden,?
* Waarom heb je het cijfer gehaald dat je hebt gehaald?
* Welke invloed had het vak op je?
* Wat is je oordeel over het vak?
* Wat is de verandering in je eigen houding ten opzichte van de stof?
 
''Leerinhoud''
* Welk deel van de stof vond je het meest interessant?
* Welke hiaten zijn er nog in je kennis?
* Als je nu, na het leren, je oude opdrachten bekijkt, wat zou je dan anders doen?
* Welk onderdeel van het vak heb je het best onder de knie?

Voor de beoordeling van reflectie in het onderwijs is het van belang te bepalen of we het zien als een leerdoel of -middel. Als reflectie een leerdoel is, dan moet er ook een beoordeling volgen. Wanneer het een middel is om tot een ander leerdoel te komen, dan is een specifieke beoordeling van de reflectie niet noodzakelijk. Wanneer we vaststellen dat reflectie een (ondersteunend) leerdoel is, dan zullen de reflectieve activiteiten van de student moeten worden beoordeeld, maar hoe? Een reflectieve actie is erg individueel en dus lastig te beoordelen. Welnu, allereerst worden de reflectieve producten meegenomen in de beoordeling. Een reflectief product is het antwoord van de student op de reflectieve vragen. Daarbij staat de leerwinst voor de student zelf centraal. Wat je toetst is de analyse (het antwoord op de reflectieve vragen) en de leerresultaten (het cijfer voor bijvoorbeeld een tentamen). Bij het beoordelen van het antwoord op de reflectieve vragen moet de docent beoordelen of de student zijn ontwikkeling voldoende weergeeft en op welke manier de student tot serendipiteit komt.

== Affectieve leerdoelen ==
'''Affectieve leerdoelen''' betreffen doelen voor de lerende die te maken hebben met gevoelens, houding en interesses (affectie). Ze beschrijven hoe een leerling emotioneel dient te reageren en zijn vermogen tot empathie. Er wordt gevraagd om bewustwording en een ontwikkeling in houding en gevoelens. In deze serie boeken over onderwijsprofessionals hanteren we de ordening die een onderwijsarchitect hanteert: aandacht, interesse, waardering, empathie en houding. Deze ordening sluit aan bij die van Bloom. Houdingsdoelen worden ook wel attitudedoelen genoemd. De vaardigheden die bij affectieve leerdoelen horen noemt men reactieve vaardigheden omdat affectie op de lerende zelf van toepassing is. Wanneer het betrekking heeft op de ander spreekt men over interactieve vaardigheden en die horen bij sociale leerdoelen. Sociale en affectief leerdoelen beschrijven de ontwikkeling van de persoonlijkheid.

=== Aandacht ===
Met aandacht als affectief leerdoel wordt bedoeld het attent zijn naar en op iemand (meestal docent) of iets (meestal thema), het opletten tijdens de les of zaken opmerken die aldaar worden behandeld. Dit richten op zaken of personen gebeurt niet bewust en niet van binnenuit gemotiveerd. Voldoende is dat de leerling niet perse eigen doelen, verwachtingen of voorkeuren nastreeft maar bereid zich is te conformeren naar de wens van anderen om geconcentreerd te zijn op hetgeen wordt aangeleverd. Het gaat om tijdelijke welwillendheid. Omdat aandacht richten een van de functies van goed onderwijs is, kan men stellen dat minimaal voor elk thema een affectief leerdoel op het niveau van aandacht nodig is om überhaupt cognitieve leerdoelen effectief over te brengen. Affectieve leerdoelen ontstaan dan ook vaak na analyse van de wenselijke voorwaarden voor effectief leren.

=== Interesse ===
Interesse is de neiging om uit eigen beweging aandacht te geven aan en aan de slag te zijn met een bepaald thema. Het gaat dus niet om de bereidwilligheid om attent te zijn (dat is het voorgaand niveau), maar om de eigen wil om aandacht te geven aan het thema. Anders gezegd: het is niet reageren op de wens van buitenaf om zich te richten op een thema, maar een wens van binnenuit. Deze wens van binnenuit ontstaat vanuit het zich aangetrokken voelen, het met genoegen bezig zijn of denken te zullen zijn. Men wil uit eigen beweging iets weten. Men is niet alleen belangstellend, maar wil er ook iets mee doen.

Men kan volgens {{Wp|Jürgen_Habermas|Habermas}} de technisch-instrumentele (wat is er mogelijk?), de praktische (wat moet ik doen?) en de emancipatorische (wat kan ik?) interesse onderscheiden.

=== Waardering ===
Wanneer een leerling beseft en toont dat het onderwerp van leren waardevol is voor hem of haar, bereikt de affectie het niveau van waardering. De mate van het bereiken van dit type leerdoelen kan men relateren aan de waarde die de leerling toekent aan het onderwerp van studie. Deze waardebepaling doet men vaak relatief wat wil zeggen de waarde ten opzichte van andere onderwerpen in hetzelfde vakgebied. Past men het onderwerp van studie aan de leerling aan, dan is meestal de vergelijking t.o.v. het originele onderwerp een manier om de waarde te bepalen.

== Doorlopende leerlijn ==

=== Biologie ===
Een hoogleraar heeft een voorstel gedaan om biologische leereenheden voor het VWO en WO te ontwikkelen. Hij wilde niet alleen meer studenten voor een biologiestudie interesseren, maar ook de praktijk van het onderzoeken op een aantrekkelijke wijze introduceren in het biologieonderwijs. Hij hoopte dat door studenten in te zetten voor dit onderwijs deze biologiestudenten zouden worden geprikkeld om het vak van onderwijzer te gaan kiezen. Zeker in de exacte wetenschappen zijn die hard nodig. Met het project zou er bovendien een blijvende band ontstaan tussen biologiedocenten en onderzoekers.  

De wetenschapper merkte dat aan leerlingen uit het voortgezet onderwijs heel andere eisen worden gesteld dan voorheen.  et zelfstandig leren en het verkrijgen van inzichten en verwerven van vaardigheden vergde een betere aansluiting. Hij wilde dit bereiken door een leeromgeving voor het voortgezet onderwijs te ontwerpen waarin complexe vaardigheden worden aangeleerd. Inzet van ICT achtte hij vanzelfsprekend. Een belangrijk onderdeel in het ontwerp diende een onderzoeksproject te zijn. In dit onderzoeksproject zouden leerlingen leren een probleem te herkennen en te vertalen in een onderzoeksopzet. Het daadwerkelijk uitvoeren van het onderzoek traint allerlei praktische vaardigheden. 

Uiteraard koos de hoogleraar ervoor de onderwerpen van de projecten binnen zijn onderzoeksgebied - namelijk de genetica en evolutietheorie - te laten vallen. De te onderzoeken objecten zouden fruitvliegjes en sluipwespen zijn. Deze onderzoeksobjecten waren al in trek en onderdeel van het biologisch materiaal in het voortgezet onderwijs, maar nog niet structureel en ingebed in gedegen onderwijsmethoden. 

=== Talen ===
'''Effectief taalonderwijs''' doet recht aan voldoende blootstelling aan de betreffende taal op een niveau net boven dat van de leerling op een manier die levensecht aandoet, zin heeft en aansluit bij de liefhebberijen van de lerende (Stephen Krashen&lt;ref name=&quot;KRASHEN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Krashen, S. | Titel = '''The Input Hypothesis: Issues and Implications''' | Datum = 1985 | Plaats = Londen | Uitgever = Longman}}&lt;/ref&gt;). Alleen in combinatie met veel effectieve blootstelling ervaart de leerling daadwerkelijk voordeel om ook bezig te zijn met grammatica&lt;ref name=&quot;ELLIS&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ellis, R. | Titel = '''Instructed Second Language Acquisition''' | Datum = 1990 | Plaats = Oxford | Uitgever = Blackwell}}&lt;/ref&gt;. Het is niet alleen het passief ondergaan maar ook het actief bezigen van een taal wat de taalvordering stimuleert. Het gaat er dan wederom om dat het toepassen van de taal een vrij gekozen, levensecht en functioneel doel heeft en past bij de interesses van de leerling&lt;ref name=&quot;SWAIN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Swain, M. en Lapking, S. | Titel = '''Problems in output and the cognitive processes they generate. A step towards second language learning''' | Datum = 1995 | Uitgever = Applied Linguistics, 16 | Bladzijdes = 371 - 391}}&lt;/ref&gt;. Het opnemen van woorden wordt verbeterd als dit gecombineerd wordt met beelden&lt;ref name=&quot;MAYER&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Mayer, R. | Titel = '''Multimedia Learning''' | Datum = 2001 | Plaats = New York}}&lt;/ref&gt; of er verhalen bij bedacht worden&lt;ref name=&quot;ATKINSON&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Atkinson, R.K. | Titel = '''Matrix and mnemonic text-processing adjuncts: Comparing and combining their components''' | Datum = 1999 | Uitgever = Journal of Educational Psychology, 91 | Bladzijdes = 342 - 357}}&lt;/ref&gt;.

Hoe goed men ook zijn best doet bij het leren, in het gebruik van de taal zal zichtbaar worden dat er altijd leemtes zijn. Effectief taalonderwijs helpt de leerder hiermee om te gaan. Deze leemtes kunnen het begrijpen of het toepassen daarvan belemmeren. Strategieën die bij het ontvangen van taal horen worden '''receptieve strategieën''' genoemd&lt;ref name=&quot;BIMMEL&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bimmel, P. | Titel = '''Training en transfer van leesstrategieën. Training in de moedertaal en transfer naar een vreemde taal, een effectstudie bij leerlingen uit het voortgezet onderwijs''' | Datum = 1999 | Plaats = ‘s Hertogenbosch | Uitgever = Malmberg}}&lt;/ref&gt;. Strategieën die proberen te verbloemen dat je iets niet kunnen uitdrukken in de betreffende taal noemt men '''productieve strategieën'''&lt;ref name=&quot;POULISSE&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Poulisse, N. | Titel = '''The use of compensatory strategies by Dutch learners of English''' | Datum = 1990 | Plaats = Dordrecht | Uitgever = Foris}}&lt;/ref&gt;.

=== ANW ===

=== Inleiding ===
In dit voorbeeld doet een docent verslag van zijn ervaringen met werkvormen in het vak ANW. Zijn situatie op school is wat betreft ANW uniek. Ten eerste is hij de enige actieve ANW-docent. Daarnaast wilde hij graag ANW geven om bepaalde didactische ideeën in de praktijk te toetsen. Dit leidde er toe dat hij geen gebruik wilde maken van handbindertjes zoals de bekende leerboeken die hij al gebruikte op school. Hij heeft dus zelf leermateriaal ontwikkeld, wat heeft geleid tot een aantal werkvormen die hij wil gebruiken voor een docenteninstructie voor collegae ANW. 

=== Motivatie ===
[[Bestand:Bijbrengen ANW Beeldgrafiek.png|thumb|left|Verwachting versus ervaring ten aanzien van ANW]]
Een motivatie om een eigen nieuwe invulling van het vak ANW te geven, zijn de resultaten van een navraag bij de leerlingen door de docent vooraf. Hij heeft daartoe de leerlingen gevraagd hun ervaring/verwachting t.a.v. ANW te verwoorden. Bij het bundelen van de responsen viel op dat de verwachtingen van de leerlingen die nog geen ANW hadden genoten en dat nu voor het eerst kregen - het betreft hier 4 HAVO en 4 VWO -, erg hoog waren. Daartegenover staan de overwegend negatieve ervaringen van 5 VWO die al een jaar lang ANW gehad hadden. Deze enorme discrepantie gaf hem een zeer sterke extra reden om het ANW-onderwijs van het jaar daarvoor aan te passen. Dit heeft geleid tot een geheel nieuwe opzet, waarin de interesses van de leerling centraal staan. De werkvormen die in deze opzet worden genoemd hebben met elkaar gemeen dat ze de leerling veel vrijheid geven om inhoud en vorm in te vullen. Vandaar dat deze twee componenten de kern vormen van de onderbouwing van zijn keuzes.

=== Opzet ===
[[Bestand:Bijbrengen ANW Opzet.png|thumb|right|Opzet van het vak ANW]]
Het ANW onderwijs dat door de docent wordt verzorgd heeft betrekking op de leergangen 4 en 5 voor zowel HAVO als VWO. De opdracht literatuuronderzoek “Sterrenkunde” hield in dat leerlingen in groepen van maximaal 5 personen een sterrenkundig onderwerp kiezen. Vervolgens moesten de leerlingen een plannetje opstellen waaruit moest blijken hoe ze aan de criteria die aan de opdracht waren gesteld moesten voldoen. Deze criteria stonden in een beoordelingslijst die aan de leerlingen vooraf werd uitgedeeld. De criteria zijn afgeleid van het examenprogramma en zullen in de volgende sheets naar voren komen. Hoe de beoordeling in zijn werk ging was ook bekend gemaakt. Er is namelijk een Excel werkblad waarin de leerling tussentijds eenvoudig kon zien hoe hij er voor staat (zowel qua progressie als beloning). Het onderzoeksplan diende als basis voor de activiteiten die de leerlingen moesten vervullen. Deze activiteiten waren gericht op het onderzoeken als vaardigheid, het omgaan met informatie, toepassen van taalvaardigheden, het gebruik maken van ICT, kennis over het zonnestelsel en het heelal. Op de werkvormen literatuuronderzoek en vraagspel wordt hieronder verder ingegaan.

=== Vaardigheden ===
Het onderzoek begon met het maken van een plan waarin de leerlingen onder andere hun onderwerp, de activiteiten die ze nodig achten en een planning plaatsen. Dit plan moest vertaald worden naar een opzet waarvan de uitvoering moest worden vastgelegd. De conclusies die uit de resultaten volgden moesten worden vermeld. Het bijhouden van een logboek was een belangrijk en daarom verplicht hulpmiddel bij de verslaglegging van deze en andere activiteiten. 

De volgende informatievaardigheden moesten de leerlingen laten zien
* het zoeken van informatie
* het verzamelen van deze informatie in een te analyseren vorm
* het analyseren van informatie
* het beoordelen van informatie op bruikbaarheid, juistheid, betrouwbaarheid
* het selecteren van informatie dat geschikt is voor het onderzoek
* het groeperen van informatie in hoofdzaken en bijzaken
* het verantwoorden van de informatie (bronvermelding)

Bij de taalvaardigheden werd gelet op de formulering, dat wil zeggen of deze paste bij het lezerspubliek en op een adequate wijze de informatie werd verschaft. Daarnaast werd erop gelet of de inhoud op een logische wijze werd gepresenteerd. Bij het taalgebruik werd gelet op de beknoptheid en de juistheid. 

De ICT-vaardigheden die werden gevraagd bij dit onderzoek is het gebruik van een tekstverwerker, HTML, Powerpoint etc. bij het maken van de verslaglegging van het onderzoek. Ook was het noodzakelijk informatie via het internet of multimediale middelen te gebruiken. Ook konden in de presentatie van het onderzoek multimediale componenten voorkomen.

=== Onderzoek ===
[[Bestand:Bijbrengen ANW onderbouwing literatuuronderzoek.png|thumb|left|Onderbouwing van de keuze]]
Het onderzoek betrof inhoudelijk domein F uit het examenprogramma. Domein F gaat over sterrenkunde. Meer specifiek “Zonnestelsel en heelal”. De onderdelen die uit dit domein zijn behandeld
* Ontstaan van wetenschappelijk kennis over sterrenkunde
* De invloed van sterrenkunde op het dagelijks leven
* Kenmerken van het zonnestelsel en het heelal, zoals
* De bouw van het zonnestelsel
* De gravitatiekracht tussen hemellichamen
* Het ontstaan van het zonnestelsel
* Bouw en geschiedenis van het heelal.
Niet ieder onderzoek zal alle kenmerken (vorig punt) behandelen. Maar door uitwisseling van onderzoeken is dit toch bereikt.

Waarom de keuze voor een literatuuronderzoek “Sterrenkunde”. De werkvorm is gekozen omdat de inhoud het domein F 25 (havo) of 30 (vwo) “Kenmerken van het zonnestelsel en het heelal” uit het ANW examenprogramma dekt. Daarnaast was de docent in tegenstelling tot de andere onderwerpen binnen ANW erg met sterrenkunde vertrouwd. De volgende vraag is dan waarom deze vorm? Ook zou de docent hier weer kunnen reageren met dat veel onderdelen uit domein A: Vaardigheden hiermee worden behandeld. Maar wat hem vooral heeft bewogen deze vorm te kiezen is dat  leerlingen zelf een vrij gekozen weergave mogen kiezen van een zelf gekozen onderwerp binnen de sterrenkunde. Het voordeel hiervan is dat leerlingen hun eigen interesses mogen volgen. Dit heeft een sterke motivatie voor hun leren tot gevolg. De 4de klassen zijn nieuw met het vak en de eerste opdracht die hij zich dan stelt is de leerlingen direct voor het vak te motiveren. Uit eerdere leservaring is hem gebleken dat het onderwerp sterrenkunde de leerlingen door het mystieke gehalte al gauw ontbreekt.

=== Vraagspel ===
Het vraagspel had de docent bedoeld als terugblik op de eigen literatuuronderzoek en die van een ander. Elke leerling maakt een toets met maximaal 4 vragen die ongeveer 20 minuten duurt. Deze toets moet gaan over het eigen onderzoek, en mag alleen vragen bevatten die te beantwoorden zijn na bestudering van een ander van dat onderzoek. De vragen hoeven niet rechtstreeks uit het onderzoek te kunnen worden beantwoord, maar mogen concluderende vragen (begrips- of zelf kennisproductieve vragen) zijn. Dit laatste heeft de docent de leerlingen aangeraden omdat bij het afnemen van de toets de maker van de toets alle producten mag gebruiken die hij nodig acht. Deze beantwoording is de tweede fase uit het spel. De derde fase is het samen nakijken en het komen tot een puntenverdeling. Het is zo dat de punten die de maker van de toets krijgt de gever verliest. Zaak is het dus een zo moeilijk mogelijke toets te creëren en de toets van een ander zo goed mogelijk te maken, dan is het totaal aantal punten maximaal. Deze punten worden vertaald in een bonusje op het cijfer van deze periode. Bonusje want iemand die maximaal speelt (en dat is slechts voor enkelen weggelegd) zal er slechts 5 tiende bonus op verdienen. Puntenverdeling levert 1 tiende op. De nadruk ligt dus niet op de beloning maar op het spel.
[[Bestand:Bijbrengen ANW onderbouwing vraagspel.png|thumb|right|Onderbouwing keuze]]

Waarom de keuze voor het vraagspel “Sterrenkunde”? De werkvorm is gekozen omdat de inhoud het domein F  “Kenmerken van het zonnestelsel en het heelal” uit het ANW examenprogramma aanvult. Door het bestuderen van een ander onderzoek zorgt de docent ervoor dat mensen die onderdelen niet in het eigen werk hebben behandeld, deze wel via het werk van een ander onder ogen krijgen. Door het onderzoek als studieobject te nemen zorgt hij ervoor dat leerlingen hun eigen werk en die van een ander reflecteren. Deze vorm is gekozen omdat hij de leerlingen sterk wil motiveren deze reflectie zo scherp mogelijk te doen, om te zorgen voor de vereiste diepgang. Als leerlingen namelijk echt het spel willen gebruiken om een bonus te krijgen dan moeten ze hun best doen goede vragen te verzinnen en het onderzoek van een ander goed te bestuderen. Beide activiteiten vindt de docent erg sterke componenten van effectie.

== Focus ==
=== Lesstof ===
De onderwijzer ziet vaak de school, de leerstof, de methode, huiswerk  en cijfers (toets&lt;ref&gt;Toets=een controle om te bewijzen dat een lerende heeft voldaan aan de gestelde leerdoelen&lt;/ref&gt;) als zijn voornaamste gereedschappen.
'''Leerstof'''&lt;ref&gt;Leerstof=de verzameling van alle leermaterialen die een lerende dient te bestuderen&lt;/ref&gt; is de verzameling van alle materialen die een lerende dient te bestuderen. Leerstof geeft dus in het onderwijs aan ''wat'' er gestudeerd moet worden. Als de gebruikte onderwijsmethode en de leerdoelen ook worden beschreven dan geeft de leerstof eveneens aan ''hoe'' men dien te leren en ''waar'' dat naar moet leiden. Leerstof omvat leermaterialen als lesmaterialen, opgaven, instructies, studieteksten en [[onderwijsfilmer|onderwijsfilms]]. 

Onderwijzers zijn gemiddeld meer op de leerling en minder op de lesstof gefocust dan ouders &lt;ref name=&quot;DENESSEN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Denessen, D. | Titel = '''Opvattingen over onderwijs: leerstof- en leerlinggerichtheid in Nederland''' | Uitgever = Garant | Datum = 200 | {{ISBN|}}= 9053509445}}&lt;/ref&gt; maar het blijft van belang een goed begrip hebben van het vak dat een onderwijzer geeft en hoe nieuwe kennis in dat vakgebied wordt gebracht&lt;ref name=&quot;CROSSMAN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Crossman, P., Wilson, S., en Shulman, L. | Titel = '''Teachers of substance: Subject matter knowledge for teaching''' | Datum = 2001 | Plaats = Oxford | Uitgever = Pergamon Press}}&lt;/ref&gt;. Een te grote focus op de inhoud kan echter betekenen dat een onderwijzer te veel vervreemd raakt van diegene die hij dient te onderwijzen. Samen de uitdaging aangaan een voor beiden vreemd vakgebied te verkennen, heeft als het gaat om de vaardigheid van leren en onderzoeken voordelen. In dat geval wordt van de onderwijzer gevraagd dat hij niet per se de kennis van het vakgebied heeft, maar kundig genoeg is om zich deze adequaat eigen te maken. Dit kunstje draagt hij dan over in plaats van de feitelijke kennis. In het boek [[Onderwijsarchitect]] staat een [[Onderwijsarchitect/Resultaten/HO#Sterrenkunde|voorbeeld]] hoe dit goed kan uitpakken. Verder is het tegenwoordig vrij eenvoudig om met alle vrije informatie die beschikbaar is bijvoorbeeld via het internet een eigen programma samen te stellen. Om uit dit publieke domein betrouwbare informatie te filteren is ook steeds minder een probleem. Een goed voorbeeld daarvan zijn de projecten van Wikimedia, zoals Wikipedia en Wikibooks. 

Het produceren van leerstof is de taak van de [[Onderwijsontwikkelaar/Doel#Leerstof|onderwijsontwikkelaar]], het formuleren van de wensen en de structuur is het werk van de [[onderwijsontwerper]].

=== Huiswerk ===
''Het geven van huiswerk is het geven van een proeve van onbekwaamheid, het vrijwillig meenemen het geven van een proeve van bekwaamheid''

Het geven van huiswerk heeft in relatie tot de kwaliteit van lesgeven of het motiveren van een leerling, een veel kleiner effect op de leerprestaties&lt;ref name=&quot;KEITH&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Keith, T. en Cool, V.A. | Titel = '''Testing models of school learning: Effects of quality of instruction, motivation, academic coursework, and homework on academic achievement''' | Datum = 1992 | Uitgever = School Psychology Quarterly, Vol 7(3) | Bladzijdes = 207 - 226}}&lt;/ref&gt;. Uit onderzoek blijkt dat een onderwijzer vooral aansluiting moet zoeken met de belevingswereld van de lerende en leermethoden toepast die uitgaan van samenwerking en zelfwerkzaamheid om de motivatie te bevorderen en vooral niet procesgeorienteerde instructies moet geven&lt;ref name=&quot;THOONEN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Thoonen, E.J., Sleegers, J.C., Peetsma, T.D. en Oort, J. | Titel = '''Can teachers motivate students to learn?''' | Datum = 2011 | Uitgever = Educational Studies, Volume 37, Issue 3 | Bladzijdes = 345 - 360}}&lt;/ref&gt;.

Daarnaast zien we dat huiswerk vaak ongedifferentieerd verplicht wordt gesteld, terwijl men zich kan afvragen waarom een leerling die een 8 of hoger staat die extra oefening nog nodig heeft. Men kan in ieder geval deze leerling veilig de verplichting tot het maken van huiswerk voor dat specifieke vak wegnemen, zodat deze meer tijd heeft voor eventuele probleemvakken.

=== Cijfers ===
''Spieken! Ik vind het geweldig die samenwerking. Ik geef jullie beiden een 10. Kijk zelf maar wie de een en wie de nul krijgt.''
Uit de ''wet van Posthumus'' blijkt het lastig voor onderwijzers om hun cijfers niet aan te passen aan het niveau van de klas&lt;ref name=&quot;KOHNSTAMM&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kohnstamm, D. en Cassee, E. | Datum = 2002 = Titel = '''Het cultureel woordenboek: encyclopedie van de algemene ontwikkeling''' | Uitgever = Uitgeverij Athos}}&lt;/ref&gt;. Volgens Posthumus&lt;ref&gt;{{Persoon|Kornelis Posthumus}}&lt;/ref&gt; heeft een onderwijzer als neiging het gangbaar niveau, een cijfer tussen de zes en de zeven, af te stemmen op de middengroep van de klas die ongeveer de helft beslaat. Ongeveer een kwart zal een slechter cijfer krijgen en hetzelfde deel een beter cijfer.

=== Schotten ===
Vaak kijkt een docent naar het onderwijs als een winkelcentrum met daarin zijn eigen winkeltje. Maar een professional kent niet alleen zijn eigen toko maar ook de andere in zijn branche en omgeving. In ieder geval voldoende om adequaat te kunnen aansluiten bij de rest van het aanbod (doorlopende leerlijn, zij-instroom en uitstroom) en te kunnen doorverwijzen als iets te halen is buiten zijn eigen shop. Met deze visie zou een docent regelmatig ook eens buiten zijn geëigende onderwijsniveau en -type dienen les te geven en contacten te onderhouden. Zie de [[Onderwijzer/Voorbeelden#Doorlopende leerlijn|voorbeelden]] hiervan.

=== Hoofdpijn ===
''Ik geef jullie een hint; de remweg van het vliegtuig die je moet uitrekenen ligt tussen de 3 nanometer en 10 keer de omtrek van de aarde''

Een onderwijzer schreef eens deze tekst onderaan een opgave waarin de leerlingen moesten bepalen hoeveel meter een bepaald vliegtuig nodig had om op een landingsbaan te remmen. Het kon niet uitblijven of de eerste leerlingen staken hun vinger op. &quot;Maar meneer, aan die hint hebben we toch niets.&quot; Waarop de leraar antwoordde; &quot;ok zeker wel, hier tussen liggen echt alle antwoorden die ik van medeleerlingen van jullie eerder heb gehad&quot;. &quot;Maar van een remweg van een nanometer krijg je hoofdpijn!&quot;. Om maar niet van de brandstofproblemen die men krijgt bij het andere einde van het continuüm te spreken. 

Leerlingen checken vaak hun antwoorden niet. Terwijl in bovenstaand voorbeeld er veel fouten toch wel erg gemakkelijk kunnen worden ontdekt. Maar de leerling ziet dit als extra inspanning wat hem hoofdpijn bezorgt. 

Een ander leraar gaf eens leerlingen die een proefwerk hadden gemaakt op de computer hun antwoorden terug zonder hun naam er boven. Hij vertelde hen dat ze het werk van een leerling 10 minuten mochten nakijken, en dat hoe goed ze nakeken mee zou tellen in het cijfer. Geen van de leerling herkende zijn eigen antwoorden en dacht die van anderen te hebben nagekeken. De antwoordpapieren liepen over van de rode inkt. Daarop verklapte de docent dat het hun eigen antwoorden betrof en dat als ze in plaats van ruim 10 minuten eerder te stoppen, zoals voor het gros gold, ze beter hun eigen werk konden nakijken. De docent nam de antwoorden weer in met de naam er boven en keek de spullen na. Hij gaf twee cijfers voor en na de correctie en dat scheelde maar liefst gemiddeld 2 van de 10 punten. 

== Bronvermelding ==
* John Bradbeer - '''Barriers to Interdisciplinarity: disciplinary discourses and student learning''' - Journal of Geography in Higher Education, Volume 23, Issue 3 November 1999 , pages 381 - 396
* Angus Duff - '''Approaches to learning: factor invariance across gender''' - Research into Learning Unit, University of Paisley, Ayr Campus, Ayr KA8 0SR, UK
* Piet J. Janssen - '''Studeren, doceren en evalueren in studaxologisch perspectief''' - Leuven: Acco, 1996. {{ISBN|90-334-3368-0}}
* Chris Masui - '''Leervaardigheid bevorderen in het hoger onderwijs''' - Universitaire Pers Leuven 2002
* lemma - '''lexicale databank van het Nederlands''' - E-Lex

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>8ng9i31nzm1voste48952554aoj3nga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424744</id>
      <parentid>424733</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45767" sha1="2zwz508gincyh4t7h9tt83xc4rxq7br" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
Een '''onderwijzer''' in de klassieke betekenis is iemand die onderwijs verzorgt. 

== Inleiding ==
''Als je eenmaal het stuur pakt zul je merken dat je steeds minder wordt afgelost''

In dit boek wordt ingegaan op hoe onderwijzers het leren kunnen ondersteunen en welke professionele kennis&lt;ref&gt;Kennis=dat wat als weten wordt gebruikt door de mens of door de maatschappij als geheel&lt;/ref&gt; en vaardigheden daarbij gevraagd worden. Hoewel er een profiel wordt geschetst van de ideale docent, wordt hier niet van uitgegaan. Sterker, in dit boek wordt juist ingezoomd op de uniciteit van de onderwijzer die als gegeven wordt beschouwd. Het boek zal antwoord geven op de vraag hoe hij dit kan inzetten om zijn onderwijs te optimaliseren. 

Het begrip van onderwijs en wat een onderwijzer daarin kan betekenen, is nog steeds volop in ontwikkeling. Dit boek op deze plek maakt het mogelijk nu - maar ook bij veranderende inzichten in de toekomst - , blijvend te laten aansluiten bij de dan geldende kennis over goed onderwijs en goed onderwijzen.

Onderwijzen is een complexe taak waarin inschatten, actie en reflectie en het nemen van beslissingen op grond hiervan, is gevraagd&lt;ref name=&quot;BARNES&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Barnes, H. | Titel = '''Structuring knowledge for the beginning teacher''' | Datum = 1989 | Plaats = Oxford | Uitgever = Pergamon Press | Bladzijdes = 13}}&lt;/ref&gt;. Een gedegen kennis en begrip van onderwijzen, leren, [[Onderwijzer/Curriculum|leerlingen]] en het betreffende [[Onderwijzer/Curriculum|vakgebied]] en hoe deze zich verhouden tot het leerproces helpt daarbij. Daar hoopt dit boek een bijdrage aan te leveren door daar per hoofdstuk op in te gaan.

=== Betekenis ===
In de bredere betekenis wordt met een onderwijzer niet alleen een leerkracht bedoeld, maar ook iemand die coacht en traint. In dit boek wordt de klassieke betekenis ook toegepast op iemand die indirect onderwijs verzorgt door een leerkracht te ondersteunen in de uitvoering van zijn werk. In onze definitie is een onderwijzer iemand die anderen overtuigt de aangedragen kennis, vaardigheden en competenties over te nemen. Een onderwijzer zet daarbij aan tot gedrag dat zonder zijn inzet waarschijnlijk niet van nature (natuurlijk leren) zou zijn getoond. Daarbij onderscheidt hij zich van een [[Onderwijsdeskundige|onderwijsadviseur]], die weliswaar een aantrekkelijk advies zal aanreiken, maar gedragsverandering niet tot primair doel heeft. Of tot een [[Onderwijsontwerper|onderwijsontwerper]] die niet de onderwijsprofessional zelf herontwerpt, maar zijn werk of de organisatie van dat werk.

=== Profiel ===
''Hoe vaak laat u de leerling op uw stoel zitten?''
Qua persoonlijke stijl en voorkeuren is elke onderwijzer uniek. Anders zou hij rustig door een computer kunnen worden vervangen. Als we het maximale uit een onderwijzer als hét onderwijsinstrument willen halen dan moeten we goed kijken naar wie hij is. Dat kan door bijvoorbeeld aan hem te vragen:
* Wie is verantwoordelijk voor het leren?
* Is kennis het doel of het gereedschap?
* Leert een student beter in zijn eentje of in de groep?
* Volgt en beloont de onderwijzer het proces of het product?
* Bepaalt de docent of de student wat er moet gebeuren?
* Worden studenten door interesse of door cijfers gemotiveerd?
* Welke vaardigheden vindt de docent het meest belangrijk?

Het profiel van een goed onderwijzer kunnen we vinden in de [[Onderwijsprofessional/Profiel#BIO|Wet op de beroepen in het onderwijs (wet BIO)]]. Volgens de wet mag van een onderwijzer interpersoonlijke, pedagogische, vakinhoudelijke, didactische, organisatorische, sociale, ontwikkelings- en reflectieve bekwaamheden worden gevraagd. De onderwijsinstelling moet dit ook middels een bekwaamheidsdossier voor iedere in dienst zijnde onderwijzer kunnen bewijzen en kunnen laten zien dat ze de bekwaamheid op peil houden en verder ontwikkelen via adequaat personeelsbeleid. De Inspectie van het Onderwijs kan het bekwaamheidsdossier wegen bij het vaststellen van de kwaliteit van de onderwijsinstelling. Een onderwijzer is '''benoembaar''' indien hij bevoegd, een leraar in opleiding of een zij-instromer is of als hij volgens de wet onbevoegd mag werken en hij een verklaring omtrent het gedrag kan tonen en het hem niet verboden is tot het werken in het onderwijs. Een onderwijzer is '''bevoegd''' als hij een hoger onderwijsdiploma heeft waarin de bevoegdheid en bekwaamheid is beschreven. Een onderwijzer is '''bekwaam''' indien hij aan de bekwaamheidseisen van de wet BIO voldoet en blijft voldoen. Een onderwijsbevoegdheid is een getuigschrift uit het hoger onderwijs dat aantoont dat men bevoegd is om onderwijs te geven. Dit is zoals gezegd geregeld in de wet BIO. Een eerstegraads bevoegdheid is verplicht voor het werken in de bovenbouw van het havo en vwo. Een tweedegraads bevoegdheid is nodig voor het vmbo, de onderbouw van het havo en vwo en het mbo. 

=== Vakgebied ===
Wat een onderwijzer onderwijst, de leerstof, heeft grote invloed op hoe men onderwijst&lt;ref name=&quot;PASSE&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Passe, J. | Titel = '''The elementary school curriculum''' | Datum = 1999 | Plaats = Boston | Uitgever = McGraw-Hill}}&lt;/ref&gt;. Daarom is het van belang te kijken naar hoe we deze leerstof in kaart kunnen brengen en kunnen structureren. 

== Missie ==
''De missie van de docent is zichzelf overbodig te maken''

:''De zon schijnt prettig en licht. Even voelen over mijn bruin gelooide huid. Een prikkelend laagje schuurt plezierig onder mijn handen. Onwennig zonder zonnebril, knijp ik mijn ogen tegen de felle schittering van het water. Het hete zand wordt geplet onder mijn voeten. Voordat ik pijn ervaar, hebben mijn koele voeten de hitte getemd. Ik let op mijn pas, deze moet ferm maar bedeesd zijn. De zeewind maakt het gevoel compleet.''

:''Even bezinnen. Het werk gaat door. Mijn doel is nabij. De schaduw van de uitkijktoren nodigt me uit. Mijn voeten verruilen het hete zand voor de koele laddertreden. De smalle houten latten breken mijn ondervoet. Nog even en ik kan rusten. Al starend over het strand, ervaar ik weer de paradijselijke rust. Het lijkt alsof alles deze kalmte met me deelt. Ik geef me over en doezel in.''

:''Een kreet. Ik ontwaak. Het lijkt alsof het ineens kouder en donkerder is. Waar is wat en wie? De blikken van de mensen wijzen me de richting. Ineens wordt alles scherp. Ik zoom in, en kijk recht in een wanhopig gezicht. Een hoofd uit de golven die steeds terugkeert en schreeuwt om mijn hulp. De verstijving in mijn spieren is terstond verdwenen. Helder en scherp leidt mijn geest mijn lichaam.''

:''Zonder het te weten, sta ik weer op het brandend zand. Tijd is kostbaar. Een kwestie van leven of dood. In een tel moet ik beslissen hoe te handelen. Mijn gevoel zet me al bijna in beweging. Linea recta naar de persoon in nood. Mijn verstand weet me te stoppen. Het is een keuze. Zwemmen of lopen?''

:''Het zand zuigt ineens niet meer. Mijn voeten worden zwaar. Mijn benen vechten tegen de steeds sterker wordende zee. Langzaam ervaar ik de gevolgen van mijn beslissing. Ik prijs me gelukkig als ik mijn armen om haar lichaam sluit. Nauwelijks geschrokken van het glibberig contact, keert de rust in mijn hoofd terug, Nagenietend van alle aandacht besef ik dat ik gelukkig ben.''

Het verhaal van het lichtend element in ons leven – het foton. Altijd haastig naar zijn einddoel. Sterk in het kiezen van de beste weg.

=== Leren ===

De onderwijzer dient alert te zijn op leerproblemen. Als een leerling het werktempo van de klas niet kan bijhouden, zijn werk niet af heeft of te laat heeft ingeleverd of minder zorg besteedt aan het werk, moet dat de onderwijzer alarmeren dat er iets aan de hand kan zijn, zeker als ineens de cijfers voor de talen en/of de zaakvakken dalen en dit vergezeld gaat met een verminderde of juist extra inzet van de leerling. Ook als het gedrag van de leerling teruggetrokken is of juist  aanwezig, de leerling bang is voor slechte cijfers en door deze angst vlucht gedrag vertoont (vaker afwezig bij toetsen) zijn dit signalen die de onderwijzer moet opvangen. Leerproblemen door bijvoorbeeld {{Wp|Dyslexie|dyslexie}}&lt;ref&gt;Dyslexie = het onvermogen om woorden, waarvan men wel de letters ziet, in hun betekenis te vatten&lt;/ref&gt; kunnen wanneer daar eerder niets van is gebleken alsnog blijken te bestaan. Van een goede onderwijzer mag worden verwacht dat hij deze problemen tijdig signaleert en meldt en dat hij adequaat zal begeleiden bij vaststelling van de oorzaak.

=== Wijzer ===
Het streven zou moeten zijn om de leerling in een leertrance (flow) te brengen door de affectie voor het onderwerp te optimaliseren. De docent kan dit bereiken als de leerling de taak als lastig ervaart maar wel haalbaar. De doelen van de taak dient waardering te oogsten van de leerder die zich volledig kan inleven in de geboden situatie. Het creëren van een omgeving waarbij de leerling wordt uitgenodigd om zich te concentreren, directe feedback krijgt op zijn leeropbrengsten en zichzelf de baas voelt over zijn handelen, kan de flow bij een leerling eveneens stimuleren.

Bij het leren van een tweede taal is het bijvoorbeeld bezig zijn met de betekenis effectiever dan alleen richten op de juistheid van het gebruik van de taalvorm (zie hoofdstuk [[Onderwijzer/Onderwijzen#Talen|onderwijzen]]). Als men taal integreert in de onderwerpen die een leerden boeit, en die kans is groter bij het vakonderwijs dan bij de taallessen pur zang, dan blijkt deze de stof gemakkelijker en sneller te kunnen onthouden. Verder is het voordeel dat er met de taal in het brein meerdere relaties worden gelegd vanuit de verschillende vakinformatie eenheden, wat het terughalen, het herinneren, verbeterd.

Een taal leer je dus door deze vaak en in veel betekenisvolle levensechte situaties toe te passen. Dit zou impliceren dat men de taal niet alleen moet leren tijdens de taalles, maar ook tijdens andere lessen of (buiten)schoolse activiteit. Het instellen van een tweede taal kan daarbij helpen. Dat kan men steeds doen, maar als er meerdere talen zijn te leren dan kan men dit afwisselen. Men spreekt dan van '''taalperioden'''.

== Cognitieve leerdoelen ==
''&quot;Onwetendheid is niet hetzelfde als domheid. Het eerste is makkelijker vast te stellen&quot;''

'''Cognitieve leerdoelen''' zijn [[Leren leren/Doel|leerdoelen]]&lt;ref&gt;Leerdoel = doelstelling waarin duidelijk en concreet is gespecificeerd wat men beoogt zichzelf of anderen eigen te maken op het gebied van kennis, inzichten en vaardigheden, hoe men zich dit eigen maakt en dient te tonen aan anderen&lt;/ref&gt; met betrekking tot het leren die te maken hebben met het verstand c.q geheugen c.q. denken (cognitie), dus met het hoofd. Het meest basale type cognitieve leerdoel is kennis&lt;ref&gt;dat wat als weten wordt gebruikt door de mens of door de maatschappij als geheel&lt;/ref&gt; Kennisdoelen geven aan welke feiten, definities en waarnemingen leerlingen moeten herinneren. Romiszowski beschouwt kennis als &quot;informatie opgeslagen in het hersenen&quot; en vaardigheden als &quot;acties die een persoon uitvoert om een bepaald doel te bereiken&quot;. Hij onderscheidt kennis als feitelijk, begripsmatig, reproductief of productief. Vaardigheden, behorend bij cognitieve leerdoelen vanaf het niveau toepassing, deelt hij in als cognitief, reactief, actief of communicatief.

=== Begrip ===
Begrip, als niveau van een cognitief leerdoel, is gerelateerd aan begrijpen en betekent met het verstand bevatten van een denkbeeld, een eenheid van denken. Begripsdoelen geven aan wat de leerling dient te beheersen om verbanden tussen verschillende informatie eenheden te kunnen leggen en deze te kunnen combineren. Een leerling kan begrip van iets demonstreren bovenop het kennen van dat iets door het begrip in eigen woorden uit te leggen.

=== Toepassing ===
Met toepassingsdoelen wordt soms bedoeld cognitieve leerdoelen op het niveau van toepassing maar verwarrend genoeg ook de gewenste effecten van de toepassing van behaalde leerdoelen in de praktijk. Om deze verwarring weg te nemen is het aan te raden beide betekenissen te laten samenvallen. Een toepassingsdoel is dan een cognitieve leerdoel op het niveau van toepassing wat gelijk staat aan de vaardigheid verworven kennis en begrip betekenisvol toe te passen in de praktijk. Toepassingsdoelen impliceren hiermee meteen bepaalde kennis- en begripsdoelen en zijn eveneens geschikt als impactdoelen (effecten van de activiteiten van een lerende op zijn omgeving).

=== Analyse ===
Cognitieve leerdoelen op het niveau van analyse (en oplossen) vergen een aantal standaard denkvaardigheden ten aanzien van problemen en uitdagingen uit de praktijk die passen van het thema van het leerdoel:
* Het bepalen van de vereiste voorkennis en vaardigheden, die nodig zijn om het probleem of uitdaging aan te kunnen. 
* Het vaststellen van de aanwezige informatie en de ontbrekende informatie en hoe we hier alsnog aan kunnen komen.
* Het kiezen van een bepaalde invalshoek waarmee de leerling de situatie gaat bekijken op 
* Het selecteren van de voor de situatie relevante informatie.
* Het onderkennen, het leggen van relaties tussen en het assembleren van eenheden informatie.
* Het opnieuw formuleren en samenvatten in eigen woorden van het probleem.
* Het stimuleren van het creatieve denken dat tot het vinden van mogelijke oplossingsstrategieën leidt. 
* Het kiezen van een oplossingsstrategie door onderbouwde kritische schattingen over een oplossing en de beste weg om tot deze oplossing te komen. 
* Het beoordelen van de oplossing op waarheid door feiten en cijfers naast voorspellingen en uitkomsten te leggen.

Analysedoelen doen dus een flink beroep op vaardigheden om onderliggende cognitieve leerdoelen zoals kennis, begrip en toepassingsvaardigheden productief in te zetten in nieuwe situaties in plaats van het reproduceren van het geleerde. Leerlingen die een productieve leerstijl hebben in bepaalde situaties zullen zich eenvoudiger deze leerdoelen eigen maken dan leerlingen met een reproductieve of toepassingsgerichte leerstijl in diezelfde situatie.

=== Reflectie ===
'''re·flec·tie (de ~ (v.), ~s)'''
# weerspiegeling, terugkaatsing
# beschouwing, overdenking =&gt; overpeinzing
''Van Dale, woordenboek voor hedendaags Nederlands, 3e druk 2002.''

Reflectie, als menselijke actie, is het achterwaarts buigen, of terugbuigen op vroegere ervaringen vanuit een ander perspectief of een breder kader die daarmee een nieuwe betekenis krijgen. In dit stuk wordt uiteen gezet wat reflectie betekent in de context van het onderwijs. Er wordt onder andere ingegaan op de zogenaamde “reflectieve cyclus”; op mogelijke reflectieve vragen; op vaardigheden verbonden aan reflectie in het onderwijs; en op de beoordeling van het reflectieve vermogen van studenten. 

Zoals gezegd is reflectie het terugbuigen op vroegere ervaringen vanuit een ander perspectief of een breder kader. Dit met een frisse blik terugkijken op ervaringen uit het verleden geeft die ervaringen een nieuwe betekenis en leidt dus tot additionele kennis over die vroegere situatie. In de context van het onderwijs kunnen we deze algemene stelling specificeren voor de situatie van de student. In een onderwijssituatie doet de student nieuwe kennis op, hetgeen idealiter leidt tot een nieuw, of aangescherpt, perspectief bij de student. Het bredere kader onstaat dus in de loop van het onderwijs. Wanneer de student met dat nieuwe perspectief terugkijkt op zijn eigen leerproces kan hij zijn eigen fouten herkennen, en dit leidt tot een consolidering van zijn kennis. De op die manier geproduceerde kennis is door de individuele aard van het leerproces sterk persoonlijk gekleurd. Een belangrijk begrip in dit verband is serendipiteit. Dit houdt in dat men, eigenlijk bij toeval of terwijl men op zoek is naar iets heel anders, kennis opdoet over een bepaalde zaak. Wanneer een student in dat proces zijn eigen leerproces bekijkt, op zoek is naar fouten etc., kan hij tot inzichten komen over iets heel anders, namelijk de opgedane kennis. 

Reflectie is in het onderwijs geen eenduidige term. Verschillende mensen hebben ook verschillende opvattingen over het belang en de invulling van reflectie in het onderwijs. In deze handleiding zien we reflectie als het door middel van een aangeleerd perspectief terugblikken op ervaringen. Zo opgevat vereist en bevordert reflectie vaardigheden die zich op een hoog leerdoelniveau afspelen en die bij uitstek wetenschappelijk zijn. Deze vaardigheden worden hieronder nog uitvoeriger behandeld. Reflectie overstijgt in zekere zin het vakniveau en vereist dus andere vaardigheden dan de puur vaktechnische. Deze vaardigheden zijn, onder andere: expliciteren, concretiseren generaliseren, problematiseren, evalueren, oplossen, bewustworden en plannen, dat wil zeggen het omzetten in concrete acties. Gevraagd naar de rol van reflectie in zijn of haar onderwijs zal een docent vaak aangeven reflectie als leerdoel te zien. Toch houdt reflectie eigenlijk het midden tussen middel en doel. Reflectie is aan de ene kant een middel om tot het doel – namelijk zo compleet mogelijke beheersing van de leerstof – te komen, en aan de andere kant een belangrijke vaardigheid voor vervolgonderwijs of het latere leven en in die zin dus een leerdoel. Reflectie is dus, zo kunnen we samenvatten, meestal een ondersteunend leerdoel.

Reflecteren is op twee verschillende manieren een cyclisch proces. Ten eerste is het de bedoeling dat er tijdens een collegereeks meerdere malen reflectie plaatsvindt, dus niet alleen alleen na afloop of bij het einde van een collegereeks. Ten tweede valt het proces van reflectie het best te omschrijven als een cyclus met vijf stappen (zie F.A.J. Korthagen, De organisatie in balans; reflectie en intuïtie als complementaire processen, in: M&amp;O, mei/juni, p36-52.) Het spiraalmodel voor reflectie bestaat uit een cyclus van vijf stappen. De eerste stap is het handelen en ervaren, gevolgd door het terugblikken, de bewustwording van essentiële aspecten, het ontwikkelen van alternatieven en daaruit kiezen en vervolgens het uitproberen. Het uitproberen is gelijk aan het handelen en ervaren en is naast eindpunt tevens het startpunt voor een nieuwe cyclus.

Docenten zullen studerenden moeten helpen bij het uitvoeren en verbeteren van de reflectie. Het is de student die moet reflecteren en de docent die dat creatieve proces moet begeleiden en stimuleren. Dit kan op twee manieren:
# Modelleren: Als docent zou je kunnen aangeven wanneer je zelf reflecteert. Door voorbeelden te geven van de eigen reflectie, kan de docent zijn studenten motiveren ook zelf reflectie toe te passen. (Voorbeeld uit een concrete onderwijssituatie)
# Stellen van reflectieve vragen. Wanneer je als docent de juiste, reflectieve, vragen stelt aan de studenten, worden ze gedwongen na te denken over het eigen leerproces. 
Een van de manieren om reflectie bij studenten te bevorderen is zoals gezegd om de student reflectieve vragen te laten beantwoorden. Deze vragen zijn onder te verdelen in twee categorieën: vragen met betrekking tot het leerproces en vragen over de leerinhoud. De eerste categorie vragen is voornamelijk affectief van aard, terwijl de tweede overwegend cognitief is. Voorbeelden van beide categorieën zijn:

''Leerproces''
* Hoe heb je geleerd, wat zou je nu anders doen?
* Welk moment tijdens de collegereeks tot nu toe vond je het meest waardevol?
* Hoe heb je de samenwerking met andere studenten beleefd?
* Wie of wat heeft het meest voor je betekend tijdens de colleges?
* Welke leermomenten kun je onderscheiden,?
* Waarom heb je het cijfer gehaald dat je hebt gehaald?
* Welke invloed had het vak op je?
* Wat is je oordeel over het vak?
* Wat is de verandering in je eigen houding ten opzichte van de stof?
 
''Leerinhoud''
* Welk deel van de stof vond je het meest interessant?
* Welke hiaten zijn er nog in je kennis?
* Als je nu, na het leren, je oude opdrachten bekijkt, wat zou je dan anders doen?
* Welk onderdeel van het vak heb je het best onder de knie?

Voor de beoordeling van reflectie in het onderwijs is het van belang te bepalen of we het zien als een leerdoel of -middel. Als reflectie een leerdoel is, dan moet er ook een beoordeling volgen. Wanneer het een middel is om tot een ander leerdoel te komen, dan is een specifieke beoordeling van de reflectie niet noodzakelijk. Wanneer we vaststellen dat reflectie een (ondersteunend) leerdoel is, dan zullen de reflectieve activiteiten van de student moeten worden beoordeeld, maar hoe? Een reflectieve actie is erg individueel en dus lastig te beoordelen. Welnu, allereerst worden de reflectieve producten meegenomen in de beoordeling. Een reflectief product is het antwoord van de student op de reflectieve vragen. Daarbij staat de leerwinst voor de student zelf centraal. Wat je toetst is de analyse (het antwoord op de reflectieve vragen) en de leerresultaten (het cijfer voor bijvoorbeeld een tentamen). Bij het beoordelen van het antwoord op de reflectieve vragen moet de docent beoordelen of de student zijn ontwikkeling voldoende weergeeft en op welke manier de student tot serendipiteit komt.

== Affectieve leerdoelen ==
'''Affectieve leerdoelen''' betreffen doelen voor de lerende die te maken hebben met gevoelens, houding en interesses (affectie). Ze beschrijven hoe een leerling emotioneel dient te reageren en zijn vermogen tot empathie. Er wordt gevraagd om bewustwording en een ontwikkeling in houding en gevoelens. In deze serie boeken over onderwijsprofessionals hanteren we de ordening die een onderwijsarchitect hanteert: aandacht, interesse, waardering, empathie en houding. Deze ordening sluit aan bij die van Bloom. Houdingsdoelen worden ook wel attitudedoelen genoemd. De vaardigheden die bij affectieve leerdoelen horen noemt men reactieve vaardigheden omdat affectie op de lerende zelf van toepassing is. Wanneer het betrekking heeft op de ander spreekt men over interactieve vaardigheden en die horen bij sociale leerdoelen. Sociale en affectief leerdoelen beschrijven de ontwikkeling van de persoonlijkheid.

=== Aandacht ===
Met aandacht als affectief leerdoel wordt bedoeld het attent zijn naar en op iemand (meestal docent) of iets (meestal thema), het opletten tijdens de les of zaken opmerken die aldaar worden behandeld. Dit richten op zaken of personen gebeurt niet bewust en niet van binnenuit gemotiveerd. Voldoende is dat de leerling niet perse eigen doelen, verwachtingen of voorkeuren nastreeft maar bereid zich is te conformeren naar de wens van anderen om geconcentreerd te zijn op hetgeen wordt aangeleverd. Het gaat om tijdelijke welwillendheid. Omdat aandacht richten een van de functies van goed onderwijs is, kan men stellen dat minimaal voor elk thema een affectief leerdoel op het niveau van aandacht nodig is om überhaupt cognitieve leerdoelen effectief over te brengen. Affectieve leerdoelen ontstaan dan ook vaak na analyse van de wenselijke voorwaarden voor effectief leren.

=== Interesse ===
Interesse is de neiging om uit eigen beweging aandacht te geven aan en aan de slag te zijn met een bepaald thema. Het gaat dus niet om de bereidwilligheid om attent te zijn (dat is het voorgaand niveau), maar om de eigen wil om aandacht te geven aan het thema. Anders gezegd: het is niet reageren op de wens van buitenaf om zich te richten op een thema, maar een wens van binnenuit. Deze wens van binnenuit ontstaat vanuit het zich aangetrokken voelen, het met genoegen bezig zijn of denken te zullen zijn. Men wil uit eigen beweging iets weten. Men is niet alleen belangstellend, maar wil er ook iets mee doen.

Men kan volgens {{Wp|Jürgen_Habermas|Habermas}} de technisch-instrumentele (wat is er mogelijk?), de praktische (wat moet ik doen?) en de emancipatorische (wat kan ik?) interesse onderscheiden.

=== Waardering ===
Wanneer een leerling beseft en toont dat het onderwerp van leren waardevol is voor hem of haar, bereikt de affectie het niveau van waardering. De mate van het bereiken van dit type leerdoelen kan men relateren aan de waarde die de leerling toekent aan het onderwerp van studie. Deze waardebepaling doet men vaak relatief wat wil zeggen de waarde ten opzichte van andere onderwerpen in hetzelfde vakgebied. Past men het onderwerp van studie aan de leerling aan, dan is meestal de vergelijking t.o.v. het originele onderwerp een manier om de waarde te bepalen.

== Doorlopende leerlijn ==

=== Biologie ===
Een hoogleraar heeft een voorstel gedaan om biologische leereenheden voor het VWO en WO te ontwikkelen. Hij wilde niet alleen meer studenten voor een biologiestudie interesseren, maar ook de praktijk van het onderzoeken op een aantrekkelijke wijze introduceren in het biologieonderwijs. Hij hoopte dat door studenten in te zetten voor dit onderwijs deze biologiestudenten zouden worden geprikkeld om het vak van onderwijzer te gaan kiezen. Zeker in de exacte wetenschappen zijn die hard nodig. Met het project zou er bovendien een blijvende band ontstaan tussen biologiedocenten en onderzoekers.  

De wetenschapper merkte dat aan leerlingen uit het voortgezet onderwijs heel andere eisen worden gesteld dan voorheen.  et zelfstandig leren en het verkrijgen van inzichten en verwerven van vaardigheden vergde een betere aansluiting. Hij wilde dit bereiken door een leeromgeving voor het voortgezet onderwijs te ontwerpen waarin complexe vaardigheden worden aangeleerd. Inzet van ICT achtte hij vanzelfsprekend. Een belangrijk onderdeel in het ontwerp diende een onderzoeksproject te zijn. In dit onderzoeksproject zouden leerlingen leren een probleem te herkennen en te vertalen in een onderzoeksopzet. Het daadwerkelijk uitvoeren van het onderzoek traint allerlei praktische vaardigheden. 

Uiteraard koos de hoogleraar ervoor de onderwerpen van de projecten binnen zijn onderzoeksgebied - namelijk de genetica en evolutietheorie - te laten vallen. De te onderzoeken objecten zouden fruitvliegjes en sluipwespen zijn. Deze onderzoeksobjecten waren al in trek en onderdeel van het biologisch materiaal in het voortgezet onderwijs, maar nog niet structureel en ingebed in gedegen onderwijsmethoden. 

=== Talen ===
'''Effectief taalonderwijs''' doet recht aan voldoende blootstelling aan de betreffende taal op een niveau net boven dat van de leerling op een manier die levensecht aandoet, zin heeft en aansluit bij de liefhebberijen van de lerende (Stephen Krashen&lt;ref name=&quot;KRASHEN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Krashen, S. | Titel = '''The Input Hypothesis: Issues and Implications''' | Datum = 1985 | Plaats = Londen | Uitgever = Longman}}&lt;/ref&gt;). Alleen in combinatie met veel effectieve blootstelling ervaart de leerling daadwerkelijk voordeel om ook bezig te zijn met grammatica&lt;ref name=&quot;ELLIS&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Ellis, R. | Titel = '''Instructed Second Language Acquisition''' | Datum = 1990 | Plaats = Oxford | Uitgever = Blackwell}}&lt;/ref&gt;. Het is niet alleen het passief ondergaan maar ook het actief bezigen van een taal wat de taalvordering stimuleert. Het gaat er dan wederom om dat het toepassen van de taal een vrij gekozen, levensecht en functioneel doel heeft en past bij de interesses van de leerling&lt;ref name=&quot;SWAIN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Swain, M. en Lapking, S. | Titel = '''Problems in output and the cognitive processes they generate. A step towards second language learning''' | Datum = 1995 | Uitgever = Applied Linguistics, 16 | Bladzijdes = 371 - 391}}&lt;/ref&gt;. Het opnemen van woorden wordt verbeterd als dit gecombineerd wordt met beelden&lt;ref name=&quot;MAYER&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Mayer, R. | Titel = '''Multimedia Learning''' | Datum = 2001 | Plaats = New York}}&lt;/ref&gt; of er verhalen bij bedacht worden&lt;ref name=&quot;ATKINSON&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Atkinson, R.K. | Titel = '''Matrix and mnemonic text-processing adjuncts: Comparing and combining their components''' | Datum = 1999 | Uitgever = Journal of Educational Psychology, 91 | Bladzijdes = 342 - 357}}&lt;/ref&gt;.

Hoe goed men ook zijn best doet bij het leren, in het gebruik van de taal zal zichtbaar worden dat er altijd leemtes zijn. Effectief taalonderwijs helpt de leerder hiermee om te gaan. Deze leemtes kunnen het begrijpen of het toepassen daarvan belemmeren. Strategieën die bij het ontvangen van taal horen worden '''receptieve strategieën''' genoemd&lt;ref name=&quot;BIMMEL&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Bimmel, P. | Titel = '''Training en transfer van leesstrategieën. Training in de moedertaal en transfer naar een vreemde taal, een effectstudie bij leerlingen uit het voortgezet onderwijs''' | Datum = 1999 | Plaats = ‘s Hertogenbosch | Uitgever = Malmberg}}&lt;/ref&gt;. Strategieën die proberen te verbloemen dat je iets niet kunnen uitdrukken in de betreffende taal noemt men '''productieve strategieën'''&lt;ref name=&quot;POULISSE&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Poulisse, N. | Titel = '''The use of compensatory strategies by Dutch learners of English''' | Datum = 1990 | Plaats = Dordrecht | Uitgever = Foris}}&lt;/ref&gt;.

=== ANW ===

=== Inleiding ===
In dit voorbeeld doet een docent verslag van zijn ervaringen met werkvormen in het vak ANW. Zijn situatie op school is wat betreft ANW uniek. Ten eerste is hij de enige actieve ANW-docent. Daarnaast wilde hij graag ANW geven om bepaalde didactische ideeën in de praktijk te toetsen. Dit leidde er toe dat hij geen gebruik wilde maken van handbindertjes zoals de bekende leerboeken die hij al gebruikte op school. Hij heeft dus zelf leermateriaal ontwikkeld, wat heeft geleid tot een aantal werkvormen die hij wil gebruiken voor een docenteninstructie voor collegae ANW. 

=== Motivatie ===
[[Bestand:Bijbrengen ANW Beeldgrafiek.png|thumb|left|Verwachting versus ervaring ten aanzien van ANW]]
Een motivatie om een eigen nieuwe invulling van het vak ANW te geven, zijn de resultaten van een navraag bij de leerlingen door de docent vooraf. Hij heeft daartoe de leerlingen gevraagd hun ervaring/verwachting t.a.v. ANW te verwoorden. Bij het bundelen van de responsen viel op dat de verwachtingen van de leerlingen die nog geen ANW hadden genoten en dat nu voor het eerst kregen - het betreft hier 4 HAVO en 4 VWO -, erg hoog waren. Daartegenover staan de overwegend negatieve ervaringen van 5 VWO die al een jaar lang ANW gehad hadden. Deze enorme discrepantie gaf hem een zeer sterke extra reden om het ANW-onderwijs van het jaar daarvoor aan te passen. Dit heeft geleid tot een geheel nieuwe opzet, waarin de interesses van de leerling centraal staan. De werkvormen die in deze opzet worden genoemd hebben met elkaar gemeen dat ze de leerling veel vrijheid geven om inhoud en vorm in te vullen. Vandaar dat deze twee componenten de kern vormen van de onderbouwing van zijn keuzes.

=== Opzet ===
[[Bestand:Bijbrengen ANW Opzet.png|thumb|right|Opzet van het vak ANW]]
Het ANW onderwijs dat door de docent wordt verzorgd heeft betrekking op de leergangen 4 en 5 voor zowel HAVO als VWO. De opdracht literatuuronderzoek “Sterrenkunde” hield in dat leerlingen in groepen van maximaal 5 personen een sterrenkundig onderwerp kiezen. Vervolgens moesten de leerlingen een plannetje opstellen waaruit moest blijken hoe ze aan de criteria die aan de opdracht waren gesteld moesten voldoen. Deze criteria stonden in een beoordelingslijst die aan de leerlingen vooraf werd uitgedeeld. De criteria zijn afgeleid van het examenprogramma en zullen in de volgende sheets naar voren komen. Hoe de beoordeling in zijn werk ging was ook bekend gemaakt. Er is namelijk een Excel werkblad waarin de leerling tussentijds eenvoudig kon zien hoe hij er voor staat (zowel qua progressie als beloning). Het onderzoeksplan diende als basis voor de activiteiten die de leerlingen moesten vervullen. Deze activiteiten waren gericht op het onderzoeken als vaardigheid, het omgaan met informatie, toepassen van taalvaardigheden, het gebruik maken van ICT, kennis over het zonnestelsel en het heelal. Op de werkvormen literatuuronderzoek en vraagspel wordt hieronder verder ingegaan.

=== Vaardigheden ===
Het onderzoek begon met het maken van een plan waarin de leerlingen onder andere hun onderwerp, de activiteiten die ze nodig achten en een planning plaatsen. Dit plan moest vertaald worden naar een opzet waarvan de uitvoering moest worden vastgelegd. De conclusies die uit de resultaten volgden moesten worden vermeld. Het bijhouden van een logboek was een belangrijk en daarom verplicht hulpmiddel bij de verslaglegging van deze en andere activiteiten. 

De volgende informatievaardigheden moesten de leerlingen laten zien
* het zoeken van informatie
* het verzamelen van deze informatie in een te analyseren vorm
* het analyseren van informatie
* het beoordelen van informatie op bruikbaarheid, juistheid, betrouwbaarheid
* het selecteren van informatie dat geschikt is voor het onderzoek
* het groeperen van informatie in hoofdzaken en bijzaken
* het verantwoorden van de informatie (bronvermelding)

Bij de taalvaardigheden werd gelet op de formulering, dat wil zeggen of deze paste bij het lezerspubliek en op een adequate wijze de informatie werd verschaft. Daarnaast werd erop gelet of de inhoud op een logische wijze werd gepresenteerd. Bij het taalgebruik werd gelet op de beknoptheid en de juistheid. 

De ICT-vaardigheden die werden gevraagd bij dit onderzoek is het gebruik van een tekstverwerker, HTML, Powerpoint etc. bij het maken van de verslaglegging van het onderzoek. Ook was het noodzakelijk informatie via het internet of multimediale middelen te gebruiken. Ook konden in de presentatie van het onderzoek multimediale componenten voorkomen.

=== Onderzoek ===
[[Bestand:Bijbrengen ANW onderbouwing literatuuronderzoek.png|thumb|left|Onderbouwing van de keuze]]
Het onderzoek betrof inhoudelijk domein F uit het examenprogramma. Domein F gaat over sterrenkunde. Meer specifiek “Zonnestelsel en heelal”. De onderdelen die uit dit domein zijn behandeld
* Ontstaan van wetenschappelijk kennis over sterrenkunde
* De invloed van sterrenkunde op het dagelijks leven
* Kenmerken van het zonnestelsel en het heelal, zoals
* De bouw van het zonnestelsel
* De gravitatiekracht tussen hemellichamen
* Het ontstaan van het zonnestelsel
* Bouw en geschiedenis van het heelal.
Niet ieder onderzoek zal alle kenmerken (vorig punt) behandelen. Maar door uitwisseling van onderzoeken is dit toch bereikt.

Waarom de keuze voor een literatuuronderzoek “Sterrenkunde”. De werkvorm is gekozen omdat de inhoud het domein F 25 (havo) of 30 (vwo) “Kenmerken van het zonnestelsel en het heelal” uit het ANW examenprogramma dekt. Daarnaast was de docent in tegenstelling tot de andere onderwerpen binnen ANW erg met sterrenkunde vertrouwd. De volgende vraag is dan waarom deze vorm? Ook zou de docent hier weer kunnen reageren met dat veel onderdelen uit domein A: Vaardigheden hiermee worden behandeld. Maar wat hem vooral heeft bewogen deze vorm te kiezen is dat  leerlingen zelf een vrij gekozen weergave mogen kiezen van een zelf gekozen onderwerp binnen de sterrenkunde. Het voordeel hiervan is dat leerlingen hun eigen interesses mogen volgen. Dit heeft een sterke motivatie voor hun leren tot gevolg. De 4de klassen zijn nieuw met het vak en de eerste opdracht die hij zich dan stelt is de leerlingen direct voor het vak te motiveren. Uit eerdere leservaring is hem gebleken dat het onderwerp sterrenkunde de leerlingen door het mystieke gehalte al gauw ontbreekt.

=== Vraagspel ===
Het vraagspel had de docent bedoeld als terugblik op de eigen literatuuronderzoek en die van een ander. Elke leerling maakt een toets met maximaal 4 vragen die ongeveer 20 minuten duurt. Deze toets moet gaan over het eigen onderzoek, en mag alleen vragen bevatten die te beantwoorden zijn na bestudering van een ander van dat onderzoek. De vragen hoeven niet rechtstreeks uit het onderzoek te kunnen worden beantwoord, maar mogen concluderende vragen (begrips- of zelf kennisproductieve vragen) zijn. Dit laatste heeft de docent de leerlingen aangeraden omdat bij het afnemen van de toets de maker van de toets alle producten mag gebruiken die hij nodig acht. Deze beantwoording is de tweede fase uit het spel. De derde fase is het samen nakijken en het komen tot een puntenverdeling. Het is zo dat de punten die de maker van de toets krijgt de gever verliest. Zaak is het dus een zo moeilijk mogelijke toets te creëren en de toets van een ander zo goed mogelijk te maken, dan is het totaal aantal punten maximaal. Deze punten worden vertaald in een bonusje op het cijfer van deze periode. Bonusje want iemand die maximaal speelt (en dat is slechts voor enkelen weggelegd) zal er slechts 5 tiende bonus op verdienen. Puntenverdeling levert 1 tiende op. De nadruk ligt dus niet op de beloning maar op het spel.
[[Bestand:Bijbrengen ANW onderbouwing vraagspel.png|thumb|right|Onderbouwing keuze]]

Waarom de keuze voor het vraagspel “Sterrenkunde”? De werkvorm is gekozen omdat de inhoud het domein F  “Kenmerken van het zonnestelsel en het heelal” uit het ANW examenprogramma aanvult. Door het bestuderen van een ander onderzoek zorgt de docent ervoor dat mensen die onderdelen niet in het eigen werk hebben behandeld, deze wel via het werk van een ander onder ogen krijgen. Door het onderzoek als studieobject te nemen zorgt hij ervoor dat leerlingen hun eigen werk en die van een ander reflecteren. Deze vorm is gekozen omdat hij de leerlingen sterk wil motiveren deze reflectie zo scherp mogelijk te doen, om te zorgen voor de vereiste diepgang. Als leerlingen namelijk echt het spel willen gebruiken om een bonus te krijgen dan moeten ze hun best doen goede vragen te verzinnen en het onderzoek van een ander goed te bestuderen. Beide activiteiten vindt de docent erg sterke componenten van effectie.

== Focus ==
=== Lesstof ===
De onderwijzer ziet vaak de school, de leerstof, de methode, huiswerk  en cijfers (toets&lt;ref&gt;Toets=een controle om te bewijzen dat een lerende heeft voldaan aan de gestelde leerdoelen&lt;/ref&gt;) als zijn voornaamste gereedschappen.
'''Leerstof'''&lt;ref&gt;Leerstof=de verzameling van alle leermaterialen die een lerende dient te bestuderen&lt;/ref&gt; is de verzameling van alle materialen die een lerende dient te bestuderen. Leerstof geeft dus in het onderwijs aan ''wat'' er gestudeerd moet worden. Als de gebruikte onderwijsmethode en de leerdoelen ook worden beschreven dan geeft de leerstof eveneens aan ''hoe'' men dien te leren en ''waar'' dat naar moet leiden. Leerstof omvat leermaterialen als lesmaterialen, opgaven, instructies, studieteksten en [[onderwijsfilmer|onderwijsfilms]]. 

Onderwijzers zijn gemiddeld meer op de leerling en minder op de lesstof gefocust dan ouders &lt;ref name=&quot;DENESSEN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Denessen, D. | Titel = '''Opvattingen over onderwijs: leerstof- en leerlinggerichtheid in Nederland''' | Uitgever = Garant | Datum = 200 | {{ISBN|}}= 9053509445}}&lt;/ref&gt; maar het blijft van belang een goed begrip hebben van het vak dat een onderwijzer geeft en hoe nieuwe kennis in dat vakgebied wordt gebracht&lt;ref name=&quot;CROSSMAN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Crossman, P., Wilson, S., en Shulman, L. | Titel = '''Teachers of substance: Subject matter knowledge for teaching''' | Datum = 2001 | Plaats = Oxford | Uitgever = Pergamon Press}}&lt;/ref&gt;. Een te grote focus op de inhoud kan echter betekenen dat een onderwijzer te veel vervreemd raakt van diegene die hij dient te onderwijzen. Samen de uitdaging aangaan een voor beiden vreemd vakgebied te verkennen, heeft als het gaat om de vaardigheid van leren en onderzoeken voordelen. In dat geval wordt van de onderwijzer gevraagd dat hij niet per se de kennis van het vakgebied heeft, maar kundig genoeg is om zich deze adequaat eigen te maken. Dit kunstje draagt hij dan over in plaats van de feitelijke kennis. In het boek [[Onderwijsarchitect]] staat een [[Onderwijsarchitect/Resultaten/HO#Sterrenkunde|voorbeeld]] hoe dit goed kan uitpakken. Verder is het tegenwoordig vrij eenvoudig om met alle vrije informatie die beschikbaar is bijvoorbeeld via het internet een eigen programma samen te stellen. Om uit dit publieke domein betrouwbare informatie te filteren is ook steeds minder een probleem. Een goed voorbeeld daarvan zijn de projecten van Wikimedia, zoals Wikipedia en Wikibooks. 

Het produceren van leerstof is de taak van de [[Onderwijsontwikkelaar/Doel#Leerstof|onderwijsontwikkelaar]], het formuleren van de wensen en de structuur is het werk van de [[onderwijsontwerper]].

=== Huiswerk ===
''Het geven van huiswerk is het geven van een proeve van onbekwaamheid, het vrijwillig meenemen het geven van een proeve van bekwaamheid''

Het geven van huiswerk heeft in relatie tot de kwaliteit van lesgeven of het motiveren van een leerling, een veel kleiner effect op de leerprestaties&lt;ref name=&quot;KEITH&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Keith, T. en Cool, V.A. | Titel = '''Testing models of school learning: Effects of quality of instruction, motivation, academic coursework, and homework on academic achievement''' | Datum = 1992 | Uitgever = School Psychology Quarterly, Vol 7(3) | Bladzijdes = 207 - 226}}&lt;/ref&gt;. Uit onderzoek blijkt dat een onderwijzer vooral aansluiting moet zoeken met de belevingswereld van de lerende en leermethoden toepast die uitgaan van samenwerking en zelfwerkzaamheid om de motivatie te bevorderen en vooral niet procesgeorienteerde instructies moet geven&lt;ref name=&quot;THOONEN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Thoonen, E.J., Sleegers, J.C., Peetsma, T.D. en Oort, J. | Titel = '''Can teachers motivate students to learn?''' | Datum = 2011 | Uitgever = Educational Studies, Volume 37, Issue 3 | Bladzijdes = 345 - 360}}&lt;/ref&gt;.

Daarnaast zien we dat huiswerk vaak ongedifferentieerd verplicht wordt gesteld, terwijl men zich kan afvragen waarom een leerling die een 8 of hoger staat die extra oefening nog nodig heeft. Men kan in ieder geval deze leerling veilig de verplichting tot het maken van huiswerk voor dat specifieke vak wegnemen, zodat deze meer tijd heeft voor eventuele probleemvakken.

=== Cijfers ===
''Spieken! Ik vind het geweldig die samenwerking. Ik geef jullie beiden een 10. Kijk zelf maar wie de een en wie de nul krijgt.''
Uit de ''wet van Posthumus'' blijkt het lastig voor onderwijzers om hun cijfers niet aan te passen aan het niveau van de klas&lt;ref name=&quot;KOHNSTAMM&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Kohnstamm, D. en Cassee, E. | Datum = 2002 = Titel = '''Het cultureel woordenboek: encyclopedie van de algemene ontwikkeling''' | Uitgever = Uitgeverij Athos}}&lt;/ref&gt;. Volgens Posthumus heeft een onderwijzer als neiging het gangbaar niveau, een cijfer tussen de zes en de zeven, af te stemmen op de middengroep van de klas die ongeveer de helft beslaat. Ongeveer een kwart zal een slechter cijfer krijgen en hetzelfde deel een beter cijfer.

=== Schotten ===
Vaak kijkt een docent naar het onderwijs als een winkelcentrum met daarin zijn eigen winkeltje. Maar een professional kent niet alleen zijn eigen toko maar ook de andere in zijn branche en omgeving. In ieder geval voldoende om adequaat te kunnen aansluiten bij de rest van het aanbod (doorlopende leerlijn, zij-instroom en uitstroom) en te kunnen doorverwijzen als iets te halen is buiten zijn eigen shop. Met deze visie zou een docent regelmatig ook eens buiten zijn geëigende onderwijsniveau en -type dienen les te geven en contacten te onderhouden. Zie de [[Onderwijzer/Voorbeelden#Doorlopende leerlijn|voorbeelden]] hiervan.

=== Hoofdpijn ===
''Ik geef jullie een hint; de remweg van het vliegtuig die je moet uitrekenen ligt tussen de 3 nanometer en 10 keer de omtrek van de aarde''

Een onderwijzer schreef eens deze tekst onderaan een opgave waarin de leerlingen moesten bepalen hoeveel meter een bepaald vliegtuig nodig had om op een landingsbaan te remmen. Het kon niet uitblijven of de eerste leerlingen staken hun vinger op. &quot;Maar meneer, aan die hint hebben we toch niets.&quot; Waarop de leraar antwoordde; &quot;ok zeker wel, hier tussen liggen echt alle antwoorden die ik van medeleerlingen van jullie eerder heb gehad&quot;. &quot;Maar van een remweg van een nanometer krijg je hoofdpijn!&quot;. Om maar niet van de brandstofproblemen die men krijgt bij het andere einde van het continuüm te spreken. 

Leerlingen checken vaak hun antwoorden niet. Terwijl in bovenstaand voorbeeld er veel fouten toch wel erg gemakkelijk kunnen worden ontdekt. Maar de leerling ziet dit als extra inspanning wat hem hoofdpijn bezorgt. 

Een ander leraar gaf eens leerlingen die een proefwerk hadden gemaakt op de computer hun antwoorden terug zonder hun naam er boven. Hij vertelde hen dat ze het werk van een leerling 10 minuten mochten nakijken, en dat hoe goed ze nakeken mee zou tellen in het cijfer. Geen van de leerling herkende zijn eigen antwoorden en dacht die van anderen te hebben nagekeken. De antwoordpapieren liepen over van de rode inkt. Daarop verklapte de docent dat het hun eigen antwoorden betrof en dat als ze in plaats van ruim 10 minuten eerder te stoppen, zoals voor het gros gold, ze beter hun eigen werk konden nakijken. De docent nam de antwoorden weer in met de naam er boven en keek de spullen na. Hij gaf twee cijfers voor en na de correctie en dat scheelde maar liefst gemiddeld 2 van de 10 punten. 

== Bronvermelding ==
* John Bradbeer - '''Barriers to Interdisciplinarity: disciplinary discourses and student learning''' - Journal of Geography in Higher Education, Volume 23, Issue 3 November 1999 , pages 381 - 396
* Angus Duff - '''Approaches to learning: factor invariance across gender''' - Research into Learning Unit, University of Paisley, Ayr Campus, Ayr KA8 0SR, UK
* Piet J. Janssen - '''Studeren, doceren en evalueren in studaxologisch perspectief''' - Leuven: Acco, 1996. {{ISBN|90-334-3368-0}}
* Chris Masui - '''Leervaardigheid bevorderen in het hoger onderwijs''' - Universitaire Pers Leuven 2002
* lemma - '''lexicale databank van het Nederlands''' - E-Lex

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>2zwz508gincyh4t7h9tt83xc4rxq7br</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijsprofessional/Onderwijsmanager</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43386</id>
    <revision>
      <id>424734</id>
      <parentid>424525</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40195" sha1="tcghz40m5nj3mu65i2u4ihyiq3917et" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
Een '''onderwijsmanager''' is iemand met een leidinggevende functie in het onderwijs. Hij geeft leiding aan onderwijsprofessionals om te zorgen voor een omgeving waarbinnen leerlingen én onderwijzers optimaal kunnen presteren. 

== Achtergrond ==
Een onderwijsmanager heeft meestal een academische achtergrond en eerdere ervaring opgedaan in een inhoudelijke onderwijsfunctie, hoewel er steeds meer beroep wordt gedaan op expertise buiten het onderwijsveld. Onderwijsmanagers waren in het verleden de bepalende pedagogische figuur binnen een onderwijsorganisatie. Hun functie had veel aanzien in maatschappij en opende deuren voor andere vooraanstaande posities zoals bij de bekende politicus {{Wp|Louis van de Laar|Louis van de Laar}}.

Sommige beweren dat het postmoderne tijdsklimaat van de typische schoolleider een onderwijsmanager heeft gemaakt&lt;ref name=&quot;BRAECKMANS&quot;&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Management en het onderwijs. Reflecties (DIROO-Academia 9)'''| Achternaam = Braeckmans, L., Coppieters, P., De Clercq, H., De Laet, E., Lynen, I., Van Achter, V., van den Nieuwenhuijzen, J. en Verkest, R. | Uitgever = Academia Press | {{ISBN|}}= 9038209142 | Bladzijdes = 45 - 46}}&lt;/ref&gt;. Het is in ieder geval zo dat het begrip onderwijsmanagers de laatste drie decennia een grote ontwikkeling heeft meegemaakt&lt;ref name=&quot;DIMMOCK&quot;&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Developing Comparative and International Educational Leadership and Management: A cross-cultural model''' | Uitgever = School Leadership &amp; Management: Formerly School Organisation, Volume 20, Issue 2 | Datum = 2000 | Bladzijdes = 143 - 160 | Achternaam = Dimmock, C. en Walker, A.}}&lt;/ref&gt;. Het onderzoek naar effectief onderwijsmanagement volgde deze ontwikkeling enige tijd later en is pas in echt in bloei gekomen vanaf 1990&lt;ref name=&quot;HECK&quot;&gt;{{Citeer boek | Titel = '''The Study of Educational Leadership and Management; Where Does the Field Stand Today?''' | Achternaam = Heck, R.H. en Hallinger, P. | Uitgever = Educational Management Administration Leadership, vol. 33 no. 2  | Datum = 2005 | Bladzijdes = ==9 - 244}}&lt;/ref&gt;.

De laatste jaren komen er steeds meer invloeden van buiten de school binnen (internet). De voorheen vooral beheersmatige opererende onderwijsmanager wordt daardoor geconfronteerd met een toenemend beroep op innovatie en het omgaan met zelfbewuster personeel die meer rechten en vrijheid opeisen.

== Functies ==
Een onderwijsmanager zal zijn werkzaamheden inzetten om onderwijskwaliteit, -innovatie, -rendementen, -ontwikkeling en professionalisering te verbeteren. Zijn pijlen richt hij vanuit de (veranderende) maatschappelijke functie, het kernproces en het management van zijn onderwijsorganisatie. Naast het imago van de onderwijsorganisatie en de aard van de projecten, blijkt vooral de reputatie en de overtuigingskracht van de onderwijsmanager bepalend te zijn bij het vinden van derde geldstromen om te onderwijsorganisatie te versterken. Andere taken die een onderwijsmanager uitvoert zijn het samenwerken met onderwijsmanagers, het stimuleren en inspireren van medewerkers en het werken aan de eigen ontwikkeling.

Onderwijsmanagers treffen we o.a. als
* Onderwijscoördinator
* {{Wp|ICT-coördinator (onderwijs)|ICT-coördinator}}
* Stagecoördinator
* Sectordirecteur
* Directeur
* {{Wp|Locatieleider (onderwijs)|Locatieleider}}
* Clustermanager
* Teamleider
* {{Wp|Conrector|Conrector}}
* Rector
* Schoolhoofd
* Schoolleider
* Bestuursvoorzitter

=== Rector ===
Op onderwijsmanagers in het basisonderwijs; de schoolleiders, is de {{Wp|wet BIO|wet BIO}} van toepassing. Volgens de {{Wp|Wet op het voortgezet onderwijs|wet op het voortgezet onderwijs}} staat een {{Wp|rector|rector}} aan het hoofd van een school voor {{Wp|voorbereidend wetenschappelijk onderwijs|voorbereidend wetenschappelijk onderwijs}}, bij andere scholen voor voortgezet onderwijs leidt een [[onderwijsdirecteur|directeur]]&lt;ref name=&quot;WET&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wet op het voortgezet onderwijs | URL = https://wetten.overheid.nl/cgi-bin/deeplink/law1/title=Wet%20op%20het%20voortgezet%20onderwijs | Titel = '''artikel 32'''}}&lt;/ref&gt;. De {{Wp|Rector magnificus|rector magnificus}} wordt benoemd door de {{Wp|Raad van Toezicht|Raad van Toezicht}} en is wettelijk bevoegd {{Wp|Wetenschappelijke promotie|promoties}} toe te kennen.

=== Onderwijsdirecteur ===
De '''onderwijsdirecteur''' is iemand die aan het hoofd staat van een (afdeling van een) school of het onderwijs leidt op een afdeling van de faculteit van een universiteit. Hij is daarmee de hoogste [[onderwijsmanager]] binnen (een afdeling van) een onderwijsorganisatie.  Volgens de {{Wp|Wet op het voortgezet onderwijs|wet op het voortgezet onderwijs}} staat een {{Wp|rector|rector}} aan het hoofd van een school voor {{Wp|voorbereidend wetenschappelijk onderwijs|voorbereidend wetenschappelijk onderwijs}}, bij andere scholen voor voortgezet onderwijs leidt een onderwijsdirecteur&lt;ref name=&quot;WET&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wet op het voortgezet onderwijs | URL = https://wetten.overheid.nl/cgi-bin/deeplink/law1/title=Wet%20op%20het%20voortgezet%20onderwijs | Titel = '''artikel 32'''}}&lt;/ref&gt;. Vanwege zijn bevoegdheid neemt een onderwijsdirecteur van een school zitting in het schoolbestuur en vertegenwoordigt deze binnen zijn school bijvoorbeeld in de medezeggenschapsraad. De onderwijsdirecteur binnen een faculteit neemt meestal geen zitting in het faculteitsbestuur.

=== Onderwijscoördinator ===

Een '''onderwijscoördinator''' is iemand die onderwijsmensen, -voorzieningen en -activiteiten organiseert en met elkaar in overeenstemming brengt om bepaalde onderwijsdoelen te bereiken. Bij een [[onderwijsmanager]] is het leiding geven aan een groep of afdeling zelf het onderwijsdoel. 

Een onderwijscoördinator heeft meestal geen formele leidinggevende bevoegdheden of deze zijn beperkt tot die nodig voor het realiseren van de vooraf gestelde onderwijsdoelen. Ook wordt de term onderwijscoördinator ingezet om differentiatie aan te brengen in leidinggevende functies ([[onderwijsmanager]], [[onderwijsdirecteur]]). In dit boek wordt ingegaan op een mogelijke ontwikkeling van onderwijscoördinator tot directeur zonder de spanwijdte van het leidinggeven als hèt verschil te duiden. Meer staan de inhoudelijke verschillen in de functieuitoefening, het functieprofiel en de bijbehorende technieken en vaardigheden centraal.

== Praktijk ==
=== De domme directeur ===
Ze zijn er, domme directeuren, maar eigenlijk is het niet de normale realiteit bij een professionele organisatie. Directeur zijn vraagt van alles wat te weten, verbindingen te leggen, kennis te produceren en te ventileren. Met name dat laatste, de productieve leerstijl en uitleggen als voornaamste vorm zijn zeer effectieve vormen van leren. Goede directeuren lezen echt alles wat hun pad kruist en moeten dat ook als professionals. Wat hun pad kruist is zo breed en diepgaand als de organisatie. En moet deze inhoud aan derden in eenvoudige bewoordingen uitleggen en verbinden aan hun eigen ideeën? Dus een directeur of ondernemer die de uitvoering delegeert, delegeert daarmee niet het eigen leerproces maar zal dit juist versterken en integreren. Dus een directeur hoeft niet zelf operationele zaken uit te voeren om te leren. Want dan zouden er alleen maar domme directeuren zijn. 

=== Rol ===
De Onderwijsraad adviseert dat een onderwijsmanager zich bewust is van het feit dat hij het leren en onderwijzen dient te ondersteunen en in de uitoefening van zijn positie daarom bescheidendheid toont&lt;ref name=&quot;Onderwijsraad&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Onderwijsraad | Titel = '''Advies Variëteit in schaal, uitgebracht aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap''' | Uitgever = Onderwijsraad, nr. 20050300/833 | Datum = Oktober 2005 | Plaats = Den Haag | {{ISBN|}}= 90-77293-43-4}}&lt;/ref&gt;. Onderwijsmanagers melden dan ook dat ze collegialiteit, het voor je winnen, als de meest gewenste manier van besluitvorming zien&lt;ref name=&quot;HELLAWELL&quot;&gt;{{Citeer boek | Titel= '''A case study of the changing role of the academic middle manager in higher education: between hierarchical control and collegiality?''' | Uitgever = Research Papers in Education, Volume 16, Issue 2 | Datum = 2001 | Bladzijdes = 183 - 197 | Achternaam = Hellawell, D. en Hancock, N.}}&lt;/ref&gt;. Het vertrouwen in de onderwijsmanager door de medewerkers draagt namelijk bij aan de bereidheid tot veranderen&lt;ref name=&quot;ORANJE&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Vertrouwen in de onderwijsmanager en de veranderingsbereidheid van docenten''' | Uitgever = Open Universiteit Nederland | Oranje, R. | Datum = 2010}}&lt;/ref&gt;.

=== Ondernemerschap ===
Hoewel een ondernemer zijn personeel altijd zal trachten te overtuigen van zijn besluiten is hij eveneens duidelijk de baas. In scholen waar het onderwijsmanagement ondernemender wordt zien we dan ook dat het personeel moet wennen aan het feit dat besluiten door het management wordt genomen en ze daarin minder inspraak hebben dan voorheen. Kijkend naar de opdracht die er voor een onderwijsmanager op een school waar hij nieuw terecht komt ligt lijkt vaak op de woorden van Jules Deelder; &quot;het heelal, hoe verder hij keek hoe groter het leek&quot;. Of in de woorden van een sterrenkundige; &quot;het heelal hoe verder hij keek hoe ouder het leek&quot;. Of in de woorden van een filosoof; &quot;het heelal hoe langer hij keek hoe groter het leek&quot;. De visie waarop de rest van dit boek is gebouwd bestaat uit speerpunten voor en een kijk op de actoren in het onderwijs die van een (maatschappelijke ondernemende) onderwijsmanager mogen worden verwacht.

=== Onderbouwing ===
Verandering in beleid kunnen worden onderbouwd door deze te linken aan huidige of te verwachten trends. Het signaleren van trends kan de onderwijsmanager doen via zes maatschappelijke en technologische dimensies.
Deze aanpak noemt men SEPTED, een afkorting voor de volgende dimensies:

* '''S'''ociaal-cultureel
* '''E'''conomie
* '''P'''olitiek
* '''T'''echnologie
* '''E'''cologie
* '''D'''emografie

=== Topzorg ===
''Waarom plaats je een brandmelder als je pas in actie komt als de zaak is afgebrand?''

Een manier om te kijken naar een school is deze op te vatten als een maatschappelijke onderneming. Vanuit deze visie mag onder meer worden verwacht dat de school zorg draagt voor zwakkeren uit de maatschappij. Dit wordt ook gevraagd van scholen. Kijkend naar de praktijk treft men nogal eens de situatie aan dat van leerlingen die in een rolstoel zitten wordt geëist dat ze toch met de andere leerlingen de trap op lopen. Uiteraard is dit als het gaat om fysieke handicaps figuurlijk bedoeld. Maar voor niet zichtbare handicaps als dyslexie, adhd, pdd nos en dyscalculie, zelfs na een duidelijke diagnose, een vaak voorkomende praktijk. Zorgteams en [[Onderwijsmanager/Werkwijze#Protocollen|protocollen]] ten spijt. 

De oplossing hiervoor hangt mede samen met het werkelijke belang dat een school hecht aan zorg voor leerlingen met handicaps in het leren. Met andere woorden gaat het om een strategie of om een waarlijk betrokkenheid bij deze leerlingen. Heeft de school als visie dat de eigen maatschappelijke verantwoordelijkheid en betrokkenheid wordt gemeten aan hoe de zwaksten worden behandeld? Of gelooft de school in onderwijs op maat wat altijd dient te starten met afgestemde zorg voor leerlingen die leerbeperkingen hebben?

Zo'n visie is een nodige grondslag voor anders een alleen uitgesproken missie en doelstelling om zorg aan leerlingen te optimaliseren. Daarnaast dient men zich te vergewissen of bij het bepalen van de strategie om die doelstelling te bereiken, de deskundigheid bij het personeel wel voldoende is. Wanneer dit alleen voorbehouden is aan team van gespecialiseerden (zorgteam), dan dient dit team niet alleen problemen te signaleren maar ook betrokken docenten van een passend en bovenal dwingend advies te voorzien. Op die twee punten zijn juist vaak zorgteams onthand.

=== Deskundig ===
In Nederland wordt het voorkomen van voortijdig verlaten van de school of onnodig afstromen binnen de school als een grote uitdaging gezien voor het onderwijs. Echter het is zeer onduidelijk of het huidige beleid in Nederland wel bijdraagt aan een afname hiervan&lt;ref name=&quot;STEEG&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Steeg, M. van der en D. Webbink | Titel = '''Voortijdig schoolverlaten in Nederland: omvang, beleid en resultaten''' | Datum = 2006 | Plaats = Den Haag | Uitgever = Centraal Planbureau Document No 107}}&lt;/ref&gt;. Wat wel bekend is uit de internationale literatuur is dat voorkomen beter werkt dan blussen achteraf (zie [[Onderwijsmanager/Werkwijze#Signalering|signaleren]]). En dat na signalering er een financiële prikkel dient te zijn voor de school, begeleiders om in te grijpen en dat dan alleen deskundige intensieve zorgbegeleiding waaromheen het onderwijs zich voegt, een werkelijk effect heeft.

Op veel scholen verzorgen mentoren mentorlessen waarin leerstrategieën en studievaardigheden worden aangeleerd. Dit terwijl ze daarin niet onderlegd zijn. De lessen worden gegeven aan alle leerlingen, ook al hebben de meeste leerlingen dat helemaal niet nodig. Denk hierbij aan de studaxen en de zorgleerlingen. Voor studaxen is het overbodig en voor de zorgleerlingen moet er juist een aanpak komen passend bij de eigen situatie. De mentor wordt daarnaast gezien als het aanspreekpunt wat betreft de zorg voor leerlingen. Het beeld van de school op deze mentor bij leerproblemen komt dan zo ongeveer overeen met die over een huisarts als eerste contactpersoon bij (medische) problemen. Maar een huisarts heeft een gedegen opleiding genoten als signaleerder, behandelaar en doorverwijzer. 

In de mentorlessen is het vaak onduidelijk wat de doelen zijn van de leerlingenzorg, laat staan met welke interventies die wordt geoptimaliseerd, zelfs al heeft de school [[Onderwijsmanager/Werkwijze#Protocollen|protocollen]] daarvoor. Daarnaast ziet men vaak vanzelf gebeuren dat de mentor zich lopende het schooljaar realiseert dat het beter is de aandacht te richten en daarmee te intensiveren op enkelen. De vraag doemt dan op of zorg voor leerlingen op de schouders van de mentor in een lesverband terecht moet komen. Of dat net als voor het leren van studievaardigheden, beter een specialist dit werk kan doen. Is het geven van mentorlessen wel effectief? Of kan men beter de tijd en het geld investeren in zorg op maat?

=== Personeel ===
''Ik werk er keihard aan om in een hangmat te kunnen liggen''

De professionaliteit van de onderwijzers is zeer bepalend voor de leerprestaties&lt;ref name=&quot;CLOTFELTER&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Clotfelter, C.T., Ladd, H.F. en Vigdor, J.L. | Titel = '''How and Why do Teacher Credentials Matter for Student Achievement?''' | Datum = 2007 | Uitgever = National Bureau of Economic Research, Working Paper No. 12828}}&lt;/ref&gt;. De professionaliteit is vooral te verbeteren door scholing en teambeloning &lt;ref name=&quot;CORNET&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Cornet, Huizinga, Minne en Webbink | Titel = '''Kansrijk kennisbeleid''' | Datum = 2006 | Plaats = Den Haag | Uitgever = Centraal Planbureau}}&lt;/ref&gt;.  (Individuele) beloning werkt vooral als het oordeel van het schoolhoofd daarin zwaar weegt en die in staat is goede en slechte leraren te onderscheiden&lt;ref name=&quot;JACOB&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Jacob, B.A. en Lefgren, L. | Titel = '''Principals as Agents: Subjective Performance Assessment in Education''' | Datum = 2005 | Plaats = Harvard University | Uitgever =  John F. Kennedy School of Government | URL = https://ssrn.com/abstract=757356}}&lt;/ref&gt;.

Wie ziet de onderwijsmanager als de specialist en zijn adviseur? Hij zal eerst naar zichzelf moeten kijken. Komt hij zelf uit het onderwijs, dan rijst de vraag: waarom heeft hij voor een carrière gekozen en het lesgeven heeft verlaten. Extra voorzichtigheid is geboden als het antwoord verwijst naar een vlucht omdat hij of zij het niet meer naar zijn of haar zin had. Dit kan duiden op hiaten in zijn vaardigheden als onderwijsverzorgende. Hij zal dan extra terughoudend moeten zijn met het zelf komen met voorstellen voor verbetering van het onderwijs of deze te beoordelen. Maar de vlucht kan in het geval van een ondernemende onderwijsmanager ook te maken hebben met zijn persoonlijkheid (snel verveeld zijn, pionier willen zijn, veranderingsgezind, prestatiegericht. ambitieus). 

Het doel van een onderwijsmanager is het zodanig inrichten van de organisatie dat het primaire proces, het verzorgen van goed onderwijs, effectief wordt ondersteund. Anders gezegd, hij dient ervoor te zorgen dat de [[Onderwijsdeskundige/Doel#Onderwijsfuncties|onderwijsfuncties]] door de onderwijsprofessionals in zijn organisatie zo goed mogelijk kunnen worden vervuld.

== Verantwoordelijkheden ==
''In een ideale onderneming wordt het mandaat door de medewerker zelf begrensd''
=== Financiering ===
Lumpsum.&lt;ref&gt;Lumpsum = de financiering van scholen door de Nederlandse overheid&lt;/ref&gt; vormt meestal de voornaamste financiering van een school. Een relatief klein percentage kan men halen uit de niet verplichte ouderbijdrage. Ouders met schoolgaande kinderen kunnen een tegemoetkoming aanvragen bij de gemeente voor de door hen te betalen bijdrage aan het schoolfonds&lt;ref name=&quot;GEMEENTE&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = dr. M.A. Allers | Titel = '''Gemeentelijk minimabeleid en armoedeval.''' | Datum = 1999 | Plaats = Rijksuniversiteit Groningen | Uitgever = Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden | {{ISBN|}}= 90 76276 05 6}}&lt;/ref&gt; Scholen kunnen zich op een bepaald sociaal milieu richten mede door een hoge ouderbijdrage te vragen&lt;ref name=&quot;ETNICITEIT&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Y Leeman, L Veendrick | Titel = '''De kleur van de school: Inleiding op een serie artikelen over etnische concentratie binnen het onderwijs.''' | Datum = 2001 | Uitgever = Pedagogiek}}&lt;/ref&gt;.

=== Papierwerk ===
Scholen voor voortgezet onderwijs zijn sinds 1 augustus 1998 wettelijk verplicht om systematisch de kwaliteit van het onderwijs te bewaken en maatregelen te nemen om de kwaliteit te behouden en zo nodig te verbeteren. In dat kader moeten scholen de volgende documenten opstellen: het schoolplan&lt;ref&gt;Schoolplan = een document waarin een school eens in de 4 jaar het beleid van de kwaliteit van het onderwijs beschrijft.&lt;/ref&gt;, de schoolgids&lt;ref&gt;Schoolgids = een document dat jaarlijks aan ouders en leerlingen informatie verstrekt over het functioneren van een school.&lt;/ref&gt; en de klachtenregeling. De Inspectie controleert de inhoud en toepassing. Een school laat hiermee zien te voldoen aan alle wettelijke eisen. Het bevoegd gezag stelt ten minste eenmaal in de 4 jaar het schoolplan vast en jaarlijks de schoolgids vast ten behoeve van het eerstvolgende schooljaar. Het bevoegd gezag zendt het schoolplan dan wel de wijzigingen daarvan en de schoolgids onmiddellijk na de vaststelling aan de inspecteur. Het bevoegd gezag van een school legt elke twee jaar in een reglement, leerlingenstatuut genaamd, de rechten en plichten van de leerlingen vast. In het leerlingenstatuut worden in elk geval voorschriften opgenomen, strekkende tot handhaving van de goede gang van zaken binnen de school en, de wijze waarop uitvoering wordt gegeven aan de bescherming van gegevens uit de persoonlijke levenssfeer. Het schoolplan, de schoolgids en de klachtenregeling vallen onder het instemmingsrecht van de ouders en het personeel, in het voortgezet onderwijs geldt dit ook voor leerlingen, in het (voortgezet) speciaal onderwijs voor leerlingen vanaf 13 jaar.

=== Klachtregeling ===
Sinds 1 augustus 1998 moet elke school in het primair en voortgezet onderwijs over een klachtenregeling voor ouders en personeel beschikken. Bovendien geldt dit in het voortgezet onderwijs ook voor leerlingen en in het (voortgezet) speciaal onderwijs voor leerlingen vanaf 13 jaar. Via de klachtenregeling moeten klachten over het bevoegd gezag en alle anderen die in de school werkzaam zijn, zo veel mogelijk op de school zelf worden opgelost. Het gaat om een laagdrempelige voorziening voor klachten over het bevoegd gezag en allen die in de school werkzaam zijn. Het schoolbestuur moet een klachtencommissie instellen, waar de klachten kunnen worden ingediend. De regeling moet ervoor zorgen dat klachten zo veel mogelijk op school tot een oplossing worden gebracht. Het kan hierbij overigens ook gaan om klachten over het gedrag of beslissingen ten opzichte van andere ouders of leerlingen. Een klachtencommissie (minimaal drie leden, waaronder een onafhankelijke voorzitter) behandelt de klachten. 

=== Onderwijstijd ===

'''Onderwijstijd''' is de tijd voor activiteiten uit het {{Wp|Curriculum|onderwijsprogramma}} die de {{Wp|overheid|overheid}} als zodanig meetelt. 
{{Infobox wetsartikel
| naam = Onderwijswet
| afbeelding = Grondwet 1814.gif
| onderschrift = Wet van 14 februari 1963, tot regeling van het voortgezet onderwijs
| wet = Wet op het voortgezet onderwijs
| hoofdstuk = I. Algemene bepalingen
| artikel = 10 en verder 
| lid = 
| citaat = Het programma omvat voor elke leerling in het derde leerjaar ten minste 1000 uren
| datum = 14 februari 1963
}}

=== Activiteiten ===
De {{Wp|Inspectie van het onderwijs (Nederland)|inspectie}} in Nederland hanteert een aantal criteria waarin onderwijsactiviteiten moeten voldoen om te vallen onder '''onderwijstijd'''.&lt;ref name=&quot;INSPECTIE&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Onderwijsinspectie | Titel = '''Beoordelingskader onderwijstijd van de Inspectie.''' | URL = https://www.vo-raad.nl/assets/3488}}&lt;/ref&gt; Het onderwijs:
* moet onder pedagogisch-didactische verantwoordelijkheid van bekwaam onderwijspersoneel worden uitgevoerd.
* moet deel uitmaken van het door de school geplande en voor de leerlingen verplichte onderwijsprogramma.
* moet door een inspirerend en uitdagend karakter bijdragen aan een zinvolle invulling van de totale studielast van leerlingen.

=== Achtergrond ===
Staatssecretaris {{Wp|Van Bijsterveldt|Van Bijsterveldt}} heeft in 2007 de norm voor onderwijstijd, op aandringen van onder andere de {{Wp|VO-raad|VO-raad}}, aangepast. Deze aanpassingen worden op aanbevelingen van de Commissie Onderwijstijd&lt;ref name=&quot;COMMISSIE&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Commissie Onderwijstijd | Titel = '''Brief met Aanbevelingen Commissie Onderwijstijd.''' | Datum = 16 december 2008 | URL = https://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2008/12/16/aanbevelingen-commissie-onderwijstijd/vo-ok-2008-88417-aanbiedingsbrief-tk-16-dec-def-2.pdf}}&lt;/ref&gt; voortgezet in de nieuwe wet voor de onderwijstijd die vanaf augustus 2011 geldt in Nederland.  

In deze wet wordt niet langer gerekend in lesuren maar in onderwijstijd. Reden daarvoor is dat {{Wp|school|scholen}} vaak onderwijsactiviteiten organiseren die niet binnen een lesuur vallen. De vaststelling van wat valt onder onderwijstijd gaat in de nieuwe wet naast de {{Wp|Medezeggenschapsraad|MR}}, ook in overleg met ouders en leerlingen. De verantwoording achteraf mag op groepsniveau in plaats van per leerling. Nederlandse scholen mogen rekenen volgens de nieuwe normen, dat wil zeggen 1000 klokuren voor alle leerjaren, uitgezonderd het laatste leerjaar (700 uur).

=== Prestaties ===
Onderzoek toont aan dat er een directe relatie bestaat tussen schoolprestaties en onderwijstijd. &lt;ref name=&quot;BARRETT&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Michael J. Barrett | Titel = '''The Case for More School Days.''' | Datum = november 1990 | Uitgever = Atlantic Monthly}}&lt;/ref&gt;  Niet alleen het aantal uren maar ook de regelmaat telt daarbij zwaarwegend. Zo zijn bijvoorbeeld de lange zomervakanties in de VS bepalend voor het feit dat arme kinderen op achterstand geraken bij rijke kinderen die onder aansporing van hun ouders de zomervakantie leerzaam (''summer school'') invullen. &lt;ref name=&quot;ALEXANDER&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = DR Entwisle, KL Alexander | Titel = '''Summer setback: Race, poverty, school composition, and mathematics achievement in the first two years of school.''' | Datum = 1992 | Uitgever = American Sociological Review}}&lt;/ref&gt;

=== Lesuitval ===
Lesuitval in het onderwijs is een zorgenkindje. Ouders  en inspectie beschouwen dit als een belangrijk aandachtspunt &lt;ref name=&quot;OORD&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = van Oord, L.,  Wendte, R. en Schieven, P. | Datum = 2005 | Titel = '''Onderwijsmeter 2005''' | Plaats =  Den Haag | Uitgever = Ministerie van OCW}}&lt;/ref&gt;. Uit het inspectieverslag van 2005 was te lezen dat maar bij zo'n 30 procent van de onderwijsinstellingen de leerlingen voldoende onderwijstijd krijgen om te leren wat ze dienen te leren &lt;ref name=&quot;INSPECTIE2&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Inspectie van het Onderwijs | Datum = 2005 | Titel = '''Onderwijsverslag 2003/2004''' | Plaats = Utrecht | Uitgever = Inspectie van het Onderwijs}}&lt;/ref&gt;. Tot die tijd werd er nauwelijks iets door de onderwijsinstellingen over omvang en aard van de uitval vastgelegd &lt;ref name=&quot;FRIELINK&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Frielink, S., Jongkind, R., Oeij, P. en Korver, T. | Datum= 2005 | Titel = '''Regelruimte regelen. Flexibel omgaan met problemen in de personeelsvoorziening op scholen voor voortgezet onderwijs''' | Plaats = Den Haag | Uitgever = SBO}}&lt;/ref&gt;. Het Nederlandse Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen is daarom in 2003 begonnen met een verkenning naar hoe vaak lesuitval op lager, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs voorkomt&lt;ref name=&quot;OCW&quot;&gt;{{Citeer boek|Achternaam = Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | Datum = 2003 | Titel = '''Onderwijsmeter 2003''' | Plaats = Leusden | Uitgever = Market Response Nederland}}&lt;/ref&gt;. Het bleek dat lessen voornamelijk in het voortgezet onderwijs uitvallen op de voet gevolgd door met middelbaar beroepsonderwijs. Het primair onderwijs kende in verhouding nauwelijks uitval van lessen. 

De aard van het uitval in het Nederlands voortgezet onderwijs betrof volgens het daarop ingestelde vervolgonderzoek&lt;ref name=&quot;REGIOPLAN&quot;&gt;{{Citeer boek|Achternaam = Berndsen, F.E.M. en van der Ploeg, S.W. | Datum = 2005 | Titel = '''Lesuitval in het voortgezet onderwijs 2004-2005''' | Plaats = Amsterdam | Uitgever = Regioplan in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen}}&lt;/ref&gt;:
* gemiddeld valt er een les in de week uit
* het lesuitval is het grootst in de wintermaanden en het voorjaar
* de donderdag is koploper, de maandag de achterblijver
* lessen vallen vooral aan het eind van de dag uit
* gedurende de dag wordt er vaker vervangen
* vooral in de eerste leerjaren is de meeste uit val van lessen
* in de laatste jaren wordt er nauwelijks vervangen
* de culturele en creatieve vakken kenden de meeste uitval (vaak omdat deze vakken vaak voor vergaderingen worden uitgeroosterd), exacte en economische vakken de minste
* in het Westen en in de grote steden is de lesuitval meer dan een kwart hoger dan elders
* de voornaamste reden voor uitval is ziekte (winter, steden), gevolgd door organisatorische redenen (voorjaar) zoals schoolreisjes, vergaderingen.

=== Bestrijding ===
Lesuitval bestrijden is voor scholen een belangrijke opdracht. Voor vbo- en mavo-leerlingen werkt een invalregeling of een verplichte huiswerkles&lt;ref name=&quot;VEENSTRA&quot;&gt;{{Citeer boek | Uitgever = Rijksuniversiteit van Groningen | Achternaam = Veenstra, R. | Titel = '''Leerlingen – klassen – scholen : Prestaties en vorderingen van leerlingen in het voortgezet onderwijs''' | Datum = 1999 | URL = https://ics.uda.ub.rug.nl/root/Dissertations/1999/VeenstraR/?pLanguage=en&amp;pFullItemRecord=ON}}&lt;/ref&gt;. Bestrijden van het dreigende lerarentekort levert ook een belangrijke bijdrage omdat zelfs 1 procent tekort al kan leiden tot het verzorgen van te weinig onderwijs&lt;ref name=&quot;LEERKRACHT&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Commissie Leraren | Datum = 2007 | Titel = '''Leerkracht''' | Uitgever = DeltaHage | Plaats = Den Haag | URL =  
https://www.minocw.nl/documenten/rapport_leerkracht_2.pdf}}&lt;/ref&gt;. Scholen doen vaak bij het voorkomen van lesuitval een beroep op het eigen personeel in plaats van elders vervanging te regelen waardoor deze een toenemende werkdruk ervaren wat de kans op ziekte van de docent weer vergroot&lt;ref name=&quot;DIEHL&quot;&gt;{{Citeer boek | Titel = '''Levenfasebewust personeelsbeleid in het onderwijs''' | Achternaam = Diehl, P.J. en Hanssen, D.W. | Uitgever = Kluwer | Datum = 2007 | {{ISBN|}}= 9013048382}}&lt;/ref&gt;. Zoekt men echter veel sneller vervanging buiten de eigen instellingen dan ontstaat een actieve pool van invallers.

=== Protocollen ===
Een onderwijsmanager heeft mede als taak om problemen binnen de onderwijsorganisatie op te merken.

De onderwijsmanager dient te waken over protocollen die hem helpen bij het signaleren van problemen en deze eventueel te verbeteren. Een van de protocollen waar een onderwijsmanager alert moet zijn is het signaleren van leerproblemen (zoals [[Onderwijzer/Werkwijze#Dyslexie|dyslexie]]&lt;ref&gt;Dyslexie = het onvermogen om woorden, waarvan men wel de letters ziet, in hun betekenis te vatten&lt;/ref&gt; bij binnenstromende leerlingen. Dit protocol moet in ieder geval helder krijgen of er leerproblemen van de leerlingen op de vorige school vastgesteld zijn. Het op tijd onderkennen van leerproblemen heeft een positieve invloed op de totale leerprestaties van de school. Het protocol zou daarom bij binnenkomst maar ook bij indicatoren die mogelijk duiden op leerproblemen bij al toegelaten leerlingen, een adequate test op leerproblemen dienen te bevatten en hoe de onderwijsprofessionals op tijd zullen signaleren dat er wat aan de hand. Een signaleringsprotocol dient niet alleen systematisch te kijken naar de leerling maar ook naar situatie thuis en op school en die actief betrekken bij het signaleren. Alleen signaleren en inzicht verwerven maakt een protocol onvolledig als er niet ook duidelijke handreikingen worden verstrekt hoe de leerling kan worden ondersteund.

=== Uitlatingen ===
De onderwijsmanager dient voor de onderwijsprofessionals een spreekbuis te zijn waar men zich veilig en laagdrempelig kan uitlaten over de gang van zaken op de schoolorganisatie. Hij moet dit niet alleen aan toevallige ontmoetingen over laten maar organiseren. Niet iedere onderwijsprofessional loopt even gemakkelijk binnen als er zaken zijn waarover hij wil communiceren. Daarnaast zal het de organisatie van het werk van de onderwijsmanager niet te goede komen als op elk moment van de dag iedereen binnen kan vallen. Hoewel de effectiviteit van de spreekbuis toeneemt naarmate die just in time kan worden aangesproken. Een lastig dilemma voor een onderwijsmanager, dat echter het belang van het degelijk inrichten van de communicatie alleen maar groter maakt. 

Het organiseren van het kunnen doen van uitlatingen over de school op een veilige plek, is in een onderwijsinstelling van extra belang omdat men daar, wat men ook ziet bij bijvoorbeeld detachering, veel en voornamelijk contact heeft met de &quot;klant&quot; (de leerling). Het gevaar bestaat dan dat men zich, als de nood te hoog wordt of nergens anders gehoord wordt, uit tegen de leerling. Met uiten wordt overigens niet bedoeld dat men begripvol aansluit bij kritiek door de leerling. Ter verduidelijking; als een klant in een winkel binnenkomt en klaagt over de onoverzichtelijke uitstalling van de producten dan is het professioneel te noemen als een medewerker daar open en meegaand op reageert, zonder overigens de winkel zelf af te kraken. Echter als men een winkel binnenkomt en de medewerker begin uit zichzelf te klagen tegen de klant over de onoverzichtelijke uitstalling, dan is dit zeer onprofessioneel. En al helemaal als de klant een andere mening is toegedaan. Het laatstgenoemde is echter een vaak geziene praktijk in het onderwijs. Iets wat een onderwijsmanager direct dient te signaleren en stevig op te reageren.

Een wenselijke cultuur is dat onderwijsprofessionals uitlatingen die zijn gedaan van mensen buiten de onderwijsorganisatie (zoals leerlingen en ouders) constateren en doorgeven aan de onderwijsmanager. Eigen uitlatingen worden alleen intern en constructief gedaan en komen niet naar buiten. De onderwijsmanager zal om deze cultuur te bereiken bijdragen van onderwijsprofessionals als die constructief zijn bedoeld en binnenskamers zijn geuit altijd moeten omarmen, zelfs als die niet passen bij de eigen visie of strategie.

=== Samenwerking ===
''Delen is vermenigvuldigen. Een halve deskundigheid keer een halve deskundigheid is een kwart deskundigheid.''

Uiteraard mag een onderwijsmanager ervan uitgaan dat als men talenten deelt dat dit netto meer op zal leveren. Maar dit effect is niet altijd aan de orde, zeker niet als men over onvoldoende deskundigheid beschikt om een bepaalde taak uit te voeren of een beslissing te nemen. Dan bestaat het gevaar dat samenwerking met iemand die ook over onvoldoende deskundigheid beschikt leidt tot een nog minder goed resultaat. Hetzelfde effect is bijvoorbeeld ook te zien bij samenwerkingsprojecten als wikipedia waar sommige artikelen kwalitatief steeds minder worden omdat bijdragers over onvoldoende inhoudelijke capaciteiten beschikken. Als de samenwerkers echter over voldoende capaciteiten om netto zinvol bij te dragen, dan zal men elkaar wel versterken.

== Toetsing ==

=== Frequentie ===
Een toets&lt;ref&gt;Toets = een controle om te bewijzen dat een lerende heeft voldaan aan de gestelde leerdoelen&lt;/ref&gt; is een manier om aan derden aan te tonen dat een lerende bepaalde leerdoelen heeft bereikt. Het mededelen van deze bewijzen vindt meestal plaats tijdens het uitdelen van een rapport. In principe zou men dus voor elk afzonderlijk te controleren groep leerdoelen (vak) slechts een keer hoeven te toetsen per rapportperiode. Alle andere vormen van onderzoeken hoe men ervoor staat zijn diagnostisch van aard en meer intern voor de leerling of docent bedoeld. Aan een toets zou men eigenlijk alleen moeten deelnemen als men zeker is dit te hal, dus als de diagnostiek hiertoe voldoende vertrouwen schenkt.

=== Leerdoelen ===
Goed gebruik is dat een [[onderwijzer]] alleen mag toetsen wat hij ook expliciet als [[Onderwijsarchitect/Doel#Leerdoelen|leerdoel]]&lt;ref&gt;Leerdoel = doelstelling waarin duidelijk en concreet is gespecificeerd wat men beoogt zichzelf of anderen eigen te maken op het gebied van kennis, inzichten en vaardigheden, hoe men zich dit eigen maakt en dient te tonen aan anderen&lt;/ref&gt; heeft aangegeven. Dit is echter niet de dagelijkse onderwijspraktijk. Vaak zijn er helemaal geen leerdoelen geformuleerd en als die er zijn dan ziet men met name de zogenaamde [[Onderwijsarchitect/Doel/Cognitief|cognitieve leerdoelen]]. Een uitzondering zien we in het basisonderwijs. Waar juist de [[Onderwijsarchitect/Doel/Affectief|affectieve]] en sociale leerdoelen worden vastgesteld en gerapporteerd. Hoe gaat het kind om met anderen, hoe gemotiveerd en leergierig is het kind, wat zijn de interesses enzovoort zijn hiervan voorbeelden uit de rapporten. Zelfs motorische leerdoelen komen voor. Hoe zou een school dit kunnen aanpakken in bijvoorbeeld in het voortgezet onderwijs? En wat betekent dit voor de vakdocent? 

=== Rapportage ===
Een VO school zou eerst kunnen onderzoeken of en in welke mate cijfers op een rapport iets zinvols zeggen over de leerling. Gaat het puur om de beheersing van het betreffende vak. Of zit er in het cijfer ook andere leerdoelen of zelfs een vorm van straf (vergeten van een rekenmachine, te laat komen voor de toets, spieken) verwerkt. In het laatste geval zou de school er goed aan doen die samenstellende onderdelen uit het cijfer te scheiden of uit te drukken in een apart cijfer bijvoorbeeld over de studiehouding. Maar het beste is straf middels een cijfer als extrinsiek motiverende regel anders te organiseren. Bijvoorbeeld door een extra vervangend werk te laten doen die reflecteert op het eigen ongewenste gedrag.

Cijfers die over vakoverstijgende vaardigheden iets zeggen (dat zijn meestal de niet cognitieve leerdoelen) kan men beter apart opnemen in de rapportage zoals op de basisschool gebeurt. Voordeel voor de ouders van brugklassers is dat men naast de vakcijfers ook een deel ziet dat men herkent. Een deel waarmee ouders zich vak makkelijker in kunnen herkennen. En waar de oudergesprekken meestal over zullen gaan. Voor de onderwijzer betekent dit dat hij of zij naast zijn vakcijfer ook een aantal cijfers formuleert voor de vakoverstijgende leerdoelen. Juist deze vakoverstijgende leerdoelen vormen het gespreksstof van de rapportvergaderingen. Immers over de beheersing van het eigen vak kan vooral de vakdocent zelf oordelen.

=== Herkansen ===
Daarnaast zijn scholen vaak huiverig om leerlingen toetsen te laten herkansen. Terwijl in het hoger onderwijs dit een gebruikelijke praktijk is. De scholen missen hiermee een kans de prestaties van hun leerlingen op te krikken. Want een leerling die graag zelf een leerdoel wil verbeteren wordt zonder de mogelijkheid tot herkansing de zeer gewenste motivatie om alsnog beter te willen presteren ontnomen. Jammer dan, we accepteren dat je een hiaat hebt in je leerresultaten. Oh je wilt het graag opvullen. Kan niet op onze school. Dat zal geen bijdrage leveren aan betere schoolprestaties. De regel tot niet of beperkt herkansen is vaak ingesteld omdat scholen c.q. docent hiermee veel werk op hun hals halen, ze bang zijn dat leerlingen die weten dat ze mogen herkansen minder voorbereid op de toets komen of deze uitstellen en het risico dat minder geschikte lerenden uiteindelijk toch slagen&lt;ref name=&quot;MILLMAN&gt;{{Citeer boek|Achternaam = Millman, J.|Datum = 1989|Titel = '''If at first you don’t succeed: setting passing scores when more than one attempt is permitted''' | Uitgever= Educational Researcher, 18/6, 5-9}}&lt;/ref&gt;. Dat is echter te kort door de bocht gedacht.

Een student in het hoger onderwijs die herkanst heeft niet veel voordelen daarvan. In plaats van dat hij of zij terwijl ze nog vol in de stof zit een toets maakt, mag dit pas veel en veel later opnieuw. Alles wordt weer opnieuw bestudeerd en helemaal op eigen kracht. Dit is eigenlijk heel wenselijk vanuit onderwijs oogpunt. Want je zorgt dat kennis en vaardigheden die bij de eerste poging alleen op een gegeven moment worden beheerst nu door de herhaling veel blijvender zijn geïnternaliseerd.  Toch ziet men ook in het hoger onderwijs het probleem van vele herkansingen en het vele werk dat dit voor de docent met zich meebrengt. Dit kan men oplossen door de lerende niet zomaar een herkansing te laten doen maar alleen als de docent er zeker van is dat dit ook een zeer grote kans van slagen zal hebben. De lerende zal de docent hiervan moeten overtuigen. Hoe de lerende dat doet, is vooral aan hemzelf hoewel de docent richtlijnen kan stellen. Bijvoorbeeld een vervangende opdracht of een reflectie op het eigen leren met een antwoord op de vraag waarom het de eerste keer niet lukt en nu wel. Deze extra inspanning maakt meteen dat het wederom vanuit niet lonend is te herkansen. En dat zwakke lerenden kunnen worden geweerd omdat hun onderbouwing om toch weer mee te mogen doen niet zal voldoen.

Maar voor het onderwijs is herkansen op deze wijze zeer lonend omdat de lerende meer leeractiviteiten&lt;ref&gt;Leeractiviteit = een bezigheid die een leerproces in gang zet.&lt;/ref&gt; heeft gedaan. Daarnaast is het een manier voor het management om docenten te motiveren tot betere leerprestaties van hun leerlingen omdat hoe beter men dit bereikt des te minder herkansing er zijn. Het gevaar dat de docent zijn normering aanpast kan men ondervangen door een andere docent de toetsen te laten maken en nakijken. Het liefst een docent die zo ver mogelijk af staat van de betreffende docent. Deze wijze van toetsen is sowieso veel objectiever en eerlijker dan jezelf te beoordelen.

=== Extern ===
Een ondernemende onderwijsmanager zal niet uitgaan van zichzelf toetsen maar de klant, indirect de maatschappij, laten doen. Dit komt overeen met onderzoek dat laat zien dat externe gestandaardiseerde toetsen positieve effecten hebben op de schoolprestaties&lt;ref name=&quot;WOSSMANN&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Wößmann, L. | Titel = '''The Effect Heterogeneity of Central Exams: Evidence from TIMSS, TIMSS- Repeat and PISA''' | Datum = 2005 | Uitgever = Education Economics, Volume 13, Number 2 | Bladzijdes = 143- 169}}&lt;/ref&gt;.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>tcghz40m5nj3mu65i2u4ihyiq3917et</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Library/Markup</title>
    <ns>828</ns>
    <id>43394</id>
    <revision>
      <id>424800</id>
      <parentid>399729</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424800</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1138" sha1="5kpyv7saus8cvs9ggwuenesctli36dc" xml:space="preserve">local markup= {}

function markup.click_with_link( size, link, image)
    size = tostring(size or &quot;100px&quot;)
    link = tostring(link or &quot;Ontbrekende_Link&quot;)
    image = tostring(image or &quot;Ontbrekende_Afbeelding.jpg&quot;)
    
    local div_outer = mw.html.create('div')
        :css('position', 'relative')
        :css('height', size)
        :css('width', size)
        :css('overflow', 'hidden');
    
    local div_link = mw.html.create('div')
        :css('position', 'absolute')
        :css('top', '0')
        :css('left', '0')
        :css('font-size', '100px')
        :css('height', size)
        :css('width', size)
        :css('overflow', 'hidden')
        :css('line-height', '100px')
        :css('z-index', '3')
        :wikitext('[[:' .. link .. '|___]]');
    
    local div_image = mw.html.create('div')
        :css('position', 'absolute')
        :css('top', '0')
        :css('left', '0')
        :css('z-index', '2')
        :wikitext('[[image:' .. image .. '|' .. size .. '|' .. link .. ']]');
    
    div_outer
        :node(div_link)
        :node(div_image);
    
    return tostring(div_outer);
end

return markup;</text>
      <sha1>5kpyv7saus8cvs9ggwuenesctli36dc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>E-coach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43403</id>
    <revision>
      <id>424664</id>
      <parentid>424017</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T12:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1708" sha1="n2wyl8p4ukyqqxphcy8tzm5gb8ha85p" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = E-coach
| Object = Boek
| Bron = E-coach.webp
| Definitie = Een E-Coach (Electronic/Educational Coach) is een digitale tool die kunstmatige en geprogrammeerde intelligentie gebruikt om individuen te begeleiden bij het [[zelf leren]].
| Beschrijving = Het boek over E-Coach verkent hoe digitale coachingtechnologieën het [[zelf leren]] kunnen faciliteren en versterken. Het behandelt de principes achter E-Coaching, de implementatie ervan in onderwijs- en trainingsprocessen, en hoe het individuen kan helpen hun leerdoelen efficiënter te bereiken door gepersonaliseerde ondersteuning en feedback.
| Formaat = html
| Voortgang = 10
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijsplatform
| Onderdeel = Inleiding
| In het tijdperk van digitale transformatie wordt leren niet langer gezien als een activiteit die beperkt is tot de jeugd of de klaslokalen. Leren is een levenslang proces geworden, essentieel voor persoonlijke ontwikkeling en professionele groei. Echter, met de overvloed aan informatie en kennis beschikbaar binnen handbereik, kan het vinden van een gepersonaliseerd en effectief leerpad overweldigend zijn. Hier introduceert dit boek de rol van de E-Coach, een revolutionaire benadering om individuen te begeleiden in hun leerreis. Door de kracht van kunstmatige intelligentie te combineren met diepgaande inzichten in educatieve methodologieën, biedt de E-Coach een unieke ondersteuning die afgestemd is op de individuele behoeften, voorkeuren en doelen van elke leerder. Dit boek is bedoeld als een gids voor iedereen die geïnteresseerd is in de toekomst van zelfgestuurd leren en hoe technologie kan worden ingezet om ons potentieel te maximaliseren.
}}</text>
      <sha1>n2wyl8p4ukyqqxphcy8tzm5gb8ha85p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43405</id>
    <revision>
      <id>424688</id>
      <parentid>424051</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1362" sha1="imond3p8eosqisvux5ekxtgko3e5yne" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijstaal
| Object = Boek
| Bron = Onderwijstaal.webp
| Definitie = Een onderwijstaal is een domeinspecifieke, declaratieve programmeertaal die is ontworpen om onderwijsprocessen en -concepten te beschrijven, ondersteunend aan [[zelf leren]].
| Beschrijving = Een onderwijstaal maakt het mogelijk om educatieve inhoud en leerdoelen te formuleren zonder de exacte methoden voor het bereiken daarvan te specificeren, waardoor het flexibel inzetbaar is in diverse leeromgevingen, inclusief die met kunstmatige intelligentie.
| Formaat = html
| Voortgang = 5
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijsplatform
| Onderdeel = Inleiding
| Dit boek gaat over het ontwikkelen van een unieke onderwijstaal die gericht is op het faciliteren van zelfleren. Het belicht hoe deze taal, door haar declaratieve aard en domeinspecifieke focus op vrij leren, kan dienen als een krachtig hulpmiddel voor zowel menselijke lerenden als kunstmatige intelligentiesystemen. Door een nadruk te leggen op 'prompting' als een natuurlijke wijze van communicatie, wordt de taal een brug tussen traditionele onderwijsmethoden en de mogelijkheden van moderne technologieën. Het boek verkent de principes van het ontwerpen van deze taal, de toepassing ervan in educatieve contexten, en hoe het de interactie met en tussen AI-systemen kan verrijken.
}}</text>
      <sha1>imond3p8eosqisvux5ekxtgko3e5yne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>44120</id>
    <revision>
      <id>424721</id>
      <parentid>424156</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>11625</id>
      </contributor>
      <comment>/* This Month in Education: April 2026 */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>424721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130371" sha1="cob1f495zotku4h7v7lutl036fxpq7f" xml:space="preserve">&lt;!-- Deze regel laten staan aub. --&gt;{{Niet te koppelen}}{{TOC beperkt|2|2|klein}}[[Categorie:Wikibooks|Nieuws]]

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 12 jan 2026 20:33 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15 jan 2026 16:19 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026 20:45 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19 jan 2026 21:29 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026 22:01 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 26 jan 2026 22:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== Nieuwsbrief 147 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr &gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van januari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Wikipedia een kwart eeuw oud &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wikipedia is een kwart eeuw oud!|Wikipedia is een kwart eeuw oud!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst|Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen|Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons|Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 27 jan 2026 16:36 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=29359176 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 jan 2026 19:26 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 29 jan 2026 07:31 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 feb 2026 18:43 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 feb 2026 00:30 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Quiddity (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 feb 2026 20:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17 feb 2026 09:03 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 feb 2026 20:03 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== Nieuwsbrief 148 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van februari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Maart staat in het teken van Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia|Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis|Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wikipedia Schrijfwedstrijd|Wikipedia Schrijfwedstrijd]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar|Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Agenda - Zien we jou binnenkort?|Agenda - Zien we jou binnenkort?]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 feb 2026 13:41 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 mrt 2026 18:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 3 mrt 2026 12:56 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9 mrt 2026 19:52 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10 mrt 2026 05:15 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 mrt 2026 20:35 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Upcoming deployment of CampaignEvents extension to Wikibooks&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,

We are writing to inform you that the [[mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be deployed to all Wikibooks projects during the week of '''23 March 2026'''.
This follows last year’s broader rollout across Wikimedia projects. We realized that Wikibooks was not included at the time, and we’re now addressing that to ensure consistency across all communities.

The CampaignEvents extension provides tools to support event and campaign organization on-wiki, including features like on-wiki event registration and collaboration lists(global event list).

We welcome any questions, feedback, or concerns you may have. We are also happy to support anyone interested in trying out the tools. 
''Apologies if this message is not in your preferred language. If you’re able to help translate it for your community, please feel free to do so.''
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|overleg]]) 19 mrt 2026 19:22 (CET)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Udehb-WMF@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target&amp;oldid=30284073 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 mrt 2026 17:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== Nieuwsbrief 149 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van maart 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia
  &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!|Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Hiphop in Nederland: The Wiki Files|Hiphop in Nederland: The Wiki Files]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026|Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Publiek Domeindag 2026|Publiek Domeindag 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Adopteer een Kamerlid|Adopteer een Kamerlid]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Suriname Tijdmachine Mapathon|Suriname Tijdmachine Mapathon]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge|Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 mrt 2026 13:03 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 30 mrt 2026 21:25 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 31 mrt 2026 12:08 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 apr 2026 12:21 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 apr 2026 18:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 apr 2026 17:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20 apr 2026 17:00 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 apr 2026 08:50 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Overleg gebruiker:MediaWiki message delivery|overleg]]) 26 apr 2026 02:57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Codename Noreste@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== This Month in Education: April 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 4 • April 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 27 apr 2026 18:01 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30406002 --&gt;</text>
      <sha1>cob1f495zotku4h7v7lutl036fxpq7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424749</id>
      <parentid>424721</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T18:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>11625</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-18 */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>424749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134028" sha1="gwb8z61mmtsh7fnyl64613z4jsgda1t" xml:space="preserve">&lt;!-- Deze regel laten staan aub. --&gt;{{Niet te koppelen}}{{TOC beperkt|2|2|klein}}[[Categorie:Wikibooks|Nieuws]]

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 12 jan 2026 20:33 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15 jan 2026 16:19 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026 20:45 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19 jan 2026 21:29 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026 22:01 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 26 jan 2026 22:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== Nieuwsbrief 147 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr &gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van januari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Wikipedia een kwart eeuw oud &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wikipedia is een kwart eeuw oud!|Wikipedia is een kwart eeuw oud!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst|Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen|Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons|Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 27 jan 2026 16:36 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=29359176 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 jan 2026 19:26 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 29 jan 2026 07:31 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 feb 2026 18:43 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 feb 2026 00:30 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Quiddity (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 feb 2026 20:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17 feb 2026 09:03 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 feb 2026 20:03 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== Nieuwsbrief 148 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van februari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Maart staat in het teken van Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia|Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis|Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wikipedia Schrijfwedstrijd|Wikipedia Schrijfwedstrijd]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar|Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Agenda - Zien we jou binnenkort?|Agenda - Zien we jou binnenkort?]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 feb 2026 13:41 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 mrt 2026 18:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 3 mrt 2026 12:56 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9 mrt 2026 19:52 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10 mrt 2026 05:15 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 mrt 2026 20:35 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Upcoming deployment of CampaignEvents extension to Wikibooks&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,

We are writing to inform you that the [[mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be deployed to all Wikibooks projects during the week of '''23 March 2026'''.
This follows last year’s broader rollout across Wikimedia projects. We realized that Wikibooks was not included at the time, and we’re now addressing that to ensure consistency across all communities.

The CampaignEvents extension provides tools to support event and campaign organization on-wiki, including features like on-wiki event registration and collaboration lists(global event list).

We welcome any questions, feedback, or concerns you may have. We are also happy to support anyone interested in trying out the tools. 
''Apologies if this message is not in your preferred language. If you’re able to help translate it for your community, please feel free to do so.''
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|overleg]]) 19 mrt 2026 19:22 (CET)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Udehb-WMF@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target&amp;oldid=30284073 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 mrt 2026 17:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== Nieuwsbrief 149 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van maart 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia
  &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!|Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Hiphop in Nederland: The Wiki Files|Hiphop in Nederland: The Wiki Files]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026|Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Publiek Domeindag 2026|Publiek Domeindag 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Adopteer een Kamerlid|Adopteer een Kamerlid]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Suriname Tijdmachine Mapathon|Suriname Tijdmachine Mapathon]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge|Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 mrt 2026 13:03 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 30 mrt 2026 21:25 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 31 mrt 2026 12:08 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 apr 2026 12:21 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 apr 2026 18:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 apr 2026 17:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20 apr 2026 17:00 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 apr 2026 08:50 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Overleg gebruiker:MediaWiki message delivery|overleg]]) 26 apr 2026 02:57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Codename Noreste@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== This Month in Education: April 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 4 • April 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 27 apr 2026 18:01 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30406002 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27 apr 2026 20:06 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;</text>
      <sha1>gwb8z61mmtsh7fnyl64613z4jsgda1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leerpretpark</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45031</id>
    <revision>
      <id>424675</id>
      <parentid>424114</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="52tveawm99smqdzit2b18nujormi50d" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Object = Reeks
| Bron = Overzicht wandelpad door het park - Emmen - 20530146 - RCE.jpg
| Definitie = Een Leerpretpark is een leeromgeving die de invulling van speels- en zelf leren mogelijk maakt. De omgeving biedt een thuis aan verschillende leerattracties, die zich continue ontwikkelen en aanpassen op basis van de voorkeuren en wensen van de bezoeker. | Beschrijving = In een Leerpretpark worden innovatieve en effectieve best practices van leren toegankelijk én aantrekkelijk voor iedereen. In een Leerpretpark worden deze best practices aangeboden als [[Leerattractie|leerpretattracties]] in een uitnodigende en speelse leeromgeving. Zo krijgen bezoekers – jong en oud – de kans om inspirerende leerervaringen zelf te beleven, te ontdekken wat hen motiveert en daadwerkelijk te ervaren hoe goed onderwijs voelt. De leerpretattracties worden  door deelnemende organisaties zelf ontwikkeld en onderhouden, waarbij ze vaak door een [[Onderwijsarchitect|onderwijs- of leerarchitect]] worden ondersteund. De methodiek is [[speels leren]] wat mede [[zelf leren]] of [[vrij leren]] impliceert.
| Formaat = html
| Voortgang = 5
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijs en opleiding
| Onderdeel = Speels leren, Leerpret, Leerbroedplaats, Leerattractie, Onderwijsarchitect
}}</text>
      <sha1>52tveawm99smqdzit2b18nujormi50d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leerattractie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45036</id>
    <revision>
      <id>424671</id>
      <parentid>424112</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="77vm512z8kynyk5snfzghxa4vn8cxpm" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Object = Boek
| Bron = EPCOT - panoramio (7).jpg
| Collectie = Leerpretpark
| Definitie = Een '''leerattractie''' is een leeromgeving waarin het [[leren]] effectief is en intrinsiek motiverend werkt. 
| Beschrijving = De term leerattractie is een metafoor voor [[Learngames|leergames]] of bezienswaardigheden binnen een [[Leerpretpark|pretpark]] over leren, waar leerprocessen als thematische attracties gepresenteerd worden. Een leerattractie dient zowel de aantrekkelijkheid van leerinhoud en werkvormen als de effectiviteit, efficiëntie en retentiewaarde van het leerproces te garanderen. In dat geval spreekt men ook wel van een leerpretattractie. Als verschillende leerpretattracties samen op 1 locatie met elkaar optrekken om zo bezoekers de gelegenheid te bieden een bij hen passende leersensatie te ervaren, dan spreekt men van een [[leerpretpark]].
| Formaat = html
| Voortgang = 5
| Support = 
| Referentie = wikipedia
| Onderdeel = Inleiding, Attractie, Leerpret, Scan
}}</text>
      <sha1>77vm512z8kynyk5snfzghxa4vn8cxpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leerbroedplaats</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45097</id>
    <revision>
      <id>424672</id>
      <parentid>424023</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="iwylxdwe37s4xe8jf0kiy7jbi73xkyv" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Object = Boek
| Bron = EPCOT - panoramio (7).jpg
| Collectie = Leerpretpark
| Definitie = De '''Leerbroedplaats''' is het fysieke hart van een [[Leerpretpark]].
| Beschrijving = De '''Leerbroedplaats''' is een parkachtige omgeving waarin leerattracties samenkomen om bezoekers op een zintuiglijke, speelse en ervaringsgerichte manier te laten leren. De broedplaats vormt de tastbare ruimte waar het concept van leven lang leren en spelenderwijs ontdekken concreet beleefbaar wordt.
| Formaat = html
| Voortgang = 5
| Support = 
| Referentie = wikipedia
| Onderdeel = Functies, Kenmerken, Organisatie, Pretpark
}}</text>
      <sha1>iwylxdwe37s4xe8jf0kiy7jbi73xkyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leerpret</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45583</id>
    <revision>
      <id>424674</id>
      <parentid>424113</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2121" sha1="i2lzrejvnjh407xhu0aqgxg3wzj295p" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Object = Boek
| Bron = EPCOT - panoramio (7).jpg
| Collectie = Leerpretpark
| Definitie = '''Leerpret''' is een toestand waarin het proces van [[leren]] spontaan plezier, nieuwsgierigheid en intrinsieke motivatie oproept. 
| Beschrijving = De term leerpret is meetwaarde om de kwaliteit van een [[leerattractie|leerpretattractie]] te beoordelen. Des te meer de passie voor leren wordt vergroot, des te beter is de leerpretattractie.
| Formaat = html
| Voortgang = 5
| Support = 
| Referentie = wikipedia
| Onderdeel = Inleiding
}}
Leerpret is een toestand waarin het ontdekken, begrijpen en oefenen van nieuwe kennis of vaardigheden plezier en nieuwsgierigheid oproept. Het gaat verder dan enkel het behalen van een doel of het verwerven van een prestatie; het plezier in het leren zelf staat centraal. Leerpret combineert de essentie van leren, de vreugde van pret, en de ervaring van een fysieke of mentale ruimte, een park, waarin alles uitnodigt tot verkennen en ontdekken.

In een leerpretpark komt dit begrip tot leven. Net zoals een traditioneel pretpark plezier en vermaak biedt, wil een leerpretpark laten zien hoe prachtig en inspirerend leren kan zijn. De missie is om scholieren, die vaak negatieve ervaringen met leren hebben gehad, te laten ervaren dat leren juist een bron van vreugde kan zijn. Elk onderdeel van een leerpretpark – van interactieve tentoonstellingen tot spelenderwijs leren in attracties – is ontworpen om nieuwsgierigheid op te wekken, experimenteren te stimuleren en het intrinsieke plezier van kennis en vaardigheid te beleven.

Leerpret is cruciaal in dit concept omdat het de motivatie, betrokkenheid en blijvende interesse van de lerende vergroot. Zonder leerpret zou een leerpretpark slechts een verzameling educatieve objecten zijn; met leerpret wordt het een levendige omgeving waar leren en plezier hand in hand gaan, waar scholieren niet alleen iets leren, maar ook ervaren hoe leuk en bevredigend leren kan zijn. Het is de kern die van een park een leerpretpark maakt: een plek waar leren, pret en de vrijheid van een park samenkomen in een harmonieuze ervaring.</text>
      <sha1>i2lzrejvnjh407xhu0aqgxg3wzj295p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Content/Chapter</title>
    <ns>828</ns>
    <id>46557</id>
    <revision>
      <id>424735</id>
      <parentid>424650</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424735</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4777" sha1="ez6jx2ugg1u5lbvm2u7khgg1xxtuqe3" xml:space="preserve">local chapter = {}

function chapter.main( call )
	local extract, text = call.include( &quot;extract&quot;, &quot;text&quot; );
	
    -- Determine the book page (root of the current page)
    local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
    call.root = currentTitle.rootText
    local bookTitle = mw.title.new( call.root )
    
    -- If we are on a subpage, try to inherit parts from the book page
    if currentTitle.isSubpage and bookTitle and bookTitle.exists then
        local bookContent = bookTitle:getContent()
        if bookContent then
            -- Extract parts (Onderdeel) from the {{Opmaak}} call on the book page
            local parts = extract.parameter( bookContent, call.message.TEMPLATENAME, call.message.HOOK.PARAMETER[13], call )
            if parts and parts[1] and (#call.part == 0) then
                local rawParts = parts[1]
                -- Clean all hyphens (literal soft hyphen and &amp;shy; entity)
                local cleanParts = mw.ustring.gsub(rawParts, mw.ustring.char(173), '')
                cleanParts = mw.ustring.gsub(cleanParts, '&amp;shy;', '')
                -- Split the cleaned string into a table
                call.part = text.split( cleanParts, true )
            end
            
            -- Also inherit logo (Bron) if not set locally
            local logo = extract.parameter( bookContent, call.message.TEMPLATENAME, call.message.HOOK.PARAMETER[10], call )
            if logo and logo[1] and not call.source then
                call.source = text.trim( logo[1] )
            end
            
            -- Inherit title if not set
            local title = extract.parameter( bookContent, call.message.TEMPLATENAME, call.message.HOOK.PARAMETER[6], call )
            if title and title[1] and not call.title then
                call.title = text.trim( title[1] )
            end
        end
    end

    -- If we still have no parts, we might be a standalone chapter, use unnamed parameters if provided
    if #call.part == 0 and #call.unnamed &gt; 0 then
        call.part = call.unnamed
    end

    -- Ensure all parts are cleaned and filter out empty ones
    local validParts = {}
    for _, p in ipairs( call.part ) do
        local cleanP = text.trim(tostring(p))
        cleanP = mw.ustring.gsub(cleanP, mw.ustring.char(173), '')
        cleanP = mw.ustring.gsub(cleanP, '&amp;shy;', '')
        if cleanP ~= &quot;&quot; then
            table.insert(validParts, cleanP)
        end
    end
    call.part = validParts
    
    if type(call.content) ~= &quot;table&quot; then
        call.content = {}
    end
    call.content.part = call.part;
    -- Part 1: Save root and title
    local saved_unnamed = {}
    for i = 1, 20 do saved_unnamed[i] = call.unnamed[i] end
    call.unnamed_sources = saved_unnamed -- Targeted copy instead of full clone

    local title = mw.title.getCurrentTitle()
    local pagename = title.text
    local sub = title.subpageText
    local base = title.baseText
    local root = title.rootText
    
    local categories = {}
    
    -- Part 1: Content Category
    if sub ~= &quot;Printversie&quot; then
        local cat_name = root
        if base == &quot;Programmeren in PL/1&quot; then
            cat_name = &quot;Programmeren in PL/1&quot;
        end
        
        local clean_pagename = mw.ustring.gsub( pagename, &quot;%?&quot;, &quot;&quot; )
        local parts = mw.text.split( clean_pagename, &quot;/&quot; )
        local sortkey = &quot;&quot;
        if #parts &gt; 1 then
            table.remove( parts, 1 )
            sortkey = table.concat( parts, &quot;/&quot; )
        end
        table.insert( categories, string.format( &quot;[[Categorie:%s - inhoud|%s]]&quot;, cat_name, sortkey ) )
    end
    
    -- Part 2: Chapter Category (Switch logic)
    local chapter_cat = &quot;Hoofdstuk&quot;
    table.insert( categories, string.format( &quot;[[Categorie:%s]]&quot;, chapter_cat ) )
    
    -- Part 3: Glossary
    if mw.ustring.find( mw.ustring.lower( pagename ), &quot;woordenlijst&quot; ) then
        table.insert( categories, &quot;[[Categorie:Woordenlijst]]&quot; )
    end
    
    -- Centralized Source Processing: Parse raw unnamed parameters into structured sources
    call.appendix_sources = {}
    for i = 1, 20 do
        local v = call.unnamed_sources[i]
        if v and type(v) == &quot;string&quot; and v:find(&quot;;&quot;) then
            local fields = mw.text.split(v, &quot;%s*;%s*&quot;)
            if #fields &gt;= 2 then
                table.insert(call.appendix_sources, {
                    soort = mw.text.trim(fields[1] or &quot;&quot;),
                    titel = mw.text.trim(fields[2] or &quot;&quot;),
                    url = mw.text.trim(fields[3] or &quot;&quot;),
                    bron = mw.text.trim(fields[4] or &quot;&quot;),
                    beschrijving = mw.text.trim(fields[5] or &quot;&quot;)
                })
            end
        end
    end

    call.content.categories = table.concat( categories )

    return call;
end

return chapter</text>
      <sha1>ez6jx2ugg1u5lbvm2u7khgg1xxtuqe3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:~2026-25823-72</title>
    <ns>3</ns>
    <id>46586</id>
    <revision>
      <id>424752</id>
      <timestamp>2026-04-27T21:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{zb}}</comment>
      <origin>424752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6" sha1="p2zj203sz69ehm9afqmfh9qjp2pit26" xml:space="preserve">{{zb}}</text>
      <sha1>p2zj203sz69ehm9afqmfh9qjp2pit26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Flight</title>
    <ns>828</ns>
    <id>46587</id>
    <revision>
      <id>424769</id>
      <timestamp>2026-04-28T04:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met 'local test = {}  local CFG        = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; ); local flight     = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;flight&quot; ); local unittest   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; ); local call       = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;call&quot; );  test = unittest:new();  function test.main( frame ) 	return test.run( frame ); end  -- Safely mock mw.addWarning if running in a non-MediaWiki environment (like local CLI testing) if not mw then     _…'</comment>
      <origin>424769</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="4028" sha1="puzpuhkmhyyk2wvox1h5qgyzjpp16d8" xml:space="preserve">local test = {}

local CFG        = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local flight     = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;flight&quot; );
local unittest   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );
local call       = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;call&quot; );

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

-- Safely mock mw.addWarning if running in a non-MediaWiki environment (like local CLI testing)
if not mw then
    _G.mw = { addWarning = function(msg) end }
elseif not mw.addWarning then
    mw.addWarning = function(msg) end
end

function test:test_flight_feedback()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.message = {
        MISTAKE = {
            HEADER = &quot;Mistake Header&quot;,
            EXPLANATION = &quot;Mistake Explanation&quot;
        },
        DEBUG = {
            HEADER = &quot;Debug Header&quot;,
            EXPLANATION = &quot;Debug Explanation&quot;
        },
        HELP = {
            HEADER = &quot;Help Header&quot;,
            EXPLANATION = &quot;Help Explanation&quot;
        }
    };
    
    -- Test case 1: support = &quot;ignore&quot; should return empty string regardless of other things
    my_call.pass = true;
    my_call.support = &quot;ignore&quot;;
    local result1 = flight.feedback( my_call );
    test:assertEquals( &quot;&quot;, result1, &quot;feedback should return an empty string when support is 'ignore'&quot; );

    -- Test case 2: pass = false, which forces support = &quot;help&quot;. Mistake &gt; 0.
    my_call.pass = false;
    my_call.support = &quot;ignore&quot;; -- Should be overwritten by pass = false
    my_call.mistake = { &quot;Mistake 1&quot; };
    my_call.debugging = { &quot;Debug 1&quot; };
    my_call.help = { &quot;Help 1&quot; };
    local result2 = flight.feedback( my_call );
    
    local expected_mistake = &quot;&lt;br&gt;&lt;pre&gt;MISTAKE HEADER:\n\n* Mistake 1\n\nMistake Explanation&lt;/pre&gt;&lt;br&gt;&quot;;
    local expected_debug   = &quot;&lt;br&gt;&lt;pre&gt;DEBUG HEADER:\n\n# Debug 1\n\nDebug Explanation&lt;/pre&gt;&lt;br&gt;&quot;;
    local expected_help    = &quot;&lt;br&gt;&lt;pre&gt;HELP HEADER:\n\n# Help 1\n\nHelp Explanation&lt;/pre&gt;&lt;br&gt;&quot;;
    
    test:assertEquals( expected_mistake .. expected_debug .. expected_help, result2, &quot;feedback should combine mistake, debug, and help blocks when pass is false&quot; );
    test:assertEquals( &quot;help&quot;, my_call.support, &quot;feedback should force support to 'help' if pass is false&quot; );

    -- Test case 3: pass = true, support = &quot;debug&quot;. No mistakes.
    my_call.pass = true;
    my_call.support = &quot;debug&quot;;
    my_call.mistake = {};
    local result3 = flight.feedback( my_call );
    
    test:assertEquals( expected_debug, result3, &quot;feedback should only return debug block if support is 'debug' and there are no mistakes&quot; );
end

function test:test_flight_landed()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    local result = flight.landed( my_call );
    test:assertEquals( &quot;&quot;, result, &quot;landed should return an empty string&quot; );
end

function test:test_flight_takeoff()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    
    -- Test case 1: mistakes exist, should return empty string
    my_call.mistake = { &quot;A mistake&quot; };
    local result1 = flight.takeoff( my_call );
    test:assertEquals( &quot;&quot;, result1, &quot;takeoff should return empty string when mistakes exist&quot; );

    -- Test case 2: No mistakes, valid script execution
    my_call.mistake = {};
    my_call.object = &quot;dummy_object&quot;;
    
    -- Mock the include function to return our test script
    my_call.include = function( object )
        if object == &quot;dummy_object&quot; then
            return {
                main = function( c ) return &quot;Takeoff Successful!&quot; end
            }
        end
        return &quot;&quot;
    end

    local result2 = flight.takeoff( my_call );
    test:assertEquals( &quot;Takeoff Successful!&quot;, result2, &quot;takeoff should execute the object script and return its result&quot; );

    -- Test case 3: Include returns empty string (object not found)
    my_call.object = &quot;unknown_object&quot;;
    local result3 = flight.takeoff( my_call );
    test:assertEquals( &quot;&quot;, result3, &quot;takeoff should return empty string if the object script is not found&quot; );
end

return test;</text>
      <sha1>puzpuhkmhyyk2wvox1h5qgyzjpp16d8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Flight/doc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>46588</id>
    <revision>
      <id>424770</id>
      <timestamp>2026-04-28T04:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}}'</comment>
      <origin>424770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="liu0649zehty986888t8z902sbh7f2x" xml:space="preserve">{{Opmaak}}</text>
      <sha1>liu0649zehty986888t8z902sbh7f2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424771</id>
      <parentid>424770</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="1xjvsrddwt4av34dabdzj86jvttu9qg" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Test ==
Deze module test [[Module:Layout/Production/Interface/Flight]]

{{#invoke:Layout/Production/Test|main|flight}}

== Code ==</text>
      <sha1>1xjvsrddwt4av34dabdzj86jvttu9qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Frisk</title>
    <ns>828</ns>
    <id>46589</id>
    <revision>
      <id>424773</id>
      <timestamp>2026-04-28T05:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met 'local test = {}  local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; ); local frisk    = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;frisk&quot; ); local unittest = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; ); local call     = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;call&quot; );  test = unittest:new();  function test.main( frame ) 	return test.run( frame ); end  -- Helper to quickly initialize a standard call object for Frisk tests local function setup_call()     local my_call = call.i…'</comment>
      <origin>424773</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="6154" sha1="7i0qxcb8pi6f4k8u9bco41bqu0tamlc" xml:space="preserve">local test = {}

local CFG      = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local frisk    = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;frisk&quot; );
local unittest = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );
local call     = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;call&quot; );

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

-- Helper to quickly initialize a standard call object for Frisk tests
local function setup_call()
    local my_call = call.init( CFG, &quot;production&quot; );
    my_call.named = {};
    my_call.style = {
        BLUE = &quot;blue&quot;,
        ORANGE = &quot;orange&quot;,
        PURPLE = &quot;purple&quot;
    };
    my_call.message = {
        MISTAKE = {
            WRONG = {
                COLOR = &quot;Wrong color %s %s %s %s %s&quot;,
                PROGRESS = &quot;Wrong progress&quot;,
                HTML = &quot;Wrong HTML %s %s&quot;,
                PAGENAMELIST = &quot;Wrong pagelist %s %s&quot;,
                FORMAT = &quot;Wrong enum format %s %s %s&quot;,
                OBJECT = &quot;Wrong enum object %s %s %s&quot;
            }
        },
        HOOK = {
            FORMAT = { &quot;Html&quot;, &quot;Tekst&quot; },
            OBJECT = { &quot;Boek&quot;, &quot;Module&quot; }
        }
    };
    return my_call;
end

function test:test_frisk_color()
    local my_call = setup_call();
    
    -- Valid colors
    my_call.color = &quot;#FFFFFF&quot;;
    test:assertEquals( false, frisk.color( my_call ), &quot;1 valid color should return false&quot; );
    
    my_call.color = &quot;#FFFFFF, #000000&quot;;
    test:assertEquals( false, frisk.color( my_call ), &quot;2 valid colors should return false&quot; );

    my_call.color = &quot;#FFFFFF, #000000, #FF0000&quot;;
    test:assertEquals( false, frisk.color( my_call ), &quot;3 valid colors should return false&quot; );

    -- Invalid colors (more than 3)
    my_call.color = &quot;#FFFFFF, #000000, #FF0000, #00FF00&quot;;
    local mistake1 = frisk.color( my_call );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, type(mistake1), &quot;More than 3 colors should return a mistake string&quot; );

    -- Invalid colors (malformed)
    my_call.color = &quot;not_a_hex_color&quot;;
    local mistake2 = frisk.color( my_call );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, type(mistake2), &quot;Invalid hex format should return a mistake string&quot; );
end

function test:test_frisk_progress()
    local my_call = setup_call();
    
    -- Ignore boolean false
    my_call.progress = false;
    test:assertEquals( false, frisk.progress( my_call ), &quot;false progress should return false&quot; );

    -- Valid progress
    my_call.progress = &quot;0&quot;;
    test:assertEquals( false, frisk.progress( my_call ), &quot;0 should be valid&quot; );
    my_call.progress = &quot;50&quot;;
    test:assertEquals( false, frisk.progress( my_call ), &quot;50 should be valid&quot; );
    my_call.progress = &quot;100&quot;;
    test:assertEquals( false, frisk.progress( my_call ), &quot;100 should be valid&quot; );
    my_call.progress = &quot;75%&quot;;
    test:assertEquals( false, frisk.progress( my_call ), &quot;75% should be valid&quot; );

    -- Invalid progress
    my_call.progress = &quot;-1&quot;;
    local mistake1 = frisk.progress( my_call );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, type(mistake1), &quot;Negative numbers should be invalid&quot; );
    
    my_call.progress = &quot;101&quot;;
    local mistake2 = frisk.progress( my_call );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, type(mistake2), &quot;&gt;100 should be invalid&quot; );

    my_call.progress = &quot;abc&quot;;
    local mistake3 = frisk.progress( my_call );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, type(mistake3), &quot;Non-numbers should be invalid&quot; );
end

function test:test_frisk_enum()
    local my_call = setup_call();
    
    -- When parameter is empty or nil in my_call.named, it shouldn't frisk
    my_call.named.format = nil;
    test:assertEquals( false, frisk.format( my_call ), &quot;Missing format in named should return false&quot; );
    
    my_call.named.format = &quot;&quot;;
    test:assertEquals( false, frisk.format( my_call ), &quot;Empty format should return false&quot; );

    -- Valid enum matches (when call.format is populated)
    my_call.named.format = &quot;html&quot;;
    my_call.format = &quot;Html&quot;; -- Simulated normalization
    test:assertEquals( false, frisk.format( my_call ), &quot;Valid enum should return false&quot; );

    -- Invalid enum (when call.format is NOT populated but named is present)
    my_call.named.format = &quot;invalid_enum&quot;;
    my_call.format = false; -- Simulated failed normalization
    local mistake = frisk.format( my_call );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, type(mistake), &quot;Invalid enum should return a mistake string&quot; );
    
    -- Also test object as another enum
    my_call.named.object = &quot;invalid_object&quot;;
    my_call.object = false;
    local mistake_obj = frisk.object( my_call );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, type(mistake_obj), &quot;Invalid object enum should return a mistake string&quot; );
end

function test:test_frisk_html()
    local my_call = setup_call();

    my_call.named.definition = nil;
    test:assertEquals( false, frisk.definition( my_call ), &quot;Empty HTML field should return false&quot; );

    my_call.named.definition = &quot;some text&quot;;
    my_call.definition = &quot;&lt;div&gt;&lt;b&gt;Valid HTML&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&quot;;
    test:assertEquals( false, frisk.definition( my_call ), &quot;Balanced HTML should return false&quot; );

    my_call.definition = &quot;&lt;div&gt;&lt;b&gt;Unbalanced HTML&lt;/div&gt;&quot;;
    local mistake1 = frisk.definition( my_call );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, type(mistake1), &quot;Missing closing tag should return a mistake string&quot; );

    my_call.definition = &quot;Unbalanced HTML&lt;/b&gt;&quot;;
    local mistake2 = frisk.definition( my_call );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, type(mistake2), &quot;Missing opening tag should return a mistake string&quot; );
end

function test:test_frisk_pagelist()
    local my_call = setup_call();

    my_call.collection = &quot;Pagina Een, Pagina Twee&quot;;
    test:assertEquals( false, frisk.collection( my_call ), &quot;Valid pagelist should return false&quot; );

    my_call.collection = &quot;Pagina [Een], Pagina Twee&quot;;
    local mistake1 = frisk.collection( my_call );
    test:assertEquals( &quot;string&quot;, type(mistake1), &quot;Invalid pagelist with brackets should return a mistake string&quot; );
end

function test:test_frisk_dummy()
    local my_call = setup_call();
    test:assertEquals( false, frisk.reference( my_call ), &quot;reference should always return false&quot; );
    test:assertEquals( false, frisk.source( my_call ), &quot;source should always return false&quot; );
end

return test;</text>
      <sha1>7i0qxcb8pi6f4k8u9bco41bqu0tamlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Frisk/doc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>46590</id>
    <revision>
      <id>424774</id>
      <timestamp>2026-04-28T05:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} == Test == Deze module test [[Module:Layout/Production/Interface/Frisk]]  {{#invoke:Layout/Production/Test|main|frisk}}  == Code =='</comment>
      <origin>424774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142" sha1="fp6v1p9nakvecrzo4eskz93ic8j27vy" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Test ==
Deze module test [[Module:Layout/Production/Interface/Frisk]]

{{#invoke:Layout/Production/Test|main|frisk}}

== Code ==</text>
      <sha1>fp6v1p9nakvecrzo4eskz93ic8j27vy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Calculator</title>
    <ns>828</ns>
    <id>46591</id>
    <revision>
      <id>424796</id>
      <timestamp>2026-04-28T11:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met 'local test = {}  local CFG        = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; ); local calculator = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;calculator&quot; ); local unittest   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );  test = unittest:new();  function test.main( frame ) 	return test.run( frame ); end  function test:test_calculator_clamp()     self:assertEquals( 5, calculator.clamp( 5, 0, 10 ), &quot;Value inside range&quot; );     self:assertEquals( 0, calculator.clamp( -5, 0,…'</comment>
      <origin>424796</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1103" sha1="qco3dden88149a45s08mu1oo54jnhw3" xml:space="preserve">local test = {}

local CFG        = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local calculator = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;calculator&quot; );
local unittest   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_calculator_clamp()
    self:assertEquals( 5, calculator.clamp( 5, 0, 10 ), &quot;Value inside range&quot; );
    self:assertEquals( 0, calculator.clamp( -5, 0, 10 ), &quot;Value below minimum&quot; );
    self:assertEquals( 10, calculator.clamp( 15, 0, 10 ), &quot;Value above maximum&quot; );
    self:assertEquals( 5, calculator.clamp( 5, 5, 5 ), &quot;Min, max and value are equal&quot; );
end

function test:test_calculator_lerp()
    self:assertEquals( 5, calculator.lerp( 0, 10, 0.5 ), &quot;Midpoint&quot; );
    self:assertEquals( 0, calculator.lerp( 0, 10, 0 ), &quot;Start point&quot; );
    self:assertEquals( 10, calculator.lerp( 0, 10, 1 ), &quot;End point&quot; );
    self:assertEquals( 20, calculator.lerp( 10, 30, 0.5 ), &quot;Lerp with offset&quot; );
    self:assertEquals( 12.5, calculator.lerp( 10, 20, 0.25 ), &quot;Quarter point&quot; );
end

return test;</text>
      <sha1>qco3dden88149a45s08mu1oo54jnhw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Calculator/doc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>46592</id>
    <revision>
      <id>424797</id>
      <timestamp>2026-04-28T11:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} == Test == {{#invoke:Layout/Production/Test|main|calculator}}  == Code =='</comment>
      <origin>424797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="9avhr5hubeikv2f5xk857ts69rkqpz6" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Test ==
{{#invoke:Layout/Production/Test|main|calculator}}

== Code ==</text>
      <sha1>9avhr5hubeikv2f5xk857ts69rkqpz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Markup</title>
    <ns>828</ns>
    <id>46593</id>
    <revision>
      <id>424799</id>
      <timestamp>2026-04-28T11:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met 'local test = {}  local CFG        = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; ); local markup     = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;markup&quot; ); local unittest   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );  test = unittest:new();  function test.main( frame ) 	return test.run( frame ); end  function test:test_markup_click_with_link()     local result = markup.click_with_link(&quot;150px&quot;, &quot;TestLink&quot;, &quot;TestAfbeelding.jpg&quot;)          self:assertStringContains( 'positi…'</comment>
      <origin>424799</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1091" sha1="oza86dhwpcgjf5bo5e6za5fit3dam8l" xml:space="preserve">local test = {}

local CFG        = require( &quot;Module:Layout/Production/Configuration&quot; );
local markup     = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;markup&quot; );
local unittest   = CFG.INCLUDE( &quot;production&quot;, &quot;unittest&quot; );

test = unittest:new();

function test.main( frame )
	return test.run( frame );
end

function test:test_markup_click_with_link()
    local result = markup.click_with_link(&quot;150px&quot;, &quot;TestLink&quot;, &quot;TestAfbeelding.jpg&quot;)
    
    self:assertStringContains( 'position:relative', result, true, &quot;Outer div has position:relative&quot; )
    self:assertStringContains( 'width:150px', result, true, &quot;Width is 150px&quot; )
    self:assertStringContains( 'height:150px', result, true, &quot;Height is 150px&quot; )
    self:assertStringContains( '[[:TestLink|___]]', result, true, &quot;Link is generated&quot; )
    self:assertStringContains( '[[image:TestAfbeelding.jpg|150px|TestLink]]', result, true, &quot;Image is generated&quot; )
end

function test:test_markup_click_with_link_invalid_args()
    self:assertDoesNotThrow( function() markup.click_with_link(nil, nil, nil) end, &quot;Should not crash on nil arguments&quot; )
end

return test;</text>
      <sha1>oza86dhwpcgjf5bo5e6za5fit3dam8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Layout/Production/Test/Markup/doc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>46594</id>
    <revision>
      <id>424801</id>
      <timestamp>2026-04-28T11:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} == Test == {{#invoke:Layout/Production/Test|main|markup}}  == Code =='</comment>
      <origin>424801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="itaw45qt6vopbhgqf7ceuxetgofdpx7" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Test ==
{{#invoke:Layout/Production/Test|main|markup}}

== Code ==</text>
      <sha1>itaw45qt6vopbhgqf7ceuxetgofdpx7</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>