Wikibooks nlwikibooks https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Speciaal Overleg Gebruiker Overleg gebruiker Wikibooks Overleg Wikibooks Bestand Overleg bestand MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Help Overleg help Categorie Overleg categorie Transwiki Overleg transwiki Wikijunior Overleg Wikijunior TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 218 429067 407661 2026-07-09T14:12:17Z JopkeB 18060 /* De huidige keuken */ Aanvullingen 429067 wikitext text/x-wiki [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]<br> Op deze pagina vindt u informatie over de '''Nederlandse keuken''', het ontstaan, de gebruikelijke voedselsoorten enz. Een lijst van recepten uit de Nederlandse keuken vindt u [[#Nederlandse recepten|onderaan]]. ==Geschiedenis== In de prehistorie hadden we in Nederland nog niet echt iets als een 'keuken'. Het was gewoon leven van wat de natuur te bieden had. Na het vestigen op vaste plaatsen ging men veel vruchten eten, maar ook [[Kookboek/Graan|granen]] kregen een plaats op de lijst van dagelijks voedsel.<br> Met de opkomst van de moderne middelen kreeg men steeds meer de kans om voedsel anders klaar te maken, [[Kookboek/Koken|koken]] bijvoorbeeld, werd met het gebruik van gas een stuk toegankelijker.<br> De introductie van de [[Kookboek/Aardappel|aardappel]] wilde aanvankelijk niet lukken, maar tijdens een landelijke hongersnood moest men dit product wel gebruiken. Toen de hongerperiode over was, is de aardappel nooit meer weggegaan en tegenwoordig is hij in Nederland niet meer weg te denken.<br> Met de ontdekking van [[Kookboek/Kruiden en specerijen|kruiden en specerijen]] vond opnieuw een totale omslag plaats in de Nederlandse keuken. Ineens was het mogelijk het voedsel een totaal andere smaak mee te geven. Uiteraard kenden we al [[Kookboek/Zout|zout]], maar van [[Kookboek/Nootmuskaat|nootmuskaat]] bijvoorbeeld, had men nog nooit gehoord. De ontdekking van kruiden en specerijen, en de invloeden van andere culturen op de eetgewoonten van de Nederlanders heeft niet alleen voor een verrijking gezorgd van het aanbod van recepten, maar tevens ook voor een verarming van de bekendheid met "typisch Nederlands" voedsel. Anno 2006 is een aanzienlijk deel van de dagelijkse voeding van de Nederlander anno 1900 (zoals [[Kookboek/Gort|gort]], [[Kookboek/Koolrabi|koolrabi]] en [[Kookboek/Boekweit|boekweit]]) nog maar sporadisch in winkels te verkrijgen, en is de jongere generatie onbekend met gerechten die ooit gemeengoed waren. ==De huidige keuken== Van oudsher werd er veel pap gegeten, al of niet aangevuld met brood en beleg. In de loop van de 20e eeuw werd er minder pap gegeten en meer brood. De warme maaltijd bestaat vaak uit aardappelen, vlees en groente. Op het platteland werd de warme maaltijd lange tijd 's middags geserveerd. Toen kinderen en buitenshuis werkende vaders tussen de middag niet meer naar huis konden om te eten, verschoof die naar de avond. === Ontbijt === Een ontbijt kan bestaan uit: * Vers fruit of vers geperst vruchtensap. * Brood met eenvoudig [[Kookboek/Beleg|beleg]], zoals kaas, vleeswaren, pindakaas, zoet beleg en/of een gekookt ei; een alternatief is pap, muesli, Brinta, ontbijtgranen (zoals corn flakes) of havermout met (warme) melk. Soms is de keuze groter, met bijvoorbeeld beschuit, knäckebrot, broodjes, croissant, eierkoek en/of krentenbollen. * Thee, koffie, glas melk of karnemelk. === Lunch === Een lunch bestaat vaak uit een broodmaaltijd, met thee, koffie, glas melk of karnemelk. Soms wordt er soep, kroket, een [[Kookboek/Spiegelei|spiegelei]] (uitsmijter), een visje van de markt, een ander warm hapje of een salade bij gegeven. === Warme maaltijd === Een warme maaltijd bestaat in de regel uit: * Een hoofdgerecht. * Een "toetje" (dessert) met zuivel, zoals vla of yoghurt, op bijzondere dagen ook wel ijs. Op zondag of andere bijzondere gelegenheden kan er ook een voorgerecht zijn, zoals soep of een garnalencocktail. Tegenwoordig bestaat het hoofdgerecht van de Nederlandse warme maaltijd voornamelijk uit aardappels en groenten met een stukje vlees, vis of kip of een gehaktbal. In de wereld stelt deze niets voor ten opzichte van bijvoorbeeld de [[Kookboek/Franse keuken|Franse keuken]], maar veel Nederlanders zijn na de vakantie toch maar wat blij dat ze weer gewoon een Nederlandse prak kunnen eten.<br> De basis van de Nederlandse keuken bestaat het hele jaar door uit aardappels. Door het jaar heen wisselen de groenten gewoonlijk naar wat de natuur op dat moment te bieden heeft. Echter, tegenwoordig worden ook in de winter zomergroenten gegeten.<br> Enkele typisch Nederlandse groenten zijn: [[Kookboek/Boerenkool|boerenkool]], [[Kookboek/Sperzieboon|sperziebonen]], [[Kookboek/Wortel|wortelen]], [[Kookboek/Bloemkool|bloemkool]] en [[Kookboek/Andijvie|andijvie]]. <br> Onder invloed van "vreemdelingen", zoals de kolonieën, immigranten en vakanties, deden vanaf de jaren 1950s ook (Indonesische) rijstgerechten en Italiaanse pastaschotels (macaroni, spaghetti) hun intree. Rijstgerechten kenden Nederlanders daarvoor alleen van de [[Kookboek/Rijstebrij|rijstebrij]] (rijst met krenten) en [[Kookboek/Rijstepap|rijstepap]]. ==Nederlandse recepten== {{Zie ook|Zie ook de [[:Categorie:Nederlandse keuken|categorie met alle in het kookboek aanwezige Nederlandse recepten]]}} {{Kolommen automatisch|inhoud= *[[Kookboek/Appelmoes|Appelmoes]] *[[Kookboek/Gekookte aardappel|(gekookte) Aardappels]] *[[Kookboek/Aardappelpuree|Aardappelpuree]] *[[Kookboek/Bloemkool|Bloemkool]] *[[Kookboek/Boerenkool|Boerenkoolstamppot (met rookworst)]] *[[Kookboek/Broccoli|Broccoli]] *[[Kookboek/Erwtensoep|Erwtensoep]] *[[Kookboek/Hachee|Hachee]] *[[Kookboek/Hete bliksem|Hete bliksem]] *[[Kookboek/Hutspot|Hutspot]] *[[Kookboek/Kapucijners met spek|Kapucijners met spek]] *[[Kookboek/Pannenkoeken|Pannenkoeken]] *[[Kookboek/Rodebietensoep|Rodebietensoep]] *[[Kookboek/Rode kool met appel|Rode kool met appel]] *[[Kookboek/Stamppot|Stamppot]] *[[Kookboek/Stoofperen (recept)|Stoofperen]] }} == Vlees en aanverwanten == * [[Kookboek/Zure zult|Zure zult]] * [[Kookboek/Balkenbrij|Balkenbrij]] * [[Kookboek/Bloedworst|Bloedworst]] * [[Kookboek/Blinde vink|Blinde vink]] == Snacks == * [[Kookboek/Kroketten en bitterballen|Kroketten en bitterballen]] * [[Kookboek/Oliebollen|Oliebollen]] == Desserts / Cakes == {{Kolommen automatisch|inhoud= * [[Kookboek/Hutspot met stroop en chocola|Hutspot met stroop en chocola]] * [[Kookboek/Arretjescake|Arretjescake]] * [[Kookboek/Grutjeskoek|Grutjeskoek]] * [[Kookboek/Griesmeelpudding|Griesmeelpudding]] * [[Kookboek/Krentenwegge|Krentenwegge]] * [[Kookboek/Bitterkoekjes|Bitterkoekjes]] * [[Kookboek/Jan in de zak|Jan in de zak]] * [[Kookboek/Drie in de pan|Drie in de pan]] * [[Kookboek/Hangop|Hangop]] * [[Kookboek/Watergruwel|Watergruwel]] * [[Kookboek/Haagse bluf|Haagse bluf]] * [[Kookboek/Karnemelkse pap|Karnemelkse pap]] * [[Kookboek/Broodpap|Broodpap]] * [[Kookboek/Trommelkoek|Trommelkoek]] * [[Kookboek/Wentelteefje|Wentelteefjes]] * [[Kookboek/Vlaai|Vlaai]] * [[Kookboek/Speculaas|Speculaas]] * [[Kookboek/Banketstaaf|Banketstaaf]] * [[Kookboek/Ouwewijvenkoek|Ouwewijvenkoek]] * [[Kookboek/Kruidkoek|Kruidkoek]] * [[Kookboek/Kniepertjes|Kniepertjes]] * [[Kookboek/Janhagel|Janhagel]] * [[Kookboek/Arnhemse meisjes|Arnhemse meisjes]] * [[Kookboek/Borstplaat|Borstplaat]] * [[Kookboek/Appelflap|Appelflap]] * [[Kookboek/Stroopwafel|Stroopwafel]] }} == Dranken == * [[Kookboek/Boerenjongens|Boerenjongens]] (Farmboys) * [[Kookboek/Boerenmeisjes|Boerenmeisjes]] (Farmgirls) * [[Kookboek/Kwast|Kwast]] {{Sub}} [[Categorie:Nederlandse keuken| Nederlandse keuken]] omr2w2adothoczzfp1d23iwhzyg7stq 0 11360 429066 397198 2026-07-09T13:01:50Z JopkeB 18060 /* Italiaans Menu */ Aanvullingen en correcties 429066 wikitext text/x-wiki [[File:Italian food.JPG|thumb|300px|Italiaans voedsel]] '''La Cucina Italiana''' oftewel de Italiaanse keuken behoort tot de meest bekende en 'genuttigde' keukens. Wellicht zijn er, zeker in het Westen, geen mensen te vinden die nog nooit Italiaans hebben gegeten of een van de talloze lokale varianten daarvan. Elke 'mamma' heeft wel een eigen 'macaroni' en volgens de statistieken leeft de helft van de Nederlandse studentenpopulatie op 'pasta met rode saus'. De keuken wordt gekenmerkt door een simpele mengeling van eerlijke en pure ingrediënten. Juist het simpele zorgt ervoor de dat de smaken goed naar boven komen. Zo ontstaan uit voor ons vreemde combinaties van maar een paar ingrediënten de meest overheerlijke gerechten. Tevens maakt de Italiaanse keuken gebruik van slechts een handvol, maar dan wel verse, [[Kookboek/Kruiden en specerijen|kruiden]], zoals [[Kookboek/Basilicum|basilicum]], [[Kookboek/Tijm|tijm]], [[Kookboek/Rozemarijn|rozemarijn]], [[Kookboek/Salie|salie]] en [[Kookboek/Peterselie|peterselie]] (''basilico, timo, rosmarino, salvia e prezzemolo''). Daarnaast zijn er een aantal basiscombinaties die in vele gerechten worden gebruikt. Zo wordt de basis van elke goede [[Kookboek/Tomatensaus|tomatensaus]] gevormd door een in [[Kookboek/Olijfolie|olijfolie]] gefruit mengsel van [[Kookboek/Ui|ui]], [[Kookboek/Knoflook|knoflook]] en [[Kookboek/Bleekselderij|bleekselderij]] (''cipolla, aglio, sedano'') eventueel aangevuld met stukjes spaanse peper (''pepperoncino''). Het simpele van de Italiaanse keuken komt terug in een aantal over bekende gerechten zoals ''[[Kookboek/Pizza|pizza]]'' (stuk gebakken deeg met tomatensaus en wat extra's), ''pasta al pesto'' (deegsliertjes met een basilicum/knoflook/kaassaus), ''insalata caprese'' ([[Kookboek/Tomaat|tomaat]], [[Kookboek/Mozzarella|mozzarella]], [[Kookboek/Basilicum|basilicum]]) en ga zo maar door. Inmiddels zijn er al duizenden kookboeken verschenen over de Italiaanse keuken en wellicht heeft u er zelf ook een in uw kast staan. Een van de meest aparte combinaties waarbij een Italiaanse 'twist' uw gerechten kan vervolmaken is de ''[[Kookboek/Superbeitjes|Fragole al balsamico]]'' (pond aardbeien, een eetlepel goede balsamico-azijn erdoor roeren, even laten staan en klaar; de balsamico is een onverwachte smaakversterker). ==Italiaans Menu== In Italië ziet een standaard menu er zo uit: * Antipasti: licht voorgerecht met bijvoorbeeld (een combinatie van) plakjes ham of worst, een salade, gegrilde groenten zoals paprika, asperge of aubergine en/of zongedroogde tomaten, olijven; en altijd met geraspte Parmezaanse kaas en vergezeld van een glas stevige rode wijn, die al die verschillende smaken aan kan. * Pasta: een grote portie spaghetti, macaroni, penne, tortellini, ravioli, of risotto, of linzensoep, wat een specialiteit is in de Appenijnen. * Secondi: vlees of vis. * Contorni: bijgerecht(en) bij de secondi, zoals groenten, salade en/of aardappelgerecht. * Fromaggi e frutta (soms): kaasplank met fruit. * Dolci (zoet dessert): vaak erg zoet, met een glas Italiaanse 'Spumante'. Italianen zijn trots op hun eigen, regionale recepten en wijn. == Recepten uit de Italiaanse keuken == <DynamicPageList> category= Italiaanse keuken mode=unordered order=ascending suppresserrors = true ordermethod = sortkey </DynamicPageList> [[Categorie:Italiaanse keuken| Italiaanse keuken]] {{sub}} 05ibii9p9ma52xc0h9bopmkq3tyg39h 10 38337 429070 411118 2026-07-10T08:59:22Z Ellywa 451 vibrato 429070 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours noprint" align="right" style="margin: 0em 0 1em 1em;" |<div style='text-align: center;'> '''Klarinet''' </div> |- |{{#If:{{{Afbeelding|}}}|[[Afbeelding:{{{Afbeelding}}}|150px]]}} |- |style="font-size: 85%;" align=left| :[[Klarinet/Algemeen|Algemeen]]<br> :[[Klarinet/Familie|Familie]]<br> :[[Klarinet/Repertoire|Repertoire]] Onderdelen:<br> :[[Klarinet/Riet|Riet]]<br> :[[Klarinet/Mondstuk|Mondstuk]]<br> :[[Klarinet/Tappen|Tappen]]<br> :[[Klarinet/Accessoires|Accessoires]]<br> Achtergronden:<br> :[[Klarinet/Boring|Boring]]<br> Bespelen:<br> :[[Klarinet/Vingerzetting|Vingerzetting]]<br> :[[Klarinet/Hoge noten spelen|Hoge noten]]<br> :[[Klarinet/Ondertoon|Ondertoon]]<br> :[[Klarinet/Studeertips|Studeertips]]<br> :[[Klarinet/Klank|Klank]]<br> :[[Klarinet/Staccato|Staccato]]<br> :[[Klarinet/Vibrato|Vibrato]]<br> :[[Klarinet/Vocht|Vocht]]<br> :[[Klarinet/Onderhoud|Onderhoud]]<br> |} <noinclude> {{Sjablooninfo|1= Het doel van dit sjabloon is om bij het boek [[Klarinet]] een inhoudsopgave te hebben die onderdelen kan weergeven en verbergen. Gebruik dit sjabloon door de volgende code te plakken: <pre> {{Klarinet|Afbeelding=...}} </pre> <br> Bij '''Afbeelding=...''' plaats je een plaatje als je dit onderdeel wil weergeven. }} [[Categorie:Sjablonen muziek|Klarinet]] </noinclude> tpvywz3uoswy6ssc8zz9utdjg14oqqh 0 46250 429068 419534 2026-07-10T08:41:13Z J.Grandgagnage 3610 /* Prosodie */ anapesten 429068 wikitext text/x-wiki {{Gedichten uit de wereldliteratuur}} [[Bestand:Lenore Henry Sandham.JPG|thumb|Illustratie van Henry Sandham voor een editie van het gedicht uit 1886.]] Het gedicht '''''Lenore''''' van Edgar Allan Poe is een elegie die rouw, aanklacht en spirituele troost in een opvallend dramatische vorm samenbrengt. Poe werkte jarenlang aan dit gedicht: het begon als ''A Pæan'' (1831) en verscheen in sterk herziene vorm onder de titel ''Lenore'' in 1843. == Onderwerp == “Lenore” draait om de dood van een jonge vrouw — ''“the queenliest dead that ever died so young”'' — en de reactie van haar verloofde, Guy de Vere. In tegenstelling tot de conventionele rouw, weigert Guy een treurzang te laten klinken. Hij beschuldigt de gemeenschap van hypocrisie en kwaadsprekerij, en kiest ervoor Lenores ziel niet te bewenen maar te vieren als een opstijging naar een betere wereld. == Vorm en stijl == * Sterk retorisch: Het gedicht is opgebouwd als een dialoog tussen Guy de Vere en een koorachtige stem die hem tot gematigdheid maant. * Muzikaliteit: Poe gebruikt klankherhaling, alliteratie en ritmische cadans om de plechtigheid en dramatiek te versterken. * Symboliek: De ''“golden bowl”'' verwijst naar Prediker 12:6 en symboliseert het breken van het leven; de ''“Stygian river”'' roept de klassieke onderwereld op. == Prosodie == * Versregels van zeven heffingen (Ah, '''bro'''ken '''is''' the '''gol'''den '''bowl'''! — the '''spi'''rit '''flown''' for'''ever'''!) * Metrische variatie: Hoewel Poe veelvuldig gebruikmaakt van anapesten om een snel, bijna stuwend tempo te creëren, (het effect van een galop!) mengt hij jamben erdoorheen om te voorkomen dat het gedicht te licht klinkt, wat de onderliggende droefheid van het thema weerspiegelt. * Binnenrijm: De lange, anapestische regels worden onderbroken door frequent binnenrijm, wat de muzikale kwaliteit versterkt: ('''''See'''''! on yon '''''drear''''' and rigid '''''bier''''' low lies thy love, Lenore!) == Het gedicht == :'''Lenore''' :Edgar Allan Poe :Ah, broken is the golden bowl! — the spirit flown forever! :Let the bell toll! — a saintly soul floats on the Stygian river: — :And, Guy De Vere, hast thou no tear? — weep now or never more! :See! on yon drear and rigid bier low lies thy love, Lenore! :Come, let the burial rite be read — the funeral song be sung!— :An anthem for the queenliest dead that ever died so young — :A dirge for her the doubly dead in that she died so young.   :"Wretches! ye loved her for her wealth and ye hated her for her pride; :And, when she fell in feeble health, ye blessed her — that she died: — :How shall the ritual, then, be read? — the requiem how be sung :By you — by yours, the evil eye — by yours the slanderous tongue :That did to death the innocence that died and died so young?"   :Peccavimus; yet rave not thus! but let a Sabbath song<ref>''"Peccavimus" is Latijn voor "wij hebben gezondigd"''</ref> :Go up to God so solemnly the dead may feel no wrong! :The sweet Lenore "hath gone before," with Hope that flew beside, :Leaving thee wild for the dear child that should have been thy bride — :For her, the fair and debonair, that now so lowly lies, :The life upon her yellow hair, but not within her eyes — :The life still there upon her hair — the death upon her eyes.   :"Avaunt! — avaunt! from fiends below the indignant ghost is riven — :From Hell unto a high estate far up within the Heaven — :From grief and groan to a golden throne beside the King of Heaven! — :Let no bell toll, then! — lest her soul, amid its hallowed mirth, :Should catch the note as it doth float up from the damnéd Earth! :And I — to-night my heart is light! — no dirge will I upraise, :But waft the angel on her flight with a Paean of old days!" ---- :{{References}} ---- == Nederlandse vertalingen == Het gedicht ''Lenore'' van Poe werd nog niet zo vaak naar het Nederlands vertaald: * Hendrik de Vries publiceerde het in 1939 onder de titel ''Lenoor'': [https://www.dbnl.org/tekst/vrie024verz01_01/vrie024verz01_01_1008.php zie DBNL] * Jules Grandgagnage vertaalde het eveneens als ''Lenoor'' in 2026 op zijn website [https://www.vertaaldegedichten.be/engelse-gedichten/edgar-allan-poe/lenore Vertaalde gedichten] {{Sub}} qam0bb3evqt1u9vlhhlszh7qnqb9dt4 0 46739 429069 2026-07-10T08:57:26Z Ellywa 451 Nieuwe pagina aangemaakt met '{{klarinet}} '''Vibrato''' spelen op een klarinet kan op verschillende manieren: * Door het ritmisch omhoog/omlaag bewegen van de onderkaak.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=Ax7so0vY5Yo</ref> Daardoor varieert de kracht die op het riet wordt uitgeoefend. Er ontstaat dan een verschil in toonhoogte. * Door de luchtstroom te variëren, dat wil zeggen, harder en zachter blazen.<ref name=":0" /> Daardoor ontstaat een toon die varieert in sterkte. De…' 429069 wikitext text/x-wiki {{klarinet}} '''Vibrato''' spelen op een klarinet kan op verschillende manieren: * Door het ritmisch omhoog/omlaag bewegen van de onderkaak.<ref name=":0">https://www.youtube.com/watch?v=Ax7so0vY5Yo</ref> Daardoor varieert de kracht die op het riet wordt uitgeoefend. Er ontstaat dan een verschil in toonhoogte. * Door de luchtstroom te variëren, dat wil zeggen, harder en zachter blazen.<ref name=":0" /> Daardoor ontstaat een toon die varieert in sterkte. De meningen verschillen of vibrato op de klarinet de muziek mooier of beter maakt, en er bestaan absolute tegenstanders.<ref>https://bretpimentel.com/clarinet-vibrato/</ref> In jazzmuziek wordt het wel toegepast, waarschijnlijk omdat saxofoonspelers het ook doen/ {{References}} {{sub}} 3yt51m5qg9wedvadlv2msvi8lxatrnn