Wikibooks nlwikibooks https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Speciaal Overleg Gebruiker Overleg gebruiker Wikibooks Overleg Wikibooks Bestand Overleg bestand MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Help Overleg help Categorie Overleg categorie Transwiki Overleg transwiki Wikijunior Overleg Wikijunior TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 4 51 425176 423111 2026-05-09T05:04:44Z Erik Baas 2193 /* maart */ 425176 wikitext text/x-wiki {{TOC zonder automatische nummering}} == Uitleg == {{Te verwijderen pagina's}} <!--Niet verwijderd... een week laten staan--> == Archief == <div style="font-size: smaller; margin: 3px 0 5px 10px;"> *[[Wikibooks:Logboek verwijderde pagina's|2004]] &middot; {{Archieflinks|vanaf=2014}} *[[Speciaal:Logboeken/delete|Verwijderingslogboek]] </div> <!-- Voorbeeld: == Jaar == === Maand === ====Toegevoegd dd-mm, te verwijderen op of na dd-mm+1 ==== *[[Paginatitel]] - wiu --> ==2026== ===januari=== ====Toegevoegd 19 januari, te verwijderen op of na 19 februari==== * [[Implementeren van computersystemen]] - duplicaat van [[Implementeren van informatiesystemen]], die ietsje uitgebreider en beter lijkt. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 19 jan 2026 12:56 (CET) ::{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 8 mrt 2026 07:25 (CET) <span style="font-size: x-small;">(te laat, sorry)</span> ===februari=== ====Toegevoegd 18 februari, te verwijderen op of na 18 maart==== *[[In mensentaal/Techniek]] - Te kort, geen subpagina's *[[In mensentaal/Toets techniek - Versie B/Antwoorden]] - Antwoorden bij vragen die er niet (meer?) zijn over een boek wat er ook niet (meer?) is. *[[Toetsenbank/Inleidende toets techniek/Antwoorden]] - Idem ::- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 18 feb 2026 22:58 (CET) :{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 mrt 2026 11:21 (CET) ===maart=== ====Toegevoegd 12 maart, te verwijderen op of na 12 april==== * [[Mens en maatschappij/Flashcards]] - leeg, omdat ''alle'' afbeeldingen verwijderd zijn van commons - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 19:55 (CET) :{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 apr 2026 09:28 (CEST) ====Toegevoegd 15 maart, te verwijderen op of na 15 april==== *[[Programmeren in Small Basic]] - Eén pagina, nauwelijks enige inhoud. Naar wachtruimte? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 mrt 2026 12:53 (CET) :{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 apr 2026 09:28 (CEST) ===mei=== ====Toegevoegd 9 mei, te verwijderen op of na 9 juni==== * [[Inleiding in de moderne, hedendaagse architectuur]], * [[Sjabloon:Bouwkunst, moderne hedendaagse architectuur]], * [[Sjabloon:Bouwkunst, Moderne Hedendaagse Architectuur]] - geen inhoud, alleen een voorwoord - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 mei 2026 07:04 (CEST) == Kandidaten voor directe verwijdering == * .. Hier worden maximaal 10 kandidaten voor directe verwijdering geplaatst: {{Kolommen automatisch |style=border: 1px solid silver; padding-left: 5px; |inhoud= <dynamicPageList> category = Wikibooks:Nuweg mode = ordered count = 10 redirects = include </dynamicPageList> }} * [[:Categorie:Wikibooks:Nuweg|Klik hier]] voor het volledige overzicht ({{PAGESINCATEGORY:Wikibooks:Nuweg}} pagina's en/of categorieën). [[Categorie:Wikibooks]] lky93n3gg97kzwphh3053z2jvjnptyn 425179 425176 2026-05-09T05:19:58Z Erik Baas 2193 +2 425179 wikitext text/x-wiki {{TOC zonder automatische nummering}} == Uitleg == {{Te verwijderen pagina's}} <!--Niet verwijderd... een week laten staan--> == Archief == <div style="font-size: smaller; margin: 3px 0 5px 10px;"> *[[Wikibooks:Logboek verwijderde pagina's|2004]] &middot; {{Archieflinks|vanaf=2014}} *[[Speciaal:Logboeken/delete|Verwijderingslogboek]] </div> <!-- Voorbeeld: == Jaar == === Maand === ====Toegevoegd dd-mm, te verwijderen op of na dd-mm+1 ==== *[[Paginatitel]] - wiu --> ==2026== ===januari=== ====Toegevoegd 19 januari, te verwijderen op of na 19 februari==== * [[Implementeren van computersystemen]] - duplicaat van [[Implementeren van informatiesystemen]], die ietsje uitgebreider en beter lijkt. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 19 jan 2026 12:56 (CET) ::{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 8 mrt 2026 07:25 (CET) <span style="font-size: x-small;">(te laat, sorry)</span> ===februari=== ====Toegevoegd 18 februari, te verwijderen op of na 18 maart==== *[[In mensentaal/Techniek]] - Te kort, geen subpagina's *[[In mensentaal/Toets techniek - Versie B/Antwoorden]] - Antwoorden bij vragen die er niet (meer?) zijn over een boek wat er ook niet (meer?) is. *[[Toetsenbank/Inleidende toets techniek/Antwoorden]] - Idem ::- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 18 feb 2026 22:58 (CET) :{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 mrt 2026 11:21 (CET) ===maart=== ====Toegevoegd 12 maart, te verwijderen op of na 12 april==== * [[Mens en maatschappij/Flashcards]] - leeg, omdat ''alle'' afbeeldingen verwijderd zijn van commons - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 19:55 (CET) :{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 apr 2026 09:28 (CEST) ====Toegevoegd 15 maart, te verwijderen op of na 15 april==== *[[Programmeren in Small Basic]] - Eén pagina, nauwelijks enige inhoud. Naar wachtruimte? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 mrt 2026 12:53 (CET) :{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 apr 2026 09:28 (CEST) ===mei=== ====Toegevoegd 9 mei, te verwijderen op of na 9 juni==== *[[Inleiding in de moderne, hedendaagse architectuur]], :[[Sjabloon:Bouwkunst, moderne hedendaagse architectuur]], :[[Sjabloon:Bouwkunst, Moderne Hedendaagse Architectuur]] :: - geen inhoud, alleen een voorwoord - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 mei 2026 07:04 (CEST) *[[Programmeren in VB & VBA]], :[[Wikibooks:Infobox/Programmeren in VB & VBA]] :: - niet meer dan een beginnetje - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 mei 2026 07:19 (CEST) == Kandidaten voor directe verwijdering == * .. Hier worden maximaal 10 kandidaten voor directe verwijdering geplaatst: {{Kolommen automatisch |style=border: 1px solid silver; padding-left: 5px; |inhoud= <dynamicPageList> category = Wikibooks:Nuweg mode = ordered count = 10 redirects = include </dynamicPageList> }} * [[:Categorie:Wikibooks:Nuweg|Klik hier]] voor het volledige overzicht ({{PAGESINCATEGORY:Wikibooks:Nuweg}} pagina's en/of categorieën). [[Categorie:Wikibooks]] 4gm8vtupmf14441k7g6ggshq48xiyqb 0 2381 425177 422938 2026-05-09T05:17:13Z Erik Baas 2193 {{weg|niet meer dan een beginnetje}}; fase 1 425177 wikitext text/x-wiki {{Bi}}{{Weg|niet meer dan een beginnetje}} '''Wat is VB?''' VB is de afkorting voor Visual Basic. Dit is een programmeertaal ontworpen door Microsoft om een alternatief te bieden voor VC++. Deze taal laat toe (in tegenstelling tot VC++) om relatief makkelijk Windows Forms te creëren. '''Wat is VBA?''' VBA staat voor Visual Basic for Applications. Dit omdat deze speciaal is ontworpen om eenvoudig in MS Word, Access of Excel een programma te schrijven. De taal die hiervoor gekozen werd was Visual Basic, maar laat toe om makkelijk de inhoud van dit soort bestanden te wijzigen. <syntaxhighlight lang="vb"> ' het reserveren van geheugenruimte wordt gedaan met het type Dim. ' In dit geval reserveren we 4 keer een type string ' en 1 keer een type integer. Dim lab1 As String Dim lab2 As String Dim lab3 As String Dim lab4 As String Dim a As Integer ' Dit is de Next Button. We verhogen de teller en maken dan gebruik ' van de specifieke functies van VBA voor excel namelijk Range. ' Dit specificeert welk veld of van welk veld tot welk veld. Hieronder maken ' we de keuze om van de oorspronkelijke rij een offset met a te nemen ' en geen tov de kolom. Deze Value (waarde: string, getal, ..) vullen we in ' in de labels Private Sub CommandButton1_Click() a = a + 1 Label1.Caption = Range(lab1).Offset(a, 0).Value Label2.Caption = Range(lab2).Offset(a, 0).Value Label3.Caption = Range(lab3).Offset(a, 0).Value Label4.Caption = Range(lab4).Offset(a, 0).Value End Sub ' Dit is de Previous Button. We verlagen de teller en maken dan gebruik ' van de specifieke functies van VBA voor excel namelijk Range. ' Dit specificeert welk veld of van welk veld tot welk veld. Hieronder maken ' we de keuze om van de oorspronkelijke rij een offset met a te nemen ' en geen tov de kolom. Deze Value (waarde: string, getal, ..) vullen we in ' in de labels Private Sub CommandButton2_Click() a = a - 1 Label1.Caption = Range(lab1).Offset(a, 0).Value Label2.Caption = Range(lab2).Offset(a, 0).Value Label3.Caption = Range(lab3).Offset(a, 0).Value Label4.Caption = Range(lab4).Offset(a, 0).Value End Sub ' een lege toets Private Sub CommandButton3_Click() End Sub ' Deze functie wordt aangeroepen wanneer de form opstart, men kan ook nog ' andere kiezen nl: wanneer er op geklikt word,... ' we stellen de teller in op 0 en geven de velden een beginwaarde. Private Sub UserForm_Activate() a = 0 lab1 = "A1" lab2 = "B1" lab3 = "C1" lab4 = "D1" Label1.Caption = Range(lab1).Value Label2.Caption = Range(lab2).Value Label3.Caption = Range(lab3).Value Label4.Caption = Range(lab4).Value End Sub </syntaxhighlight> == Woordenlijst == Het kan handig zijn allerlei codes van Visual Basic te verzamelen. Deze lijst kan namelijk een belangrijke steun zijn bij het programmeren. Hieronder een woordenlijst met codes in Visual Basic. U wordt vriendelijk uitgenodigd codes toe te voegen. ===Algemene simpele opdrachten=== * '''Sub ''hier titel''()''' : titel van de macro (komt helemaal bovenaan) * '''Selection.TypeText Text:="(''de tekst'')"''' : op de plaats van de cursor komt de tekst * '''ActiveDocument.Paragraphs.Count''' : regels tellen * '''ActiveCell.Value''' : inhoud actieve cel wordt uitgelezen (Excel) * '''ActiveDocument.Save''' : opslaan * '''ActiveDocument.PrintOut Copies:=(''getal'')''' : een aantal keer afdrukken * '''ActiveDocument.Printout Range:=wdPrintCurrentPage''' : uitsluitend huidige pagina printen (range betekent afdrukbereik) * '''ActiveDocument.Range(''0, 20'').Select''' : eerste 20 tekens van open document worden geselecteerd (0, 20 te vervangen door ieder gewenst getal) * '''Documents.Save''' : alle geopende documenten worden opgeslagen * '''Documents(''1'').Save''' : eerste document in verzameling wordt opgeslagen (1 te vervangen door ieder gewenst getal, zo slaat 2 het tweede document op) * '''Documents.Add''' : nieuw document * '''End Sub''' : einde van de macro * '''''formuliernaam''.Show''' : formulier wordt getoond * '''Range("''A1:A5''").Formula = "''woord''"''' : cellen A1 tot en met A5 worden met een bepaald woord gevuld (Excel, A1:A5 te vervangen door ieder gewenste cel) * '''Selection.Copy''' : selectie wordt in het Microsoft klembord opgeslagen * '''Sheets.PrintOut''' : alle bladen in werkmap worden afgedrukt (Excel) * '''Selection.TypeText''' : tekst in nieuw document plaatsen * '''Selection.TypeParagraph''' : nieuwe alinea wordt begonnen * '''Workbooks.Add''' : nieuwe werkmap (Excel) ===VBA constanten=== * '''vbCrLf''' : regelterugloop en regelinvoer * '''vbCr''' : regelterugloop * '''vbLf''' : regelinvoer * '''vbNewLine''' : automatisch één van bovenstaande, afhankelijk van het besturingssysteem * '''vbTab''' : Tab-teken ===VBA functies=== * '''LCase(tekenreeks)''' : tekst omzetten naar kleine letters * '''UCase(tekenreeks)''' : tekst omzetten naar hoofdletters * '''Left(tekenreeks, x)''' : de eerste x tekens aan de linkerkant van de tekenreeks * '''Right(tekenreeks, x)''' : de eerste x tekens aan de rechterkant van de tekenreeks * '''Mid(tekenreeks, x, y)''' : een tekenreeks beginnend bij karakter x ter lengte van y uit de grotere tekenreeks * '''variabele = Inputbox(vraag, titel, ...)''' : invoer vragen aan de gebruiker * '''MsgBox(melding, knoppen, titel, ...)''' : een melding op het scherm tonen * '''Len()''' : lengte van tekenreeks achterhalen ===Operatoren=== ====Algemene operatoren==== * '''=''' : gelijk aan * '''<>''' : ongelijk aan * '''<''' : kleiner dan * '''>''' : groter dan * '''<=''' : kleiner dan of gelijk aan * '''=>''' : groter dan of gelijk aan ====Getal operatoren==== * '''+''' : optellen * '''-''' : aftrekken * '''*''' : vermenigvuldigen * '''/''' : delen * '''^''' : machtsverheffen * '''^0.5''' : makkelijke manier om vierkantwortels te trekken ====Logische operatoren==== * '''Not''' : uitkomst vergelijking omdraaien * '''And''' : twee of meer vergelijkingen in 1 If instructie beoordelen * '''Or''' : beoordelen of 1 van de vergelijkingen waar is * '''Xor''' : is true wanneer 1 van de uitdrukkingen true is, maar niet beide, dan is het false. ====Tekst operatoren==== * '''&''' of '''+''' : om twee strings te te verbinden (! er wordt geen spatie tussen gezet !) ===Gegevenstypes=== Elke variabele kan je definiëren aan de hand van Dim 'naamveriabele' as 'gegevenstype' (je kan ook Private ... as ... gebruiken: dit heeft dezelfde betekenis als dim: je kan de variabele enkel in deze module gebruiken of je kan Public ... as ... gebruiken: je kan de variabele in elke module gebruiken); als je ingewikkelde programma's schrijft is het handig om bovenaan je code (voor Sub ()) option explicit toe te voegen, dit betekent dat je alle variabelen moet definiëren en is handig om geen typfouten te maken. Nadat je je variabele dan hebt gedefiniëerd kan je deze gelijkstellen aan een waarde. Hier een tabel met soorten gegevenstypes (deze tabel is niet zeker niet compleet, maar biedt een handige basis). {| class="wikitable sortable" |- ! Gegevenstype!! Verklaring |- | string|| bevat tekst, altijd gelijkstellen aan iets tussen dubbele aanhalingstekens |- | boolean|| bevat een juist of fout-waarde, handig voor logische variabelen, altijd gelijkstellen aan True of False |- | integer|| bevat een getal tussen 32768 en zijn negatieve equivalent, enkel gehele getallen (dus geen komma's), gebruikt 2 bytes geheugen |- | long || bevat een getal tussen 2147483648 en zijn negatieve equivalent, enkel gehele getallen (dus geen komma's), gebruikt 4 bytes geheugen |- | byte || bevat een getal tussen 0 en 255, enkel gehele getallen (dus geen komma's), gebruikt logischerwijs 1 byte geheugen |- | single|| bevat een kommagetal, gebruikt 4 bytes geheugen en kan dus evengrote getallen aan als een long |- | double|| bevat een kommagetal, gebruikt 8 bytes geheugen en kan dus ongeveer dubbel zoveel cijfers verwerken als een single |- | currency || bevat een kommagetal, is SUPERnauwkeurig maar verbruikt SUPERveel geheugen |- | variant|| bevat ofwel een tekst, ofwel een getal, of meer specifieke andere toestanden (die niet echt voor beginners zijn weggelegd) |- | vbMsgBoxResult|| bevat de uitkomst van de knoppen van een msgbox, vb. als er op ok is gedrukt kan je schrijven If vbmsgboxresult = vbok then ...) |- |Object||bijna alle objecten (zoals info over je computer, geluiden, ...) worden hierin opgeslagen, ook eerder niet voor beginners |- |date|| hierin kan je info over data opslaan, je kan er ook tijden in opslaan |} Een veelgemaakte fout is dat er een verkeerd gegevenstype wordt gebruikt voor een functie (vb. je stelt een stringvariabele gelijk aan een functie die een getal als uitkomst geeft), voor het juiste gegevenstype te achterhalen kan je in office-applicaties de functie selecteren en dan op F1 drukken voor het help-menu te openen. In dit help-menu staat zo goed als altijd vermeld wat het verwachte gegevenstype is. ===Beslissingsinstructies en logische operatoren=== ====If ... Then==== De If ... Then instructie bestaat standaard uit drie delen: <br> het '''If'''- deel: hierachter volgt een stelling (zoals variabele < 1, zie onderdeel operatoren voor meer soorten stellingen), <br> het '''Then'''-deel: hierachter komt altijd een nieuwe regel met wat er moet gebeuren als de stelling waar is, <br> het '''End If'''-deel: het End If-deel is nodig om duidelijk te maken dat de If ... Then instructie is afgelopen. =====Optionele delen van de If ... Then instructie===== Optionele delen zijn delen die niet altijd nodig zijn maar wel handig kunnen zijn om te gebruiken. <br> Het '''Else'''-deel: direct hierachter komt wat er moet gebeuren als de stelling niet waar is, als je deze instructie niet hebt wordt er niks gedaan als de stelling niet waar is. <br> Het '''ElseIf'''-deel: direct hierachter volgt een nieuwe stelling, je koppelt dus eigenlijk twee dingen aan elkaar Else + If en na deze nieuwe voorwaarde komt een nieuwe lijn waarop dan weer de code wordt getypt wat er moet gebeuren als die stelling waar is. voorbeeld If...Then instructie Sub test() <br> Dim variabele as string <br> variabele = inputbox ("geef je tekst in") <br> If variabele = "Hallo" Or "hallo" then <br> msgbox "ook hallo" <br> ElseIf variabele = "Gegroet" then <br> msgbox "wie zegt dat nu nog?" <br> Else <br> msgbox "geen groet?" <br> end If <br> End Sub ====IIf==== De IIf instructie heeft dezelfde betekenis als If ... Then ... Else maar dan op één regel. <br> Je geeft het als volgt in: '''IIf(stelling, waar deel, vals deel)''' voorbeeld IIf instructie Sub test () <br> Dim variabele as vbmsgboxresult <br> variabele = msgbox ("klik op een knop", vbokcancel, "knop") <br> Iif (variabele = vbOk, msgbox "je klikte op OK", msgbox "je klikte op cancel") <br> End Sub ====Select Case ...==== De select Case ... instructie bestaat standaard uit minstens 3 delen: het '''Select Case'''-deel: hierachter volgt de naam van de variabele waar je stellingen aan gaat koppelen, <br> het '''Case'''-deel: hierachter schrijf je een waarde (vb. Case 4 wilt zeggen: in het geval dat de variabele 4 is) en dan op een nieuwe regel de code die dan moet gebeuren, je kan zoveel Case-delen in 1 Select Case ... instructie zetten als je wilt, <br> het '''End Select'''-deel: zelfde functie als End If-deel bij de If ... then instructie. =====Optionele delen van de Select Case ... instructie===== het '''Case Else'''-deel: dit schrijf je als laatste case en het is letterlijk in het geval dat het iets anders is dan al vermeld, zelfde functie als het Else-deel bij de If ... Then instructie voorbeeld van de Select Case ... instructie Sub test() <br> dim variabele as string <br> variabele = inputbox ("geef een getal tussen 1 en 4 in") <br> select case variabele <br> case 1 <br> msgbox "één" <br> Case 2 <br> msgbox "twee" <br> case 3 <br> msgbox "drie" <br> case 4 <br> msgbox "vier" <br> case else <br> msgbox "foutieve invoer: het getal lag niet tussen de 1 en de 4!", vbcritical + vbokonly <br> End <br> End Select <br> End Sub ===Lussen=== Het eerste deel van een lus staat altijd op voor de lus en het tweede deel erachter en de voorwaarde komt bij de '''V''' (de '''V''' moet je dus vervangen door een stelling) * '''For V ... Next''' : herhaalt een groep instructies een vast aantal keren vb. voor '''V''': i = 1 to 10 * '''For Each V ... Next''' : herhaalt een groep instructies voor elk element in een verzameling * '''Do ... Loop''' : herhaalt en groep instructies tot een voorwaarde waar is * '''Do While V ... Loop''' : herhaalt instructies zolang voorwaarde aan begin waar is vb. voor '''V''': i > 10 * '''Do ... Loop While V''' : herhaalt instructies zolang voorwaarde aan einde waar is * '''Do Until V... Loop''' : voert instructies uit tot voorwaarde aan begin waar is * '''Do ... Loop Until V''' : voert instructies uit tot voorwaarde aan einde waar is * '''For V ... Next ... Step''' : herhaal een vast aantal malen * '''While V ... Wend''' : herhaal zolang ===Methoden=== * '''.Show''' : formulier wordt op scherm getoond * '''.Hide''' : formulier wordt onzichtbaar * '''AddItem(...)''' : voegt ... toe, waardoor deze tekst onder het vorige komt te staan * '''Clear''' : maakt het scherm leeg ===Instructies=== * '''Private''' : variabelen declareren (buiten een macro, enkel voor die module) * '''Public''' : variabelen declareren (voor alle module's, buiten een macro) * '''Dim''' : variabelen declareren (liefst bovenaan in de macro) * '''ReDim''' : éénmaal gedimensioneerd array wijzigen * '''ReDim Preserve''' : bestaand array herdimensioneren zonder inhoud te verliezen ===Diversen=== * '''Step''' : tellervariabele in grotere stappen laten ophogen * '''CInt(...)''' : zet de inhoud van ... om in integer * '''Str(...)''' : zet ... om in String {{Fase|1}} {{Boek}} [[Categorie:Programmeertaal|Basic]] l3jaz3ub038ny553xc8lzzr7i8cz3q6 4 20031 425178 422957 2026-05-09T05:17:52Z Erik Baas 2193 425178 wikitext text/x-wiki {{Weg|niet meer dan een beginnetje}} <!-- [Titel van het boek] -->{{Infobox|titel = {{SUBPAGENAME}} <!--[Kies: 00%, 25%, 50%, 75% of 100%] -->| voortgang = 25 <!-- [Revisiedatum] -->| datum = 7 mei 2009 <!-- [Boekenplank] -->| boekenplank = Informatica <!-- [Naslag, Instructie, Hobby, Handboek] -->| boekentype = Verder invullen s.v.p. <!-- [laag, middel, hoog] -->| activiteit = <!-- [Datum eerste edit] DD-MM-YY -->| startdatum = 19-08-05 <!-- [zonder "Gebruiker:"] Naam/Nick -->| redacteur = <!--[[Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1]]... -->| auteurs = [[Gebruiker: | ]] <!-- [korte beschrijving] -->| beschrijving = ? <!-- [info over boek, geen inhoud] -->| opmerkingen = <!-- [Doelstellingen, * voor elk punt] -->| doelstelling = <!-- [Bronnen] -->| bronnen = <!-- [VWO, HBO, WO, Junior, etc ] -->| niveau = <!--[benodigde voorkennis, * voor elk punt] -->| voorkennis = <!--[Uitstapniveau - * voor elk punt] -->| uitstapniveau = <!-- [Links naar niet-inhoud-hfdstn] -->| infolinks = <!-- [laatste controle] DD-MM-YYYY -->| laatstecontrole= <!-- [laatste toevoeging] DD-MM-YYYY -->| toevoeging = <!-- [[Boek 1]], etc -->| gerelateerd = <!-- [projectpagina] -->| projectpagina = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]] <!-- [licentie] -->| licentie = <!-- [Kleine afbeelding (< 100x100)] -->| thumb = <!-- [Grote afbeelding als een cover] -->| afbeelding = <!--[autom. als boek en titel gelijk] -->| PDF = <!-- -->| PDFcommentaar = <!-- [autom. voor "Boek/Printversie"] -->| printversie = <!-- -->| printcommentaar= <!-- [of leeg laten] ja -->| BvdM = <!-- [of leeg laten] maand -->| BvdMmaand = <!-- [of leeg laten] YYYY -->| BotMjaar = <!-- [departement invullen] -->| departement = <!-- -->| categorie = <!-- -->| categorie twee = <!-- [WSBN invullen] -->| WSBN = }} ih6yne2d22o5nvv91ptmgn5bpf5w7lh 0 29793 425173 409891 2026-05-09T05:00:23Z Erik Baas 2193 {{weg|geen inhoud}} 425173 wikitext text/x-wiki {{Weg|geen inhoud}}<div style="padding: 2px; width: 100%; color: inherit; background-color: powderblue; border: 3px solid #777777; -moz-border-radius-topleft: 8px; -moz-border-radius-bottomleft: 8px; -moz-border-radius-topright: 8px; -moz-border-radius-bottomright: 8px; text-align:center; font-size: 16px; font-weight:bold;"> architectuur, inleiding in de moderne hedendaagse architectuur </div><br> {{Bi}} {{Bouwkunst, moderne hedendaagse architectuur}} == Voorwoord == [[Bestand:Frankfurt Deutsch Bank Zwillingstürme 2 2005-05-26.jpg|right|320px|thumb|Frankfurt]] [[Bestand:Newton Suites.jpg|right|320px|thumb|Singapore]] '''Dit Boek:''' Dit boek heeft de bedoeling om de moderne architectuur op een correcte manier in het daglicht te plaatsen van de brede (wereld-) ontwikkelingen, in relatie tot elkaar en in relatie tot de ontwikkelingen binnen het vakgebied van het bouwen en dit voor te stellen voor een zo breed mogelijk publiek. '''De Opzet:''' Wie een bijdrage wil leveren wordt verzocht illustraties en uitgewerkte voorbeelden van architectuur van relevant commentaar te voorzien en bij te voegen op de juiste plaats, of er een eigen plaats voor te creëren. Het is immers door de afbeeldingen en hun beschrijvingen toe te passen dat men de werkelijke draagwijdte van de architectuur in de hedendaagse tijd het best gaat aanvoelen. Anderzijds is het niet de bedoeling dat het accent ligt op de plaatjes alleen. Juist door het plaatsen van relevante voorbeelden van architectuur in een context van de hedendaagse tijd en de ontwikkeling van het bouwen ontstaat een krachtig verhaal. Om een vlotte lectuur mogelijk te maken worden langere en ingewikkelde verhandelingen liefst in een afzonderlijke paragraaf geplaatst. Dit is niet gebruikelijk voor een cursus, maar wie de tekst daarvoor wil gebruiken moet die maar herschikken. '''Doelgroepen:''' Studenten hoger beroepsonderwijs en/of technische universiteit (TU/e TU Delft) / Studenten van de academie voor bouwkunst / Studenten aan de kunstacademie / onderzoekers als naslagwerk / ten behoeve van anderen, derden die met interesse kennis nemen van de architectuur. '''Verwachtte voorkennis:''' Algemene bouwkunst, algemene architectuur, kennis van bouwkundige en/of architectonische begrippen. De lezer kan zijn/haar huidige kennis toetsen middels deze [[Inleiding in de moderne, hedendaagse architectuur/Oefeningen#Startoefening|startoefening]]. '''Vragen - Aanvullingen''': De lezer wordt eveneens uitgenodigd om het cursusmateriaal te verbeteren en/of te aanvullen waar nodig. Eventuele vragen, suggesties en/of opmerkingen kunnen op overlegpagina gesteld worden of op de '''[[architectuurgeschiedenis/Evaluatie|evaluatiepagina]]'''. Succes! == Inhoudsopgave == Concept inhoudsopgave:<br> Deze inhoud geeft enkel de basis van de architectuurgeschiedenis weer weer, en kan verder nog evolueren naarmate meer tijdsintervallen, stromingen en stijlen gedetailleerder beschouwd zullen gaan worden. # [[moderne hedendaagse architectuur/Inleiding|Inleiding]] ## [[moderne hedendaagse architectuur/Inleiding#Bouwen om het bouwen|Bouwen om het bouwen]] <div class="MainPageBG" style="padding: .5em 1em 0; margin: 0 3px 3px; border-top: .5px solid #ccc;"></div> Deel 1. # [[moderne hedendaagse architectuur/Europese architectuur|Europese architectuur]] # [[moderne hedendaagse architectuur/Amerikaanse architectuur|Amerikaanse architectuur]] # [[moderne hedendaagse architectuur/Aziatische architectuur|Aziatische architectuur]] # [[moderne hedendaagse architectuur/Afrikaanse architectuur|Afrikaanse architectuur]] <div class="MainPageBG" style="padding: .5em 1em 0; margin: 0 3px 3px; border-top: .5px solid #ccc;"></div> Deel 2. # [[moderne hedendaagse architectuur/Culturele en politieke achtergronden hedendaagse architectuur|Culturele en politieke achtergronden]] # [[moderne hedendaagse architectuur/Technische en organisatorische achtergronden hedendaagse architectuur|Technische en organisatorische achtergronden]] {{Fase|?}} {{Boek}} lygyfuo49ulomgli75iadzg7z9y1vzv 10 29803 425174 408090 2026-05-09T05:01:04Z Erik Baas 2193 {{weg|geen inhoud}} 425174 wikitext text/x-wiki {| class="noprint" cellpadding="2" cellspacing="0" width="340px" style="float:right; margin:0px 0px 1em 1em; border:3px solid; font-size:smaller; line-height:normal; border-color:#EFEFEF; text-size:small; background-color:white; color: black;" | style="border-bottom:3px solid; background-color:lightblue; color: black;"|<div style="text-align:center;">'''[[Afdeling:Architectuur, Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening]]'''</div> |- | style="background-color:#efefef; color: black;" | <div style="text-align:center;">'''[[Inleiding in de architectuur]]'''</div> |- | |- | style="background-color:#efefef; color: black;" | <div style="text-align:center;">'''[[Inleiding in de moderne, hedendaagse architectuur]]'''</div> |- | style="background-color:#efefef; color: black;" | <div style="text-align:center;">'''Modules'''</div> |- | # [[Moderne hedendaagse architectuur/Inleiding|Inleiding]] ## [[Moderne hedendaagse architectuur/Inleiding#Bouwen om het bouwen|Bouwen om het bouwen]] <div class="MainPageBG" style="padding: .5em 1em 0; margin: 0 3px 3px; border-top: .5px solid #ccc;"></div> Deel 1. # [[Moderne hedendaagse architectuur/Europese architectuur|Europese architectuur]] # [[Moderne hedendaagse architectuur/Amerikaanse architectuur|Amerikaanse architectuur]] # [[Moderne hedendaagse architectuur/Aziatische architectuur|Aziatische architectuur]] # [[Moderne hedendaagse architectuur/Afrikaanse architectuur|Afrikaanse architectuur]] <div class="MainPageBG" style="padding: .5em 1em 0; margin: 0 3px 3px; border-top: .5px solid #ccc;"></div> Deel 2. # [[Moderne hedendaagse architectuur/Culturele en politieke achtergronden hedendaagse architectuur|Culturele en politieke achtergronden]] # [[Moderne hedendaagse architectuur/Technische en organisatorische achtergronden hedendaagse architectuur|Technische en organisatorische achtergronden]] <br> |}<noinclude> {{weg|geen inhoud}} [[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]</noinclude> 4hml7owcb15e4yrvkyywxv6ltxbfmgz 0 36109 425163 422905 2026-05-08T16:46:46Z Pbuddenberg 15132 425163 wikitext text/x-wiki {{Bi}}{{TOC rechts}} = Lesmateriaal = * [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer | Referentiekader maatschappijleer]] * [[Maatschappijleer/Toelichting maatschappijleer | Toelichting maatschappijleer]] * [[Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer | Alfabetische woordenlijst maatschappijleer]] * [[Maatschappijleer/Overzicht van politieke partijen | Overzicht van politieke partijen]] = Principes en begrippen = {| class="wikitable" |- | [[Maatschappijleer/Afhankelijkheid | Afhankelijkheid ]] | [[Maatschappijleer/Algemeen belang | Algemeen belang ]] | [[Maatschappijleer/Autoritaire staten | Autoritaire staten ]] | [[Maatschappijleer/Belang | Belang ]] | [[Maatschappijleer/Directe en indirecte democratie | Directe en indirecte democratie ]] | [[Maatschappijleer/Dominante cultuur | Dominante cultuur ]] | [[Maatschappijleer/Democratische rechtsstaat | Democratische rechtsstaat ]] | [[Maatschappijleer/Gedragsregel | Gedragsregel ]] | [[Maatschappijleer/Gezin | Gezin ]] | [[Maatschappijleer/Kenmerken parlementaire democratie | Kenmerken parlementaire democratie ]] | [[Maatschappijleer/Normen | Normen ]] | [[Maatschappijleer/Rechtsstaat | Rechtsstaat ]] | [[Maatschappijleer/Samenleving | Samenleving ]] | [[Maatschappijleer/Sociale omgeving | Sociale omgeving ]] | [[Maatschappijleer/Waarden | Waarden ]] |} * [[Maatschappijleer/Over maatschappijleer/De Nederlandse samenleving | De Nederlandse samenleving - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Over maatschappijleer/Maatschappelijke problemen | Maatschappelijke problemen - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Over maatschappijleer/Waarden, normen, belangen en macht | Waarden, normen, belangen en macht - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Over maatschappijleer/Informatie en betrouwbaarheid | Informatie en betrouwbaarheid - in ontwikkeling]] = Presentatie en (beeld)materiaal = * [[Maatschappijleer/Dia | Dia's ]] * [[Maatschappijleer/Werkvorm | Werkvormen]] * [[Maatschappijleer/Afbeeldingen | Afbeeldingen ]] * [[Maatschappijleer/Videomateriaal | Videomateriaal ]] * [[Maatschappijleer/Tabellen en grafieken | Tabellen en grafieken]] * [[Maatschappijleer/Artikelen | Artikelen]] [[Bestand:The peace palace in the Hague from a different perspective.jpg|thumb|upright=2|Vredespaleis Den Haag]] = Lessen = == mavo == * [[Maatschappijleer/Lessenserie 1 (mavo) | Lessenserie 1 (Thema's Maatschappijleer vmbo-kgt: Maatschappijleer, Jongeren & Politiek)]] * [[Maatschappijleer/Lessenserie 3 (mavo) | Lessenserie 3 (Thema's Maatschappijleer vmbo-kgt: Werk, Criminaliteit & Relaties)]] * [[Maatschappijleer/Maatschappijleer 3 vmbo-kgt | Maatschappijleer 3 vmbo-kgt]] * [[Maatschappijleer/Maatschappijleer 4 vmbo-kgt | Maatschappijleer 4 vmbo-kgt]] == havo/vwo == * [[Maatschappijleer/Maatschappijleer 5 vwo | Maatschappijleer 5 vwo (Thema's Maatschappijleer vwo 2017)]] * [[Maatschappijleer/Maatschappijleer 3 havo | Maatschappijleer 3 havo - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Wat is maatschappijleer | Wat is maatschappijleer? - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Rechtsstaat | Rechtsstaat - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Parlementaire Democratie | Parlementaire Democratie - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Parlementaire democratie/Drie blokuren politiek: hoe vrij zijn we eigenlijk?| Drie blokuren politiek: hoe vrij zijn we eigenlijk?]] * [[Maatschappijleer/Pluriforme Samenleving | Pluriforme Samenleving - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Verzorgingsstaat| Verzorgingsstaat - in ontwikkeling]] ==Lessen...== ...op basis van cijfermateriaal (of een onderzoekende werkvorm) * [[Maatschappijleer/De religieuze beleving van moslims in Nederland | De religieuze beleving van moslims in Nederland (2018)]] * [[Maatschappijleer/Vegetarische rookworst | Vegetarische rookworst (2018) ]] * [[Maatschappijleer/Het leesgedrag van Nederlanders | Het leesgedrag van Nederlanders (2018)]] * [[Maatschappijleer/Democratie en expertise | Democratie en expertise (2018) ]] - in ontwikkeling * [[Maatschappijleer/Voelt u zich wel eens onveilig? | Voelt u zich wel eens onveilig? (2017)]] - in ontwikkeling * [[Maatschappijleer/Prestatiestress? | Prestatiestress? - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Even ademhalen | Even ademhalen - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Apofenie en de voorkeur van bevestiging | Apofenie en de voorkeur voor bevestiging - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Wat is er nodig om Nederlander te zijn? | Wat is er nodig om Nederlander te zijn? - in ontwikkeling]] [[Bestand:Pen-writing.jpg|thumb]] = Toetsing = * [[Maatschappijleer/Toetsen bij maatschappijleer | Toetsing bij maatschappijleer ]] * [[Maatschappijleer/Instaptoets mavo/havo/vwo | Instaptoets mavo/havo/vwo]] * [[Maatschappijleer/Instaptoets bij Thema's Maatschappijleer havo/vwo | Instaptoets bij Thema's Maatschappijleer havo/vwo]] * [[Maatschappijleer/Toetsing en vragen | Meerkeuzevragen ]] * [[Maatschappijleer/Toets: Wereldwijd verbonden | Toets: Wereldwijd verbonden - in ontwikkeling ]] * [[Maatschappijleer/Toets: Media | Toets: media - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Toets maatschappijleer en rechtsstaat 3 mavo/havo|Toets maatschappijleer en rechtsstaat 3 mavo/havo]] = Onderwijs, doelen en vaardigheden = * [[Maatschappijleer/Onderwijs en samenleving|Onderwijs en samenleving]] * [[Maatschappijleer/Leerdoelen en lesdoelen|Leerdoelen en lesdoelen (incl. exameneisen)]] * [[Maatschappijleer/Vaardigheden|Vaardigheden]] * [[Maatschappijleer/Handboek vakdidactiek Maatschappijleer. - Ton olgers e.a.|Handboek Vakdidactiek Maatschappijleer]] | [[Maatschappijleer/Maatschappijleer hoofdzaak - Margarita Jeliazkova, Rob Hoppe, Gerard Ruijs, Broer van der Hoek, Ton Olgers|Maatschappijleer Hoofdzaak]] * [[Maatschappijleer/Ebbens | Ebbens (Effectief leren & Samenwerkend leren)]] * [[Maatschappijleer/Het tienerbrein - Jelle Jolles|Het tienerbrein]] | [[Maatschappijleer/Onderwijs in tijden van digitalisering - Ad Verbrugge & Jelle van Baardewijk (red.)|Onderwijs in tijden van digitalisering]] | [[Maatschappijleer/Van leertheorie naar onderwijspraktijk - Tjipke van der veen en Jos van der Wal | Van leertheorie naar onderwijspraktijk]] == Onderzoek == * [[Maatschappijleer/Onderzoeksopzet|Onderzoeksopzet]] * [[Maatschappijleer/Onderzoeksvragen|Onderzoeksvragen]] * [[Maatschappijleer/Ontwikkeling|Ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Tuckbox|Tuckbox]] * [[Maatschappijleer/Onderzoek/Bronnen|Bronnen]] * [[Maatschappijleer/Cases|Cases]] = Rechtsstaat = * [[ Maatschappijleer/Rechtsstaat/Nederlandse Grondwet/De Grondwet toegelicht | De Grondwet toegelicht ]] * [[ Maatschappijleer/Rechtsstaat/Geschiedenis van de rechtsstaat | Geschiedenis van de rechtsstaat - in ontwikkeling ]] = Criminaliteit = * [[ Maatschappijleer/Criminaliteit/Waarom worden mensen crimineel? | Waarom worden mensen crimineel? ]] = (Parlementaire) democratie = * [[ Maatschappijleer/Parlementaire democratie/Politiek en democratie | Politiek en democratie ]] * [[ Maatschappijleer/Sociale voorwaardenmodel | Sociale voorwaardenmodel ]] = Politiek = * [[Maatschappijleer/Ons stipje op de waereldkaart - Piet de Rooy| Samenvatting van: Ons stipje op de waereldkaart - Piet de Rooy]] * [[Maatschappijleer/Politiek en politocologie - Edwin Woerdman| Woerdman, E. (2009). <i>Politiek en politicologie (3e ed.).</i>. Groningen/Houten, Nederland: Noordhoff.]] * [[Maatschappijleer/Nepparlement?: een pleidooi voor politiek hokjesdenken - Armen Hakhverdian en Wouter Schakel| Hakhverdian, A. & Schakel, W. (2017). <i>Nepparlement?: een pleidooi voor politiek hokjesdenken</i>. Amsterdam University Press B.V.]] * [[Maatschappijleer/Ik brul, dus ik ben: denkers over populisme - Peter Wieringa| Wieringa, P (2017). <i>Ik brul, dus ik ben: denkers over populisme</i>. Boom Uitgevers Amsterdam.]] * [[Maatschappijleer/Elementaire Deeltjes 51: Populisme - Cas Mudde & Cristóbal Rovira Kaltwasser|Mudde, C. & Rovira Kaltwasser, C. (2017). <i>Elementaire Deeltjes 51: Populisme</i>. Amsterdam University Press B.V.]] * [[Maatschappijleer/'Verwarde tijden!’ die om richting vragen - Sybrand Buma|Buma, S. (2017). <i>'Verwarde tijden!’ die om richting vragen</i>. HJ Schoo-lezing.]] * [[Maatschappijleer/Niet de Kiezer is gek - Tom van der Meer|Meer, T., van der (2017). <i>Niet de kiezer is gek</i>. Uitgeverij Unieboek|Het Spectrum bv, Houten]] * [[Maatschappijleer/Democratie: ideaal en weerbarstige werkelijkheid - Jan de Kievid|Kievid, J., de (2012). <i>Democratie: ideaal en weerbarstige werkelijkheid</i>. HooibergHaasbeek, Meppel]] * [[Maatschappijleer/Openbaar Bestuur. Beleid, organisatie en politiek - M. A. P. Bovens e.a.|P‘t Hart, M. J. W., & van Twist, M. J. W. (2012). <i>Openbaar Bestuur. Beleid, organisatie en politiek</i>. Wolters Kluwer Nederland B.V.]] = Macht en zeggenschap = * [[Maatschappijleer/Compartimenten van vernietiging - Abram de Swaan | Compartimenten van vernietiging - Abram de Swaan]] = Lokaal bestuur = * [[Maatschappijleer/Lokaal bestuur|Lokaal Bestuur]] = Pluriforme samenleving = * [[Maatschappijleer/Pluriforme Samenleving | Overzicht]] * [[Maatschappijleer/Begrippenkaarten/Pluriforme Samenleving | Begrippenkaartjes]] * [[Maatschappijleer/Basisbegrippen maatschappijleer/Begrippen pluriforme samenleving | Basisbegrippen]] * [[Maatschappijleer/Dia/Pluriforme samenleving | Dia's]] * [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Pluriforme samenleving | Referentiekader]] * [[Maatschappijleer/Verschillende cultuurgroepen | Verschillende cultuurgroepen - in ontwikkeling]] * Voor 5 VWO: ** [[Maatschappijleer/Maatschappijleer 5 vwo/Pluriforme samenleving I | Deel I]] ** [[Maatschappijleer/Maatschappijleer 5 vwo/Pluriforme samenleving II | Deel II]] ** [[Maatschappijleer/Maatschappijleer 5 vwo/Pluriforme samenleving II | Deel III]] = Cultuur en socialisatie = * [[Maatschappijleer/Kijken naar samenlevingen | Kijken naar samenlevingen - in ontwikkeling]] * [[Maatschappijleer/Betoog kijken naar samenlevingen | Betoog kijken naar samenlevingen]] * [[Wereldreligies | Wereldreligies]] * [[Religie en het cultuurdilemma | Religie en het cultuurdilemma]] * [[Maatschappijleer/Aangeboren of aangeleerd? | Aangeboren of aangeleerd? - in ontwikkeling]] = Ethiek = * [[Maatschappijleer/Ethiek|Ethiek]] * [[Maatschappijleer/Ethiek in praktijk - Bolt & Verweij|Bolt, L. L. E., Verweij, M. F., & Delden, J. J. M. van (2010). <i>Ethiek in praktijk</i> (3e ed.). Assen, Nederland: Koninklijke van Gorcum B.V.]] * [[Maatschappijleer/Het goede leven - Fernando Savater|Savater, F. (2010). <i>Het goede leven</i> (9e ed.). Utrecht, Nederland: Erven J. Bijleveld.]] = Verzorgingsstaat = * [[Maatschappijleer/Verzorgingsstaat/De Nederlandse verzorgingsstaat vanaf WOII | De Nederlandse verzorgingsstaat vanaf WOII]] * [[Maatschappijleer/Verzorgingsstaat/Geschiedenis sociale wetgeving | Geschiedenis sociale wetgeving]] * [[Maatschappijleer/Verzorgingsstaat/Samenvatting van Elementaire deeltjes 39: De Verzorgingsstaat |Samenvatting van Elementaire deeltjes 39: De Verzorgingsstaat]] * [[Maatschappijleer/Verzorgingsstaat/Samenvatting van het hoofdstuk Verzorgingsstaat uit Thema's Maatschappijleer VWO 2012 |Samenvatting van het hoofdstuk Verzorgingsstaat uit Thema's Maatschappijleer VWO 2012]] * [[Maatschappijleer/Verzorgingsstaat/Het land van beloften | Samenvatting van Het land van beloften (Flip de Kam)]] = Werk (arbeid) = [[Bestand:'On the land - ploughing', Archibald Standish-Hartrick, 1917 (18172517112).jpg|thumb]] * [[Maatschappijleer/Werk/Maatschappelijke ladder | Maatschappelijke ladder]] * [[Maatschappijleer/Piramide van Maslow | Piramide van Maslow]] * [[Maatschappijleer/Werk/Arbeid, bedrijf en maatschappij | Mok, A. L. (2011). <i>Arbeid, bedrijf en maatschappij</i> (6e ed.). Groningen/Houten, Nederland: Noordhoff.]] = Massamedia = * [[Maatschappijleer/Massamedia/Communicatiekaart van Nederland|Communicatiekaart van Nederland]] * [[Maatschappijleer/Massamedia/Media en publiek|Media en publiek]] = Burgerschap (mbo) = * [[Maatschappijleer/Burgerschap in het onderwijs | Burgerschap in het onderwijs]] * [[Maatschappijleer/Onderwijsvisie | Onderwijsvisie]] * [[Maatschappijleer/De sociaal maatschappelijke dimensie | De sociaal maatschappelijke dimensie]] = Mens en maatschappij (onderbouw vo) = * [[Maatschappijleer/Mens en maatschappij | Mens en maatschappij]] * [[Maatschappijleer/Mens en maatschappij/Schooltaalwoorden | Schooltaalwoorden]] * [[Mens en maatschappij/Flashcards | Flitskaarten Mens en maatschappij]] * [[Mens en maatschappij/Wereldreligies|Wereldreligies]] * [[Mens en maatschappij/Aardrijkskunde | Aardrijkskunde]] = Overige samenvattingen = * [[Maatschappijleer/De mensenmaatschappij - Abram de Swaan| De mensenmaatschappij - Abram de Swaan]] * [[Maatschappijleer/Economie de gebruiksaanwijzing - Ha-Joon Chang| Chang, H. (2014). <i>Economie. De gebruiksaanwijzing </i>. Amsterdam, Nederland: Nieuw Amsterdam.]] * [[Maatschappijleer/Samenlevingen, Inleiding in de sociologie - Nico Wilterdink & Bart van Heerikhuizen | Samenvatting Samenlevingen, Inleiding in de sociologie - Nico Wilterdink & Bart van Heerikhuizen]] = Begrippenlijsten = * [[Maatschappijleer/Basisbegrippen maatschappij voortgezet onderwijs|Basisbegrippen maatschappij voortgezet onderwijs]] * [[Maatschappijleer/Basisbegrippen maatschappijleer|Basisbegrippen maatschappijleer]] : [[Maatschappijleer/Basisbegrippen maatschappijleer/Begrippen wat is maatschappijleer? | Begrippen wat is maatschappijleer?]] : [[Maatschappijleer/Basisbegrippen maatschappijleer/Begrippen rechtsstaat |Begrippen rechtsstaat]] : [[Maatschappijleer/Basisbegrippen maatschappijleer/Begrippen verzorgingsstaat |Begrippen verzorgingsstaat]] * [[Maatschappijleer/Kennisbasisbegrippen |Kennisbasisbegrippen]] : [[Maatschappijleer/Kennisbasisbegrippen#Thema 1: Sociale wetenschappen en de benaderingswijzen | Thema 1: Sociale wetenschappen en de benaderingswijzen]] : [[Maatschappijleer/Kennisbasisbegrippen#Thema 2: Politiek, rechtsstaat en democratisch burgerschap | Thema 2: Politiek, rechtsstaat en democratisch burgerschap]] : [[Maatschappijleer/Kennisbasisbegrippen#Thema 3: Massamedia en –communicatie | Thema 3: Massamedia en –communicatie]] : [[Maatschappijleer/Kennisbasisbegrippen#Thema 4: Criminaliteit en veiligheid | Thema 4: Criminaliteit en veiligheid]] : [[Maatschappijleer/Kennisbasisbegrippen#Thema 5: Arbeid en verzorgingsstaat | Thema 5: Arbeid en verzorgingsstaat]] : [[Maatschappijleer/Kennisbasisbegrippen#Thema 6: Pluriforme samenleving | Thema 6: Pluriforme samenleving]] : [[Maatschappijleer/Kennisbasisbegrippen#Thema 7: Cultuur en socialisatie | Thema 7: Cultuur en socialisatie]] : [[Maatschappijleer/Kennisbasisbegrippen#Thema 8: Mondiale vraagstukken | Thema 8: Mondiale vraagstukken]] * [[Maatschappijleer/Basisbegrippen maatschappij mavo/havo/vwo|Basisbegrippen maatschappij mavo/havo/vwo]] = Opdrachten = * [[Maatschappijleer/Profielwerkstuk | Profielwerkstuk ]] * [[Maatschappijleer/Opdrachten maatschappijleer/Samenvatten Thema's Maatschappijleer | Samenvatten Thema's Maatschappijleer ]] * [[Maatschappijleer/Opdrachten maatschappijleer/Miniatuurtekening | Miniatuurtekening ]] * [[Maatschappijleer/Werkstuk naar aanleiding van een lessenserie | Werkstuk naar aanleiding van een lessenserie (periodeschrift) ]] * [[Maatschappijleer/Oprichting politieke partij | Oprichting politieke partij ]] * [[Maatschappijleer/Schrijfplan betoog over macht | Schrijfplan betoog over macht (incl. beoordelingsmodel) ]] * [[Maatschappijleer/Schrijfplan Levensbeschouwing | Schrijfplan Levensbeschouwing ]] * [[Maatschappijleer/Schrijfplan Levensbeschouwing (kort)| Schrijfplan Levensbeschouwing (kort)]] * [[Maatschappijleer/Schrijfplan Appen op de fiets?| Schrijfplan Appen op de fiets?]] * [[Maatschappijleer/Schrijfplan Feiten en fabels over eten | Schrijfplan Feiten en fabels over eten]] * [[Maatschappijleer/Mijn toekomst | Mijn toekomst]] * [[Maatschappijleer/Op een onbewoond eiland | Op een onbewoond eiland]] * [[Maatschappijleer/Factsheet | Factsheet]] * [[Maatschappijleer/Tinycards | Tinycards]] * [[Maatschappijleer/Betoog over het Chinese sociaal kredietsysteem | Betoog over het Chinese sociaal kredietsysteem]] * [[Maatschappijleer/Betoog: de beste straf | Betoog: de beste straf]] * [[Maatschappijleer/Artikel schrijven voor wikijunior | Artikel schrijven voor wikijunior]] * [[Maatschappijleer/Werkboek maken voor de brugklas | Werkboek maken voor de brugklas]] * [[Maatschappijleer/Brochure over een onderwerp | Brochure over een onderwerp]] * [[Maatschappijleer/Alternatieve toets maatschappijleer en rechtsstaat | Alternatieve toets maatschappijleer en rechtsstaat]] * [[Maatschappijleer/Publicatie over een onderwerp | Publicatie over een onderwerp]] = Links = * https://www.expertisecentrum-maatschappijleer.nl/ * https://www.prodemos.nl/ * https://derdekamer.nl/ * https://histoforum.net/toetsmateriaaltijdvakken/ * https://www.wbs.nl/ * https://www.weetmeer.nl/2012/11/politieke-landkaart-2012/ * https://www.sevendays.nl/ * https://froot.nl/posttype/froot/de-raarste-feitjes-over-china-op-een-reitje/ * https://www.mediawijzer.net/de-beste-filmpjes-over-beeldvorming-in-de-media/ * [https://www.examenblad.nl/examenstof/syllabus-2018-maatschappijkunde/2018/vmbo-tl/f=/maatschappijkunde_vmbo_2018_versie_2.pdf Syllabus maatschappijkunde 2018 vmbo tl] * [https://nl.wikibooks.org/wiki/Samenwerkend_leren Samenwerkend leren] * [https://www.datagraver.com Datagraver] * [[Biologie/Schooltaalwoorden|Schooltaalwoorden Biologie]] * [https://maatschappijleer.reneecools.nl/ https://maatschappijleer.reneecools.nl/] {{Boek}} {{Fase|2}} 5zq5c6wm00pmv8ytfw70mo5lrnxr9bi 0 43693 425164 421830 2026-05-08T17:01:46Z Pbuddenberg 15132 /* Aangeboren eigenschappen */ 425164 wikitext text/x-wiki ;<!--1-->&#9989; basis ;<!--2-->&#128261; samenhang ;<!--3-->&#128269; achtergrond <!-- ; <span>&#128204;</span> toegespitst --> <!-- ; <span>&#127891;</span> theoretisch --> == 50PLUS == ;<!--2-->&#128261; 50PLUS : een Nederlandse politieke ouderenpartij die opkomt voor de belangen van personen van vijftig jaar en ouder == Aangeboren eigenschappen == ;<!--2-->&#128261; aangeboren eigenschappen : eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn ;<!--2-->&#128261; aangeboren verschillen : niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen ; aangeleerde cultuurkenmerken : waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd ;<!--2-->&#128261; aangeleerde eigenschappen : gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving ; aangeleerd-gedrag theorie : crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen ;<!--1-->&#9989; aanhouden (arresteren) : het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan ; aanvullende verzekering : een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit ;<!--2-->&#128261; absolute macht : een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit ; absolute monarchie : onbegrensd koningschap ;<!--2-->&#128261; actief kiesrecht : het recht om te mogen stemmen ;<!--1-->&#9989; actiegroep : een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken ; actieve solidariteit : met veel inspanning andere mensen helpen ; actieven : mensen die betaald werk verrichten ;<!--2-->&#128261; actoren (politiek) : individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht ; adolescentenstrafrecht : een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar ;<!--1-->&#9989; advocaat : raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden ; afdwingbaar : de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen ; afhankelijkheidstheorie : het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen ;<!--2-->&#128261;afschrikking : het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen ; afwezigheid van schuld : dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit ; agendafunctie media : de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten ;<!--2-->&#128261; AIVD : De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage ;<!--1-->&#9989; algemeen belang : iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg : datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is ;<!--2-->&#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen : het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland ;<!--2-->&#128261; Algemene bijstand : een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien ; Algemene Vergadering : het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten ;<!--2-->&#128261; algoritme : een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude ; allochtonen : mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond) ; ambtelijk bevel : een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod ;<!--1-->&#9989; ambtenaar : een werknemer van de overheid : iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst ; Amerikaanse constitutie : het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt ;<!--2-->&#128261; analysevragen : onderzoeksvragen : vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen : analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen ;<!--2-->&#128261; anarchistische samenleving : een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers ; anomietheorie : een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken ; anonieme getuigenverklaring : geheime verklaring : getuige wiens identiteit niet bekend is : bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten ;<!--1-->&#9989; AOW : de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken ;<!--2-->&#128261; AOW-uitkering : het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen ;<!--2-->&#128261; arbeidsconflict : een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden ;<!--2-->&#128261; arbeidsethos : de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} : de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ; arbeidsmigranten : mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken ;<!--2-->&#128261; arbeidsomstandigheden : de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt ;<!--2-->&#128261; arbeidsovereenkomst : een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor ; arbeidsparticipatie : het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking ; arbeidspotentieel : het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land ;<!--2-->&#128261; Arbowet : de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers ;<!--1-->&#9989; argument : een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen ; aristocratie : bestuur van het land door adel en de rijke burgerij ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Armoede|armoede}} : het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien ; armoedeval : de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan ;<!--1-->&#9989; asiel : de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}} : iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht ;<!--1-->&#9989;asociaal (gedrag) : gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt ; assimilatie : het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen ;<!--2-->&#128261; autochtoon : een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont ;<!--2-->&#128261; autoritair regime : een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft ;<!--2-->&#128261; autoritaire staat : een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen ;<!--1-->&#9989; automatisering : het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen ;<!--1-->&#9989; azc : een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld == Basisbehoeften == ;<!--1-->&#9989; basisbehoeften : de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding ;<!--2-->&#128261; basisinkomen : een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien ;<!--2-->&#128261; basisverzekering : de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed ;<!--2-->&#128261; beeldvorming : het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Begrip|begrip}} : het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen ; beginsel van de grondrechten : het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen ; beginsel van de trias politica : het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang] : voordeel : iets waar je een voordeel bij hebt : iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is : het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn ;<!--2-->&#128261; belangengroep : een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging ; belangentegenstelling : een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting] : een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur ;<!--2-->&#128261; belastingplicht : gedwongen geldheffing : iedereen met een inkomen betaalt belasting : de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven ; beleidsbepaling : het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen ; beleidssepot : het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft ; beleidsvoorbereiding : de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid ;<!--2-->&#128261; beroepsbevolking : alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk ; bestemmingsplan : een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie ; bestuurlijke autonomie : het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand ; bestuurskracht : het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren ; bestuursorgaan : een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister ; bestuursrecht : administratief recht : centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid : het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde : het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten : bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven) ;<!--1-->&#9989; betrouwbaarheid (informatie) : eerlijkheid : de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt : om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht ;<!--2-->&#128261; big data : heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken ;<!--2-->&#128261; bijkomende straf : een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete ;<!--2-->&#128261; bij- en omscholing : het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen ; bindingstheorie : een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school ; blauweboordencriminaliteit : criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie ; bodemprocedure : de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan ;<!--2-->&#128261; boycot : het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen ; brede verzorgingsstaat : een samenleving met een zeer grote collectieve sector ;<!--2-->&#128261; Brexit : het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Bron|bron}} : oorsprong : bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen : de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige ;<!--2-->&#128261; brutoloon : het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald ; budgetrecht : het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven ; bureaucratische cultuur : een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid ;<!--1-->&#9989; burgemeester : het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid ; burgerarrest : het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad ;<!--2-->&#128261; burgerberaad : een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen ;<!--2-->&#128261; burgerinitiatief : een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten ; burgerlijk recht : civiel recht of privaatrecht : het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed : burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) ; burgerlijk wetboek : het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren ;<!--2-->&#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid : een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden ; burgerpanel : een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen ;<!--2-->&#128261; burgerparticipatie : het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek ;<!--2-->&#128261; burgerraad : door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s ;<!--1-->&#9989; burgerschap : het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; burgerschapsvorming : het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; buurtwacht : de bewaking van een wijk door burgers == Canon van Nederland == ;<!--2-->&#128261; Canon van Nederland : een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen ;<!--2-->&#128261; cao : een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen ; cassatie : vernietiging : het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis : cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter ;<!--1-->&#9989; categoriseren : het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken ; CBS : Centraal Bureau voor de Statistiek : heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie : het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking : het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd ; censuskiesrecht : cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel : aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. : het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen : Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen ;<!--2-->&#128261; censuur : het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden ; checks and balances : driemachtenleer : de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp' : het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen : dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan ;<!--2-->&#128261; christendemocraten : een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar ;<!--2-->&#128261; christendemocratie : een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt ; circulatiemigratiebeleid : beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten ; civiel recht : het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken ;<!--2-->&#128261; coalitie : een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen ; coalitiefractie : de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen ; Code Civil : de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd ;<!--2-->&#128261; collectief belang : het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel ;<!--2-->&#128261; collectieve goederen : goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen ; collectivisme : een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu ;<!--2-->&#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W) : dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur ; college van Gedeputeerde Staten : het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt ; commentaarfunctie van de media : de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen ; commissaris van de Koning : de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}} : kennisgeving : het doorgeven van informatie : een proces van informatie-uitwisseling : het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen : bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger ;<!--2-->&#128261; communicatieruis : de overdracht van informatie verloopt niet goed : een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen ;<!--2-->&#128261; communisme : een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn ; communitarisme : een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang ;<!--2-->&#128261; complottheorie : een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs ;<!--1-->&#9989; compromis : middenweg : een tussenoplossing : een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden : een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander : een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is ;<!--2-->&#128261; confessionalisme : een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek ; conflictdenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben ; conflicten bij integratie : problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren ; consensus : een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit ;<!--2-->&#128261; conservatief : een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert ; constitutionele monarchie : Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. : In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd. ; controlerende functie media : de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen ;<!--1-->&#9989; corona (COVID-19) : een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen ; corporatistische verzorgingsstaat : een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden ; criminaliseren : het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet ;<!--1-->&#9989; criminaliteit : misdadigheid : alle misdrijven die in de wet staan omschreven : het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude : met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz : criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld ; cultureel kapitaal : de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk ;<!--2-->&#128261; culturele diversiteit : de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}} : het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen ;<!--2-->&#128261; cultuurkenmerken : de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities ; cultuurimperialisme : de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen ; cultuurrelativisme : dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden ; cultuuruniversalisme : het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen == Dagvaarding == ;<!--2-->&#128261; dagvaarding : een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen ; David Easton : Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output ; decentralisatie : het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten ; decriminaliseren : het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag ;<!--2-->&#128261; deepfake : levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Definitie|definitie}} : een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent ; definitiemacht : het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel ; delegeren : het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur ; demissionair kabinet : een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd ;<!--1-->&#9989; democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land ;<!--2-->&#128261; democratische rechtsstaat : een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd ;<!--2-->&#128261; desinformatie : het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden ;<!--1-->&#9989; dictatuur : een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn : een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben ; digitale ongelijkheid : ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet ; dijkgraaf : de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--1-->&#9989; dilemma : een lastige keuze uit twee of meer alternatieven : een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang : een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft ;<!--2-->&#128261; directe democratie : een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten ; discretionaire bevoegdheid : de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie ;<!--1-->&#9989; discriminatie : discriminatie betekent letterlijk "het maken van onderscheid" : het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen : mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn ; districtenstelsel : een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement ;<!--1-->&#9989; diversiteit : het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl ; DNA-plicht : mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie : dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden ;<!--1-->&#9989; doelgroep : een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is ;<!--2-->&#128261; dominante cultuur : de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden ;<!--1-->&#9989; doodstraf : een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf ; dualisme : het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren : het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren ; dualistisch stelsel : een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht : staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend : op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn ; dubbele garantie : het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten ; Dublin-verordening : een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen ;<!--1-->&#9989; duurzaamheid : het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen ;<!--2-->&#128261; dwangmiddelen : middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname : bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte : bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau ; dwangsom : een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt ; dynamiek van de samenleving : de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden == Ecologische voetafdruk == ;<!--2-->&#128261; ecologische voetafdruk : ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken ; ecologisme : een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving ; economisch kapitaal : de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen ; economische motieven migratie : dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen ; EEG : de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt ;<!--1-->&#9989; eenzijdige informatie : informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda ;<!--2-->&#128261; Eerste Kamer : het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt ; efficiëntie versus participatie : het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer ; EGKS : De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU ;<!--2-->&#128261; eigen risico : het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt ;<!--1-->&#9989; eigenbelang : handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf. ;<!--2-->&#128261; eiser : de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist ;<!--2-->&#128261; emancipatie : het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving ; EMU : de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro ; Esping-Anderson : een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model ; etnisch profileren : gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding ;<!--2-->&#128261; etniciteit : de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk ; etnische subcultuur : een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur ; etnocentrisme : het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is ;<!--1-->&#9989; euro : de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt ; Europees Hof voor de Rechten van de Mens : het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land ;<!--2-->&#128261; EVRM : Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden : het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd : het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld ;<!--2-->&#128261; Europees Parlement : het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen ; Europese Centrale Bank : de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone ; Europese Commissie : het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid ; Europese integratie : het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie ; Europese Raad : het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen ;<!--1-->&#9989; Europese Unie : een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen ; euroscepsis : de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking ;<!--2-->&#128261; eurozone : de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken : Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje ;<!--2-->&#128261; evenredige vertegenwoordiging : een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen ; events en trends : maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends) == Factchecken == ;<!--1-->&#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]] : het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen ;<!--2-->&#128261; fatsoensnorm : beleefdheidsregel / ongeschreven regel : een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving : regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen ; feminiteit : een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Feit|feit}} : iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening. ;<!--2-->&#128261; filterbubbel : het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt ; flexibilisering : de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen ; flexwerk : werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is ;<!--2-->&#128261; formateur : de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt ;<!--2-->&#128261; formatie : het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen ;<!--2-->&#128261; formele macht : macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak ; formele solidariteit : solidariteit die is vastgelegd in wetten ;<!--1-->&#9989; fouilleren (preventief) : het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden : preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden ;<!--2-->&#128261; fractie : een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad ; fractiediscipline : de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden ;<!--2-->&#128261; framing : het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; Franse Revolutie : de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap ;<!--2-->&#128261; fraude : het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen == Gastarbeiders == ;<!--2-->&#128261; gastarbeiders : arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw : ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst ;<!--2-->&#128261; gedaagde : de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen ; Gedeputeerde Staten : het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert ; gedoogbeleid : beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt : een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland ;<!--2-->&#128261; gedragsregel : een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving ; gedragsregulering : het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden ;<!--1-->&#9989; geldboete : een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden ;<!--1-->&#9989; gelijke behandeling : het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie ;<!--1-->&#9989; gelijkheid : de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben ;<!--2-->&#128261; gelijkheidsrechten : alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden ;<!--1-->&#9989; gelijkwaardigheid : het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen ;<!--2-->&#128261; gemeenschappelijk referentiekader : de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen ;<!--2-->&#128261; gemeentebestuur : het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders ; gemeentelijke herindeling : het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen ;<!--2-->&#128261; gemeenteraad : het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet ; gemengde markteconomie : een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig ;<!--1-->&#9989; gender : de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen ;<!--1-->&#9989; genderneutraal : zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender ;<!--2-->&#128261; gendernormen : de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen ; geprofileerde zender : een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel ;<!--2-->&#128261; generatieconflict : een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden ;<!--2-->&#128261; gerechtshof : een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank ; gereguleerde marktwerking : een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen ;<!--2-->&#128261; geschil : een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden ;<!--2-->&#128261; geweldsmonopolie : het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven : alleenrecht op dwang : de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken ;<!--1-->&#9989; gewoonte : een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt ;<!--2-->&#128261; gezag : geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven : formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten ; gezamenlijke besluiten : beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen ;<!--2-->&#128261; gezinshereniging : het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen ;<!--2-->&#128261; globalisering : het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag : gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag (online) : grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdende problemen : problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme ;<!--1-->&#9989; groepsdruk : de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep ;<!--2-->&#128261; groepsidentificatie : je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt ;<!--2-->&#128261; groepsnormen : de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen ;<!--1-->&#9989;grondrechten : de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling : wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd : basiswetten ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}} : het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers : in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan : constitutie : staatsregeling ;<!--2-->&#128261; grooming : het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken == Halt (bureau) == ;<!--2-->&#128261; Halt (bureau) : een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen ; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie : een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan ; harmoniedenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben ;<!--2-->&#128261; hechtenis ; arresteren, gevangennemen : een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten ; herziening ten voordele : het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld ; Hobbes (Thomas) : een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is ; Hof van Justitie van de Europese Unie : de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten ; Hoge Raad : de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken ;<!--2-->&#128261; hoger beroep : het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank ;<!--2-->&#128261; hokjesdenken : mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken ; homogeniteit : als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten ;<!--2-->&#128261; hoofdstraf : de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete ; hooggerechtshof : een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland : in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken : het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie ;<!--2-->&#128261; hoor en wederhoor : het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden : het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt : de verschillende betrokkenen zijn gehoord ; horizontale werking grondrecht : de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid ; [[huishouden]] :1) (zelfstandig naamwoord:) groep van één of meer samenwonende mensen die samen een economische eenheid vormen :2) (werkwoord:) het doen van de huishouding, de organisatie van werkzaamheden om in de voeding, kleding en het onderdak van een huishouden te voorzien ;<!--2-->&#128261; huiszoekingsbevel : een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken : een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen : voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd == Identificatieplicht == ;<!--2-->&#128261; identificatieplicht : de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd ;<!--2-->&#128261; identificatie : het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal ;<!--2-->&#128261; identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen ;<!--2-->&#128261; ideologie : een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien ;<!--1-->&#9989; illegaal : iets wat niet is toegestaan volgens de wet ;<!--1-->&#9989; illegalen : mensen die zonder toestemming in een land verblijven ;<!--1-->&#9989; imitatie : het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders ;<!--2-->&#128261; immateriële behoeften : niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid ;<!--2-->&#128261; immateriële schade : schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn ;<!--2-->&#128261; immigratie : het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen ;<!--2-->&#128261; in beslag nemen : het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek : de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt : eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen : verbeurdverklaren ;<!--2-->&#128261; inburgeringscursus : een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land ;<!--2-->&#128261; infiltratie : het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen : (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd : de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover : het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen ;<!--2-->&#128261; inclusieve samenleving : een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen ;<!--2-->&#128261; indirecte democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu] : een enkele persoon in het bijzonder ;<!--2-->&#128261; individualisering : het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep ;<!--2-->&#128261; individualisme : de opvatting dat het belang van het individu voorop staat ;<!--2-->&#128261; individuele vrijheid : het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen ;<!--2-->&#128261; indoctrinatie : het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek : bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen : eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert : eenzijdig onderwijzen ;<!--2-->&#128261; informateur : iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie] : kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken ;<!--2-->&#128261; informatiesamenleving : een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan ;<!--2-->&#128261; informatieve functie media : de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie ;<!--2-->&#128261; informele macht : macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie ; informele solidariteit : de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen ; infotainment : een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien ; injectienaaldtheorie : de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden ; internationale zelfbeschikking : het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd ; ingroup : een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert ;<!--2-->&#128261; innovatie : het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden ; institutioneel racisme : systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties ;<!--2-->&#128261; integratie : het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; integratiebeleid : maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen ; integratiefunctie van de politiek : het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma ; intentieverklaring : een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken ; intergouvernementeel : samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden ;<!--2-->&#128261; internalisatie : het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden ; Internationaal Gerechtshof : de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt ; internationaal recht : afspraken en regels die gelden tussen landen ; Internationaal Strafhof : een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden ; interne markt : een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen ; interventie : het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed] : de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen : informele macht: niet vastgelegd in regels : overwicht ; invoerfase : de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd ; irreguliere migratie : het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming == Jeugdstrafrecht == ;<!--2-->&#128261; jeugdcriminaliteit : jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar ;<!--2-->&#128261; jeugdstrafrecht : speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen : soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar ;<!--1-->&#9989; jongeren : mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar ;<!--2-->&#128261; jongerencultuur : de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren ;<!--2-->&#128261; journalistieke normen : regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid ; juridisch burgerschap : het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land ; jurisprudentie : uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken : het geheel van uitspraken door rechters ; juridisch loket : een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten ;<!--2-->&#128261; jury : een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is ;<!--2-->&#128261; juryrechtspraak : een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak : in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt : in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten == Kabinet == ;<!--2-->&#128261; kabinet : de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen ;<!--2-->&#128261; kabinetsformatie : het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen ; kaderwetgeving : wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt ;<!--2-->&#128261; kansenongelijkheid : de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen ; kennismigrant : iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken ; kiesdeler : het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging ;<!--2-->&#128261; kiesdrempel : het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}} : het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen ; klassenjustitie : het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen : mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse : van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen ; klassenstrijd : het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart ;<!--2-->&#128261; klassieke grondrechten : de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst : De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast. : Rechten die de overheid moet garanderen. ; klimaatmigratie : mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden. ; klimaatvluchteling : iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen ;<!--1-->&#9989; koloniën : gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd ;<!--1-->&#9989; koning : het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol ; kort geding : een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken ; kosmopolitisme : de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep ;<!--1-->&#9989; kritisch denken : het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven ;<!--2-->&#128261; kwalificatieplicht : de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; kwaliteitscontrole : het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen == Laaggeletterdheid == ;<!--2-->&#128261; laaggeletterdheid : het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; leerplicht : de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; leerplichtambtenaar : iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft ;<!--2-->&#128261; leerplichtwet : de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten ;<!--2-->&#128261; legaliteitsbeginsel : het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat : de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden ; legitimiteit : de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien ; legitimiteitscrisis : de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien ;<!--1-->&#9989; levenslang : een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt ;<!--2-->&#128261; levensverwachting : het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven ;<!--1-->&#9989; lhbti+-beweging : de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen ; liberale verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis ;<!--2-->&#128261; liberalisme : een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt ;<!--2-->&#128261; lijsttrekker : de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen ;<!--1-->&#9989; links (politiek) : de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; linkse partijen : partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid ;<!--2-->&#128261; lobbyen : proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen ; Locke (john) : een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen ;<!--2-->&#128261; lokmiddel : iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen == Maatschappelijk burgerschap == ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk burgerschap : actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk middenveld : organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk probleem : een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk vraagstuk : een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden : we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm) : ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving : onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke ladder : de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke organisaties : groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke participatie : het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke positie : de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke veranderingen : de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--1-->&#9989; maatschappij : een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken ;<!--2-->&#128261; maatschappijleer : het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}} : het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen : Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; machtenscheiding (zie trias politica) : het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht ; machtiging tot binnentreding : toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan : voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi) : voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven ;<!--2-->&#128261; machtsbron : de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag : de manier waarop je macht verkrijgt ;<!--2-->&#128261; machtsmiddel : de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen : een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden ; macroniveau : het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land ;<!--1-->&#9989; manipulatie : het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen : feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt ;<!--2-->&#128261; mantelzorg : onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben ; marktautoriteit : een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt ;<!--2-->&#128261; marktwerking : het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden ; masculiniteit : kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving ; massacommunicatie : communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet ;<!--2-->&#128261; materiële behoeften : behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak ;<!--2-->&#128261; materiële schade : schade die direct uitgedrukt kan worden in geld ;<!--2-->&#128261; maximumstraf : de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf ;<!--1-->&#9989; media (politieke functie) : de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek ; mediacratie : een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; mediation : een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar ;<!--2-->&#128261; mediasamenleving : een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven ;<!--2-->&#128261; mediawijsheid : het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan ;<!--2-->&#128261; medium (communicatie) : het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet ;<!--1-->&#9989; mening : een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp : wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt : een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen : wat je van iets vindt ;<!--2-->&#128261; mensenrechten : basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid ; meritocratisch ideaal : het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties ; microniveau : het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin ;<!--2-->&#128261; middenpartijen : politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen ; militaire dictatuur : een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen ;<!--2-->&#128261; migratie : het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen ;<!--2-->&#128261; migratieachtergrond : kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf : een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren ;<!--2-->&#128261; migreren : verhuizen naar een ander land of gebied ; militair regime : een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert ;<!--2-->&#128261; miljoenennota : een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert ;<!--2-->&#128261; minimumloon : het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand ;<!--2-->&#128261; minister : een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein : Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie ; minister zonder portefeuille : een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering ; ministeriële verantwoordelijkheid : het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie ; ministerposten (verdeling) : de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet ;<!--1-->&#9989; minister-president : de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering ;<!--2-->&#128261;misdrijf : een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd : in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit : meer ernstige strafbare feiten : moderniseringstheorie : de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien ; mondiaal niveau : het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen ; monitoring : het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen ; Montesquieu : een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde : een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting ;<!--2-->&#128261; motie : een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken ;<!--2-->&#128261; morele verplichting : het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels == Naastenliefde == ;<!--1-->&#9989; naastenliefde : het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid ;<!--2-->&#128261; nachtwakerstaat : een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen ;<!--2-->&#128261; nationale identiteit : het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land ;<!--2-->&#128261; nationale terrorismelijst : een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme ;<!--2-->&#128261; nationale veiligheid : de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage ;<!--2-->&#128261; nationalistisch : een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst ;<!--2-->&#128261; nationalisme : een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk ;<!--2-->&#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) : een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt ; ne bis in idem-regel : de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden : letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft ;<!--1-->&#9989; nepnieuws : verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is ;<!--2-->&#128261; nettoloon : het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt ;<!--2-->&#128261; neutraliteit (rechters) : het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen ;<!--2-->&#128261; niet-democratische partij : een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid : politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden ; ngo’s : niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen ;<!--2-->&#128261; nieuwkomers : mensen die recent in een land zijn komen wonen ; noodweer (recht) : het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval ; noodweerexces (recht) : het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst ;<!--1-->&#9989; norm : een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien : normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt : opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen == Objectief == ;<!--1-->&#9989; objectief : op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens : feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid ;<!--2-->&#128261; objectieve veiligheid : veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken ;<!--2-->&#128261; officier van justitie : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt : een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België : bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen : heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt : Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie. ;<!--2-->&#128261; omgevingsfactoren : de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen ;<!--1-->&#9989; omroep : organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt ; omzettingsfase : de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht ;<!--2-->&#128261; onafhankelijke rechters : rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten : de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties ; ondernemingsrecht : het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven : ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen : de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten : het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten : stichtingen vallen hier meestal buiten ;<!--1-->&#9989; onrechtvaardigheid : het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen : een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt ;<!--1-->&#9989; on demand : iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst ;<!--2-->&#128261; onafhankelijkheid (rechters) : het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken ; onderadvies : een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere ;<!--2-->&#128261; onderwijsinspectie : een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen ;<!--2-->&#128261; one-issuepartij : een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; online-profilering : het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken ;<!--1-->&#9989; onmacht : het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets ;<!--2-->&#128261; onschendbaarheid koning : de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn ;<!--2-->&#128261; onschuldvermoeden : de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen ; ontbindingsrecht : het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen ;<!--2-->&#128261; ontgroening (demografie) : een afname van het aantal jongeren in de bevolking ; ontideologisering : het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; ontkerkelijking : het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden ; ontlastend bewijs : bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben ;<!--2-->&#128261; ontoerekeningsvatbaarheid : de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen ;<!--1-->&#9989; ontvanger : iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten ;<!--1-->&#9989; onverschilligheid : het gebrek aan interesse of betrokkenheid ; onzekerheidsvermijding : de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties ; oorlogstribunaal : een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht ;<!--2-->&#128261; openbaar ministerie (OM) : de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt : het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland : anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie : samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie ;<!--2-->&#128261; openbare aanklager : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen : de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt : in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal ;<!--2-->&#128261; opiniepeilingen : onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden ; opinieleiderstheorie : de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders) ;<!--2-->&#128261; opkomstplicht : de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen ; opperbevelhebber van het leger : de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland : in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht ;<!--2-->&#128261; oppositie : politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen ; oppositiefractie : de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort ;<!--2-->&#128261; oppositiepartijen : partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren ;<!--1-->&#9989; opsporing : het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie ; opvragen van speciale persoonsgegevens : het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden : de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen ;<!--2-->&#128261; opzegtermijn : de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen ; organische staatsopvatting : de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken ; outgroup : een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft ; overadvies : een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Overheid|overheid}} : de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten : de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied ;<!--2-->&#128261; overmacht-noodtoestand : een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen ;<!--1-->&#9989; overtreding : een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven : overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven ;<!--2-->&#128261; overtuigingskracht : het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten == Parasociale relatie == ; parasociale relatie : een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage ;<!--2-->&#128261; parlement : de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert ; parlementair stelsel : een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is ;<!--2-->&#128261; parlementaire democratie : een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert : burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming : in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement : een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid ; parlementaire enquêtecommissie : een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp ;<!--2-->&#128261; participatiesamenleving : een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving ; participatiewet : een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt ; particulier initiatief : het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid ;<!--2-->&#128261; passief kiesrecht : het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie : passieve solidariteit : het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost ; personen- en familierecht : het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen : regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen : het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke kwaliteiten : individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht ;<!--2-->&#128261; persvrijheid : het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren ;<!--2-->&#128261; plaatsgebonden : afhankelijk van een bepaalde locatie of plek ; platformeconomie : een economisch systeem dat werkt via een online platform ; platformfunctie (media) : de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden ; plea bargaining : een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden ;<!--2-->&#128261; pluriforme samenleving : een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan : een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven : een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven ;<!--2-->&#128261; pluriformiteit : de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving ;<!--2-->&#128261; polarisatie : het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving ; poldermodel : een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten ;<!--1-->&#9989; politie : de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde : de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen : bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Politiek|politiek}} : het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd ;<!--2-->&#128261; politiek links : een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst ;<!--2-->&#128261; politiek rechts : een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; politiek midden : een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; politiek probleem : een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen : een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden : een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman) ; politieke actoren : personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming ; politieke agenda : de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; politiek debat : een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen ;<!--2-->&#128261; politieke (grond)rechten : basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht ; politieke motieven migratie : redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking ;<!--2-->&#128261; politieke partij : een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen ; politiek-juridische conflicten : conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen ;<!--2-->&#128261; populisme : een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde ;<!--2-->&#128261; poortwachters : organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie ;<!--2-->&#128261; populistische partij : een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek ; positietoewijzing : de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen ; positiewerving : de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren ; positieve discriminatie : maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen ; pragmatisme : een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen ; predictive policing : het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen ;<!--2-->&#128261; premie : het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering ;<!--1-->&#9989; premier : de minister-president, leider van de regering ; presidentieel stelsel : een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement ; presidentieel vetorecht : het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden ;<!--2-->&#128261; preventie : maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen ;<!--2-->&#128261; preventief fouilleren : het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen ; primaire inkomensverdeling : de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald ;<!--2-->&#128261; Prinsjesdag : de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement ; privaatrecht (burgerlijk recht) : het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom : burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) : regelt de betrekkingen tussen burgers onderling ;<!--1-->&#9989; privacy : het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden ;<!--2-->&#128261; privatisering : het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties ;<!--2-->&#128261; privileges : bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben ;<!--2-->&#128261; proces-verbaal : een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd ; proeftijd : een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden ;<!--2-->&#128261; progressief : een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving ; progressief belastingstelsel : een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind ;<!--2-->&#128261; propaganda : het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen : er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden : propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie ;<!--2-->&#128261; Provinciale Staten : het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie ; psychische overmacht : een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag ;<!--2-->&#128261; publiekrecht : het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht : het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht) : de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid ; pullfactor : een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren ; pulpnieuws : sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde ; pushbacks : het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen ; pushfactor : een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging == Qaly == ; qaly : afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg ;<!--2-->&#128261; quotum : een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten == Raad van Ministers == ; raad van ministers : de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt ; raad van state : het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert ;<!--1-->&#9989; racisme : discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur ;<!--2-->&#128261; radicalisering : het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen ; rassenjustitie : het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst : hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme ; rationele keuzetheorie : de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen ; reactionair : een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden ;<!--2-->&#128261; recht : het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet : recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan : geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt : geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden ; recht van amendement : het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen ; recht van onderzoek en enquête : het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering ;<!--2-->&#128261; recht van initiatief : het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen ; recht van interpellatie : het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp ;<!--2-->&#128261; recht van motie : het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}} : een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechter|rechter}} : een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet : meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld : de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt : een rechter is iemand die rechtspreekt ; rechter-commissaris : een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken ;<!--2-->&#128261; rechterlijke macht : alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht : de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten : de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen ;<!--1-->&#9989; rechts (politiek) : een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid ;<!--2-->&#128261; rechtse partijen : politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis ;<!--2-->&#128261; rechtsbescherming : de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers : De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid. ;<!--2-->&#128261; rechtshandhaving : het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd : door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt : het handhaven van de rechtsorde ;<!--2-->&#128261; rechtsnorm : een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet ;<!--2-->&#128261; rechtsorde : het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd : het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd ;<!--2-->&#128261; rechtspersonen : organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen ;<!--2-->&#128261; rechtsprekende macht : de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters ;<!--2-->&#128261; rechtsstaat : een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd : een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn : de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid : een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid : in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten ;<!--1-->&#9989; rechtszaak : een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; rechtszekerheid : het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd ;<!--2-->&#128261; rechtvaardigheid : het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden ; rechtvaardigheidsgrond : een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer ;<!--1-->&#9989; reclame : een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen ; reclassering : een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving ;<!--2-->&#128261; rede : het verstand, het vermogen om logisch na te denken ;<!--2-->&#128261; referendum : een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; referentiekader : alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt : je ziet de wereld zoals je zelf bent ;<!--2-->&#128261; regeerakkoord : een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken ;<!--1-->&#9989; regels : afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Regering|regering}} : de koning en de ministers samen, die het land besturen ; religieuze dictatuur : een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie ; rentmeesterschap : het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen ;<!--2-->&#128261; representatie : het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek ; representatieve democratie : een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; repressie : het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet ; republicanisme : een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie ; requisitoir : het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak ; resocialisatie : het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf ; resolutie : een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie ;<!--1-->&#9989; respect : het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten ; restrictief toelatingsbeleid : een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt ;<!--2-->&#128261; rijksbegroting : het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar ;<!--2-->&#128261; rolpatronen : verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd ; Rousseau (Jean-Jacques) : een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit == sanctie == ;<!--1-->&#9989; sanctie : een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt ;<!--2-->&#128261; schadevergoeding : een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden ; schulduitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid ; secretaris-generaal : de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie ; seculiere samenleving : een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn ;<!--2-->&#128261; segregatie : het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie ;<!--2-->&#128261; seksuele moraal : de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties ;<!--2-->&#128261; selectieve waarneming : het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen : informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader : selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken : als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen ; selectiefunctie : de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen ; senaat : de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden ;<!--2-->&#128261; schikking : een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan ;<!--2-->&#128261; seponeren : het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen ; sociaal contract : een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden : afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben ; sociaal kapitaal : de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen ;<!--2-->&#128261; sociaal minimum : het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocraten : mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocratie : een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit ; sociaaldemocratische verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; sociaaleconomisch : alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status ; sociaal-culturele conflicten : conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl ; sociaal-culturele onderscheiding (politiek) : het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen ; sociaal-economische positie : de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep ; sociaal-economische raad : een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken ;<!--2-->&#128261; sociaal-economische status : de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding ;<!--2-->&#128261; sociale binding (gevoelsbinding) : de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving ;<!--2-->&#128261; sociale cohesie : de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving : de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving. ;<!--2-->&#128261; sociale controle : het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving ;<!--2-->&#128261; sociale grondrechten : rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk : een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs : een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs : de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien : werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs : hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers ;<!--2-->&#128261; sociale identiteit : het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort ;<!--2-->&#128261; sociale mobiliteit : de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen ; sociale motieven (migratie) : redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden ;<!--2-->&#128261; sociale ongelijkheid : de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving ; sociale partners : werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden ; sociale rechtsstaat : een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren : een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen ; sociale vangnet : voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte ;<!--2-->&#128261; sociale verplichting : de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden : verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd : een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving : een regel die je wordt opgelegd door je omgeving ; sociale verzekering : een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom ; sociale voorzieningen : hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben ; socialezekerheidsstelsel : het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land ;<!--2-->&#128261; socialisatie : het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert ; socialisatiefunctie : de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen ; socialisatieprocessen : alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving ; socialiserende instituties : organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie ;<!--2-->&#128261; socialisme : een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen ; sociobiologische theorie : de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen ;<!--2-->&#128261; soevereiniteit : de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat ; soevereiniteits- en democratiebeginsel : het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert ;<!--2-->&#128261; solidariteit : het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving ; solidariteitsafspraak : een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving ; solidariteitsprincipe : het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen ;<!--2-->&#128261; sollicitatie : het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever ; sollicitatieplicht : de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering ; spindoctor : een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media ; spreekrecht : het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen ;<!--2-->&#128261; staande houden : het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren : laten stilstaan en vragen naar je personalia ;<!--1-->&#9989; staat : een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht ;<!--1-->&#9989; staatshoofd : de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president ; staatsrecht : het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat : alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat : het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen : het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen ; staatsregeling van de Bataafse Republiek : de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland ;<!--2-->&#128261; staatssecretaris : een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt ;<!--2-->&#128261; startkwalificatie : het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren ;<!--2-->&#128261; staking : het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever ;<!--2-->&#128261; Staten-Generaal : het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer ;<!--1-->&#9989; stelling : een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken ;<!--2-->&#128261; stemrecht : het recht om te stemmen bij verkiezingen ;<!--2-->&#128261; stereotype : een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen : een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid ; stille midden : de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies ;<!--2-->&#128261; strafbaarheid : iets is alleen strafbaar als het in de wet staat : de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden ;<!--2-->&#128261; strafbaarheidsbeginsel : het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld ; strafbepaling : een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt ;<!--2-->&#128261; strafbeschikking : een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt ; strafkans : de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft ; strafmaat : de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen : in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf : omvang van de straf ;<!--2-->&#128261; strafproces : het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten ;<!--2-->&#128261; strafrecht : het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen : strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden : alle wettelijke strafbepalingen ; strafrechtelijke maatregelen : maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf ; strafuitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid ;<!--2-->&#128261; strafzaak : een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit ;<!--2-->&#128261; strategisch stemmen : stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij ; structureel racisme : een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst ; structuurvisie : een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven ;<!--2-->&#128261; subcultuur : een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur ;<!--1-->&#9989; subjectief : gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten : meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt ; subjectieve veiligheid : veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren ; subsidiariteitsbeginsel : het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau ;<!--2-->&#128261; subsidie : financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven ; supranationaal : boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden ; systeemtheorie (politiek) : een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben == Taakstraf == ;<!--2-->&#128261; taakstraf : een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving ;<!--2-->&#128261; tbs : terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen ; technisch sepot : het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast ; technologisering : het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving ;<!--2-->&#128261; tegencultuur : een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft ;<!--2-->&#128261; tenlastelegging : het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit ; terechtzitting : de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; terrorisme : geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken ; tertiaire inkomensverdeling : de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies ; terugkoppelingsfase : de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen ; theocratie : een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben ;<!--2-->&#128261; Thorbecke (Johan Rudolph) : grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw ; three strikes and you're out law : een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf ;<!--2-->&#128261; tijdgebonden : afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt ; toetsingsrecht : het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet ;<!--2-->&#128261; tolerantie : het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf ; tolerantieparadox : de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan ;<!--2-->&#128261; transactie (schikking) : een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt ;<!--2-->&#128261; trias politica : de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht : de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken : de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001) : het principe van de machtenscheiding ;<!--2-->&#128261; troonrede : de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken ; tv-democratie : een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}} : het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert == Uitlokking == ;<!--2-->&#128261; uitlokking : het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen ;<!--2-->&#128261; uitspraak : de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak ; uittreding : het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking ;<!--2-->&#128261; uitvoerende macht : de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering : de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006) : zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd ; uitvoerfase : de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd ; UNHCR : het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt : United Nations High Commissioner for Refugees ; uniformiteit : de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is ;<!--2-->&#128261; UVRM : Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten ; UWV : het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland : Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen == Vakbond == ;<!--2-->&#128261; vakbond : een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers ;<!--2-->&#128261; vasthouden : iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor : de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden ; Veiligheidsraad : een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist ;<!--2-->&#128261; verbindingswoorden : woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’ ;<!--2-->&#128261; verdachte : iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit : er bestaat een redelijk vermoeden van schuld ;<!--2-->&#128261; verdrag : een officiële overeenkomst tussen landen ; verdrag van lissabon : een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt ; verdrag van maastricht : het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte ; verdrag van schengen : een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer ;<!--2-->&#128261; Verenigde Naties (VN) : een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen ;<!--2-->&#128261; vergelding : het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}} : het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt ;<!--2-->&#128261; verhoren : het ondervragen van iemand door politie of justitie ; verjaringstermijn : de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden ;<!--2-->&#128261; verkenning : het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen ; verklaring van de rechten van de mens en burger : een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt ; verlichte dictatuur : een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen ;<!--2-->&#128261; verlichting : een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden ; vermijding-conflict-aanvaarding : drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren ; vermogensrecht : het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen : het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld) : twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht : regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen ; vermogensschade : schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen ; versplintering : het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote ; verticale werking (grondrecht) : de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid ;<!--1-->&#9989; vertrouwen : het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen ; vertrouwen in de overheid : het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt ;<!--2-->&#128261; vervolgen : het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd ;<!--2-->&#128261; vervreemding : het overdragen of verliezen van eigendom of rechten ;<!--2-->&#128261; verzorgingsstaat : een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers : een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid : in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers ;<!--2-->&#128261; verzuiling : de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing ; vetorecht : het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren ;<!--2-->&#128261; vierde macht : de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden : de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen ;<!--2-->&#128261; vluchteling : iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht ; vluchtelingendebat : discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers ; VN-vluchtelingenverdrag : internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt ; volgmigratie : migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd : migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordigers : gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordiging : groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement ;<!--2-->&#128261; volksverzekering : sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom ;<!--2-->&#128261; vonnis : de beslissing van een rechter in een rechtszaak ;<!--2-->&#128261; voorarrest : voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet ; voorjaarsnota : document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar ; voorkeursstemmen : stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden ; voorkomen van eigenrichting : maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen ;<!--2-->&#128261; vooroordeel : een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent : als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen : een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd ; voorwaardelijke invrijheidstelling : het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden ;<!--2-->&#128261; voorwaardelijke straf : een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt ; vox populi : de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen ;<!--2-->&#128261; vragenrecht : het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders ; Vrede van Westfalen : vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa ;<!--2-->&#128261; vrijemarkteconomie : een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}} : de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken : vrij zijn van (overheids)bemoeienis ;<!--2-->&#128261; vrijheid van meningsuiting : het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur ; vrijheidsrechten : rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk. ;<!--2-->&#128261; vrijheidsstraf : een straf waarbij iemand in de gevangenis moet ;<!--2-->&#128261; vrijwilligerswerk : onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen == Waarde == ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}} : iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes : sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd : een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven ;<!--2-->&#128261; waterschappen : regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--2-->&#128261; wederkerigheid : het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart] : de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien ;<!--2-->&#128261; welvaartsziekten : ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn] : de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid ;<!--2-->&#128261; wereldburger : iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}} : activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn ;<!--2-->&#128261; werkgelegenheid : het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden ; werkgeversorganisatie : een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt ;<!--2-->&#128261; werkloosheid : de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden ; werknemersverzekeringen : sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet] : een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden : elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten : wetten zijn geschreven rechtsregels ; Wet afgeschermde getuigen : wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak ; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden : wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven : in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering : opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet ; Wet computercriminaliteit : wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit ;<!--2-->&#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur) : wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven ; Wet opsporing terroristische misdrijven : wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten ; Wet terroristische misdrijven : wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan : Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. : Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld. ; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme : wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden ;<!--2-->&#128261; wetboek van strafrecht : de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht : verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden : wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht) : het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht ; wetboek van strafvordering : verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal : de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering : het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht) ; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) : adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken ;<!--2-->&#128261; wetgevende macht : de macht die wetten maakt, meestal het parlement : stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden : deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land : de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008) ;<!--2-->&#128261; wethouder : lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente ;<!--2-->&#128261; WIA-uitkering : uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken ;<!--2-->&#128261; wij-gevoel : gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep ;<!--2-->&#128261; wij-zij-denken : het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet ; winstmaximalisatie : het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement ; witteboordencriminaliteit : misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven : witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status : witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen ;<!--2-->&#128261; wraak : het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen ;<!--2-->&#128261; WW-uitkering : uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan == Xenofobie == ; xenofobie : angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen == Zaken van algemeen belang == ;<!--2-->&#128261; zaken van algemeen belang : onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving : zakenkabinet : een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek ;<!--2-->&#128261; zelfbeschikking : het recht om eigen keuzes te maken over je leven ; zelfcontroletheorie : theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen ;<!--2-->&#128261; zelfredzaamheid : het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen ;<!--2-->&#128261; zender : degene die een boodschap verstuurt in communicatie ;<!--2-->&#128261; zetel : een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan ;<!--2-->&#128261; zorgkosten : de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen ; zorgmijders : mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden ;<!--2-->&#128261; zorgplicht : verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers ;<!--2-->&#128261; zorgtoeslag : financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken ;<!--2-->&#128261; zorgverzekeraar : bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt ;<!--2-->&#128261; zorgverzekering : verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt ;<!--2-->&#128261; zwartwerk : werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald ; zwevende kiezer : iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen ; zzp’er : zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert == Nog toe te voegen begrippen == <poem> leefvorm nature-nurture-debat </poem> ; religie (geloof) : een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven == Literatuurlijst == * Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/ * Lesaffer, R. (2008). <i>Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis</i> (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven. * Devos, C. (2006). <i>De kleermakers en de keizer.</i> Gent, België: Academia Press. * Witteveen, W. (2001). <i>De geordende wereld van het recht</i> (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press. {{Sub}} 28ajj3l6y51pqsn7uw1g72ziqd7v91n 425165 425164 2026-05-08T17:10:54Z Pbuddenberg 15132 /* Basisbehoeften */ 425165 wikitext text/x-wiki ;<!--1-->&#9989; basis ;<!--2-->&#128261; samenhang ;<!--3-->&#128269; achtergrond <!-- ; <span>&#128204;</span> toegespitst --> <!-- ; <span>&#127891;</span> theoretisch --> == 50PLUS == ;<!--2-->&#128261; 50PLUS : een Nederlandse politieke ouderenpartij die opkomt voor de belangen van personen van vijftig jaar en ouder == Aangeboren eigenschappen == ;<!--2-->&#128261; aangeboren eigenschappen : eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn ;<!--2-->&#128261; aangeboren verschillen : niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen ; aangeleerde cultuurkenmerken : waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd ;<!--2-->&#128261; aangeleerde eigenschappen : gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving ; aangeleerd-gedrag theorie : crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen ;<!--1-->&#9989; aanhouden (arresteren) : het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan ; aanvullende verzekering : een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit ;<!--2-->&#128261; absolute macht : een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit ; absolute monarchie : onbegrensd koningschap ;<!--2-->&#128261; actief kiesrecht : het recht om te mogen stemmen ;<!--1-->&#9989; actiegroep : een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken ; actieve solidariteit : met veel inspanning andere mensen helpen ; actieven : mensen die betaald werk verrichten ;<!--2-->&#128261; actoren (politiek) : individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht ; adolescentenstrafrecht : een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar ;<!--1-->&#9989; advocaat : raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden ; afdwingbaar : de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen ; afhankelijkheidstheorie : het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen ;<!--2-->&#128261;afschrikking : het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen ; afwezigheid van schuld : dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit ; agendafunctie media : de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten ;<!--2-->&#128261; AIVD : De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage ;<!--1-->&#9989; algemeen belang : iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg : datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is ;<!--2-->&#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen : het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland ;<!--2-->&#128261; Algemene bijstand : een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien ; Algemene Vergadering : het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten ;<!--2-->&#128261; algoritme : een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude ; allochtonen : mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond) ; ambtelijk bevel : een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod ;<!--1-->&#9989; ambtenaar : een werknemer van de overheid : iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst ; Amerikaanse constitutie : het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt ;<!--2-->&#128261; analysevragen : onderzoeksvragen : vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen : analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen ;<!--2-->&#128261; anarchistische samenleving : een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers ; anomietheorie : een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken ; anonieme getuigenverklaring : geheime verklaring : getuige wiens identiteit niet bekend is : bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten ;<!--1-->&#9989; AOW : de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken ;<!--2-->&#128261; AOW-uitkering : het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen ;<!--2-->&#128261; arbeidsconflict : een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden ;<!--2-->&#128261; arbeidsethos : de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} : de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ; arbeidsmigranten : mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken ;<!--2-->&#128261; arbeidsomstandigheden : de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt ;<!--2-->&#128261; arbeidsovereenkomst : een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor ; arbeidsparticipatie : het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking ; arbeidspotentieel : het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land ;<!--2-->&#128261; Arbowet : de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers ;<!--1-->&#9989; argument : een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen ; aristocratie : bestuur van het land door adel en de rijke burgerij ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Armoede|armoede}} : het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien ; armoedeval : de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan ;<!--1-->&#9989; asiel : de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}} : iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht ;<!--1-->&#9989;asociaal (gedrag) : gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt ; assimilatie : het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen ;<!--2-->&#128261; autochtoon : een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont ;<!--2-->&#128261; autoritair regime : een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft ;<!--2-->&#128261; autoritaire staat : een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen ;<!--1-->&#9989; automatisering : het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen ;<!--1-->&#9989; azc : een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld == Basisbehoeften == ;<!--1-->&#9989; basisbehoeften : de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding ;<!--2-->&#128261; basisinkomen : een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien ;<!--2-->&#128261; basisverzekering : de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed ;<!--2-->&#128261; BBB (BoerBurgerBeweging) : een politieke partij die zich expliciet focust op mensen buiten de Randstad ;<!--2-->&#128261; beeldvorming : het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Begrip|begrip}} : het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen ; beginsel van de grondrechten : het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen ; beginsel van de trias politica : het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang] : voordeel : iets waar je een voordeel bij hebt : iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is : het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn ;<!--2-->&#128261; belangengroep : een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging ; belangentegenstelling : een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting] : een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur ;<!--2-->&#128261; belastingplicht : gedwongen geldheffing : iedereen met een inkomen betaalt belasting : de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven ; beleidsbepaling : het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen ; beleidssepot : het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft ; beleidsvoorbereiding : de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid ;<!--2-->&#128261; beroepsbevolking : alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk ; bestemmingsplan : een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie ; bestuurlijke autonomie : het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand ; bestuurskracht : het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren ; bestuursorgaan : een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister ; bestuursrecht : administratief recht : centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid : het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde : het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten : bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven) ;<!--1-->&#9989; betrouwbaarheid (informatie) : eerlijkheid : de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt : om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht ;<!--2-->&#128261; big data : heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken ; BIJ1 : een politieke partij met een radicaal links programma ;<!--2-->&#128261; bijkomende straf : een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete ;<!--2-->&#128261; bij- en omscholing : het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen ; bindingstheorie : een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school ; blauweboordencriminaliteit : criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie ; bodemprocedure : de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan ;<!--2-->&#128261; boycot : het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen ; brede verzorgingsstaat : een samenleving met een zeer grote collectieve sector ;<!--2-->&#128261; Brexit : het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Bron|bron}} : oorsprong : bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen : de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige ;<!--2-->&#128261; brutoloon : het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald ; budgetrecht : het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven ; bureaucratische cultuur : een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid ;<!--1-->&#9989; burgemeester : het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid ; burgerarrest : het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad ;<!--2-->&#128261; burgerberaad : een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen ;<!--2-->&#128261; burgerinitiatief : een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten ; burgerlijk recht : civiel recht of privaatrecht : het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed : burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) ; burgerlijk wetboek : het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren ;<!--2-->&#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid : een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden ; burgerpanel : een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen ;<!--2-->&#128261; burgerparticipatie : het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek ;<!--2-->&#128261; burgerraad : door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s ;<!--1-->&#9989; burgerschap : het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; burgerschapsvorming : het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; buurtwacht : de bewaking van een wijk door burgers ; BVNL (Belang van Nederland) : een conservatief-liberale, populistische partij == Canon van Nederland == ;<!--2-->&#128261; Canon van Nederland : een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen ;<!--2-->&#128261; cao : een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen ; cassatie : vernietiging : het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis : cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter ;<!--1-->&#9989; categoriseren : het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken ; CBS : Centraal Bureau voor de Statistiek : heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie : het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking : het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd ; censuskiesrecht : cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel : aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. : het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen : Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen ;<!--2-->&#128261; censuur : het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden ; checks and balances : driemachtenleer : de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp' : het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen : dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan ;<!--2-->&#128261; christendemocraten : een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar ;<!--2-->&#128261; christendemocratie : een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt ; circulatiemigratiebeleid : beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten ; civiel recht : het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken ;<!--2-->&#128261; coalitie : een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen ; coalitiefractie : de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen ; Code Civil : de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd ;<!--2-->&#128261; collectief belang : het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel ;<!--2-->&#128261; collectieve goederen : goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen ; collectivisme : een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu ;<!--2-->&#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W) : dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur ; college van Gedeputeerde Staten : het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt ; commentaarfunctie van de media : de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen ; commissaris van de Koning : de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}} : kennisgeving : het doorgeven van informatie : een proces van informatie-uitwisseling : het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen : bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger ;<!--2-->&#128261; communicatieruis : de overdracht van informatie verloopt niet goed : een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen ;<!--2-->&#128261; communisme : een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn ; communitarisme : een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang ;<!--2-->&#128261; complottheorie : een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs ;<!--1-->&#9989; compromis : middenweg : een tussenoplossing : een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden : een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander : een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is ;<!--2-->&#128261; confessionalisme : een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek ; conflictdenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben ; conflicten bij integratie : problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren ; consensus : een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit ;<!--2-->&#128261; conservatief : een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert ; constitutionele monarchie : Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. : In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd. ; controlerende functie media : de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen ;<!--1-->&#9989; corona (COVID-19) : een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen ; corporatistische verzorgingsstaat : een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden ; criminaliseren : het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet ;<!--1-->&#9989; criminaliteit : misdadigheid : alle misdrijven die in de wet staan omschreven : het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude : met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz : criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld ; cultureel kapitaal : de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk ;<!--2-->&#128261; culturele diversiteit : de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}} : het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen ;<!--2-->&#128261; cultuurkenmerken : de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities ; cultuurimperialisme : de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen ; cultuurrelativisme : dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden ; cultuuruniversalisme : het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen == Dagvaarding == ;<!--2-->&#128261; dagvaarding : een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen ; David Easton : Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output ; decentralisatie : het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten ; decriminaliseren : het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag ;<!--2-->&#128261; deepfake : levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Definitie|definitie}} : een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent ; definitiemacht : het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel ; delegeren : het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur ; demissionair kabinet : een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd ;<!--1-->&#9989; democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land ;<!--2-->&#128261; democratische rechtsstaat : een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd ;<!--2-->&#128261; desinformatie : het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden ;<!--1-->&#9989; dictatuur : een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn : een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben ; digitale ongelijkheid : ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet ; dijkgraaf : de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--1-->&#9989; dilemma : een lastige keuze uit twee of meer alternatieven : een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang : een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft ;<!--2-->&#128261; directe democratie : een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten ; discretionaire bevoegdheid : de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie ;<!--1-->&#9989; discriminatie : discriminatie betekent letterlijk "het maken van onderscheid" : het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen : mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn ; districtenstelsel : een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement ;<!--1-->&#9989; diversiteit : het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl ; DNA-plicht : mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie : dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden ;<!--1-->&#9989; doelgroep : een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is ;<!--2-->&#128261; dominante cultuur : de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden ;<!--1-->&#9989; doodstraf : een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf ; dualisme : het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren : het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren ; dualistisch stelsel : een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht : staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend : op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn ; dubbele garantie : het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten ; Dublin-verordening : een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen ;<!--1-->&#9989; duurzaamheid : het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen ;<!--2-->&#128261; dwangmiddelen : middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname : bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte : bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau ; dwangsom : een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt ; dynamiek van de samenleving : de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden == Ecologische voetafdruk == ;<!--2-->&#128261; ecologische voetafdruk : ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken ; ecologisme : een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving ; economisch kapitaal : de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen ; economische motieven migratie : dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen ; EEG : de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt ;<!--1-->&#9989; eenzijdige informatie : informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda ;<!--2-->&#128261; Eerste Kamer : het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt ; efficiëntie versus participatie : het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer ; EGKS : De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU ;<!--2-->&#128261; eigen risico : het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt ;<!--1-->&#9989; eigenbelang : handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf. ;<!--2-->&#128261; eiser : de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist ;<!--2-->&#128261; emancipatie : het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving ; EMU : de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro ; Esping-Anderson : een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model ; etnisch profileren : gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding ;<!--2-->&#128261; etniciteit : de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk ; etnische subcultuur : een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur ; etnocentrisme : het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is ;<!--1-->&#9989; euro : de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt ; Europees Hof voor de Rechten van de Mens : het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land ;<!--2-->&#128261; EVRM : Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden : het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd : het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld ;<!--2-->&#128261; Europees Parlement : het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen ; Europese Centrale Bank : de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone ; Europese Commissie : het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid ; Europese integratie : het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie ; Europese Raad : het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen ;<!--1-->&#9989; Europese Unie : een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen ; euroscepsis : de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking ;<!--2-->&#128261; eurozone : de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken : Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje ;<!--2-->&#128261; evenredige vertegenwoordiging : een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen ; events en trends : maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends) == Factchecken == ;<!--1-->&#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]] : het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen ;<!--2-->&#128261; fatsoensnorm : beleefdheidsregel / ongeschreven regel : een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving : regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen ; feminiteit : een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Feit|feit}} : iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening. ;<!--2-->&#128261; filterbubbel : het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt ; flexibilisering : de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen ; flexwerk : werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is ;<!--2-->&#128261; formateur : de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt ;<!--2-->&#128261; formatie : het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen ;<!--2-->&#128261; formele macht : macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak ; formele solidariteit : solidariteit die is vastgelegd in wetten ;<!--1-->&#9989; fouilleren (preventief) : het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden : preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden ;<!--2-->&#128261; fractie : een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad ; fractiediscipline : de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden ;<!--2-->&#128261; framing : het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; Franse Revolutie : de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap ;<!--2-->&#128261; fraude : het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen == Gastarbeiders == ;<!--2-->&#128261; gastarbeiders : arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw : ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst ;<!--2-->&#128261; gedaagde : de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen ; Gedeputeerde Staten : het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert ; gedoogbeleid : beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt : een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland ;<!--2-->&#128261; gedragsregel : een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving ; gedragsregulering : het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden ;<!--1-->&#9989; geldboete : een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden ;<!--1-->&#9989; gelijke behandeling : het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie ;<!--1-->&#9989; gelijkheid : de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben ;<!--2-->&#128261; gelijkheidsrechten : alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden ;<!--1-->&#9989; gelijkwaardigheid : het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen ;<!--2-->&#128261; gemeenschappelijk referentiekader : de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen ;<!--2-->&#128261; gemeentebestuur : het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders ; gemeentelijke herindeling : het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen ;<!--2-->&#128261; gemeenteraad : het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet ; gemengde markteconomie : een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig ;<!--1-->&#9989; gender : de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen ;<!--1-->&#9989; genderneutraal : zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender ;<!--2-->&#128261; gendernormen : de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen ; geprofileerde zender : een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel ;<!--2-->&#128261; generatieconflict : een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden ;<!--2-->&#128261; gerechtshof : een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank ; gereguleerde marktwerking : een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen ;<!--2-->&#128261; geschil : een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden ;<!--2-->&#128261; geweldsmonopolie : het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven : alleenrecht op dwang : de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken ;<!--1-->&#9989; gewoonte : een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt ;<!--2-->&#128261; gezag : geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven : formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten ; gezamenlijke besluiten : beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen ;<!--2-->&#128261; gezinshereniging : het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen ;<!--2-->&#128261; globalisering : het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag : gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag (online) : grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdende problemen : problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme ;<!--1-->&#9989; groepsdruk : de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep ;<!--2-->&#128261; groepsidentificatie : je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt ;<!--2-->&#128261; groepsnormen : de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen ;<!--1-->&#9989;grondrechten : de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling : wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd : basiswetten ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}} : het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers : in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan : constitutie : staatsregeling ;<!--2-->&#128261; grooming : het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken == Halt (bureau) == ;<!--2-->&#128261; Halt (bureau) : een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen ; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie : een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan ; harmoniedenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben ;<!--2-->&#128261; hechtenis ; arresteren, gevangennemen : een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten ; herziening ten voordele : het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld ; Hobbes (Thomas) : een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is ; Hof van Justitie van de Europese Unie : de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten ; Hoge Raad : de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken ;<!--2-->&#128261; hoger beroep : het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank ;<!--2-->&#128261; hokjesdenken : mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken ; homogeniteit : als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten ;<!--2-->&#128261; hoofdstraf : de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete ; hooggerechtshof : een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland : in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken : het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie ;<!--2-->&#128261; hoor en wederhoor : het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden : het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt : de verschillende betrokkenen zijn gehoord ; horizontale werking grondrecht : de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid ; [[huishouden]] :1) (zelfstandig naamwoord:) groep van één of meer samenwonende mensen die samen een economische eenheid vormen :2) (werkwoord:) het doen van de huishouding, de organisatie van werkzaamheden om in de voeding, kleding en het onderdak van een huishouden te voorzien ;<!--2-->&#128261; huiszoekingsbevel : een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken : een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen : voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd == Identificatieplicht == ;<!--2-->&#128261; identificatieplicht : de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd ;<!--2-->&#128261; identificatie : het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal ;<!--2-->&#128261; identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen ;<!--2-->&#128261; ideologie : een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien ;<!--1-->&#9989; illegaal : iets wat niet is toegestaan volgens de wet ;<!--1-->&#9989; illegalen : mensen die zonder toestemming in een land verblijven ;<!--1-->&#9989; imitatie : het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders ;<!--2-->&#128261; immateriële behoeften : niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid ;<!--2-->&#128261; immateriële schade : schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn ;<!--2-->&#128261; immigratie : het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen ;<!--2-->&#128261; in beslag nemen : het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek : de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt : eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen : verbeurdverklaren ;<!--2-->&#128261; inburgeringscursus : een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land ;<!--2-->&#128261; infiltratie : het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen : (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd : de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover : het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen ;<!--2-->&#128261; inclusieve samenleving : een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen ;<!--2-->&#128261; indirecte democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu] : een enkele persoon in het bijzonder ;<!--2-->&#128261; individualisering : het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep ;<!--2-->&#128261; individualisme : de opvatting dat het belang van het individu voorop staat ;<!--2-->&#128261; individuele vrijheid : het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen ;<!--2-->&#128261; indoctrinatie : het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek : bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen : eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert : eenzijdig onderwijzen ;<!--2-->&#128261; informateur : iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie] : kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken ;<!--2-->&#128261; informatiesamenleving : een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan ;<!--2-->&#128261; informatieve functie media : de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie ;<!--2-->&#128261; informele macht : macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie ; informele solidariteit : de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen ; infotainment : een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien ; injectienaaldtheorie : de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden ; internationale zelfbeschikking : het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd ; ingroup : een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert ;<!--2-->&#128261; innovatie : het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden ; institutioneel racisme : systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties ;<!--2-->&#128261; integratie : het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; integratiebeleid : maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen ; integratiefunctie van de politiek : het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma ; intentieverklaring : een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken ; intergouvernementeel : samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden ;<!--2-->&#128261; internalisatie : het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden ; Internationaal Gerechtshof : de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt ; internationaal recht : afspraken en regels die gelden tussen landen ; Internationaal Strafhof : een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden ; interne markt : een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen ; interventie : het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed] : de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen : informele macht: niet vastgelegd in regels : overwicht ; invoerfase : de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd ; irreguliere migratie : het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming == Jeugdstrafrecht == ;<!--2-->&#128261; jeugdcriminaliteit : jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar ;<!--2-->&#128261; jeugdstrafrecht : speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen : soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar ;<!--1-->&#9989; jongeren : mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar ;<!--2-->&#128261; jongerencultuur : de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren ;<!--2-->&#128261; journalistieke normen : regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid ; juridisch burgerschap : het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land ; jurisprudentie : uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken : het geheel van uitspraken door rechters ; juridisch loket : een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten ;<!--2-->&#128261; jury : een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is ;<!--2-->&#128261; juryrechtspraak : een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak : in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt : in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten == Kabinet == ;<!--2-->&#128261; kabinet : de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen ;<!--2-->&#128261; kabinetsformatie : het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen ; kaderwetgeving : wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt ;<!--2-->&#128261; kansenongelijkheid : de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen ; kennismigrant : iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken ; kiesdeler : het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging ;<!--2-->&#128261; kiesdrempel : het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}} : het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen ; klassenjustitie : het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen : mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse : van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen ; klassenstrijd : het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart ;<!--2-->&#128261; klassieke grondrechten : de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst : De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast. : Rechten die de overheid moet garanderen. ; klimaatmigratie : mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden. ; klimaatvluchteling : iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen ;<!--1-->&#9989; koloniën : gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd ;<!--1-->&#9989; koning : het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol ; kort geding : een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken ; kosmopolitisme : de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep ;<!--1-->&#9989; kritisch denken : het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven ;<!--2-->&#128261; kwalificatieplicht : de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; kwaliteitscontrole : het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen == Laaggeletterdheid == ;<!--2-->&#128261; laaggeletterdheid : het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; leerplicht : de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; leerplichtambtenaar : iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft ;<!--2-->&#128261; leerplichtwet : de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten ;<!--2-->&#128261; legaliteitsbeginsel : het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat : de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden ; legitimiteit : de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien ; legitimiteitscrisis : de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien ;<!--1-->&#9989; levenslang : een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt ;<!--2-->&#128261; levensverwachting : het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven ;<!--1-->&#9989; lhbti+-beweging : de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen ; liberale verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis ;<!--2-->&#128261; liberalisme : een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt ;<!--2-->&#128261; lijsttrekker : de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen ;<!--1-->&#9989; links (politiek) : de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; linkse partijen : partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid ;<!--2-->&#128261; lobbyen : proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen ; Locke (john) : een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen ;<!--2-->&#128261; lokmiddel : iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen == Maatschappelijk burgerschap == ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk burgerschap : actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk middenveld : organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk probleem : een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk vraagstuk : een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden : we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm) : ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving : onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke ladder : de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke organisaties : groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke participatie : het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke positie : de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke veranderingen : de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--1-->&#9989; maatschappij : een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken ;<!--2-->&#128261; maatschappijleer : het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}} : het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen : Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; machtenscheiding (zie trias politica) : het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht ; machtiging tot binnentreding : toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan : voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi) : voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven ;<!--2-->&#128261; machtsbron : de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag : de manier waarop je macht verkrijgt ;<!--2-->&#128261; machtsmiddel : de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen : een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden ; macroniveau : het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land ;<!--1-->&#9989; manipulatie : het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen : feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt ;<!--2-->&#128261; mantelzorg : onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben ; marktautoriteit : een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt ;<!--2-->&#128261; marktwerking : het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden ; masculiniteit : kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving ; massacommunicatie : communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet ;<!--2-->&#128261; materiële behoeften : behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak ;<!--2-->&#128261; materiële schade : schade die direct uitgedrukt kan worden in geld ;<!--2-->&#128261; maximumstraf : de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf ;<!--1-->&#9989; media (politieke functie) : de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek ; mediacratie : een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; mediation : een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar ;<!--2-->&#128261; mediasamenleving : een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven ;<!--2-->&#128261; mediawijsheid : het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan ;<!--2-->&#128261; medium (communicatie) : het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet ;<!--1-->&#9989; mening : een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp : wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt : een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen : wat je van iets vindt ;<!--2-->&#128261; mensenrechten : basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid ; meritocratisch ideaal : het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties ; microniveau : het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin ;<!--2-->&#128261; middenpartijen : politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen ; militaire dictatuur : een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen ;<!--2-->&#128261; migratie : het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen ;<!--2-->&#128261; migratieachtergrond : kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf : een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren ;<!--2-->&#128261; migreren : verhuizen naar een ander land of gebied ; militair regime : een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert ;<!--2-->&#128261; miljoenennota : een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert ;<!--2-->&#128261; minimumloon : het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand ;<!--2-->&#128261; minister : een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein : Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie ; minister zonder portefeuille : een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering ; ministeriële verantwoordelijkheid : het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie ; ministerposten (verdeling) : de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet ;<!--1-->&#9989; minister-president : de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering ;<!--2-->&#128261;misdrijf : een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd : in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit : meer ernstige strafbare feiten : moderniseringstheorie : de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien ; mondiaal niveau : het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen ; monitoring : het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen ; Montesquieu : een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde : een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting ;<!--2-->&#128261; motie : een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken ;<!--2-->&#128261; morele verplichting : het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels == Naastenliefde == ;<!--1-->&#9989; naastenliefde : het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid ;<!--2-->&#128261; nachtwakerstaat : een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen ;<!--2-->&#128261; nationale identiteit : het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land ;<!--2-->&#128261; nationale terrorismelijst : een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme ;<!--2-->&#128261; nationale veiligheid : de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage ;<!--2-->&#128261; nationalistisch : een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst ;<!--2-->&#128261; nationalisme : een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk ;<!--2-->&#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) : een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt ; ne bis in idem-regel : de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden : letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft ;<!--1-->&#9989; nepnieuws : verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is ;<!--2-->&#128261; nettoloon : het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt ;<!--2-->&#128261; neutraliteit (rechters) : het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen ;<!--2-->&#128261; niet-democratische partij : een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid : politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden ; ngo’s : niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen ;<!--2-->&#128261; nieuwkomers : mensen die recent in een land zijn komen wonen ; noodweer (recht) : het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval ; noodweerexces (recht) : het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst ;<!--1-->&#9989; norm : een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien : normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt : opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen == Objectief == ;<!--1-->&#9989; objectief : op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens : feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid ;<!--2-->&#128261; objectieve veiligheid : veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken ;<!--2-->&#128261; officier van justitie : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt : een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België : bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen : heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt : Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie. ;<!--2-->&#128261; omgevingsfactoren : de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen ;<!--1-->&#9989; omroep : organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt ; omzettingsfase : de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht ;<!--2-->&#128261; onafhankelijke rechters : rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten : de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties ; ondernemingsrecht : het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven : ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen : de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten : het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten : stichtingen vallen hier meestal buiten ;<!--1-->&#9989; onrechtvaardigheid : het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen : een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt ;<!--1-->&#9989; on demand : iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst ;<!--2-->&#128261; onafhankelijkheid (rechters) : het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken ; onderadvies : een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere ;<!--2-->&#128261; onderwijsinspectie : een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen ;<!--2-->&#128261; one-issuepartij : een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; online-profilering : het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken ;<!--1-->&#9989; onmacht : het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets ;<!--2-->&#128261; onschendbaarheid koning : de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn ;<!--2-->&#128261; onschuldvermoeden : de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen ; ontbindingsrecht : het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen ;<!--2-->&#128261; ontgroening (demografie) : een afname van het aantal jongeren in de bevolking ; ontideologisering : het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; ontkerkelijking : het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden ; ontlastend bewijs : bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben ;<!--2-->&#128261; ontoerekeningsvatbaarheid : de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen ;<!--1-->&#9989; ontvanger : iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten ;<!--1-->&#9989; onverschilligheid : het gebrek aan interesse of betrokkenheid ; onzekerheidsvermijding : de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties ; oorlogstribunaal : een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht ;<!--2-->&#128261; openbaar ministerie (OM) : de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt : het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland : anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie : samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie ;<!--2-->&#128261; openbare aanklager : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen : de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt : in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal ;<!--2-->&#128261; opiniepeilingen : onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden ; opinieleiderstheorie : de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders) ;<!--2-->&#128261; opkomstplicht : de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen ; opperbevelhebber van het leger : de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland : in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht ;<!--2-->&#128261; oppositie : politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen ; oppositiefractie : de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort ;<!--2-->&#128261; oppositiepartijen : partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren ;<!--1-->&#9989; opsporing : het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie ; opvragen van speciale persoonsgegevens : het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden : de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen ;<!--2-->&#128261; opzegtermijn : de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen ; organische staatsopvatting : de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken ; outgroup : een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft ; overadvies : een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Overheid|overheid}} : de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten : de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied ;<!--2-->&#128261; overmacht-noodtoestand : een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen ;<!--1-->&#9989; overtreding : een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven : overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven ;<!--2-->&#128261; overtuigingskracht : het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten == Parasociale relatie == ; parasociale relatie : een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage ;<!--2-->&#128261; parlement : de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert ; parlementair stelsel : een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is ;<!--2-->&#128261; parlementaire democratie : een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert : burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming : in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement : een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid ; parlementaire enquêtecommissie : een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp ;<!--2-->&#128261; participatiesamenleving : een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving ; participatiewet : een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt ; particulier initiatief : het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid ;<!--2-->&#128261; passief kiesrecht : het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie : passieve solidariteit : het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost ; personen- en familierecht : het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen : regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen : het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke kwaliteiten : individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht ;<!--2-->&#128261; persvrijheid : het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren ;<!--2-->&#128261; plaatsgebonden : afhankelijk van een bepaalde locatie of plek ; platformeconomie : een economisch systeem dat werkt via een online platform ; platformfunctie (media) : de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden ; plea bargaining : een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden ;<!--2-->&#128261; pluriforme samenleving : een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan : een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven : een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven ;<!--2-->&#128261; pluriformiteit : de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving ;<!--2-->&#128261; polarisatie : het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving ; poldermodel : een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten ;<!--1-->&#9989; politie : de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde : de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen : bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Politiek|politiek}} : het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd ;<!--2-->&#128261; politiek links : een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst ;<!--2-->&#128261; politiek rechts : een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; politiek midden : een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; politiek probleem : een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen : een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden : een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman) ; politieke actoren : personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming ; politieke agenda : de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; politiek debat : een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen ;<!--2-->&#128261; politieke (grond)rechten : basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht ; politieke motieven migratie : redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking ;<!--2-->&#128261; politieke partij : een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen ; politiek-juridische conflicten : conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen ;<!--2-->&#128261; populisme : een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde ;<!--2-->&#128261; poortwachters : organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie ;<!--2-->&#128261; populistische partij : een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek ; positietoewijzing : de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen ; positiewerving : de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren ; positieve discriminatie : maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen ; pragmatisme : een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen ; predictive policing : het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen ;<!--2-->&#128261; premie : het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering ;<!--1-->&#9989; premier : de minister-president, leider van de regering ; presidentieel stelsel : een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement ; presidentieel vetorecht : het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden ;<!--2-->&#128261; preventie : maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen ;<!--2-->&#128261; preventief fouilleren : het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen ; primaire inkomensverdeling : de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald ;<!--2-->&#128261; Prinsjesdag : de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement ; privaatrecht (burgerlijk recht) : het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom : burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) : regelt de betrekkingen tussen burgers onderling ;<!--1-->&#9989; privacy : het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden ;<!--2-->&#128261; privatisering : het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties ;<!--2-->&#128261; privileges : bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben ;<!--2-->&#128261; proces-verbaal : een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd ; proeftijd : een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden ;<!--2-->&#128261; progressief : een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving ; progressief belastingstelsel : een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind ;<!--2-->&#128261; propaganda : het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen : er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden : propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie ;<!--2-->&#128261; Provinciale Staten : het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie ; psychische overmacht : een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag ;<!--2-->&#128261; publiekrecht : het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht : het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht) : de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid ; pullfactor : een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren ; pulpnieuws : sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde ; pushbacks : het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen ; pushfactor : een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging == Qaly == ; qaly : afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg ;<!--2-->&#128261; quotum : een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten == Raad van Ministers == ; raad van ministers : de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt ; raad van state : het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert ;<!--1-->&#9989; racisme : discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur ;<!--2-->&#128261; radicalisering : het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen ; rassenjustitie : het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst : hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme ; rationele keuzetheorie : de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen ; reactionair : een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden ;<!--2-->&#128261; recht : het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet : recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan : geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt : geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden ; recht van amendement : het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen ; recht van onderzoek en enquête : het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering ;<!--2-->&#128261; recht van initiatief : het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen ; recht van interpellatie : het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp ;<!--2-->&#128261; recht van motie : het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}} : een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechter|rechter}} : een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet : meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld : de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt : een rechter is iemand die rechtspreekt ; rechter-commissaris : een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken ;<!--2-->&#128261; rechterlijke macht : alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht : de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten : de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen ;<!--1-->&#9989; rechts (politiek) : een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid ;<!--2-->&#128261; rechtse partijen : politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis ;<!--2-->&#128261; rechtsbescherming : de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers : De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid. ;<!--2-->&#128261; rechtshandhaving : het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd : door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt : het handhaven van de rechtsorde ;<!--2-->&#128261; rechtsnorm : een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet ;<!--2-->&#128261; rechtsorde : het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd : het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd ;<!--2-->&#128261; rechtspersonen : organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen ;<!--2-->&#128261; rechtsprekende macht : de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters ;<!--2-->&#128261; rechtsstaat : een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd : een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn : de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid : een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid : in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten ;<!--1-->&#9989; rechtszaak : een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; rechtszekerheid : het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd ;<!--2-->&#128261; rechtvaardigheid : het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden ; rechtvaardigheidsgrond : een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer ;<!--1-->&#9989; reclame : een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen ; reclassering : een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving ;<!--2-->&#128261; rede : het verstand, het vermogen om logisch na te denken ;<!--2-->&#128261; referendum : een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; referentiekader : alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt : je ziet de wereld zoals je zelf bent ;<!--2-->&#128261; regeerakkoord : een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken ;<!--1-->&#9989; regels : afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Regering|regering}} : de koning en de ministers samen, die het land besturen ; religieuze dictatuur : een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie ; rentmeesterschap : het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen ;<!--2-->&#128261; representatie : het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek ; representatieve democratie : een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; repressie : het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet ; republicanisme : een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie ; requisitoir : het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak ; resocialisatie : het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf ; resolutie : een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie ;<!--1-->&#9989; respect : het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten ; restrictief toelatingsbeleid : een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt ;<!--2-->&#128261; rijksbegroting : het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar ;<!--2-->&#128261; rolpatronen : verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd ; Rousseau (Jean-Jacques) : een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit == sanctie == ;<!--1-->&#9989; sanctie : een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt ;<!--2-->&#128261; schadevergoeding : een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden ; schulduitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid ; secretaris-generaal : de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie ; seculiere samenleving : een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn ;<!--2-->&#128261; segregatie : het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie ;<!--2-->&#128261; seksuele moraal : de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties ;<!--2-->&#128261; selectieve waarneming : het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen : informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader : selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken : als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen ; selectiefunctie : de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen ; senaat : de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden ;<!--2-->&#128261; schikking : een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan ;<!--2-->&#128261; seponeren : het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen ; sociaal contract : een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden : afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben ; sociaal kapitaal : de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen ;<!--2-->&#128261; sociaal minimum : het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocraten : mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocratie : een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit ; sociaaldemocratische verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; sociaaleconomisch : alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status ; sociaal-culturele conflicten : conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl ; sociaal-culturele onderscheiding (politiek) : het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen ; sociaal-economische positie : de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep ; sociaal-economische raad : een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken ;<!--2-->&#128261; sociaal-economische status : de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding ;<!--2-->&#128261; sociale binding (gevoelsbinding) : de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving ;<!--2-->&#128261; sociale cohesie : de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving : de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving. ;<!--2-->&#128261; sociale controle : het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving ;<!--2-->&#128261; sociale grondrechten : rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk : een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs : een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs : de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien : werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs : hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers ;<!--2-->&#128261; sociale identiteit : het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort ;<!--2-->&#128261; sociale mobiliteit : de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen ; sociale motieven (migratie) : redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden ;<!--2-->&#128261; sociale ongelijkheid : de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving ; sociale partners : werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden ; sociale rechtsstaat : een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren : een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen ; sociale vangnet : voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte ;<!--2-->&#128261; sociale verplichting : de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden : verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd : een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving : een regel die je wordt opgelegd door je omgeving ; sociale verzekering : een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom ; sociale voorzieningen : hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben ; socialezekerheidsstelsel : het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land ;<!--2-->&#128261; socialisatie : het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert ; socialisatiefunctie : de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen ; socialisatieprocessen : alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving ; socialiserende instituties : organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie ;<!--2-->&#128261; socialisme : een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen ; sociobiologische theorie : de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen ;<!--2-->&#128261; soevereiniteit : de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat ; soevereiniteits- en democratiebeginsel : het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert ;<!--2-->&#128261; solidariteit : het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving ; solidariteitsafspraak : een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving ; solidariteitsprincipe : het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen ;<!--2-->&#128261; sollicitatie : het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever ; sollicitatieplicht : de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering ; spindoctor : een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media ; spreekrecht : het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen ;<!--2-->&#128261; staande houden : het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren : laten stilstaan en vragen naar je personalia ;<!--1-->&#9989; staat : een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht ;<!--1-->&#9989; staatshoofd : de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president ; staatsrecht : het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat : alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat : het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen : het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen ; staatsregeling van de Bataafse Republiek : de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland ;<!--2-->&#128261; staatssecretaris : een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt ;<!--2-->&#128261; startkwalificatie : het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren ;<!--2-->&#128261; staking : het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever ;<!--2-->&#128261; Staten-Generaal : het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer ;<!--1-->&#9989; stelling : een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken ;<!--2-->&#128261; stemrecht : het recht om te stemmen bij verkiezingen ;<!--2-->&#128261; stereotype : een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen : een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid ; stille midden : de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies ;<!--2-->&#128261; strafbaarheid : iets is alleen strafbaar als het in de wet staat : de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden ;<!--2-->&#128261; strafbaarheidsbeginsel : het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld ; strafbepaling : een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt ;<!--2-->&#128261; strafbeschikking : een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt ; strafkans : de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft ; strafmaat : de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen : in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf : omvang van de straf ;<!--2-->&#128261; strafproces : het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten ;<!--2-->&#128261; strafrecht : het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen : strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden : alle wettelijke strafbepalingen ; strafrechtelijke maatregelen : maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf ; strafuitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid ;<!--2-->&#128261; strafzaak : een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit ;<!--2-->&#128261; strategisch stemmen : stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij ; structureel racisme : een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst ; structuurvisie : een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven ;<!--2-->&#128261; subcultuur : een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur ;<!--1-->&#9989; subjectief : gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten : meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt ; subjectieve veiligheid : veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren ; subsidiariteitsbeginsel : het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau ;<!--2-->&#128261; subsidie : financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven ; supranationaal : boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden ; systeemtheorie (politiek) : een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben == Taakstraf == ;<!--2-->&#128261; taakstraf : een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving ;<!--2-->&#128261; tbs : terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen ; technisch sepot : het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast ; technologisering : het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving ;<!--2-->&#128261; tegencultuur : een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft ;<!--2-->&#128261; tenlastelegging : het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit ; terechtzitting : de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; terrorisme : geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken ; tertiaire inkomensverdeling : de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies ; terugkoppelingsfase : de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen ; theocratie : een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben ;<!--2-->&#128261; Thorbecke (Johan Rudolph) : grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw ; three strikes and you're out law : een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf ;<!--2-->&#128261; tijdgebonden : afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt ; toetsingsrecht : het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet ;<!--2-->&#128261; tolerantie : het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf ; tolerantieparadox : de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan ;<!--2-->&#128261; transactie (schikking) : een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt ;<!--2-->&#128261; trias politica : de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht : de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken : de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001) : het principe van de machtenscheiding ;<!--2-->&#128261; troonrede : de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken ; tv-democratie : een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}} : het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert == Uitlokking == ;<!--2-->&#128261; uitlokking : het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen ;<!--2-->&#128261; uitspraak : de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak ; uittreding : het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking ;<!--2-->&#128261; uitvoerende macht : de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering : de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006) : zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd ; uitvoerfase : de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd ; UNHCR : het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt : United Nations High Commissioner for Refugees ; uniformiteit : de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is ;<!--2-->&#128261; UVRM : Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten ; UWV : het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland : Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen == Vakbond == ;<!--2-->&#128261; vakbond : een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers ;<!--2-->&#128261; vasthouden : iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor : de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden ; Veiligheidsraad : een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist ;<!--2-->&#128261; verbindingswoorden : woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’ ;<!--2-->&#128261; verdachte : iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit : er bestaat een redelijk vermoeden van schuld ;<!--2-->&#128261; verdrag : een officiële overeenkomst tussen landen ; verdrag van lissabon : een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt ; verdrag van maastricht : het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte ; verdrag van schengen : een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer ;<!--2-->&#128261; Verenigde Naties (VN) : een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen ;<!--2-->&#128261; vergelding : het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}} : het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt ;<!--2-->&#128261; verhoren : het ondervragen van iemand door politie of justitie ; verjaringstermijn : de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden ;<!--2-->&#128261; verkenning : het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen ; verklaring van de rechten van de mens en burger : een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt ; verlichte dictatuur : een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen ;<!--2-->&#128261; verlichting : een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden ; vermijding-conflict-aanvaarding : drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren ; vermogensrecht : het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen : het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld) : twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht : regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen ; vermogensschade : schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen ; versplintering : het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote ; verticale werking (grondrecht) : de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid ;<!--1-->&#9989; vertrouwen : het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen ; vertrouwen in de overheid : het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt ;<!--2-->&#128261; vervolgen : het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd ;<!--2-->&#128261; vervreemding : het overdragen of verliezen van eigendom of rechten ;<!--2-->&#128261; verzorgingsstaat : een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers : een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid : in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers ;<!--2-->&#128261; verzuiling : de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing ; vetorecht : het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren ;<!--2-->&#128261; vierde macht : de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden : de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen ;<!--2-->&#128261; vluchteling : iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht ; vluchtelingendebat : discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers ; VN-vluchtelingenverdrag : internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt ; volgmigratie : migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd : migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordigers : gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordiging : groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement ;<!--2-->&#128261; volksverzekering : sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom ;<!--2-->&#128261; vonnis : de beslissing van een rechter in een rechtszaak ;<!--2-->&#128261; voorarrest : voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet ; voorjaarsnota : document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar ; voorkeursstemmen : stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden ; voorkomen van eigenrichting : maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen ;<!--2-->&#128261; vooroordeel : een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent : als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen : een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd ; voorwaardelijke invrijheidstelling : het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden ;<!--2-->&#128261; voorwaardelijke straf : een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt ; vox populi : de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen ;<!--2-->&#128261; vragenrecht : het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders ; Vrede van Westfalen : vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa ;<!--2-->&#128261; vrijemarkteconomie : een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}} : de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken : vrij zijn van (overheids)bemoeienis ;<!--2-->&#128261; vrijheid van meningsuiting : het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur ; vrijheidsrechten : rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk. ;<!--2-->&#128261; vrijheidsstraf : een straf waarbij iemand in de gevangenis moet ;<!--2-->&#128261; vrijwilligerswerk : onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen == Waarde == ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}} : iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes : sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd : een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven ;<!--2-->&#128261; waterschappen : regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--2-->&#128261; wederkerigheid : het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart] : de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien ;<!--2-->&#128261; welvaartsziekten : ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn] : de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid ;<!--2-->&#128261; wereldburger : iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}} : activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn ;<!--2-->&#128261; werkgelegenheid : het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden ; werkgeversorganisatie : een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt ;<!--2-->&#128261; werkloosheid : de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden ; werknemersverzekeringen : sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet] : een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden : elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten : wetten zijn geschreven rechtsregels ; Wet afgeschermde getuigen : wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak ; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden : wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven : in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering : opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet ; Wet computercriminaliteit : wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit ;<!--2-->&#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur) : wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven ; Wet opsporing terroristische misdrijven : wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten ; Wet terroristische misdrijven : wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan : Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. : Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld. ; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme : wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden ;<!--2-->&#128261; wetboek van strafrecht : de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht : verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden : wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht) : het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht ; wetboek van strafvordering : verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal : de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering : het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht) ; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) : adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken ;<!--2-->&#128261; wetgevende macht : de macht die wetten maakt, meestal het parlement : stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden : deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land : de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008) ;<!--2-->&#128261; wethouder : lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente ;<!--2-->&#128261; WIA-uitkering : uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken ;<!--2-->&#128261; wij-gevoel : gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep ;<!--2-->&#128261; wij-zij-denken : het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet ; winstmaximalisatie : het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement ; witteboordencriminaliteit : misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven : witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status : witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen ;<!--2-->&#128261; wraak : het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen ;<!--2-->&#128261; WW-uitkering : uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan == Xenofobie == ; xenofobie : angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen == Zaken van algemeen belang == ;<!--2-->&#128261; zaken van algemeen belang : onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving : zakenkabinet : een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek ;<!--2-->&#128261; zelfbeschikking : het recht om eigen keuzes te maken over je leven ; zelfcontroletheorie : theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen ;<!--2-->&#128261; zelfredzaamheid : het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen ;<!--2-->&#128261; zender : degene die een boodschap verstuurt in communicatie ;<!--2-->&#128261; zetel : een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan ;<!--2-->&#128261; zorgkosten : de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen ; zorgmijders : mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden ;<!--2-->&#128261; zorgplicht : verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers ;<!--2-->&#128261; zorgtoeslag : financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken ;<!--2-->&#128261; zorgverzekeraar : bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt ;<!--2-->&#128261; zorgverzekering : verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt ;<!--2-->&#128261; zwartwerk : werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald ; zwevende kiezer : iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen ; zzp’er : zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert == Nog toe te voegen begrippen == <poem> leefvorm nature-nurture-debat </poem> ; religie (geloof) : een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven == Literatuurlijst == * Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/ * Lesaffer, R. (2008). <i>Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis</i> (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven. * Devos, C. (2006). <i>De kleermakers en de keizer.</i> Gent, België: Academia Press. * Witteveen, W. (2001). <i>De geordende wereld van het recht</i> (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press. {{Sub}} g4p1rvw52irdm784j1zu5m0gk4ut379 425166 425165 2026-05-08T17:20:11Z Pbuddenberg 15132 /* Canon van Nederland */ 425166 wikitext text/x-wiki ;<!--1-->&#9989; basis ;<!--2-->&#128261; samenhang ;<!--3-->&#128269; achtergrond <!-- ; <span>&#128204;</span> toegespitst --> <!-- ; <span>&#127891;</span> theoretisch --> == 50PLUS == ;<!--2-->&#128261; 50PLUS : een Nederlandse politieke ouderenpartij die opkomt voor de belangen van personen van vijftig jaar en ouder == Aangeboren eigenschappen == ;<!--2-->&#128261; aangeboren eigenschappen : eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn ;<!--2-->&#128261; aangeboren verschillen : niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen ; aangeleerde cultuurkenmerken : waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd ;<!--2-->&#128261; aangeleerde eigenschappen : gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving ; aangeleerd-gedrag theorie : crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen ;<!--1-->&#9989; aanhouden (arresteren) : het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan ; aanvullende verzekering : een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit ;<!--2-->&#128261; absolute macht : een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit ; absolute monarchie : onbegrensd koningschap ;<!--2-->&#128261; actief kiesrecht : het recht om te mogen stemmen ;<!--1-->&#9989; actiegroep : een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken ; actieve solidariteit : met veel inspanning andere mensen helpen ; actieven : mensen die betaald werk verrichten ;<!--2-->&#128261; actoren (politiek) : individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht ; adolescentenstrafrecht : een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar ;<!--1-->&#9989; advocaat : raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden ; afdwingbaar : de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen ; afhankelijkheidstheorie : het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen ;<!--2-->&#128261;afschrikking : het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen ; afwezigheid van schuld : dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit ; agendafunctie media : de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten ;<!--2-->&#128261; AIVD : De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage ;<!--1-->&#9989; algemeen belang : iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg : datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is ;<!--2-->&#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen : het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland ;<!--2-->&#128261; Algemene bijstand : een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien ; Algemene Vergadering : het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten ;<!--2-->&#128261; algoritme : een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude ; allochtonen : mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond) ; ambtelijk bevel : een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod ;<!--1-->&#9989; ambtenaar : een werknemer van de overheid : iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst ; Amerikaanse constitutie : het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt ;<!--2-->&#128261; analysevragen : onderzoeksvragen : vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen : analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen ;<!--2-->&#128261; anarchistische samenleving : een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers ; anomietheorie : een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken ; anonieme getuigenverklaring : geheime verklaring : getuige wiens identiteit niet bekend is : bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten ;<!--1-->&#9989; AOW : de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken ;<!--2-->&#128261; AOW-uitkering : het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen ;<!--2-->&#128261; arbeidsconflict : een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden ;<!--2-->&#128261; arbeidsethos : de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} : de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ; arbeidsmigranten : mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken ;<!--2-->&#128261; arbeidsomstandigheden : de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt ;<!--2-->&#128261; arbeidsovereenkomst : een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor ; arbeidsparticipatie : het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking ; arbeidspotentieel : het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land ;<!--2-->&#128261; Arbowet : de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers ;<!--1-->&#9989; argument : een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen ; aristocratie : bestuur van het land door adel en de rijke burgerij ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Armoede|armoede}} : het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien ; armoedeval : de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan ;<!--1-->&#9989; asiel : de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}} : iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht ;<!--1-->&#9989;asociaal (gedrag) : gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt ; assimilatie : het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen ;<!--2-->&#128261; autochtoon : een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont ;<!--2-->&#128261; autoritair regime : een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft ;<!--2-->&#128261; autoritaire staat : een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen ;<!--1-->&#9989; automatisering : het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen ;<!--1-->&#9989; azc : een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld == Basisbehoeften == ;<!--1-->&#9989; basisbehoeften : de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding ;<!--2-->&#128261; basisinkomen : een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien ;<!--2-->&#128261; basisverzekering : de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed ;<!--2-->&#128261; BBB (BoerBurgerBeweging) : een politieke partij die zich expliciet focust op mensen buiten de Randstad ;<!--2-->&#128261; beeldvorming : het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Begrip|begrip}} : het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen ; beginsel van de grondrechten : het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen ; beginsel van de trias politica : het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang] : voordeel : iets waar je een voordeel bij hebt : iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is : het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn ;<!--2-->&#128261; belangengroep : een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging ; belangentegenstelling : een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting] : een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur ;<!--2-->&#128261; belastingplicht : gedwongen geldheffing : iedereen met een inkomen betaalt belasting : de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven ; beleidsbepaling : het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen ; beleidssepot : het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft ; beleidsvoorbereiding : de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid ;<!--2-->&#128261; beroepsbevolking : alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk ; bestemmingsplan : een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie ; bestuurlijke autonomie : het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand ; bestuurskracht : het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren ; bestuursorgaan : een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister ; bestuursrecht : administratief recht : centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid : het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde : het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten : bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven) ;<!--1-->&#9989; betrouwbaarheid (informatie) : eerlijkheid : de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt : om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht ;<!--2-->&#128261; big data : heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken ; BIJ1 : een politieke partij met een radicaal links programma ;<!--2-->&#128261; bijkomende straf : een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete ;<!--2-->&#128261; bij- en omscholing : het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen ; bindingstheorie : een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school ; blauweboordencriminaliteit : criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie ; bodemprocedure : de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan ;<!--2-->&#128261; boycot : het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen ; brede verzorgingsstaat : een samenleving met een zeer grote collectieve sector ;<!--2-->&#128261; Brexit : het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Bron|bron}} : oorsprong : bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen : de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige ;<!--2-->&#128261; brutoloon : het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald ; budgetrecht : het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven ; bureaucratische cultuur : een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid ;<!--1-->&#9989; burgemeester : het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid ; burgerarrest : het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad ;<!--2-->&#128261; burgerberaad : een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen ;<!--2-->&#128261; burgerinitiatief : een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten ; burgerlijk recht : civiel recht of privaatrecht : het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed : burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) ; burgerlijk wetboek : het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren ;<!--2-->&#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid : een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden ; burgerpanel : een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen ;<!--2-->&#128261; burgerparticipatie : het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek ;<!--2-->&#128261; burgerraad : door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s ;<!--1-->&#9989; burgerschap : het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; burgerschapsvorming : het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; buurtwacht : de bewaking van een wijk door burgers ; BVNL (Belang van Nederland) : een conservatief-liberale, populistische partij == Canon van Nederland == ;<!--2-->&#128261; Canon van Nederland : een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen ;<!--2-->&#128261; cao : een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen ; cassatie : vernietiging : het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis : cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter ;<!--1-->&#9989; categoriseren : het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken ; CBS : Centraal Bureau voor de Statistiek : heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie : het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking : het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd ; <!--1-->&#9989; CDA (Christen-Democratisch Appèl) : een christelijk geïnspireerde partij in het centrum van het politieke spectrum ; censuskiesrecht : cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel : aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. : het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen : Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen ;<!--2-->&#128261; censuur : het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden ; checks and balances : driemachtenleer : de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp' : het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen : dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan ;<!--2-->&#128261; christendemocraten : een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar ;<!--2-->&#128261; christendemocratie : een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt ; circulatiemigratiebeleid : beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten ; civiel recht : het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken ;<!--2-->&#128261; coalitie : een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen ; coalitiefractie : de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen ; Code Civil : de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd ;<!--2-->&#128261; collectief belang : het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel ;<!--2-->&#128261; collectieve goederen : goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen ; collectivisme : een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu ;<!--2-->&#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W) : dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur ; college van Gedeputeerde Staten : het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt ; commentaarfunctie van de media : de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen ; commissaris van de Koning : de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}} : kennisgeving : het doorgeven van informatie : een proces van informatie-uitwisseling : het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen : bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger ;<!--2-->&#128261; communicatieruis : de overdracht van informatie verloopt niet goed : een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen ;<!--2-->&#128261; communisme : een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn ; communitarisme : een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang ;<!--2-->&#128261; complottheorie : een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs ;<!--1-->&#9989; compromis : middenweg : een tussenoplossing : een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden : een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander : een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is ;<!--2-->&#128261; confessionalisme : een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek ; conflictdenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben ; conflicten bij integratie : problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren ; consensus : een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit ;<!--2-->&#128261; conservatief : een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert ; constitutionele monarchie : Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. : In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd. ; controlerende functie media : de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen ;<!--1-->&#9989; corona (COVID-19) : een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen ; corporatistische verzorgingsstaat : een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden ; criminaliseren : het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet ;<!--1-->&#9989; criminaliteit : misdadigheid : alle misdrijven die in de wet staan omschreven : het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude : met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz : criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld ;<!--2-->&#128261; CU (ChristenUnie) : een christelijke partij, met op sociaal en ecologisch gebied progressieve en op ethisch gebied behoudender standpunten ; cultureel kapitaal : de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk ;<!--2-->&#128261; culturele diversiteit : de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}} : het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen ;<!--2-->&#128261; cultuurkenmerken : de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities ; cultuurimperialisme : de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen ; cultuurrelativisme : dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden ; cultuuruniversalisme : het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen == Dagvaarding == ;<!--2-->&#128261; dagvaarding : een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen ; David Easton : Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output ; decentralisatie : het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten ; decriminaliseren : het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag ;<!--2-->&#128261; deepfake : levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Definitie|definitie}} : een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent ; definitiemacht : het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel ; delegeren : het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur ; demissionair kabinet : een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd ;<!--1-->&#9989; democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land ;<!--2-->&#128261; democratische rechtsstaat : een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd ;<!--2-->&#128261; desinformatie : het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden ;<!--1-->&#9989; dictatuur : een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn : een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben ; digitale ongelijkheid : ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet ; dijkgraaf : de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--1-->&#9989; dilemma : een lastige keuze uit twee of meer alternatieven : een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang : een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft ;<!--2-->&#128261; directe democratie : een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten ; discretionaire bevoegdheid : de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie ;<!--1-->&#9989; discriminatie : discriminatie betekent letterlijk "het maken van onderscheid" : het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen : mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn ; districtenstelsel : een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement ;<!--1-->&#9989; diversiteit : het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl ; DNA-plicht : mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie : dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden ;<!--1-->&#9989; doelgroep : een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is ;<!--2-->&#128261; dominante cultuur : de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden ;<!--1-->&#9989; doodstraf : een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf ; dualisme : het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren : het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren ; dualistisch stelsel : een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht : staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend : op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn ; dubbele garantie : het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten ; Dublin-verordening : een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen ;<!--1-->&#9989; duurzaamheid : het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen ;<!--2-->&#128261; dwangmiddelen : middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname : bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte : bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau ; dwangsom : een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt ; dynamiek van de samenleving : de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden == Ecologische voetafdruk == ;<!--2-->&#128261; ecologische voetafdruk : ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken ; ecologisme : een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving ; economisch kapitaal : de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen ; economische motieven migratie : dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen ; EEG : de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt ;<!--1-->&#9989; eenzijdige informatie : informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda ;<!--2-->&#128261; Eerste Kamer : het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt ; efficiëntie versus participatie : het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer ; EGKS : De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU ;<!--2-->&#128261; eigen risico : het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt ;<!--1-->&#9989; eigenbelang : handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf. ;<!--2-->&#128261; eiser : de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist ;<!--2-->&#128261; emancipatie : het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving ; EMU : de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro ; Esping-Anderson : een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model ; etnisch profileren : gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding ;<!--2-->&#128261; etniciteit : de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk ; etnische subcultuur : een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur ; etnocentrisme : het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is ;<!--1-->&#9989; euro : de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt ; Europees Hof voor de Rechten van de Mens : het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land ;<!--2-->&#128261; EVRM : Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden : het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd : het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld ;<!--2-->&#128261; Europees Parlement : het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen ; Europese Centrale Bank : de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone ; Europese Commissie : het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid ; Europese integratie : het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie ; Europese Raad : het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen ;<!--1-->&#9989; Europese Unie : een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen ; euroscepsis : de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking ;<!--2-->&#128261; eurozone : de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken : Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje ;<!--2-->&#128261; evenredige vertegenwoordiging : een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen ; events en trends : maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends) == Factchecken == ;<!--1-->&#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]] : het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen ;<!--2-->&#128261; fatsoensnorm : beleefdheidsregel / ongeschreven regel : een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving : regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen ; feminiteit : een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Feit|feit}} : iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening. ;<!--2-->&#128261; filterbubbel : het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt ; flexibilisering : de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen ; flexwerk : werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is ;<!--2-->&#128261; formateur : de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt ;<!--2-->&#128261; formatie : het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen ;<!--2-->&#128261; formele macht : macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak ; formele solidariteit : solidariteit die is vastgelegd in wetten ;<!--1-->&#9989; fouilleren (preventief) : het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden : preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden ;<!--2-->&#128261; fractie : een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad ; fractiediscipline : de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden ;<!--2-->&#128261; framing : het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; Franse Revolutie : de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap ;<!--2-->&#128261; fraude : het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen == Gastarbeiders == ;<!--2-->&#128261; gastarbeiders : arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw : ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst ;<!--2-->&#128261; gedaagde : de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen ; Gedeputeerde Staten : het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert ; gedoogbeleid : beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt : een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland ;<!--2-->&#128261; gedragsregel : een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving ; gedragsregulering : het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden ;<!--1-->&#9989; geldboete : een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden ;<!--1-->&#9989; gelijke behandeling : het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie ;<!--1-->&#9989; gelijkheid : de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben ;<!--2-->&#128261; gelijkheidsrechten : alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden ;<!--1-->&#9989; gelijkwaardigheid : het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen ;<!--2-->&#128261; gemeenschappelijk referentiekader : de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen ;<!--2-->&#128261; gemeentebestuur : het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders ; gemeentelijke herindeling : het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen ;<!--2-->&#128261; gemeenteraad : het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet ; gemengde markteconomie : een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig ;<!--1-->&#9989; gender : de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen ;<!--1-->&#9989; genderneutraal : zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender ;<!--2-->&#128261; gendernormen : de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen ; geprofileerde zender : een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel ;<!--2-->&#128261; generatieconflict : een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden ;<!--2-->&#128261; gerechtshof : een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank ; gereguleerde marktwerking : een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen ;<!--2-->&#128261; geschil : een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden ;<!--2-->&#128261; geweldsmonopolie : het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven : alleenrecht op dwang : de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken ;<!--1-->&#9989; gewoonte : een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt ;<!--2-->&#128261; gezag : geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven : formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten ; gezamenlijke besluiten : beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen ;<!--2-->&#128261; gezinshereniging : het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen ;<!--2-->&#128261; globalisering : het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag : gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag (online) : grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdende problemen : problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme ;<!--1-->&#9989; groepsdruk : de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep ;<!--2-->&#128261; groepsidentificatie : je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt ;<!--2-->&#128261; groepsnormen : de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen ;<!--1-->&#9989;grondrechten : de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling : wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd : basiswetten ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}} : het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers : in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan : constitutie : staatsregeling ;<!--2-->&#128261; grooming : het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken == Halt (bureau) == ;<!--2-->&#128261; Halt (bureau) : een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen ; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie : een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan ; harmoniedenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben ;<!--2-->&#128261; hechtenis ; arresteren, gevangennemen : een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten ; herziening ten voordele : het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld ; Hobbes (Thomas) : een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is ; Hof van Justitie van de Europese Unie : de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten ; Hoge Raad : de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken ;<!--2-->&#128261; hoger beroep : het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank ;<!--2-->&#128261; hokjesdenken : mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken ; homogeniteit : als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten ;<!--2-->&#128261; hoofdstraf : de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete ; hooggerechtshof : een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland : in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken : het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie ;<!--2-->&#128261; hoor en wederhoor : het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden : het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt : de verschillende betrokkenen zijn gehoord ; horizontale werking grondrecht : de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid ; [[huishouden]] :1) (zelfstandig naamwoord:) groep van één of meer samenwonende mensen die samen een economische eenheid vormen :2) (werkwoord:) het doen van de huishouding, de organisatie van werkzaamheden om in de voeding, kleding en het onderdak van een huishouden te voorzien ;<!--2-->&#128261; huiszoekingsbevel : een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken : een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen : voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd == Identificatieplicht == ;<!--2-->&#128261; identificatieplicht : de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd ;<!--2-->&#128261; identificatie : het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal ;<!--2-->&#128261; identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen ;<!--2-->&#128261; ideologie : een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien ;<!--1-->&#9989; illegaal : iets wat niet is toegestaan volgens de wet ;<!--1-->&#9989; illegalen : mensen die zonder toestemming in een land verblijven ;<!--1-->&#9989; imitatie : het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders ;<!--2-->&#128261; immateriële behoeften : niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid ;<!--2-->&#128261; immateriële schade : schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn ;<!--2-->&#128261; immigratie : het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen ;<!--2-->&#128261; in beslag nemen : het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek : de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt : eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen : verbeurdverklaren ;<!--2-->&#128261; inburgeringscursus : een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land ;<!--2-->&#128261; infiltratie : het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen : (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd : de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover : het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen ;<!--2-->&#128261; inclusieve samenleving : een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen ;<!--2-->&#128261; indirecte democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu] : een enkele persoon in het bijzonder ;<!--2-->&#128261; individualisering : het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep ;<!--2-->&#128261; individualisme : de opvatting dat het belang van het individu voorop staat ;<!--2-->&#128261; individuele vrijheid : het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen ;<!--2-->&#128261; indoctrinatie : het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek : bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen : eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert : eenzijdig onderwijzen ;<!--2-->&#128261; informateur : iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie] : kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken ;<!--2-->&#128261; informatiesamenleving : een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan ;<!--2-->&#128261; informatieve functie media : de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie ;<!--2-->&#128261; informele macht : macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie ; informele solidariteit : de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen ; infotainment : een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien ; injectienaaldtheorie : de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden ; internationale zelfbeschikking : het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd ; ingroup : een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert ;<!--2-->&#128261; innovatie : het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden ; institutioneel racisme : systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties ;<!--2-->&#128261; integratie : het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; integratiebeleid : maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen ; integratiefunctie van de politiek : het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma ; intentieverklaring : een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken ; intergouvernementeel : samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden ;<!--2-->&#128261; internalisatie : het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden ; Internationaal Gerechtshof : de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt ; internationaal recht : afspraken en regels die gelden tussen landen ; Internationaal Strafhof : een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden ; interne markt : een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen ; interventie : het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed] : de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen : informele macht: niet vastgelegd in regels : overwicht ; invoerfase : de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd ; irreguliere migratie : het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming == Jeugdstrafrecht == ;<!--2-->&#128261; jeugdcriminaliteit : jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar ;<!--2-->&#128261; jeugdstrafrecht : speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen : soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar ;<!--1-->&#9989; jongeren : mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar ;<!--2-->&#128261; jongerencultuur : de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren ;<!--2-->&#128261; journalistieke normen : regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid ; juridisch burgerschap : het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land ; jurisprudentie : uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken : het geheel van uitspraken door rechters ; juridisch loket : een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten ;<!--2-->&#128261; jury : een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is ;<!--2-->&#128261; juryrechtspraak : een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak : in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt : in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten == Kabinet == ;<!--2-->&#128261; kabinet : de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen ;<!--2-->&#128261; kabinetsformatie : het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen ; kaderwetgeving : wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt ;<!--2-->&#128261; kansenongelijkheid : de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen ; kennismigrant : iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken ; kiesdeler : het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging ;<!--2-->&#128261; kiesdrempel : het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}} : het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen ; klassenjustitie : het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen : mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse : van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen ; klassenstrijd : het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart ;<!--2-->&#128261; klassieke grondrechten : de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst : De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast. : Rechten die de overheid moet garanderen. ; klimaatmigratie : mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden. ; klimaatvluchteling : iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen ;<!--1-->&#9989; koloniën : gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd ;<!--1-->&#9989; koning : het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol ; kort geding : een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken ; kosmopolitisme : de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep ;<!--1-->&#9989; kritisch denken : het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven ;<!--2-->&#128261; kwalificatieplicht : de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; kwaliteitscontrole : het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen == Laaggeletterdheid == ;<!--2-->&#128261; laaggeletterdheid : het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; leerplicht : de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; leerplichtambtenaar : iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft ;<!--2-->&#128261; leerplichtwet : de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten ;<!--2-->&#128261; legaliteitsbeginsel : het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat : de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden ; legitimiteit : de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien ; legitimiteitscrisis : de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien ;<!--1-->&#9989; levenslang : een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt ;<!--2-->&#128261; levensverwachting : het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven ;<!--1-->&#9989; lhbti+-beweging : de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen ; liberale verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis ;<!--2-->&#128261; liberalisme : een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt ;<!--2-->&#128261; lijsttrekker : de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen ;<!--1-->&#9989; links (politiek) : de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; linkse partijen : partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid ;<!--2-->&#128261; lobbyen : proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen ; Locke (john) : een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen ;<!--2-->&#128261; lokmiddel : iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen == Maatschappelijk burgerschap == ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk burgerschap : actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk middenveld : organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk probleem : een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk vraagstuk : een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden : we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm) : ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving : onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke ladder : de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke organisaties : groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke participatie : het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke positie : de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke veranderingen : de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--1-->&#9989; maatschappij : een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken ;<!--2-->&#128261; maatschappijleer : het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}} : het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen : Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; machtenscheiding (zie trias politica) : het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht ; machtiging tot binnentreding : toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan : voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi) : voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven ;<!--2-->&#128261; machtsbron : de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag : de manier waarop je macht verkrijgt ;<!--2-->&#128261; machtsmiddel : de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen : een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden ; macroniveau : het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land ;<!--1-->&#9989; manipulatie : het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen : feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt ;<!--2-->&#128261; mantelzorg : onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben ; marktautoriteit : een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt ;<!--2-->&#128261; marktwerking : het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden ; masculiniteit : kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving ; massacommunicatie : communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet ;<!--2-->&#128261; materiële behoeften : behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak ;<!--2-->&#128261; materiële schade : schade die direct uitgedrukt kan worden in geld ;<!--2-->&#128261; maximumstraf : de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf ;<!--1-->&#9989; media (politieke functie) : de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek ; mediacratie : een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; mediation : een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar ;<!--2-->&#128261; mediasamenleving : een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven ;<!--2-->&#128261; mediawijsheid : het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan ;<!--2-->&#128261; medium (communicatie) : het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet ;<!--1-->&#9989; mening : een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp : wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt : een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen : wat je van iets vindt ;<!--2-->&#128261; mensenrechten : basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid ; meritocratisch ideaal : het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties ; microniveau : het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin ;<!--2-->&#128261; middenpartijen : politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen ; militaire dictatuur : een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen ;<!--2-->&#128261; migratie : het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen ;<!--2-->&#128261; migratieachtergrond : kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf : een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren ;<!--2-->&#128261; migreren : verhuizen naar een ander land of gebied ; militair regime : een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert ;<!--2-->&#128261; miljoenennota : een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert ;<!--2-->&#128261; minimumloon : het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand ;<!--2-->&#128261; minister : een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein : Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie ; minister zonder portefeuille : een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering ; ministeriële verantwoordelijkheid : het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie ; ministerposten (verdeling) : de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet ;<!--1-->&#9989; minister-president : de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering ;<!--2-->&#128261;misdrijf : een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd : in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit : meer ernstige strafbare feiten : moderniseringstheorie : de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien ; mondiaal niveau : het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen ; monitoring : het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen ; Montesquieu : een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde : een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting ;<!--2-->&#128261; motie : een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken ;<!--2-->&#128261; morele verplichting : het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels == Naastenliefde == ;<!--1-->&#9989; naastenliefde : het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid ;<!--2-->&#128261; nachtwakerstaat : een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen ;<!--2-->&#128261; nationale identiteit : het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land ;<!--2-->&#128261; nationale terrorismelijst : een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme ;<!--2-->&#128261; nationale veiligheid : de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage ;<!--2-->&#128261; nationalistisch : een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst ;<!--2-->&#128261; nationalisme : een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk ;<!--2-->&#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) : een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt ; ne bis in idem-regel : de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden : letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft ;<!--1-->&#9989; nepnieuws : verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is ;<!--2-->&#128261; nettoloon : het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt ;<!--2-->&#128261; neutraliteit (rechters) : het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen ;<!--2-->&#128261; niet-democratische partij : een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid : politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden ; ngo’s : niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen ;<!--2-->&#128261; nieuwkomers : mensen die recent in een land zijn komen wonen ; noodweer (recht) : het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval ; noodweerexces (recht) : het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst ;<!--1-->&#9989; norm : een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien : normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt : opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen == Objectief == ;<!--1-->&#9989; objectief : op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens : feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid ;<!--2-->&#128261; objectieve veiligheid : veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken ;<!--2-->&#128261; officier van justitie : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt : een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België : bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen : heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt : Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie. ;<!--2-->&#128261; omgevingsfactoren : de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen ;<!--1-->&#9989; omroep : organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt ; omzettingsfase : de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht ;<!--2-->&#128261; onafhankelijke rechters : rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten : de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties ; ondernemingsrecht : het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven : ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen : de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten : het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten : stichtingen vallen hier meestal buiten ;<!--1-->&#9989; onrechtvaardigheid : het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen : een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt ;<!--1-->&#9989; on demand : iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst ;<!--2-->&#128261; onafhankelijkheid (rechters) : het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken ; onderadvies : een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere ;<!--2-->&#128261; onderwijsinspectie : een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen ;<!--2-->&#128261; one-issuepartij : een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; online-profilering : het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken ;<!--1-->&#9989; onmacht : het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets ;<!--2-->&#128261; onschendbaarheid koning : de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn ;<!--2-->&#128261; onschuldvermoeden : de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen ; ontbindingsrecht : het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen ;<!--2-->&#128261; ontgroening (demografie) : een afname van het aantal jongeren in de bevolking ; ontideologisering : het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; ontkerkelijking : het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden ; ontlastend bewijs : bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben ;<!--2-->&#128261; ontoerekeningsvatbaarheid : de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen ;<!--1-->&#9989; ontvanger : iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten ;<!--1-->&#9989; onverschilligheid : het gebrek aan interesse of betrokkenheid ; onzekerheidsvermijding : de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties ; oorlogstribunaal : een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht ;<!--2-->&#128261; openbaar ministerie (OM) : de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt : het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland : anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie : samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie ;<!--2-->&#128261; openbare aanklager : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen : de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt : in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal ;<!--2-->&#128261; opiniepeilingen : onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden ; opinieleiderstheorie : de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders) ;<!--2-->&#128261; opkomstplicht : de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen ; opperbevelhebber van het leger : de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland : in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht ;<!--2-->&#128261; oppositie : politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen ; oppositiefractie : de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort ;<!--2-->&#128261; oppositiepartijen : partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren ;<!--1-->&#9989; opsporing : het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie ; opvragen van speciale persoonsgegevens : het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden : de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen ;<!--2-->&#128261; opzegtermijn : de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen ; organische staatsopvatting : de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken ; outgroup : een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft ; overadvies : een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Overheid|overheid}} : de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten : de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied ;<!--2-->&#128261; overmacht-noodtoestand : een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen ;<!--1-->&#9989; overtreding : een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven : overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven ;<!--2-->&#128261; overtuigingskracht : het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten == Parasociale relatie == ; parasociale relatie : een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage ;<!--2-->&#128261; parlement : de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert ; parlementair stelsel : een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is ;<!--2-->&#128261; parlementaire democratie : een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert : burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming : in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement : een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid ; parlementaire enquêtecommissie : een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp ;<!--2-->&#128261; participatiesamenleving : een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving ; participatiewet : een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt ; particulier initiatief : het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid ;<!--2-->&#128261; passief kiesrecht : het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie : passieve solidariteit : het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost ; personen- en familierecht : het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen : regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen : het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke kwaliteiten : individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht ;<!--2-->&#128261; persvrijheid : het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren ;<!--2-->&#128261; plaatsgebonden : afhankelijk van een bepaalde locatie of plek ; platformeconomie : een economisch systeem dat werkt via een online platform ; platformfunctie (media) : de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden ; plea bargaining : een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden ;<!--2-->&#128261; pluriforme samenleving : een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan : een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven : een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven ;<!--2-->&#128261; pluriformiteit : de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving ;<!--2-->&#128261; polarisatie : het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving ; poldermodel : een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten ;<!--1-->&#9989; politie : de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde : de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen : bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Politiek|politiek}} : het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd ;<!--2-->&#128261; politiek links : een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst ;<!--2-->&#128261; politiek rechts : een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; politiek midden : een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; politiek probleem : een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen : een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden : een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman) ; politieke actoren : personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming ; politieke agenda : de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; politiek debat : een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen ;<!--2-->&#128261; politieke (grond)rechten : basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht ; politieke motieven migratie : redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking ;<!--2-->&#128261; politieke partij : een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen ; politiek-juridische conflicten : conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen ;<!--2-->&#128261; populisme : een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde ;<!--2-->&#128261; poortwachters : organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie ;<!--2-->&#128261; populistische partij : een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek ; positietoewijzing : de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen ; positiewerving : de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren ; positieve discriminatie : maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen ; pragmatisme : een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen ; predictive policing : het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen ;<!--2-->&#128261; premie : het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering ;<!--1-->&#9989; premier : de minister-president, leider van de regering ; presidentieel stelsel : een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement ; presidentieel vetorecht : het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden ;<!--2-->&#128261; preventie : maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen ;<!--2-->&#128261; preventief fouilleren : het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen ; primaire inkomensverdeling : de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald ;<!--2-->&#128261; Prinsjesdag : de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement ; privaatrecht (burgerlijk recht) : het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom : burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) : regelt de betrekkingen tussen burgers onderling ;<!--1-->&#9989; privacy : het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden ;<!--2-->&#128261; privatisering : het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties ;<!--2-->&#128261; privileges : bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben ;<!--2-->&#128261; proces-verbaal : een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd ; proeftijd : een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden ;<!--2-->&#128261; progressief : een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving ; progressief belastingstelsel : een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind ;<!--2-->&#128261; propaganda : het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen : er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden : propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie ;<!--2-->&#128261; Provinciale Staten : het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie ; psychische overmacht : een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag ;<!--2-->&#128261; publiekrecht : het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht : het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht) : de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid ; pullfactor : een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren ; pulpnieuws : sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde ; pushbacks : het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen ; pushfactor : een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging == Qaly == ; qaly : afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg ;<!--2-->&#128261; quotum : een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten == Raad van Ministers == ; raad van ministers : de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt ; raad van state : het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert ;<!--1-->&#9989; racisme : discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur ;<!--2-->&#128261; radicalisering : het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen ; rassenjustitie : het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst : hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme ; rationele keuzetheorie : de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen ; reactionair : een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden ;<!--2-->&#128261; recht : het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet : recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan : geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt : geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden ; recht van amendement : het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen ; recht van onderzoek en enquête : het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering ;<!--2-->&#128261; recht van initiatief : het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen ; recht van interpellatie : het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp ;<!--2-->&#128261; recht van motie : het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}} : een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechter|rechter}} : een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet : meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld : de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt : een rechter is iemand die rechtspreekt ; rechter-commissaris : een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken ;<!--2-->&#128261; rechterlijke macht : alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht : de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten : de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen ;<!--1-->&#9989; rechts (politiek) : een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid ;<!--2-->&#128261; rechtse partijen : politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis ;<!--2-->&#128261; rechtsbescherming : de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers : De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid. ;<!--2-->&#128261; rechtshandhaving : het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd : door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt : het handhaven van de rechtsorde ;<!--2-->&#128261; rechtsnorm : een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet ;<!--2-->&#128261; rechtsorde : het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd : het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd ;<!--2-->&#128261; rechtspersonen : organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen ;<!--2-->&#128261; rechtsprekende macht : de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters ;<!--2-->&#128261; rechtsstaat : een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd : een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn : de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid : een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid : in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten ;<!--1-->&#9989; rechtszaak : een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; rechtszekerheid : het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd ;<!--2-->&#128261; rechtvaardigheid : het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden ; rechtvaardigheidsgrond : een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer ;<!--1-->&#9989; reclame : een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen ; reclassering : een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving ;<!--2-->&#128261; rede : het verstand, het vermogen om logisch na te denken ;<!--2-->&#128261; referendum : een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; referentiekader : alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt : je ziet de wereld zoals je zelf bent ;<!--2-->&#128261; regeerakkoord : een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken ;<!--1-->&#9989; regels : afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Regering|regering}} : de koning en de ministers samen, die het land besturen ; religieuze dictatuur : een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie ; rentmeesterschap : het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen ;<!--2-->&#128261; representatie : het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek ; representatieve democratie : een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; repressie : het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet ; republicanisme : een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie ; requisitoir : het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak ; resocialisatie : het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf ; resolutie : een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie ;<!--1-->&#9989; respect : het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten ; restrictief toelatingsbeleid : een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt ;<!--2-->&#128261; rijksbegroting : het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar ;<!--2-->&#128261; rolpatronen : verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd ; Rousseau (Jean-Jacques) : een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit == sanctie == ;<!--1-->&#9989; sanctie : een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt ;<!--2-->&#128261; schadevergoeding : een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden ; schulduitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid ; secretaris-generaal : de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie ; seculiere samenleving : een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn ;<!--2-->&#128261; segregatie : het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie ;<!--2-->&#128261; seksuele moraal : de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties ;<!--2-->&#128261; selectieve waarneming : het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen : informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader : selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken : als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen ; selectiefunctie : de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen ; senaat : de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden ;<!--2-->&#128261; schikking : een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan ;<!--2-->&#128261; seponeren : het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen ; sociaal contract : een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden : afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben ; sociaal kapitaal : de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen ;<!--2-->&#128261; sociaal minimum : het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocraten : mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocratie : een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit ; sociaaldemocratische verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; sociaaleconomisch : alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status ; sociaal-culturele conflicten : conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl ; sociaal-culturele onderscheiding (politiek) : het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen ; sociaal-economische positie : de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep ; sociaal-economische raad : een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken ;<!--2-->&#128261; sociaal-economische status : de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding ;<!--2-->&#128261; sociale binding (gevoelsbinding) : de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving ;<!--2-->&#128261; sociale cohesie : de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving : de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving. ;<!--2-->&#128261; sociale controle : het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving ;<!--2-->&#128261; sociale grondrechten : rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk : een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs : een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs : de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien : werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs : hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers ;<!--2-->&#128261; sociale identiteit : het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort ;<!--2-->&#128261; sociale mobiliteit : de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen ; sociale motieven (migratie) : redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden ;<!--2-->&#128261; sociale ongelijkheid : de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving ; sociale partners : werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden ; sociale rechtsstaat : een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren : een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen ; sociale vangnet : voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte ;<!--2-->&#128261; sociale verplichting : de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden : verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd : een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving : een regel die je wordt opgelegd door je omgeving ; sociale verzekering : een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom ; sociale voorzieningen : hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben ; socialezekerheidsstelsel : het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land ;<!--2-->&#128261; socialisatie : het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert ; socialisatiefunctie : de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen ; socialisatieprocessen : alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving ; socialiserende instituties : organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie ;<!--2-->&#128261; socialisme : een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen ; sociobiologische theorie : de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen ;<!--2-->&#128261; soevereiniteit : de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat ; soevereiniteits- en democratiebeginsel : het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert ;<!--2-->&#128261; solidariteit : het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving ; solidariteitsafspraak : een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving ; solidariteitsprincipe : het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen ;<!--2-->&#128261; sollicitatie : het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever ; sollicitatieplicht : de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering ; spindoctor : een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media ; spreekrecht : het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen ;<!--2-->&#128261; staande houden : het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren : laten stilstaan en vragen naar je personalia ;<!--1-->&#9989; staat : een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht ;<!--1-->&#9989; staatshoofd : de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president ; staatsrecht : het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat : alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat : het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen : het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen ; staatsregeling van de Bataafse Republiek : de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland ;<!--2-->&#128261; staatssecretaris : een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt ;<!--2-->&#128261; startkwalificatie : het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren ;<!--2-->&#128261; staking : het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever ;<!--2-->&#128261; Staten-Generaal : het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer ;<!--1-->&#9989; stelling : een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken ;<!--2-->&#128261; stemrecht : het recht om te stemmen bij verkiezingen ;<!--2-->&#128261; stereotype : een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen : een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid ; stille midden : de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies ;<!--2-->&#128261; strafbaarheid : iets is alleen strafbaar als het in de wet staat : de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden ;<!--2-->&#128261; strafbaarheidsbeginsel : het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld ; strafbepaling : een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt ;<!--2-->&#128261; strafbeschikking : een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt ; strafkans : de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft ; strafmaat : de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen : in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf : omvang van de straf ;<!--2-->&#128261; strafproces : het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten ;<!--2-->&#128261; strafrecht : het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen : strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden : alle wettelijke strafbepalingen ; strafrechtelijke maatregelen : maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf ; strafuitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid ;<!--2-->&#128261; strafzaak : een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit ;<!--2-->&#128261; strategisch stemmen : stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij ; structureel racisme : een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst ; structuurvisie : een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven ;<!--2-->&#128261; subcultuur : een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur ;<!--1-->&#9989; subjectief : gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten : meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt ; subjectieve veiligheid : veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren ; subsidiariteitsbeginsel : het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau ;<!--2-->&#128261; subsidie : financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven ; supranationaal : boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden ; systeemtheorie (politiek) : een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben == Taakstraf == ;<!--2-->&#128261; taakstraf : een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving ;<!--2-->&#128261; tbs : terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen ; technisch sepot : het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast ; technologisering : het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving ;<!--2-->&#128261; tegencultuur : een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft ;<!--2-->&#128261; tenlastelegging : het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit ; terechtzitting : de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; terrorisme : geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken ; tertiaire inkomensverdeling : de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies ; terugkoppelingsfase : de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen ; theocratie : een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben ;<!--2-->&#128261; Thorbecke (Johan Rudolph) : grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw ; three strikes and you're out law : een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf ;<!--2-->&#128261; tijdgebonden : afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt ; toetsingsrecht : het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet ;<!--2-->&#128261; tolerantie : het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf ; tolerantieparadox : de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan ;<!--2-->&#128261; transactie (schikking) : een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt ;<!--2-->&#128261; trias politica : de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht : de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken : de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001) : het principe van de machtenscheiding ;<!--2-->&#128261; troonrede : de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken ; tv-democratie : een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}} : het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert == Uitlokking == ;<!--2-->&#128261; uitlokking : het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen ;<!--2-->&#128261; uitspraak : de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak ; uittreding : het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking ;<!--2-->&#128261; uitvoerende macht : de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering : de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006) : zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd ; uitvoerfase : de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd ; UNHCR : het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt : United Nations High Commissioner for Refugees ; uniformiteit : de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is ;<!--2-->&#128261; UVRM : Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten ; UWV : het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland : Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen == Vakbond == ;<!--2-->&#128261; vakbond : een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers ;<!--2-->&#128261; vasthouden : iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor : de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden ; Veiligheidsraad : een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist ;<!--2-->&#128261; verbindingswoorden : woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’ ;<!--2-->&#128261; verdachte : iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit : er bestaat een redelijk vermoeden van schuld ;<!--2-->&#128261; verdrag : een officiële overeenkomst tussen landen ; verdrag van lissabon : een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt ; verdrag van maastricht : het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte ; verdrag van schengen : een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer ;<!--2-->&#128261; Verenigde Naties (VN) : een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen ;<!--2-->&#128261; vergelding : het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}} : het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt ;<!--2-->&#128261; verhoren : het ondervragen van iemand door politie of justitie ; verjaringstermijn : de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden ;<!--2-->&#128261; verkenning : het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen ; verklaring van de rechten van de mens en burger : een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt ; verlichte dictatuur : een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen ;<!--2-->&#128261; verlichting : een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden ; vermijding-conflict-aanvaarding : drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren ; vermogensrecht : het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen : het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld) : twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht : regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen ; vermogensschade : schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen ; versplintering : het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote ; verticale werking (grondrecht) : de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid ;<!--1-->&#9989; vertrouwen : het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen ; vertrouwen in de overheid : het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt ;<!--2-->&#128261; vervolgen : het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd ;<!--2-->&#128261; vervreemding : het overdragen of verliezen van eigendom of rechten ;<!--2-->&#128261; verzorgingsstaat : een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers : een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid : in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers ;<!--2-->&#128261; verzuiling : de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing ; vetorecht : het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren ;<!--2-->&#128261; vierde macht : de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden : de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen ;<!--2-->&#128261; vluchteling : iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht ; vluchtelingendebat : discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers ; VN-vluchtelingenverdrag : internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt ; volgmigratie : migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd : migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordigers : gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordiging : groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement ;<!--2-->&#128261; volksverzekering : sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom ;<!--2-->&#128261; vonnis : de beslissing van een rechter in een rechtszaak ;<!--2-->&#128261; voorarrest : voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet ; voorjaarsnota : document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar ; voorkeursstemmen : stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden ; voorkomen van eigenrichting : maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen ;<!--2-->&#128261; vooroordeel : een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent : als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen : een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd ; voorwaardelijke invrijheidstelling : het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden ;<!--2-->&#128261; voorwaardelijke straf : een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt ; vox populi : de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen ;<!--2-->&#128261; vragenrecht : het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders ; Vrede van Westfalen : vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa ;<!--2-->&#128261; vrijemarkteconomie : een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}} : de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken : vrij zijn van (overheids)bemoeienis ;<!--2-->&#128261; vrijheid van meningsuiting : het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur ; vrijheidsrechten : rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk. ;<!--2-->&#128261; vrijheidsstraf : een straf waarbij iemand in de gevangenis moet ;<!--2-->&#128261; vrijwilligerswerk : onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen == Waarde == ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}} : iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes : sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd : een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven ;<!--2-->&#128261; waterschappen : regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--2-->&#128261; wederkerigheid : het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart] : de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien ;<!--2-->&#128261; welvaartsziekten : ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn] : de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid ;<!--2-->&#128261; wereldburger : iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}} : activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn ;<!--2-->&#128261; werkgelegenheid : het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden ; werkgeversorganisatie : een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt ;<!--2-->&#128261; werkloosheid : de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden ; werknemersverzekeringen : sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet] : een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden : elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten : wetten zijn geschreven rechtsregels ; Wet afgeschermde getuigen : wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak ; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden : wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven : in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering : opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet ; Wet computercriminaliteit : wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit ;<!--2-->&#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur) : wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven ; Wet opsporing terroristische misdrijven : wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten ; Wet terroristische misdrijven : wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan : Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. : Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld. ; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme : wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden ;<!--2-->&#128261; wetboek van strafrecht : de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht : verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden : wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht) : het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht ; wetboek van strafvordering : verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal : de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering : het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht) ; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) : adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken ;<!--2-->&#128261; wetgevende macht : de macht die wetten maakt, meestal het parlement : stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden : deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land : de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008) ;<!--2-->&#128261; wethouder : lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente ;<!--2-->&#128261; WIA-uitkering : uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken ;<!--2-->&#128261; wij-gevoel : gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep ;<!--2-->&#128261; wij-zij-denken : het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet ; winstmaximalisatie : het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement ; witteboordencriminaliteit : misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven : witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status : witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen ;<!--2-->&#128261; wraak : het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen ;<!--2-->&#128261; WW-uitkering : uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan == Xenofobie == ; xenofobie : angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen == Zaken van algemeen belang == ;<!--2-->&#128261; zaken van algemeen belang : onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving : zakenkabinet : een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek ;<!--2-->&#128261; zelfbeschikking : het recht om eigen keuzes te maken over je leven ; zelfcontroletheorie : theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen ;<!--2-->&#128261; zelfredzaamheid : het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen ;<!--2-->&#128261; zender : degene die een boodschap verstuurt in communicatie ;<!--2-->&#128261; zetel : een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan ;<!--2-->&#128261; zorgkosten : de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen ; zorgmijders : mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden ;<!--2-->&#128261; zorgplicht : verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers ;<!--2-->&#128261; zorgtoeslag : financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken ;<!--2-->&#128261; zorgverzekeraar : bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt ;<!--2-->&#128261; zorgverzekering : verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt ;<!--2-->&#128261; zwartwerk : werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald ; zwevende kiezer : iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen ; zzp’er : zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert == Nog toe te voegen begrippen == <poem> leefvorm nature-nurture-debat </poem> ; religie (geloof) : een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven == Literatuurlijst == * Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/ * Lesaffer, R. (2008). <i>Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis</i> (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven. * Devos, C. (2006). <i>De kleermakers en de keizer.</i> Gent, België: Academia Press. * Witteveen, W. (2001). <i>De geordende wereld van het recht</i> (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press. {{Sub}} luuhvdiw58kusp2o11uez1sx9kpvgs7 425167 425166 2026-05-08T17:27:48Z Pbuddenberg 15132 /* Dagvaarding */ 425167 wikitext text/x-wiki ;<!--1-->&#9989; basis ;<!--2-->&#128261; samenhang ;<!--3-->&#128269; achtergrond <!-- ; <span>&#128204;</span> toegespitst --> <!-- ; <span>&#127891;</span> theoretisch --> == 50PLUS == ;<!--2-->&#128261; 50PLUS : een Nederlandse politieke ouderenpartij die opkomt voor de belangen van personen van vijftig jaar en ouder == Aangeboren eigenschappen == ;<!--2-->&#128261; aangeboren eigenschappen : eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn ;<!--2-->&#128261; aangeboren verschillen : niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen ; aangeleerde cultuurkenmerken : waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd ;<!--2-->&#128261; aangeleerde eigenschappen : gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving ; aangeleerd-gedrag theorie : crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen ;<!--1-->&#9989; aanhouden (arresteren) : het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan ; aanvullende verzekering : een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit ;<!--2-->&#128261; absolute macht : een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit ; absolute monarchie : onbegrensd koningschap ;<!--2-->&#128261; actief kiesrecht : het recht om te mogen stemmen ;<!--1-->&#9989; actiegroep : een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken ; actieve solidariteit : met veel inspanning andere mensen helpen ; actieven : mensen die betaald werk verrichten ;<!--2-->&#128261; actoren (politiek) : individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht ; adolescentenstrafrecht : een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar ;<!--1-->&#9989; advocaat : raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden ; afdwingbaar : de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen ; afhankelijkheidstheorie : het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen ;<!--2-->&#128261;afschrikking : het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen ; afwezigheid van schuld : dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit ; agendafunctie media : de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten ;<!--2-->&#128261; AIVD : De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage ;<!--1-->&#9989; algemeen belang : iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg : datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is ;<!--2-->&#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen : het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland ;<!--2-->&#128261; Algemene bijstand : een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien ; Algemene Vergadering : het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten ;<!--2-->&#128261; algoritme : een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude ; allochtonen : mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond) ; ambtelijk bevel : een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod ;<!--1-->&#9989; ambtenaar : een werknemer van de overheid : iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst ; Amerikaanse constitutie : het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt ;<!--2-->&#128261; analysevragen : onderzoeksvragen : vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen : analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen ;<!--2-->&#128261; anarchistische samenleving : een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers ; anomietheorie : een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken ; anonieme getuigenverklaring : geheime verklaring : getuige wiens identiteit niet bekend is : bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten ;<!--1-->&#9989; AOW : de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken ;<!--2-->&#128261; AOW-uitkering : het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen ;<!--2-->&#128261; arbeidsconflict : een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden ;<!--2-->&#128261; arbeidsethos : de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} : de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ; arbeidsmigranten : mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken ;<!--2-->&#128261; arbeidsomstandigheden : de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt ;<!--2-->&#128261; arbeidsovereenkomst : een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor ; arbeidsparticipatie : het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking ; arbeidspotentieel : het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land ;<!--2-->&#128261; Arbowet : de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers ;<!--1-->&#9989; argument : een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen ; aristocratie : bestuur van het land door adel en de rijke burgerij ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Armoede|armoede}} : het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien ; armoedeval : de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan ;<!--1-->&#9989; asiel : de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}} : iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht ;<!--1-->&#9989;asociaal (gedrag) : gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt ; assimilatie : het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen ;<!--2-->&#128261; autochtoon : een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont ;<!--2-->&#128261; autoritair regime : een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft ;<!--2-->&#128261; autoritaire staat : een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen ;<!--1-->&#9989; automatisering : het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen ;<!--1-->&#9989; azc : een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld == Basisbehoeften == ;<!--1-->&#9989; basisbehoeften : de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding ;<!--2-->&#128261; basisinkomen : een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien ;<!--2-->&#128261; basisverzekering : de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed ;<!--2-->&#128261; BBB (BoerBurgerBeweging) : een politieke partij die zich expliciet focust op mensen buiten de Randstad ;<!--2-->&#128261; beeldvorming : het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Begrip|begrip}} : het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen ; beginsel van de grondrechten : het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen ; beginsel van de trias politica : het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang] : voordeel : iets waar je een voordeel bij hebt : iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is : het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn ;<!--2-->&#128261; belangengroep : een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging ; belangentegenstelling : een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting] : een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur ;<!--2-->&#128261; belastingplicht : gedwongen geldheffing : iedereen met een inkomen betaalt belasting : de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven ; beleidsbepaling : het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen ; beleidssepot : het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft ; beleidsvoorbereiding : de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid ;<!--2-->&#128261; beroepsbevolking : alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk ; bestemmingsplan : een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie ; bestuurlijke autonomie : het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand ; bestuurskracht : het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren ; bestuursorgaan : een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister ; bestuursrecht : administratief recht : centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid : het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde : het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten : bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven) ;<!--1-->&#9989; betrouwbaarheid (informatie) : eerlijkheid : de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt : om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht ;<!--2-->&#128261; big data : heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken ; BIJ1 : een politieke partij met een radicaal links programma ;<!--2-->&#128261; bijkomende straf : een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete ;<!--2-->&#128261; bij- en omscholing : het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen ; bindingstheorie : een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school ; blauweboordencriminaliteit : criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie ; bodemprocedure : de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan ;<!--2-->&#128261; boycot : het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen ; brede verzorgingsstaat : een samenleving met een zeer grote collectieve sector ;<!--2-->&#128261; Brexit : het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Bron|bron}} : oorsprong : bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen : de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige ;<!--2-->&#128261; brutoloon : het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald ; budgetrecht : het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven ; bureaucratische cultuur : een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid ;<!--1-->&#9989; burgemeester : het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid ; burgerarrest : het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad ;<!--2-->&#128261; burgerberaad : een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen ;<!--2-->&#128261; burgerinitiatief : een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten ; burgerlijk recht : civiel recht of privaatrecht : het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed : burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) ; burgerlijk wetboek : het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren ;<!--2-->&#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid : een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden ; burgerpanel : een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen ;<!--2-->&#128261; burgerparticipatie : het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek ;<!--2-->&#128261; burgerraad : door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s ;<!--1-->&#9989; burgerschap : het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; burgerschapsvorming : het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; buurtwacht : de bewaking van een wijk door burgers ; BVNL (Belang van Nederland) : een conservatief-liberale, populistische partij == Canon van Nederland == ;<!--2-->&#128261; Canon van Nederland : een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen ;<!--2-->&#128261; cao : een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen ; cassatie : vernietiging : het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis : cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter ;<!--1-->&#9989; categoriseren : het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken ; CBS : Centraal Bureau voor de Statistiek : heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie : het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking : het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd ; <!--1-->&#9989; CDA (Christen-Democratisch Appèl) : een christelijk geïnspireerde partij in het centrum van het politieke spectrum ; censuskiesrecht : cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel : aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. : het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen : Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen ;<!--2-->&#128261; censuur : het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden ; checks and balances : driemachtenleer : de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp' : het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen : dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan ;<!--2-->&#128261; christendemocraten : een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar ;<!--2-->&#128261; christendemocratie : een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt ; circulatiemigratiebeleid : beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten ; civiel recht : het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken ;<!--2-->&#128261; coalitie : een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen ; coalitiefractie : de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen ; Code Civil : de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd ;<!--2-->&#128261; collectief belang : het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel ;<!--2-->&#128261; collectieve goederen : goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen ; collectivisme : een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu ;<!--2-->&#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W) : dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur ; college van Gedeputeerde Staten : het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt ; commentaarfunctie van de media : de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen ; commissaris van de Koning : de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}} : kennisgeving : het doorgeven van informatie : een proces van informatie-uitwisseling : het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen : bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger ;<!--2-->&#128261; communicatieruis : de overdracht van informatie verloopt niet goed : een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen ;<!--2-->&#128261; communisme : een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn ; communitarisme : een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang ;<!--2-->&#128261; complottheorie : een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs ;<!--1-->&#9989; compromis : middenweg : een tussenoplossing : een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden : een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander : een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is ;<!--2-->&#128261; confessionalisme : een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek ; conflictdenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben ; conflicten bij integratie : problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren ; consensus : een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit ;<!--2-->&#128261; conservatief : een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert ; constitutionele monarchie : Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. : In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd. ; controlerende functie media : de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen ;<!--1-->&#9989; corona (COVID-19) : een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen ; corporatistische verzorgingsstaat : een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden ; criminaliseren : het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet ;<!--1-->&#9989; criminaliteit : misdadigheid : alle misdrijven die in de wet staan omschreven : het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude : met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz : criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld ;<!--2-->&#128261; CU (ChristenUnie) : een christelijke partij, met op sociaal en ecologisch gebied progressieve en op ethisch gebied behoudender standpunten ; cultureel kapitaal : de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk ;<!--2-->&#128261; culturele diversiteit : de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}} : het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen ;<!--2-->&#128261; cultuurkenmerken : de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities ; cultuurimperialisme : de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen ; cultuurrelativisme : dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden ; cultuuruniversalisme : het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen == D66 (Democraten 66) == ;<!--1-->&#9989; D66 (Democraten 66) : een Nederlandse politieke partij en heeft een sociaalliberale signatuur. D66 noemt zichzelf progressief, sociaalliberaal en ook wel vrijzinnig ;<!--2-->&#128261; dagvaarding : een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen ; David Easton : Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output ; decentralisatie : het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten ; decriminaliseren : het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag ;<!--2-->&#128261; deepfake : levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Definitie|definitie}} : een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent ; definitiemacht : het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel ; delegeren : het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur ; demissionair kabinet : een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd ;<!--1-->&#9989; democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land ;<!--2-->&#128261; democratische rechtsstaat : een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd ;<!--2-->&#128261; DENK : een politieke partij, die zich richt op respect voor alle Nederlanders ;<!--2-->&#128261; desinformatie : het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden ; DG (De Groenen) : een politieke partij die bestaat sinds 1983 en beschouwt zichzelf als een sociaal-ecologische partij. Behoud van het milieu neemt dan ook een centrale plaats in in de visie van De Groenen ;<!--1-->&#9989; dictatuur : een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn : een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben ; digitale ongelijkheid : ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet ; dijkgraaf : de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--1-->&#9989; dilemma : een lastige keuze uit twee of meer alternatieven : een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang : een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft ;<!--2-->&#128261; directe democratie : een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten ; discretionaire bevoegdheid : de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie ;<!--1-->&#9989; discriminatie : discriminatie betekent letterlijk "het maken van onderscheid" : het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen : mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn ; districtenstelsel : een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement ;<!--1-->&#9989; diversiteit : het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl ; DNA-plicht : mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie : dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden ;<!--1-->&#9989; doelgroep : een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is ;<!--2-->&#128261; dominante cultuur : de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden ;<!--1-->&#9989; doodstraf : een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf ; dualisme : het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren : het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren ; dualistisch stelsel : een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht : staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend : op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn ; dubbele garantie : het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten ; Dublin-verordening : een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen ;<!--1-->&#9989; duurzaamheid : het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen ;<!--2-->&#128261; dwangmiddelen : middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname : bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte : bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau ; dwangsom : een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt ; dynamiek van de samenleving : de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden == Ecologische voetafdruk == ;<!--2-->&#128261; ecologische voetafdruk : ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken ; ecologisme : een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving ; economisch kapitaal : de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen ; economische motieven migratie : dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen ; EEG : de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt ;<!--1-->&#9989; eenzijdige informatie : informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda ;<!--2-->&#128261; Eerste Kamer : het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt ; efficiëntie versus participatie : het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer ; EGKS : De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU ;<!--2-->&#128261; eigen risico : het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt ;<!--1-->&#9989; eigenbelang : handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf. ;<!--2-->&#128261; eiser : de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist ;<!--2-->&#128261; emancipatie : het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving ; EMU : de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro ; Esping-Anderson : een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model ; etnisch profileren : gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding ;<!--2-->&#128261; etniciteit : de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk ; etnische subcultuur : een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur ; etnocentrisme : het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is ;<!--1-->&#9989; euro : de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt ; Europees Hof voor de Rechten van de Mens : het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land ;<!--2-->&#128261; EVRM : Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden : het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd : het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld ;<!--2-->&#128261; Europees Parlement : het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen ; Europese Centrale Bank : de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone ; Europese Commissie : het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid ; Europese integratie : het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie ; Europese Raad : het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen ;<!--1-->&#9989; Europese Unie : een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen ; euroscepsis : de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking ;<!--2-->&#128261; eurozone : de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken : Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje ;<!--2-->&#128261; evenredige vertegenwoordiging : een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen ; events en trends : maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends) == Factchecken == ;<!--1-->&#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]] : het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen ;<!--2-->&#128261; fatsoensnorm : beleefdheidsregel / ongeschreven regel : een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving : regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen ; feminiteit : een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Feit|feit}} : iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening. ;<!--2-->&#128261; filterbubbel : het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt ; flexibilisering : de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen ; flexwerk : werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is ;<!--2-->&#128261; formateur : de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt ;<!--2-->&#128261; formatie : het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen ;<!--2-->&#128261; formele macht : macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak ; formele solidariteit : solidariteit die is vastgelegd in wetten ;<!--1-->&#9989; fouilleren (preventief) : het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden : preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden ;<!--2-->&#128261; fractie : een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad ; fractiediscipline : de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden ;<!--2-->&#128261; framing : het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; Franse Revolutie : de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap ;<!--2-->&#128261; fraude : het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen == Gastarbeiders == ;<!--2-->&#128261; gastarbeiders : arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw : ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst ;<!--2-->&#128261; gedaagde : de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen ; Gedeputeerde Staten : het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert ; gedoogbeleid : beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt : een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland ;<!--2-->&#128261; gedragsregel : een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving ; gedragsregulering : het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden ;<!--1-->&#9989; geldboete : een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden ;<!--1-->&#9989; gelijke behandeling : het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie ;<!--1-->&#9989; gelijkheid : de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben ;<!--2-->&#128261; gelijkheidsrechten : alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden ;<!--1-->&#9989; gelijkwaardigheid : het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen ;<!--2-->&#128261; gemeenschappelijk referentiekader : de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen ;<!--2-->&#128261; gemeentebestuur : het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders ; gemeentelijke herindeling : het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen ;<!--2-->&#128261; gemeenteraad : het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet ; gemengde markteconomie : een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig ;<!--1-->&#9989; gender : de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen ;<!--1-->&#9989; genderneutraal : zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender ;<!--2-->&#128261; gendernormen : de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen ; geprofileerde zender : een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel ;<!--2-->&#128261; generatieconflict : een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden ;<!--2-->&#128261; gerechtshof : een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank ; gereguleerde marktwerking : een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen ;<!--2-->&#128261; geschil : een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden ;<!--2-->&#128261; geweldsmonopolie : het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven : alleenrecht op dwang : de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken ;<!--1-->&#9989; gewoonte : een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt ;<!--2-->&#128261; gezag : geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven : formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten ; gezamenlijke besluiten : beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen ;<!--2-->&#128261; gezinshereniging : het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen ;<!--2-->&#128261; globalisering : het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag : gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag (online) : grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdende problemen : problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme ;<!--1-->&#9989; groepsdruk : de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep ;<!--2-->&#128261; groepsidentificatie : je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt ;<!--2-->&#128261; groepsnormen : de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen ;<!--1-->&#9989;grondrechten : de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling : wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd : basiswetten ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}} : het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers : in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan : constitutie : staatsregeling ;<!--2-->&#128261; grooming : het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken == Halt (bureau) == ;<!--2-->&#128261; Halt (bureau) : een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen ; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie : een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan ; harmoniedenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben ;<!--2-->&#128261; hechtenis ; arresteren, gevangennemen : een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten ; herziening ten voordele : het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld ; Hobbes (Thomas) : een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is ; Hof van Justitie van de Europese Unie : de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten ; Hoge Raad : de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken ;<!--2-->&#128261; hoger beroep : het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank ;<!--2-->&#128261; hokjesdenken : mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken ; homogeniteit : als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten ;<!--2-->&#128261; hoofdstraf : de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete ; hooggerechtshof : een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland : in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken : het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie ;<!--2-->&#128261; hoor en wederhoor : het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden : het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt : de verschillende betrokkenen zijn gehoord ; horizontale werking grondrecht : de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid ; [[huishouden]] :1) (zelfstandig naamwoord:) groep van één of meer samenwonende mensen die samen een economische eenheid vormen :2) (werkwoord:) het doen van de huishouding, de organisatie van werkzaamheden om in de voeding, kleding en het onderdak van een huishouden te voorzien ;<!--2-->&#128261; huiszoekingsbevel : een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken : een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen : voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd == Identificatieplicht == ;<!--2-->&#128261; identificatieplicht : de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd ;<!--2-->&#128261; identificatie : het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal ;<!--2-->&#128261; identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen ;<!--2-->&#128261; ideologie : een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien ;<!--1-->&#9989; illegaal : iets wat niet is toegestaan volgens de wet ;<!--1-->&#9989; illegalen : mensen die zonder toestemming in een land verblijven ;<!--1-->&#9989; imitatie : het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders ;<!--2-->&#128261; immateriële behoeften : niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid ;<!--2-->&#128261; immateriële schade : schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn ;<!--2-->&#128261; immigratie : het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen ;<!--2-->&#128261; in beslag nemen : het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek : de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt : eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen : verbeurdverklaren ;<!--2-->&#128261; inburgeringscursus : een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land ;<!--2-->&#128261; infiltratie : het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen : (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd : de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover : het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen ;<!--2-->&#128261; inclusieve samenleving : een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen ;<!--2-->&#128261; indirecte democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu] : een enkele persoon in het bijzonder ;<!--2-->&#128261; individualisering : het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep ;<!--2-->&#128261; individualisme : de opvatting dat het belang van het individu voorop staat ;<!--2-->&#128261; individuele vrijheid : het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen ;<!--2-->&#128261; indoctrinatie : het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek : bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen : eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert : eenzijdig onderwijzen ;<!--2-->&#128261; informateur : iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie] : kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken ;<!--2-->&#128261; informatiesamenleving : een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan ;<!--2-->&#128261; informatieve functie media : de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie ;<!--2-->&#128261; informele macht : macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie ; informele solidariteit : de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen ; infotainment : een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien ; injectienaaldtheorie : de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden ; internationale zelfbeschikking : het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd ; ingroup : een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert ;<!--2-->&#128261; innovatie : het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden ; institutioneel racisme : systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties ;<!--2-->&#128261; integratie : het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; integratiebeleid : maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen ; integratiefunctie van de politiek : het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma ; intentieverklaring : een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken ; intergouvernementeel : samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden ;<!--2-->&#128261; internalisatie : het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden ; Internationaal Gerechtshof : de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt ; internationaal recht : afspraken en regels die gelden tussen landen ; Internationaal Strafhof : een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden ; interne markt : een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen ; interventie : het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed] : de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen : informele macht: niet vastgelegd in regels : overwicht ; invoerfase : de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd ; irreguliere migratie : het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming == Jeugdstrafrecht == ;<!--2-->&#128261; jeugdcriminaliteit : jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar ;<!--2-->&#128261; jeugdstrafrecht : speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen : soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar ;<!--1-->&#9989; jongeren : mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar ;<!--2-->&#128261; jongerencultuur : de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren ;<!--2-->&#128261; journalistieke normen : regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid ; juridisch burgerschap : het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land ; jurisprudentie : uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken : het geheel van uitspraken door rechters ; juridisch loket : een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten ;<!--2-->&#128261; jury : een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is ;<!--2-->&#128261; juryrechtspraak : een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak : in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt : in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten == Kabinet == ;<!--2-->&#128261; kabinet : de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen ;<!--2-->&#128261; kabinetsformatie : het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen ; kaderwetgeving : wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt ;<!--2-->&#128261; kansenongelijkheid : de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen ; kennismigrant : iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken ; kiesdeler : het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging ;<!--2-->&#128261; kiesdrempel : het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}} : het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen ; klassenjustitie : het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen : mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse : van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen ; klassenstrijd : het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart ;<!--2-->&#128261; klassieke grondrechten : de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst : De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast. : Rechten die de overheid moet garanderen. ; klimaatmigratie : mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden. ; klimaatvluchteling : iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen ;<!--1-->&#9989; koloniën : gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd ;<!--1-->&#9989; koning : het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol ; kort geding : een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken ; kosmopolitisme : de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep ;<!--1-->&#9989; kritisch denken : het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven ;<!--2-->&#128261; kwalificatieplicht : de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; kwaliteitscontrole : het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen == Laaggeletterdheid == ;<!--2-->&#128261; laaggeletterdheid : het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; leerplicht : de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; leerplichtambtenaar : iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft ;<!--2-->&#128261; leerplichtwet : de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten ;<!--2-->&#128261; legaliteitsbeginsel : het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat : de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden ; legitimiteit : de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien ; legitimiteitscrisis : de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien ;<!--1-->&#9989; levenslang : een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt ;<!--2-->&#128261; levensverwachting : het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven ;<!--1-->&#9989; lhbti+-beweging : de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen ; liberale verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis ;<!--2-->&#128261; liberalisme : een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt ;<!--2-->&#128261; lijsttrekker : de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen ;<!--1-->&#9989; links (politiek) : de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; linkse partijen : partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid ;<!--2-->&#128261; lobbyen : proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen ; Locke (john) : een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen ;<!--2-->&#128261; lokmiddel : iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen == Maatschappelijk burgerschap == ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk burgerschap : actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk middenveld : organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk probleem : een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk vraagstuk : een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden : we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm) : ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving : onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke ladder : de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke organisaties : groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke participatie : het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke positie : de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke veranderingen : de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--1-->&#9989; maatschappij : een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken ;<!--2-->&#128261; maatschappijleer : het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}} : het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen : Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; machtenscheiding (zie trias politica) : het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht ; machtiging tot binnentreding : toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan : voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi) : voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven ;<!--2-->&#128261; machtsbron : de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag : de manier waarop je macht verkrijgt ;<!--2-->&#128261; machtsmiddel : de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen : een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden ; macroniveau : het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land ;<!--1-->&#9989; manipulatie : het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen : feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt ;<!--2-->&#128261; mantelzorg : onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben ; marktautoriteit : een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt ;<!--2-->&#128261; marktwerking : het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden ; masculiniteit : kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving ; massacommunicatie : communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet ;<!--2-->&#128261; materiële behoeften : behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak ;<!--2-->&#128261; materiële schade : schade die direct uitgedrukt kan worden in geld ;<!--2-->&#128261; maximumstraf : de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf ;<!--1-->&#9989; media (politieke functie) : de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek ; mediacratie : een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; mediation : een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar ;<!--2-->&#128261; mediasamenleving : een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven ;<!--2-->&#128261; mediawijsheid : het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan ;<!--2-->&#128261; medium (communicatie) : het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet ;<!--1-->&#9989; mening : een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp : wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt : een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen : wat je van iets vindt ;<!--2-->&#128261; mensenrechten : basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid ; meritocratisch ideaal : het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties ; microniveau : het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin ;<!--2-->&#128261; middenpartijen : politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen ; militaire dictatuur : een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen ;<!--2-->&#128261; migratie : het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen ;<!--2-->&#128261; migratieachtergrond : kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf : een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren ;<!--2-->&#128261; migreren : verhuizen naar een ander land of gebied ; militair regime : een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert ;<!--2-->&#128261; miljoenennota : een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert ;<!--2-->&#128261; minimumloon : het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand ;<!--2-->&#128261; minister : een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein : Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie ; minister zonder portefeuille : een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering ; ministeriële verantwoordelijkheid : het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie ; ministerposten (verdeling) : de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet ;<!--1-->&#9989; minister-president : de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering ;<!--2-->&#128261;misdrijf : een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd : in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit : meer ernstige strafbare feiten : moderniseringstheorie : de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien ; mondiaal niveau : het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen ; monitoring : het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen ; Montesquieu : een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde : een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting ;<!--2-->&#128261; motie : een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken ;<!--2-->&#128261; morele verplichting : het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels == Naastenliefde == ;<!--1-->&#9989; naastenliefde : het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid ;<!--2-->&#128261; nachtwakerstaat : een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen ;<!--2-->&#128261; nationale identiteit : het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land ;<!--2-->&#128261; nationale terrorismelijst : een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme ;<!--2-->&#128261; nationale veiligheid : de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage ;<!--2-->&#128261; nationalistisch : een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst ;<!--2-->&#128261; nationalisme : een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk ;<!--2-->&#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) : een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt ; ne bis in idem-regel : de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden : letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft ;<!--1-->&#9989; nepnieuws : verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is ;<!--2-->&#128261; nettoloon : het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt ;<!--2-->&#128261; neutraliteit (rechters) : het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen ;<!--2-->&#128261; niet-democratische partij : een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid : politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden ; ngo’s : niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen ;<!--2-->&#128261; nieuwkomers : mensen die recent in een land zijn komen wonen ; noodweer (recht) : het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval ; noodweerexces (recht) : het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst ;<!--1-->&#9989; norm : een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien : normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt : opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen == Objectief == ;<!--1-->&#9989; objectief : op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens : feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid ;<!--2-->&#128261; objectieve veiligheid : veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken ;<!--2-->&#128261; officier van justitie : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt : een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België : bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen : heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt : Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie. ;<!--2-->&#128261; omgevingsfactoren : de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen ;<!--1-->&#9989; omroep : organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt ; omzettingsfase : de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht ;<!--2-->&#128261; onafhankelijke rechters : rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten : de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties ; ondernemingsrecht : het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven : ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen : de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten : het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten : stichtingen vallen hier meestal buiten ;<!--1-->&#9989; onrechtvaardigheid : het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen : een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt ;<!--1-->&#9989; on demand : iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst ;<!--2-->&#128261; onafhankelijkheid (rechters) : het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken ; onderadvies : een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere ;<!--2-->&#128261; onderwijsinspectie : een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen ;<!--2-->&#128261; one-issuepartij : een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; online-profilering : het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken ;<!--1-->&#9989; onmacht : het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets ;<!--2-->&#128261; onschendbaarheid koning : de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn ;<!--2-->&#128261; onschuldvermoeden : de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen ; ontbindingsrecht : het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen ;<!--2-->&#128261; ontgroening (demografie) : een afname van het aantal jongeren in de bevolking ; ontideologisering : het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; ontkerkelijking : het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden ; ontlastend bewijs : bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben ;<!--2-->&#128261; ontoerekeningsvatbaarheid : de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen ;<!--1-->&#9989; ontvanger : iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten ;<!--1-->&#9989; onverschilligheid : het gebrek aan interesse of betrokkenheid ; onzekerheidsvermijding : de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties ; oorlogstribunaal : een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht ;<!--2-->&#128261; openbaar ministerie (OM) : de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt : het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland : anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie : samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie ;<!--2-->&#128261; openbare aanklager : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen : de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt : in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal ;<!--2-->&#128261; opiniepeilingen : onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden ; opinieleiderstheorie : de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders) ;<!--2-->&#128261; opkomstplicht : de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen ; opperbevelhebber van het leger : de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland : in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht ;<!--2-->&#128261; oppositie : politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen ; oppositiefractie : de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort ;<!--2-->&#128261; oppositiepartijen : partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren ;<!--1-->&#9989; opsporing : het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie ; opvragen van speciale persoonsgegevens : het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden : de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen ;<!--2-->&#128261; opzegtermijn : de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen ; organische staatsopvatting : de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken ; outgroup : een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft ; overadvies : een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Overheid|overheid}} : de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten : de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied ;<!--2-->&#128261; overmacht-noodtoestand : een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen ;<!--1-->&#9989; overtreding : een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven : overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven ;<!--2-->&#128261; overtuigingskracht : het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten == Parasociale relatie == ; parasociale relatie : een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage ;<!--2-->&#128261; parlement : de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert ; parlementair stelsel : een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is ;<!--2-->&#128261; parlementaire democratie : een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert : burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming : in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement : een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid ; parlementaire enquêtecommissie : een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp ;<!--2-->&#128261; participatiesamenleving : een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving ; participatiewet : een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt ; particulier initiatief : het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid ;<!--2-->&#128261; passief kiesrecht : het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie : passieve solidariteit : het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost ; personen- en familierecht : het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen : regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen : het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke kwaliteiten : individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht ;<!--2-->&#128261; persvrijheid : het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren ;<!--2-->&#128261; plaatsgebonden : afhankelijk van een bepaalde locatie of plek ; platformeconomie : een economisch systeem dat werkt via een online platform ; platformfunctie (media) : de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden ; plea bargaining : een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden ;<!--2-->&#128261; pluriforme samenleving : een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan : een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven : een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven ;<!--2-->&#128261; pluriformiteit : de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving ;<!--2-->&#128261; polarisatie : het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving ; poldermodel : een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten ;<!--1-->&#9989; politie : de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde : de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen : bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Politiek|politiek}} : het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd ;<!--2-->&#128261; politiek links : een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst ;<!--2-->&#128261; politiek rechts : een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; politiek midden : een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; politiek probleem : een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen : een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden : een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman) ; politieke actoren : personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming ; politieke agenda : de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; politiek debat : een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen ;<!--2-->&#128261; politieke (grond)rechten : basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht ; politieke motieven migratie : redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking ;<!--2-->&#128261; politieke partij : een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen ; politiek-juridische conflicten : conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen ;<!--2-->&#128261; populisme : een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde ;<!--2-->&#128261; poortwachters : organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie ;<!--2-->&#128261; populistische partij : een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek ; positietoewijzing : de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen ; positiewerving : de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren ; positieve discriminatie : maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen ; pragmatisme : een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen ; predictive policing : het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen ;<!--2-->&#128261; premie : het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering ;<!--1-->&#9989; premier : de minister-president, leider van de regering ; presidentieel stelsel : een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement ; presidentieel vetorecht : het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden ;<!--2-->&#128261; preventie : maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen ;<!--2-->&#128261; preventief fouilleren : het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen ; primaire inkomensverdeling : de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald ;<!--2-->&#128261; Prinsjesdag : de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement ; privaatrecht (burgerlijk recht) : het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom : burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) : regelt de betrekkingen tussen burgers onderling ;<!--1-->&#9989; privacy : het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden ;<!--2-->&#128261; privatisering : het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties ;<!--2-->&#128261; privileges : bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben ;<!--2-->&#128261; proces-verbaal : een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd ; proeftijd : een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden ;<!--2-->&#128261; progressief : een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving ; progressief belastingstelsel : een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind ;<!--2-->&#128261; propaganda : het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen : er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden : propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie ;<!--2-->&#128261; Provinciale Staten : het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie ; psychische overmacht : een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag ;<!--2-->&#128261; publiekrecht : het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht : het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht) : de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid ; pullfactor : een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren ; pulpnieuws : sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde ; pushbacks : het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen ; pushfactor : een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging == Qaly == ; qaly : afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg ;<!--2-->&#128261; quotum : een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten == Raad van Ministers == ; raad van ministers : de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt ; raad van state : het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert ;<!--1-->&#9989; racisme : discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur ;<!--2-->&#128261; radicalisering : het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen ; rassenjustitie : het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst : hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme ; rationele keuzetheorie : de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen ; reactionair : een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden ;<!--2-->&#128261; recht : het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet : recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan : geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt : geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden ; recht van amendement : het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen ; recht van onderzoek en enquête : het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering ;<!--2-->&#128261; recht van initiatief : het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen ; recht van interpellatie : het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp ;<!--2-->&#128261; recht van motie : het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}} : een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechter|rechter}} : een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet : meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld : de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt : een rechter is iemand die rechtspreekt ; rechter-commissaris : een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken ;<!--2-->&#128261; rechterlijke macht : alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht : de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten : de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen ;<!--1-->&#9989; rechts (politiek) : een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid ;<!--2-->&#128261; rechtse partijen : politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis ;<!--2-->&#128261; rechtsbescherming : de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers : De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid. ;<!--2-->&#128261; rechtshandhaving : het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd : door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt : het handhaven van de rechtsorde ;<!--2-->&#128261; rechtsnorm : een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet ;<!--2-->&#128261; rechtsorde : het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd : het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd ;<!--2-->&#128261; rechtspersonen : organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen ;<!--2-->&#128261; rechtsprekende macht : de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters ;<!--2-->&#128261; rechtsstaat : een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd : een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn : de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid : een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid : in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten ;<!--1-->&#9989; rechtszaak : een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; rechtszekerheid : het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd ;<!--2-->&#128261; rechtvaardigheid : het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden ; rechtvaardigheidsgrond : een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer ;<!--1-->&#9989; reclame : een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen ; reclassering : een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving ;<!--2-->&#128261; rede : het verstand, het vermogen om logisch na te denken ;<!--2-->&#128261; referendum : een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; referentiekader : alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt : je ziet de wereld zoals je zelf bent ;<!--2-->&#128261; regeerakkoord : een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken ;<!--1-->&#9989; regels : afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Regering|regering}} : de koning en de ministers samen, die het land besturen ; religieuze dictatuur : een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie ; rentmeesterschap : het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen ;<!--2-->&#128261; representatie : het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek ; representatieve democratie : een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; repressie : het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet ; republicanisme : een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie ; requisitoir : het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak ; resocialisatie : het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf ; resolutie : een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie ;<!--1-->&#9989; respect : het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten ; restrictief toelatingsbeleid : een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt ;<!--2-->&#128261; rijksbegroting : het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar ;<!--2-->&#128261; rolpatronen : verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd ; Rousseau (Jean-Jacques) : een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit == sanctie == ;<!--1-->&#9989; sanctie : een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt ;<!--2-->&#128261; schadevergoeding : een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden ; schulduitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid ; secretaris-generaal : de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie ; seculiere samenleving : een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn ;<!--2-->&#128261; segregatie : het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie ;<!--2-->&#128261; seksuele moraal : de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties ;<!--2-->&#128261; selectieve waarneming : het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen : informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader : selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken : als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen ; selectiefunctie : de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen ; senaat : de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden ;<!--2-->&#128261; schikking : een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan ;<!--2-->&#128261; seponeren : het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen ; sociaal contract : een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden : afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben ; sociaal kapitaal : de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen ;<!--2-->&#128261; sociaal minimum : het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocraten : mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocratie : een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit ; sociaaldemocratische verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; sociaaleconomisch : alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status ; sociaal-culturele conflicten : conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl ; sociaal-culturele onderscheiding (politiek) : het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen ; sociaal-economische positie : de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep ; sociaal-economische raad : een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken ;<!--2-->&#128261; sociaal-economische status : de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding ;<!--2-->&#128261; sociale binding (gevoelsbinding) : de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving ;<!--2-->&#128261; sociale cohesie : de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving : de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving. ;<!--2-->&#128261; sociale controle : het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving ;<!--2-->&#128261; sociale grondrechten : rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk : een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs : een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs : de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien : werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs : hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers ;<!--2-->&#128261; sociale identiteit : het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort ;<!--2-->&#128261; sociale mobiliteit : de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen ; sociale motieven (migratie) : redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden ;<!--2-->&#128261; sociale ongelijkheid : de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving ; sociale partners : werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden ; sociale rechtsstaat : een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren : een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen ; sociale vangnet : voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte ;<!--2-->&#128261; sociale verplichting : de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden : verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd : een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving : een regel die je wordt opgelegd door je omgeving ; sociale verzekering : een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom ; sociale voorzieningen : hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben ; socialezekerheidsstelsel : het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land ;<!--2-->&#128261; socialisatie : het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert ; socialisatiefunctie : de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen ; socialisatieprocessen : alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving ; socialiserende instituties : organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie ;<!--2-->&#128261; socialisme : een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen ; sociobiologische theorie : de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen ;<!--2-->&#128261; soevereiniteit : de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat ; soevereiniteits- en democratiebeginsel : het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert ;<!--2-->&#128261; solidariteit : het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving ; solidariteitsafspraak : een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving ; solidariteitsprincipe : het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen ;<!--2-->&#128261; sollicitatie : het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever ; sollicitatieplicht : de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering ; spindoctor : een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media ; spreekrecht : het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen ;<!--2-->&#128261; staande houden : het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren : laten stilstaan en vragen naar je personalia ;<!--1-->&#9989; staat : een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht ;<!--1-->&#9989; staatshoofd : de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president ; staatsrecht : het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat : alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat : het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen : het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen ; staatsregeling van de Bataafse Republiek : de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland ;<!--2-->&#128261; staatssecretaris : een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt ;<!--2-->&#128261; startkwalificatie : het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren ;<!--2-->&#128261; staking : het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever ;<!--2-->&#128261; Staten-Generaal : het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer ;<!--1-->&#9989; stelling : een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken ;<!--2-->&#128261; stemrecht : het recht om te stemmen bij verkiezingen ;<!--2-->&#128261; stereotype : een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen : een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid ; stille midden : de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies ;<!--2-->&#128261; strafbaarheid : iets is alleen strafbaar als het in de wet staat : de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden ;<!--2-->&#128261; strafbaarheidsbeginsel : het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld ; strafbepaling : een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt ;<!--2-->&#128261; strafbeschikking : een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt ; strafkans : de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft ; strafmaat : de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen : in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf : omvang van de straf ;<!--2-->&#128261; strafproces : het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten ;<!--2-->&#128261; strafrecht : het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen : strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden : alle wettelijke strafbepalingen ; strafrechtelijke maatregelen : maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf ; strafuitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid ;<!--2-->&#128261; strafzaak : een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit ;<!--2-->&#128261; strategisch stemmen : stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij ; structureel racisme : een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst ; structuurvisie : een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven ;<!--2-->&#128261; subcultuur : een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur ;<!--1-->&#9989; subjectief : gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten : meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt ; subjectieve veiligheid : veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren ; subsidiariteitsbeginsel : het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau ;<!--2-->&#128261; subsidie : financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven ; supranationaal : boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden ; systeemtheorie (politiek) : een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben == Taakstraf == ;<!--2-->&#128261; taakstraf : een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving ;<!--2-->&#128261; tbs : terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen ; technisch sepot : het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast ; technologisering : het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving ;<!--2-->&#128261; tegencultuur : een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft ;<!--2-->&#128261; tenlastelegging : het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit ; terechtzitting : de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; terrorisme : geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken ; tertiaire inkomensverdeling : de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies ; terugkoppelingsfase : de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen ; theocratie : een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben ;<!--2-->&#128261; Thorbecke (Johan Rudolph) : grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw ; three strikes and you're out law : een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf ;<!--2-->&#128261; tijdgebonden : afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt ; toetsingsrecht : het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet ;<!--2-->&#128261; tolerantie : het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf ; tolerantieparadox : de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan ;<!--2-->&#128261; transactie (schikking) : een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt ;<!--2-->&#128261; trias politica : de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht : de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken : de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001) : het principe van de machtenscheiding ;<!--2-->&#128261; troonrede : de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken ; tv-democratie : een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}} : het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert == Uitlokking == ;<!--2-->&#128261; uitlokking : het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen ;<!--2-->&#128261; uitspraak : de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak ; uittreding : het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking ;<!--2-->&#128261; uitvoerende macht : de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering : de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006) : zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd ; uitvoerfase : de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd ; UNHCR : het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt : United Nations High Commissioner for Refugees ; uniformiteit : de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is ;<!--2-->&#128261; UVRM : Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten ; UWV : het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland : Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen == Vakbond == ;<!--2-->&#128261; vakbond : een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers ;<!--2-->&#128261; vasthouden : iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor : de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden ; Veiligheidsraad : een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist ;<!--2-->&#128261; verbindingswoorden : woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’ ;<!--2-->&#128261; verdachte : iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit : er bestaat een redelijk vermoeden van schuld ;<!--2-->&#128261; verdrag : een officiële overeenkomst tussen landen ; verdrag van lissabon : een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt ; verdrag van maastricht : het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte ; verdrag van schengen : een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer ;<!--2-->&#128261; Verenigde Naties (VN) : een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen ;<!--2-->&#128261; vergelding : het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}} : het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt ;<!--2-->&#128261; verhoren : het ondervragen van iemand door politie of justitie ; verjaringstermijn : de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden ;<!--2-->&#128261; verkenning : het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen ; verklaring van de rechten van de mens en burger : een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt ; verlichte dictatuur : een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen ;<!--2-->&#128261; verlichting : een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden ; vermijding-conflict-aanvaarding : drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren ; vermogensrecht : het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen : het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld) : twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht : regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen ; vermogensschade : schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen ; versplintering : het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote ; verticale werking (grondrecht) : de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid ;<!--1-->&#9989; vertrouwen : het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen ; vertrouwen in de overheid : het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt ;<!--2-->&#128261; vervolgen : het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd ;<!--2-->&#128261; vervreemding : het overdragen of verliezen van eigendom of rechten ;<!--2-->&#128261; verzorgingsstaat : een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers : een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid : in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers ;<!--2-->&#128261; verzuiling : de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing ; vetorecht : het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren ;<!--2-->&#128261; vierde macht : de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden : de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen ;<!--2-->&#128261; vluchteling : iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht ; vluchtelingendebat : discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers ; VN-vluchtelingenverdrag : internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt ; volgmigratie : migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd : migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordigers : gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordiging : groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement ;<!--2-->&#128261; volksverzekering : sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom ;<!--2-->&#128261; vonnis : de beslissing van een rechter in een rechtszaak ;<!--2-->&#128261; voorarrest : voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet ; voorjaarsnota : document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar ; voorkeursstemmen : stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden ; voorkomen van eigenrichting : maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen ;<!--2-->&#128261; vooroordeel : een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent : als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen : een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd ; voorwaardelijke invrijheidstelling : het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden ;<!--2-->&#128261; voorwaardelijke straf : een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt ; vox populi : de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen ;<!--2-->&#128261; vragenrecht : het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders ; Vrede van Westfalen : vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa ;<!--2-->&#128261; vrijemarkteconomie : een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}} : de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken : vrij zijn van (overheids)bemoeienis ;<!--2-->&#128261; vrijheid van meningsuiting : het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur ; vrijheidsrechten : rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk. ;<!--2-->&#128261; vrijheidsstraf : een straf waarbij iemand in de gevangenis moet ;<!--2-->&#128261; vrijwilligerswerk : onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen == Waarde == ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}} : iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes : sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd : een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven ;<!--2-->&#128261; waterschappen : regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--2-->&#128261; wederkerigheid : het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart] : de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien ;<!--2-->&#128261; welvaartsziekten : ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn] : de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid ;<!--2-->&#128261; wereldburger : iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}} : activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn ;<!--2-->&#128261; werkgelegenheid : het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden ; werkgeversorganisatie : een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt ;<!--2-->&#128261; werkloosheid : de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden ; werknemersverzekeringen : sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet] : een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden : elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten : wetten zijn geschreven rechtsregels ; Wet afgeschermde getuigen : wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak ; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden : wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven : in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering : opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet ; Wet computercriminaliteit : wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit ;<!--2-->&#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur) : wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven ; Wet opsporing terroristische misdrijven : wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten ; Wet terroristische misdrijven : wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan : Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. : Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld. ; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme : wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden ;<!--2-->&#128261; wetboek van strafrecht : de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht : verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden : wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht) : het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht ; wetboek van strafvordering : verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal : de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering : het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht) ; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) : adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken ;<!--2-->&#128261; wetgevende macht : de macht die wetten maakt, meestal het parlement : stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden : deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land : de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008) ;<!--2-->&#128261; wethouder : lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente ;<!--2-->&#128261; WIA-uitkering : uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken ;<!--2-->&#128261; wij-gevoel : gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep ;<!--2-->&#128261; wij-zij-denken : het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet ; winstmaximalisatie : het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement ; witteboordencriminaliteit : misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven : witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status : witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen ;<!--2-->&#128261; wraak : het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen ;<!--2-->&#128261; WW-uitkering : uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan == Xenofobie == ; xenofobie : angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen == Zaken van algemeen belang == ;<!--2-->&#128261; zaken van algemeen belang : onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving : zakenkabinet : een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek ;<!--2-->&#128261; zelfbeschikking : het recht om eigen keuzes te maken over je leven ; zelfcontroletheorie : theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen ;<!--2-->&#128261; zelfredzaamheid : het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen ;<!--2-->&#128261; zender : degene die een boodschap verstuurt in communicatie ;<!--2-->&#128261; zetel : een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan ;<!--2-->&#128261; zorgkosten : de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen ; zorgmijders : mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden ;<!--2-->&#128261; zorgplicht : verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers ;<!--2-->&#128261; zorgtoeslag : financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken ;<!--2-->&#128261; zorgverzekeraar : bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt ;<!--2-->&#128261; zorgverzekering : verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt ;<!--2-->&#128261; zwartwerk : werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald ; zwevende kiezer : iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen ; zzp’er : zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert == Nog toe te voegen begrippen == <poem> leefvorm nature-nurture-debat </poem> ; religie (geloof) : een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven == Literatuurlijst == * Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/ * Lesaffer, R. (2008). <i>Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis</i> (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven. * Devos, C. (2006). <i>De kleermakers en de keizer.</i> Gent, België: Academia Press. * Witteveen, W. (2001). <i>De geordende wereld van het recht</i> (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press. {{Sub}} 8vqq5i0gn7313prx61wulut58ddqkt8 425168 425167 2026-05-08T17:33:19Z Pbuddenberg 15132 /* Factchecken */ 425168 wikitext text/x-wiki ;<!--1-->&#9989; basis ;<!--2-->&#128261; samenhang ;<!--3-->&#128269; achtergrond <!-- ; <span>&#128204;</span> toegespitst --> <!-- ; <span>&#127891;</span> theoretisch --> == 50PLUS == ;<!--2-->&#128261; 50PLUS : een Nederlandse politieke ouderenpartij die opkomt voor de belangen van personen van vijftig jaar en ouder == Aangeboren eigenschappen == ;<!--2-->&#128261; aangeboren eigenschappen : eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn ;<!--2-->&#128261; aangeboren verschillen : niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen ; aangeleerde cultuurkenmerken : waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd ;<!--2-->&#128261; aangeleerde eigenschappen : gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving ; aangeleerd-gedrag theorie : crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen ;<!--1-->&#9989; aanhouden (arresteren) : het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan ; aanvullende verzekering : een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit ;<!--2-->&#128261; absolute macht : een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit ; absolute monarchie : onbegrensd koningschap ;<!--2-->&#128261; actief kiesrecht : het recht om te mogen stemmen ;<!--1-->&#9989; actiegroep : een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken ; actieve solidariteit : met veel inspanning andere mensen helpen ; actieven : mensen die betaald werk verrichten ;<!--2-->&#128261; actoren (politiek) : individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht ; adolescentenstrafrecht : een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar ;<!--1-->&#9989; advocaat : raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden ; afdwingbaar : de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen ; afhankelijkheidstheorie : het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen ;<!--2-->&#128261;afschrikking : het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen ; afwezigheid van schuld : dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit ; agendafunctie media : de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten ;<!--2-->&#128261; AIVD : De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage ;<!--1-->&#9989; algemeen belang : iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg : datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is ;<!--2-->&#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen : het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland ;<!--2-->&#128261; Algemene bijstand : een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien ; Algemene Vergadering : het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten ;<!--2-->&#128261; algoritme : een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude ; allochtonen : mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond) ; ambtelijk bevel : een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod ;<!--1-->&#9989; ambtenaar : een werknemer van de overheid : iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst ; Amerikaanse constitutie : het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt ;<!--2-->&#128261; analysevragen : onderzoeksvragen : vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen : analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen ;<!--2-->&#128261; anarchistische samenleving : een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers ; anomietheorie : een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken ; anonieme getuigenverklaring : geheime verklaring : getuige wiens identiteit niet bekend is : bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten ;<!--1-->&#9989; AOW : de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken ;<!--2-->&#128261; AOW-uitkering : het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen ;<!--2-->&#128261; arbeidsconflict : een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden ;<!--2-->&#128261; arbeidsethos : de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} : de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ; arbeidsmigranten : mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken ;<!--2-->&#128261; arbeidsomstandigheden : de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt ;<!--2-->&#128261; arbeidsovereenkomst : een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor ; arbeidsparticipatie : het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking ; arbeidspotentieel : het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land ;<!--2-->&#128261; Arbowet : de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers ;<!--1-->&#9989; argument : een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen ; aristocratie : bestuur van het land door adel en de rijke burgerij ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Armoede|armoede}} : het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien ; armoedeval : de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan ;<!--1-->&#9989; asiel : de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}} : iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht ;<!--1-->&#9989;asociaal (gedrag) : gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt ; assimilatie : het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen ;<!--2-->&#128261; autochtoon : een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont ;<!--2-->&#128261; autoritair regime : een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft ;<!--2-->&#128261; autoritaire staat : een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen ;<!--1-->&#9989; automatisering : het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen ;<!--1-->&#9989; azc : een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld == Basisbehoeften == ;<!--1-->&#9989; basisbehoeften : de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding ;<!--2-->&#128261; basisinkomen : een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien ;<!--2-->&#128261; basisverzekering : de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed ;<!--2-->&#128261; BBB (BoerBurgerBeweging) : een politieke partij die zich expliciet focust op mensen buiten de Randstad ;<!--2-->&#128261; beeldvorming : het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Begrip|begrip}} : het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen ; beginsel van de grondrechten : het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen ; beginsel van de trias politica : het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang] : voordeel : iets waar je een voordeel bij hebt : iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is : het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn ;<!--2-->&#128261; belangengroep : een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging ; belangentegenstelling : een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting] : een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur ;<!--2-->&#128261; belastingplicht : gedwongen geldheffing : iedereen met een inkomen betaalt belasting : de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven ; beleidsbepaling : het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen ; beleidssepot : het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft ; beleidsvoorbereiding : de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid ;<!--2-->&#128261; beroepsbevolking : alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk ; bestemmingsplan : een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie ; bestuurlijke autonomie : het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand ; bestuurskracht : het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren ; bestuursorgaan : een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister ; bestuursrecht : administratief recht : centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid : het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde : het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten : bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven) ;<!--1-->&#9989; betrouwbaarheid (informatie) : eerlijkheid : de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt : om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht ;<!--2-->&#128261; big data : heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken ; BIJ1 : een politieke partij met een radicaal links programma ;<!--2-->&#128261; bijkomende straf : een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete ;<!--2-->&#128261; bij- en omscholing : het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen ; bindingstheorie : een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school ; blauweboordencriminaliteit : criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie ; bodemprocedure : de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan ;<!--2-->&#128261; boycot : het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen ; brede verzorgingsstaat : een samenleving met een zeer grote collectieve sector ;<!--2-->&#128261; Brexit : het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Bron|bron}} : oorsprong : bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen : de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige ;<!--2-->&#128261; brutoloon : het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald ; budgetrecht : het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven ; bureaucratische cultuur : een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid ;<!--1-->&#9989; burgemeester : het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid ; burgerarrest : het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad ;<!--2-->&#128261; burgerberaad : een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen ;<!--2-->&#128261; burgerinitiatief : een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten ; burgerlijk recht : civiel recht of privaatrecht : het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed : burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) ; burgerlijk wetboek : het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren ;<!--2-->&#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid : een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden ; burgerpanel : een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen ;<!--2-->&#128261; burgerparticipatie : het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek ;<!--2-->&#128261; burgerraad : door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s ;<!--1-->&#9989; burgerschap : het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; burgerschapsvorming : het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; buurtwacht : de bewaking van een wijk door burgers ; BVNL (Belang van Nederland) : een conservatief-liberale, populistische partij == Canon van Nederland == ;<!--2-->&#128261; Canon van Nederland : een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen ;<!--2-->&#128261; cao : een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen ; cassatie : vernietiging : het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis : cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter ;<!--1-->&#9989; categoriseren : het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken ; CBS : Centraal Bureau voor de Statistiek : heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie : het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking : het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd ; <!--1-->&#9989; CDA (Christen-Democratisch Appèl) : een christelijk geïnspireerde partij in het centrum van het politieke spectrum ; censuskiesrecht : cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel : aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. : het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen : Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen ;<!--2-->&#128261; censuur : het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden ; checks and balances : driemachtenleer : de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp' : het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen : dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan ;<!--2-->&#128261; christendemocraten : een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar ;<!--2-->&#128261; christendemocratie : een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt ; circulatiemigratiebeleid : beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten ; civiel recht : het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken ;<!--2-->&#128261; coalitie : een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen ; coalitiefractie : de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen ; Code Civil : de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd ;<!--2-->&#128261; collectief belang : het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel ;<!--2-->&#128261; collectieve goederen : goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen ; collectivisme : een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu ;<!--2-->&#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W) : dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur ; college van Gedeputeerde Staten : het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt ; commentaarfunctie van de media : de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen ; commissaris van de Koning : de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}} : kennisgeving : het doorgeven van informatie : een proces van informatie-uitwisseling : het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen : bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger ;<!--2-->&#128261; communicatieruis : de overdracht van informatie verloopt niet goed : een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen ;<!--2-->&#128261; communisme : een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn ; communitarisme : een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang ;<!--2-->&#128261; complottheorie : een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs ;<!--1-->&#9989; compromis : middenweg : een tussenoplossing : een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden : een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander : een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is ;<!--2-->&#128261; confessionalisme : een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek ; conflictdenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben ; conflicten bij integratie : problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren ; consensus : een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit ;<!--2-->&#128261; conservatief : een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert ; constitutionele monarchie : Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. : In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd. ; controlerende functie media : de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen ;<!--1-->&#9989; corona (COVID-19) : een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen ; corporatistische verzorgingsstaat : een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden ; criminaliseren : het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet ;<!--1-->&#9989; criminaliteit : misdadigheid : alle misdrijven die in de wet staan omschreven : het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude : met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz : criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld ;<!--2-->&#128261; CU (ChristenUnie) : een christelijke partij, met op sociaal en ecologisch gebied progressieve en op ethisch gebied behoudender standpunten ; cultureel kapitaal : de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk ;<!--2-->&#128261; culturele diversiteit : de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}} : het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen ;<!--2-->&#128261; cultuurkenmerken : de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities ; cultuurimperialisme : de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen ; cultuurrelativisme : dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden ; cultuuruniversalisme : het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen == D66 (Democraten 66) == ;<!--1-->&#9989; D66 (Democraten 66) : een Nederlandse politieke partij en heeft een sociaalliberale signatuur. D66 noemt zichzelf progressief, sociaalliberaal en ook wel vrijzinnig ;<!--2-->&#128261; dagvaarding : een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen ; David Easton : Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output ; decentralisatie : het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten ; decriminaliseren : het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag ;<!--2-->&#128261; deepfake : levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Definitie|definitie}} : een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent ; definitiemacht : het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel ; delegeren : het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur ; demissionair kabinet : een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd ;<!--1-->&#9989; democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land ;<!--2-->&#128261; democratische rechtsstaat : een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd ;<!--2-->&#128261; DENK : een politieke partij, die zich richt op respect voor alle Nederlanders ;<!--2-->&#128261; desinformatie : het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden ; DG (De Groenen) : een politieke partij die bestaat sinds 1983 en beschouwt zichzelf als een sociaal-ecologische partij. Behoud van het milieu neemt dan ook een centrale plaats in in de visie van De Groenen ;<!--1-->&#9989; dictatuur : een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn : een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben ; digitale ongelijkheid : ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet ; dijkgraaf : de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--1-->&#9989; dilemma : een lastige keuze uit twee of meer alternatieven : een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang : een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft ;<!--2-->&#128261; directe democratie : een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten ; discretionaire bevoegdheid : de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie ;<!--1-->&#9989; discriminatie : discriminatie betekent letterlijk "het maken van onderscheid" : het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen : mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn ; districtenstelsel : een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement ;<!--1-->&#9989; diversiteit : het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl ; DNA-plicht : mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie : dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden ;<!--1-->&#9989; doelgroep : een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is ;<!--2-->&#128261; dominante cultuur : de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden ;<!--1-->&#9989; doodstraf : een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf ; dualisme : het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren : het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren ; dualistisch stelsel : een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht : staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend : op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn ; dubbele garantie : het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten ; Dublin-verordening : een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen ;<!--1-->&#9989; duurzaamheid : het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen ;<!--2-->&#128261; dwangmiddelen : middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname : bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte : bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau ; dwangsom : een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt ; dynamiek van de samenleving : de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden == Ecologische voetafdruk == ;<!--2-->&#128261; ecologische voetafdruk : ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken ; ecologisme : een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving ; economisch kapitaal : de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen ; economische motieven migratie : dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen ; EEG : de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt ;<!--1-->&#9989; eenzijdige informatie : informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda ;<!--2-->&#128261; Eerste Kamer : het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt ; efficiëntie versus participatie : het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer ; EGKS : De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU ;<!--2-->&#128261; eigen risico : het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt ;<!--1-->&#9989; eigenbelang : handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf. ;<!--2-->&#128261; eiser : de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist ;<!--2-->&#128261; emancipatie : het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving ; EMU : de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro ; Esping-Anderson : een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model ; etnisch profileren : gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding ;<!--2-->&#128261; etniciteit : de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk ; etnische subcultuur : een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur ; etnocentrisme : het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is ;<!--1-->&#9989; euro : de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt ; Europees Hof voor de Rechten van de Mens : het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land ;<!--2-->&#128261; EVRM : Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden : het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd : het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld ;<!--2-->&#128261; Europees Parlement : het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen ; Europese Centrale Bank : de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone ; Europese Commissie : het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid ; Europese integratie : het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie ; Europese Raad : het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen ;<!--1-->&#9989; Europese Unie : een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen ; euroscepsis : de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking ;<!--2-->&#128261; eurozone : de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken : Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje ;<!--2-->&#128261; evenredige vertegenwoordiging : een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen ; events en trends : maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends) == Factchecken == ;<!--1-->&#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]] : het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen ;<!--2-->&#128261; fatsoensnorm : beleefdheidsregel / ongeschreven regel : een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving : regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen ; feminiteit : een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Feit|feit}} : iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening. ;<!--2-->&#128261; filterbubbel : het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt ; flexibilisering : de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen ; flexwerk : werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is ;<!--2-->&#128261; formateur : de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt ;<!--2-->&#128261; formatie : het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen ;<!--2-->&#128261; formele macht : macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak ; Forza! (Fortuynistische Oproep tot een Realistische Zakelijke Aanpak) : een Nederlandse politieke vereniging die in 2003 is ontstaan uit de Lijst Pim Fortuyn ; formele solidariteit : solidariteit die is vastgelegd in wetten ;<!--1-->&#9989; fouilleren (preventief) : het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden : preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden ;<!--2-->&#128261; fractie : een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad ; fractiediscipline : de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden ;<!--2-->&#128261; framing : het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; Franse Revolutie : de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap ;<!--2-->&#128261; fraude : het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen ;<!--2-->&#128261; FVD (Forum voor Democratie) : een Nederlandse politieke partij die veelal wordt gekwalificeerd als radicaal-rechts populistisch == Gastarbeiders == ;<!--2-->&#128261; gastarbeiders : arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw : ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst ;<!--2-->&#128261; gedaagde : de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen ; Gedeputeerde Staten : het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert ; gedoogbeleid : beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt : een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland ;<!--2-->&#128261; gedragsregel : een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving ; gedragsregulering : het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden ;<!--1-->&#9989; geldboete : een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden ;<!--1-->&#9989; gelijke behandeling : het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie ;<!--1-->&#9989; gelijkheid : de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben ;<!--2-->&#128261; gelijkheidsrechten : alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden ;<!--1-->&#9989; gelijkwaardigheid : het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen ;<!--2-->&#128261; gemeenschappelijk referentiekader : de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen ;<!--2-->&#128261; gemeentebestuur : het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders ; gemeentelijke herindeling : het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen ;<!--2-->&#128261; gemeenteraad : het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet ; gemengde markteconomie : een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig ;<!--1-->&#9989; gender : de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen ;<!--1-->&#9989; genderneutraal : zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender ;<!--2-->&#128261; gendernormen : de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen ; geprofileerde zender : een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel ;<!--2-->&#128261; generatieconflict : een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden ;<!--2-->&#128261; gerechtshof : een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank ; gereguleerde marktwerking : een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen ;<!--2-->&#128261; geschil : een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden ;<!--2-->&#128261; geweldsmonopolie : het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven : alleenrecht op dwang : de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken ;<!--1-->&#9989; gewoonte : een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt ;<!--2-->&#128261; gezag : geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven : formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten ; gezamenlijke besluiten : beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen ;<!--2-->&#128261; gezinshereniging : het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen ;<!--2-->&#128261; globalisering : het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag : gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag (online) : grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdende problemen : problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme ;<!--1-->&#9989; groepsdruk : de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep ;<!--2-->&#128261; groepsidentificatie : je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt ;<!--2-->&#128261; groepsnormen : de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen ;<!--1-->&#9989;grondrechten : de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling : wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd : basiswetten ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}} : het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers : in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan : constitutie : staatsregeling ;<!--2-->&#128261; grooming : het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken == Halt (bureau) == ;<!--2-->&#128261; Halt (bureau) : een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen ; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie : een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan ; harmoniedenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben ;<!--2-->&#128261; hechtenis ; arresteren, gevangennemen : een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten ; herziening ten voordele : het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld ; Hobbes (Thomas) : een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is ; Hof van Justitie van de Europese Unie : de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten ; Hoge Raad : de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken ;<!--2-->&#128261; hoger beroep : het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank ;<!--2-->&#128261; hokjesdenken : mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken ; homogeniteit : als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten ;<!--2-->&#128261; hoofdstraf : de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete ; hooggerechtshof : een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland : in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken : het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie ;<!--2-->&#128261; hoor en wederhoor : het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden : het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt : de verschillende betrokkenen zijn gehoord ; horizontale werking grondrecht : de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid ; [[huishouden]] :1) (zelfstandig naamwoord:) groep van één of meer samenwonende mensen die samen een economische eenheid vormen :2) (werkwoord:) het doen van de huishouding, de organisatie van werkzaamheden om in de voeding, kleding en het onderdak van een huishouden te voorzien ;<!--2-->&#128261; huiszoekingsbevel : een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken : een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen : voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd == Identificatieplicht == ;<!--2-->&#128261; identificatieplicht : de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd ;<!--2-->&#128261; identificatie : het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal ;<!--2-->&#128261; identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen ;<!--2-->&#128261; ideologie : een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien ;<!--1-->&#9989; illegaal : iets wat niet is toegestaan volgens de wet ;<!--1-->&#9989; illegalen : mensen die zonder toestemming in een land verblijven ;<!--1-->&#9989; imitatie : het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders ;<!--2-->&#128261; immateriële behoeften : niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid ;<!--2-->&#128261; immateriële schade : schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn ;<!--2-->&#128261; immigratie : het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen ;<!--2-->&#128261; in beslag nemen : het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek : de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt : eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen : verbeurdverklaren ;<!--2-->&#128261; inburgeringscursus : een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land ;<!--2-->&#128261; infiltratie : het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen : (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd : de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover : het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen ;<!--2-->&#128261; inclusieve samenleving : een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen ;<!--2-->&#128261; indirecte democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu] : een enkele persoon in het bijzonder ;<!--2-->&#128261; individualisering : het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep ;<!--2-->&#128261; individualisme : de opvatting dat het belang van het individu voorop staat ;<!--2-->&#128261; individuele vrijheid : het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen ;<!--2-->&#128261; indoctrinatie : het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek : bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen : eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert : eenzijdig onderwijzen ;<!--2-->&#128261; informateur : iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie] : kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken ;<!--2-->&#128261; informatiesamenleving : een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan ;<!--2-->&#128261; informatieve functie media : de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie ;<!--2-->&#128261; informele macht : macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie ; informele solidariteit : de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen ; infotainment : een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien ; injectienaaldtheorie : de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden ; internationale zelfbeschikking : het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd ; ingroup : een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert ;<!--2-->&#128261; innovatie : het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden ; institutioneel racisme : systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties ;<!--2-->&#128261; integratie : het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; integratiebeleid : maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen ; integratiefunctie van de politiek : het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma ; intentieverklaring : een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken ; intergouvernementeel : samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden ;<!--2-->&#128261; internalisatie : het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden ; Internationaal Gerechtshof : de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt ; internationaal recht : afspraken en regels die gelden tussen landen ; Internationaal Strafhof : een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden ; interne markt : een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen ; interventie : het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed] : de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen : informele macht: niet vastgelegd in regels : overwicht ; invoerfase : de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd ; irreguliere migratie : het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming == Jeugdstrafrecht == ;<!--2-->&#128261; jeugdcriminaliteit : jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar ;<!--2-->&#128261; jeugdstrafrecht : speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen : soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar ;<!--1-->&#9989; jongeren : mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar ;<!--2-->&#128261; jongerencultuur : de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren ;<!--2-->&#128261; journalistieke normen : regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid ; juridisch burgerschap : het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land ; jurisprudentie : uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken : het geheel van uitspraken door rechters ; juridisch loket : een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten ;<!--2-->&#128261; jury : een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is ;<!--2-->&#128261; juryrechtspraak : een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak : in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt : in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten == Kabinet == ;<!--2-->&#128261; kabinet : de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen ;<!--2-->&#128261; kabinetsformatie : het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen ; kaderwetgeving : wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt ;<!--2-->&#128261; kansenongelijkheid : de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen ; kennismigrant : iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken ; kiesdeler : het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging ;<!--2-->&#128261; kiesdrempel : het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}} : het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen ; klassenjustitie : het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen : mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse : van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen ; klassenstrijd : het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart ;<!--2-->&#128261; klassieke grondrechten : de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst : De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast. : Rechten die de overheid moet garanderen. ; klimaatmigratie : mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden. ; klimaatvluchteling : iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen ;<!--1-->&#9989; koloniën : gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd ;<!--1-->&#9989; koning : het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol ; kort geding : een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken ; kosmopolitisme : de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep ;<!--1-->&#9989; kritisch denken : het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven ;<!--2-->&#128261; kwalificatieplicht : de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; kwaliteitscontrole : het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen == Laaggeletterdheid == ;<!--2-->&#128261; laaggeletterdheid : het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; leerplicht : de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; leerplichtambtenaar : iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft ;<!--2-->&#128261; leerplichtwet : de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten ;<!--2-->&#128261; legaliteitsbeginsel : het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat : de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden ; legitimiteit : de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien ; legitimiteitscrisis : de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien ;<!--1-->&#9989; levenslang : een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt ;<!--2-->&#128261; levensverwachting : het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven ;<!--1-->&#9989; lhbti+-beweging : de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen ; liberale verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis ;<!--2-->&#128261; liberalisme : een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt ;<!--2-->&#128261; lijsttrekker : de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen ;<!--1-->&#9989; links (politiek) : de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; linkse partijen : partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid ;<!--2-->&#128261; lobbyen : proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen ; Locke (john) : een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen ;<!--2-->&#128261; lokmiddel : iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen == Maatschappelijk burgerschap == ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk burgerschap : actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk middenveld : organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk probleem : een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk vraagstuk : een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden : we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm) : ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving : onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke ladder : de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke organisaties : groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke participatie : het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke positie : de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke veranderingen : de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--1-->&#9989; maatschappij : een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken ;<!--2-->&#128261; maatschappijleer : het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}} : het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen : Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; machtenscheiding (zie trias politica) : het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht ; machtiging tot binnentreding : toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan : voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi) : voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven ;<!--2-->&#128261; machtsbron : de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag : de manier waarop je macht verkrijgt ;<!--2-->&#128261; machtsmiddel : de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen : een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden ; macroniveau : het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land ;<!--1-->&#9989; manipulatie : het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen : feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt ;<!--2-->&#128261; mantelzorg : onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben ; marktautoriteit : een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt ;<!--2-->&#128261; marktwerking : het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden ; masculiniteit : kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving ; massacommunicatie : communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet ;<!--2-->&#128261; materiële behoeften : behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak ;<!--2-->&#128261; materiële schade : schade die direct uitgedrukt kan worden in geld ;<!--2-->&#128261; maximumstraf : de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf ;<!--1-->&#9989; media (politieke functie) : de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek ; mediacratie : een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; mediation : een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar ;<!--2-->&#128261; mediasamenleving : een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven ;<!--2-->&#128261; mediawijsheid : het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan ;<!--2-->&#128261; medium (communicatie) : het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet ;<!--1-->&#9989; mening : een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp : wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt : een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen : wat je van iets vindt ;<!--2-->&#128261; mensenrechten : basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid ; meritocratisch ideaal : het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties ; microniveau : het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin ;<!--2-->&#128261; middenpartijen : politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen ; militaire dictatuur : een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen ;<!--2-->&#128261; migratie : het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen ;<!--2-->&#128261; migratieachtergrond : kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf : een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren ;<!--2-->&#128261; migreren : verhuizen naar een ander land of gebied ; militair regime : een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert ;<!--2-->&#128261; miljoenennota : een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert ;<!--2-->&#128261; minimumloon : het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand ;<!--2-->&#128261; minister : een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein : Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie ; minister zonder portefeuille : een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering ; ministeriële verantwoordelijkheid : het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie ; ministerposten (verdeling) : de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet ;<!--1-->&#9989; minister-president : de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering ;<!--2-->&#128261;misdrijf : een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd : in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit : meer ernstige strafbare feiten : moderniseringstheorie : de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien ; mondiaal niveau : het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen ; monitoring : het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen ; Montesquieu : een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde : een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting ;<!--2-->&#128261; motie : een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken ;<!--2-->&#128261; morele verplichting : het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels == Naastenliefde == ;<!--1-->&#9989; naastenliefde : het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid ;<!--2-->&#128261; nachtwakerstaat : een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen ;<!--2-->&#128261; nationale identiteit : het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land ;<!--2-->&#128261; nationale terrorismelijst : een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme ;<!--2-->&#128261; nationale veiligheid : de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage ;<!--2-->&#128261; nationalistisch : een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst ;<!--2-->&#128261; nationalisme : een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk ;<!--2-->&#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) : een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt ; ne bis in idem-regel : de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden : letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft ;<!--1-->&#9989; nepnieuws : verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is ;<!--2-->&#128261; nettoloon : het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt ;<!--2-->&#128261; neutraliteit (rechters) : het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen ;<!--2-->&#128261; niet-democratische partij : een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid : politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden ; ngo’s : niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen ;<!--2-->&#128261; nieuwkomers : mensen die recent in een land zijn komen wonen ; noodweer (recht) : het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval ; noodweerexces (recht) : het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst ;<!--1-->&#9989; norm : een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien : normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt : opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen == Objectief == ;<!--1-->&#9989; objectief : op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens : feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid ;<!--2-->&#128261; objectieve veiligheid : veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken ;<!--2-->&#128261; officier van justitie : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt : een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België : bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen : heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt : Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie. ;<!--2-->&#128261; omgevingsfactoren : de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen ;<!--1-->&#9989; omroep : organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt ; omzettingsfase : de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht ;<!--2-->&#128261; onafhankelijke rechters : rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten : de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties ; ondernemingsrecht : het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven : ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen : de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten : het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten : stichtingen vallen hier meestal buiten ;<!--1-->&#9989; onrechtvaardigheid : het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen : een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt ;<!--1-->&#9989; on demand : iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst ;<!--2-->&#128261; onafhankelijkheid (rechters) : het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken ; onderadvies : een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere ;<!--2-->&#128261; onderwijsinspectie : een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen ;<!--2-->&#128261; one-issuepartij : een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; online-profilering : het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken ;<!--1-->&#9989; onmacht : het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets ;<!--2-->&#128261; onschendbaarheid koning : de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn ;<!--2-->&#128261; onschuldvermoeden : de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen ; ontbindingsrecht : het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen ;<!--2-->&#128261; ontgroening (demografie) : een afname van het aantal jongeren in de bevolking ; ontideologisering : het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; ontkerkelijking : het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden ; ontlastend bewijs : bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben ;<!--2-->&#128261; ontoerekeningsvatbaarheid : de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen ;<!--1-->&#9989; ontvanger : iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten ;<!--1-->&#9989; onverschilligheid : het gebrek aan interesse of betrokkenheid ; onzekerheidsvermijding : de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties ; oorlogstribunaal : een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht ;<!--2-->&#128261; openbaar ministerie (OM) : de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt : het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland : anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie : samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie ;<!--2-->&#128261; openbare aanklager : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen : de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt : in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal ;<!--2-->&#128261; opiniepeilingen : onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden ; opinieleiderstheorie : de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders) ;<!--2-->&#128261; opkomstplicht : de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen ; opperbevelhebber van het leger : de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland : in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht ;<!--2-->&#128261; oppositie : politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen ; oppositiefractie : de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort ;<!--2-->&#128261; oppositiepartijen : partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren ;<!--1-->&#9989; opsporing : het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie ; opvragen van speciale persoonsgegevens : het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden : de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen ;<!--2-->&#128261; opzegtermijn : de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen ; organische staatsopvatting : de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken ; outgroup : een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft ; overadvies : een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Overheid|overheid}} : de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten : de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied ;<!--2-->&#128261; overmacht-noodtoestand : een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen ;<!--1-->&#9989; overtreding : een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven : overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven ;<!--2-->&#128261; overtuigingskracht : het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten == Parasociale relatie == ; parasociale relatie : een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage ;<!--2-->&#128261; parlement : de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert ; parlementair stelsel : een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is ;<!--2-->&#128261; parlementaire democratie : een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert : burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming : in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement : een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid ; parlementaire enquêtecommissie : een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp ;<!--2-->&#128261; participatiesamenleving : een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving ; participatiewet : een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt ; particulier initiatief : het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid ;<!--2-->&#128261; passief kiesrecht : het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie : passieve solidariteit : het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost ; personen- en familierecht : het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen : regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen : het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke kwaliteiten : individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht ;<!--2-->&#128261; persvrijheid : het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren ;<!--2-->&#128261; plaatsgebonden : afhankelijk van een bepaalde locatie of plek ; platformeconomie : een economisch systeem dat werkt via een online platform ; platformfunctie (media) : de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden ; plea bargaining : een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden ;<!--2-->&#128261; pluriforme samenleving : een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan : een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven : een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven ;<!--2-->&#128261; pluriformiteit : de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving ;<!--2-->&#128261; polarisatie : het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving ; poldermodel : een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten ;<!--1-->&#9989; politie : de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde : de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen : bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Politiek|politiek}} : het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd ;<!--2-->&#128261; politiek links : een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst ;<!--2-->&#128261; politiek rechts : een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; politiek midden : een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; politiek probleem : een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen : een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden : een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman) ; politieke actoren : personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming ; politieke agenda : de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; politiek debat : een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen ;<!--2-->&#128261; politieke (grond)rechten : basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht ; politieke motieven migratie : redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking ;<!--2-->&#128261; politieke partij : een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen ; politiek-juridische conflicten : conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen ;<!--2-->&#128261; populisme : een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde ;<!--2-->&#128261; poortwachters : organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie ;<!--2-->&#128261; populistische partij : een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek ; positietoewijzing : de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen ; positiewerving : de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren ; positieve discriminatie : maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen ; pragmatisme : een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen ; predictive policing : het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen ;<!--2-->&#128261; premie : het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering ;<!--1-->&#9989; premier : de minister-president, leider van de regering ; presidentieel stelsel : een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement ; presidentieel vetorecht : het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden ;<!--2-->&#128261; preventie : maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen ;<!--2-->&#128261; preventief fouilleren : het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen ; primaire inkomensverdeling : de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald ;<!--2-->&#128261; Prinsjesdag : de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement ; privaatrecht (burgerlijk recht) : het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom : burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) : regelt de betrekkingen tussen burgers onderling ;<!--1-->&#9989; privacy : het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden ;<!--2-->&#128261; privatisering : het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties ;<!--2-->&#128261; privileges : bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben ;<!--2-->&#128261; proces-verbaal : een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd ; proeftijd : een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden ;<!--2-->&#128261; progressief : een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving ; progressief belastingstelsel : een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind ;<!--2-->&#128261; propaganda : het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen : er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden : propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie ;<!--2-->&#128261; Provinciale Staten : het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie ; psychische overmacht : een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag ;<!--2-->&#128261; publiekrecht : het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht : het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht) : de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid ; pullfactor : een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren ; pulpnieuws : sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde ; pushbacks : het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen ; pushfactor : een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging == Qaly == ; qaly : afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg ;<!--2-->&#128261; quotum : een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten == Raad van Ministers == ; raad van ministers : de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt ; raad van state : het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert ;<!--1-->&#9989; racisme : discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur ;<!--2-->&#128261; radicalisering : het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen ; rassenjustitie : het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst : hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme ; rationele keuzetheorie : de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen ; reactionair : een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden ;<!--2-->&#128261; recht : het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet : recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan : geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt : geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden ; recht van amendement : het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen ; recht van onderzoek en enquête : het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering ;<!--2-->&#128261; recht van initiatief : het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen ; recht van interpellatie : het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp ;<!--2-->&#128261; recht van motie : het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}} : een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechter|rechter}} : een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet : meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld : de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt : een rechter is iemand die rechtspreekt ; rechter-commissaris : een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken ;<!--2-->&#128261; rechterlijke macht : alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht : de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten : de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen ;<!--1-->&#9989; rechts (politiek) : een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid ;<!--2-->&#128261; rechtse partijen : politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis ;<!--2-->&#128261; rechtsbescherming : de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers : De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid. ;<!--2-->&#128261; rechtshandhaving : het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd : door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt : het handhaven van de rechtsorde ;<!--2-->&#128261; rechtsnorm : een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet ;<!--2-->&#128261; rechtsorde : het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd : het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd ;<!--2-->&#128261; rechtspersonen : organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen ;<!--2-->&#128261; rechtsprekende macht : de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters ;<!--2-->&#128261; rechtsstaat : een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd : een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn : de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid : een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid : in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten ;<!--1-->&#9989; rechtszaak : een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; rechtszekerheid : het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd ;<!--2-->&#128261; rechtvaardigheid : het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden ; rechtvaardigheidsgrond : een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer ;<!--1-->&#9989; reclame : een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen ; reclassering : een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving ;<!--2-->&#128261; rede : het verstand, het vermogen om logisch na te denken ;<!--2-->&#128261; referendum : een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; referentiekader : alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt : je ziet de wereld zoals je zelf bent ;<!--2-->&#128261; regeerakkoord : een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken ;<!--1-->&#9989; regels : afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Regering|regering}} : de koning en de ministers samen, die het land besturen ; religieuze dictatuur : een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie ; rentmeesterschap : het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen ;<!--2-->&#128261; representatie : het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek ; representatieve democratie : een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; repressie : het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet ; republicanisme : een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie ; requisitoir : het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak ; resocialisatie : het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf ; resolutie : een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie ;<!--1-->&#9989; respect : het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten ; restrictief toelatingsbeleid : een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt ;<!--2-->&#128261; rijksbegroting : het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar ;<!--2-->&#128261; rolpatronen : verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd ; Rousseau (Jean-Jacques) : een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit == sanctie == ;<!--1-->&#9989; sanctie : een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt ;<!--2-->&#128261; schadevergoeding : een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden ; schulduitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid ; secretaris-generaal : de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie ; seculiere samenleving : een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn ;<!--2-->&#128261; segregatie : het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie ;<!--2-->&#128261; seksuele moraal : de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties ;<!--2-->&#128261; selectieve waarneming : het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen : informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader : selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken : als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen ; selectiefunctie : de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen ; senaat : de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden ;<!--2-->&#128261; schikking : een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan ;<!--2-->&#128261; seponeren : het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen ; sociaal contract : een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden : afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben ; sociaal kapitaal : de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen ;<!--2-->&#128261; sociaal minimum : het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocraten : mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocratie : een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit ; sociaaldemocratische verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; sociaaleconomisch : alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status ; sociaal-culturele conflicten : conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl ; sociaal-culturele onderscheiding (politiek) : het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen ; sociaal-economische positie : de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep ; sociaal-economische raad : een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken ;<!--2-->&#128261; sociaal-economische status : de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding ;<!--2-->&#128261; sociale binding (gevoelsbinding) : de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving ;<!--2-->&#128261; sociale cohesie : de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving : de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving. ;<!--2-->&#128261; sociale controle : het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving ;<!--2-->&#128261; sociale grondrechten : rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk : een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs : een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs : de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien : werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs : hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers ;<!--2-->&#128261; sociale identiteit : het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort ;<!--2-->&#128261; sociale mobiliteit : de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen ; sociale motieven (migratie) : redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden ;<!--2-->&#128261; sociale ongelijkheid : de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving ; sociale partners : werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden ; sociale rechtsstaat : een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren : een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen ; sociale vangnet : voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte ;<!--2-->&#128261; sociale verplichting : de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden : verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd : een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving : een regel die je wordt opgelegd door je omgeving ; sociale verzekering : een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom ; sociale voorzieningen : hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben ; socialezekerheidsstelsel : het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land ;<!--2-->&#128261; socialisatie : het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert ; socialisatiefunctie : de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen ; socialisatieprocessen : alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving ; socialiserende instituties : organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie ;<!--2-->&#128261; socialisme : een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen ; sociobiologische theorie : de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen ;<!--2-->&#128261; soevereiniteit : de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat ; soevereiniteits- en democratiebeginsel : het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert ;<!--2-->&#128261; solidariteit : het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving ; solidariteitsafspraak : een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving ; solidariteitsprincipe : het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen ;<!--2-->&#128261; sollicitatie : het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever ; sollicitatieplicht : de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering ; spindoctor : een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media ; spreekrecht : het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen ;<!--2-->&#128261; staande houden : het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren : laten stilstaan en vragen naar je personalia ;<!--1-->&#9989; staat : een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht ;<!--1-->&#9989; staatshoofd : de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president ; staatsrecht : het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat : alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat : het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen : het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen ; staatsregeling van de Bataafse Republiek : de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland ;<!--2-->&#128261; staatssecretaris : een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt ;<!--2-->&#128261; startkwalificatie : het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren ;<!--2-->&#128261; staking : het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever ;<!--2-->&#128261; Staten-Generaal : het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer ;<!--1-->&#9989; stelling : een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken ;<!--2-->&#128261; stemrecht : het recht om te stemmen bij verkiezingen ;<!--2-->&#128261; stereotype : een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen : een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid ; stille midden : de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies ;<!--2-->&#128261; strafbaarheid : iets is alleen strafbaar als het in de wet staat : de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden ;<!--2-->&#128261; strafbaarheidsbeginsel : het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld ; strafbepaling : een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt ;<!--2-->&#128261; strafbeschikking : een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt ; strafkans : de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft ; strafmaat : de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen : in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf : omvang van de straf ;<!--2-->&#128261; strafproces : het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten ;<!--2-->&#128261; strafrecht : het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen : strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden : alle wettelijke strafbepalingen ; strafrechtelijke maatregelen : maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf ; strafuitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid ;<!--2-->&#128261; strafzaak : een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit ;<!--2-->&#128261; strategisch stemmen : stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij ; structureel racisme : een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst ; structuurvisie : een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven ;<!--2-->&#128261; subcultuur : een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur ;<!--1-->&#9989; subjectief : gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten : meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt ; subjectieve veiligheid : veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren ; subsidiariteitsbeginsel : het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau ;<!--2-->&#128261; subsidie : financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven ; supranationaal : boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden ; systeemtheorie (politiek) : een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben == Taakstraf == ;<!--2-->&#128261; taakstraf : een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving ;<!--2-->&#128261; tbs : terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen ; technisch sepot : het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast ; technologisering : het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving ;<!--2-->&#128261; tegencultuur : een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft ;<!--2-->&#128261; tenlastelegging : het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit ; terechtzitting : de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; terrorisme : geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken ; tertiaire inkomensverdeling : de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies ; terugkoppelingsfase : de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen ; theocratie : een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben ;<!--2-->&#128261; Thorbecke (Johan Rudolph) : grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw ; three strikes and you're out law : een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf ;<!--2-->&#128261; tijdgebonden : afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt ; toetsingsrecht : het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet ;<!--2-->&#128261; tolerantie : het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf ; tolerantieparadox : de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan ;<!--2-->&#128261; transactie (schikking) : een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt ;<!--2-->&#128261; trias politica : de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht : de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken : de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001) : het principe van de machtenscheiding ;<!--2-->&#128261; troonrede : de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken ; tv-democratie : een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}} : het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert == Uitlokking == ;<!--2-->&#128261; uitlokking : het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen ;<!--2-->&#128261; uitspraak : de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak ; uittreding : het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking ;<!--2-->&#128261; uitvoerende macht : de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering : de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006) : zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd ; uitvoerfase : de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd ; UNHCR : het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt : United Nations High Commissioner for Refugees ; uniformiteit : de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is ;<!--2-->&#128261; UVRM : Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten ; UWV : het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland : Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen == Vakbond == ;<!--2-->&#128261; vakbond : een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers ;<!--2-->&#128261; vasthouden : iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor : de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden ; Veiligheidsraad : een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist ;<!--2-->&#128261; verbindingswoorden : woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’ ;<!--2-->&#128261; verdachte : iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit : er bestaat een redelijk vermoeden van schuld ;<!--2-->&#128261; verdrag : een officiële overeenkomst tussen landen ; verdrag van lissabon : een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt ; verdrag van maastricht : het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte ; verdrag van schengen : een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer ;<!--2-->&#128261; Verenigde Naties (VN) : een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen ;<!--2-->&#128261; vergelding : het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}} : het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt ;<!--2-->&#128261; verhoren : het ondervragen van iemand door politie of justitie ; verjaringstermijn : de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden ;<!--2-->&#128261; verkenning : het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen ; verklaring van de rechten van de mens en burger : een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt ; verlichte dictatuur : een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen ;<!--2-->&#128261; verlichting : een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden ; vermijding-conflict-aanvaarding : drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren ; vermogensrecht : het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen : het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld) : twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht : regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen ; vermogensschade : schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen ; versplintering : het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote ; verticale werking (grondrecht) : de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid ;<!--1-->&#9989; vertrouwen : het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen ; vertrouwen in de overheid : het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt ;<!--2-->&#128261; vervolgen : het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd ;<!--2-->&#128261; vervreemding : het overdragen of verliezen van eigendom of rechten ;<!--2-->&#128261; verzorgingsstaat : een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers : een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid : in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers ;<!--2-->&#128261; verzuiling : de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing ; vetorecht : het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren ;<!--2-->&#128261; vierde macht : de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden : de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen ;<!--2-->&#128261; vluchteling : iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht ; vluchtelingendebat : discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers ; VN-vluchtelingenverdrag : internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt ; volgmigratie : migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd : migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordigers : gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordiging : groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement ;<!--2-->&#128261; volksverzekering : sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom ;<!--2-->&#128261; vonnis : de beslissing van een rechter in een rechtszaak ;<!--2-->&#128261; voorarrest : voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet ; voorjaarsnota : document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar ; voorkeursstemmen : stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden ; voorkomen van eigenrichting : maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen ;<!--2-->&#128261; vooroordeel : een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent : als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen : een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd ; voorwaardelijke invrijheidstelling : het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden ;<!--2-->&#128261; voorwaardelijke straf : een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt ; vox populi : de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen ;<!--2-->&#128261; vragenrecht : het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders ; Vrede van Westfalen : vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa ;<!--2-->&#128261; vrijemarkteconomie : een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}} : de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken : vrij zijn van (overheids)bemoeienis ;<!--2-->&#128261; vrijheid van meningsuiting : het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur ; vrijheidsrechten : rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk. ;<!--2-->&#128261; vrijheidsstraf : een straf waarbij iemand in de gevangenis moet ;<!--2-->&#128261; vrijwilligerswerk : onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen == Waarde == ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}} : iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes : sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd : een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven ;<!--2-->&#128261; waterschappen : regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--2-->&#128261; wederkerigheid : het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart] : de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien ;<!--2-->&#128261; welvaartsziekten : ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn] : de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid ;<!--2-->&#128261; wereldburger : iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}} : activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn ;<!--2-->&#128261; werkgelegenheid : het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden ; werkgeversorganisatie : een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt ;<!--2-->&#128261; werkloosheid : de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden ; werknemersverzekeringen : sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet] : een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden : elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten : wetten zijn geschreven rechtsregels ; Wet afgeschermde getuigen : wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak ; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden : wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven : in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering : opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet ; Wet computercriminaliteit : wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit ;<!--2-->&#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur) : wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven ; Wet opsporing terroristische misdrijven : wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten ; Wet terroristische misdrijven : wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan : Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. : Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld. ; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme : wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden ;<!--2-->&#128261; wetboek van strafrecht : de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht : verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden : wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht) : het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht ; wetboek van strafvordering : verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal : de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering : het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht) ; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) : adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken ;<!--2-->&#128261; wetgevende macht : de macht die wetten maakt, meestal het parlement : stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden : deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land : de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008) ;<!--2-->&#128261; wethouder : lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente ;<!--2-->&#128261; WIA-uitkering : uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken ;<!--2-->&#128261; wij-gevoel : gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep ;<!--2-->&#128261; wij-zij-denken : het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet ; winstmaximalisatie : het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement ; witteboordencriminaliteit : misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven : witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status : witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen ;<!--2-->&#128261; wraak : het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen ;<!--2-->&#128261; WW-uitkering : uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan == Xenofobie == ; xenofobie : angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen == Zaken van algemeen belang == ;<!--2-->&#128261; zaken van algemeen belang : onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving : zakenkabinet : een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek ;<!--2-->&#128261; zelfbeschikking : het recht om eigen keuzes te maken over je leven ; zelfcontroletheorie : theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen ;<!--2-->&#128261; zelfredzaamheid : het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen ;<!--2-->&#128261; zender : degene die een boodschap verstuurt in communicatie ;<!--2-->&#128261; zetel : een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan ;<!--2-->&#128261; zorgkosten : de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen ; zorgmijders : mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden ;<!--2-->&#128261; zorgplicht : verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers ;<!--2-->&#128261; zorgtoeslag : financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken ;<!--2-->&#128261; zorgverzekeraar : bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt ;<!--2-->&#128261; zorgverzekering : verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt ;<!--2-->&#128261; zwartwerk : werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald ; zwevende kiezer : iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen ; zzp’er : zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert == Nog toe te voegen begrippen == <poem> leefvorm nature-nurture-debat </poem> ; religie (geloof) : een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven == Literatuurlijst == * Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/ * Lesaffer, R. (2008). <i>Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis</i> (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven. * Devos, C. (2006). <i>De kleermakers en de keizer.</i> Gent, België: Academia Press. * Witteveen, W. (2001). <i>De geordende wereld van het recht</i> (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press. {{Sub}} 8tt7bbjoey6rcg5r7kl5fwbwjo8p3e4 425169 425168 2026-05-08T17:40:49Z Pbuddenberg 15132 /* Gastarbeiders */ 425169 wikitext text/x-wiki ;<!--1-->&#9989; basis ;<!--2-->&#128261; samenhang ;<!--3-->&#128269; achtergrond <!-- ; <span>&#128204;</span> toegespitst --> <!-- ; <span>&#127891;</span> theoretisch --> == 50PLUS == ;<!--2-->&#128261; 50PLUS : een Nederlandse politieke ouderenpartij die opkomt voor de belangen van personen van vijftig jaar en ouder == Aangeboren eigenschappen == ;<!--2-->&#128261; aangeboren eigenschappen : eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn ;<!--2-->&#128261; aangeboren verschillen : niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen ; aangeleerde cultuurkenmerken : waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd ;<!--2-->&#128261; aangeleerde eigenschappen : gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving ; aangeleerd-gedrag theorie : crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen ;<!--1-->&#9989; aanhouden (arresteren) : het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan ; aanvullende verzekering : een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit ;<!--2-->&#128261; absolute macht : een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit ; absolute monarchie : onbegrensd koningschap ;<!--2-->&#128261; actief kiesrecht : het recht om te mogen stemmen ;<!--1-->&#9989; actiegroep : een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken ; actieve solidariteit : met veel inspanning andere mensen helpen ; actieven : mensen die betaald werk verrichten ;<!--2-->&#128261; actoren (politiek) : individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht ; adolescentenstrafrecht : een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar ;<!--1-->&#9989; advocaat : raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden ; afdwingbaar : de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen ; afhankelijkheidstheorie : het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen ;<!--2-->&#128261;afschrikking : het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen ; afwezigheid van schuld : dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit ; agendafunctie media : de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten ;<!--2-->&#128261; AIVD : De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage ;<!--1-->&#9989; algemeen belang : iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg : datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is ;<!--2-->&#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen : het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland ;<!--2-->&#128261; Algemene bijstand : een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien ; Algemene Vergadering : het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten ;<!--2-->&#128261; algoritme : een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude ; allochtonen : mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond) ; ambtelijk bevel : een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod ;<!--1-->&#9989; ambtenaar : een werknemer van de overheid : iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst ; Amerikaanse constitutie : het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt ;<!--2-->&#128261; analysevragen : onderzoeksvragen : vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen : analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen ;<!--2-->&#128261; anarchistische samenleving : een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers ; anomietheorie : een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken ; anonieme getuigenverklaring : geheime verklaring : getuige wiens identiteit niet bekend is : bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten ;<!--1-->&#9989; AOW : de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken ;<!--2-->&#128261; AOW-uitkering : het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen ;<!--2-->&#128261; arbeidsconflict : een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden ;<!--2-->&#128261; arbeidsethos : de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} : de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ; arbeidsmigranten : mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken ;<!--2-->&#128261; arbeidsomstandigheden : de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt ;<!--2-->&#128261; arbeidsovereenkomst : een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor ; arbeidsparticipatie : het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking ; arbeidspotentieel : het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land ;<!--2-->&#128261; Arbowet : de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers ;<!--1-->&#9989; argument : een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen ; aristocratie : bestuur van het land door adel en de rijke burgerij ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Armoede|armoede}} : het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien ; armoedeval : de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan ;<!--1-->&#9989; asiel : de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}} : iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht ;<!--1-->&#9989;asociaal (gedrag) : gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt ; assimilatie : het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen ;<!--2-->&#128261; autochtoon : een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont ;<!--2-->&#128261; autoritair regime : een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft ;<!--2-->&#128261; autoritaire staat : een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen ;<!--1-->&#9989; automatisering : het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen ;<!--1-->&#9989; azc : een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld == Basisbehoeften == ;<!--1-->&#9989; basisbehoeften : de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding ;<!--2-->&#128261; basisinkomen : een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien ;<!--2-->&#128261; basisverzekering : de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed ;<!--2-->&#128261; BBB (BoerBurgerBeweging) : een politieke partij die zich expliciet focust op mensen buiten de Randstad ;<!--2-->&#128261; beeldvorming : het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Begrip|begrip}} : het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen ; beginsel van de grondrechten : het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen ; beginsel van de trias politica : het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang] : voordeel : iets waar je een voordeel bij hebt : iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is : het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn ;<!--2-->&#128261; belangengroep : een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging ; belangentegenstelling : een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting] : een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur ;<!--2-->&#128261; belastingplicht : gedwongen geldheffing : iedereen met een inkomen betaalt belasting : de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven ; beleidsbepaling : het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen ; beleidssepot : het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft ; beleidsvoorbereiding : de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid ;<!--2-->&#128261; beroepsbevolking : alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk ; bestemmingsplan : een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie ; bestuurlijke autonomie : het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand ; bestuurskracht : het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren ; bestuursorgaan : een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister ; bestuursrecht : administratief recht : centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid : het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde : het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten : bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven) ;<!--1-->&#9989; betrouwbaarheid (informatie) : eerlijkheid : de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt : om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht ;<!--2-->&#128261; big data : heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken ; BIJ1 : een politieke partij met een radicaal links programma ;<!--2-->&#128261; bijkomende straf : een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete ;<!--2-->&#128261; bij- en omscholing : het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen ; bindingstheorie : een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school ; blauweboordencriminaliteit : criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie ; bodemprocedure : de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan ;<!--2-->&#128261; boycot : het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen ; brede verzorgingsstaat : een samenleving met een zeer grote collectieve sector ;<!--2-->&#128261; Brexit : het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Bron|bron}} : oorsprong : bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen : de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige ;<!--2-->&#128261; brutoloon : het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald ; budgetrecht : het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven ; bureaucratische cultuur : een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid ;<!--1-->&#9989; burgemeester : het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid ; burgerarrest : het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad ;<!--2-->&#128261; burgerberaad : een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen ;<!--2-->&#128261; burgerinitiatief : een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten ; burgerlijk recht : civiel recht of privaatrecht : het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed : burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) ; burgerlijk wetboek : het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren ;<!--2-->&#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid : een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden ; burgerpanel : een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen ;<!--2-->&#128261; burgerparticipatie : het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek ;<!--2-->&#128261; burgerraad : door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s ;<!--1-->&#9989; burgerschap : het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; burgerschapsvorming : het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; buurtwacht : de bewaking van een wijk door burgers ; BVNL (Belang van Nederland) : een conservatief-liberale, populistische partij == Canon van Nederland == ;<!--2-->&#128261; Canon van Nederland : een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen ;<!--2-->&#128261; cao : een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen ; cassatie : vernietiging : het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis : cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter ;<!--1-->&#9989; categoriseren : het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken ; CBS : Centraal Bureau voor de Statistiek : heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie : het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking : het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd ; <!--1-->&#9989; CDA (Christen-Democratisch Appèl) : een christelijk geïnspireerde partij in het centrum van het politieke spectrum ; censuskiesrecht : cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel : aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. : het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen : Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen ;<!--2-->&#128261; censuur : het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden ; checks and balances : driemachtenleer : de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp' : het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen : dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan ;<!--2-->&#128261; christendemocraten : een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar ;<!--2-->&#128261; christendemocratie : een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt ; circulatiemigratiebeleid : beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten ; civiel recht : het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken ;<!--2-->&#128261; coalitie : een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen ; coalitiefractie : de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen ; Code Civil : de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd ;<!--2-->&#128261; collectief belang : het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel ;<!--2-->&#128261; collectieve goederen : goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen ; collectivisme : een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu ;<!--2-->&#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W) : dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur ; college van Gedeputeerde Staten : het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt ; commentaarfunctie van de media : de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen ; commissaris van de Koning : de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}} : kennisgeving : het doorgeven van informatie : een proces van informatie-uitwisseling : het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen : bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger ;<!--2-->&#128261; communicatieruis : de overdracht van informatie verloopt niet goed : een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen ;<!--2-->&#128261; communisme : een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn ; communitarisme : een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang ;<!--2-->&#128261; complottheorie : een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs ;<!--1-->&#9989; compromis : middenweg : een tussenoplossing : een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden : een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander : een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is ;<!--2-->&#128261; confessionalisme : een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek ; conflictdenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben ; conflicten bij integratie : problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren ; consensus : een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit ;<!--2-->&#128261; conservatief : een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert ; constitutionele monarchie : Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. : In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd. ; controlerende functie media : de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen ;<!--1-->&#9989; corona (COVID-19) : een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen ; corporatistische verzorgingsstaat : een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden ; criminaliseren : het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet ;<!--1-->&#9989; criminaliteit : misdadigheid : alle misdrijven die in de wet staan omschreven : het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude : met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz : criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld ;<!--2-->&#128261; CU (ChristenUnie) : een christelijke partij, met op sociaal en ecologisch gebied progressieve en op ethisch gebied behoudender standpunten ; cultureel kapitaal : de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk ;<!--2-->&#128261; culturele diversiteit : de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}} : het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen ;<!--2-->&#128261; cultuurkenmerken : de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities ; cultuurimperialisme : de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen ; cultuurrelativisme : dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden ; cultuuruniversalisme : het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen == D66 (Democraten 66) == ;<!--1-->&#9989; D66 (Democraten 66) : een Nederlandse politieke partij en heeft een sociaalliberale signatuur. D66 noemt zichzelf progressief, sociaalliberaal en ook wel vrijzinnig ;<!--2-->&#128261; dagvaarding : een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen ; David Easton : Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output ; decentralisatie : het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten ; decriminaliseren : het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag ;<!--2-->&#128261; deepfake : levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Definitie|definitie}} : een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent ; definitiemacht : het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel ; delegeren : het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur ; demissionair kabinet : een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd ;<!--1-->&#9989; democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land ;<!--2-->&#128261; democratische rechtsstaat : een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd ;<!--2-->&#128261; DENK : een politieke partij, die zich richt op respect voor alle Nederlanders ;<!--2-->&#128261; desinformatie : het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden ; DG (De Groenen) : een politieke partij die bestaat sinds 1983 en beschouwt zichzelf als een sociaal-ecologische partij. Behoud van het milieu neemt dan ook een centrale plaats in in de visie van De Groenen ;<!--1-->&#9989; dictatuur : een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn : een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben ; digitale ongelijkheid : ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet ; dijkgraaf : de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--1-->&#9989; dilemma : een lastige keuze uit twee of meer alternatieven : een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang : een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft ;<!--2-->&#128261; directe democratie : een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten ; discretionaire bevoegdheid : de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie ;<!--1-->&#9989; discriminatie : discriminatie betekent letterlijk "het maken van onderscheid" : het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen : mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn ; districtenstelsel : een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement ;<!--1-->&#9989; diversiteit : het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl ; DNA-plicht : mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie : dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden ;<!--1-->&#9989; doelgroep : een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is ;<!--2-->&#128261; dominante cultuur : de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden ;<!--1-->&#9989; doodstraf : een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf ; dualisme : het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren : het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren ; dualistisch stelsel : een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht : staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend : op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn ; dubbele garantie : het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten ; Dublin-verordening : een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen ;<!--1-->&#9989; duurzaamheid : het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen ;<!--2-->&#128261; dwangmiddelen : middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname : bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte : bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau ; dwangsom : een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt ; dynamiek van de samenleving : de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden == Ecologische voetafdruk == ;<!--2-->&#128261; ecologische voetafdruk : ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken ; ecologisme : een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving ; economisch kapitaal : de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen ; economische motieven migratie : dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen ; EEG : de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt ;<!--1-->&#9989; eenzijdige informatie : informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda ;<!--2-->&#128261; Eerste Kamer : het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt ; efficiëntie versus participatie : het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer ; EGKS : De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU ;<!--2-->&#128261; eigen risico : het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt ;<!--1-->&#9989; eigenbelang : handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf. ;<!--2-->&#128261; eiser : de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist ;<!--2-->&#128261; emancipatie : het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving ; EMU : de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro ; Esping-Anderson : een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model ; etnisch profileren : gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding ;<!--2-->&#128261; etniciteit : de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk ; etnische subcultuur : een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur ; etnocentrisme : het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is ;<!--1-->&#9989; euro : de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt ; Europees Hof voor de Rechten van de Mens : het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land ;<!--2-->&#128261; EVRM : Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden : het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd : het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld ;<!--2-->&#128261; Europees Parlement : het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen ; Europese Centrale Bank : de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone ; Europese Commissie : het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid ; Europese integratie : het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie ; Europese Raad : het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen ;<!--1-->&#9989; Europese Unie : een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen ; euroscepsis : de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking ;<!--2-->&#128261; eurozone : de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken : Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje ;<!--2-->&#128261; evenredige vertegenwoordiging : een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen ; events en trends : maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends) == Factchecken == ;<!--1-->&#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]] : het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen ;<!--2-->&#128261; fatsoensnorm : beleefdheidsregel / ongeschreven regel : een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving : regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen ; feminiteit : een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Feit|feit}} : iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening. ;<!--2-->&#128261; filterbubbel : het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt ; flexibilisering : de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen ; flexwerk : werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is ;<!--2-->&#128261; formateur : de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt ;<!--2-->&#128261; formatie : het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen ;<!--2-->&#128261; formele macht : macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak ; Forza! (Fortuynistische Oproep tot een Realistische Zakelijke Aanpak) : een Nederlandse politieke vereniging die in 2003 is ontstaan uit de Lijst Pim Fortuyn ; formele solidariteit : solidariteit die is vastgelegd in wetten ;<!--1-->&#9989; fouilleren (preventief) : het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden : preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden ;<!--2-->&#128261; fractie : een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad ; fractiediscipline : de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden ;<!--2-->&#128261; framing : het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; Franse Revolutie : de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap ;<!--2-->&#128261; fraude : het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen ;<!--2-->&#128261; FVD (Forum voor Democratie) : een Nederlandse politieke partij die veelal wordt gekwalificeerd als radicaal-rechts populistisch == Gastarbeiders == ;<!--2-->&#128261; gastarbeiders : arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw : ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst ; GB (Groninger Belang) : een politieke partij die in de Nederlandse provincie Groningen actief is ;<!--2-->&#128261; gedaagde : de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen ; Gedeputeerde Staten : het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert ; gedoogbeleid : beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt : een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland ;<!--2-->&#128261; gedragsregel : een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving ; gedragsregulering : het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden ;<!--1-->&#9989; geldboete : een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden ;<!--1-->&#9989; gelijke behandeling : het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie ;<!--1-->&#9989; gelijkheid : de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben ;<!--2-->&#128261; gelijkheidsrechten : alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden ;<!--1-->&#9989; gelijkwaardigheid : het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen ;<!--2-->&#128261; gemeenschappelijk referentiekader : de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen ;<!--2-->&#128261; gemeentebestuur : het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders ; gemeentelijke herindeling : het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen ;<!--2-->&#128261; gemeenteraad : het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet ; gemengde markteconomie : een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig ;<!--1-->&#9989; gender : de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen ;<!--1-->&#9989; genderneutraal : zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender ;<!--2-->&#128261; gendernormen : de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen ; geprofileerde zender : een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel ;<!--2-->&#128261; generatieconflict : een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden ;<!--2-->&#128261; gerechtshof : een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank ; gereguleerde marktwerking : een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen ;<!--2-->&#128261; geschil : een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden ;<!--2-->&#128261; geweldsmonopolie : het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven : alleenrecht op dwang : de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken ;<!--1-->&#9989; gewoonte : een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt ;<!--2-->&#128261; gezag : geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven : formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten ; gezamenlijke besluiten : beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen ;<!--2-->&#128261; gezinshereniging : het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen ;<!--2-->&#128261; globalisering : het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken ;<!--2-->&#128261; GL (GroenLinks) : een Nederlandse politieke partij met een groene en progressief-linkse signatuur. GroenLinks is in 1990 opgericht als fusie van vier kleine linkse partijen: de PPR, de PSP, de CPN en de EVP ;<!--1-->&#9989; GL-PvdA (GroenLinks-PvdA) : een samenwerkingsverband van de Nederlandse politieke partijen GroenLinks en Partij van de Arbeid (PvdA). Deze partijen, die een groene en een sociaaldemocratische signatuur hebben, zitten op landelijk niveau in gezamenlijke fracties ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag : gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag (online) : grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdende problemen : problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme ;<!--1-->&#9989; groepsdruk : de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep ;<!--2-->&#128261; groepsidentificatie : je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt ;<!--2-->&#128261; groepsnormen : de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen ;<!--1-->&#9989;grondrechten : de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling : wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd : basiswetten ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}} : het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers : in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan : constitutie : staatsregeling ;<!--2-->&#128261; grooming : het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken == Halt (bureau) == ;<!--2-->&#128261; Halt (bureau) : een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen ; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie : een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan ; harmoniedenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben ;<!--2-->&#128261; hechtenis ; arresteren, gevangennemen : een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten ; herziening ten voordele : het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld ; Hobbes (Thomas) : een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is ; Hof van Justitie van de Europese Unie : de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten ; Hoge Raad : de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken ;<!--2-->&#128261; hoger beroep : het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank ;<!--2-->&#128261; hokjesdenken : mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken ; homogeniteit : als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten ;<!--2-->&#128261; hoofdstraf : de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete ; hooggerechtshof : een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland : in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken : het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie ;<!--2-->&#128261; hoor en wederhoor : het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden : het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt : de verschillende betrokkenen zijn gehoord ; horizontale werking grondrecht : de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid ; [[huishouden]] :1) (zelfstandig naamwoord:) groep van één of meer samenwonende mensen die samen een economische eenheid vormen :2) (werkwoord:) het doen van de huishouding, de organisatie van werkzaamheden om in de voeding, kleding en het onderdak van een huishouden te voorzien ;<!--2-->&#128261; huiszoekingsbevel : een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken : een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen : voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd == Identificatieplicht == ;<!--2-->&#128261; identificatieplicht : de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd ;<!--2-->&#128261; identificatie : het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal ;<!--2-->&#128261; identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen ;<!--2-->&#128261; ideologie : een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien ;<!--1-->&#9989; illegaal : iets wat niet is toegestaan volgens de wet ;<!--1-->&#9989; illegalen : mensen die zonder toestemming in een land verblijven ;<!--1-->&#9989; imitatie : het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders ;<!--2-->&#128261; immateriële behoeften : niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid ;<!--2-->&#128261; immateriële schade : schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn ;<!--2-->&#128261; immigratie : het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen ;<!--2-->&#128261; in beslag nemen : het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek : de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt : eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen : verbeurdverklaren ;<!--2-->&#128261; inburgeringscursus : een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land ;<!--2-->&#128261; infiltratie : het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen : (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd : de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover : het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen ;<!--2-->&#128261; inclusieve samenleving : een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen ;<!--2-->&#128261; indirecte democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu] : een enkele persoon in het bijzonder ;<!--2-->&#128261; individualisering : het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep ;<!--2-->&#128261; individualisme : de opvatting dat het belang van het individu voorop staat ;<!--2-->&#128261; individuele vrijheid : het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen ;<!--2-->&#128261; indoctrinatie : het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek : bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen : eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert : eenzijdig onderwijzen ;<!--2-->&#128261; informateur : iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie] : kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken ;<!--2-->&#128261; informatiesamenleving : een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan ;<!--2-->&#128261; informatieve functie media : de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie ;<!--2-->&#128261; informele macht : macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie ; informele solidariteit : de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen ; infotainment : een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien ; injectienaaldtheorie : de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden ; internationale zelfbeschikking : het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd ; ingroup : een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert ;<!--2-->&#128261; innovatie : het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden ; institutioneel racisme : systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties ;<!--2-->&#128261; integratie : het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; integratiebeleid : maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen ; integratiefunctie van de politiek : het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma ; intentieverklaring : een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken ; intergouvernementeel : samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden ;<!--2-->&#128261; internalisatie : het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden ; Internationaal Gerechtshof : de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt ; internationaal recht : afspraken en regels die gelden tussen landen ; Internationaal Strafhof : een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden ; interne markt : een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen ; interventie : het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed] : de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen : informele macht: niet vastgelegd in regels : overwicht ; invoerfase : de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd ; irreguliere migratie : het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming == Jeugdstrafrecht == ;<!--2-->&#128261; jeugdcriminaliteit : jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar ;<!--2-->&#128261; jeugdstrafrecht : speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen : soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar ;<!--1-->&#9989; jongeren : mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar ;<!--2-->&#128261; jongerencultuur : de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren ;<!--2-->&#128261; journalistieke normen : regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid ; juridisch burgerschap : het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land ; jurisprudentie : uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken : het geheel van uitspraken door rechters ; juridisch loket : een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten ;<!--2-->&#128261; jury : een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is ;<!--2-->&#128261; juryrechtspraak : een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak : in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt : in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten == Kabinet == ;<!--2-->&#128261; kabinet : de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen ;<!--2-->&#128261; kabinetsformatie : het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen ; kaderwetgeving : wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt ;<!--2-->&#128261; kansenongelijkheid : de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen ; kennismigrant : iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken ; kiesdeler : het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging ;<!--2-->&#128261; kiesdrempel : het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}} : het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen ; klassenjustitie : het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen : mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse : van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen ; klassenstrijd : het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart ;<!--2-->&#128261; klassieke grondrechten : de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst : De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast. : Rechten die de overheid moet garanderen. ; klimaatmigratie : mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden. ; klimaatvluchteling : iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen ;<!--1-->&#9989; koloniën : gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd ;<!--1-->&#9989; koning : het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol ; kort geding : een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken ; kosmopolitisme : de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep ;<!--1-->&#9989; kritisch denken : het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven ;<!--2-->&#128261; kwalificatieplicht : de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; kwaliteitscontrole : het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen == Laaggeletterdheid == ;<!--2-->&#128261; laaggeletterdheid : het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; leerplicht : de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; leerplichtambtenaar : iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft ;<!--2-->&#128261; leerplichtwet : de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten ;<!--2-->&#128261; legaliteitsbeginsel : het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat : de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden ; legitimiteit : de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien ; legitimiteitscrisis : de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien ;<!--1-->&#9989; levenslang : een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt ;<!--2-->&#128261; levensverwachting : het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven ;<!--1-->&#9989; lhbti+-beweging : de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen ; liberale verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis ;<!--2-->&#128261; liberalisme : een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt ;<!--2-->&#128261; lijsttrekker : de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen ;<!--1-->&#9989; links (politiek) : de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; linkse partijen : partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid ;<!--2-->&#128261; lobbyen : proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen ; Locke (john) : een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen ;<!--2-->&#128261; lokmiddel : iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen == Maatschappelijk burgerschap == ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk burgerschap : actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk middenveld : organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk probleem : een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk vraagstuk : een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden : we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm) : ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving : onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke ladder : de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke organisaties : groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke participatie : het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke positie : de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke veranderingen : de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--1-->&#9989; maatschappij : een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken ;<!--2-->&#128261; maatschappijleer : het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}} : het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen : Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; machtenscheiding (zie trias politica) : het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht ; machtiging tot binnentreding : toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan : voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi) : voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven ;<!--2-->&#128261; machtsbron : de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag : de manier waarop je macht verkrijgt ;<!--2-->&#128261; machtsmiddel : de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen : een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden ; macroniveau : het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land ;<!--1-->&#9989; manipulatie : het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen : feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt ;<!--2-->&#128261; mantelzorg : onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben ; marktautoriteit : een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt ;<!--2-->&#128261; marktwerking : het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden ; masculiniteit : kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving ; massacommunicatie : communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet ;<!--2-->&#128261; materiële behoeften : behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak ;<!--2-->&#128261; materiële schade : schade die direct uitgedrukt kan worden in geld ;<!--2-->&#128261; maximumstraf : de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf ;<!--1-->&#9989; media (politieke functie) : de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek ; mediacratie : een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; mediation : een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar ;<!--2-->&#128261; mediasamenleving : een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven ;<!--2-->&#128261; mediawijsheid : het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan ;<!--2-->&#128261; medium (communicatie) : het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet ;<!--1-->&#9989; mening : een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp : wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt : een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen : wat je van iets vindt ;<!--2-->&#128261; mensenrechten : basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid ; meritocratisch ideaal : het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties ; microniveau : het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin ;<!--2-->&#128261; middenpartijen : politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen ; militaire dictatuur : een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen ;<!--2-->&#128261; migratie : het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen ;<!--2-->&#128261; migratieachtergrond : kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf : een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren ;<!--2-->&#128261; migreren : verhuizen naar een ander land of gebied ; militair regime : een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert ;<!--2-->&#128261; miljoenennota : een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert ;<!--2-->&#128261; minimumloon : het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand ;<!--2-->&#128261; minister : een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein : Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie ; minister zonder portefeuille : een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering ; ministeriële verantwoordelijkheid : het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie ; ministerposten (verdeling) : de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet ;<!--1-->&#9989; minister-president : de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering ;<!--2-->&#128261;misdrijf : een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd : in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit : meer ernstige strafbare feiten : moderniseringstheorie : de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien ; mondiaal niveau : het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen ; monitoring : het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen ; Montesquieu : een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde : een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting ;<!--2-->&#128261; motie : een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken ;<!--2-->&#128261; morele verplichting : het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels == Naastenliefde == ;<!--1-->&#9989; naastenliefde : het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid ;<!--2-->&#128261; nachtwakerstaat : een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen ;<!--2-->&#128261; nationale identiteit : het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land ;<!--2-->&#128261; nationale terrorismelijst : een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme ;<!--2-->&#128261; nationale veiligheid : de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage ;<!--2-->&#128261; nationalistisch : een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst ;<!--2-->&#128261; nationalisme : een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk ;<!--2-->&#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) : een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt ; ne bis in idem-regel : de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden : letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft ;<!--1-->&#9989; nepnieuws : verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is ;<!--2-->&#128261; nettoloon : het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt ;<!--2-->&#128261; neutraliteit (rechters) : het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen ;<!--2-->&#128261; niet-democratische partij : een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid : politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden ; ngo’s : niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen ;<!--2-->&#128261; nieuwkomers : mensen die recent in een land zijn komen wonen ; noodweer (recht) : het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval ; noodweerexces (recht) : het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst ;<!--1-->&#9989; norm : een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien : normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt : opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen == Objectief == ;<!--1-->&#9989; objectief : op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens : feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid ;<!--2-->&#128261; objectieve veiligheid : veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken ;<!--2-->&#128261; officier van justitie : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt : een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België : bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen : heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt : Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie. ;<!--2-->&#128261; omgevingsfactoren : de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen ;<!--1-->&#9989; omroep : organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt ; omzettingsfase : de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht ;<!--2-->&#128261; onafhankelijke rechters : rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten : de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties ; ondernemingsrecht : het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven : ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen : de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten : het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten : stichtingen vallen hier meestal buiten ;<!--1-->&#9989; onrechtvaardigheid : het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen : een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt ;<!--1-->&#9989; on demand : iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst ;<!--2-->&#128261; onafhankelijkheid (rechters) : het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken ; onderadvies : een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere ;<!--2-->&#128261; onderwijsinspectie : een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen ;<!--2-->&#128261; one-issuepartij : een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; online-profilering : het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken ;<!--1-->&#9989; onmacht : het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets ;<!--2-->&#128261; onschendbaarheid koning : de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn ;<!--2-->&#128261; onschuldvermoeden : de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen ; ontbindingsrecht : het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen ;<!--2-->&#128261; ontgroening (demografie) : een afname van het aantal jongeren in de bevolking ; ontideologisering : het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; ontkerkelijking : het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden ; ontlastend bewijs : bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben ;<!--2-->&#128261; ontoerekeningsvatbaarheid : de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen ;<!--1-->&#9989; ontvanger : iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten ;<!--1-->&#9989; onverschilligheid : het gebrek aan interesse of betrokkenheid ; onzekerheidsvermijding : de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties ; oorlogstribunaal : een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht ;<!--2-->&#128261; openbaar ministerie (OM) : de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt : het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland : anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie : samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie ;<!--2-->&#128261; openbare aanklager : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen : de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt : in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal ;<!--2-->&#128261; opiniepeilingen : onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden ; opinieleiderstheorie : de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders) ;<!--2-->&#128261; opkomstplicht : de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen ; opperbevelhebber van het leger : de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland : in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht ;<!--2-->&#128261; oppositie : politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen ; oppositiefractie : de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort ;<!--2-->&#128261; oppositiepartijen : partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren ;<!--1-->&#9989; opsporing : het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie ; opvragen van speciale persoonsgegevens : het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden : de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen ;<!--2-->&#128261; opzegtermijn : de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen ; organische staatsopvatting : de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken ; outgroup : een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft ; overadvies : een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Overheid|overheid}} : de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten : de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied ;<!--2-->&#128261; overmacht-noodtoestand : een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen ;<!--1-->&#9989; overtreding : een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven : overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven ;<!--2-->&#128261; overtuigingskracht : het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten == Parasociale relatie == ; parasociale relatie : een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage ;<!--2-->&#128261; parlement : de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert ; parlementair stelsel : een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is ;<!--2-->&#128261; parlementaire democratie : een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert : burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming : in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement : een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid ; parlementaire enquêtecommissie : een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp ;<!--2-->&#128261; participatiesamenleving : een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving ; participatiewet : een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt ; particulier initiatief : het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid ;<!--2-->&#128261; passief kiesrecht : het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie : passieve solidariteit : het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost ; personen- en familierecht : het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen : regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen : het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke kwaliteiten : individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht ;<!--2-->&#128261; persvrijheid : het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren ;<!--2-->&#128261; plaatsgebonden : afhankelijk van een bepaalde locatie of plek ; platformeconomie : een economisch systeem dat werkt via een online platform ; platformfunctie (media) : de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden ; plea bargaining : een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden ;<!--2-->&#128261; pluriforme samenleving : een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan : een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven : een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven ;<!--2-->&#128261; pluriformiteit : de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving ;<!--2-->&#128261; polarisatie : het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving ; poldermodel : een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten ;<!--1-->&#9989; politie : de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde : de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen : bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Politiek|politiek}} : het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd ;<!--2-->&#128261; politiek links : een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst ;<!--2-->&#128261; politiek rechts : een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; politiek midden : een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; politiek probleem : een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen : een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden : een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman) ; politieke actoren : personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming ; politieke agenda : de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; politiek debat : een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen ;<!--2-->&#128261; politieke (grond)rechten : basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht ; politieke motieven migratie : redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking ;<!--2-->&#128261; politieke partij : een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen ; politiek-juridische conflicten : conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen ;<!--2-->&#128261; populisme : een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde ;<!--2-->&#128261; poortwachters : organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie ;<!--2-->&#128261; populistische partij : een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek ; positietoewijzing : de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen ; positiewerving : de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren ; positieve discriminatie : maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen ; pragmatisme : een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen ; predictive policing : het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen ;<!--2-->&#128261; premie : het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering ;<!--1-->&#9989; premier : de minister-president, leider van de regering ; presidentieel stelsel : een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement ; presidentieel vetorecht : het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden ;<!--2-->&#128261; preventie : maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen ;<!--2-->&#128261; preventief fouilleren : het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen ; primaire inkomensverdeling : de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald ;<!--2-->&#128261; Prinsjesdag : de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement ; privaatrecht (burgerlijk recht) : het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom : burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) : regelt de betrekkingen tussen burgers onderling ;<!--1-->&#9989; privacy : het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden ;<!--2-->&#128261; privatisering : het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties ;<!--2-->&#128261; privileges : bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben ;<!--2-->&#128261; proces-verbaal : een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd ; proeftijd : een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden ;<!--2-->&#128261; progressief : een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving ; progressief belastingstelsel : een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind ;<!--2-->&#128261; propaganda : het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen : er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden : propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie ;<!--2-->&#128261; Provinciale Staten : het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie ; psychische overmacht : een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag ;<!--2-->&#128261; publiekrecht : het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht : het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht) : de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid ; pullfactor : een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren ; pulpnieuws : sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde ; pushbacks : het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen ; pushfactor : een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging == Qaly == ; qaly : afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg ;<!--2-->&#128261; quotum : een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten == Raad van Ministers == ; raad van ministers : de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt ; raad van state : het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert ;<!--1-->&#9989; racisme : discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur ;<!--2-->&#128261; radicalisering : het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen ; rassenjustitie : het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst : hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme ; rationele keuzetheorie : de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen ; reactionair : een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden ;<!--2-->&#128261; recht : het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet : recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan : geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt : geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden ; recht van amendement : het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen ; recht van onderzoek en enquête : het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering ;<!--2-->&#128261; recht van initiatief : het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen ; recht van interpellatie : het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp ;<!--2-->&#128261; recht van motie : het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}} : een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechter|rechter}} : een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet : meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld : de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt : een rechter is iemand die rechtspreekt ; rechter-commissaris : een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken ;<!--2-->&#128261; rechterlijke macht : alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht : de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten : de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen ;<!--1-->&#9989; rechts (politiek) : een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid ;<!--2-->&#128261; rechtse partijen : politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis ;<!--2-->&#128261; rechtsbescherming : de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers : De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid. ;<!--2-->&#128261; rechtshandhaving : het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd : door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt : het handhaven van de rechtsorde ;<!--2-->&#128261; rechtsnorm : een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet ;<!--2-->&#128261; rechtsorde : het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd : het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd ;<!--2-->&#128261; rechtspersonen : organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen ;<!--2-->&#128261; rechtsprekende macht : de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters ;<!--2-->&#128261; rechtsstaat : een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd : een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn : de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid : een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid : in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten ;<!--1-->&#9989; rechtszaak : een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; rechtszekerheid : het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd ;<!--2-->&#128261; rechtvaardigheid : het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden ; rechtvaardigheidsgrond : een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer ;<!--1-->&#9989; reclame : een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen ; reclassering : een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving ;<!--2-->&#128261; rede : het verstand, het vermogen om logisch na te denken ;<!--2-->&#128261; referendum : een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; referentiekader : alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt : je ziet de wereld zoals je zelf bent ;<!--2-->&#128261; regeerakkoord : een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken ;<!--1-->&#9989; regels : afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Regering|regering}} : de koning en de ministers samen, die het land besturen ; religieuze dictatuur : een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie ; rentmeesterschap : het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen ;<!--2-->&#128261; representatie : het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek ; representatieve democratie : een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; repressie : het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet ; republicanisme : een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie ; requisitoir : het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak ; resocialisatie : het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf ; resolutie : een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie ;<!--1-->&#9989; respect : het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten ; restrictief toelatingsbeleid : een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt ;<!--2-->&#128261; rijksbegroting : het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar ;<!--2-->&#128261; rolpatronen : verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd ; Rousseau (Jean-Jacques) : een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit == sanctie == ;<!--1-->&#9989; sanctie : een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt ;<!--2-->&#128261; schadevergoeding : een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden ; schulduitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid ; secretaris-generaal : de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie ; seculiere samenleving : een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn ;<!--2-->&#128261; segregatie : het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie ;<!--2-->&#128261; seksuele moraal : de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties ;<!--2-->&#128261; selectieve waarneming : het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen : informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader : selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken : als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen ; selectiefunctie : de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen ; senaat : de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden ;<!--2-->&#128261; schikking : een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan ;<!--2-->&#128261; seponeren : het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen ; sociaal contract : een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden : afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben ; sociaal kapitaal : de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen ;<!--2-->&#128261; sociaal minimum : het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocraten : mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocratie : een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit ; sociaaldemocratische verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; sociaaleconomisch : alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status ; sociaal-culturele conflicten : conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl ; sociaal-culturele onderscheiding (politiek) : het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen ; sociaal-economische positie : de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep ; sociaal-economische raad : een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken ;<!--2-->&#128261; sociaal-economische status : de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding ;<!--2-->&#128261; sociale binding (gevoelsbinding) : de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving ;<!--2-->&#128261; sociale cohesie : de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving : de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving. ;<!--2-->&#128261; sociale controle : het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving ;<!--2-->&#128261; sociale grondrechten : rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk : een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs : een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs : de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien : werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs : hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers ;<!--2-->&#128261; sociale identiteit : het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort ;<!--2-->&#128261; sociale mobiliteit : de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen ; sociale motieven (migratie) : redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden ;<!--2-->&#128261; sociale ongelijkheid : de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving ; sociale partners : werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden ; sociale rechtsstaat : een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren : een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen ; sociale vangnet : voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte ;<!--2-->&#128261; sociale verplichting : de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden : verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd : een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving : een regel die je wordt opgelegd door je omgeving ; sociale verzekering : een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom ; sociale voorzieningen : hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben ; socialezekerheidsstelsel : het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land ;<!--2-->&#128261; socialisatie : het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert ; socialisatiefunctie : de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen ; socialisatieprocessen : alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving ; socialiserende instituties : organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie ;<!--2-->&#128261; socialisme : een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen ; sociobiologische theorie : de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen ;<!--2-->&#128261; soevereiniteit : de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat ; soevereiniteits- en democratiebeginsel : het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert ;<!--2-->&#128261; solidariteit : het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving ; solidariteitsafspraak : een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving ; solidariteitsprincipe : het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen ;<!--2-->&#128261; sollicitatie : het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever ; sollicitatieplicht : de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering ; spindoctor : een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media ; spreekrecht : het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen ;<!--2-->&#128261; staande houden : het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren : laten stilstaan en vragen naar je personalia ;<!--1-->&#9989; staat : een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht ;<!--1-->&#9989; staatshoofd : de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president ; staatsrecht : het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat : alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat : het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen : het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen ; staatsregeling van de Bataafse Republiek : de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland ;<!--2-->&#128261; staatssecretaris : een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt ;<!--2-->&#128261; startkwalificatie : het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren ;<!--2-->&#128261; staking : het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever ;<!--2-->&#128261; Staten-Generaal : het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer ;<!--1-->&#9989; stelling : een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken ;<!--2-->&#128261; stemrecht : het recht om te stemmen bij verkiezingen ;<!--2-->&#128261; stereotype : een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen : een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid ; stille midden : de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies ;<!--2-->&#128261; strafbaarheid : iets is alleen strafbaar als het in de wet staat : de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden ;<!--2-->&#128261; strafbaarheidsbeginsel : het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld ; strafbepaling : een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt ;<!--2-->&#128261; strafbeschikking : een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt ; strafkans : de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft ; strafmaat : de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen : in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf : omvang van de straf ;<!--2-->&#128261; strafproces : het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten ;<!--2-->&#128261; strafrecht : het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen : strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden : alle wettelijke strafbepalingen ; strafrechtelijke maatregelen : maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf ; strafuitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid ;<!--2-->&#128261; strafzaak : een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit ;<!--2-->&#128261; strategisch stemmen : stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij ; structureel racisme : een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst ; structuurvisie : een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven ;<!--2-->&#128261; subcultuur : een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur ;<!--1-->&#9989; subjectief : gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten : meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt ; subjectieve veiligheid : veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren ; subsidiariteitsbeginsel : het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau ;<!--2-->&#128261; subsidie : financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven ; supranationaal : boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden ; systeemtheorie (politiek) : een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben == Taakstraf == ;<!--2-->&#128261; taakstraf : een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving ;<!--2-->&#128261; tbs : terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen ; technisch sepot : het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast ; technologisering : het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving ;<!--2-->&#128261; tegencultuur : een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft ;<!--2-->&#128261; tenlastelegging : het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit ; terechtzitting : de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; terrorisme : geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken ; tertiaire inkomensverdeling : de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies ; terugkoppelingsfase : de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen ; theocratie : een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben ;<!--2-->&#128261; Thorbecke (Johan Rudolph) : grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw ; three strikes and you're out law : een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf ;<!--2-->&#128261; tijdgebonden : afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt ; toetsingsrecht : het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet ;<!--2-->&#128261; tolerantie : het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf ; tolerantieparadox : de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan ;<!--2-->&#128261; transactie (schikking) : een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt ;<!--2-->&#128261; trias politica : de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht : de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken : de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001) : het principe van de machtenscheiding ;<!--2-->&#128261; troonrede : de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken ; tv-democratie : een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}} : het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert == Uitlokking == ;<!--2-->&#128261; uitlokking : het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen ;<!--2-->&#128261; uitspraak : de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak ; uittreding : het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking ;<!--2-->&#128261; uitvoerende macht : de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering : de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006) : zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd ; uitvoerfase : de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd ; UNHCR : het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt : United Nations High Commissioner for Refugees ; uniformiteit : de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is ;<!--2-->&#128261; UVRM : Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten ; UWV : het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland : Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen == Vakbond == ;<!--2-->&#128261; vakbond : een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers ;<!--2-->&#128261; vasthouden : iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor : de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden ; Veiligheidsraad : een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist ;<!--2-->&#128261; verbindingswoorden : woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’ ;<!--2-->&#128261; verdachte : iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit : er bestaat een redelijk vermoeden van schuld ;<!--2-->&#128261; verdrag : een officiële overeenkomst tussen landen ; verdrag van lissabon : een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt ; verdrag van maastricht : het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte ; verdrag van schengen : een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer ;<!--2-->&#128261; Verenigde Naties (VN) : een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen ;<!--2-->&#128261; vergelding : het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}} : het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt ;<!--2-->&#128261; verhoren : het ondervragen van iemand door politie of justitie ; verjaringstermijn : de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden ;<!--2-->&#128261; verkenning : het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen ; verklaring van de rechten van de mens en burger : een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt ; verlichte dictatuur : een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen ;<!--2-->&#128261; verlichting : een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden ; vermijding-conflict-aanvaarding : drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren ; vermogensrecht : het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen : het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld) : twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht : regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen ; vermogensschade : schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen ; versplintering : het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote ; verticale werking (grondrecht) : de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid ;<!--1-->&#9989; vertrouwen : het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen ; vertrouwen in de overheid : het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt ;<!--2-->&#128261; vervolgen : het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd ;<!--2-->&#128261; vervreemding : het overdragen of verliezen van eigendom of rechten ;<!--2-->&#128261; verzorgingsstaat : een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers : een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid : in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers ;<!--2-->&#128261; verzuiling : de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing ; vetorecht : het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren ;<!--2-->&#128261; vierde macht : de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden : de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen ;<!--2-->&#128261; vluchteling : iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht ; vluchtelingendebat : discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers ; VN-vluchtelingenverdrag : internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt ; volgmigratie : migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd : migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordigers : gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordiging : groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement ;<!--2-->&#128261; volksverzekering : sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom ;<!--2-->&#128261; vonnis : de beslissing van een rechter in een rechtszaak ;<!--2-->&#128261; voorarrest : voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet ; voorjaarsnota : document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar ; voorkeursstemmen : stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden ; voorkomen van eigenrichting : maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen ;<!--2-->&#128261; vooroordeel : een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent : als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen : een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd ; voorwaardelijke invrijheidstelling : het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden ;<!--2-->&#128261; voorwaardelijke straf : een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt ; vox populi : de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen ;<!--2-->&#128261; vragenrecht : het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders ; Vrede van Westfalen : vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa ;<!--2-->&#128261; vrijemarkteconomie : een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}} : de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken : vrij zijn van (overheids)bemoeienis ;<!--2-->&#128261; vrijheid van meningsuiting : het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur ; vrijheidsrechten : rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk. ;<!--2-->&#128261; vrijheidsstraf : een straf waarbij iemand in de gevangenis moet ;<!--2-->&#128261; vrijwilligerswerk : onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen == Waarde == ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}} : iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes : sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd : een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven ;<!--2-->&#128261; waterschappen : regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--2-->&#128261; wederkerigheid : het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart] : de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien ;<!--2-->&#128261; welvaartsziekten : ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn] : de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid ;<!--2-->&#128261; wereldburger : iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}} : activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn ;<!--2-->&#128261; werkgelegenheid : het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden ; werkgeversorganisatie : een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt ;<!--2-->&#128261; werkloosheid : de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden ; werknemersverzekeringen : sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet] : een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden : elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten : wetten zijn geschreven rechtsregels ; Wet afgeschermde getuigen : wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak ; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden : wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven : in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering : opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet ; Wet computercriminaliteit : wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit ;<!--2-->&#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur) : wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven ; Wet opsporing terroristische misdrijven : wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten ; Wet terroristische misdrijven : wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan : Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. : Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld. ; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme : wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden ;<!--2-->&#128261; wetboek van strafrecht : de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht : verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden : wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht) : het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht ; wetboek van strafvordering : verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal : de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering : het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht) ; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) : adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken ;<!--2-->&#128261; wetgevende macht : de macht die wetten maakt, meestal het parlement : stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden : deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land : de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008) ;<!--2-->&#128261; wethouder : lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente ;<!--2-->&#128261; WIA-uitkering : uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken ;<!--2-->&#128261; wij-gevoel : gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep ;<!--2-->&#128261; wij-zij-denken : het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet ; winstmaximalisatie : het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement ; witteboordencriminaliteit : misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven : witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status : witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen ;<!--2-->&#128261; wraak : het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen ;<!--2-->&#128261; WW-uitkering : uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan == Xenofobie == ; xenofobie : angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen == Zaken van algemeen belang == ;<!--2-->&#128261; zaken van algemeen belang : onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving : zakenkabinet : een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek ;<!--2-->&#128261; zelfbeschikking : het recht om eigen keuzes te maken over je leven ; zelfcontroletheorie : theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen ;<!--2-->&#128261; zelfredzaamheid : het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen ;<!--2-->&#128261; zender : degene die een boodschap verstuurt in communicatie ;<!--2-->&#128261; zetel : een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan ;<!--2-->&#128261; zorgkosten : de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen ; zorgmijders : mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden ;<!--2-->&#128261; zorgplicht : verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers ;<!--2-->&#128261; zorgtoeslag : financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken ;<!--2-->&#128261; zorgverzekeraar : bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt ;<!--2-->&#128261; zorgverzekering : verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt ;<!--2-->&#128261; zwartwerk : werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald ; zwevende kiezer : iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen ; zzp’er : zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert == Nog toe te voegen begrippen == <poem> leefvorm nature-nurture-debat </poem> ; religie (geloof) : een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven == Literatuurlijst == * Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/ * Lesaffer, R. (2008). <i>Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis</i> (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven. * Devos, C. (2006). <i>De kleermakers en de keizer.</i> Gent, België: Academia Press. * Witteveen, W. (2001). <i>De geordende wereld van het recht</i> (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press. {{Sub}} 62w8bts7xy5nznqsl68jrhdcr1ualzk 425170 425169 2026-05-08T17:47:32Z Pbuddenberg 15132 /* Halt (bureau) */ 425170 wikitext text/x-wiki ;<!--1-->&#9989; basis ;<!--2-->&#128261; samenhang ;<!--3-->&#128269; achtergrond <!-- ; <span>&#128204;</span> toegespitst --> <!-- ; <span>&#127891;</span> theoretisch --> == 50PLUS == ;<!--2-->&#128261; 50PLUS : een Nederlandse politieke ouderenpartij die opkomt voor de belangen van personen van vijftig jaar en ouder == Aangeboren eigenschappen == ;<!--2-->&#128261; aangeboren eigenschappen : eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn ;<!--2-->&#128261; aangeboren verschillen : niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen ; aangeleerde cultuurkenmerken : waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd ;<!--2-->&#128261; aangeleerde eigenschappen : gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving ; aangeleerd-gedrag theorie : crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen ;<!--1-->&#9989; aanhouden (arresteren) : het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan ; aanvullende verzekering : een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit ;<!--2-->&#128261; absolute macht : een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit ; absolute monarchie : onbegrensd koningschap ;<!--2-->&#128261; actief kiesrecht : het recht om te mogen stemmen ;<!--1-->&#9989; actiegroep : een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken ; actieve solidariteit : met veel inspanning andere mensen helpen ; actieven : mensen die betaald werk verrichten ;<!--2-->&#128261; actoren (politiek) : individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht ; adolescentenstrafrecht : een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar ;<!--1-->&#9989; advocaat : raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden ; afdwingbaar : de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen ; afhankelijkheidstheorie : het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen ;<!--2-->&#128261;afschrikking : het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen ; afwezigheid van schuld : dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit ; agendafunctie media : de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten ;<!--2-->&#128261; AIVD : De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage ;<!--1-->&#9989; algemeen belang : iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg : datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is ;<!--2-->&#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen : het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland ;<!--2-->&#128261; Algemene bijstand : een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien ; Algemene Vergadering : het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten ;<!--2-->&#128261; algoritme : een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude ; allochtonen : mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond) ; ambtelijk bevel : een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod ;<!--1-->&#9989; ambtenaar : een werknemer van de overheid : iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst ; Amerikaanse constitutie : het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt ;<!--2-->&#128261; analysevragen : onderzoeksvragen : vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen : analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen ;<!--2-->&#128261; anarchistische samenleving : een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers ; anomietheorie : een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken ; anonieme getuigenverklaring : geheime verklaring : getuige wiens identiteit niet bekend is : bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten ;<!--1-->&#9989; AOW : de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken ;<!--2-->&#128261; AOW-uitkering : het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen ;<!--2-->&#128261; arbeidsconflict : een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden ;<!--2-->&#128261; arbeidsethos : de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} : de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ; arbeidsmigranten : mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken ;<!--2-->&#128261; arbeidsomstandigheden : de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt ;<!--2-->&#128261; arbeidsovereenkomst : een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor ; arbeidsparticipatie : het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking ; arbeidspotentieel : het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land ;<!--2-->&#128261; Arbowet : de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers ;<!--1-->&#9989; argument : een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen ; aristocratie : bestuur van het land door adel en de rijke burgerij ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Armoede|armoede}} : het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien ; armoedeval : de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan ;<!--1-->&#9989; asiel : de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}} : iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht ;<!--1-->&#9989;asociaal (gedrag) : gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt ; assimilatie : het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen ;<!--2-->&#128261; autochtoon : een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont ;<!--2-->&#128261; autoritair regime : een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft ;<!--2-->&#128261; autoritaire staat : een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen ;<!--1-->&#9989; automatisering : het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen ;<!--1-->&#9989; azc : een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld == Basisbehoeften == ;<!--1-->&#9989; basisbehoeften : de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding ;<!--2-->&#128261; basisinkomen : een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien ;<!--2-->&#128261; basisverzekering : de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed ;<!--2-->&#128261; BBB (BoerBurgerBeweging) : een politieke partij die zich expliciet focust op mensen buiten de Randstad ;<!--2-->&#128261; beeldvorming : het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Begrip|begrip}} : het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen ; beginsel van de grondrechten : het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen ; beginsel van de trias politica : het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang] : voordeel : iets waar je een voordeel bij hebt : iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is : het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn ;<!--2-->&#128261; belangengroep : een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging ; belangentegenstelling : een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting] : een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur ;<!--2-->&#128261; belastingplicht : gedwongen geldheffing : iedereen met een inkomen betaalt belasting : de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven ; beleidsbepaling : het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen ; beleidssepot : het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft ; beleidsvoorbereiding : de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid ;<!--2-->&#128261; beroepsbevolking : alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk ; bestemmingsplan : een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie ; bestuurlijke autonomie : het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand ; bestuurskracht : het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren ; bestuursorgaan : een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister ; bestuursrecht : administratief recht : centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid : het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde : het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten : bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven) ;<!--1-->&#9989; betrouwbaarheid (informatie) : eerlijkheid : de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt : om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht ;<!--2-->&#128261; big data : heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken ; BIJ1 : een politieke partij met een radicaal links programma ;<!--2-->&#128261; bijkomende straf : een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete ;<!--2-->&#128261; bij- en omscholing : het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen ; bindingstheorie : een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school ; blauweboordencriminaliteit : criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie ; bodemprocedure : de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan ;<!--2-->&#128261; boycot : het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen ; brede verzorgingsstaat : een samenleving met een zeer grote collectieve sector ;<!--2-->&#128261; Brexit : het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Bron|bron}} : oorsprong : bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen : de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige ;<!--2-->&#128261; brutoloon : het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald ; budgetrecht : het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven ; bureaucratische cultuur : een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid ;<!--1-->&#9989; burgemeester : het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid ; burgerarrest : het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad ;<!--2-->&#128261; burgerberaad : een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen ;<!--2-->&#128261; burgerinitiatief : een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten ; burgerlijk recht : civiel recht of privaatrecht : het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed : burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) ; burgerlijk wetboek : het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren ;<!--2-->&#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid : een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden ; burgerpanel : een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen ;<!--2-->&#128261; burgerparticipatie : het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek ;<!--2-->&#128261; burgerraad : door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s ;<!--1-->&#9989; burgerschap : het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; burgerschapsvorming : het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; buurtwacht : de bewaking van een wijk door burgers ; BVNL (Belang van Nederland) : een conservatief-liberale, populistische partij == Canon van Nederland == ;<!--2-->&#128261; Canon van Nederland : een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen ;<!--2-->&#128261; cao : een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen ; cassatie : vernietiging : het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis : cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter ;<!--1-->&#9989; categoriseren : het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken ; CBS : Centraal Bureau voor de Statistiek : heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie : het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking : het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd ; <!--1-->&#9989; CDA (Christen-Democratisch Appèl) : een christelijk geïnspireerde partij in het centrum van het politieke spectrum ; censuskiesrecht : cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel : aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. : het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen : Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen ;<!--2-->&#128261; censuur : het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden ; checks and balances : driemachtenleer : de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp' : het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen : dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan ;<!--2-->&#128261; christendemocraten : een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar ;<!--2-->&#128261; christendemocratie : een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt ; circulatiemigratiebeleid : beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten ; civiel recht : het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken ;<!--2-->&#128261; coalitie : een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen ; coalitiefractie : de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen ; Code Civil : de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd ;<!--2-->&#128261; collectief belang : het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel ;<!--2-->&#128261; collectieve goederen : goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen ; collectivisme : een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu ;<!--2-->&#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W) : dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur ; college van Gedeputeerde Staten : het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt ; commentaarfunctie van de media : de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen ; commissaris van de Koning : de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}} : kennisgeving : het doorgeven van informatie : een proces van informatie-uitwisseling : het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen : bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger ;<!--2-->&#128261; communicatieruis : de overdracht van informatie verloopt niet goed : een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen ;<!--2-->&#128261; communisme : een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn ; communitarisme : een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang ;<!--2-->&#128261; complottheorie : een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs ;<!--1-->&#9989; compromis : middenweg : een tussenoplossing : een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden : een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander : een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is ;<!--2-->&#128261; confessionalisme : een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek ; conflictdenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben ; conflicten bij integratie : problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren ; consensus : een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit ;<!--2-->&#128261; conservatief : een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert ; constitutionele monarchie : Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. : In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd. ; controlerende functie media : de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen ;<!--1-->&#9989; corona (COVID-19) : een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen ; corporatistische verzorgingsstaat : een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden ; criminaliseren : het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet ;<!--1-->&#9989; criminaliteit : misdadigheid : alle misdrijven die in de wet staan omschreven : het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude : met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz : criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld ;<!--2-->&#128261; CU (ChristenUnie) : een christelijke partij, met op sociaal en ecologisch gebied progressieve en op ethisch gebied behoudender standpunten ; cultureel kapitaal : de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk ;<!--2-->&#128261; culturele diversiteit : de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}} : het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen ;<!--2-->&#128261; cultuurkenmerken : de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities ; cultuurimperialisme : de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen ; cultuurrelativisme : dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden ; cultuuruniversalisme : het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen == D66 (Democraten 66) == ;<!--1-->&#9989; D66 (Democraten 66) : een Nederlandse politieke partij en heeft een sociaalliberale signatuur. D66 noemt zichzelf progressief, sociaalliberaal en ook wel vrijzinnig ;<!--2-->&#128261; dagvaarding : een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen ; David Easton : Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output ; decentralisatie : het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten ; decriminaliseren : het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag ;<!--2-->&#128261; deepfake : levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Definitie|definitie}} : een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent ; definitiemacht : het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel ; delegeren : het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur ; demissionair kabinet : een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd ;<!--1-->&#9989; democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land ;<!--2-->&#128261; democratische rechtsstaat : een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd ;<!--2-->&#128261; DENK : een politieke partij, die zich richt op respect voor alle Nederlanders ;<!--2-->&#128261; desinformatie : het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden ; DG (De Groenen) : een politieke partij die bestaat sinds 1983 en beschouwt zichzelf als een sociaal-ecologische partij. Behoud van het milieu neemt dan ook een centrale plaats in in de visie van De Groenen ;<!--1-->&#9989; dictatuur : een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn : een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben ; digitale ongelijkheid : ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet ; dijkgraaf : de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--1-->&#9989; dilemma : een lastige keuze uit twee of meer alternatieven : een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang : een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft ;<!--2-->&#128261; directe democratie : een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten ; discretionaire bevoegdheid : de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie ;<!--1-->&#9989; discriminatie : discriminatie betekent letterlijk "het maken van onderscheid" : het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen : mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn ; districtenstelsel : een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement ;<!--1-->&#9989; diversiteit : het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl ; DNA-plicht : mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie : dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden ;<!--1-->&#9989; doelgroep : een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is ;<!--2-->&#128261; dominante cultuur : de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden ;<!--1-->&#9989; doodstraf : een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf ; dualisme : het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren : het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren ; dualistisch stelsel : een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht : staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend : op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn ; dubbele garantie : het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten ; Dublin-verordening : een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen ;<!--1-->&#9989; duurzaamheid : het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen ;<!--2-->&#128261; dwangmiddelen : middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname : bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte : bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau ; dwangsom : een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt ; dynamiek van de samenleving : de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden == Ecologische voetafdruk == ;<!--2-->&#128261; ecologische voetafdruk : ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken ; ecologisme : een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving ; economisch kapitaal : de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen ; economische motieven migratie : dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen ; EEG : de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt ;<!--1-->&#9989; eenzijdige informatie : informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda ;<!--2-->&#128261; Eerste Kamer : het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt ; efficiëntie versus participatie : het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer ; EGKS : De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU ;<!--2-->&#128261; eigen risico : het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt ;<!--1-->&#9989; eigenbelang : handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf. ;<!--2-->&#128261; eiser : de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist ;<!--2-->&#128261; emancipatie : het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving ; EMU : de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro ; Esping-Anderson : een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model ; etnisch profileren : gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding ;<!--2-->&#128261; etniciteit : de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk ; etnische subcultuur : een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur ; etnocentrisme : het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is ;<!--1-->&#9989; euro : de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt ; Europees Hof voor de Rechten van de Mens : het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land ;<!--2-->&#128261; EVRM : Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden : het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd : het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld ;<!--2-->&#128261; Europees Parlement : het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen ; Europese Centrale Bank : de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone ; Europese Commissie : het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid ; Europese integratie : het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie ; Europese Raad : het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen ;<!--1-->&#9989; Europese Unie : een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen ; euroscepsis : de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking ;<!--2-->&#128261; eurozone : de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken : Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje ;<!--2-->&#128261; evenredige vertegenwoordiging : een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen ; events en trends : maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends) == Factchecken == ;<!--1-->&#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]] : het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen ;<!--2-->&#128261; fatsoensnorm : beleefdheidsregel / ongeschreven regel : een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving : regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen ; feminiteit : een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Feit|feit}} : iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening. ;<!--2-->&#128261; filterbubbel : het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt ; flexibilisering : de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen ; flexwerk : werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is ;<!--2-->&#128261; formateur : de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt ;<!--2-->&#128261; formatie : het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen ;<!--2-->&#128261; formele macht : macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak ; Forza! (Fortuynistische Oproep tot een Realistische Zakelijke Aanpak) : een Nederlandse politieke vereniging die in 2003 is ontstaan uit de Lijst Pim Fortuyn ; formele solidariteit : solidariteit die is vastgelegd in wetten ;<!--1-->&#9989; fouilleren (preventief) : het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden : preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden ;<!--2-->&#128261; fractie : een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad ; fractiediscipline : de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden ;<!--2-->&#128261; framing : het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; Franse Revolutie : de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap ;<!--2-->&#128261; fraude : het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen ;<!--2-->&#128261; FVD (Forum voor Democratie) : een Nederlandse politieke partij die veelal wordt gekwalificeerd als radicaal-rechts populistisch == Gastarbeiders == ;<!--2-->&#128261; gastarbeiders : arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw : ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst ; GB (Groninger Belang) : een politieke partij die in de Nederlandse provincie Groningen actief is ;<!--2-->&#128261; gedaagde : de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen ; Gedeputeerde Staten : het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert ; gedoogbeleid : beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt : een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland ;<!--2-->&#128261; gedragsregel : een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving ; gedragsregulering : het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden ;<!--1-->&#9989; geldboete : een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden ;<!--1-->&#9989; gelijke behandeling : het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie ;<!--1-->&#9989; gelijkheid : de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben ;<!--2-->&#128261; gelijkheidsrechten : alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden ;<!--1-->&#9989; gelijkwaardigheid : het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen ;<!--2-->&#128261; gemeenschappelijk referentiekader : de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen ;<!--2-->&#128261; gemeentebestuur : het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders ; gemeentelijke herindeling : het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen ;<!--2-->&#128261; gemeenteraad : het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet ; gemengde markteconomie : een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig ;<!--1-->&#9989; gender : de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen ;<!--1-->&#9989; genderneutraal : zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender ;<!--2-->&#128261; gendernormen : de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen ; geprofileerde zender : een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel ;<!--2-->&#128261; generatieconflict : een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden ;<!--2-->&#128261; gerechtshof : een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank ; gereguleerde marktwerking : een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen ;<!--2-->&#128261; geschil : een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden ;<!--2-->&#128261; geweldsmonopolie : het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven : alleenrecht op dwang : de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken ;<!--1-->&#9989; gewoonte : een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt ;<!--2-->&#128261; gezag : geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven : formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten ; gezamenlijke besluiten : beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen ;<!--2-->&#128261; gezinshereniging : het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen ;<!--2-->&#128261; globalisering : het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken ;<!--2-->&#128261; GL (GroenLinks) : een Nederlandse politieke partij met een groene en progressief-linkse signatuur. GroenLinks is in 1990 opgericht als fusie van vier kleine linkse partijen: de PPR, de PSP, de CPN en de EVP ;<!--1-->&#9989; GL-PvdA (GroenLinks-PvdA) : een samenwerkingsverband van de Nederlandse politieke partijen GroenLinks en Partij van de Arbeid (PvdA). Deze partijen, die een groene en een sociaaldemocratische signatuur hebben, zitten op landelijk niveau in gezamenlijke fracties ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag : gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag (online) : grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdende problemen : problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme ;<!--1-->&#9989; groepsdruk : de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep ;<!--2-->&#128261; groepsidentificatie : je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt ;<!--2-->&#128261; groepsnormen : de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen ;<!--1-->&#9989;grondrechten : de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling : wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd : basiswetten ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}} : het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers : in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan : constitutie : staatsregeling ;<!--2-->&#128261; grooming : het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken == Halt (bureau) == ;<!--2-->&#128261; Halt (bureau) : een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen ; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie : een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan ; harmoniedenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben ;<!--2-->&#128261; hechtenis ; arresteren, gevangennemen : een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten ; herziening ten voordele : het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld ; Hobbes (Thomas) : een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is ; Hof van Justitie van de Europese Unie : de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten ; Hoge Raad : de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken ;<!--2-->&#128261; hoger beroep : het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank ;<!--2-->&#128261; hokjesdenken : mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken ; homogeniteit : als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten ;<!--2-->&#128261; hoofdstraf : de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete ; hooggerechtshof : een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland : in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken : het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie ;<!--2-->&#128261; hoor en wederhoor : het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden : het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt : de verschillende betrokkenen zijn gehoord ; horizontale werking grondrecht : de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid ; [[huishouden]] :1) (zelfstandig naamwoord:) groep van één of meer samenwonende mensen die samen een economische eenheid vormen :2) (werkwoord:) het doen van de huishouding, de organisatie van werkzaamheden om in de voeding, kleding en het onderdak van een huishouden te voorzien ;<!--2-->&#128261; huiszoekingsbevel : een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken : een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen : voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd ; HVV (Hart voor Vrijheid) : voorheen Lijst30 geheten, is een Nederlandse politieke beweging, opgericht op 17 juni 2021 en is voortgekomen uit de blanco lijst 30 bij de Tweede Kamerverkiezingen 2021. De partij profileert zich voornamelijk via haar kritiek op het Nederlandse coronabeleid == Identificatieplicht == ;<!--2-->&#128261; identificatieplicht : de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd ;<!--2-->&#128261; identificatie : het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal ;<!--2-->&#128261; identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen ;<!--2-->&#128261; ideologie : een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien ;<!--1-->&#9989; illegaal : iets wat niet is toegestaan volgens de wet ;<!--1-->&#9989; illegalen : mensen die zonder toestemming in een land verblijven ;<!--1-->&#9989; imitatie : het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders ;<!--2-->&#128261; immateriële behoeften : niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid ;<!--2-->&#128261; immateriële schade : schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn ;<!--2-->&#128261; immigratie : het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen ;<!--2-->&#128261; in beslag nemen : het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek : de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt : eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen : verbeurdverklaren ;<!--2-->&#128261; inburgeringscursus : een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land ;<!--2-->&#128261; infiltratie : het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen : (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd : de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover : het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen ;<!--2-->&#128261; inclusieve samenleving : een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen ;<!--2-->&#128261; indirecte democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu] : een enkele persoon in het bijzonder ;<!--2-->&#128261; individualisering : het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep ;<!--2-->&#128261; individualisme : de opvatting dat het belang van het individu voorop staat ;<!--2-->&#128261; individuele vrijheid : het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen ;<!--2-->&#128261; indoctrinatie : het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek : bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen : eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert : eenzijdig onderwijzen ;<!--2-->&#128261; informateur : iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie] : kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken ;<!--2-->&#128261; informatiesamenleving : een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan ;<!--2-->&#128261; informatieve functie media : de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie ;<!--2-->&#128261; informele macht : macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie ; informele solidariteit : de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen ; infotainment : een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien ; injectienaaldtheorie : de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden ; internationale zelfbeschikking : het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd ; ingroup : een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert ;<!--2-->&#128261; innovatie : het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden ; institutioneel racisme : systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties ;<!--2-->&#128261; integratie : het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; integratiebeleid : maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen ; integratiefunctie van de politiek : het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma ; intentieverklaring : een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken ; intergouvernementeel : samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden ;<!--2-->&#128261; internalisatie : het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden ; Internationaal Gerechtshof : de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt ; internationaal recht : afspraken en regels die gelden tussen landen ; Internationaal Strafhof : een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden ; interne markt : een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen ; interventie : het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed] : de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen : informele macht: niet vastgelegd in regels : overwicht ; invoerfase : de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd ; irreguliere migratie : het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming == Jeugdstrafrecht == ;<!--2-->&#128261; jeugdcriminaliteit : jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar ;<!--2-->&#128261; jeugdstrafrecht : speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen : soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar ;<!--1-->&#9989; jongeren : mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar ;<!--2-->&#128261; jongerencultuur : de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren ;<!--2-->&#128261; journalistieke normen : regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid ; juridisch burgerschap : het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land ; jurisprudentie : uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken : het geheel van uitspraken door rechters ; juridisch loket : een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten ;<!--2-->&#128261; jury : een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is ;<!--2-->&#128261; juryrechtspraak : een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak : in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt : in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten == Kabinet == ;<!--2-->&#128261; kabinet : de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen ;<!--2-->&#128261; kabinetsformatie : het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen ; kaderwetgeving : wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt ;<!--2-->&#128261; kansenongelijkheid : de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen ; kennismigrant : iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken ; kiesdeler : het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging ;<!--2-->&#128261; kiesdrempel : het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}} : het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen ; klassenjustitie : het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen : mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse : van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen ; klassenstrijd : het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart ;<!--2-->&#128261; klassieke grondrechten : de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst : De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast. : Rechten die de overheid moet garanderen. ; klimaatmigratie : mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden. ; klimaatvluchteling : iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen ;<!--1-->&#9989; koloniën : gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd ;<!--1-->&#9989; koning : het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol ; kort geding : een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken ; kosmopolitisme : de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep ;<!--1-->&#9989; kritisch denken : het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven ;<!--2-->&#128261; kwalificatieplicht : de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; kwaliteitscontrole : het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen == Laaggeletterdheid == ;<!--2-->&#128261; laaggeletterdheid : het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; leerplicht : de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; leerplichtambtenaar : iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft ;<!--2-->&#128261; leerplichtwet : de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten ;<!--2-->&#128261; legaliteitsbeginsel : het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat : de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden ; legitimiteit : de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien ; legitimiteitscrisis : de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien ;<!--1-->&#9989; levenslang : een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt ;<!--2-->&#128261; levensverwachting : het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven ;<!--1-->&#9989; lhbti+-beweging : de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen ; liberale verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis ;<!--2-->&#128261; liberalisme : een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt ;<!--2-->&#128261; lijsttrekker : de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen ;<!--1-->&#9989; links (politiek) : de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; linkse partijen : partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid ;<!--2-->&#128261; lobbyen : proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen ; Locke (john) : een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen ;<!--2-->&#128261; lokmiddel : iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen == Maatschappelijk burgerschap == ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk burgerschap : actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk middenveld : organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk probleem : een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk vraagstuk : een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden : we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm) : ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving : onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke ladder : de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke organisaties : groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke participatie : het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke positie : de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke veranderingen : de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--1-->&#9989; maatschappij : een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken ;<!--2-->&#128261; maatschappijleer : het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}} : het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen : Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; machtenscheiding (zie trias politica) : het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht ; machtiging tot binnentreding : toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan : voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi) : voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven ;<!--2-->&#128261; machtsbron : de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag : de manier waarop je macht verkrijgt ;<!--2-->&#128261; machtsmiddel : de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen : een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden ; macroniveau : het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land ;<!--1-->&#9989; manipulatie : het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen : feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt ;<!--2-->&#128261; mantelzorg : onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben ; marktautoriteit : een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt ;<!--2-->&#128261; marktwerking : het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden ; masculiniteit : kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving ; massacommunicatie : communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet ;<!--2-->&#128261; materiële behoeften : behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak ;<!--2-->&#128261; materiële schade : schade die direct uitgedrukt kan worden in geld ;<!--2-->&#128261; maximumstraf : de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf ;<!--1-->&#9989; media (politieke functie) : de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek ; mediacratie : een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; mediation : een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar ;<!--2-->&#128261; mediasamenleving : een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven ;<!--2-->&#128261; mediawijsheid : het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan ;<!--2-->&#128261; medium (communicatie) : het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet ;<!--1-->&#9989; mening : een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp : wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt : een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen : wat je van iets vindt ;<!--2-->&#128261; mensenrechten : basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid ; meritocratisch ideaal : het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties ; microniveau : het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin ;<!--2-->&#128261; middenpartijen : politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen ; militaire dictatuur : een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen ;<!--2-->&#128261; migratie : het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen ;<!--2-->&#128261; migratieachtergrond : kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf : een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren ;<!--2-->&#128261; migreren : verhuizen naar een ander land of gebied ; militair regime : een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert ;<!--2-->&#128261; miljoenennota : een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert ;<!--2-->&#128261; minimumloon : het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand ;<!--2-->&#128261; minister : een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein : Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie ; minister zonder portefeuille : een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering ; ministeriële verantwoordelijkheid : het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie ; ministerposten (verdeling) : de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet ;<!--1-->&#9989; minister-president : de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering ;<!--2-->&#128261;misdrijf : een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd : in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit : meer ernstige strafbare feiten : moderniseringstheorie : de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien ; mondiaal niveau : het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen ; monitoring : het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen ; Montesquieu : een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde : een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting ;<!--2-->&#128261; motie : een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken ;<!--2-->&#128261; morele verplichting : het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels == Naastenliefde == ;<!--1-->&#9989; naastenliefde : het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid ;<!--2-->&#128261; nachtwakerstaat : een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen ;<!--2-->&#128261; nationale identiteit : het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land ;<!--2-->&#128261; nationale terrorismelijst : een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme ;<!--2-->&#128261; nationale veiligheid : de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage ;<!--2-->&#128261; nationalistisch : een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst ;<!--2-->&#128261; nationalisme : een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk ;<!--2-->&#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) : een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt ; ne bis in idem-regel : de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden : letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft ;<!--1-->&#9989; nepnieuws : verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is ;<!--2-->&#128261; nettoloon : het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt ;<!--2-->&#128261; neutraliteit (rechters) : het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen ;<!--2-->&#128261; niet-democratische partij : een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid : politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden ; ngo’s : niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen ;<!--2-->&#128261; nieuwkomers : mensen die recent in een land zijn komen wonen ; noodweer (recht) : het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval ; noodweerexces (recht) : het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst ;<!--1-->&#9989; norm : een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien : normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt : opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen == Objectief == ;<!--1-->&#9989; objectief : op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens : feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid ;<!--2-->&#128261; objectieve veiligheid : veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken ;<!--2-->&#128261; officier van justitie : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt : een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België : bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen : heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt : Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie. ;<!--2-->&#128261; omgevingsfactoren : de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen ;<!--1-->&#9989; omroep : organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt ; omzettingsfase : de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht ;<!--2-->&#128261; onafhankelijke rechters : rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten : de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties ; ondernemingsrecht : het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven : ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen : de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten : het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten : stichtingen vallen hier meestal buiten ;<!--1-->&#9989; onrechtvaardigheid : het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen : een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt ;<!--1-->&#9989; on demand : iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst ;<!--2-->&#128261; onafhankelijkheid (rechters) : het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken ; onderadvies : een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere ;<!--2-->&#128261; onderwijsinspectie : een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen ;<!--2-->&#128261; one-issuepartij : een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; online-profilering : het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken ;<!--1-->&#9989; onmacht : het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets ;<!--2-->&#128261; onschendbaarheid koning : de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn ;<!--2-->&#128261; onschuldvermoeden : de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen ; ontbindingsrecht : het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen ;<!--2-->&#128261; ontgroening (demografie) : een afname van het aantal jongeren in de bevolking ; ontideologisering : het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; ontkerkelijking : het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden ; ontlastend bewijs : bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben ;<!--2-->&#128261; ontoerekeningsvatbaarheid : de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen ;<!--1-->&#9989; ontvanger : iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten ;<!--1-->&#9989; onverschilligheid : het gebrek aan interesse of betrokkenheid ; onzekerheidsvermijding : de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties ; oorlogstribunaal : een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht ;<!--2-->&#128261; openbaar ministerie (OM) : de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt : het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland : anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie : samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie ;<!--2-->&#128261; openbare aanklager : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen : de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt : in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal ;<!--2-->&#128261; opiniepeilingen : onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden ; opinieleiderstheorie : de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders) ;<!--2-->&#128261; opkomstplicht : de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen ; opperbevelhebber van het leger : de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland : in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht ;<!--2-->&#128261; oppositie : politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen ; oppositiefractie : de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort ;<!--2-->&#128261; oppositiepartijen : partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren ;<!--1-->&#9989; opsporing : het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie ; opvragen van speciale persoonsgegevens : het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden : de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen ;<!--2-->&#128261; opzegtermijn : de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen ; organische staatsopvatting : de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken ; outgroup : een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft ; overadvies : een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Overheid|overheid}} : de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten : de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied ;<!--2-->&#128261; overmacht-noodtoestand : een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen ;<!--1-->&#9989; overtreding : een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven : overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven ;<!--2-->&#128261; overtuigingskracht : het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten == Parasociale relatie == ; parasociale relatie : een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage ;<!--2-->&#128261; parlement : de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert ; parlementair stelsel : een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is ;<!--2-->&#128261; parlementaire democratie : een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert : burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming : in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement : een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid ; parlementaire enquêtecommissie : een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp ;<!--2-->&#128261; participatiesamenleving : een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving ; participatiewet : een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt ; particulier initiatief : het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid ;<!--2-->&#128261; passief kiesrecht : het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie : passieve solidariteit : het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost ; personen- en familierecht : het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen : regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen : het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke kwaliteiten : individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht ;<!--2-->&#128261; persvrijheid : het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren ;<!--2-->&#128261; plaatsgebonden : afhankelijk van een bepaalde locatie of plek ; platformeconomie : een economisch systeem dat werkt via een online platform ; platformfunctie (media) : de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden ; plea bargaining : een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden ;<!--2-->&#128261; pluriforme samenleving : een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan : een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven : een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven ;<!--2-->&#128261; pluriformiteit : de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving ;<!--2-->&#128261; polarisatie : het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving ; poldermodel : een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten ;<!--1-->&#9989; politie : de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde : de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen : bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Politiek|politiek}} : het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd ;<!--2-->&#128261; politiek links : een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst ;<!--2-->&#128261; politiek rechts : een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; politiek midden : een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; politiek probleem : een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen : een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden : een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman) ; politieke actoren : personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming ; politieke agenda : de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; politiek debat : een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen ;<!--2-->&#128261; politieke (grond)rechten : basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht ; politieke motieven migratie : redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking ;<!--2-->&#128261; politieke partij : een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen ; politiek-juridische conflicten : conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen ;<!--2-->&#128261; populisme : een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde ;<!--2-->&#128261; poortwachters : organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie ;<!--2-->&#128261; populistische partij : een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek ; positietoewijzing : de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen ; positiewerving : de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren ; positieve discriminatie : maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen ; pragmatisme : een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen ; predictive policing : het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen ;<!--2-->&#128261; premie : het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering ;<!--1-->&#9989; premier : de minister-president, leider van de regering ; presidentieel stelsel : een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement ; presidentieel vetorecht : het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden ;<!--2-->&#128261; preventie : maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen ;<!--2-->&#128261; preventief fouilleren : het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen ; primaire inkomensverdeling : de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald ;<!--2-->&#128261; Prinsjesdag : de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement ; privaatrecht (burgerlijk recht) : het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom : burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) : regelt de betrekkingen tussen burgers onderling ;<!--1-->&#9989; privacy : het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden ;<!--2-->&#128261; privatisering : het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties ;<!--2-->&#128261; privileges : bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben ;<!--2-->&#128261; proces-verbaal : een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd ; proeftijd : een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden ;<!--2-->&#128261; progressief : een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving ; progressief belastingstelsel : een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind ;<!--2-->&#128261; propaganda : het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen : er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden : propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie ;<!--2-->&#128261; Provinciale Staten : het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie ; psychische overmacht : een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag ;<!--2-->&#128261; publiekrecht : het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht : het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht) : de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid ; pullfactor : een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren ; pulpnieuws : sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde ; pushbacks : het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen ; pushfactor : een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging == Qaly == ; qaly : afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg ;<!--2-->&#128261; quotum : een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten == Raad van Ministers == ; raad van ministers : de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt ; raad van state : het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert ;<!--1-->&#9989; racisme : discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur ;<!--2-->&#128261; radicalisering : het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen ; rassenjustitie : het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst : hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme ; rationele keuzetheorie : de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen ; reactionair : een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden ;<!--2-->&#128261; recht : het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet : recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan : geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt : geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden ; recht van amendement : het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen ; recht van onderzoek en enquête : het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering ;<!--2-->&#128261; recht van initiatief : het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen ; recht van interpellatie : het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp ;<!--2-->&#128261; recht van motie : het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}} : een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechter|rechter}} : een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet : meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld : de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt : een rechter is iemand die rechtspreekt ; rechter-commissaris : een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken ;<!--2-->&#128261; rechterlijke macht : alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht : de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten : de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen ;<!--1-->&#9989; rechts (politiek) : een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid ;<!--2-->&#128261; rechtse partijen : politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis ;<!--2-->&#128261; rechtsbescherming : de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers : De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid. ;<!--2-->&#128261; rechtshandhaving : het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd : door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt : het handhaven van de rechtsorde ;<!--2-->&#128261; rechtsnorm : een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet ;<!--2-->&#128261; rechtsorde : het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd : het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd ;<!--2-->&#128261; rechtspersonen : organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen ;<!--2-->&#128261; rechtsprekende macht : de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters ;<!--2-->&#128261; rechtsstaat : een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd : een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn : de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid : een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid : in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten ;<!--1-->&#9989; rechtszaak : een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; rechtszekerheid : het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd ;<!--2-->&#128261; rechtvaardigheid : het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden ; rechtvaardigheidsgrond : een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer ;<!--1-->&#9989; reclame : een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen ; reclassering : een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving ;<!--2-->&#128261; rede : het verstand, het vermogen om logisch na te denken ;<!--2-->&#128261; referendum : een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; referentiekader : alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt : je ziet de wereld zoals je zelf bent ;<!--2-->&#128261; regeerakkoord : een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken ;<!--1-->&#9989; regels : afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Regering|regering}} : de koning en de ministers samen, die het land besturen ; religieuze dictatuur : een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie ; rentmeesterschap : het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen ;<!--2-->&#128261; representatie : het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek ; representatieve democratie : een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; repressie : het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet ; republicanisme : een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie ; requisitoir : het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak ; resocialisatie : het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf ; resolutie : een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie ;<!--1-->&#9989; respect : het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten ; restrictief toelatingsbeleid : een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt ;<!--2-->&#128261; rijksbegroting : het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar ;<!--2-->&#128261; rolpatronen : verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd ; Rousseau (Jean-Jacques) : een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit == sanctie == ;<!--1-->&#9989; sanctie : een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt ;<!--2-->&#128261; schadevergoeding : een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden ; schulduitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid ; secretaris-generaal : de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie ; seculiere samenleving : een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn ;<!--2-->&#128261; segregatie : het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie ;<!--2-->&#128261; seksuele moraal : de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties ;<!--2-->&#128261; selectieve waarneming : het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen : informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader : selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken : als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen ; selectiefunctie : de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen ; senaat : de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden ;<!--2-->&#128261; schikking : een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan ;<!--2-->&#128261; seponeren : het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen ; sociaal contract : een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden : afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben ; sociaal kapitaal : de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen ;<!--2-->&#128261; sociaal minimum : het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocraten : mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocratie : een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit ; sociaaldemocratische verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; sociaaleconomisch : alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status ; sociaal-culturele conflicten : conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl ; sociaal-culturele onderscheiding (politiek) : het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen ; sociaal-economische positie : de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep ; sociaal-economische raad : een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken ;<!--2-->&#128261; sociaal-economische status : de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding ;<!--2-->&#128261; sociale binding (gevoelsbinding) : de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving ;<!--2-->&#128261; sociale cohesie : de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving : de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving. ;<!--2-->&#128261; sociale controle : het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving ;<!--2-->&#128261; sociale grondrechten : rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk : een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs : een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs : de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien : werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs : hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers ;<!--2-->&#128261; sociale identiteit : het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort ;<!--2-->&#128261; sociale mobiliteit : de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen ; sociale motieven (migratie) : redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden ;<!--2-->&#128261; sociale ongelijkheid : de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving ; sociale partners : werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden ; sociale rechtsstaat : een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren : een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen ; sociale vangnet : voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte ;<!--2-->&#128261; sociale verplichting : de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden : verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd : een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving : een regel die je wordt opgelegd door je omgeving ; sociale verzekering : een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom ; sociale voorzieningen : hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben ; socialezekerheidsstelsel : het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land ;<!--2-->&#128261; socialisatie : het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert ; socialisatiefunctie : de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen ; socialisatieprocessen : alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving ; socialiserende instituties : organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie ;<!--2-->&#128261; socialisme : een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen ; sociobiologische theorie : de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen ;<!--2-->&#128261; soevereiniteit : de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat ; soevereiniteits- en democratiebeginsel : het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert ;<!--2-->&#128261; solidariteit : het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving ; solidariteitsafspraak : een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving ; solidariteitsprincipe : het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen ;<!--2-->&#128261; sollicitatie : het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever ; sollicitatieplicht : de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering ; spindoctor : een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media ; spreekrecht : het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen ;<!--2-->&#128261; staande houden : het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren : laten stilstaan en vragen naar je personalia ;<!--1-->&#9989; staat : een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht ;<!--1-->&#9989; staatshoofd : de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president ; staatsrecht : het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat : alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat : het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen : het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen ; staatsregeling van de Bataafse Republiek : de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland ;<!--2-->&#128261; staatssecretaris : een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt ;<!--2-->&#128261; startkwalificatie : het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren ;<!--2-->&#128261; staking : het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever ;<!--2-->&#128261; Staten-Generaal : het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer ;<!--1-->&#9989; stelling : een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken ;<!--2-->&#128261; stemrecht : het recht om te stemmen bij verkiezingen ;<!--2-->&#128261; stereotype : een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen : een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid ; stille midden : de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies ;<!--2-->&#128261; strafbaarheid : iets is alleen strafbaar als het in de wet staat : de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden ;<!--2-->&#128261; strafbaarheidsbeginsel : het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld ; strafbepaling : een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt ;<!--2-->&#128261; strafbeschikking : een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt ; strafkans : de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft ; strafmaat : de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen : in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf : omvang van de straf ;<!--2-->&#128261; strafproces : het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten ;<!--2-->&#128261; strafrecht : het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen : strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden : alle wettelijke strafbepalingen ; strafrechtelijke maatregelen : maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf ; strafuitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid ;<!--2-->&#128261; strafzaak : een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit ;<!--2-->&#128261; strategisch stemmen : stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij ; structureel racisme : een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst ; structuurvisie : een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven ;<!--2-->&#128261; subcultuur : een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur ;<!--1-->&#9989; subjectief : gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten : meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt ; subjectieve veiligheid : veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren ; subsidiariteitsbeginsel : het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau ;<!--2-->&#128261; subsidie : financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven ; supranationaal : boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden ; systeemtheorie (politiek) : een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben == Taakstraf == ;<!--2-->&#128261; taakstraf : een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving ;<!--2-->&#128261; tbs : terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen ; technisch sepot : het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast ; technologisering : het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving ;<!--2-->&#128261; tegencultuur : een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft ;<!--2-->&#128261; tenlastelegging : het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit ; terechtzitting : de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; terrorisme : geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken ; tertiaire inkomensverdeling : de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies ; terugkoppelingsfase : de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen ; theocratie : een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben ;<!--2-->&#128261; Thorbecke (Johan Rudolph) : grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw ; three strikes and you're out law : een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf ;<!--2-->&#128261; tijdgebonden : afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt ; toetsingsrecht : het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet ;<!--2-->&#128261; tolerantie : het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf ; tolerantieparadox : de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan ;<!--2-->&#128261; transactie (schikking) : een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt ;<!--2-->&#128261; trias politica : de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht : de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken : de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001) : het principe van de machtenscheiding ;<!--2-->&#128261; troonrede : de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken ; tv-democratie : een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}} : het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert == Uitlokking == ;<!--2-->&#128261; uitlokking : het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen ;<!--2-->&#128261; uitspraak : de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak ; uittreding : het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking ;<!--2-->&#128261; uitvoerende macht : de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering : de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006) : zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd ; uitvoerfase : de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd ; UNHCR : het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt : United Nations High Commissioner for Refugees ; uniformiteit : de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is ;<!--2-->&#128261; UVRM : Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten ; UWV : het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland : Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen == Vakbond == ;<!--2-->&#128261; vakbond : een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers ;<!--2-->&#128261; vasthouden : iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor : de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden ; Veiligheidsraad : een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist ;<!--2-->&#128261; verbindingswoorden : woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’ ;<!--2-->&#128261; verdachte : iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit : er bestaat een redelijk vermoeden van schuld ;<!--2-->&#128261; verdrag : een officiële overeenkomst tussen landen ; verdrag van lissabon : een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt ; verdrag van maastricht : het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte ; verdrag van schengen : een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer ;<!--2-->&#128261; Verenigde Naties (VN) : een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen ;<!--2-->&#128261; vergelding : het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}} : het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt ;<!--2-->&#128261; verhoren : het ondervragen van iemand door politie of justitie ; verjaringstermijn : de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden ;<!--2-->&#128261; verkenning : het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen ; verklaring van de rechten van de mens en burger : een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt ; verlichte dictatuur : een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen ;<!--2-->&#128261; verlichting : een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden ; vermijding-conflict-aanvaarding : drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren ; vermogensrecht : het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen : het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld) : twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht : regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen ; vermogensschade : schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen ; versplintering : het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote ; verticale werking (grondrecht) : de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid ;<!--1-->&#9989; vertrouwen : het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen ; vertrouwen in de overheid : het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt ;<!--2-->&#128261; vervolgen : het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd ;<!--2-->&#128261; vervreemding : het overdragen of verliezen van eigendom of rechten ;<!--2-->&#128261; verzorgingsstaat : een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers : een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid : in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers ;<!--2-->&#128261; verzuiling : de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing ; vetorecht : het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren ;<!--2-->&#128261; vierde macht : de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden : de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen ;<!--2-->&#128261; vluchteling : iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht ; vluchtelingendebat : discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers ; VN-vluchtelingenverdrag : internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt ; volgmigratie : migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd : migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordigers : gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordiging : groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement ;<!--2-->&#128261; volksverzekering : sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom ;<!--2-->&#128261; vonnis : de beslissing van een rechter in een rechtszaak ;<!--2-->&#128261; voorarrest : voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet ; voorjaarsnota : document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar ; voorkeursstemmen : stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden ; voorkomen van eigenrichting : maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen ;<!--2-->&#128261; vooroordeel : een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent : als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen : een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd ; voorwaardelijke invrijheidstelling : het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden ;<!--2-->&#128261; voorwaardelijke straf : een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt ; vox populi : de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen ;<!--2-->&#128261; vragenrecht : het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders ; Vrede van Westfalen : vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa ;<!--2-->&#128261; vrijemarkteconomie : een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}} : de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken : vrij zijn van (overheids)bemoeienis ;<!--2-->&#128261; vrijheid van meningsuiting : het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur ; vrijheidsrechten : rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk. ;<!--2-->&#128261; vrijheidsstraf : een straf waarbij iemand in de gevangenis moet ;<!--2-->&#128261; vrijwilligerswerk : onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen == Waarde == ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}} : iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes : sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd : een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven ;<!--2-->&#128261; waterschappen : regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--2-->&#128261; wederkerigheid : het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart] : de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien ;<!--2-->&#128261; welvaartsziekten : ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn] : de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid ;<!--2-->&#128261; wereldburger : iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}} : activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn ;<!--2-->&#128261; werkgelegenheid : het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden ; werkgeversorganisatie : een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt ;<!--2-->&#128261; werkloosheid : de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden ; werknemersverzekeringen : sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet] : een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden : elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten : wetten zijn geschreven rechtsregels ; Wet afgeschermde getuigen : wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak ; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden : wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven : in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering : opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet ; Wet computercriminaliteit : wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit ;<!--2-->&#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur) : wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven ; Wet opsporing terroristische misdrijven : wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten ; Wet terroristische misdrijven : wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan : Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. : Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld. ; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme : wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden ;<!--2-->&#128261; wetboek van strafrecht : de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht : verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden : wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht) : het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht ; wetboek van strafvordering : verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal : de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering : het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht) ; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) : adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken ;<!--2-->&#128261; wetgevende macht : de macht die wetten maakt, meestal het parlement : stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden : deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land : de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008) ;<!--2-->&#128261; wethouder : lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente ;<!--2-->&#128261; WIA-uitkering : uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken ;<!--2-->&#128261; wij-gevoel : gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep ;<!--2-->&#128261; wij-zij-denken : het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet ; winstmaximalisatie : het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement ; witteboordencriminaliteit : misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven : witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status : witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen ;<!--2-->&#128261; wraak : het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen ;<!--2-->&#128261; WW-uitkering : uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan == Xenofobie == ; xenofobie : angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen == Zaken van algemeen belang == ;<!--2-->&#128261; zaken van algemeen belang : onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving : zakenkabinet : een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek ;<!--2-->&#128261; zelfbeschikking : het recht om eigen keuzes te maken over je leven ; zelfcontroletheorie : theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen ;<!--2-->&#128261; zelfredzaamheid : het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen ;<!--2-->&#128261; zender : degene die een boodschap verstuurt in communicatie ;<!--2-->&#128261; zetel : een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan ;<!--2-->&#128261; zorgkosten : de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen ; zorgmijders : mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden ;<!--2-->&#128261; zorgplicht : verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers ;<!--2-->&#128261; zorgtoeslag : financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken ;<!--2-->&#128261; zorgverzekeraar : bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt ;<!--2-->&#128261; zorgverzekering : verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt ;<!--2-->&#128261; zwartwerk : werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald ; zwevende kiezer : iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen ; zzp’er : zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert == Nog toe te voegen begrippen == <poem> leefvorm nature-nurture-debat </poem> ; religie (geloof) : een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven == Literatuurlijst == * Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/ * Lesaffer, R. (2008). <i>Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis</i> (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven. * Devos, C. (2006). <i>De kleermakers en de keizer.</i> Gent, België: Academia Press. * Witteveen, W. (2001). <i>De geordende wereld van het recht</i> (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press. {{Sub}} otox5c2yho0utce11nx5xy9h8992mvt 425171 425170 2026-05-08T17:52:22Z Pbuddenberg 15132 /* Jeugdstrafrecht */ 425171 wikitext text/x-wiki ;<!--1-->&#9989; basis ;<!--2-->&#128261; samenhang ;<!--3-->&#128269; achtergrond <!-- ; <span>&#128204;</span> toegespitst --> <!-- ; <span>&#127891;</span> theoretisch --> == 50PLUS == ;<!--2-->&#128261; 50PLUS : een Nederlandse politieke ouderenpartij die opkomt voor de belangen van personen van vijftig jaar en ouder == Aangeboren eigenschappen == ;<!--2-->&#128261; aangeboren eigenschappen : eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn ;<!--2-->&#128261; aangeboren verschillen : niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen ; aangeleerde cultuurkenmerken : waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd ;<!--2-->&#128261; aangeleerde eigenschappen : gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving ; aangeleerd-gedrag theorie : crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen ;<!--1-->&#9989; aanhouden (arresteren) : het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan ; aanvullende verzekering : een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit ;<!--2-->&#128261; absolute macht : een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit ; absolute monarchie : onbegrensd koningschap ;<!--2-->&#128261; actief kiesrecht : het recht om te mogen stemmen ;<!--1-->&#9989; actiegroep : een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken ; actieve solidariteit : met veel inspanning andere mensen helpen ; actieven : mensen die betaald werk verrichten ;<!--2-->&#128261; actoren (politiek) : individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht ; adolescentenstrafrecht : een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar ;<!--1-->&#9989; advocaat : raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden ; afdwingbaar : de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen ; afhankelijkheidstheorie : het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen ;<!--2-->&#128261;afschrikking : het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen ; afwezigheid van schuld : dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit ; agendafunctie media : de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten ;<!--2-->&#128261; AIVD : De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage ;<!--1-->&#9989; algemeen belang : iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg : datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is ;<!--2-->&#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen : het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland ;<!--2-->&#128261; Algemene bijstand : een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien ; Algemene Vergadering : het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten ;<!--2-->&#128261; algoritme : een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude ; allochtonen : mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond) ; ambtelijk bevel : een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod ;<!--1-->&#9989; ambtenaar : een werknemer van de overheid : iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst ; Amerikaanse constitutie : het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt ;<!--2-->&#128261; analysevragen : onderzoeksvragen : vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen : analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen ;<!--2-->&#128261; anarchistische samenleving : een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers ; anomietheorie : een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken ; anonieme getuigenverklaring : geheime verklaring : getuige wiens identiteit niet bekend is : bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten ;<!--1-->&#9989; AOW : de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken ;<!--2-->&#128261; AOW-uitkering : het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen ;<!--2-->&#128261; arbeidsconflict : een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden ;<!--2-->&#128261; arbeidsethos : de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} : de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ; arbeidsmigranten : mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken ;<!--2-->&#128261; arbeidsomstandigheden : de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt ;<!--2-->&#128261; arbeidsovereenkomst : een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor ; arbeidsparticipatie : het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking ; arbeidspotentieel : het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land ;<!--2-->&#128261; Arbowet : de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers ;<!--1-->&#9989; argument : een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen ; aristocratie : bestuur van het land door adel en de rijke burgerij ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Armoede|armoede}} : het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien ; armoedeval : de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan ;<!--1-->&#9989; asiel : de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}} : iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht ;<!--1-->&#9989;asociaal (gedrag) : gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt ; assimilatie : het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen ;<!--2-->&#128261; autochtoon : een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont ;<!--2-->&#128261; autoritair regime : een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft ;<!--2-->&#128261; autoritaire staat : een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen ;<!--1-->&#9989; automatisering : het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen ;<!--1-->&#9989; azc : een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld == Basisbehoeften == ;<!--1-->&#9989; basisbehoeften : de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding ;<!--2-->&#128261; basisinkomen : een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien ;<!--2-->&#128261; basisverzekering : de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed ;<!--2-->&#128261; BBB (BoerBurgerBeweging) : een politieke partij die zich expliciet focust op mensen buiten de Randstad ;<!--2-->&#128261; beeldvorming : het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Begrip|begrip}} : het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen ; beginsel van de grondrechten : het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen ; beginsel van de trias politica : het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang] : voordeel : iets waar je een voordeel bij hebt : iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is : het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn ;<!--2-->&#128261; belangengroep : een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging ; belangentegenstelling : een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting] : een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur ;<!--2-->&#128261; belastingplicht : gedwongen geldheffing : iedereen met een inkomen betaalt belasting : de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven ; beleidsbepaling : het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen ; beleidssepot : het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft ; beleidsvoorbereiding : de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid ;<!--2-->&#128261; beroepsbevolking : alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk ; bestemmingsplan : een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie ; bestuurlijke autonomie : het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand ; bestuurskracht : het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren ; bestuursorgaan : een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister ; bestuursrecht : administratief recht : centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid : het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde : het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten : bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven) ;<!--1-->&#9989; betrouwbaarheid (informatie) : eerlijkheid : de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt : om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht ;<!--2-->&#128261; big data : heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken ; BIJ1 : een politieke partij met een radicaal links programma ;<!--2-->&#128261; bijkomende straf : een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete ;<!--2-->&#128261; bij- en omscholing : het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen ; bindingstheorie : een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school ; blauweboordencriminaliteit : criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie ; bodemprocedure : de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan ;<!--2-->&#128261; boycot : het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen ; brede verzorgingsstaat : een samenleving met een zeer grote collectieve sector ;<!--2-->&#128261; Brexit : het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Bron|bron}} : oorsprong : bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen : de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige ;<!--2-->&#128261; brutoloon : het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald ; budgetrecht : het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven ; bureaucratische cultuur : een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid ;<!--1-->&#9989; burgemeester : het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid ; burgerarrest : het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad ;<!--2-->&#128261; burgerberaad : een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen ;<!--2-->&#128261; burgerinitiatief : een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten ; burgerlijk recht : civiel recht of privaatrecht : het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed : burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) ; burgerlijk wetboek : het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren ;<!--2-->&#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid : een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden ; burgerpanel : een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen ;<!--2-->&#128261; burgerparticipatie : het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek ;<!--2-->&#128261; burgerraad : door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s ;<!--1-->&#9989; burgerschap : het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; burgerschapsvorming : het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; buurtwacht : de bewaking van een wijk door burgers ; BVNL (Belang van Nederland) : een conservatief-liberale, populistische partij == Canon van Nederland == ;<!--2-->&#128261; Canon van Nederland : een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen ;<!--2-->&#128261; cao : een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen ; cassatie : vernietiging : het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis : cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter ;<!--1-->&#9989; categoriseren : het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken ; CBS : Centraal Bureau voor de Statistiek : heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie : het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking : het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd ; <!--1-->&#9989; CDA (Christen-Democratisch Appèl) : een christelijk geïnspireerde partij in het centrum van het politieke spectrum ; censuskiesrecht : cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel : aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. : het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen : Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen ;<!--2-->&#128261; censuur : het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden ; checks and balances : driemachtenleer : de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp' : het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen : dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan ;<!--2-->&#128261; christendemocraten : een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar ;<!--2-->&#128261; christendemocratie : een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt ; circulatiemigratiebeleid : beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten ; civiel recht : het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken ;<!--2-->&#128261; coalitie : een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen ; coalitiefractie : de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen ; Code Civil : de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd ;<!--2-->&#128261; collectief belang : het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel ;<!--2-->&#128261; collectieve goederen : goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen ; collectivisme : een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu ;<!--2-->&#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W) : dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur ; college van Gedeputeerde Staten : het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt ; commentaarfunctie van de media : de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen ; commissaris van de Koning : de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}} : kennisgeving : het doorgeven van informatie : een proces van informatie-uitwisseling : het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen : bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger ;<!--2-->&#128261; communicatieruis : de overdracht van informatie verloopt niet goed : een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen ;<!--2-->&#128261; communisme : een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn ; communitarisme : een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang ;<!--2-->&#128261; complottheorie : een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs ;<!--1-->&#9989; compromis : middenweg : een tussenoplossing : een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden : een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander : een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is ;<!--2-->&#128261; confessionalisme : een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek ; conflictdenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben ; conflicten bij integratie : problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren ; consensus : een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit ;<!--2-->&#128261; conservatief : een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert ; constitutionele monarchie : Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. : In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd. ; controlerende functie media : de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen ;<!--1-->&#9989; corona (COVID-19) : een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen ; corporatistische verzorgingsstaat : een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden ; criminaliseren : het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet ;<!--1-->&#9989; criminaliteit : misdadigheid : alle misdrijven die in de wet staan omschreven : het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude : met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz : criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld ;<!--2-->&#128261; CU (ChristenUnie) : een christelijke partij, met op sociaal en ecologisch gebied progressieve en op ethisch gebied behoudender standpunten ; cultureel kapitaal : de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk ;<!--2-->&#128261; culturele diversiteit : de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}} : het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen ;<!--2-->&#128261; cultuurkenmerken : de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities ; cultuurimperialisme : de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen ; cultuurrelativisme : dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden ; cultuuruniversalisme : het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen == D66 (Democraten 66) == ;<!--1-->&#9989; D66 (Democraten 66) : een Nederlandse politieke partij en heeft een sociaalliberale signatuur. D66 noemt zichzelf progressief, sociaalliberaal en ook wel vrijzinnig ;<!--2-->&#128261; dagvaarding : een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen ; David Easton : Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output ; decentralisatie : het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten ; decriminaliseren : het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag ;<!--2-->&#128261; deepfake : levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Definitie|definitie}} : een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent ; definitiemacht : het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel ; delegeren : het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur ; demissionair kabinet : een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd ;<!--1-->&#9989; democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land ;<!--2-->&#128261; democratische rechtsstaat : een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd ;<!--2-->&#128261; DENK : een politieke partij, die zich richt op respect voor alle Nederlanders ;<!--2-->&#128261; desinformatie : het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden ; DG (De Groenen) : een politieke partij die bestaat sinds 1983 en beschouwt zichzelf als een sociaal-ecologische partij. Behoud van het milieu neemt dan ook een centrale plaats in in de visie van De Groenen ;<!--1-->&#9989; dictatuur : een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn : een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben ; digitale ongelijkheid : ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet ; dijkgraaf : de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--1-->&#9989; dilemma : een lastige keuze uit twee of meer alternatieven : een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang : een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft ;<!--2-->&#128261; directe democratie : een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten ; discretionaire bevoegdheid : de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie ;<!--1-->&#9989; discriminatie : discriminatie betekent letterlijk "het maken van onderscheid" : het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen : mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn ; districtenstelsel : een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement ;<!--1-->&#9989; diversiteit : het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl ; DNA-plicht : mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie : dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden ;<!--1-->&#9989; doelgroep : een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is ;<!--2-->&#128261; dominante cultuur : de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden ;<!--1-->&#9989; doodstraf : een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf ; dualisme : het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren : het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren ; dualistisch stelsel : een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht : staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend : op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn ; dubbele garantie : het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten ; Dublin-verordening : een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen ;<!--1-->&#9989; duurzaamheid : het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen ;<!--2-->&#128261; dwangmiddelen : middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname : bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte : bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau ; dwangsom : een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt ; dynamiek van de samenleving : de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden == Ecologische voetafdruk == ;<!--2-->&#128261; ecologische voetafdruk : ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken ; ecologisme : een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving ; economisch kapitaal : de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen ; economische motieven migratie : dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen ; EEG : de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt ;<!--1-->&#9989; eenzijdige informatie : informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda ;<!--2-->&#128261; Eerste Kamer : het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt ; efficiëntie versus participatie : het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer ; EGKS : De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU ;<!--2-->&#128261; eigen risico : het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt ;<!--1-->&#9989; eigenbelang : handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf. ;<!--2-->&#128261; eiser : de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist ;<!--2-->&#128261; emancipatie : het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving ; EMU : de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro ; Esping-Anderson : een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model ; etnisch profileren : gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding ;<!--2-->&#128261; etniciteit : de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk ; etnische subcultuur : een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur ; etnocentrisme : het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is ;<!--1-->&#9989; euro : de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt ; Europees Hof voor de Rechten van de Mens : het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land ;<!--2-->&#128261; EVRM : Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden : het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd : het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld ;<!--2-->&#128261; Europees Parlement : het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen ; Europese Centrale Bank : de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone ; Europese Commissie : het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid ; Europese integratie : het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie ; Europese Raad : het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen ;<!--1-->&#9989; Europese Unie : een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen ; euroscepsis : de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking ;<!--2-->&#128261; eurozone : de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken : Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje ;<!--2-->&#128261; evenredige vertegenwoordiging : een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen ; events en trends : maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends) == Factchecken == ;<!--1-->&#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]] : het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen ;<!--2-->&#128261; fatsoensnorm : beleefdheidsregel / ongeschreven regel : een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving : regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen ; feminiteit : een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Feit|feit}} : iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening. ;<!--2-->&#128261; filterbubbel : het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt ; flexibilisering : de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen ; flexwerk : werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is ;<!--2-->&#128261; formateur : de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt ;<!--2-->&#128261; formatie : het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen ;<!--2-->&#128261; formele macht : macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak ; Forza! (Fortuynistische Oproep tot een Realistische Zakelijke Aanpak) : een Nederlandse politieke vereniging die in 2003 is ontstaan uit de Lijst Pim Fortuyn ; formele solidariteit : solidariteit die is vastgelegd in wetten ;<!--1-->&#9989; fouilleren (preventief) : het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden : preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden ;<!--2-->&#128261; fractie : een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad ; fractiediscipline : de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden ;<!--2-->&#128261; framing : het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; Franse Revolutie : de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap ;<!--2-->&#128261; fraude : het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen ;<!--2-->&#128261; FVD (Forum voor Democratie) : een Nederlandse politieke partij die veelal wordt gekwalificeerd als radicaal-rechts populistisch == Gastarbeiders == ;<!--2-->&#128261; gastarbeiders : arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw : ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst ; GB (Groninger Belang) : een politieke partij die in de Nederlandse provincie Groningen actief is ;<!--2-->&#128261; gedaagde : de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen ; Gedeputeerde Staten : het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert ; gedoogbeleid : beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt : een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland ;<!--2-->&#128261; gedragsregel : een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving ; gedragsregulering : het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden ;<!--1-->&#9989; geldboete : een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden ;<!--1-->&#9989; gelijke behandeling : het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie ;<!--1-->&#9989; gelijkheid : de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben ;<!--2-->&#128261; gelijkheidsrechten : alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden ;<!--1-->&#9989; gelijkwaardigheid : het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen ;<!--2-->&#128261; gemeenschappelijk referentiekader : de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen ;<!--2-->&#128261; gemeentebestuur : het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders ; gemeentelijke herindeling : het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen ;<!--2-->&#128261; gemeenteraad : het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet ; gemengde markteconomie : een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig ;<!--1-->&#9989; gender : de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen ;<!--1-->&#9989; genderneutraal : zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender ;<!--2-->&#128261; gendernormen : de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen ; geprofileerde zender : een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel ;<!--2-->&#128261; generatieconflict : een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden ;<!--2-->&#128261; gerechtshof : een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank ; gereguleerde marktwerking : een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen ;<!--2-->&#128261; geschil : een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden ;<!--2-->&#128261; geweldsmonopolie : het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven : alleenrecht op dwang : de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken ;<!--1-->&#9989; gewoonte : een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt ;<!--2-->&#128261; gezag : geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven : formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten ; gezamenlijke besluiten : beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen ;<!--2-->&#128261; gezinshereniging : het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen ;<!--2-->&#128261; globalisering : het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken ;<!--2-->&#128261; GL (GroenLinks) : een Nederlandse politieke partij met een groene en progressief-linkse signatuur. GroenLinks is in 1990 opgericht als fusie van vier kleine linkse partijen: de PPR, de PSP, de CPN en de EVP ;<!--1-->&#9989; GL-PvdA (GroenLinks-PvdA) : een samenwerkingsverband van de Nederlandse politieke partijen GroenLinks en Partij van de Arbeid (PvdA). Deze partijen, die een groene en een sociaaldemocratische signatuur hebben, zitten op landelijk niveau in gezamenlijke fracties ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag : gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag (online) : grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdende problemen : problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme ;<!--1-->&#9989; groepsdruk : de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep ;<!--2-->&#128261; groepsidentificatie : je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt ;<!--2-->&#128261; groepsnormen : de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen ;<!--1-->&#9989;grondrechten : de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling : wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd : basiswetten ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}} : het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers : in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan : constitutie : staatsregeling ;<!--2-->&#128261; grooming : het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken == Halt (bureau) == ;<!--2-->&#128261; Halt (bureau) : een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen ; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie : een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan ; harmoniedenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben ;<!--2-->&#128261; hechtenis ; arresteren, gevangennemen : een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten ; herziening ten voordele : het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld ; Hobbes (Thomas) : een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is ; Hof van Justitie van de Europese Unie : de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten ; Hoge Raad : de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken ;<!--2-->&#128261; hoger beroep : het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank ;<!--2-->&#128261; hokjesdenken : mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken ; homogeniteit : als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten ;<!--2-->&#128261; hoofdstraf : de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete ; hooggerechtshof : een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland : in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken : het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie ;<!--2-->&#128261; hoor en wederhoor : het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden : het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt : de verschillende betrokkenen zijn gehoord ; horizontale werking grondrecht : de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid ; [[huishouden]] :1) (zelfstandig naamwoord:) groep van één of meer samenwonende mensen die samen een economische eenheid vormen :2) (werkwoord:) het doen van de huishouding, de organisatie van werkzaamheden om in de voeding, kleding en het onderdak van een huishouden te voorzien ;<!--2-->&#128261; huiszoekingsbevel : een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken : een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen : voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd ; HVV (Hart voor Vrijheid) : voorheen Lijst30 geheten, is een Nederlandse politieke beweging, opgericht op 17 juni 2021 en is voortgekomen uit de blanco lijst 30 bij de Tweede Kamerverkiezingen 2021. De partij profileert zich voornamelijk via haar kritiek op het Nederlandse coronabeleid == Identificatieplicht == ;<!--2-->&#128261; identificatieplicht : de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd ;<!--2-->&#128261; identificatie : het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal ;<!--2-->&#128261; identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen ;<!--2-->&#128261; ideologie : een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien ;<!--1-->&#9989; illegaal : iets wat niet is toegestaan volgens de wet ;<!--1-->&#9989; illegalen : mensen die zonder toestemming in een land verblijven ;<!--1-->&#9989; imitatie : het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders ;<!--2-->&#128261; immateriële behoeften : niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid ;<!--2-->&#128261; immateriële schade : schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn ;<!--2-->&#128261; immigratie : het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen ;<!--2-->&#128261; in beslag nemen : het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek : de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt : eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen : verbeurdverklaren ;<!--2-->&#128261; inburgeringscursus : een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land ;<!--2-->&#128261; infiltratie : het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen : (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd : de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover : het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen ;<!--2-->&#128261; inclusieve samenleving : een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen ;<!--2-->&#128261; indirecte democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu] : een enkele persoon in het bijzonder ;<!--2-->&#128261; individualisering : het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep ;<!--2-->&#128261; individualisme : de opvatting dat het belang van het individu voorop staat ;<!--2-->&#128261; individuele vrijheid : het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen ;<!--2-->&#128261; indoctrinatie : het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek : bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen : eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert : eenzijdig onderwijzen ;<!--2-->&#128261; informateur : iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie] : kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken ;<!--2-->&#128261; informatiesamenleving : een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan ;<!--2-->&#128261; informatieve functie media : de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie ;<!--2-->&#128261; informele macht : macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie ; informele solidariteit : de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen ; infotainment : een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien ; injectienaaldtheorie : de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden ; internationale zelfbeschikking : het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd ; ingroup : een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert ;<!--2-->&#128261; innovatie : het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden ; institutioneel racisme : systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties ;<!--2-->&#128261; integratie : het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; integratiebeleid : maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen ; integratiefunctie van de politiek : het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma ; intentieverklaring : een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken ; intergouvernementeel : samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden ;<!--2-->&#128261; internalisatie : het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden ; Internationaal Gerechtshof : de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt ; internationaal recht : afspraken en regels die gelden tussen landen ; Internationaal Strafhof : een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden ; interne markt : een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen ; interventie : het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed] : de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen : informele macht: niet vastgelegd in regels : overwicht ; invoerfase : de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd ; irreguliere migratie : het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming == JA21 == ;<!--1-->&#9989; JA21 : een Nederlandse politieke partij. De partij omschrijft zichzelf als conservatief-liberaal, maar wordt ook regelmatig gecategoriseerd als rechts[18][19] of radicaal-rechts ;<!--2-->&#128261; jeugdcriminaliteit : jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar ;<!--2-->&#128261; jeugdstrafrecht : speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen : soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar ; JL (Jezus Leeft) : een Nederlandse evangeliserende beweging en politieke partij die in november 2013 werd opgericht door evangelist Joop van Ooijen uit Giessenburg ;<!--1-->&#9989; jongeren : mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar ;<!--2-->&#128261; jongerencultuur : de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren ;<!--2-->&#128261; journalistieke normen : regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid ; juridisch burgerschap : het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land ; jurisprudentie : uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken : het geheel van uitspraken door rechters ; juridisch loket : een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten ;<!--2-->&#128261; jury : een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is ;<!--2-->&#128261; juryrechtspraak : een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak : in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt : in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten == Kabinet == ;<!--2-->&#128261; kabinet : de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen ;<!--2-->&#128261; kabinetsformatie : het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen ; kaderwetgeving : wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt ;<!--2-->&#128261; kansenongelijkheid : de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen ; kennismigrant : iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken ; kiesdeler : het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging ;<!--2-->&#128261; kiesdrempel : het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}} : het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen ; klassenjustitie : het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen : mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse : van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen ; klassenstrijd : het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart ;<!--2-->&#128261; klassieke grondrechten : de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst : De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast. : Rechten die de overheid moet garanderen. ; klimaatmigratie : mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden. ; klimaatvluchteling : iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen ;<!--1-->&#9989; koloniën : gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd ;<!--1-->&#9989; koning : het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol ; kort geding : een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken ; kosmopolitisme : de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep ;<!--1-->&#9989; kritisch denken : het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven ;<!--2-->&#128261; kwalificatieplicht : de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; kwaliteitscontrole : het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen == Laaggeletterdheid == ;<!--2-->&#128261; laaggeletterdheid : het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; leerplicht : de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; leerplichtambtenaar : iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft ;<!--2-->&#128261; leerplichtwet : de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten ;<!--2-->&#128261; legaliteitsbeginsel : het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat : de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden ; legitimiteit : de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien ; legitimiteitscrisis : de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien ;<!--1-->&#9989; levenslang : een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt ;<!--2-->&#128261; levensverwachting : het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven ;<!--1-->&#9989; lhbti+-beweging : de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen ; liberale verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis ;<!--2-->&#128261; liberalisme : een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt ;<!--2-->&#128261; lijsttrekker : de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen ;<!--1-->&#9989; links (politiek) : de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; linkse partijen : partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid ;<!--2-->&#128261; lobbyen : proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen ; Locke (john) : een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen ;<!--2-->&#128261; lokmiddel : iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen == Maatschappelijk burgerschap == ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk burgerschap : actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk middenveld : organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk probleem : een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk vraagstuk : een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden : we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm) : ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving : onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke ladder : de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke organisaties : groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke participatie : het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke positie : de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke veranderingen : de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--1-->&#9989; maatschappij : een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken ;<!--2-->&#128261; maatschappijleer : het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}} : het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen : Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; machtenscheiding (zie trias politica) : het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht ; machtiging tot binnentreding : toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan : voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi) : voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven ;<!--2-->&#128261; machtsbron : de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag : de manier waarop je macht verkrijgt ;<!--2-->&#128261; machtsmiddel : de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen : een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden ; macroniveau : het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land ;<!--1-->&#9989; manipulatie : het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen : feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt ;<!--2-->&#128261; mantelzorg : onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben ; marktautoriteit : een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt ;<!--2-->&#128261; marktwerking : het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden ; masculiniteit : kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving ; massacommunicatie : communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet ;<!--2-->&#128261; materiële behoeften : behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak ;<!--2-->&#128261; materiële schade : schade die direct uitgedrukt kan worden in geld ;<!--2-->&#128261; maximumstraf : de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf ;<!--1-->&#9989; media (politieke functie) : de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek ; mediacratie : een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; mediation : een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar ;<!--2-->&#128261; mediasamenleving : een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven ;<!--2-->&#128261; mediawijsheid : het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan ;<!--2-->&#128261; medium (communicatie) : het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet ;<!--1-->&#9989; mening : een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp : wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt : een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen : wat je van iets vindt ;<!--2-->&#128261; mensenrechten : basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid ; meritocratisch ideaal : het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties ; microniveau : het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin ;<!--2-->&#128261; middenpartijen : politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen ; militaire dictatuur : een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen ;<!--2-->&#128261; migratie : het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen ;<!--2-->&#128261; migratieachtergrond : kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf : een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren ;<!--2-->&#128261; migreren : verhuizen naar een ander land of gebied ; militair regime : een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert ;<!--2-->&#128261; miljoenennota : een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert ;<!--2-->&#128261; minimumloon : het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand ;<!--2-->&#128261; minister : een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein : Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie ; minister zonder portefeuille : een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering ; ministeriële verantwoordelijkheid : het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie ; ministerposten (verdeling) : de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet ;<!--1-->&#9989; minister-president : de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering ;<!--2-->&#128261;misdrijf : een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd : in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit : meer ernstige strafbare feiten : moderniseringstheorie : de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien ; mondiaal niveau : het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen ; monitoring : het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen ; Montesquieu : een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde : een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting ;<!--2-->&#128261; motie : een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken ;<!--2-->&#128261; morele verplichting : het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels == Naastenliefde == ;<!--1-->&#9989; naastenliefde : het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid ;<!--2-->&#128261; nachtwakerstaat : een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen ;<!--2-->&#128261; nationale identiteit : het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land ;<!--2-->&#128261; nationale terrorismelijst : een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme ;<!--2-->&#128261; nationale veiligheid : de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage ;<!--2-->&#128261; nationalistisch : een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst ;<!--2-->&#128261; nationalisme : een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk ;<!--2-->&#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) : een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt ; ne bis in idem-regel : de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden : letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft ;<!--1-->&#9989; nepnieuws : verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is ;<!--2-->&#128261; nettoloon : het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt ;<!--2-->&#128261; neutraliteit (rechters) : het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen ;<!--2-->&#128261; niet-democratische partij : een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid : politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden ; ngo’s : niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen ;<!--2-->&#128261; nieuwkomers : mensen die recent in een land zijn komen wonen ; noodweer (recht) : het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval ; noodweerexces (recht) : het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst ;<!--1-->&#9989; norm : een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien : normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt : opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen == Objectief == ;<!--1-->&#9989; objectief : op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens : feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid ;<!--2-->&#128261; objectieve veiligheid : veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken ;<!--2-->&#128261; officier van justitie : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt : een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België : bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen : heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt : Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie. ;<!--2-->&#128261; omgevingsfactoren : de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen ;<!--1-->&#9989; omroep : organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt ; omzettingsfase : de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht ;<!--2-->&#128261; onafhankelijke rechters : rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten : de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties ; ondernemingsrecht : het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven : ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen : de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten : het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten : stichtingen vallen hier meestal buiten ;<!--1-->&#9989; onrechtvaardigheid : het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen : een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt ;<!--1-->&#9989; on demand : iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst ;<!--2-->&#128261; onafhankelijkheid (rechters) : het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken ; onderadvies : een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere ;<!--2-->&#128261; onderwijsinspectie : een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen ;<!--2-->&#128261; one-issuepartij : een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; online-profilering : het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken ;<!--1-->&#9989; onmacht : het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets ;<!--2-->&#128261; onschendbaarheid koning : de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn ;<!--2-->&#128261; onschuldvermoeden : de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen ; ontbindingsrecht : het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen ;<!--2-->&#128261; ontgroening (demografie) : een afname van het aantal jongeren in de bevolking ; ontideologisering : het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; ontkerkelijking : het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden ; ontlastend bewijs : bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben ;<!--2-->&#128261; ontoerekeningsvatbaarheid : de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen ;<!--1-->&#9989; ontvanger : iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten ;<!--1-->&#9989; onverschilligheid : het gebrek aan interesse of betrokkenheid ; onzekerheidsvermijding : de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties ; oorlogstribunaal : een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht ;<!--2-->&#128261; openbaar ministerie (OM) : de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt : het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland : anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie : samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie ;<!--2-->&#128261; openbare aanklager : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen : de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt : in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal ;<!--2-->&#128261; opiniepeilingen : onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden ; opinieleiderstheorie : de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders) ;<!--2-->&#128261; opkomstplicht : de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen ; opperbevelhebber van het leger : de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland : in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht ;<!--2-->&#128261; oppositie : politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen ; oppositiefractie : de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort ;<!--2-->&#128261; oppositiepartijen : partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren ;<!--1-->&#9989; opsporing : het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie ; opvragen van speciale persoonsgegevens : het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden : de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen ;<!--2-->&#128261; opzegtermijn : de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen ; organische staatsopvatting : de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken ; outgroup : een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft ; overadvies : een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Overheid|overheid}} : de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten : de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied ;<!--2-->&#128261; overmacht-noodtoestand : een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen ;<!--1-->&#9989; overtreding : een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven : overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven ;<!--2-->&#128261; overtuigingskracht : het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten == Parasociale relatie == ; parasociale relatie : een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage ;<!--2-->&#128261; parlement : de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert ; parlementair stelsel : een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is ;<!--2-->&#128261; parlementaire democratie : een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert : burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming : in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement : een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid ; parlementaire enquêtecommissie : een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp ;<!--2-->&#128261; participatiesamenleving : een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving ; participatiewet : een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt ; particulier initiatief : het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid ;<!--2-->&#128261; passief kiesrecht : het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie : passieve solidariteit : het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost ; personen- en familierecht : het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen : regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen : het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke kwaliteiten : individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht ;<!--2-->&#128261; persvrijheid : het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren ;<!--2-->&#128261; plaatsgebonden : afhankelijk van een bepaalde locatie of plek ; platformeconomie : een economisch systeem dat werkt via een online platform ; platformfunctie (media) : de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden ; plea bargaining : een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden ;<!--2-->&#128261; pluriforme samenleving : een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan : een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven : een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven ;<!--2-->&#128261; pluriformiteit : de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving ;<!--2-->&#128261; polarisatie : het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving ; poldermodel : een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten ;<!--1-->&#9989; politie : de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde : de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen : bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Politiek|politiek}} : het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd ;<!--2-->&#128261; politiek links : een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst ;<!--2-->&#128261; politiek rechts : een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; politiek midden : een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; politiek probleem : een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen : een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden : een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman) ; politieke actoren : personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming ; politieke agenda : de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; politiek debat : een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen ;<!--2-->&#128261; politieke (grond)rechten : basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht ; politieke motieven migratie : redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking ;<!--2-->&#128261; politieke partij : een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen ; politiek-juridische conflicten : conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen ;<!--2-->&#128261; populisme : een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde ;<!--2-->&#128261; poortwachters : organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie ;<!--2-->&#128261; populistische partij : een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek ; positietoewijzing : de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen ; positiewerving : de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren ; positieve discriminatie : maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen ; pragmatisme : een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen ; predictive policing : het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen ;<!--2-->&#128261; premie : het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering ;<!--1-->&#9989; premier : de minister-president, leider van de regering ; presidentieel stelsel : een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement ; presidentieel vetorecht : het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden ;<!--2-->&#128261; preventie : maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen ;<!--2-->&#128261; preventief fouilleren : het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen ; primaire inkomensverdeling : de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald ;<!--2-->&#128261; Prinsjesdag : de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement ; privaatrecht (burgerlijk recht) : het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom : burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) : regelt de betrekkingen tussen burgers onderling ;<!--1-->&#9989; privacy : het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden ;<!--2-->&#128261; privatisering : het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties ;<!--2-->&#128261; privileges : bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben ;<!--2-->&#128261; proces-verbaal : een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd ; proeftijd : een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden ;<!--2-->&#128261; progressief : een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving ; progressief belastingstelsel : een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind ;<!--2-->&#128261; propaganda : het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen : er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden : propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie ;<!--2-->&#128261; Provinciale Staten : het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie ; psychische overmacht : een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag ;<!--2-->&#128261; publiekrecht : het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht : het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht) : de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid ; pullfactor : een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren ; pulpnieuws : sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde ; pushbacks : het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen ; pushfactor : een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging == Qaly == ; qaly : afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg ;<!--2-->&#128261; quotum : een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten == Raad van Ministers == ; raad van ministers : de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt ; raad van state : het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert ;<!--1-->&#9989; racisme : discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur ;<!--2-->&#128261; radicalisering : het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen ; rassenjustitie : het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst : hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme ; rationele keuzetheorie : de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen ; reactionair : een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden ;<!--2-->&#128261; recht : het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet : recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan : geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt : geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden ; recht van amendement : het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen ; recht van onderzoek en enquête : het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering ;<!--2-->&#128261; recht van initiatief : het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen ; recht van interpellatie : het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp ;<!--2-->&#128261; recht van motie : het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}} : een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechter|rechter}} : een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet : meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld : de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt : een rechter is iemand die rechtspreekt ; rechter-commissaris : een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken ;<!--2-->&#128261; rechterlijke macht : alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht : de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten : de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen ;<!--1-->&#9989; rechts (politiek) : een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid ;<!--2-->&#128261; rechtse partijen : politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis ;<!--2-->&#128261; rechtsbescherming : de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers : De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid. ;<!--2-->&#128261; rechtshandhaving : het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd : door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt : het handhaven van de rechtsorde ;<!--2-->&#128261; rechtsnorm : een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet ;<!--2-->&#128261; rechtsorde : het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd : het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd ;<!--2-->&#128261; rechtspersonen : organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen ;<!--2-->&#128261; rechtsprekende macht : de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters ;<!--2-->&#128261; rechtsstaat : een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd : een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn : de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid : een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid : in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten ;<!--1-->&#9989; rechtszaak : een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; rechtszekerheid : het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd ;<!--2-->&#128261; rechtvaardigheid : het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden ; rechtvaardigheidsgrond : een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer ;<!--1-->&#9989; reclame : een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen ; reclassering : een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving ;<!--2-->&#128261; rede : het verstand, het vermogen om logisch na te denken ;<!--2-->&#128261; referendum : een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; referentiekader : alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt : je ziet de wereld zoals je zelf bent ;<!--2-->&#128261; regeerakkoord : een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken ;<!--1-->&#9989; regels : afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Regering|regering}} : de koning en de ministers samen, die het land besturen ; religieuze dictatuur : een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie ; rentmeesterschap : het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen ;<!--2-->&#128261; representatie : het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek ; representatieve democratie : een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; repressie : het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet ; republicanisme : een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie ; requisitoir : het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak ; resocialisatie : het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf ; resolutie : een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie ;<!--1-->&#9989; respect : het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten ; restrictief toelatingsbeleid : een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt ;<!--2-->&#128261; rijksbegroting : het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar ;<!--2-->&#128261; rolpatronen : verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd ; Rousseau (Jean-Jacques) : een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit == sanctie == ;<!--1-->&#9989; sanctie : een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt ;<!--2-->&#128261; schadevergoeding : een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden ; schulduitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid ; secretaris-generaal : de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie ; seculiere samenleving : een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn ;<!--2-->&#128261; segregatie : het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie ;<!--2-->&#128261; seksuele moraal : de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties ;<!--2-->&#128261; selectieve waarneming : het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen : informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader : selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken : als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen ; selectiefunctie : de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen ; senaat : de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden ;<!--2-->&#128261; schikking : een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan ;<!--2-->&#128261; seponeren : het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen ; sociaal contract : een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden : afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben ; sociaal kapitaal : de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen ;<!--2-->&#128261; sociaal minimum : het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocraten : mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocratie : een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit ; sociaaldemocratische verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; sociaaleconomisch : alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status ; sociaal-culturele conflicten : conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl ; sociaal-culturele onderscheiding (politiek) : het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen ; sociaal-economische positie : de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep ; sociaal-economische raad : een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken ;<!--2-->&#128261; sociaal-economische status : de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding ;<!--2-->&#128261; sociale binding (gevoelsbinding) : de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving ;<!--2-->&#128261; sociale cohesie : de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving : de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving. ;<!--2-->&#128261; sociale controle : het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving ;<!--2-->&#128261; sociale grondrechten : rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk : een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs : een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs : de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien : werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs : hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers ;<!--2-->&#128261; sociale identiteit : het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort ;<!--2-->&#128261; sociale mobiliteit : de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen ; sociale motieven (migratie) : redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden ;<!--2-->&#128261; sociale ongelijkheid : de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving ; sociale partners : werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden ; sociale rechtsstaat : een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren : een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen ; sociale vangnet : voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte ;<!--2-->&#128261; sociale verplichting : de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden : verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd : een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving : een regel die je wordt opgelegd door je omgeving ; sociale verzekering : een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom ; sociale voorzieningen : hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben ; socialezekerheidsstelsel : het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land ;<!--2-->&#128261; socialisatie : het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert ; socialisatiefunctie : de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen ; socialisatieprocessen : alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving ; socialiserende instituties : organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie ;<!--2-->&#128261; socialisme : een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen ; sociobiologische theorie : de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen ;<!--2-->&#128261; soevereiniteit : de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat ; soevereiniteits- en democratiebeginsel : het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert ;<!--2-->&#128261; solidariteit : het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving ; solidariteitsafspraak : een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving ; solidariteitsprincipe : het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen ;<!--2-->&#128261; sollicitatie : het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever ; sollicitatieplicht : de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering ; spindoctor : een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media ; spreekrecht : het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen ;<!--2-->&#128261; staande houden : het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren : laten stilstaan en vragen naar je personalia ;<!--1-->&#9989; staat : een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht ;<!--1-->&#9989; staatshoofd : de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president ; staatsrecht : het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat : alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat : het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen : het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen ; staatsregeling van de Bataafse Republiek : de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland ;<!--2-->&#128261; staatssecretaris : een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt ;<!--2-->&#128261; startkwalificatie : het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren ;<!--2-->&#128261; staking : het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever ;<!--2-->&#128261; Staten-Generaal : het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer ;<!--1-->&#9989; stelling : een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken ;<!--2-->&#128261; stemrecht : het recht om te stemmen bij verkiezingen ;<!--2-->&#128261; stereotype : een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen : een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid ; stille midden : de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies ;<!--2-->&#128261; strafbaarheid : iets is alleen strafbaar als het in de wet staat : de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden ;<!--2-->&#128261; strafbaarheidsbeginsel : het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld ; strafbepaling : een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt ;<!--2-->&#128261; strafbeschikking : een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt ; strafkans : de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft ; strafmaat : de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen : in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf : omvang van de straf ;<!--2-->&#128261; strafproces : het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten ;<!--2-->&#128261; strafrecht : het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen : strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden : alle wettelijke strafbepalingen ; strafrechtelijke maatregelen : maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf ; strafuitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid ;<!--2-->&#128261; strafzaak : een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit ;<!--2-->&#128261; strategisch stemmen : stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij ; structureel racisme : een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst ; structuurvisie : een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven ;<!--2-->&#128261; subcultuur : een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur ;<!--1-->&#9989; subjectief : gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten : meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt ; subjectieve veiligheid : veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren ; subsidiariteitsbeginsel : het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau ;<!--2-->&#128261; subsidie : financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven ; supranationaal : boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden ; systeemtheorie (politiek) : een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben == Taakstraf == ;<!--2-->&#128261; taakstraf : een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving ;<!--2-->&#128261; tbs : terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen ; technisch sepot : het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast ; technologisering : het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving ;<!--2-->&#128261; tegencultuur : een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft ;<!--2-->&#128261; tenlastelegging : het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit ; terechtzitting : de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; terrorisme : geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken ; tertiaire inkomensverdeling : de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies ; terugkoppelingsfase : de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen ; theocratie : een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben ;<!--2-->&#128261; Thorbecke (Johan Rudolph) : grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw ; three strikes and you're out law : een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf ;<!--2-->&#128261; tijdgebonden : afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt ; toetsingsrecht : het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet ;<!--2-->&#128261; tolerantie : het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf ; tolerantieparadox : de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan ;<!--2-->&#128261; transactie (schikking) : een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt ;<!--2-->&#128261; trias politica : de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht : de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken : de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001) : het principe van de machtenscheiding ;<!--2-->&#128261; troonrede : de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken ; tv-democratie : een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}} : het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert == Uitlokking == ;<!--2-->&#128261; uitlokking : het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen ;<!--2-->&#128261; uitspraak : de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak ; uittreding : het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking ;<!--2-->&#128261; uitvoerende macht : de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering : de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006) : zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd ; uitvoerfase : de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd ; UNHCR : het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt : United Nations High Commissioner for Refugees ; uniformiteit : de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is ;<!--2-->&#128261; UVRM : Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten ; UWV : het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland : Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen == Vakbond == ;<!--2-->&#128261; vakbond : een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers ;<!--2-->&#128261; vasthouden : iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor : de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden ; Veiligheidsraad : een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist ;<!--2-->&#128261; verbindingswoorden : woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’ ;<!--2-->&#128261; verdachte : iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit : er bestaat een redelijk vermoeden van schuld ;<!--2-->&#128261; verdrag : een officiële overeenkomst tussen landen ; verdrag van lissabon : een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt ; verdrag van maastricht : het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte ; verdrag van schengen : een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer ;<!--2-->&#128261; Verenigde Naties (VN) : een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen ;<!--2-->&#128261; vergelding : het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}} : het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt ;<!--2-->&#128261; verhoren : het ondervragen van iemand door politie of justitie ; verjaringstermijn : de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden ;<!--2-->&#128261; verkenning : het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen ; verklaring van de rechten van de mens en burger : een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt ; verlichte dictatuur : een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen ;<!--2-->&#128261; verlichting : een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden ; vermijding-conflict-aanvaarding : drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren ; vermogensrecht : het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen : het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld) : twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht : regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen ; vermogensschade : schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen ; versplintering : het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote ; verticale werking (grondrecht) : de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid ;<!--1-->&#9989; vertrouwen : het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen ; vertrouwen in de overheid : het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt ;<!--2-->&#128261; vervolgen : het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd ;<!--2-->&#128261; vervreemding : het overdragen of verliezen van eigendom of rechten ;<!--2-->&#128261; verzorgingsstaat : een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers : een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid : in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers ;<!--2-->&#128261; verzuiling : de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing ; vetorecht : het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren ;<!--2-->&#128261; vierde macht : de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden : de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen ;<!--2-->&#128261; vluchteling : iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht ; vluchtelingendebat : discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers ; VN-vluchtelingenverdrag : internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt ; volgmigratie : migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd : migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordigers : gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordiging : groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement ;<!--2-->&#128261; volksverzekering : sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom ;<!--2-->&#128261; vonnis : de beslissing van een rechter in een rechtszaak ;<!--2-->&#128261; voorarrest : voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet ; voorjaarsnota : document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar ; voorkeursstemmen : stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden ; voorkomen van eigenrichting : maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen ;<!--2-->&#128261; vooroordeel : een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent : als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen : een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd ; voorwaardelijke invrijheidstelling : het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden ;<!--2-->&#128261; voorwaardelijke straf : een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt ; vox populi : de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen ;<!--2-->&#128261; vragenrecht : het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders ; Vrede van Westfalen : vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa ;<!--2-->&#128261; vrijemarkteconomie : een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}} : de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken : vrij zijn van (overheids)bemoeienis ;<!--2-->&#128261; vrijheid van meningsuiting : het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur ; vrijheidsrechten : rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk. ;<!--2-->&#128261; vrijheidsstraf : een straf waarbij iemand in de gevangenis moet ;<!--2-->&#128261; vrijwilligerswerk : onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen == Waarde == ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}} : iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes : sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd : een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven ;<!--2-->&#128261; waterschappen : regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--2-->&#128261; wederkerigheid : het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart] : de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien ;<!--2-->&#128261; welvaartsziekten : ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn] : de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid ;<!--2-->&#128261; wereldburger : iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}} : activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn ;<!--2-->&#128261; werkgelegenheid : het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden ; werkgeversorganisatie : een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt ;<!--2-->&#128261; werkloosheid : de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden ; werknemersverzekeringen : sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet] : een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden : elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten : wetten zijn geschreven rechtsregels ; Wet afgeschermde getuigen : wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak ; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden : wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven : in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering : opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet ; Wet computercriminaliteit : wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit ;<!--2-->&#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur) : wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven ; Wet opsporing terroristische misdrijven : wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten ; Wet terroristische misdrijven : wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan : Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. : Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld. ; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme : wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden ;<!--2-->&#128261; wetboek van strafrecht : de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht : verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden : wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht) : het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht ; wetboek van strafvordering : verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal : de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering : het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht) ; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) : adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken ;<!--2-->&#128261; wetgevende macht : de macht die wetten maakt, meestal het parlement : stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden : deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land : de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008) ;<!--2-->&#128261; wethouder : lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente ;<!--2-->&#128261; WIA-uitkering : uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken ;<!--2-->&#128261; wij-gevoel : gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep ;<!--2-->&#128261; wij-zij-denken : het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet ; winstmaximalisatie : het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement ; witteboordencriminaliteit : misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven : witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status : witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen ;<!--2-->&#128261; wraak : het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen ;<!--2-->&#128261; WW-uitkering : uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan == Xenofobie == ; xenofobie : angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen == Zaken van algemeen belang == ;<!--2-->&#128261; zaken van algemeen belang : onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving : zakenkabinet : een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek ;<!--2-->&#128261; zelfbeschikking : het recht om eigen keuzes te maken over je leven ; zelfcontroletheorie : theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen ;<!--2-->&#128261; zelfredzaamheid : het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen ;<!--2-->&#128261; zender : degene die een boodschap verstuurt in communicatie ;<!--2-->&#128261; zetel : een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan ;<!--2-->&#128261; zorgkosten : de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen ; zorgmijders : mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden ;<!--2-->&#128261; zorgplicht : verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers ;<!--2-->&#128261; zorgtoeslag : financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken ;<!--2-->&#128261; zorgverzekeraar : bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt ;<!--2-->&#128261; zorgverzekering : verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt ;<!--2-->&#128261; zwartwerk : werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald ; zwevende kiezer : iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen ; zzp’er : zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert == Nog toe te voegen begrippen == <poem> leefvorm nature-nurture-debat </poem> ; religie (geloof) : een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven == Literatuurlijst == * Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/ * Lesaffer, R. (2008). <i>Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis</i> (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven. * Devos, C. (2006). <i>De kleermakers en de keizer.</i> Gent, België: Academia Press. * Witteveen, W. (2001). <i>De geordende wereld van het recht</i> (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press. {{Sub}} 1wiakwh8jgydetqdpumx5djq4fx5tuw 425172 425171 2026-05-08T18:33:00Z Pbuddenberg 15132 /* Laaggeletterdheid */ 425172 wikitext text/x-wiki ;<!--1-->&#9989; basis ;<!--2-->&#128261; samenhang ;<!--3-->&#128269; achtergrond <!-- ; <span>&#128204;</span> toegespitst --> <!-- ; <span>&#127891;</span> theoretisch --> == 50PLUS == ;<!--2-->&#128261; 50PLUS : een Nederlandse politieke ouderenpartij die opkomt voor de belangen van personen van vijftig jaar en ouder == Aangeboren eigenschappen == ;<!--2-->&#128261; aangeboren eigenschappen : eigenschappen die al bij de geboorte aanwezig zijn ;<!--2-->&#128261; aangeboren verschillen : niet iedereen is hetzelfde omdat bij de geboorte al verschillen zijn tussen mensen ; aangeleerde cultuurkenmerken : waarden, normen, gedragingen en gewoonten zijn door cultuuroverdracht aangeleerd ;<!--2-->&#128261; aangeleerde eigenschappen : gedrag en gewoonten worden overgenomen van de heersende cultuur en de sociale omgeving ; aangeleerd-gedrag theorie : crimineel gedrag wordt aangeleerd door contact met mensen in de directe omgeving, zoals familieleden, vrienden en jeugdgroepen ;<!--1-->&#9989; aanhouden (arresteren) : het vasthouden van iemand die er van verdacht wordt een strafbaar feit te hebben begaan ; aanvullende verzekering : een verzekering voor zorg die niet in het basispakket zit ;<!--2-->&#128261; absolute macht : een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit ; absolute monarchie : onbegrensd koningschap ;<!--2-->&#128261; actief kiesrecht : het recht om te mogen stemmen ;<!--1-->&#9989; actiegroep : een groep mensen die actie voert om een bepaald (idealistisch) doel te bereiken ; actieve solidariteit : met veel inspanning andere mensen helpen ; actieven : mensen die betaald werk verrichten ;<!--2-->&#128261; actoren (politiek) : individuen, groepen, organisaties en instituties met politieke macht ; adolescentenstrafrecht : een strafrechtelijke aanpak voor jongeren tussen de 16 en 23 jaar ;<!--1-->&#9989; advocaat : raadsman of raadsvrouw in juridische aangelegenheden ; afdwingbaar : de mogelijkheid om de bepalingen en voorwaarden van een overeenkomst wettelijk af te dwingen ; afhankelijkheidstheorie : het idee dat ontwikkelingslanden arm worden gehouden door het rijke Westen ;<!--2-->&#128261;afschrikking : het idee dat straffen bedoeld zijn om mensen af te schrikken van het plegen van misdaden, zodat zij (en anderen) dit in de toekomst niet (opnieuw) doen ; afwezigheid van schuld : dat iemand geen straf krijgt omdat hij of zij niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor het strafbare feit ; agendafunctie media : de media bepalen welke onderwerpen veel aandacht krijgen en hebben daardoor invloed op waarover mensen en de politiek nadenken en praten ;<!--2-->&#128261; AIVD : De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is de Nederlandse geheime dienst die zich bezighoudt met het beschermen van de nationale veiligheid, bijvoorbeeld door het opsporen van terrorisme en spionage ;<!--1-->&#9989; algemeen belang : iets dat belangrijk is voor veel mensen in de samenleving, zoals veiligheid, onderwijs of gezondheidszorg : datgene wat voor het welzijn van het volk in zijn geheel nuttig, gewenst of nodig is ;<!--2-->&#128261; Algemene (Politieke) Beschouwingen : het jaarlijkse politieke debat in de Tweede Kamer waarin de plannen van de regering (uit de Miljoenennota) worden besproken en partijen hun visie geven op de toekomst van Nederland ;<!--2-->&#128261; Algemene bijstand : een uitkering van de overheid voor mensen die geen of te weinig inkomen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien ; Algemene Vergadering : het belangrijkste overlegorgaan van de Verenigde Naties (VN), waarin alle lidstaten zitten en gezamenlijke besluiten nemen over wereldwijde problemen zoals vrede, veiligheid en mensenrechten ;<!--2-->&#128261; algoritme : een reeks instructies of regels die computers gebruiken om automatisch beslissingen te nemen, bijvoorbeeld bij het tonen van berichten op sociale media of het opsporen van fraude ; allochtonen : mensen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren (tegenwoordig wordt deze term minder gebruikt en vervangen door termen als mensen met een migratieachtergrond) ; ambtelijk bevel : een opdracht van een ambtenaar (zoals een politieagent) die je wettelijk moet opvolgen, bijvoorbeeld een stopteken of een gebiedsverbod ;<!--1-->&#9989; ambtenaar : een werknemer van de overheid : iemand die aangesteld is in een door de overheid beheerde dienst ; Amerikaanse constitutie : het geschreven grondwettelijke document van de Verenigde Staten dat de basisregels van de overheid en de rechten van burgers vastlegt ;<!--2-->&#128261; analysevragen : onderzoeksvragen : vragen die helpen bij het oplossen van maatschappelijke problemen : analysevragen hebben te maken met actoren, politieke besluitvorming, oorzaken en gevolgen en vergelijkingen ;<!--2-->&#128261; anarchistische samenleving : een samenleving zonder centraal gezag boven de burgers ; anomietheorie : een theorie die verklaart dat mensen crimineel gedrag vertonen wanneer ze door sociale ongelijkheid en gebrek aan kansen hun doelen niet op legale manier kunnen bereiken ; anonieme getuigenverklaring : geheime verklaring : getuige wiens identiteit niet bekend is : bijvoorbeeld de rechter-commissaris staat een anonieme getuigenverklaring toe in het onderzoek tegen de afgezette leider van de Hell's Angels, Willem van Boxtel alias 'Big Willem' en twee medeverdachten ;<!--1-->&#9989; AOW : de Algemene Ouderdomswet is een basispensioen dat de Nederlandse overheid betaalt aan iedereen vanaf een bepaalde leeftijd, zodat ouderen inkomen hebben als ze niet meer werken ;<!--2-->&#128261; AOW-uitkering : het maandelijkse geldbedrag dat mensen vanaf de pensioenleeftijd van de overheid krijgen als basisinkomen ;<!--2-->&#128261; arbeidsconflict : een ruzie of strijd tussen werknemers (vakbonden) en werkgevers over zaken als loon, werktijden of arbeidsvoorwaarden ;<!--2-->&#128261; arbeidsethos : de houding tegenover werken, die kan variëren van hard werken als plicht tot een meer ontspannen kijk waarbij ook andere levenswaarden belangrijk zijn ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Arbeidsmarkt|arbeidsmarkt}} : de plek waar vraag naar en aanbod van werk elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ; arbeidsmigranten : mensen die tijdelijk of permanent naar een ander land verhuizen om daar te werken ;<!--2-->&#128261; arbeidsomstandigheden : de fysieke en sociale condities waaronder werknemers hun werk uitvoeren, waarvoor de Arbowet wettelijke regels stelt ;<!--2-->&#128261; arbeidsovereenkomst : een schriftelijke of mondelinge afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk dat gedaan wordt en de voorwaarden daarvoor ; arbeidsparticipatie : het percentage mensen dat betaald werk heeft of zoekt binnen de beroepsbevolking ; arbeidspotentieel : het totale aantal mensen dat geschikt en beschikbaar is om te werken in een land ;<!--2-->&#128261; Arbowet : de wet die regels geeft voor veilige en gezonde werkomstandigheden voor werknemers ;<!--1-->&#9989; argument : een reden of bewijs dat je geeft om je mening of standpunt te ondersteunen ; aristocratie : bestuur van het land door adel en de rijke burgerij ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Armoede|armoede}} : het ontbreken van genoeg geld of middelen om in de basisbehoeften zoals voedsel, kleding en huisvesting te voorzien ; armoedeval : de situatie waarin mensen niet meer gaan werken of meer gaan verdienen omdat ze dan hun uitkering (deels) verliezen, waardoor ze er financieel niet op vooruitgaan ;<!--1-->&#9989; asiel : de bescherming die een land biedt aan mensen die hun eigen land zijn ontvlucht vanwege gevaar, zoals oorlog of vervolging ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Asielzoeker|asielzoeker}} : iemand die in een ander land bescherming vraagt omdat hij of zij in het eigen land gevaar loopt, maar nog wacht op een beslissing over het verblijfsrecht ;<!--1-->&#9989;asociaal (gedrag) : gedrag waarbij iemand geen rekening houdt met anderen en de sociale regels overtreedt ; assimilatie : het proces waarbij mensen met een andere cultuur hun eigen cultuur steeds meer loslaten en de cultuur van de dominante samenleving overnemen ;<!--2-->&#128261; autochtoon : een persoon van wie beide ouders in hetzelfde land zijn geboren waar hij of zij zelf woont ;<!--2-->&#128261; autoritair regime : een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon of een kleine groep ligt en de bevolking weinig invloed of vrijheid heeft ;<!--2-->&#128261; autoritaire staat : een land waar de overheid de macht sterk beheerst, de vrijheid van burgers beperkt en politieke tegenstanders weinig ruimte krijgen ;<!--1-->&#9989; automatisering : het vervangen van menselijk werk door machines en computers om processen sneller en efficiënter te laten verlopen ;<!--1-->&#9989; azc : een asielzoekerscentrum is een opvangplek waar asielzoekers tijdelijk verblijven terwijl hun aanvraag wordt behandeld == Basisbehoeften == ;<!--1-->&#9989; basisbehoeften : de minimale levensbehoeften, zoals voedsel, huisvesting en kleding ;<!--2-->&#128261; basisinkomen : een vast bedrag dat iedereen van de overheid krijgt, zonder voorwaarden, om in de basisbehoeften te voorzien ;<!--2-->&#128261; basisverzekering : de verplichte zorgverzekering die iedereen in Nederland moet hebben, waarmee de belangrijkste medische kosten worden vergoed ;<!--2-->&#128261; BBB (BoerBurgerBeweging) : een politieke partij die zich expliciet focust op mensen buiten de Randstad ;<!--2-->&#128261; beeldvorming : het proces waarbij mensen een mening of idee vormen over anderen, vaak beïnvloed door media, ervaringen en vooroordelen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Begrip|begrip}} : het idee, de betekenis of het concept van iets dat je kunt uitleggen of begrijpen ; beginsel van de grondrechten : het uitgangspunt dat iedereen in een rechtsstaat gelijke, fundamentele rechten en vrijheden heeft die de overheid moet respecteren en beschermen ; beginsel van de trias politica : het principe dat de macht in een staat verdeeld is in drie onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, om machtsmisbruik te voorkomen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belang belang] : voordeel : iets waar je een voordeel bij hebt : iets wat je belangrijk vindt omdat het voordelig of nuttig is : het voordeel dat iemand of een groep ergens bij heeft, bijvoorbeeld op het gebied van geld, macht, veiligheid of welzijn ;<!--2-->&#128261; belangengroep : een organisatie die opkomt voor de belangen van een bepaalde groep mensen, zoals een vakbond of milieubeweging ; belangentegenstelling : een situatie waarin de belangen van groepen of personen tegenover elkaar staan en botsen, bijvoorbeeld tussen werkgevers en werknemers ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/belasting belasting] : een verplichte bijdrage die burgers en bedrijven aan de overheid betalen om collectieve voorzieningen te financieren, zoals onderwijs, zorg en infrastructuur ;<!--2-->&#128261; belastingplicht : gedwongen geldheffing : iedereen met een inkomen betaalt belasting : de wettelijke verplichting voor burgers en bedrijven om belasting te betalen aan de overheid over inkomen, bezit of uitgaven ; beleidsbepaling : het proces waarbij de overheid of een organisatie beslist welke doelen ze willen bereiken en welke maatregelen daarvoor worden genomen ; beleidssepot : het seponeren van een strafzaak omdat vervolgen te veel nadelen heeft ; beleidsvoorbereiding : de fase waarin plannen worden uitgewerkt en informatie wordt verzameld voordat de overheid een besluit neemt over nieuw beleid ;<!--2-->&#128261; beroepsbevolking : alle mensen tussen 15 en de pensioenleeftijd die werken of beschikbaar zijn voor werk ; bestemmingsplan : een officiële kaart of document waarin staat hoe de grond in een gemeente gebruikt mag worden, bijvoorbeeld voor wonen, winkels of industrie ; bestuurlijke autonomie : het recht van een gebied of organisatie om zelfstandig beslissingen te nemen over het eigen bestuur zonder inmenging van hogerhand ; bestuurskracht : het vermogen van een overheid of organisatie om problemen effectief aan te pakken en beleid goed uit te voeren ; bestuursorgaan : een organisatie of persoon die namens de overheid besluiten neemt en uitvoert, zoals een gemeente of een minister ; bestuursrecht : administratief recht : centraal in het bestuursrecht staat de verhouding tussen de burger en de overheid : het bestuursrecht (ook wel administratief recht genoemd) regelt de manier waarop het openbaar bestuur kan ingrijpen in de openbare rechtsorde : het onderdeel van het recht dat regels geeft over hoe de overheid besluiten moet nemen en hoe burgers bezwaar kunnen maken tegen deze besluiten : bestuursrecht regelt de werkwijzen en de handelswijzen van bestuursorganen in het vervullen van hun bestuurlijke taken in relatie tot natuurlijke personen en rechtspersonen (burgers en bedrijven) ;<!--1-->&#9989; betrouwbaarheid (informatie) : eerlijkheid : de mate waarin informatie juist, volledig en onafhankelijk is, zodat je erop kunt vertrouwen dat het klopt : om na te gaan of informatie betrouwbaar is kun je kijken naar de bronvermelding, het onderscheid tussen feiten en meningen en of het onderwerp van verschillende kanten wordt belicht ;<!--2-->&#128261; big data : heel grote hoeveelheden gegevens die met computers worden verzameld en geanalyseerd om patronen of trends te ontdekken ; BIJ1 : een politieke partij met een radicaal links programma ;<!--2-->&#128261; bijkomende straf : een extra straf die je krijgt naast de hoofdsanctie, zoals een rijontzegging of een boete ;<!--2-->&#128261; bij- en omscholing : het leren van nieuwe vaardigheden en kennis om beter te kunnen blijven werken of om een ander beroep te krijgen ; bindingstheorie : een theorie die zegt dat mensen minder snel crimineel worden als ze sterke sociale banden hebben met familie, vrienden en school ; blauweboordencriminaliteit : criminaliteit begaan door personen met een lage maatschappelijke positie ; bodemprocedure : de rechtszaak waarin een rechter inhoudelijk beslist over een geschil, nadat een voorlopige uitspraak is gedaan ;<!--2-->&#128261; boycot : het bewust niet kopen of gebruiken van producten of diensten van een land, bedrijf of groep om druk uit te oefenen ; brede verzorgingsstaat : een samenleving met een zeer grote collectieve sector ;<!--2-->&#128261; Brexit : het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Bron|bron}} : oorsprong : bronvermelding, een overzicht van gebruikte informatiebronnen : de plek of persoon waar je informatie vandaan haalt, zoals een boek, website of ooggetuige ;<!--2-->&#128261; brutoloon : het totale salaris dat iemand verdient vóórdat er belasting en andere kosten vanaf worden gehaald ; budgetrecht : het recht van het parlement om te bepalen hoeveel geld de overheid mag uitgeven ; bureaucratische cultuur : een cultuur waarbij de nadruk ligt op rechtmatigheid in plaats van doelmatigheid ;<!--1-->&#9989; burgemeester : het hoofd van de gemeente, politie en brandweer en de verantwoordelijke voor de openbare orde en de veiligheid ; burgerarrest : het door burgers arresteren van iemand die op heterdaad betrapt wordt bij het plegen van een misdaad ;<!--2-->&#128261; burgerberaad : een door loting samengestelde groep inwoners die over een politiek onderwerp een advies uitbrengen ;<!--2-->&#128261; burgerinitiatief : een voorstel van burgers aan de (lokale) overheid om een onderwerp op de politieke agenda te zetten ; burgerlijk recht : civiel recht of privaatrecht : het deel van het recht dat regels geeft over zaken tussen burgers onderling, zoals contracten, huur of erfgoed : burgerlijk recht beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) ; burgerlijk wetboek : het officiële boek waarin alle regels staan over het burgerlijk recht, zoals huwelijk, kopen en huren ;<!--2-->&#128261; burgerlijke ongehoorzaamheid : een vorm van demonstreren waarbij demonstranten bewust de regels overtreden ; burgerpanel : een groep inwoners die regelmatig hun mening geeft over politieke plannen of maatschappelijke onderwerpen ;<!--2-->&#128261; burgerparticipatie : het meedoen van burgers aan de besluitvorming en activiteiten in de samenleving of politiek ;<!--2-->&#128261; burgerraad : door loting verkozen burgers gaan met elkaar in gesprek gaan over actuele thema’s ;<!--1-->&#9989; burgerschap : het lid zijn van een land of gemeenschap, met rechten en plichten, en actief meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; burgerschapsvorming : het proces waarbij mensen leren hoe ze actief en verantwoordelijk kunnen meedoen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; buurtwacht : de bewaking van een wijk door burgers ; BVNL (Belang van Nederland) : een conservatief-liberale, populistische partij == Canon van Nederland == ;<!--2-->&#128261; Canon van Nederland : een overzicht van vijftig belangrijke onderwerpen en gebeurtenissen die samen het verhaal van de Nederlandse geschiedenis vertellen ;<!--2-->&#128261; cao : een afspraak tussen werkgevers en werknemers over arbeidsvoorwaarden, zoals loon, werktijden en vakantiedagen ; cassatie : vernietiging : het verzoek aan de Hoge Raad om te kijken of een rechter een rechtsregel goed heeft toegepast in een eerder vonnis : cassatie is een begrip uit het recht. 'In cassatie gaan' betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter ;<!--1-->&#9989; categoriseren : het indelen van mensen of dingen in groepen op basis van gemeenschappelijke kenmerken ; CBS : Centraal Bureau voor de Statistiek : heeft als taak het publiceren van betrouwbare en samenhangende statistische informatie : het Centraal Bureau voor de Statistiek is een overheidsinstelling die gegevens verzamelt en publiceert over de Nederlandse samenleving, zoals over economie, werk en bevolking : het Centraal Bureau voor de Statistiek is in Nederland de instantie waar de verzameling, bewerking en publicatie van de statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd ; <!--1-->&#9989; CDA (Christen-Democratisch Appèl) : een christelijk geïnspireerde partij in het centrum van het politieke spectrum ; censuskiesrecht : cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel : aanvankelijk mochten alleen mannen stemmen die belasting betaalden. : het vroegere systeem waarbij alleen mensen die een bepaald bedrag aan belasting betaalden, mochten stemmen : Als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen ;<!--2-->&#128261; censuur : het verbieden of controleren van informatie door de overheid, bijvoorbeeld in de media, om bepaalde meningen of feiten tegen te houden ; checks and balances : driemachtenleer : de drie machten controleren elkaar en 'houden elkaar scherp' : het systeem waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk) elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen : dit is een systeem waarbij overheidsbevoegdheden over verschillende organen worden verspreid en ieder orgaan bij de uitoefening van zijn bevoegdheden verantwoording verschuldigd is aan een ander orgaan ;<!--2-->&#128261; christendemocraten : een politieke stroming die uitgaat van christelijke waarden, met nadruk op samenwerking, verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar ;<!--2-->&#128261; christendemocratie : een politieke stroming gebaseerd op christelijke waarden, die samenwerking, familie en solidariteit belangrijk vindt ; circulatiemigratiebeleid : beleid waarbij de nadruk ligt op de tijdelijke aanwezigheid van migranten ; civiel recht : het recht dat regels geeft over de relaties tussen burgers, zoals afspraken, eigendom en familiezaken ;<!--2-->&#128261; coalitie : een samenwerking tussen politieke partijen om samen een regering te vormen ; coalitiefractie : de groep Kamerleden van de partijen die samen de regering vormen ; Code Civil : de Franse wetboeken van burgerlijke rechten uit 1804, waarin belangrijke regels over het burgerlijk recht zijn vastgelegd ;<!--2-->&#128261; collectief belang : het voordeel of belang dat geldt voor een hele groep mensen of de samenleving als geheel ;<!--2-->&#128261; collectieve goederen : goederen of diensten waar iedereen gebruik van kan maken, zoals schone lucht of openbare wegen ; collectivisme : een politieke stroming die de nadruk legt op samenwerking en het belang van de groep boven het individu ;<!--2-->&#128261; college van burgemeester en wethouders (B en W) : dit is het dagelijks bestuur van een gemeente, verantwoordelijk voor de uitvoering van beleid en bestuur ; college van Gedeputeerde Staten : het bestuur van een provincie, dat het beleid uitvoert en de provincie bestuurt ; commentaarfunctie van de media : de rol van de media om gebeurtenissen te beoordelen en meningen te geven, zodat mensen zich een eigen mening kunnen vormen ; commissaris van de Koning : de hoogste bestuurder van een provincie, die namens de koning toezicht houdt en het bestuur coördineert ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Communicatie|communicatie}} : kennisgeving : het doorgeven van informatie : een proces van informatie-uitwisseling : het uitwisselen van informatie, ideeën of gevoelens tussen mensen : bij communicatie is er altijd sprake van een zender, een boodschap met informatie en een ontvanger ;<!--2-->&#128261; communicatieruis : de overdracht van informatie verloopt niet goed : een verstoring of storing die ervoor zorgt dat de boodschap niet goed overkomt of verkeerd wordt begrepen ;<!--2-->&#128261; communisme : een politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder privébezit, waarin goederen en macht eerlijk verdeeld zijn ; communitarisme : een stroming die het belang van de gemeenschap en sociale verantwoordelijkheid benadrukt boven het individuele belang ;<!--2-->&#128261; complottheorie : een uitleg voor gebeurtenissen waarin wordt gezegd dat een geheime groep achter de schermen alles regelt, vaak zonder bewijs ;<!--1-->&#9989; compromis : middenweg : een tussenoplossing : een afspraak waarbij partijen allebei iets toegeven om samen een oplossing te vinden : een oplossing waarbij verschillende partijen van hun standpunt afwijken en wat toegeven aan de ander : een compromis is een zodanige voorkoming of beëindiging van een conflict, dat geen van de strijdende partijen voor 100% zijn/haar zin of gelijk heeft gekregen, maar dat voor beide partijen aanvaardbaar is ;<!--2-->&#128261; confessionalisme : een politieke stroming die uitgaat van geloof en religieuze waarden als basis voor samenleving en politiek ; conflictdenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers tegengestelde belangen hebben ; conflicten bij integratie : problemen of spanningen die ontstaan wanneer mensen met verschillende culturen samenleven en moeite hebben elkaar te begrijpen of accepteren ; consensus : een situatie waarin iedereen het eens is of instemt met een besluit ;<!--2-->&#128261; conservatief : een politieke houding die vasthoudt aan traditionele waarden en veranderingen liever langzaam en voorzichtig doorvoert ; constitutionele monarchie : Een monarchie is van origine een regeringsvorm waarbij de macht bij één persoon berust, de monarch. : In een constitutionele monarchie is de macht van de vorst in een grondwet is vastgelegd. ; controlerende functie media : de taak van de media om de overheid en andere machthebbers te controleren en misstanden aan het licht te brengen ;<!--1-->&#9989; corona (COVID-19) : een wereldwijde virusziekte die grote invloed had op de samenleving, economie en overheidsbeleid, zoals in de zorg en bij vrijheidsbeperkingen ; corporatistische verzorgingsstaat : een type verzorgingsstaat waarin overheid, werkgevers en werknemers samenwerken om sociale zekerheid en welzijn te regelen, met nadruk op familie en traditionele waarden ; criminaliseren : het door de overheid opnemen van schadelijk geacht gedrag in de strafwet ;<!--1-->&#9989; criminaliteit : misdadigheid : alle misdrijven die in de wet staan omschreven : het plegen van strafbare misdrijven die in de wet staan, zoals diefstal, geweld of fraude : met criminaliteit wordt (ruim genomen) bedoeld als alles wat niet mag en slecht is, zoals diefstal, moord enz : criminaliteit kan zeer algemeen worden gedefinieerd als alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld ;<!--2-->&#128261; CU (ChristenUnie) : een christelijke partij, met op sociaal en ecologisch gebied progressieve en op ethisch gebied behoudender standpunten ; cultureel kapitaal : de kennis, vaardigheden en houding die iemand van huis uit meekrijgt of verwerft en die helpen om succesvol te zijn in de samenleving, vooral op school en in werk ;<!--2-->&#128261; culturele diversiteit : de aanwezigheid van verschillende culturen, gewoonten en leefstijlen binnen een samenleving ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Cultuur|cultuur}} : het geheel van waarden, normen en gewoonten die mensen in een groep of samenleving met elkaar delen ;<!--2-->&#128261; cultuurkenmerken : de typische eigenschappen van een cultuur, zoals taal, religie, gewoonten en tradities ; cultuurimperialisme : de eenzijdige manier waarop het Westen zijn cultuur oplegt aan andere (niet-westerse) landen ; cultuurrelativisme : dat je een andere cultuur probeert te begrijpen zoals die mensen dat zelf doen, zonder meteen te oordelen met je eigen normen en waarden ; cultuuruniversalisme : het idee dat sommige waarden en normen voor alle culturen gelden, ongeacht hun verschillen == D66 (Democraten 66) == ;<!--1-->&#9989; D66 (Democraten 66) : een Nederlandse politieke partij en heeft een sociaalliberale signatuur. D66 noemt zichzelf progressief, sociaalliberaal en ook wel vrijzinnig ;<!--2-->&#128261; dagvaarding : een officieel schriftelijk document waarmee iemand wordt opgeroepen om voor de rechter te verschijnen ; David Easton : Hij is een politicoloog die bekend is om zijn systeemtheorie, waarmee hij politieke processen en systemen beschrijft als een wisselwerking van input, verwerking en output ; decentralisatie : het proces waarbij taken en beslissingen van de centrale overheid worden overgedragen aan lagere overheden, zoals provincies of gemeenten ; decriminaliseren : het niet langer gebruiken van de strafwet voor bepaald gedrag ;<!--2-->&#128261; deepfake : levensechte video die bestaat uit beelden die met kunstmatige intelligentie uit bestaande opnamen zijn gemaakt ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Definitie|definitie}} : een duidelijke uitleg of omschrijving van wat een begrip precies betekent ; definitiemacht : het vermogen om te bepalen welke betekenis wordt gegeven aan een verschijnsel ; delegeren : het overdragen van taken of bevoegdheden aan iemand anders binnen een organisatie of bestuur ; demissionair kabinet : een kabinet dat aftreedt en alleen lopende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is gevormd ;<!--1-->&#9989; democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via verkiezingen meebeslist over het bestuur van het land ;<!--2-->&#128261; democratische rechtsstaat : een land waar de macht door het volk wordt gekozen en waar de rechten van burgers door de wet worden beschermd ;<!--2-->&#128261; DENK : een politieke partij, die zich richt op respect voor alle Nederlanders ;<!--2-->&#128261; desinformatie : het bewust verspreiden van onjuiste of misleidende informatie om mensen te beïnvloeden of te misleiden ; DG (De Groenen) : een politieke partij die bestaat sinds 1983 en beschouwt zichzelf als een sociaal-ecologische partij. Behoud van het milieu neemt dan ook een centrale plaats in in de visie van De Groenen ;<!--1-->&#9989; dictatuur : een machthebber of een partij bepaalt, vaak heel willekeurig, wat de regels zijn : een bestuursvorm waarbij één persoon of een kleine groep alle macht heeft en burgers weinig of geen politieke vrijheid hebben ; digitale ongelijkheid : ongelijke toegang tot technologie, digitale bronnen en het internet ; dijkgraaf : de voorzitter van het bestuur van een waterschap, verantwoordelijk voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--1-->&#9989; dilemma : een lastige keuze uit twee of meer alternatieven : een tegenstrijdigheid tussen het persoonlijk belang en het algemeen belang : een lastige keuze tussen twee of meer mogelijkheden, waarbij elke optie nadelen heeft ;<!--2-->&#128261; directe democratie : een vorm van democratie waarbij burgers zelf direct beslissen over wetten en regels, zonder dat er gekozen volksvertegenwoordigers tussen zitten ; discretionaire bevoegdheid : de ruimte die ambtenaren of overheidsinstanties hebben om zelf te beslissen hoe ze een regel of wet toepassen in een specifieke situatie ;<!--1-->&#9989; discriminatie : discriminatie betekent letterlijk "het maken van onderscheid" : het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen : mensen van een bepaalde groep anders behandelen op grond van kenmerken die in de gegeven situatie niet van belang zijn ; districtenstelsel : een kiesstelsel waarbij een land is verdeeld in districten, en per district wint de kandidaat met de meeste stemmen een zetel in het parlement ;<!--1-->&#9989; diversiteit : het bestaan van verschillen tussen mensen in een samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, cultuur, geloof, sekse of leefstijl ; DNA-plicht : mensen die verdacht worden of veroordeeld zijn voor strafbare feiten moeten wangslijm afstaan aan justitie : dit betekent dat iemand die veroordeeld is voor een bepaald misdrijf verplicht is DNA-materiaal (bijvoorbeeld speeksel) af te staan, zodat dit kan worden opgeslagen in een DNA-databank voor opsporingsdoeleinden ;<!--1-->&#9989; doelgroep : een groep mensen met gemeenschappelijke kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd, interesse of achtergrond) waarop beleid, een product of een boodschap gericht is ;<!--2-->&#128261; dominante cultuur : de overheersende cultuur in een samenleving, met de normen, waarden en gewoonten die door de meerderheid gedeeld en als maatstaf gezien worden ;<!--1-->&#9989; doodstraf : een straf waarbij iemand door de staat ter dood wordt gebracht als ultieme straf voor een ernstig misdrijf ; dualisme : het principe in de politiek waarbij de wetgevende macht (parlement) en de uitvoerende macht (regering) gescheiden zijn en elkaar controleren : het principe in een parlementaire democratie waarbij het parlement en de regering ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden hebben en elkaar controleren ; dualistisch stelsel : een politiek systeem waarin het parlement en de regering strikt gescheiden taken hebben en elkaar controleren, zodat er een duidelijke scheiding is tussen wetgevende en uitvoerende macht : staatsinrichting waarbij verschillende overheidsbevoegdheden (mandaten) door verschillende personen of organen worden uitgeoefend : op gemeentelijk niveau bijvoorbeeld: een wethouder kan geen raadslid zijn ; dubbele garantie : het principe dat burgers in een rechtsstaat worden beschermd door zowel de nationale grondwet als internationale verdragen voor de bescherming van hun rechten ; Dublin-verordening : een Europese afspraak die regelt welk EU-land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag, meestal het land waar de asielzoeker eerst de EU is binnengekomen ;<!--1-->&#9989; duurzaamheid : het principe dat mensen en bedrijven zo omgaan met het milieu en grondstoffen dat de behoeften van nu worden vervuld zonder die van toekomstige generaties in gevaar te brengen ;<!--2-->&#128261; dwangmiddelen : middelen die de politie en justitie mogen gebruiken om een verdachte op te sporen of bewijs te verzamelen, zoals arrestatie, huiszoeking of inbeslagname : bepaalde bevoegdheden van de politie en/of officier van justitie ten aanzien van een verdachte : bekende dwangmiddelen zijn bijvoorbeeld iemand fouilleren of vasthouden op het politiebureau ; dwangsom : een geldbedrag dat iemand moet betalen als hij zich niet aan een opgelegde verplichting van de rechter houdt ; dynamiek van de samenleving : de voortdurende verandering in een samenleving door ontwikkelingen zoals nieuwe wetten, technologische vooruitgang, en veranderende normen en waarden == Ecologische voetafdruk == ;<!--2-->&#128261; ecologische voetafdruk : ecologische voetafdruk (ook mondiale voetafdruk of kortweg voetafdruk) voor een bepaald jaar is een getal dat weergeeft hoeveel biologisch productieve grond- en wateroppervlakte een bepaalde bevolkingsgroep in dat jaar gebruikt om zijn consumptieniveau te kunnen handhaven en zijn afvalproductie te kunnen verwerken ; ecologisme : een politieke stroming die het behoud en de bescherming van het milieu en de natuur centraal stelt en streeft naar een duurzame samenleving ; economisch kapitaal : de hoeveelheid geld en bezittingen die iemand heeft, waarmee hij of zij meer macht en kansen in de samenleving kan krijgen ; economische motieven migratie : dat mensen naar een ander land verhuizen om werk te vinden, hun inkomen te verbeteren of hun levensstandaard te verhogen ; EEG : de Europese Economische Gemeenschap is een voorloper van de Europese Unie die in 1957 werd opgericht om de economieën van Europese landen te verbinden door een gemeenschappelijke interne markt ;<!--1-->&#9989; eenzijdige informatie : informatie waarbij slechts één standpunt wordt belicht, wat vaak een kenmerk is van indoctrinatie of propaganda ;<!--2-->&#128261; Eerste Kamer : het deel van het Nederlandse parlement dat wetten controleert en goed- of afkeurt, maar zelf geen wetten maakt ; efficiëntie versus participatie : het kost minder tijd om de politiek veel te laten beslissen maar mensen bij alle beslissingen mee laten beslissen is veel democratischer ; EGKS : De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal is een samenwerkingsverband uit 1951 waarin Europese landen afspraken maakten over de gezamenlijke productie van kolen en staal, als voorloper van de EU ;<!--2-->&#128261; eigen risico : het bedrag dat je bij zorgkosten eerst zelf moet betalen voordat de zorgverzekeraar de kosten vergoedt ;<!--1-->&#9989; eigenbelang : handelen vanuit het voordeel of het belang voor jezelf. ;<!--2-->&#128261; eiser : de persoon die een rechtszaak begint omdat hij iets van de tegenpartij (de gedaagde) eist ;<!--2-->&#128261; emancipatie : het proces waarbij mensen of groepen streven naar gelijke rechten en gelijke behandeling in de samenleving ; EMU : de Economische en Monetaire Unie is een samenwerking binnen de EU waarbij landen afspraken maken over een gezamenlijk economisch en financieel beleid en een gezamenlijke munt, de euro ; Esping-Anderson : een socioloog die bekend is om zijn indeling van welvaartsstaten in drie typen: het liberale, het corporatistische en het sociaaldemocratische model ; etnisch profileren : gebruikmaken van iemands huidskleur of etnische achtergrond door politie of andere instanties als reden om iemand extra te controleren, zonder objectieve aanleiding ;<!--2-->&#128261; etniciteit : de sociaal-culturele identiteit van een bevolkingsgroep of volk ; etnische subcultuur : een groep binnen de samenleving die dezelfde afkomst deelt en eigen normen, waarden en gebruiken heeft naast de dominante cultuur ; etnocentrisme : het beoordelen van andere culturen vanuit het idee dat de eigen cultuur superieur is ;<!--1-->&#9989; euro : de gemeenschappelijke munt die in een groot deel van de Europese Unie wordt gebruikt ; Europees Hof voor de Rechten van de Mens : het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een internationale rechtbank waar burgers klachten kunnen indienen als zij vinden dat hun mensenrechten zijn geschonden door een Europees land ;<!--2-->&#128261; EVRM : Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele Vrijheden : het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag waarin de fundamentele rechten en vrijheden van mensen in Europa zijn vastgelegd en beschermd : het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld ;<!--2-->&#128261; Europees Parlement : het gekozen parlement van de Europese Unie dat meebeslist over wetten en controle uitoefent op andere EU-instellingen ; Europese Centrale Bank : de voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone ; Europese Commissie : het dagelijks bestuur van de Europese Unie dat nieuwe wetten voorstelt en toeziet op de uitvoering van EU-beleid ; Europese integratie : het proces waarbij Europese landen steeds meer samenwerken en beleid op elkaar afstemmen om zo één geheel te vormen, zoals in de Europese Unie ; Europese Raad : het orgaan van de Europese Unie waarin de regeringsleiders van de lidstaten de belangrijkste politieke besluiten nemen en de algemene richting van de EU bepalen ;<!--1-->&#9989; Europese Unie : een samenwerkingsverband van Europese landen die afspraken maken over politiek, economie en wetgeving om vrede, welvaart en veiligheid te bevorderen ; euroscepsis : de kritische houding tegenover de Europese Unie en het idee dat de EU te veel macht heeft of te ver gaat in de samenwerking ;<!--2-->&#128261; eurozone : de groep EU-landen die de euro als gezamenlijke munteenheid gebruiken : Op 19 juli 2025 behoren 20 EU‑landen officieel tot de eurozone: Oostenrijk, België, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Portugal, Slovakije, Slovenië en Spanje ;<!--2-->&#128261; evenredige vertegenwoordiging : een kiesstelsel waarbij het aantal zetels dat een partij krijgt, in verhouding is tot het aantal behaalde stemmen ; events en trends : maatschappelijke veranderingen ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en langdurige, geleidelijke ontwikkelingen (trends) == Factchecken == ;<!--1-->&#9989; [[Informatievoorziening/Factchecking|factchecken]] : het beoordelen van de juistheid van feiten in informatie of beweringen van bijvoorbeeld politici en deskundigen ;<!--2-->&#128261; fatsoensnorm : beleefdheidsregel / ongeschreven regel : een ongeschreven regel over hoe je je netjes en respectvol hoort te gedragen in de samenleving : regels waaraan personen zich dienen te houden als zij fatsoenlijk willen zijn; hetgeen normaal gesproken als maat wordt genomen ; feminiteit : een cultuurkenmerk waarbij zachte waarden zoals zorgzaamheid, samenwerking en kwaliteit van leven belangrijk worden gevonden ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Feit|feit}} : iets wat echt gebeurd is of bewezen kan worden en niet afhankelijk is van een mening. ;<!--2-->&#128261; filterbubbel : het verschijnsel dat je online vooral informatie en meningen te zien krijgt die passen bij jouw voorkeuren, waardoor je weinig andere standpunten tegenkomt ; flexibilisering : de ontwikkeling waarbij steeds meer mensen flexibel werk hebben, zoals tijdelijke contracten, oproepbanen of freelancewerk, in plaats van vaste banen ; flexwerk : werk zonder vast dienstverband, zoals tijdelijke banen, oproepwerk of freelancen, waarbij de werknemer flexibel inzetbaar is ;<!--2-->&#128261; formateur : de politicus die na de verkiezingen een regering samenstelt en meestal de nieuwe minister-president wordt ;<!--2-->&#128261; formatie : het proces na de verkiezingen waarin partijen afspraken maken om een regering te vormen ;<!--2-->&#128261; formele macht : macht die is vastgelegd in wetten en regels, bijvoorbeeld door een officiële functie of taak ; Forza! (Fortuynistische Oproep tot een Realistische Zakelijke Aanpak) : een Nederlandse politieke vereniging die in 2003 is ontstaan uit de Lijst Pim Fortuyn ; formele solidariteit : solidariteit die is vastgelegd in wetten ;<!--1-->&#9989; fouilleren (preventief) : het zonder concrete verdenking door de politie controleren van kleding en tassen van mensen om wapens of verboden spullen te vinden : preventief fouilleren mag in door de burgemeester aangewezen gebieden ;<!--2-->&#128261; fractie : een groep gekozen vertegenwoordigers van dezelfde politieke partij in bijvoorbeeld de Tweede Kamer of een gemeenteraad ; fractiediscipline : de afspraak dat leden van een fractie hetzelfde stemmen en naar buiten toe één lijn houden ;<!--2-->&#128261; framing : het bewust presenteren van informatie op een bepaalde manier om de mening van mensen te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; Franse Revolutie : de opstand in Frankrijk (1789) waarbij burgers de macht van de koning en adel beëindigden en streefden naar vrijheid, gelijkheid en broederschap ;<!--2-->&#128261; fraude : het opzettelijk plegen van bedrog om er zelf financieel of persoonlijk voordeel uit te halen ;<!--2-->&#128261; FVD (Forum voor Democratie) : een Nederlandse politieke partij die veelal wordt gekwalificeerd als radicaal-rechts populistisch == Gastarbeiders == ;<!--2-->&#128261; gastarbeiders : arbeidsmigranten die in de jaren ’60 en ’70 naar Nederland kwamen om tijdelijk werk te doen, vaak in de industrie of bouw : ze werden “gastarbeiders” genoemd omdat men dacht dat ze na een tijdje weer terug zouden gaan naar hun land van herkomst ; GB (Groninger Belang) : een politieke partij die in de Nederlandse provincie Groningen actief is ;<!--2-->&#128261; gedaagde : de persoon of partij die voor de rechter moet verschijnen omdat iemand (de eiser) een rechtszaak tegen hem of haar is begonnen ; Gedeputeerde Staten : het dagelijks bestuur van de provincie, dat de besluiten van de Provinciale Staten uitvoert ; gedoogbeleid : beleid waarbij de overheid bepaalde strafbare feiten niet actief vervolgt : een bekend voorbeeld is het gedogen van softdrugs in Nederland ;<!--2-->&#128261; gedragsregel : een ongeschreven regel over hoe mensen zich horen te gedragen in de samenleving ; gedragsregulering : het beïnvloeden en ordenen van het gedrag van mensen door regels, normen en waarden ;<!--1-->&#9989; geldboete : een straf waarbij iemand een geldbedrag moet betalen omdat hij of zij een wet heeft overtreden ;<!--1-->&#9989; gelijke behandeling : het principe dat iedereen in gelijke gevallen hetzelfde behandeld moet worden, zonder discriminatie ;<!--1-->&#9989; gelijkheid : de situatie waarin mensen dezelfde rechten en kansen hebben ;<!--2-->&#128261; gelijkheidsrechten : alle mensen zijn van gelijke waarde en moeten daarom gelijk behandeld worden ;<!--1-->&#9989; gelijkwaardigheid : het idee dat iedereen evenveel waard is, ook al zijn er verschillen ;<!--2-->&#128261; gemeenschappelijk referentiekader : de gedeelde normen, waarden en gewoonten die mensen helpen elkaar te begrijpen ;<!--2-->&#128261; gemeentebestuur : het bestuur van een gemeente, bestaande uit de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders ; gemeentelijke herindeling : het samenvoegen of opnieuw indelen van gemeenten om beter te besturen ;<!--2-->&#128261; gemeenteraad : het gekozen orgaan dat de hoogste macht heeft binnen de gemeente en controleert of het college zijn werk goed doet ; gemengde markteconomie : een economie waarin de markt bepaalt wat er wordt geproduceerd, maar de overheid regels opstelt en ingrijpt waar nodig ;<!--1-->&#9989; gender : de sociale en culturele betekenis van sekse; hoe mensen man, vrouw of iets anders zijn of zich voelen ;<!--1-->&#9989; genderneutraal : zonder onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen; niet gebonden aan één gender ;<!--2-->&#128261; gendernormen : de verwachtingen en regels in een samenleving over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen ; geprofileerde zender : een krant of omroep die zich richt op de waarderingscijfers van een klein, select publiek en een eigen politiek of religieus profiel ;<!--2-->&#128261; generatieconflict : een conflict tussen generaties, bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen, door verschillende normen en waarden ;<!--2-->&#128261; gerechtshof : een hogere rechtbank waar je in hoger beroep kunt gaan tegen een uitspraak van de rechtbank ; gereguleerde marktwerking : een markt waarin bedrijven vrij mogen concurreren, maar de overheid regels stelt om misstanden te voorkomen ;<!--2-->&#128261; geschil : een meningsverschil of conflict dat vaak door een rechter opgelost kan worden ;<!--2-->&#128261; geweldsmonopolie : het alleenrecht van de overheid om geweld te gebruiken om de orde te handhaven : alleenrecht op dwang : de overheid heeft meer macht en mag als enige geweld gebruiken ;<!--1-->&#9989; gewoonte : een gebruik of regel die mensen vanzelfsprekend vinden omdat die vaak herhaald wordt ;<!--2-->&#128261; gezag : geaccepteerde macht; mensen erkennen dat iemand de leiding mag nemen of regels mag geven : formele macht: officieel vastgelegd in regels en wetten ; gezamenlijke besluiten : beslissingen die door verschillende actoren samen worden genomen ;<!--2-->&#128261; gezinshereniging : het laten overkomen van familieleden naar Nederland, zodat een gezin weer samen kan wonen ;<!--2-->&#128261; globalisering : het proces waarbij landen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken ;<!--2-->&#128261; GL (GroenLinks) : een Nederlandse politieke partij met een groene en progressief-linkse signatuur. GroenLinks is in 1990 opgericht als fusie van vier kleine linkse partijen: de PPR, de PSP, de CPN en de EVP ;<!--1-->&#9989; GL-PvdA (GroenLinks-PvdA) : een samenwerkingsverband van de Nederlandse politieke partijen GroenLinks en Partij van de Arbeid (PvdA). Deze partijen, die een groene en een sociaaldemocratische signatuur hebben, zitten op landelijk niveau in gezamenlijke fracties ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag : gedrag waarbij iemand de grenzen van een ander overschrijdt, bijvoorbeeld door intimidatie of geweld ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdend gedrag (online) : grensoverschrijdend gedrag dat via internet plaatsvindt, zoals cyberpesten of het verspreiden van naaktbeelden ;<!--2-->&#128261; grensoverschrijdende problemen : problemen die niet binnen één land op te lossen zijn, zoals klimaatverandering of terrorisme ;<!--1-->&#9989; groepsdruk : de druk die je voelt om je aan te passen aan de normen van een groep ;<!--2-->&#128261; groepsidentificatie : je verbonden voelen met een groep omdat je dezelfde kenmerken of waarden deelt ;<!--2-->&#128261; groepsnormen : de ongeschreven regels over hoe leden van een groep zich horen te gedragen ;<!--1-->&#9989;grondrechten : de belangrijkste rechten van burgers die hen beschermen tegen de macht van de overheid en elkaar, zoals vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling : wetten die zo fundamenteel zijn voor de vrijheid, de ontplooiing, het welzijn en de bescherming van het individu en van groepen, dat ze in de grondwet zijn vastgelegd : basiswetten ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Grondwet|grondwet}} : het belangrijkste wetboek van een land met de basisregels voor de overheid en de grondrechten van burgers : in het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan : constitutie : staatsregeling ;<!--2-->&#128261; grooming : het online contact leggen door een volwassene met een minderjarige met de bedoeling die minderjarige seksueel te misbruiken == Halt (bureau) == ;<!--2-->&#128261; Halt (bureau) : een organisatie die jongeren die een lichte strafbare fout hebben gemaakt een tweede kans geeft zonder dat ze meteen voor de rechter komen ; Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie : een document waarin de belangrijkste rechten en vrijheden van EU-burgers staan ; harmoniedenken : het uitgangspunt dat werkgevers en werknemers gemeenschappelijke belangen hebben ;<!--2-->&#128261; hechtenis ; arresteren, gevangennemen : een straf waarbij iemand tijdelijk in een gevangenis wordt opgesloten ; herziening ten voordele : het opnieuw bekijken van een rechtszaak als blijkt dat iemand onterecht is veroordeeld ; Hobbes (Thomas) : een filosoof die zei dat mensen zonder regels in een staat van oorlog leven, en daarom een sterke overheid nodig is ; Hof van Justitie van de Europese Unie : de hoogste rechtbank van de EU die beslist over de uitleg van EU-wetten ; Hoge Raad : de hoogste Nederlandse rechtbank die uitspraken doet in belangrijke rechtszaken ;<!--2-->&#128261; hoger beroep : het opnieuw laten beoordelen van een rechtszaak door een hogere rechtbank ;<!--2-->&#128261; hokjesdenken : mensen in vaste categorieën of stereotypen plaatsen zonder naar individuele verschillen te kijken ; homogeniteit : als een groep mensen veel overeenkomsten heeft, zoals dezelfde taal, cultuur of gewoonten ;<!--2-->&#128261; hoofdstraf : de belangrijkste straf die iemand krijgt, zoals gevangenisstraf of een boete ; hooggerechtshof : een term die soms gebruikt wordt voor de hoogste rechtbank in een land, vergelijkbaar met de hoge raad in Nederland : in Nederland is de Hoge Raad de hoogste rechter in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken : het hooggerechtshof of opperste gerecht is in diverse landen het rechtsprekend orgaan dat bovenaan staat in de rechtsprekende hiërarchie ;<!--2-->&#128261; hoor en wederhoor : het principe dat iedereen de kans krijgt om zijn verhaal te vertellen, vooral bij conflicten of rechtszaken, zodat beide kanten gehoord worden : het beginsel van hoor en wederhoor is een principe uit de rechtspraak en de journalistiek dat inhoudt dat, als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde er op heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt : de verschillende betrokkenen zijn gehoord ; horizontale werking grondrecht : de situatie waarin grondrechten ook gelden tussen burgers onderling, niet alleen tussen burger en overheid ; [[huishouden]] :1) (zelfstandig naamwoord:) groep van één of meer samenwonende mensen die samen een economische eenheid vormen :2) (werkwoord:) het doen van de huishouding, de organisatie van werkzaamheden om in de voeding, kleding en het onderdak van een huishouden te voorzien ;<!--2-->&#128261; huiszoekingsbevel : een schriftelijke toestemming van de rechter om iemands huis te doorzoeken : een huiszoeking is het door de politie of een andere opsporingsambtenaar binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner, met het doel om mogelijk bewijs voor een strafbaar feit op te sporen en zo nodig in beslag te nemen : voor het binnentreden in een woning is doorgaans een machtiging vereist, meestal huiszoekingsbevel genoemd ; HVV (Hart voor Vrijheid) : voorheen Lijst30 geheten, is een Nederlandse politieke beweging, opgericht op 17 juni 2021 en is voortgekomen uit de blanco lijst 30 bij de Tweede Kamerverkiezingen 2021. De partij profileert zich voornamelijk via haar kritiek op het Nederlandse coronabeleid == Identificatieplicht == ;<!--2-->&#128261; identificatieplicht : de wettelijke verplichting om een geldig identiteitsbewijs te kunnen laten zien wanneer dat wordt gevraagd ;<!--2-->&#128261; identificatie : het proces waarbij iemand zich verbonden voelt met een groep, persoon of ideaal ;<!--2-->&#128261; identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft, en wat hem of haar kenmerkt ten opzichte van anderen ;<!--2-->&#128261; ideologie : een geheel van ideeën en opvattingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien ;<!--1-->&#9989; illegaal : iets wat niet is toegestaan volgens de wet ;<!--1-->&#9989; illegalen : mensen die zonder toestemming in een land verblijven ;<!--1-->&#9989; imitatie : het nadoen van het gedrag of uiterlijk van iemand anders ;<!--2-->&#128261; immateriële behoeften : niet-materiële wensen zoals liefde, respect en veiligheid ;<!--2-->&#128261; immateriële schade : schade die niet met geld is uit te drukken, zoals verdriet of pijn ;<!--2-->&#128261; immigratie : het binnenkomen en vestigen in een ander land om daar te gaan wonen ;<!--2-->&#128261; in beslag nemen : het tijdelijk afpakken van spullen door de politie of overheid omdat ze belangrijk zijn voor een onderzoek : de officier van justitie of de rechter beslist later of iemand zijn spullen na een rechtszaak terug krijgt : eigendom van de verdachte mag als bewijsmateriaal in beslag worden genomen : verbeurdverklaren ;<!--2-->&#128261; inburgeringscursus : een cursus die nieuwkomers helpt om te wennen aan de taal, cultuur en regels van een land ;<!--2-->&#128261; infiltratie : het binnendringen van vijandelijk gebied of bepaalde kringen om informatie te verkrijgen : (strafprocesrecht) de politie neemt deel of verleent medewerking aan een groep van personen waarbinnen, naar redelijkerwijs kan worden vermoed, misdrijven worden beraamd of gepleegd : de infiltrant neemt deel aan de activiteiten van het milieu en rapporteert daarover : het stiekem binnendringen in een organisatie of groep om informatie te verzamelen ;<!--2-->&#128261; inclusieve samenleving : een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of kenmerken, erbij hoort en mee kan doen ;<!--2-->&#128261; indirecte democratie : een bestuursvorm waarbij het volk via gekozen vertegenwoordigers beslist ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/individu individu] : een enkele persoon in het bijzonder ;<!--2-->&#128261; individualisering : het proces waarbij mensen meer op zichzelf gaan letten en minder op de groep ;<!--2-->&#128261; individualisme : de opvatting dat het belang van het individu voorop staat ;<!--2-->&#128261; individuele vrijheid : het recht van een persoon om zelf keuzes te maken en te handelen ;<!--2-->&#128261; indoctrinatie : het systematisch en dwingend opleggen van bepaalde ideeën zonder ruimte voor kritiek : bij indoctrinatie wordt er, in tegenstelling tot bij leren, geacht niet zelf na te denken en de ideeën en opvattingen kritiekloos over te nemen : eenzijdige opvattingen en meningen worden langdurig en systematisch opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze opvattingen kritiekloos accepteert : eenzijdig onderwijzen ;<!--2-->&#128261; informateur : iemand die onderzoekt welke politieke partijen samen een regering kunnen vormen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/informatie informatie] : kennis en gegevens die bedoeld zijn om iets duidelijk te maken ;<!--2-->&#128261; informatiesamenleving : een samenleving waarin informatie en communicatie via technologie centraal staan ;<!--2-->&#128261; informatieve functie media : de rol van media om mensen te voorzien van nieuws en belangrijke informatie ;<!--2-->&#128261; informele macht : macht die voortkomt uit invloed zonder officiële functie of positie ; informele solidariteit : de manier waarop mensen zelf (zonder wettelijke verplichting) hulpbehoevenden helpen ; infotainment : een vorm van media waarbij informatie en amusement in elkaar overvloeien ; injectienaaldtheorie : de theorie dat de media mensen direct en naar believen kunnen beïnvloeden ; internationale zelfbeschikking : het recht van volkeren om zelf te bepalen hoe ze worden bestuurd ; ingroup : een groep waarbij iemand zich hoort en waarmee die zich identificeert ;<!--2-->&#128261; innovatie : het ontwikkelen en toepassen van nieuwe ideeën, producten of methoden ; institutioneel racisme : systematische discriminatie ingebed in de regels en gewoonten van organisaties ;<!--2-->&#128261; integratie : het proces waarbij mensen uit verschillende culturen samenleven en meedoen in de samenleving ;<!--2-->&#128261; integratiebeleid : maatregelen van de overheid om integratie te bevorderen ; integratiefunctie van de politiek : het samenbrengen van ideeën en waarden in een partijprogramma ; intentieverklaring : een schriftelijke afspraak waarin partijen hun voornemen vastleggen om samen te werken ; intergouvernementeel : samenwerking tussen regeringen van verschillende landen waarbij zij zelf de controle houden ;<!--2-->&#128261; internalisatie : het eigen maken van normen en waarden zodat ze vanzelfsprekend worden ; Internationaal Gerechtshof : de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties die geschillen tussen landen behandelt ; internationaal recht : afspraken en regels die gelden tussen landen ; Internationaal Strafhof : een rechtbank die mensen vervolgt voor ernstige misdaden zoals genocide en oorlogsmisdaden ; interne markt : een samenhangend gebied zonder handelsbelemmeringen tussen landen ; interventie : het ingrijpen van een land of organisatie in de interne zaken van een ander land ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/invloed invloed] : de mogelijkheid om het gedrag of de mening van anderen te veranderen : informele macht: niet vastgelegd in regels : overwicht ; invoerfase : de periode waarin een nieuw beleid of nieuwe wet wordt geïntroduceerd en uitgevoerd ; irreguliere migratie : het verhuizen naar een land zonder de juiste officiële papieren of toestemming == JA21 == ;<!--1-->&#9989; JA21 : een Nederlandse politieke partij. De partij omschrijft zichzelf als conservatief-liberaal, maar wordt ook regelmatig gecategoriseerd als rechts[18][19] of radicaal-rechts ;<!--2-->&#128261; jeugdcriminaliteit : jeugdcriminaliteit is strafbaar gedrag gepleegd door jongeren tot en met 24 jaar ;<!--2-->&#128261; jeugdstrafrecht : speciale regels en straffen voor jongeren tussen 12 en 18 jaar die een strafbaar feit plegen : soms geldt dit ook voor jongvolwassenen tot 23 jaar ; JL (Jezus Leeft) : een Nederlandse evangeliserende beweging en politieke partij die in november 2013 werd opgericht door evangelist Joop van Ooijen uit Giessenburg ;<!--1-->&#9989; jongeren : mensen in de leeftijdsgroep tussen kind en volwassenheid, meestal tussen 12 en 25 jaar ;<!--2-->&#128261; jongerencultuur : de manier van leven, denken en gedragen die typisch is voor jongeren ;<!--2-->&#128261; journalistieke normen : regels en afspraken waaraan journalisten zich houden, zoals eerlijkheid en betrouwbaarheid ; juridisch burgerschap : het hebben van rechten en plichten die horen bij het staatsburgerschap van een land ; jurisprudentie : uitspraken van rechters die dienen als voorbeeld voor latere rechtszaken : het geheel van uitspraken door rechters ; juridisch loket : een organisatie waar mensen gratis juridisch advies kunnen krijgen over hun rechten en plichten ;<!--2-->&#128261; jury : een groep burgers die in sommige landen beslist of een verdachte schuldig is ;<!--2-->&#128261; juryrechtspraak : een rechtsvorm waarbij burgers in een jury meebeslissen over de schuldvraag in een rechtszaak : in de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt : in Amerika en Engeland bestaat juryrechtspraak: daar oordeelt een burgerpanel over de schuld van verdachten == Kabinet == ;<!--2-->&#128261; kabinet : de ministers en staatssecretarissen die samen het land besturen ;<!--2-->&#128261; kabinetsformatie : het proces waarbij partijen afspraken maken om samen een nieuw kabinet te vormen ; kaderwetgeving : wetten die alleen de hoofdlijnen vastleggen, de details worden later uitgewerkt ;<!--2-->&#128261; kansenongelijkheid : de ongelijke verdeling van kansen op bijvoorbeeld onderwijs, werk of inkomen ; kennismigrant : iemand die naar een land komt om daar met zijn of haar specialistische kennis te werken ; kiesdeler : het aantal stemmen dat nodig is voor één zetel in de volksvertegenwoordiging ;<!--2-->&#128261; kiesdrempel : het minimumpercentage stemmen dat een partij moet halen om in het parlement te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Kiesrecht|kiesrecht}} : het recht om te stemmen of gekozen te worden bij verkiezingen ; klassenjustitie : het idee dat mensen uit hogere sociale klassen door justitie bevoordeeld worden ten opzichte van mensen uit lagere klassen : mensen uit de hogere sociale klasse door justitie worden bevooroordeeld boven mensen uit de lagere sociale klasse : van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen ; klassenstrijd : het conflict tussen verschillende sociale klassen, vaak tussen arm en rijk, over macht en welvaart ;<!--2-->&#128261; klassieke grondrechten : de rechten die de vrijheid van burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienst : De Grondwet bevat regels voor onze staatsinrichting. Ook legt de wet de grondrechten van burgers vast. : Rechten die de overheid moet garanderen. ; klimaatmigratie : mensen die naar een ander land vluchten omdat het klimaat op de beginplaats ondragelijk is geworden. ; klimaatvluchteling : iemand die zijn woongebied moet verlaten vanwege klimaatverandering, zoals droogte of overstromingen ;<!--1-->&#9989; koloniën : gebieden die door een ander land zijn bezet en bestuurd ;<!--1-->&#9989; koning : het staatshoofd in een monarchie, in Nederland vooral een ceremoniële rol ; kort geding : een versnelde rechtszaak voor spoedeisende zaken ; kosmopolitisme : de opvatting dat je je verbonden voelt met de hele wereld in plaats van alleen je eigen land of groep ;<!--1-->&#9989; kritisch denken : het vermogen om informatie te beoordelen en niet zomaar alles te geloven ;<!--2-->&#128261; kwalificatieplicht : de verplichting voor jongeren om een diploma te halen tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; kwaliteitscontrole : het controleren of producten, diensten of processen aan bepaalde eisen voldoen == Laaggeletterdheid == ;<!--2-->&#128261; laaggeletterdheid : het moeite hebben met lezen en schrijven waardoor iemand niet goed kan meekomen in de samenleving ;<!--1-->&#9989; leerplicht : de wettelijke verplichting voor kinderen om naar school te gaan tot een bepaalde leeftijd ;<!--2-->&#128261; leerplichtambtenaar : iemand die controleert of kinderen ook echt naar school gaan zoals de leerplichtwet voorschrijft ;<!--2-->&#128261; leerplichtwet : de wet die bepaalt dat kinderen vanaf hun vijfde tot een bepaalde leeftijd naar school moeten ; LEF (LEF - Voor de Nieuwe Generatie) : een Nederlandse politieke partij die zich richt op de belangen van jongeren. De partij deed als LEF – Voor de Nieuwe Generatie mee aan de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 en de gemeenteraadsverkiezingen van 2026, maar wist geen zetel te bemachtigen ;<!--2-->&#128261; legaliteitsbeginsel : het principe dat de overheid zich aan de wet moet houden en dat iets alleen strafbaar is als het in de wet staat : de overheid mag alleen beperkingen opleggen aan de vrijheid van burgers als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd en voor iedereen gelden ; legitimiteit : de mate waarin het bestuur of gezag door de bevolking als wettig en aanvaard wordt gezien ; legitimiteitscrisis : de situatie waarin burgers politici niet meer als hun rechtmatige leiders zien ;<!--1-->&#9989; levenslang : een gevangenisstraf die in principe de rest van iemands leven duurt ;<!--2-->&#128261; levensverwachting : het gemiddelde aantal jaren dat mensen in een land naar verwachting zullen leven ;<!--1-->&#9989; lhbti+-beweging : de groep mensen en organisaties die opkomt voor de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, bi+, trans- en intersekse personen ; LibDem (Liberaal Democratische Partij) : werd op 25 augustus 2006 opgericht, na de val van het kabinet-Balkenende II en uit onvrede over de manier waarop de Haagse politiek werd bedreven. De partij wil een liberaal beleid en een sociale samenleving ; liberale verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid mensen vooral stimuleert om voor zichzelf te zorgen met weinig bemoeienis ;<!--2-->&#128261; liberalisme : een politieke stroming die vrijheid en eigen verantwoordelijkheid belangrijk vindt ;<!--2-->&#128261; lijsttrekker : de eerste kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen ;<!--1-->&#9989; links (politiek) : de politieke richting die streeft naar gelijkheid, solidariteit en een actieve rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; linkse partijen : partijen die opkomen voor een sterke overheid, herverdeling van welvaart en sociale gelijkheid ;<!--2-->&#128261; lobbyen : proberen invloed uit te oefenen op politici of beleidsmakers om besluiten in een bepaalde richting te sturen ; Locke (john) : een filosoof die vond dat mensen van nature vrij zijn en dat de overheid de rechten van burgers moet beschermen ;<!--2-->&#128261; lokmiddel : iets dat gebruikt wordt om iemand te verleiden iets te doen wat hij anders niet zou doen == Maatschappelijk burgerschap == ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk burgerschap : actief en betrokken zijn bij de samenleving door mee te doen en verantwoordelijkheid te nemen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk middenveld : organisaties en groepen die tussen burger en overheid in staan, zoals vakbonden en verenigingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk probleem : een probleem dat gevolgen heeft voor veel mensen, waar meningsverschillen over bestaan en dat vaak de overheid aangaat ;<!--2-->&#128261; maatschappelijk vraagstuk : een onderwerp waarbij botsende belangen en waarden leiden tot een debat over hoe het opgelost moet worden : we spreken van een maatschappelijk vraagstuk als: het gevolgen heeft voor grote groepen in de samenleving; het alleen gemeenschappelijk kan worden opgelost, waardoor de overheid zich moet bezighouden met de oplossing van het probleem en het te maken heeft met tegenstellingen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke gedragsregel (maatschappelijke norm) : ongeschreven regel over hoe je je hoort te gedragen in de samenleving : onbeschreven regels die de meeste mensen vanzelfsprekend vinden en die voort komen uit geloof, tradities en gewoonten (niet in een korte broek naar een begrafenis, iemand een hand geven) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke ladder : de rangorde van mensen in een samenleving op basis van bijvoorbeeld inkomen, opleiding of status ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke organisaties : groepen en instellingen die zich bezighouden met het oplossen van maatschappelijke problemen of het behartigen van belangen ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke participatie : het actief meedoen in de samenleving, zoals stemmen, vrijwilligerswerk of lid zijn van een vereniging ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke positie : de plaats die iemand inneemt in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, inkomen of opleiding Maatschappelijke veranderingen: De voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--2-->&#128261; maatschappelijke veranderingen : de voortdurende ontwikkelingen in de samenleving die ontstaan door onverwachte gebeurtenissen (events) en geleidelijke ontwikkelingen (trends) ;<!--1-->&#9989; maatschappij : een groep mensen die samenleven volgens bepaalde regels en afspraken ;<!--2-->&#128261; maatschappijleer : het vak dat je leert over hoe de samenleving werkt en hoe mensen met elkaar samenleven ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Macht_(politiek)|macht}} : het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden of te bepalen : Het vermogen om het gedrag en/of denken van anderen sterk te beïnvloeden ;<!--2-->&#128261; machtenscheiding (zie trias politica) : het verdelen van de macht in de staat over drie aparte onderdelen: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht ; machtiging tot binnentreding : toestemming van een rechter om een woning of gebouw binnen te mogen gaan : voor het binnentreden van een woning gelden bijzondere regels die zijn neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden (Awbi) : voor het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner is steeds een schriftelijke machtiging vereist. In de praktijk is het meestal de hulpofficier van justitie die de machtiging afgeeft, maar ook een officier van justitie of een advocaat-generaal kan een machtiging afgeven ;<!--2-->&#128261; machtsbron : de oorzaak of reden waarom iemand macht heeft, zoals kennis, geld of gezag : de manier waarop je macht verkrijgt ;<!--2-->&#128261; machtsmiddel : de manier waarop iemand zijn macht gebruikt, bijvoorbeeld door belonen, straffen of overtuigen : een middel waarmee je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden ; macroniveau : het hoogste niveau in de samenleving, waarbij gekeken wordt naar grote groepen of het hele land ;<!--1-->&#9989; manipulatie : het beïnvloeden van mensen op een verborgen en oneerlijke manier om ze iets te laten doen : feiten worden opzettelijk weggelaten of verdraaid zonder dat de ontvanger dit merkt ;<!--2-->&#128261; mantelzorg : onbetaalde zorg die familie, vrienden of buren geven aan mensen die hulp nodig hebben ; marktautoriteit : een organisatie die toeziet op het goed functioneren van de markt en eerlijkheid bewaakt ;<!--2-->&#128261; marktwerking : het proces waarbij bedrijven met elkaar concurreren om producten of diensten aan te bieden ; masculiniteit : kenmerken en gedragingen die als typisch mannelijk worden gezien in een samenleving ; massacommunicatie : communicatie gericht op een groot publiek via media zoals tv, radio of internet ;<!--2-->&#128261; materiële behoeften : behoeften aan tastbare zaken zoals voedsel, kleding en onderdak ;<!--2-->&#128261; materiële schade : schade die direct uitgedrukt kan worden in geld ;<!--2-->&#128261; maximumstraf : de zwaarste straf die de wet voorschrijft voor een bepaald misdrijf ;<!--1-->&#9989; media (politieke functie) : de rol van media om informatie te geven over politiek en bestuur aan het publiek ; mediacratie : een situatie waarin media een grote invloed hebben op de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; mediation : een manier om conflicten op te lossen met hulp van een onafhankelijke bemiddelaar ;<!--2-->&#128261; mediasamenleving : een samenleving waarin media een centrale rol spelen in het dagelijks leven ;<!--2-->&#128261; mediawijsheid : het vermogen om op een kritische en verantwoordelijke manier met media om te gaan ;<!--2-->&#128261; medium (communicatie) : het middel waarmee informatie wordt overgebracht, zoals krant, tv of internet ;<!--1-->&#9989; mening : een persoonlijke opvatting of oordeel over een onderwerp : wat je van een subject of object vindt; hoe je hierover oordeelt : een mening (Indogermaans moino: wissel, ruil) is een in de mens aanwezige subjectieve opvatting, dan wel attitude, ten opzichte van toestanden, gebeurtenissen of andere personen : wat je van iets vindt ;<!--2-->&#128261; mensenrechten : basisrechten die iedereen heeft, zoals het recht op leven, vrijheid en veiligheid ; meritocratisch ideaal : het idee dat mensen beloond moeten worden op basis van hun talent en prestaties ; microniveau : het kleinst mogelijke niveau in de samenleving, zoals het individu of gezin ;<!--2-->&#128261; middenpartijen : politieke partijen die een positie tussen links en rechts innemen ; militaire dictatuur : een land dat wordt geleid door het leger zonder democratische verkiezingen ;<!--2-->&#128261; migratie : het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plek, vaak over landsgrenzen heen ;<!--2-->&#128261; migratieachtergrond : kenmerk dat weergeeft met welk land een persoon verbonden is op basis van het geboorteland van de ouders of van zichzelf : een persoon heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren ;<!--2-->&#128261; migreren : verhuizen naar een ander land of gebied ; militair regime : een regering waarin het leger de macht heeft overgenomen en regeert ;<!--2-->&#128261; miljoenennota : een document waarin de Nederlandse regering haar plannen en begroting voor het komende jaar presenteert ;<!--2-->&#128261; minimumloon : het wettelijk vastgestelde laagste bedrag dat iemand mag verdienen per uur of maand ;<!--2-->&#128261; minister : een bestuurder in de regering die verantwoordelijk is voor een bepaald beleidsterrein : Een minister is een persoon die deelneemt aan de regering van een land, en die over het algemeen ook leiding geeft aan een ministerie ; minister zonder portefeuille : een minister zonder eigen ministerie die wel een specifiek taakgebied heeft binnen de regering ; ministeriële verantwoordelijkheid : het principe dat ministers verantwoordelijk zijn voor het beleid en de daden van hun ministerie ; ministerposten (verdeling) : de verdeling van ministersposten over politieke partijen in een kabinet ;<!--1-->&#9989; minister-president : de leider van het kabinet en het hoofd van de Nederlandse regering ;<!--2-->&#128261;misdrijf : een ernstig strafbaar feit waarvoor een zware straf kan worden opgelegd : in het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit : meer ernstige strafbare feiten : moderniseringstheorie : de visie dat ontwikkelingslanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun armoede en open moeten staan voor internationale bedrijven om te groeien ; mondiaal niveau : het hoogste schaalniveau waarbij onderwerpen of problemen de hele wereld betreffen ; monitoring : het systematisch volgen en controleren van situaties of processen om informatie te verzamelen ; Montesquieu : een filosoof die het idee van machtenscheiding (trias politica) ontwikkelde : een Franse filosoof: hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting ;<!--2-->&#128261; motie : een voorstel van een parlementslid waarin een bepaald standpunt of verzoek wordt uitgesproken ;<!--2-->&#128261; morele verplichting : het gevoel dat je iets moet doen omdat het juist of eerlijk is, ook zonder wettelijke regels == Naastenliefde == ;<!--1-->&#9989; naastenliefde : het helpen en zorgen voor anderen uit medeleven en betrokkenheid ;<!--2-->&#128261; nachtwakerstaat : een staat die zich vooral beperkt tot het handhaven van veiligheid en orde, met weinig bemoeienis op andere terreinen ;<!--2-->&#128261; nationale identiteit : het gevoel van verbondenheid en gemeenschappelijkheid binnen een land ;<!--2-->&#128261; nationale terrorismelijst : een lijst met personen of organisaties die door een land worden verdacht van terrorisme ;<!--2-->&#128261; nationale veiligheid : de bescherming van een land tegen dreigingen van buitenaf of binnenuit, zoals terrorisme en spionage ;<!--2-->&#128261; nationalistisch : een houding waarbij het eigen land en volk sterk centraal staan en vaak boven anderen worden geplaatst ;<!--2-->&#128261; nationalisme : een ideologie die gebaseerd is op het idee dat mensen trouw zijn aan de eigen staat of natie of het eigen volk ;<!--2-->&#128261; NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) : een militair bondgenootschap van verschillende landen dat samen voor veiligheid en verdediging zorgt ; ne bis in idem-regel : de regel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde strafbare feit vervolgd mag worden : letterlijk: niet tweemaal voor hetzelfde - Latijnse term in het strafrecht voor het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde feit kan terechtstaan en mag worden gestraft ;<!--1-->&#9989; nepnieuws : verkeerde of verzonnen informatie die wordt verspreid alsof het echt nieuws is ;<!--2-->&#128261; nettoloon : het bedrag dat iemand na belasting en andere inhoudingen daadwerkelijk ontvangt ;<!--2-->&#128261; neutraliteit (rechters) : het onpartijdig en onafhankelijk oordelen zonder voorkeur voor een van de partijen ;<!--2-->&#128261; niet-democratische partij : een politieke partij die niet uitgaat van democratische principes zoals vrijheid en gelijkheid : politieke partijen die niet werken volgens democratische regels en waarden ; ngo’s : niet-gouvernementele organisaties, zelfstandige groepen die zich inzetten voor maatschappelijke doelen ;<!--2-->&#128261; nieuwkomers : mensen die recent in een land zijn komen wonen ; noodweer (recht) : het recht om jezelf te verdedigen tegen een directe aanval ; noodweerexces (recht) : het overschrijden van de grenzen van noodweer door bijvoorbeeld te hard terug te vechten uit angst ;<!--1-->&#9989; norm : een gedragsregel die aangeeft wat in een groep of samenleving als normaal wordt gezien : normen zijn regels die aangeven welk gedrag van mensen verwacht wordt : opvattingen over hoe je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen == Objectief == ;<!--1-->&#9989; objectief : op feiten gebaseerd en zonder persoonlijke mening of gevoelens : feiten noemen we objectief omdat ze iets zeggen over de werkelijkheid ;<!--2-->&#128261; objectieve veiligheid : veiligheid zoals deze wordt vastgesteld in statistieken ;<!--2-->&#128261; officier van justitie : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak leidt en beslist of iemand vervolgd wordt : een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België : bij de behandeling van een misdrijf bepaalt de officier van justitie met behulp van het proces-verbaal of er wel of geen rechtszaak moet komen : heeft de leiding over over een opsporingsonderzoek en houdt in de gaten of alles zorgvuldig en eerlijk verloopt : Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie. ;<!--2-->&#128261; omgevingsfactoren : de omstandigheden in de omgeving die invloed hebben op het gedrag of de situatie van mensen ;<!--1-->&#9989; omroep : organisatie die radio- en televisieprogramma’s maakt en uitzendt ; omzettingsfase : de periode waarin een plan of besluit wordt uitgevoerd en in de praktijk gebracht ;<!--2-->&#128261; onafhankelijke rechters : rechters die niet beïnvloed worden door anderen en hun oordeel alleen baseren op de wet en feiten : de onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat mensen geen eigen rechter gaan spelen, dat burgers worden beschermd tegen ongeoorloofd overheidsoptreden en dat burgers hun recht kunnen halen als zij zich benadeeld voelen door andere burgers of door bedrijven en instanties ; ondernemingsrecht : het onderdeel van het recht dat regels bevat voor het oprichten, besturen en stoppen van bedrijven : ondernemingsrecht is een onderdeel van het privaatrecht, dat zich bezighoudt met rechtspersonen en dan toegespitst op bedrijven met winstoogmerk, dus ondernemingen : de voorwaarden waaronder je bijvoorbeeld een vereniging of bv kunt oprichten : het rechtsgebied dat regels bevat over bedrijven en hun activiteiten : stichtingen vallen hier meestal buiten ;<!--1-->&#9989; onrechtvaardigheid : het ontbreken van eerlijkheid of rechtvaardigheid in de behandeling van mensen : een behandeling die iemand onrecht aandoet of een toestand die onrecht inhoudt ;<!--1-->&#9989; on demand : iets dat op verzoek direct beschikbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld een film of dienst ;<!--2-->&#128261; onafhankelijkheid (rechters) : het vermogen van rechters om zonder invloed of druk van buitenaf recht te spreken ; onderadvies : een voorstel of aanbeveling van een lagere instantie aan een hogere ;<!--2-->&#128261; onderwijsinspectie : een organisatie die controleert of scholen voldoen aan de wettelijke eisen ;<!--2-->&#128261; one-issuepartij : een politieke partij die zich vooral richt op één specifiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; online-profilering : het verzamelen en analyseren van gegevens over iemand op internet om een profiel van die persoon te maken ;<!--1-->&#9989; onmacht : het gevoel of de situatie waarin iemand geen controle of invloed heeft op iets ;<!--2-->&#128261; onschendbaarheid koning : de koning kan niet aansprakelijk worden gesteld voor fouten omdat ministers verantwoordelijk zijn ;<!--2-->&#128261; onschuldvermoeden : de regel dat iemand wordt beschouwd als onschuldig totdat zijn schuld is bewezen ; ontbindingsrecht : het recht om een overeenkomst of relatie te beëindigen ;<!--2-->&#128261; ontgroening (demografie) : een afname van het aantal jongeren in de bevolking ; ontideologisering : het proces waarbij ideologieën minder belangrijk worden in de politiek en samenleving ;<!--2-->&#128261; ontkerkelijking : het proces waarbij mensen minder lid zijn van een kerk en minder religieus worden ; ontlastend bewijs : bewijs dat aantoont dat een verdachte de misdaad niet gepleegd kan hebben ;<!--2-->&#128261; ontoerekeningsvatbaarheid : de situatie waarin iemand niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor een misdrijf vanwege geestelijke stoornissen ;<!--1-->&#9989; ontvanger : iemand die iets ontvangt, bijvoorbeeld belasting of documenten ;<!--1-->&#9989; onverschilligheid : het gebrek aan interesse of betrokkenheid ; onzekerheidsvermijding : de mate waarin mensen in een cultuur zich bedreigd voelen door onzekere of onbekende situaties ; oorlogstribunaal : een speciale rechtbank die oorlogsmisdaden berecht ;<!--2-->&#128261; openbaar ministerie (OM) : de organisatie die strafzaken voorbereidt en namens de samenleving vervolgt : het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland : anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie: het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie : samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie ;<!--2-->&#128261; openbare aanklager : de persoon die namens het openbaar ministerie een strafzaak voert en de schuld van de verdachte probeert aan te tonen : de openbaar aanklager is degene die namens 'de staat' of namens 'het volk' mensen die ervan verdacht worden de wet te hebben overtreden in staat van beschuldiging stelt : in Nederland heet de openbare aanklager officieel officier van justitie, bij het gerechtshof advocaat-generaal ;<!--2-->&#128261; opiniepeilingen : onderzoeken waarbij gevraagd wordt wat mensen van bepaalde onderwerpen, politici of partijen vinden ; opinieleiderstheorie : de visie dat mensen de mening overnemen van invloedrijke personen (opinieleiders) ;<!--2-->&#128261; opkomstplicht : de verplichting om bij verkiezingen te gaan stemmen ; opperbevelhebber van het leger : de hoogste leider van de strijdkrachten, vaak de koning in Nederland : in Nederland heeft de regering heeft het oppergezag over de krijgsmacht ;<!--2-->&#128261; oppositie : politieke partijen die niet in de regering zitten en het beleid kritisch volgen ; oppositiefractie : de groep leden van een politieke partij in het parlement die tot de oppositie behoort ;<!--2-->&#128261; oppositiepartijen : partijen die niet meedoen aan het kabinet en het regeringsbeleid bekritiseren ;<!--1-->&#9989; opsporing : het onderzoeken en achterhalen van strafbare feiten door de politie of justitie ; opvragen van speciale persoonsgegevens : het verzamelen van gevoelige informatie over mensen, zoals medische gegevens, vaak onder strenge voorwaarden : de politie heeft toestemming nodig van de officier van justitie als ze bankrekeningnummers, telefoonverkeer en internetgedrag wil opvragen ;<!--2-->&#128261; opzegtermijn : de periode die iemand moet aanhouden tussen het opzeggen van een contract en het daadwerkelijk stoppen ; organische staatsopvatting : de opvatting dat de staat een levend organisme is waarvan alle delen samenwerken ; outgroup : een groep waarbij iemand zichzelf niet hoort of waartoe hij geen gevoel van verbondenheid heeft ; overadvies : een advies dat van een hogere instantie komt aan een lagere ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Overheid|overheid}} : de organisatie die namens het land regels maakt, handhaaft en zorgt voor bestuur en diensten : de overheid is het hoogste bevoegd gezag op een bepaald territorium of grondgebied ;<!--2-->&#128261; overmacht-noodtoestand : een situatie waarin iemand iets doet dat normaal verboden is, omdat het nodig is om gevaar te voorkomen ;<!--1-->&#9989; overtreding : een minder ernstig strafbaar feit waarvoor meestal een boete wordt gegeven : overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven ;<!--2-->&#128261; overtuigingskracht : het vermogen om de mening of het gedrag van anderen te beïnvloeden door middel van sterke argumenten == Parasociale relatie == ; parasociale relatie : een gevoel van vriendschap en verbondenheid dat een mediagebruiker ervaart tegenover een mediapersonage ;<!--2-->&#128261; parlement : de groep gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maakt en het bestuur controleert ; parlementair stelsel : een bestuursvorm waarbij het parlement en de regering nauw samenwerken en het vertrouwen van het parlement nodig is ;<!--2-->&#128261; parlementaire democratie : een democratisch systeem waarbij het parlement door de bevolking wordt gekozen en de macht controleert : burgers hebben via verkozen vertegenwoordigers invloed op de politieke besluitvorming : in een parlementaire democratie wordt de bevolking van het land vertegenwoordigd door het parlement : een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid ; parlementaire enquêtecommissie : een speciale commissie van het parlement die een onderzoek doet naar een belangrijk onderwerp ;<!--2-->&#128261; participatiesamenleving : een samenleving waarin burgers actief meedoen en verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en de omgeving ; participatiewet : een wet die regelt dat mensen die kunnen werken maar geen baan hebben, ondersteuning krijgen om mee te doen aan de arbeidsmarkt ; particulier initiatief : het zelf starten van een project of activiteit door burgers zonder hulp van de overheid ;<!--2-->&#128261; passief kiesrecht : het recht om je verkiesbaar te stellen voor een politieke functie : passieve solidariteit : het helpen van andere mensen zonder dat dit veel inspanning kost ; personen- en familierecht : het rechtsgebied dat regels bevat over persoonlijke zaken zoals huwelijk, geboorte en gezag over kinderen : regelt zaken als het sluiten van een huwelijk, echtscheiding, geboorte, overlijden, en het adopteren van kinderen : het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke identiteit : het beeld dat iemand van zichzelf heeft en hoe die zich onderscheidt van anderen ;<!--2-->&#128261; persoonlijke kwaliteiten : individuele kenmerken, zoals charisma of talent, die kunnen dienen als een bron voor informele macht ;<!--2-->&#128261; persvrijheid : het recht van journalisten en media om zonder censuur of beperkingen te publiceren ;<!--2-->&#128261; plaatsgebonden : afhankelijk van een bepaalde locatie of plek ; platformeconomie : een economisch systeem dat werkt via een online platform ; platformfunctie (media) : de rol van media om verschillende meningen en informatie aan het publiek te bieden ; plea bargaining : een onderhandeling tussen verdachte en openbaar ministerie over een straf om een proces te vermijden ;<!--2-->&#128261; pluriforme samenleving : een samenleving waarin verschillende culturen, levensstijlen en overtuigingen naast elkaar bestaan : een samenleving waarin mensen wonen met verschillende leefwijzen, verschillende waarden en normen en van verschillende etniciteiten met elkaar samenleven : een samenleving waarin verschillende groepen mensen met elkaar samenleven ;<!--2-->&#128261; pluriformiteit : de aanwezigheid van verschillende groepen, culturen en ideeën binnen een samenleving ;<!--2-->&#128261; polarisatie : het steeds sterker worden van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving ; poldermodel : een manier van samenwerken waarbij werkgevers, werknemers en de overheid samen overleggen en compromissen sluiten ;<!--1-->&#9989; politie : de organisatie die zorgt voor de handhaving van de wet en de openbare orde : de politie is een overheidsdienst belast met de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van aanhoudingen : bij een misdrijf verzamelt de politie informatie over het strafbare feit ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Politiek|politiek}} : het maken van keuzes en nemen van beslissingen over hoe een land of samenleving wordt bestuurd ;<!--2-->&#128261; politiek links : een politieke richting die nadruk legt op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en overheidstussenkomst ;<!--2-->&#128261; politiek rechts : een politieke richting die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een beperkte rol van de overheid ;<!--2-->&#128261; politiek midden : een politieke positie tussen links en rechts in, die vaak streeft naar een combinatie van vrijheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; politiek probleem : een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke besluiten en oplossingen : een maatschappelijk vraagstuk waarbij het aan de politiek is om een oplossing te vinden : een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn (Woerdman) ; politieke actoren : personen of groepen die invloed hebben op politieke besluitvorming ; politieke agenda : de lijst met onderwerpen waarover politici het op dat moment hebben of besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; politiek debat : een gesprek tussen politici waarin zij hun standpunten over onderwerpen bespreken en verdedigen ;<!--2-->&#128261; politieke (grond)rechten : basisrechten die burgers beschermen tegen de overheid, zoals vrijheid van meningsuiting en verkiezingsrecht ; politieke motieven migratie : redenen om te verhuizen vanwege politieke omstandigheden, zoals oorlog of onderdrukking ;<!--2-->&#128261; politieke partij : een groep mensen met vergelijkbare ideeën die samen meedoen aan verkiezingen om invloed te krijgen ; politiek-juridische conflicten : conflicten waarbij zowel politieke als juridische aspecten een rol spelen ;<!--2-->&#128261; populisme : een politieke stijl die zegt op te komen voor ‘het gewone volk’ tegen de elite en gevestigde orde ;<!--2-->&#128261; poortwachters : organisaties of personen die bepalen welke informatie of personen toegang krijgen tot iets, bijvoorbeeld de media of de politie ;<!--2-->&#128261; populistische partij : een partij die gebruikmaakt van populisme in haar politiek ; positietoewijzing : de manier waarop de overheid en de samenleving de maatschappelijke positie van allochtonen bepalen ; positiewerving : de eigen inspanningen van allochtonen om hun maatschappelijke positie te verbeteren ; positieve discriminatie : maatregelen die groepen die achtergesteld zijn, extra kansen geven om gelijkheid te bevorderen ; pragmatisme : een filosofische stroming die stelt dat de betekenis en waarde van ideeën en concepten vooral wordt bepaald door hun praktische gevolgen en toepassingen ; predictive policing : het gebruik van data en technologie om misdaad te voorspellen en te voorkomen ;<!--2-->&#128261; premie : het bedrag dat iemand betaalt voor een verzekering ;<!--1-->&#9989; premier : de minister-president, leider van de regering ; presidentieel stelsel : een bestuursvorm waarbij de president rechtstreeks door het volk wordt gekozen en de macht gescheiden is van het parlement ; presidentieel vetorecht : het recht van de president om wetsvoorstellen tegen te houden ;<!--2-->&#128261; preventie : maatregelen om problemen of criminaliteit te voorkomen ;<!--2-->&#128261; preventief fouilleren : het doorzoeken van iemand zonder dat er sprake is van een strafbaar feit, om de veiligheid te waarborgen ; primaire inkomensverdeling : de verdeling van inkomens voordat belastingen en premies zijn betaald ;<!--2-->&#128261; Prinsjesdag : de derde dinsdag van september waarop de regering haar plannen en begroting presenteert aan het parlement ; privaatrecht (burgerlijk recht) : het rechtsgebied dat de relaties tussen burgers onderling regelt, zoals contracten en eigendom : burgerlijk recht, ook wel herkenbaar als civiel recht of privaatrecht, beschrijft de regels voor de onderlinge verhoudingen tussen personen (dus personen- en familierecht, ondernemingsrecht en vermogensrecht) : regelt de betrekkingen tussen burgers onderling ;<!--1-->&#9989; privacy : het recht van mensen om persoonlijke informatie en hun leven voor anderen verborgen te houden ;<!--2-->&#128261; privatisering : het overdragen van taken of bedrijven van de overheid naar particuliere organisaties ;<!--2-->&#128261; privileges : bijzondere rechten of voordelen die sommige mensen of groepen hebben ;<!--2-->&#128261; proces-verbaal : een officieel verslag van wat er bij een politieonderzoek of rechtszaak is gebeurd ; proeftijd : een kennismakingsperiode bij een arbeidsovereenkomst waarin zowel werknemer als werkgever de overeenkomst direct kunnen opzeggen en waarbij speciale regels voor beëindiging gelden ;<!--2-->&#128261; progressief : een politieke houding die gericht is op verandering en vernieuwing in de samenleving ; progressief belastingstelsel : een belastingstelsel waarbij mensen met een hoger inkomen procentueel meer belasting betalen dan mensen met een lager inkomen, waardoor de inkomensverschillen worden verkleind ;<!--2-->&#128261; propaganda : het bewust verspreiden van informatie om mensen te beïnvloeden of te overtuigen : er wordt bewust eenzijdige informatie gegeven met als doel de mening van mensen te beïnvloeden : propaganda is een vorm van communicatie waarbij door de belanghebbende partij wordt getracht aanhangers voor haar gedachtegoed te winnen door het bespelen van de publieke opinie ;<!--2-->&#128261; Provinciale Staten : het bestuur van een provincie, gekozen door de inwoners van die provincie ; psychische overmacht : een situatie waarin iemand door een geestelijke dwang of ernstige angst iets doet wat eigenlijk niet mag ;<!--2-->&#128261; publiekrecht : het rechtsgebied dat de verhouding tussen de overheid en burgers regelt, zoals strafrecht en bestuursrecht : het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid (staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht) : de inrichting van de staat en de relatie tussen burgers en overheid ; pullfactor : een reden of aantrekkingskracht waardoor mensen naar een land willen emigreren ; pulpnieuws : sensatiegericht en oppervlakkig nieuws, vaak met weinig inhoudelijke waarde ; pushbacks : het terugdringen of terugsturen van migranten aan de grens zonder dat ze hun asiel kunnen aanvragen ; pushfactor : een reden waardoor mensen hun land willen verlaten, zoals oorlog, armoede of vervolging == Qaly == ; qaly : afkorting voor ‘quality-adjusted life year’, een maat voor de kwaliteit en lengte van iemands leven gebruikt bij gezondheidszorg ;<!--2-->&#128261; quotum : een vastgesteld minimum- of maximumaantal, bijvoorbeeld het aantal mensen dat mag deelnemen of worden toegelaten == Raad van Ministers == ; raad van ministers : de vergadering van alle ministers waarin het kabinet gezamenlijk besluiten neemt ; raad van state : het belangrijkste adviesorgaan van de regering dat wetten en bestuur adviseert ;<!--1-->&#9989; racisme : discriminatie of uitsluiting van mensen vanwege hun afkomst of huidskleur ;<!--2-->&#128261; radicalisering : het proces waarbij iemand extremere politieke of religieuze ideeën gaat aanhangen ; rassenjustitie : het onrechtvaardig behandelen van mensen door de rechterlijke macht op basis van ras of afkomst : hetzelfde als klassenjustitie, maar hier draait het om rassenscheiding en racisme ; rationele keuzetheorie : de theorie dat mensen criminaliteit plegen na een bewuste afweging van voor- en nadelen ; reactionair : een politieke houding die terug wil naar hoe het vroeger was en veranderingen wil tegenhouden ;<!--2-->&#128261; recht : het geheel van regels en wetten die bepalen wat mag en wat niet : recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan : geeft aan wat je mag doen en waar je recht op hebt : geheel van regels die in de samenleving van een land of regio gelden ; recht van amendement : het recht van kamerleden om wetsvoorstellen te wijzigen ; recht van onderzoek en enquête : het recht van het parlement om onderzoek te doen naar het beleid van de regering ;<!--2-->&#128261; recht van initiatief : het recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel in te dienen ; recht van interpellatie : het recht van kamerleden om een minister ter verantwoording te roepen over een onderwerp ;<!--2-->&#128261; recht van motie : het recht van kamerleden om een uitspraak te doen over een onderwerp en daarover te stemmen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechtbank|rechtbank}} : een gerecht waar rechtszaken in eerste aanleg worden behandeld ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Rechter|rechter}} : een persoon die beslist over geschillen en strafzaken op basis van de wet : meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld : de rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt : een rechter is iemand die rechtspreekt ; rechter-commissaris : een rechter die toezicht houdt op het vooronderzoek in strafzaken ;<!--2-->&#128261; rechterlijke macht : alle rechters en rechtbanken die samen zorgen voor de uitvoering van het recht : de rechterlijke macht beoordeelt of mensen, maar ook rechtspersonen en de overheid, wetten hebben overtreden en doet uitspraak in conflicten : de rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen ;<!--1-->&#9989; rechts (politiek) : een politieke stroming die nadruk legt op vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een kleine overheid ;<!--2-->&#128261; rechtse partijen : politieke partijen die meestal opkomen voor economische vrijheid en minder overheidsbemoeienis ;<!--2-->&#128261; rechtsbescherming : de bescherming van burgers tegen machtsmisbruik door de overheid of andere burgers : De grondwet beschermt burgers tegen andere burgers en tegen machtsmisbruik van de overheid. ;<!--2-->&#128261; rechtshandhaving : het zorgen dat wetten en regels worden nageleefd : door middel van sancties of juridische actie afdwingen dat een recht gerespecteerd wordt : het handhaven van de rechtsorde ;<!--2-->&#128261; rechtsnorm : een regel die door de overheid is vastgesteld en die aangeeft wat toegestaan is en wat niet ;<!--2-->&#128261; rechtsorde : het geheel van geldende rechtsregels en de manier waarop deze worden gehandhaafd : het geheel van rechtsregels en rechtsbeginselen en de manier waarop het recht is georganiseerd ;<!--2-->&#128261; rechtspersonen : organisaties of instellingen die zelf rechten en plichten hebben, zoals bedrijven of verenigingen ;<!--2-->&#128261; rechtsprekende macht : de macht die verantwoordelijk is voor het beoordelen van wetten en geschillen, uitgevoerd door rechters ;<!--2-->&#128261; rechtsstaat : een staat waarin de macht van de overheid beperkt is door het recht en waarin burgers door wetten worden beschermd : een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn : de burger geniet bescherming van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid : een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen willekeur van de overheid : in een rechtstaat hebben zowel burgers als overheid rechten en plichten ;<!--1-->&#9989; rechtszaak : een procedure bij de rechter waarin een conflict of misdrijf wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; rechtszekerheid : het principe dat burgers erop kunnen vertrouwen dat hun rechten en plichten vastliggen en worden nageleefd ;<!--2-->&#128261; rechtvaardigheid : het idee dat iedereen eerlijk en gelijk behandeld moet worden ; rechtvaardigheidsgrond : een wettelijke reden waardoor een strafbaar feit niet strafbaar is, zoals noodweer ;<!--1-->&#9989; reclame : een boodschap om mensen te overtuigen iets te kopen of te doen ; reclassering : een organisatie die ex-gedetineerden helpt terug te keren in de samenleving ;<!--2-->&#128261; rede : het verstand, het vermogen om logisch na te denken ;<!--2-->&#128261; referendum : een volksstemming over een belangrijk politiek onderwerp ;<!--2-->&#128261; referentiekader : alle normen, waarden en ervaringen die bepalen hoe iemand de wereld ziet en beoordeelt : je ziet de wereld zoals je zelf bent ;<!--2-->&#128261; regeerakkoord : een overeenkomst tussen regeringspartijen waarin staat wat ze de komende jaren willen bereiken ;<!--1-->&#9989; regels : afspraken of wetten die bepalen hoe mensen zich moeten gedragen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Regering|regering}} : de koning en de ministers samen, die het land besturen ; religieuze dictatuur : een dictatuur waarin religieuze leiders de macht hebben en de wetten bepalen op basis van religie ; rentmeesterschap : het idee dat mensen verantwoordelijk zijn om goed voor de aarde en het milieu te zorgen ;<!--2-->&#128261; representatie : het vertegenwoordigen van de belangen van anderen, bijvoorbeeld in de politiek ; representatieve democratie : een democratie waarin het volk vertegenwoordigers kiest die besluiten nemen ;<!--2-->&#128261; repressie : het onderdrukken of hard bestrijden van ongewenst gedrag of verzet ; republicanisme : een stroming die streeft naar een republiek zonder monarchie ; requisitoir : het betoog van de officier van justitie waarin hij een straf eist tijdens een rechtszaak ; resocialisatie : het opnieuw leren van sociaal gedrag om terug te keren in de samenleving na straf ; resolutie : een officiële uitspraak of beslissing van een vergadering of organisatie ;<!--1-->&#9989; respect : het waarderen en erkennen van anderen en hun rechten ; restrictief toelatingsbeleid : een streng beleid dat de toegang van migranten beperkt ;<!--2-->&#128261; rijksbegroting : het overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid voor een jaar ;<!--2-->&#128261; rolpatronen : verwachtingen over hoe iemand zich moet gedragen op basis van bijvoorbeeld geslacht of leeftijd ; Rousseau (Jean-Jacques) : een filosoof die geloofde dat de mens van nature goed is en pleitte voor volkssoevereiniteit == sanctie == ;<!--1-->&#9989; sanctie : een straf of maatregel die wordt opgelegd als iemand zich niet aan de regels houdt ;<!--2-->&#128261; schadevergoeding : een geldbedrag dat iemand moet betalen om de schade die hij heeft veroorzaakt te vergoeden ; schulduitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld door ontoerekeningsvatbaarheid ; secretaris-generaal : de hoogste ambtenaar van een ministerie of een internationale organisatie ; seculiere samenleving : een samenleving waarin religie en politiek strikt gescheiden zijn ;<!--2-->&#128261; segregatie : het gescheiden leven van groepen mensen op basis van bijvoorbeeld afkomst of religie ;<!--2-->&#128261; seksuele moraal : de normen en waarden die mensen hebben over seks en relaties ;<!--2-->&#128261; selectieve waarneming : het verschijnsel dat mensen alleen zien wat past bij hun eigen ideeën en verwachtingen : informatie wordt zodanig vervormd dat deze zo veel mogelijk past in ons referentiekader : selectieve waarneming wil zeggen dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken : als iemand bewust of onbewust keuzes maakt bij het waarnemen ; selectiefunctie : de taak van een politieke partij om kandidaten voor politieke functies te zoeken, te beoordelen en voor te dragen voor verkiezingen ; senaat : de Eerste Kamer van het Nederlandse parlement die wetten beoordeelt voordat ze definitief worden ;<!--2-->&#128261; schikking : een overeenkomst waarbij een verdachte akkoord gaat met een straf zonder naar de rechter te gaan ;<!--2-->&#128261; seponeren : het besluit van de officier van justitie om een strafzaak niet verder te vervolgen ; sociaal contract : een theorie dat mensen afspraken maken om samen te leven en de overheid macht geven om orde te houden : afspraken waarbij beide partijen rechten en plichten hebben ; sociaal kapitaal : de netwerken en relaties tussen mensen die samenwerking en vertrouwen bevorderen ;<!--2-->&#128261; sociaal minimum : het minimuminkomen dat nodig is om van te kunnen leven volgens de overheid ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocraten : mensen en partijen die streven naar meer gelijkheid en sociale zekerheid binnen een democratie ;<!--2-->&#128261; sociaaldemocratie : een politieke stroming die vrijheid combineert met sociale gelijkheid en solidariteit ; sociaaldemocratische verzorgingsstaat : een verzorgingsstaat waarin de overheid actief zorgt voor sociale zekerheid en gelijkheid ;<!--2-->&#128261; sociaaleconomisch : alles wat te maken heeft met inkomen, werk en sociale status ; sociaal-culturele conflicten : conflicten tussen groepen door verschillen in normen, waarden of leefstijl ; sociaal-culturele onderscheiding (politiek) : het onderscheiden van politieke groepen op basis van culturele of religieuze verschillen ; sociaal-economische positie : de plaats van iemand in de samenleving op basis van inkomen, opleiding en beroep ; sociaal-economische raad : een adviesorgaan van werkgevers, werknemers en onafhankelijke deskundigen over economische en sociale zaken ;<!--2-->&#128261; sociaal-economische status : de combinatie van iemands sociale en economische kenmerken, zoals inkomen en opleiding ;<!--2-->&#128261; sociale binding (gevoelsbinding) : de verbindingen met familie, vrienden en de omgeving ;<!--2-->&#128261; sociale cohesie : de samenhang en verbondenheid tussen mensen in een samenleving : de samenhang tussen mensen in een gemeenschap of samenleving. ;<!--2-->&#128261; sociale controle : het beïnvloeden van gedrag van mensen door de normen en waarden van een groep of samenleving ;<!--2-->&#128261; sociale grondrechten : rechten die zorgen voor sociale zekerheid, zoals recht op onderwijs en werk : een recht dat de overheid verplicht om te zorgen voor goede levensomstandigheden, zoals werk en onderwijs : een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs : de grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien : werkgelegenheid, bestaanszekerheid, leefbaarheid en milieu, volksgezondheid, woongelegenheid en onderwijs : hierin is vastgelegd dat de overheid een zorgplicht heeft tegenover burgers ;<!--2-->&#128261; sociale identiteit : het deel van iemands identiteit dat bestaat uit de groep(en) waartoe diegene behoort ;<!--2-->&#128261; sociale mobiliteit : de mogelijkheid om in de samenleving omhoog of omlaag te bewegen qua status of inkomen ; sociale motieven (migratie) : redenen om te migreren die te maken hebben met familie, cultuur of levensomstandigheden ;<!--2-->&#128261; sociale ongelijkheid : de ongelijke verdeling van macht, inkomen, kennis en status in een samenleving ; sociale partners : werkgeversorganisaties en vakbonden die samen overleggen over arbeidsvoorwaarden ; sociale rechtsstaat : een rechtsstaat waarin ook aandacht is voor sociale rechten en bescherming van zwakkeren : een rechtsstaat is een sociale rechtsstaat wanneer er in de grondwet de sociale grondrechten van een mens zijn opgenomen ; sociale vangnet : voorzieningen die mensen beschermen tegen armoede en sociale problemen, zoals bij werkloosheid of ziekte ;<!--2-->&#128261; sociale verplichting : de plicht die mensen voelen om anderen te helpen of zich aan sociale normen te houden : verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving of door jezelf wordt opgelegd : een verplichting die je in bepaalde situaties wordt opgelegd door je omgeving : een regel die je wordt opgelegd door je omgeving ; sociale verzekering : een verzekering die zorgt voor inkomen bij bijvoorbeeld werkloosheid, ziekte of ouderdom ; sociale voorzieningen : hulp en ondersteuning van de overheid voor mensen die niet genoeg inkomen hebben ; socialezekerheidsstelsel : het geheel van sociale verzekeringen en voorzieningen in een land ;<!--2-->&#128261; socialisatie : het proces waarbij iemand de waarden, normen en gewoonten van de samenleving leert ; socialisatiefunctie : de rol van bijvoorbeeld school, gezin en media bij het leren van gedrag en normen ; socialisatieprocessen : alle manieren waarop mensen worden opgevoed en gevormd door hun omgeving ; socialiserende instituties : organisaties zoals gezin, school en kerk die bijdragen aan socialisatie ;<!--2-->&#128261; socialisme : een politieke stroming die streeft naar gelijkheid en solidariteit door overheidsingrijpen ; sociobiologische theorie : de theorie dat gedrag wordt bepaald door biologische factoren en evolutionaire processen ;<!--2-->&#128261; soevereiniteit : de hoogste macht in een staat, zonder dat een andere macht daarover gaat ; soevereiniteits- en democratiebeginsel : het principe dat de hoogste macht bij het volk ligt en dat de staat die macht uitvoert ;<!--2-->&#128261; solidariteit : het gevoel van samenhorigheid en elkaar helpen binnen een groep of samenleving ; solidariteitsafspraak : een afspraak om de lasten en kosten eerlijk te verdelen binnen de samenleving ; solidariteitsprincipe : het principe dat sterkere mensen zwakkeren helpen door middel van gezamenlijke regelingen ;<!--2-->&#128261; sollicitatie : het aanvragen van een baan door jezelf voor te stellen aan een werkgever ; sollicitatieplicht : de verplichting om actief te zoeken naar werk bij een uitkering ; spindoctor : een adviseur die politici helpt om hun imago positief te presenteren in de media ; spreekrecht : het recht om te spreken tijdens een rechtszaak, bijvoorbeeld voor slachtoffers of getuigen ;<!--2-->&#128261; staande houden : het tijdelijk tegenhouden door de politie om vragen te stellen of te controleren : laten stilstaan en vragen naar je personalia ;<!--1-->&#9989; staat : een organisatie die een gebied bestuurt met eigen wetten, overheid en macht ;<!--1-->&#9989; staatshoofd : de hoogste leider van een staat, zoals een koning of president ; staatsrecht : het onderdeel van het recht dat gaat over de organisatie en werking van de staat : alle regels voor de inrichting van de Nederlandse staat : het staatsrecht beschrijft de organisatie van de staat in al zijn geledingen : het omvat de regels die voorschrijven hoe de overheidsorganen samengesteld worden, op welke manier ze besluiten moeten nemen en tegenover wie ze verantwoording moeten afleggen ; staatsregeling van de Bataafse Republiek : de grondwet van de Bataafse Republiek, een vroegere staat in Nederland ;<!--2-->&#128261; staatssecretaris : een minister die een deel van het werk van een minister voor zijn rekening neemt ;<!--2-->&#128261; startkwalificatie : het minimaal vereiste diploma om een baan te kunnen krijgen of verder te kunnen studeren ;<!--2-->&#128261; staking : het werk neerleggen door werknemers om druk uit te oefenen op de werkgever ;<!--2-->&#128261; Staten-Generaal : het Nederlandse parlement, bestaande uit Eerste Kamer en Tweede Kamer ;<!--1-->&#9989; stelling : een bewering of uitspraak die je kunt verdedigen of bespreken ;<!--2-->&#128261; stemrecht : het recht om te stemmen bij verkiezingen ;<!--2-->&#128261; stereotype : een vereenvoudigd en vaststaand beeld over een groep mensen : een stereotype is een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de werkelijkheid ; stille midden : de groep mensen in de samenleving die niet actief meedoet aan politiek of maatschappelijke discussies ;<!--2-->&#128261; strafbaarheid : iets is alleen strafbaar als het in de wet staat : de eigenschap dat een handeling volgens de wet verboden is en bestraft kan worden ;<!--2-->&#128261; strafbaarheidsbeginsel : het principe dat iemand alleen strafbaar is als het gedrag volgens de wet strafbaar is gesteld ; strafbepaling : een wet waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straf daarvoor geldt ;<!--2-->&#128261; strafbeschikking : een straf die de officier van justitie oplegt zonder dat er een rechter aan te pas komt ; strafkans : de kans dat een misdadiger daadwerkelijk wordt gestraft ; strafmaat : de hoogte of duur van de straf die een rechter kan opleggen : in de wet staat bij ieder strafbaar feit de maximale straf : omvang van de straf ;<!--2-->&#128261; strafproces : het geheel van regels en procedures voor het opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten ;<!--2-->&#128261; strafrecht : het deel van het recht dat gaat over strafbare feiten en straffen : strafrecht is het geheel van rechtsregels waarin is vastgelegd welk gedrag strafwaardig wordt geacht, welke straffen op dit gedrag gesteld zijn en via welke weg strafoplegging gerealiseerd kan worden : alle wettelijke strafbepalingen ; strafrechtelijke maatregelen : maatregelen die een rechter kan opleggen, zoals gevangenisstraf of taakstraf ; strafuitsluitingsgrond : een reden waardoor iemand niet strafbaar is, bijvoorbeeld noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid ;<!--2-->&#128261; strafzaak : een rechtszaak waarbij iemand verdacht wordt van een strafbaar feit ;<!--2-->&#128261; strategisch stemmen : stemmen op een partij om een bepaald doel te bereiken, niet per se de favoriete partij ; structureel racisme : een vorm van racisme waarbij bepaalde bevolkingsgroepen systematisch worden uitgesloten of gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit, etniciteit, huidskleur of afkomst ; structuurvisie : een plan van de overheid waarin de lange termijn ontwikkeling van een gebied wordt beschreven ;<!--2-->&#128261; subcultuur : een groep mensen met eigen normen en waarden die afwijken van de dominante cultuur ;<!--1-->&#9989; subjectief : gebaseerd op persoonlijke gevoelens of meningen, niet op feiten : meningen zijn subjectief omdat ze alleen laten zien hoe iemand ergens over denkt ; subjectieve veiligheid : veiligheid zoals deze persoonlijk door individuen wordt ervaren ; subsidiariteitsbeginsel : het principe dat beslissingen zo dicht mogelijk bij de burgers genomen moeten worden, op het laagst mogelijke bestuursniveau ;<!--2-->&#128261; subsidie : financiële steun van de overheid aan bijvoorbeeld organisaties of bedrijven ; supranationaal : boven de nationale staten uitstijgend, waarbij landen samen besluiten nemen die voor iedereen gelden ; systeemtheorie (politiek) : een theorie die de politiek als een systeem ziet waarin verschillende onderdelen met elkaar samenwerken en invloed op elkaar hebben == Taakstraf == ;<!--2-->&#128261; taakstraf : een straf waarbij iemand verplicht wordt onbetaald werk te doen voor de samenleving ;<!--2-->&#128261; tbs : terbeschikkingstelling, een maatregel voor mensen die een ernstig misdrijf hebben gepleegd en een gevaar vormen ; technisch sepot : het seponeren van een strafzaak vanwege een gebrek aan bewijslast ; technologisering : het proces waarbij technologie steeds meer invloed krijgt op de samenleving ;<!--2-->&#128261; tegencultuur : een groep die zich bewust afzet tegen de dominante cultuur en eigen waarden heeft ;<!--2-->&#128261; tenlastelegging : het officieel beschuldigen van iemand van een strafbaar feit ; terechtzitting : de openbare zitting in de rechtbank waar een strafzaak wordt behandeld ;<!--2-->&#128261; terrorisme : geweld of dreiging met geweld om angst te zaaien en politieke doelen te bereiken ; tertiaire inkomensverdeling : de inkomensverdeling na belastingen, premies en het ontvangen van subsidies ; terugkoppelingsfase : de fase waarin informatie terugkomt en wordt gebruikt om beslissingen of processen aan te passen ; theocratie : een bestuursvorm waarin de religieuze leiders de hoogste macht hebben ;<!--2-->&#128261; Thorbecke (Johan Rudolph) : grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie in de 19e eeuw ; three strikes and you're out law : een wet in sommige landen waarbij een derde ernstige strafbare feit leidt tot een zware straf ;<!--2-->&#128261; tijdgebonden : afhankelijk van de tijd en omstandigheden waarin iets gebeurt ; toetsingsrecht : het recht van rechters om wetten te toetsen aan de grondwet ;<!--2-->&#128261; tolerantie : het respecteren en accepteren van meningen, gewoonten en gedragingen die anders zijn dan die van jezelf ; tolerantieparadox : de tegenstelling dat een samenleving tolerant moet zijn, maar intolerantie niet moet toestaan ;<!--2-->&#128261; transactie (schikking) : een overeenkomst waarbij een strafzaak wordt beëindigd zonder dat er een rechtszaak komt ;<!--2-->&#128261; trias politica : de scheiding van de macht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht : de trias politica, driemachtenleer of scheiding der macht(en) is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken : de trias politica wijst verschillende functies aan die in een rechtsstaat in ieder geval moeten worden uitgeoefend: wetgeving, uitvoering (of breder, bestuur) en rechtspraak (Witteveen, 2001) : het principe van de machtenscheiding ;<!--2-->&#128261; troonrede : de toespraak van de koning(in) tijdens de opening van het parlementaire jaar, waarin de plannen van de regering worden besproken ; tv-democratie : een situatie waarin politici constant bezig zijn om optimaal in beeld te komen ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}} : het belangrijkste deel van het Nederlandse parlement, gekozen door de burgers, dat wetten bespreekt en controleert == Uitlokking == ;<!--2-->&#128261; uitlokking : het aanzetten of verleiden van iemand om een strafbaar feit te plegen ;<!--2-->&#128261; uitspraak : de beslissing van een rechter aan het einde van een rechtszaak ; uittreding : het verlaten of stoppen van deelname aan een organisatie, land of samenwerking ;<!--2-->&#128261; uitvoerende macht : de macht die zorgt voor de uitvoering en handhaving van wetten, meestal de regering : de uitvoerende macht voert de wetten uit en bestuurt het land, daarbij zelf de wetten nalevend. (Devos, 2006) : zorgt ervoor dat eenmaal goedgekeurde wetten precies worden uitgevoerd ; uitvoerfase : de fase waarin plannen of beleid daadwerkelijk worden uitgevoerd ; UNHCR : het vluchtelingenagentschap van de Verenigde Naties dat vluchtelingen beschermt en helpt : United Nations High Commissioner for Refugees ; uniformiteit : de mate waarin mensen, dingen of processen op elkaar lijken of hetzelfde zijn, waardoor er weinig verschil of variatie is ;<!--2-->&#128261; UVRM : Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, een internationaal document met fundamentele mensenrechten ; UWV : het uitkeringsinstituut dat zorgt voor werkloosheidsuitkeringen en arbeidsbemiddeling in Nederland : Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen == Vakbond == ;<!--2-->&#128261; vakbond : een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers ;<!--2-->&#128261; vasthouden : iemand tijdelijk aanhouden door de politie, bijvoorbeeld voor verhoor : de politie mag de verdachte in het belang van het onderzoek zes uur op het bureau vasthouden ; Veiligheidsraad : een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties dat over vrede en veiligheid beslist ;<!--2-->&#128261; verbindingswoorden : woorden die zinnen of delen van teksten met elkaar verbinden, zoals ‘en’, ‘maar’ en ‘omdat’ ;<!--2-->&#128261; verdachte : iemand die wordt verdacht van het plegen van een strafbaar feit : er bestaat een redelijk vermoeden van schuld ;<!--2-->&#128261; verdrag : een officiële overeenkomst tussen landen ; verdrag van lissabon : een verdrag dat de regels van de Europese Unie moderniseert en versterkt ; verdrag van maastricht : het verdrag dat de Europese Unie oprichtte en samenwerking tussen landen vergrootte ; verdrag van schengen : een akkoord waardoor grenzen tussen deelnemende landen open zijn voor vrij verkeer ;<!--2-->&#128261; Verenigde Naties (VN) : een internationale organisatie die zich richt op vrede, veiligheid en samenwerking tussen landen ;<!--2-->&#128261; vergelding : het straffen van iemand als wraak of correctie voor een fout ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vergrijzing|vergrijzing}} : het proces waarbij het aandeel ouderen in de bevolking steeds groter wordt ;<!--2-->&#128261; verhoren : het ondervragen van iemand door politie of justitie ; verjaringstermijn : de maximale tijd waarna een strafbaar feit niet meer vervolgd kan worden ;<!--2-->&#128261; verkenning : het onderzoeken of bekijken van een situatie voordat er besluit wordt genomen ; verklaring van de rechten van de mens en burger : een document uit 1789 dat fundamentele rechten van mensen vastlegt ; verlichte dictatuur : een bestuur waarin een leider veel macht heeft, maar ook probeert vooruitgang te brengen ;<!--2-->&#128261; verlichting : een periode in de 18e eeuw waarin verstand, vrijheid en gelijkheid centraal stonden ; vermijding-conflict-aanvaarding : drie manieren om met conflicten om te gaan: ontwijken, uitvechten of accepteren ; vermogensrecht : het deel van het recht dat gaat over eigendom en bezittingen : het vermogensrecht geeft onder meer regels voor het verkrijgen van eigendom (bijvoorbeeld het verkrijgen van de eigendom van een woonhuis door middel van een notariële akte en inschrijving in de registers van het Kadaster), maar ook de regels voor het aangaan van schulden (het sluiten van een koopovereenkomst bijvoorbeeld) : twee grote gebieden in het vermogensrecht zijn het goederenrecht en het verbintenissenrecht : regelt alle zaken die te maken hebben met iemands vermogen ; vermogensschade : schade die bestaat uit verlies van geld of waarde van bezittingen ; versplintering : het ontstaan van veel kleine politieke partijen of groepen in plaats van een paar grote ; verticale werking (grondrecht) : de werking van grondrechten tussen burgers en de overheid ;<!--1-->&#9989; vertrouwen : het geloof dat iemand betrouwbaar is of iets goed zal doen ; vertrouwen in de overheid : het gevoel dat de overheid betrouwbaar, dienstbaar en rechtvaardig is, en dat zij burgers beschermt en hun belangen serieus neemt ;<!--2-->&#128261; vervolgen : het officieel aanklagen en berechten van iemand die een strafbaar feit heeft gepleegd ;<!--2-->&#128261; vervreemding : het overdragen of verliezen van eigendom of rechten ;<!--2-->&#128261; verzorgingsstaat : een staat waarin de overheid zorgt voor sociale zekerheid en hulp aan burgers : een verzorgingsstaat is een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid : in een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor haar burgers ;<!--2-->&#128261; verzuiling : de indeling van de samenleving in groepen (zuilen) op basis van religie of levensbeschouwing ; vetorecht : het recht om een besluit tegen te houden of te blokkeren ;<!--2-->&#128261; vierde macht : de media, die invloed hebben op politiek en samenleving door informatie te verspreiden : de vierde macht is een term die gebruikt wordt om machten aan te duiden die buiten de traditionele Trias Politica vallen ;<!--2-->&#128261; vluchteling : iemand die vanwege oorlog, geweld of vervolging zijn land ontvlucht ; vluchtelingendebat : discussie over hoe een land omgaat met vluchtelingen en asielzoekers ; VN-vluchtelingenverdrag : internationaal verdrag dat de rechten van vluchtelingen beschermt ; volgmigratie : migratie waarbij familieleden volgen die eerder naar een land zijn verhuisd : migranten die naar Nederland komen in het kader van gezinsvorming of gezinshereniging ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordigers : gekozen personen die het volk vertegenwoordigen in de politiek ;<!--2-->&#128261; volksvertegenwoordiging : groep mensen die namens het volk wetten maakt en controleert, zoals het parlement ;<!--2-->&#128261; volksverzekering : sociale verzekering voor alle inwoners tegen bijvoorbeeld ziekte, werkloosheid of ouderdom ;<!--2-->&#128261; vonnis : de beslissing van een rechter in een rechtszaak ;<!--2-->&#128261; voorarrest : voorlopige gevangenhouding van een verdachte voordat de rechter uitspraak doet ; voorjaarsnota : document waarin de regering verslag doet van de begroting en plannen voor het komende jaar ; voorkeursstemmen : stemmen die een kandidaat extra steun geven om gekozen te worden ; voorkomen van eigenrichting : maatregelen om te zorgen dat mensen niet zelf wraak of straf gaan nemen ;<!--2-->&#128261; vooroordeel : een negatief oordeel over iemand zonder dat je die persoon goed kent : als je iets over iemand oordeelt zonder dat je die persoon of zaak hebt leren kennen : een vooroordeel is een mening die niet op feiten is gebaseerd ; voorwaardelijke invrijheidstelling : het eerder vrijlaten van een gevangene onder bepaalde voorwaarden ;<!--2-->&#128261; voorwaardelijke straf : een straf die alleen wordt uitgevoerd als iemand opnieuw de wet overtreedt ; vox populi : de mening of opvatting van de meerderheid van de mensen ;<!--2-->&#128261; vragenrecht : het recht van politici om vragen te stellen aan ministers of andere bestuurders ; Vrede van Westfalen : vredesverdrag uit 1648 dat een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog in Europa ;<!--2-->&#128261; vrijemarkteconomie : een economisch systeem waarin vraag en aanbod de prijzen bepalen zonder veel overheidsbemoeienis ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Vrijheid_(sociologie)|vrijheid}} : de mogelijkheid om zonder dwang je eigen keuzes te maken : vrij zijn van (overheids)bemoeienis ;<!--2-->&#128261; vrijheid van meningsuiting : het recht om je mening te uiten zonder straf of censuur ; vrijheidsrechten : rechten die mensen beschermen in hun persoonlijke keuzes en meningsuiting, zoals vrijheid van geloof, mening, vereniging, pers, werk en huwelijk. ;<!--2-->&#128261; vrijheidsstraf : een straf waarbij iemand in de gevangenis moet ;<!--2-->&#128261; vrijwilligerswerk : onbetaald werk dat mensen doen om anderen of de samenleving te helpen == Waarde == ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Waarde_(sociale_wetenschappen)|waarde}} : iets wat belangrijk wordt gevonden en richting geeft aan gedrag en keuzes : sociale waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd : een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven ;<!--2-->&#128261; waterschappen : regionale overheidsorganisaties die zorgen voor waterbeheer en bescherming tegen overstromingen ;<!--2-->&#128261; wederkerigheid : het principe dat mensen iets terugdoen wanneer zij iets ontvangen ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welvaart welvaart] : de mate van rijkdom en het gemak waarmee mensen in hun behoeften kunnen voorzien ;<!--2-->&#128261; welvaartsziekten : ziekten die ontstaan door een ongezonde leefstijl, zoals diabetes of obesitas ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/welzijn welzijn] : de mate waarin mensen het goed hebben op het gebied van gezondheid, sociale contacten en tevredenheid ;<!--2-->&#128261; wereldburger : iemand die zich verbonden voelt met de hele wereld en niet alleen met zijn eigen land ;<!--1-->&#9989; {{Wp|Werken_(arbeid)|werk}} : activiteiten die mensen doen om geld te verdienen of nuttig bezig te zijn ;<!--2-->&#128261; werkgelegenheid : het aantal banen dat beschikbaar is voor werkzoekenden ; werkgeversorganisatie : een vereniging die de belangen van werkgevers behartigt ;<!--2-->&#128261; werkloosheid : de situatie waarin mensen die willen werken geen baan kunnen vinden ; werknemersverzekeringen : sociale verzekeringen die werknemers beschermen bij ziekte, werkloosheid of arbeidsongeschiktheid ;<!--1-->&#9989; [https://nl.wiktionary.org/wiki/wet wet] : een officiële regel die door de overheid is vastgesteld en waar iedereen zich aan moet houden : elke wet is onderdeel van het recht, maar het recht is breder dan enkel wetten : wetten zijn geschreven rechtsregels ; Wet afgeschermde getuigen : wet die regels bevat om getuigen te beschermen, zodat zij anoniem kunnen blijven tijdens een rechtszaak ; Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden : wet die politie en justitie speciale bevoegdheden geeft voor het opsporen van ernstige misdrijven : in Nederland zijn de bijzondere opsporingsbevoegdheden van de politie geregeld in Boek 1 Titel IVA van het Wetboek van Strafvordering : opsporingsmethoden die zeer risicovol zijn voor de integriteit en beheersbaarheid van de opsporing, of die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers, vereisen een specifieke basis in de wet ; Wet computercriminaliteit : wet die strafbaar stelt het misbruiken van computers en het plegen van cybercriminaliteit ;<!--2-->&#128261; Wet open overheid (voorheen Wet openbaarheid van bestuur) : wet die regelt dat burgers recht hebben op informatie van de overheid, tenzij dit geheim moet blijven ; Wet opsporing terroristische misdrijven : wet die speciale opsporingsbevoegdheden geeft bij het onderzoeken van terroristische activiteiten ; Wet terroristische misdrijven : wet die terrorisme strafbaar stelt en regels bevat over het voorkomen en bestraffen ervan : Wet tot wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten in verband met terroristische misdrijven. : Als reactie op de aanslagen van 11 september 2001 is in het verband van de Europese Unie op 13 juni 2002 een kaderbesluit over terroristische misdrijven vastgesteld. ; wet versterking strafrechtelijke aanpak terrorisme : wet die de regels en straffen voor terrorisme aanscherpt om terrorisme beter te kunnen bestrijden ;<!--2-->&#128261; wetboek van strafrecht : de meeste misdrijven en overtredingen staan in het Wetboek van strafrecht : verzameling van alle strafwetten waarin staat welk gedrag strafbaar is en welke straffen daarvoor gelden : wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht) : het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht ; wetboek van strafvordering : verzameling van regels die bepalen hoe strafzaken worden onderzocht en behandeld in de rechtszaal : de bevoegdheden van de politie en officier van justitie staan beschreven in het Wetboek van Strafvordering : het Wetboek van Strafvordering (afgekort tot Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht) ; Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) : adviesorgaan dat de regering adviseert over lange termijn politieke en maatschappelijke vraagstukken ;<!--2-->&#128261; wetgevende macht : de macht die wetten maakt, meestal het parlement : stelt wetten vast waar de burgers (en de overheid) zich aan moeten houden : deze staatsmacht bepaalt de inhoud van de wetten en het recht in een land : de wetgevende macht legt de belangrijkste regels inzake veiligheid, eigendom en arbeid vast - de macht om de naleving van deze regels af te dwingen komt toe aan de uitvoerende macht (Lesaffer, 2008) ;<!--2-->&#128261; wethouder : lid van het college van burgemeester en wethouders, verantwoordelijk voor een bepaald beleidsterrein in een gemeente ;<!--2-->&#128261; WIA-uitkering : uitkering voor mensen die langer dan twee jaar ziek zijn en niet kunnen werken ;<!--2-->&#128261; wij-gevoel : gevoel van samenhorigheid en verbondenheid binnen een groep ;<!--2-->&#128261; wij-zij-denken : het denken in tegenstellingen waarbij groepen tegenover elkaar worden gezet ; winstmaximalisatie : het streven van een onderneming naar een zo hoog mogelijk rendement ; witteboordencriminaliteit : misdrijven gepleegd door mensen met een hogere sociale status, vaak op kantoor of in bedrijven : witteboordencriminaliteit is een vorm van criminaliteit gepleegd door een persoon met een hoge sociale status : witteboordencriminaliteit verwijst naar de witte boorden van de plegers, die immers vanwege de veronderstelde hoge sociale status meestal worden geacht een wit of licht overhemd te dragen ;<!--2-->&#128261; wraak : het bewust schade toebrengen aan iemand uit boosheid of om iets terug te betalen ;<!--2-->&#128261; WW-uitkering : uitkering voor mensen die werkloos zijn geworden en actief op zoek zijn naar een nieuwe baan == Xenofobie == ; xenofobie : angst of afkeer van mensen uit andere landen of culturen == Zaken van algemeen belang == ;<!--2-->&#128261; zaken van algemeen belang : onderwerpen die belangrijk zijn voor de hele samenleving : zakenkabinet : een regering bestaande uit ervaren mensen van buiten de politiek ;<!--2-->&#128261; zelfbeschikking : het recht om eigen keuzes te maken over je leven ; zelfcontroletheorie : theorie die stelt dat mensen zich aan regels houden doordat ze zichzelf kunnen beheersen ;<!--2-->&#128261; zelfredzaamheid : het vermogen om zelfstandig voor jezelf te zorgen ;<!--2-->&#128261; zender : degene die een boodschap verstuurt in communicatie ;<!--2-->&#128261; zetel : een plaats in het parlement of een ander bestuursorgaan ;<!--2-->&#128261; zorgkosten : de financiële kosten voor medische hulp, waarbij de overheid via het eigen risico bepaalt welk deel burgers zelf moeten betalen ; zorgmijders : mensen die zorg nodig hebben maar deze bewust vermijden ;<!--2-->&#128261; zorgplicht : verplichting om voor iemand te zorgen, bijvoorbeeld door de overheid of werkgevers ;<!--2-->&#128261; zorgtoeslag : financiële bijdrage van de overheid om de kosten van een zorgverzekering betaalbaar te maken ;<!--2-->&#128261; zorgverzekeraar : bedrijf dat zorgverzekeringen aanbiedt ;<!--2-->&#128261; zorgverzekering : verzekering die de kosten van medische zorg (gedeeltelijk) vergoedt ;<!--2-->&#128261; zwartwerk : werk dat wordt gedaan zonder dat er belasting of premies over worden betaald ; zwevende kiezer : iemand die bij verkiezingen nog niet weet op wie hij gaat stemmen ; zzp’er : zelfstandige zonder personeel, iemand die werkt zonder werkgever en zelf opdrachten uitvoert == Nog toe te voegen begrippen == <poem> leefvorm nature-nurture-debat </poem> ; religie (geloof) : een godsdienst of vorm van spiritualiteit, gevoelens, gedachten over de zin van het leven == Literatuurlijst == * Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 12 januari). Centraal Bureau voor de Statistiek. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/ * Lesaffer, R. (2008). <i>Inleiding tot de Europese rechtsgeschiedenis</i> (2e ed.). Leuven, België: Universitaire Pers Leuven. * Devos, C. (2006). <i>De kleermakers en de keizer.</i> Gent, België: Academia Press. * Witteveen, W. (2001). <i>De geordende wereld van het recht</i> (2e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press. {{Sub}} sxznpodjp17aakg5qetpuihjj5qxaz6 10 45187 425175 408089 2026-05-09T05:01:15Z Erik Baas 2193 {{weg|geen inhoud}} 425175 wikitext text/x-wiki #Redirect [[Sjabloon:Bouwkunst, moderne hedendaagse architectuur]] {{weg|geen inhoud}} hagu033irefetzwywxysd4rdo1ug8cq 0 45416 425162 419613 2026-05-08T16:41:31Z Mattias.Campe 572 /* Realisaties */ 425162 wikitext text/x-wiki == Digitale meter, slim net == Als je leest over een {{W|Slimme meter|slimme meter}}, dan is deze niet echt slim, maar vooral digitaal! Het slimste dat die vaak kan is nl. het doorsturen van de meterstanden. Trouwens een van de aangebrachte voordelen, omdat dan geen meteropnemers meer moeten langskomen. Het nieuwe centrale datasysteem voor de Belgische energiemarkt werd echter na aanhoudende problemen weer uitgesteld. De oplopende factuur, die nu al geschat wordt op 200 miljoen euro, is voor de consument.<ref>Zie De Tijd: [https://www.tijd.be/ondernemen/milieu-energie/energiedatabank-voor-slimme-meters-flopt/10078478.html Energiedatabank voor slimme meters flopt]</ref> Omdat de meter digitaal zal worden, maar uit zichzelf niet slim, zullen dus anders apparaten en diensten moeten uitgewerkt worden. Dus niet alleen het aantal geplaatste digitale meters is van belang, maar ook wat ermee wordt gedaan.<ref>Zie het [https://dashboard.vreg.be/report/DMR_Digitale%20meter.html 'digitale meter'-dashboard van de VREG], met niet alleen het aantal geplaatste meters, maar ook als de communicatiepoort openstaat en als ze al dan niet maandelijkse afrekeningen hebben.</ref> Het is aan de overheid om voor dit {{W|Smart grid|smart grid}} wetgeving te voorzien, zodat bedrijven het zien zitten om te investeren én om consumenten te beschermen. == Van meten tot weten == Cruciaal in de energietransitie is vastleggen wat je moet meten en hoe je dit zal meten. Voor '''het wat meten''' (uitgedrukt in kWh of Wh): * E_h is wat jouw apparaten in huis verbruiken. Dit kan komen van jouw eigen productie (E_p) en/of worden geïmporteerd van het net (E_i). * E_i is wat je importeert van het openbare elektriciteitsnetwerk. * E_p is wat je zelf produceert, bv. door PV-panelen. * E_e is wat je exporteert naar het openbare elektriciteitsnetwerk. Het is dus het deel van je productie dat je zelf niet direct kan verbruiken. * E_d is wat je zelf direct verbruikt (''zelfconsumptie'') van de productie E_p en dus niet injecteert op het elektriciteitsnetwerk. Er gelden volgende verbanden: * <code>E_h == E_i + E_p – E_e</code> * <code>E_d == E_p - E_e</code> Voor '''het hoe meten''': * De analoge Ferrarismeter kan terugdraaien en daarmee kan je het verschil tussen afname en injectie bepalen (nl. Ei - Ee), maar niet de afzonderlijke waarden (nl. Ei en Ee apart). Met een aparte productieteller kan je Ep en dus ook Eh bepalen. Het bepalen van Ed kan niet, omdat je Ee niet apart weet. Als je bv. ‘s ochtends een meterstand noteert en ‘s avonds opnieuw, dan weet je niet hoeveel je effectief van het net hebt afgenomen (import) en hoeveel je hebt geïnjecteerd (export). Merk op dat een Ferrarismeter geen interface heeft waarmee je gedetailleerde meetgegevens kan opvragen. * De {{W|Slimme meter|digitale meter}} meet afname/import (Ei) en injectie/export (Ee) apart, waarbij deze enkel optellen (en dus nooit terugdraaien). Dit is gesplitst in een dal- en piekteller, waardoor de digitale meter vier tellers heeft. Je hebt apart nog een productieteller nodig om Ep te bepalen. Hier heb je wel voldoende om ook Ed te bepalen. Je kan ook gedetailleerde meetgegevens opvragen: zie verder. * Er bestaat ook aparte apparatuur om metingen uit te voeren. Zie verder bij domotica. Naast de metingen heb je nog software die alles grafisch voorstelt. Dat kan via [https://mijn.fluvius.be/ Mijn Fluvius], via de eerder vermelde projecten en/of losstaand zoals bij [https://www.energieid.be/ EnergieId] en zijn integraties. Ideaal is ook als die software verbruikers kan aansturen. M.b.t. de digitale meter is er een afleesscherm, een P1-poort (voor verbruiksinformatie) en een S1-poort (voor geavanceerde detectie- en regeltoepassingen). Via het scherm kan je 16 gegevens aflezen door het drukken op de groene knop, waaronder de onderstaande (zie ook de animatieafbeelding).<ref>[https://www.fluvius.be/digitalemeter Fluvius: de digitale meter]</ref> * 1.8.1 == afname onder piektarief (dag) * 2.8.1 == injectie onder piektarief (dag) * 1.8.2 == afname onder daltarief (nacht) * 2.8.2 == injectie onder daltarief (nacht, maar in de praktijk vooral het weekend) * 1.8.0 == som van afname/import onder piek- en daltarief, dus Ei * 2.8.0 == som van injectie/export onder piek- en daltarief, dus Ee * 1.7.0 == het afgenomen vermogen in kW (als je P+ ziet staan, zal dit groter dan 0 zijn) * 2.7.0 == het geïnjecteerde vermogen in kW (als je P- ziet staan, zal dit groter dan 0 zijn) * 32.7.0 == hoeveel spanning in V er op het net staat (ideaal is dit 230 V) * 31.7.0 == hoeveel stroom in A er doorheen de meter gaat Als je nog geen digitale meter hebt, kan je controleren wanneer ze deze komen installeren.<ref>Zie fluvius.be: [https://www.fluvius.be/nl/thema/meters-en-meterstanden/digitale-meter/wanneer-krijg-ik-digitale-meters Wanneer krijg ik digitale meters?].</ref> Je kan het ook zelf aanvragen (dit kost €72,54 exclusief btw), maar sowieso zou uiterlijk 1 juli 2029 alle gezinnen en kmo's een digitale meter moeten hebben.<ref>Zie vreg.be: [https://www.vreg.be/nl/digitale-meter digitale meter]</ref> <gallery> Kilowattuurmeter dubbel tarief.jpg|Analoge Ferrarismeter Plug-in power and energy monitor in socket.jpg|Energiemeter Digitale_meter_Sagemcom.gif|Animatie scherm digitale meter Uitrol slimme meter.webm|Digitale meter </gallery> == Verbruik beperken == [[Bestand:Energy label 2010.svg|miniatuur|Energielabel koelkast]] Volgens de eerste stap van {{W|Trias energetica|Trias energetica}} moeten we het energieverbruik beperken, door verspilling tegen te gaan. Dat de groenste kWh diegene is die je niet verbruikt is al lang een slogan. Daarover bestaan dus al heel wat websites. Onderstaande kleine opsomming schiet dan duidelijk tekort. * Vermijd omzettingen: werk rechtstreeks op gelijkstroom.<ref>Zie lowtechmagazine.be: [https://www.lowtechmagazine.be/2016/02/zonne-energie-installatie-op-dc-gelijkstroom.html Een huishouden op gelijkstroom?]</ref> * Vermijd {{W|Sluipverbruik|sluipverbruik}}: sommige toestellen verbruiken elektriciteit zonder dat je er voordeel van hebt. * Laat je niet alleen leiden door de aanschafprijs, maar bekijk ook de zuinigheid van apparaten. Je energieverbruik kan je ook laten dalen, door je elektriciteitsverbruik te laten toenemen. Dit klinkt paradoxaal, maar denk bv. aan elektrisch vervoer: een {{W|Elektrische auto|elektrische auto}} gaat efficiënter om met energie, dan een auto met brandstofmotor. Een auto vervangen door een elektrische fiets of speedpedelec is natuurlijk nog heel veel beter. == Verbruik verschuiven == Als je een digitale meter hebt, dan draaien de tellers enkel vooruit: * Ofwel is er afname/import van het net, waarbij je de de volle pot betaalt. Stel bv. €0,40/kWh. * Ofwel is er injectie/export naar het net, waarbij je een kleine injectievergoeding ontvangt. Stel bv. €0,02/kWh. * Als er geen afname of injectie is, staan alle tellers uiteraard stil. Als de injectievergoeding heel klein is t.o.v. de afnamekost, dan is het altijd beter om waar mogelijk het verbruik te verschuiven naar een moment waarop je PV-energie over hebt. Je wil je PV-energie maximaal direct zelf gebruiken. Stel bv. een vaatwasser die 0,80 kWh in één beurt verbruikt: * ‘s Nachts kost je dat 0,80 kWh * €0,40/kWh= €0,32. * Bij een zonnige dag kost je dat 0,80 kWh * €0,02/kWh= €0,016. Want zelfs als je vaatwasser op zonne-energie werkt is dat niet gratis. Die elektriciteit gaat namelijk niet naar het net, waardoor je voor dat deel de injectievergoeding misloopt. * Conclusie: 32 cent versus 1,6 cent lijkt nu niet om rijk van de worden. Maar je moet het natuurlijk bekijken over een volledig jaar en voor alle apparaten die je overdag kan aanzetten. Dat is 20 keer goedkoper! ‘s Nachts ben je zeker dat je apparaten geen gebruik kunnen maken van PV-energie. Ze verschuiven naar de dag maakt dat de kans groter is dat je van je PV gebruik kan maken. Deze kans is uiteraard niet 100%: soms zal er onvoldoende zonne-energie over zijn om alle apparaten daarvan te voorzien en zal er alsnog afname van het net zijn. Maar slim schuiven helpt zeker. Ook voor een lager [[Energietransitie/Capaciteitstarief|capaciteitstarief]]. == Verbruik verdelen: PV Diverter == === Kiezen is verliezen === Bij het deeltje over 'verbruik verschuiven’ blijkt het helaas niet altijd zo eenvoudig te zijn om “gewoon” apparaten overdag aan te zetten. Stel dat je 200 W naar het net injecteert en je hebt een apparaat van 600 W dat je zou kunnen aanzetten: * Ofwel zet je het aan, waardoor je 200 W van jouw PV direct kan gebruiken (goedkoop). Helaas betekent het ook 400 W afname van het net (duur). * Ofwel zet je het niet aan. Wie weet komt er later nog een moment dat minstens 600 W over is: ideaal om dat 600W-apparaat aan te zetten. Maar dat moment komt misschien nooit (een donkere dag), waardoor je dit apparaat alsnog ‘s nachts moet aanzetten. Dan had je het toch beter overdag aangezet zodat een deel van je eigen PV-opbrengst kon komen. * Het ideale zou zijn dat je een apparaat aan 1/3 van zijn vermogen kan laten werken: op 200 W i.p.v. 600 W. Helaas gaan de meeste apparaten niet goed om met te weinig of te veel energie: in het beste geval werken ze niet, in het slechtste geval gaan ze defect. Het basisprincipe blijft om apparaten maximaal overdag te gebruiken, maar dat je dan automatisch een goede situatie hebt is niet waar. Heel eventjes een wolk voor de zon maakt het nóg ingewikkelder. === PV Diverter === Een apparaat dat wél gemakkelijk met stukjes van zijn maximaal vermogen kan werken is een elektrische weerstand. Bv. in een elektrische boiler/vuurtje dat je maar een deeltje van zijn maximaal vermogen van 2000 Watt geeft. Standaard neemt een elektrische weerstand zijn maximaal vermogen op, maar een solar PV diverter kan dat voor hem regelen van 0 tot 100%. Dan heb je stopcontact → PV Diverter → boiler i.p.v. stopcontact → boiler. Als je de solar PV diverter kan laten weten hoeveel overschot er is (bv. door het uitlezen van de P1-poort van jouw digitale meter), dan kan hij exact die overschot elektrisch aan de weerstand geven: * Plots een wolk voor de zon? De PV diverter past zich aan door minder of niets meer door te laten. * Je bent klaar met frietjes bakken? Er is terug meer overschot, dus de PV diverter past zich aan door meer door te laten naar de boiler. * Het water is volledig warm? De thermostaat in de boiler zorgt dat de boiler geen warm water meer maakt. Extra overschot zal dus geïnjecteerd worden in het net. Bovendien zorgt een PV diverter ervoor dat de kans op een maandpiek kleiner wordt. === Werking === Je wil dus een elektrische weerstand tussen 0% en 100% kunnen aansturen, waarbij het vermogen zich automatisch aanpast tussen 0 W en bv. 2000 W. In onderstaande grafiek zie je hoe 'open' het relais van de PV diverter staat: van O%=0 Watt tot 100%=2000 Watt. Zo zit de diverter bij ongeveer -2 minuten op 71%. Dus neemt hij ongeveer 1400 Watt op i.p.v. de volle 2000 Watt. [[File:Pv diverter relais example1 (f1atb).png|750px]] Op de bijhorende onderstaande vermogensgrafiek van de meter net<->huis zie je dat hij tussen -4 en 0 minuten zo dicht mogelijk bij 0 Watt probeert te zitten. Dus maximaal in de boiler, maar niet meer dan nodig. [[File:PV diverter power example1 (f1atb).png|750px]] Als je dan een verbruiker aanlegt, dan past hij zich aan. Als dat bv. de oven is, dan kan die zoveel vermogen opnemen dat er geen overschot meer is. Je verwacht dan dat het relais helemaal sluit tot 0%, de boiler gaat uit. Zie onderstaande grafiek waar dit zichtbaar is vanaf -1,5 minuten. [[File:Pv diverter relais example2 (f1atb).png|750px]] Op de bijhorende onderstaande vermogensgrafiek van de meter net<->huis merk je dat door het aanzetten van de oven er bijna 1600 Watt uit het net wordt afgenomen en dat er dus geen overschot is voor de boiler. [[File:PV diverter power example2 (f1atb).png|750px]] === Nadelen === Er zijn enkele maren: * Als je nog geen elektrische boiler hebt, dan moet je die nog kopen en installeren. * De onderdelen van een PV diverter zijn heel goedkoop. ** Als je deze kant-en-klaar koopt is het echter duur. ** Als je het kant-en-klaar door een aannemer moet laten installeren, dan is het nog duurder. ** Als je het zelf maakt kan je dat goedkoop doen, mits je de kennis en de tijd hebt. * In de winter is de kans groot dat er onvoldoende overschot is, terwijl je nog steeds warm water wenst. Als je warm water nog niet op temperatuur is, moet je alsnog afname kunnen instellen bij een PV diverter. * Een elektrische weerstand is niet per definitie de beste keuze: ** Bij een gasboiler gaat van een input van 1 kWh ongeveer 0,9 kWh warmte in het water. ** Bij een elektrische weerstand van 1 kWh gaat de volle 1 kWh in het water. Dit lijkt beter dan gas, maar de afnameprijs van gas is momenteel een stuk goedkoper dan van elektriciteit. Het is enkel goedkoper als het rechtstreeks van de zonnepanelen kan komen, wat een PV diverter gelukkig kan.<br>Dat gas goedkoper is, is geen eigenschap van gas zelf, maar vooral van andere factoren. Denk bv. aan accijnzen, een politieke beslissing. ** Een warmtepompboiler kan met 1 kWh elektriciteit zo’n 2 à 4 kWh aan warmte genereren. Een héél mooie uitvinding dus, maar deze kan niet overweg met een PV diverter en de investeringskost ligt een stuk hoger. Toch kan een warmtepompboiler de betere investering blijken t.o.v. e-boiler + diverter. Bovendien hebben sommige warmtepompboilers ook een klassieke weerstand zitten. Je gebruikt dan de warmtepomp voor de lagere temperaturen en een PV diverter voor de hoge temperaturen. * De “modernere” elektrische boilers of elektrisch vuurtjes bevatten mogelijk nog elektronica die niet met een diverter overweg kunnen (bv. een display met de temperatuur op). Voor een diverter is het: hoe dommer/eenvoudiger, hoe beter. Als je alle ‘maren’ overwogen hebt, dan kan een PV diverter voor jou nog steeds een goede investering blijken. === Toepassingen === * Elektrische boiler voor SWW. * Elektrische keukenboiler. * Elektrisch vuurtje zonder al teveel poespas. Je hebt er die rechtstreeks de lucht verwarmen, maar er zijn ook olieradiators. * Verwarmd zwembad of jacuzzi. * Er bestaan trouwens wasmachines en vaatwassers waarop je rechtstreeks koud én warm water kan aansluiten. Dit kan het overwegen waard zijn, toch als de leidingen ertussen behoorlijk kort zijn. === Realisaties === Om een elektrische weerstand tussen 0% (boiler uit) en 100% (boiler aan) te krijgen, zijn enkele mogelijkheden: * [https://stopdezoninmijnboiler.nl Stopdezoninmijnboiler.nl] biedt een compleet geassembleerde set aan voor een al-bij-al beperkte prijs. Deze kan een boiler van maximaal 2300 Watt aansturen. Let wel: je hebt hier nog wel een Home Wizard P1-meter bij nodig. * De [https://f1atb.fr/fr/documentation-routeur-photovoltaique-f1atb/ ‘routeur photovoltaïque’ van F1ATB] biedt geen hardware aan, maar wel alle software + documentatie + forum voor een set die je zelf moet samenstellen. Het voordeel is dat je deze kan tweaken naar wens en dat de onderdelen heel goedkoop zijn. Het nadeel is dat je zelf meer kennis en tijd zal moeten investeren. * [https://prauton.nl/PEEC PEEC] (uitgesproken als 'piek') werkt samen met Home Assistant. * [https://www.my-pv.com my-PV] * [https://www.soliseco.com Soliseco] == Domotica == Door de energietransitie zal de factuur er in de toekomst anders uitzien dan nu. Mogelijke nieuwe tarieven zijn capaciteitstarief, aansluitingsvermogentarief, TOU-tarief (time of use) en injectievergoeding. Om het onderste uit de (financiële) kan te halen en de energietransitie te laten slagen is het helaas niet zomaar de verbruikers aanzetten, als de zon schijnt (of de wind waait): * Als je de vaatwas aanzet, én kookt én de wasmachine gebruikt én de auto oplaadt én én, dan zou het kunnen zijn dat je alsnog afneemt van het net. Zeker als er plots wolken voor de zon komen, waardoor je misschien zelfs een piek op het netwerk veroorzaakt (wat je capaciteitstarief omhoog kan sturen). * Door de {{W|Paradox van Jevons|paradox van Jevons}} zou het kunnen dat er wordt geïnvesteerd in airco’s en een verwarmd zwembad. Toevallig twee zaken die het goed doen als ook de zon schijnt. Helaas ook twee zaken die de (energie)consumptie laten toenemen, wat voor het persoonlijk comfort goed is, maar niet voor de energietransitie. Hopelijk kiezen mensen dus nog steeds voor goede isolatie en zonnewering. De manier waarop hoeft niet noodzakelijk hightech te zijn. Zie bv. [https://www.lowtechmagazine.be/ lowtechmagazine.be], een online magazine dat zich vragen stelt bij een blind geloof in vooruitgang en hoogtechnologische oplossingen. Ondertussen is dit magazine trouwens verhuisd naar een webserver in Barcelona die werkt op zonne-energie en een kleine accu: zie [https://lowtech.be lowtech.be]. Dat magazine is bijzonder inspirerend, maar toch gaat veel meer aandacht naar domotica. Dankzij die elektronica kan je jouw elektriciteitsbalans aansturen om verbruik te beperken en te verbruiken als de prijzen laag zijn (o.a. je eigen productie maximaal zelf gebruiken en/of jouw eigen opslag optimaal in te zetten). Merk wel op dat het niet gaat om twee kampen in de energietransitie die met getrokken messen tegenover elkaar staan. Het kan dat je jouw warmtepomp automatisch aanstuurt als er veel zon is, maar liever een droogrekje dan een droogkast gebruikt (prijs, energie, kledij ziet minder af, ...). Het kan jij een elektrische auto hebt met een slimme laadpaal, maar jouw partner liever de (elektrische) fiets neemt (gezondheid, klimaat, hoofd leegmaken, files vermijden, ...). De combinatie energietransitie, domotica en foolproofness staat nog in de kinderschoenen. Wat je kan tegenkomen tijdens jouw zoektocht: * Meetapparatuur: naast de digitale meter zijn er ook projecten zoals [https://openenergymonitor.org OpenEnergyMonitor], [https://www.flukso.net/ Flukso], [https://www.smappee.com/nl/ Smappee] of [https://www.plugwise.com Plugwise]. Je kan er vaak niet alleen eigen metingen mee uitvoeren, maar ook de waarden uitlezen die komen van de digitale meter en jouw eigen productie. Hiermee kan je nog extra verbruikers meten, zodat je een nog gedetailleerder overzicht hebt. Denk bv. aan het verbruik van een warmtepomp. * Het laden van elektrische voertuigen met slimme laadpalen of je thuisbatterij optimaal benutten (zoals [https://guide.openenergymonitor.org/integrations/ev-charging/ EmonEVSE, OpenEVSE] [https://www.smartevse.nl/ Smart EVSE], [https://evcc.io/en/ evcc - Solar Charging], [https://go-e.co/products/go-echarger-home/?lang==en go-eCharger], [https://openwb.de/ openWB], [https://v2g-liberty.eu V2G Liberty] of [https://www.lifepowr.io FlexiO]). * Het opslaan van warmte (warmtepomp) of koeling (koelkast, diepvries). * Shelly of Sonoff, met hun relays, sensoren en accessoires.<ref>YT: [https://www.youtube.com/watch?v==zFIPrJybt94 Vergelijking Shelly versus Sonoff]</ref> * SmartGrid-ready (SG-ready) apparaten: kan de moeite zijn om bij aanschaf al rekening hiermee te houden, alhoewel je misschien nu nog niet de domotica hebt om er optimaal gebruik van te maken. * {{W|ZigBee|ZigBee}} als protocol om draadloos sensorgegevens door te sturen (bv. licht, beweging, temperatuur, contact) en voor (proces)besturing (monitoring & control). * {{W|Domotica|Domotica}}, bv. [[Energietransitie/Home_Assistant|Home Assistant]] (of {{W|en:List of home automation software|vele andere}}). Als je met iemand of iets in zee gaat, dan zijn volgende zaken erg belangrijk: [[Bestand:Handcuffs01_2003-06-03.jpg|thumb|Let op voor een vendor lock-in]] * Sommige zullen benadrukken dat je allerlei soorten domotica bij hen kunt afnemen. Het voordeel is dat je één aanspreekpunt hebt en dat alles netjes integreert. Maar als je niet oplet kan het dat je bij ieder extra afgenomen apparaat/dienst, je meer gebonden geraakt aan die ene fabrikant/dienstverlener. Veranderen (bv. als je merkt dat hun prijzen toenemen, hun service slechter wordt of zelfs dat ze ophouden te bestaan) lukt dan niet zomaar. Een vendor lock-in dus. Anderen zullen benadrukken dat ze open zijn en dat je hun apparaat kan afschaffen met een bijhorende dienst. Maar evengoed dat je de dienst bij een andere partij kan afnemen, of zelf iets maken. Daarvoor maken ze hun API ({{W|Application programming interface|Application Programming Interface}}) beschikbaar, waardoor vrije integratie met verbruikssturing mogelijk is. Zo kan je dit integreren met andere IoT ({{W|Internet der dingen|internet of things}}) oplossingen. Wetgeving (best vanuit Europa) kan hier helpen om de vendor lock-in zo klein mogelijk te maken, bv. door een open API of {{W|Open standaard|open standaarden}} aan te moedigen/verplichten. Het verdienmodel wordt dan een afgenomen dienst of hardware en niet de vendor lock-in. * Het zelf uitvoeren zal niet voor iedereen weggelegd zijn (tijd, kennis, goesting). Net als bij een verwarmingssysteem of zonnepanelen ga je dan op zoek naar een installateur. Die heeft een heel belangrijke rol om zaken uit te leggen, na te meten, te visualiseren, … Ga bij jouw keuze van installateur zeker niet over één nacht ijs. Vele investeringen zijn er namelijk gemakkelijk voor de komende 10 à 20 jaar. Aan het begin van deze energietransitie zijn er helaas nog niet veel te vinden. {{Sub}} 6obmcea6qwuwaw89tsiluxhrn4cflvx 0 46652 425161 425160 2026-05-08T12:31:30Z Erik Baas 2193 425161 wikitext text/x-wiki __NOTOC__'''POKE''' plaatst een waarde in een opgegeven geheugenlocatie. ===Syntax=== '''POKE''' <adres>, <waarde> ===Datatype=== *adres: unsigned integer, 0 .. 65535 *waarde: byte, 0 .. 255 ===Voorbeeld=== <syntaxhighlight lang=basic> DEF SEG = &HB800 POKE 32768, 42 </syntaxhighlight> ==Toepassing== * In een programma. * In programmeermodus. ==Opmerking== Gebruik '''[[../DEF SEG|DEF SEG]]''' om een ander segment van het geheugen dan dat waar het programma zelf geladen is, in te stellen als werkgebied voor '''[[{{BASEPAGENAME}}/Commando's/CALL|CALL]]''', '''POKE''' en '''[[{{BASEPAGENAME}}/Functions/PEEK()|PEEK()]]'''. Dit om te voorkomen dat bytes van het programma of de variabelen ongewenst (en mogelijk ongemerkt) worden overschreven, wat een onjuiste werking of zelfs een crash van het programma tot gevolg kan hebben. ==Zie ook== * [[{{ROOTPAGENAME}}/Commando's/CALL|CALL]] * [[{{ROOTPAGENAME}}/Commando's/DEF SEG|DEF SEG]] * [[{{ROOTPAGENAME}}/Functions/PEEK()|PEEK()]] {{Sub}} {{Links}} oykg7wt6x4r6pxd6pz4ue6iwtpyu8v7