Leer jezelf ecologisch tuinieren/Plantkunde/Stengel

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.11</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Plantkunde/Stengel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16198</id>
    <revision>
      <id>429080</id>
      <parentid>420767</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuddekop</username>
        <id>28509</id>
      </contributor>
      <origin>429080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12241" sha1="7286np17oz6qrdmbx07mzocxerwz042" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Vlier stengel knoop.jpg}}
{{Leer jezelf ecologisch tuinieren - Plantkunde}}[[Afbeelding:Vlier stengel lenticellen.jpg|200px|right|thumb|lenticellen op vlier]]
De '''stengel''' geeft stevigheid aan de plant en zorgt voor transport van water, mineralen en assimilaten. Daarnaast zorgt de stengel voor de groei van de plant, zowel door groei in de lengte als in de dikte.

== Algemeen ==
Een plantenstengel bestaat uit leden (internodiën) en knopen (nodiën). De knopen zijn vaak verdikt. Op de knopen van de stengel zitten de bladeren. Bij houtachtige gewassen zijn de twijgen bedekt met een kurklaagje. Omdat kurk geen lucht doorlaat, zitten op het oppervlak van deze twijgen lenticellen, vergelijkbaar met huidmondjes bij bladeren, waardoor gasuitwisseling door de kurklaag heen toch mogelijk is. Ook kunnen er klieren op de stengel voorkomen, zoals bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Reuzenbalsemien|Reuzenbalsemien]] en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Vlier|Vlier]].

Aan de top van de stengel zit een groeipunt, dat bij kruidachtige planten in de vegetatieve fase van de plant bladeren vormt en in de generatieve fase bloemen. Bij houtachtige gewassen, zoals [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Appel|Appel]] en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Peer|Peer]], zijn zowel bladknoppen (vegetatieve knoppen) als bloemknoppen (generatieve knoppen) aanwezig. In de oksels van de bladeren en aan het eind van de stengel zitten een of meer knoppen, die scheuten (nieuwe stengels met bladeren of bloemen) kunnen vormen. Zijn deze knoppen verdwenen of zwaar beschadigd dan kunnen uit zogenaamde slapende (adventief) knoppen weer nieuwe scheuten ontstaan. De stengel kan al of niet vertakt zijn.
&lt;br&gt;De onderkant van de stengel gaat over in de wortel. Soms is het moeilijk te zien of het een stengel of een wortel is. Wortels hebben echter nooit knopen. Stengels hebben altijd knopen met of zonder bladeren. Als er geen bladeren aanzitten zijn de bladlittekens nog wel te zien.
&lt;br&gt;Een stengel kan kruidachtig of verhout zijn. Bij bomen is de stam eigenlijk een sterk verhoute stengel met een sterke diktegroei.
&lt;br&gt;Klim- en slingerplanten gebruiken hun stengels om in andere planten of ergens anders tegenaan te klimmen. 
Bij boon komen bijvoorbeeld twee soorten rassen voor, namelijk die een korte stengel ([[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Sperzieboon|stambonen]]) vormen en die lange stengels (stokbonen) vormen.
[[Afbeelding:Mais halmheffer.jpg|200px|right|thumb|kiemplant van suikermais]] 
&lt;br&gt;Bij kieming ontwikkelt zich uit het zaad een plant. Het stengeldeel onder de zaadlobben wordt hypocotyl genoemd en het stengeldeel boven de zaadlobben epicotyl. Bij eenzaadlobbigen of monocotylen heet het onderste stengeldeel halmheffer, dat ervoor zorgt dat de kiemplant op de goede hoogte boven de grond komt. Bij dieper zaaien wordt de halmheffer langer. Bij knolgewassen, zoals [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Koolrabi|Koolrabi]] en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Koolraap|Koolraap]], is het hypocotyl sterk verdikt.

== Anatomie ==
[[Afbeelding:Stengel Aardappel dwarsdoorsnede.jpg|300px|left|thumb|dwarsdoorgesneden aardappelstengel]]De anatomie bestudeert de inwendige bouw van de plant. Bij eenzaadlobbigen of monocotylen komen de vaatbundels verspreid in de stengel voor. Hierdoor is geen secundaire diktegroei mogelijk. Bij tweezaadlobbigen of dicotylen zijn de vaatbundels ringvormig gerangschikt, waardoor secundaire diktegroei kan optreden. Bomen behoren dus altijd tot de tweezaadlobbigen. Op de foto bestaat de lichter gekleurde ring uit de vaatbundels. Bastvaten (floeem) vervoeren assimilatieproducten, met name suiker, en de houtvaten (xyleem) vervoeren water met daarin opgeloste voedingsstoffen. Alles wat binnen de ring van de vaatbundels ligt, noemt men het merg van de stengel en bestaat uit [[../Parenchym|parenchym]]. Aan de buitenkant van de stengel bevindt zich de opperhuid (epidermis).

== Vorm ==
De stengel kan rond, hoekig en geribd, gevleugeld, glad, hol of gevuld zijn. Ook kan de stengel al of niet behaard zijn en kunnen er stekels of doornen aan de stengel zitten. Een stekel, zoals bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Braam|Braam]], is een kegelvormig uitgroeisel van de opperhuid en is niet verbonden met het inwendige van de stengel of tak. Een doorn, zoals bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zuurbes|Berberis]], zit in de plaats van een blad (bladdoorn) of zoals bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Meidoorn|Meidoorn]], een tak (takdoorn) en is verbonden met het inwendige van de stengel.
De stengel kan zeer lang tot zeer kort zijn. Bij een zeer korte stengel wordt van een bladrozet gesproken. 
De stengel kan zeer dun tot vele meters dik zijn. Vlezige stengels, zoals bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Asperge|Asperge]], worden als voedsel gebruikt. Bij cactussen wordt in het parenchymatisch weefsel van de verdikte stengel water opgeslagen.
De stengelleden kunnen gevuld of hol zijn. De knopen zijn altijd massief. Een voorbeeld van een plantensoort met holle stengelleden is [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Riet|tiet]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Witte dovenetel|witte dovenetel]] en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kalmoes|kalmoes]]. Solitaire [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Dieren#Bij|bijen]] leggen hun eitjes in afgestorven holle stengels. Van de stengel van kalmoes kan een fluitje gemaakt worden door de stengel onder twee knopen door te snijden en net boven de knoop met een scheermesje een kleine snede in de lengterichting te maken. 
De stengel kan rechtop staan, maar ook kruipend zijn.
{|
|[[Afbeelding:Lathyrus odoratus gevleugelde stengel.jpg|200px|thumb|Gevleugelde stengel van lathyrus]]
|[[Afbeelding:Braam gestekelde stengel.jpg|130px|right|thumb|Stekels bij braam]]
|[[Afbeelding:Taraxacum sect Ruderalia10 ies.jpg|130px|thumb|right|Holle stengel van de [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Molsla|Paardenbloem]]]]
|}

===Wortelstok===
[[Afbeelding:Veldbeemdgras.jpg|250px|right|thumb|veldbeemdgras met rizomen]]
Er komen ook ondergrondse stengels voor. [[../Wortel|Wortelstokken]] (rizomen) zijn ondergrondse, meestal horizontaal lopende, al of niet opgezwollen stengels. Er zijn enkele zeer hardnekkige onkruiden met wortelstokken, zoals kweek en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Brandnetel|brandnetel]].

===Uitloper===
[[Afbeelding:Aardbei uitlopers Lambada.jpg|340px|right|thumb|aardbei uitlopers bij Lambada]] Bij sommige plantensoorten, zoals [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aardbei|aardbei]], komen uitlopers voor. Aan het eind van de uitloper wordt weer een plant gevormd.

===Schijnstam===
Bij palmen is er sprake van een schijnstam, omdat deze stam geen stengel is maar bestaat uit op elkaar gestapelde bladvoeten.

== Groeiwijze ==
De groeiwijze kan monopodiaal of sympodiaal zijn. 
&lt;br&gt;Bij een '''monopodiale''' groeiwijze wordt de stengel (stam) uit hetzelfde groeipunt (meristeem) gevormd en blijft hij dezelfde richting uitgroeien, zoals de stam van de meeste naaldbomen.
&lt;br&gt;Een '''sympodiale''' groeiwijze ontstaat doordat verschillende meristemen een beperkte groei hebben en telkens vervangen worden door een meristeem van een hogere (vertakkings)orde. Een voorbeeld hiervan is de stengel bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Tomaat|tomaat]] en de rizomen bij kweek.
&lt;br&gt;Bij grassen en granen worden spruiten gevormd. Door uitstoeling kan een plant uit vele spruiten bestaan. Een spruit bestaat uit dicht bij elkaar liggende knopen (knopenstapel), bladscheden en bladschijven. De bladscheden zorgen ervoor dat de spruit rechtop kan blijven staan. Bij het generatief worden van de spruit schuift de knopenstapel uit elkaar.

== Bloeistengel ==
Een bloeistengel wordt gevormd op het moment dat het groeipunt overgaat van vegetatief naar generatief. Een bloeistengel kan een of meer bloemen dragen. Bij planten met een bladrozet wordt een aparte bloeistengel gevormd. Bij grasachtigen, zoals gras en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Maïs|maïs]], schuiven de knopen uit elkaar door verlenging van de stengelleden en vormen zo een bloeistengel.

== Stengelknol==
[[Afbeelding:Stolonen Aardappel.jpg|200px|right|thumb|Stolonen bij aardappel]]
Stengels zijn soms met reservevoedsel gevuld en worden dan stengelknollen genoemd. De ondergrondse stengel bij de [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aardappel|aardappel]] heet een stolon. Aan het eind van een stolon wordt de stengelknol, de aardappel, gevormd. De ogen op de aardappelknol zijn de knoppen van de stengel. De aardappelknol heeft een zogenaamde kiemrust, dat wil zeggen dat een aardappelknol niet eerder uitloopt en nieuwe stengels vormt dan wanneer de kiemrust doorbroken is. Begin januari is de kiemrust doorbroken en kan de aardappel uitlopen. In het donker bewaarde aardappelen vormen dan door etiolementsgroei lange witte stengels en wortels.
Bij andere knolgewassen, zoals [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Koolrabi|koolrabi]] en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Raap|knolraap]], is het hypocotyl sterk verdikt en zit de knol bovengronds. Bij de [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Krokus|krokus]] zit de verdikte hypocotyl onder de grond en wordt hij omgeven door een vlies.

== Bol ==
Bij bolgewassen, zoals tulp en narcis, bestaat de bol uit een schijf met rokken. De schijf is een verdikte en verbrede stengel. De rokken zijn verdikte bladeren.

== Klim- en slingerplanten ==
Er zijn planten die hun stengels ergens omheen winden, zoals bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Hop|hop]] en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/De moestuin#Boon|stokboon]] of zich met hun stengels ergens aan vasthechten met behulp van hechtwortels of hechtnapjes. [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Klimop|Klimop]] gebruikt beide mogelijkheden. 
&lt;br&gt;De slingerende zoekbeweging van de stengeltop ontstaat doordat de ene kant van de stengel harder groeit dan de andere kant. Zodra de stengeltop ergens tegenaan komt, slingert de stengel zich eromheen en groeit daarlangs verder.

== Stengelbewegingen ==
Bij legering door harde wind of regen kunnen de stengels zich weer op een knoop oprichten, doordat de cellen aan de onderkant van de knoop zich strekken.
&lt;br&gt;Sommige plantensoorten, zoals hop, draaien hun stengels ergens rechtsom ((met de klok mee) heen, maar er zijn er ook, zoals stokboon, die linksom draaien.
{| style=&quot;float:right;&quot;
|[[Afbeelding:Hop.jpg|130px|right|thumb|Rechtswindende hop]]
|[[Afbeelding:Stokslaboon.jpg|180px|right|thumb|Linkswindende stokslaboon]]
|[[Afbeelding:Maisstengel opgericht.jpg|210px|right|thumb|Opgerichte maisstengel na legering]]
|}

== Beworteling ==
Planten kunnen vegetatief vermeerderd worden door middel van stengel- en scheutstek. Als stengels op de grond liggen, kunnen bij sommige plantensoorten zich op de knopen wortels vormen. Wortels die uit een stengel ontstaan worden adventiefwortels genoemd.

==Parasitisme==
Hoewel de meeste parasitaire planten haustoriën op de wortels vormen, zijn er ook die door de stengel gevormde haustoriën hebben, zoals [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Klein warkruid|klein warkruid]].
[[Afbeelding:Zwarte bonenluis Tuinboon.jpg|200px|right|thumb|Zwarte bonenluis op tuinboon]]

== Stengelaantastingen ==
Er zijn verschillende schimmels, zoals voetziekten bij granen, die de stengel kunnen aantasten. 
&lt;br&gt;Insecten, zoals de [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Dieren#Stengelboorder|stengelboorder]] bij maïs, vreten binnenin de stengel. De top van de stengel is een geliefde plaats voor insecten die uit de stengel voedsel opzuigen ([[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Dieren#Bladluis|bladluis]]). Zoals de [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Dieren#Zwarte bonenluis|zwarte bonenluis]] bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Tuinboon|tuinboon]].

== Signatuurleer ==
In de signatuurleer geeft een behaarde stengel aan dat het kruid werkzaam is op huid, haren en slijmvliezen. 
&lt;br&gt;Is de stengel rond, dan is de werking verzachtend en harmoniserend. Is de stengel hoekig en vierkant, dan geeft het kruid weerstand en stevigheid. 
&lt;br&gt;Een holle stengel komt overeen met de slokdarm en de luchtpijp.

== Externe link ==
https://biologi.uio.no/plfys/haa/anatomi/mikro.htm : anatomische doorsneden van stengels
{{Sub}}</text>
      <sha1>7286np17oz6qrdmbx07mzocxerwz042</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429081</id>
      <parentid>429080</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T09:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuddekop</username>
        <id>28509</id>
      </contributor>
      <comment>mwah</comment>
      <origin>429081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12241" sha1="hwratt13i3s5lxgi44rcn1qcbgj43fy" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Vlier stengel knoop.jpg}}
{{Leer jezelf ecologisch tuinieren - Plantkunde}}[[Afbeelding:Vlier stengel lenticellen.jpg|200px|right|thumb|lenticellen op vlier]]
De '''stengel''' geeft stevigheid aan de plant en zorgt voor transport van water, mineralen en assimilaten. Daarnaast zorgt de stengel voor de groei van de plant, zowel door groei in de lengte als in de dikte.

== Algemeen ==
Een plantenstengel bestaat uit leden (internodiën) en knopen (nodiën). De knopen zijn vaak verdikt. Op de knopen van de stengel zitten de bladeren. Bij houtachtige gewassen zijn de twijgen bedekt met een kurklaagje. Omdat kurk geen lucht doorlaat, zitten op het oppervlak van deze twijgen lenticellen, vergelijkbaar met huidmondjes bij bladeren, waardoor gasuitwisseling door de kurklaag heen toch mogelijk is. Ook kunnen er klieren op de stengel voorkomen, zoals bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Reuzenbalsemien|Reuzenbalsemien]] en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Vlier|Vlier]].

Aan de top van de stengel zit een groeipunt, dat bij kruidachtige planten in de vegetatieve fase van de plant bladeren vormt en in de generatieve fase bloemen. Bij houtachtige gewassen, zoals [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Appel|Appel]] en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Peer|Peer]], zijn zowel bladknoppen (vegetatieve knoppen) als bloemknoppen (generatieve knoppen) aanwezig. In de oksels van de bladeren en aan het eind van de stengel zitten een of meer knoppen, die scheuten (nieuwe stengels met bladeren of bloemen) kunnen vormen. Zijn deze knoppen verdwenen of zwaar beschadigd dan kunnen uit zogenaamde slapende (adventief) knoppen weer nieuwe scheuten ontstaan. De stengel kan al of niet vertakt zijn.
&lt;br&gt;De onderkant van de stengel gaat over in de wortel. Soms is het moeilijk te zien of het een stengel of een wortel is. Wortels hebben echter nooit knopen. Stengels hebben altijd knopen met of zonder bladeren. Als er geen bladeren aanzitten zijn de bladlittekens nog wel te zien.
&lt;br&gt;Een stengel kan kruidachtig of verhout zijn. Bij bomen is de stam eigenlijk een sterk verhoute stengel met een sterke diktegroei.
&lt;br&gt;Klim- en slingerplanten gebruiken hun stengels om in andere planten of ergens anders tegenaan te klimmen. 
Bij boon komen bijvoorbeeld twee soorten rassen voor, namelijk die een korte stengel ([[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Sperzieboon|stambonen]]) vormen en die lange stengels (stokbonen) vormen.
[[Afbeelding:Mais halmheffer.jpg|200px|right|thumb|kiemplant van suikermais]] 
&lt;br&gt;Bij kieming ontwikkelt zich uit het zaad een plant. Het stengeldeel onder de zaadlobben wordt hypocotyl genoemd en het stengeldeel boven de zaadlobben epicotyl. Bij eenzaadlobbigen of monocotylen heet het onderste stengeldeel halmheffer, dat ervoor zorgt dat de kiemplant op de goede hoogte boven de grond komt. Bij dieper zaaien wordt de halmheffer langer. Bij knolgewassen, zoals [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Koolrabi|Koolrabi]] en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Koolraap|Koolraap]], is het hypocotyl sterk verdikt.

== Anatomie ==
[[Afbeelding:Stengel Aardappel dwarsdoorsnede.jpg|300px|left|thumb|dwarsdoorgesneden aardappelstengel]]De anatomie bestudeert de inwendige bouw van de plant. Bij eenzaadlobbigen of monocotylen komen de vaatbundels verspreid in de stengel voor. Hierdoor is geen secundaire diktegroei mogelijk. Bij tweezaadlobbigen of dicotylen zijn de vaatbundels ringvormig gerangschikt, waardoor secundaire diktegroei kan optreden. Bomen behoren dus altijd tot de tweezaadlobbigen. Op de foto bestaat de lichter gekleurde ring uit de vaatbundels. Bastvaten (floeem) vervoeren assimilatieproducten, met name suiker, en de houtvaten (xyleem) vervoeren water met daarin opgeloste voedingsstoffen. Alles wat binnen de ring van de vaatbundels ligt, noemt men het merg van de stengel en bestaat uit [[../Parenchym|parenchym]]. Aan de buitenkant van de stengel bevindt zich de opperhuid (epidermis).

== Vorm ==
De stengel kan rond, hoekig en geribd, gevleugeld, glad, hol of gevuld zijn. Ook kan de stengel al of niet behaard zijn en kunnen er stekels of doornen aan de stengel zitten. Een stekel, zoals bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Braam|Braam]], is een kegelvormig uitgroeisel van de opperhuid en is niet verbonden met het inwendige van de stengel of tak. Een doorn, zoals bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zuurbes|Berberis]], zit in de plaats van een blad (bladdoorn) of zoals bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Meidoorn|Meidoorn]], een tak (takdoorn) en is verbonden met het inwendige van de stengel.
De stengel kan zeer lang tot zeer kort zijn. Bij een zeer korte stengel wordt van een bladrozet gesproken. 
De stengel kan zeer dun tot vele meters dik zijn. Vlezige stengels, zoals bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Asperge|Asperge]], worden als voedsel gebruikt. Bij cactussen wordt in het parenchymatisch weefsel van de verdikte stengel water opgeslagen.
De stengelleden kunnen gevuld of hol zijn. De knopen zijn altijd massief. Een voorbeeld van een plantensoort met holle stengelleden is [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Riet|riet]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Witte dovenetel|witte dovenetel]] en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kalmoes|kalmoes]]. Solitaire [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Dieren#Bij|bijen]] leggen hun eitjes in afgestorven holle stengels. Van de stengel van kalmoes kan een fluitje gemaakt worden door de stengel onder twee knopen door te snijden en net boven de knoop met een scheermesje een kleine snede in de lengterichting te maken. 
De stengel kan rechtop staan, maar ook kruipend zijn.
{|
|[[Afbeelding:Lathyrus odoratus gevleugelde stengel.jpg|200px|thumb|Gevleugelde stengel van lathyrus]]
|[[Afbeelding:Braam gestekelde stengel.jpg|130px|right|thumb|Stekels bij braam]]
|[[Afbeelding:Taraxacum sect Ruderalia10 ies.jpg|130px|thumb|right|Holle stengel van de [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Molsla|Paardenbloem]]]]
|}

===Wortelstok===
[[Afbeelding:Veldbeemdgras.jpg|250px|right|thumb|veldbeemdgras met rizomen]]
Er komen ook ondergrondse stengels voor. [[../Wortel|Wortelstokken]] (rizomen) zijn ondergrondse, meestal horizontaal lopende, al of niet opgezwollen stengels. Er zijn enkele zeer hardnekkige onkruiden met wortelstokken, zoals kweek en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Brandnetel|brandnetel]].

===Uitloper===
[[Afbeelding:Aardbei uitlopers Lambada.jpg|340px|right|thumb|aardbei uitlopers bij Lambada]] Bij sommige plantensoorten, zoals [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aardbei|aardbei]], komen uitlopers voor. Aan het eind van de uitloper wordt weer een plant gevormd.

===Schijnstam===
Bij palmen is er sprake van een schijnstam, omdat deze stam geen stengel is maar bestaat uit op elkaar gestapelde bladvoeten.

== Groeiwijze ==
De groeiwijze kan monopodiaal of sympodiaal zijn. 
&lt;br&gt;Bij een '''monopodiale''' groeiwijze wordt de stengel (stam) uit hetzelfde groeipunt (meristeem) gevormd en blijft hij dezelfde richting uitgroeien, zoals de stam van de meeste naaldbomen.
&lt;br&gt;Een '''sympodiale''' groeiwijze ontstaat doordat verschillende meristemen een beperkte groei hebben en telkens vervangen worden door een meristeem van een hogere (vertakkings)orde. Een voorbeeld hiervan is de stengel bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Tomaat|tomaat]] en de rizomen bij kweek.
&lt;br&gt;Bij grassen en granen worden spruiten gevormd. Door uitstoeling kan een plant uit vele spruiten bestaan. Een spruit bestaat uit dicht bij elkaar liggende knopen (knopenstapel), bladscheden en bladschijven. De bladscheden zorgen ervoor dat de spruit rechtop kan blijven staan. Bij het generatief worden van de spruit schuift de knopenstapel uit elkaar.

== Bloeistengel ==
Een bloeistengel wordt gevormd op het moment dat het groeipunt overgaat van vegetatief naar generatief. Een bloeistengel kan een of meer bloemen dragen. Bij planten met een bladrozet wordt een aparte bloeistengel gevormd. Bij grasachtigen, zoals gras en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Maïs|maïs]], schuiven de knopen uit elkaar door verlenging van de stengelleden en vormen zo een bloeistengel.

== Stengelknol==
[[Afbeelding:Stolonen Aardappel.jpg|200px|right|thumb|Stolonen bij aardappel]]
Stengels zijn soms met reservevoedsel gevuld en worden dan stengelknollen genoemd. De ondergrondse stengel bij de [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aardappel|aardappel]] heet een stolon. Aan het eind van een stolon wordt de stengelknol, de aardappel, gevormd. De ogen op de aardappelknol zijn de knoppen van de stengel. De aardappelknol heeft een zogenaamde kiemrust, dat wil zeggen dat een aardappelknol niet eerder uitloopt en nieuwe stengels vormt dan wanneer de kiemrust doorbroken is. Begin januari is de kiemrust doorbroken en kan de aardappel uitlopen. In het donker bewaarde aardappelen vormen dan door etiolementsgroei lange witte stengels en wortels.
Bij andere knolgewassen, zoals [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Koolrabi|koolrabi]] en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Raap|knolraap]], is het hypocotyl sterk verdikt en zit de knol bovengronds. Bij de [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Krokus|krokus]] zit de verdikte hypocotyl onder de grond en wordt hij omgeven door een vlies.

== Bol ==
Bij bolgewassen, zoals tulp en narcis, bestaat de bol uit een schijf met rokken. De schijf is een verdikte en verbrede stengel. De rokken zijn verdikte bladeren.

== Klim- en slingerplanten ==
Er zijn planten die hun stengels ergens omheen winden, zoals bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Hop|hop]] en [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/De moestuin#Boon|stokboon]] of zich met hun stengels ergens aan vasthechten met behulp van hechtwortels of hechtnapjes. [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Klimop|Klimop]] gebruikt beide mogelijkheden. 
&lt;br&gt;De slingerende zoekbeweging van de stengeltop ontstaat doordat de ene kant van de stengel harder groeit dan de andere kant. Zodra de stengeltop ergens tegenaan komt, slingert de stengel zich eromheen en groeit daarlangs verder.

== Stengelbewegingen ==
Bij legering door harde wind of regen kunnen de stengels zich weer op een knoop oprichten, doordat de cellen aan de onderkant van de knoop zich strekken.
&lt;br&gt;Sommige plantensoorten, zoals hop, draaien hun stengels ergens rechtsom ((met de klok mee) heen, maar er zijn er ook, zoals stokboon, die linksom draaien.
{| style=&quot;float:right;&quot;
|[[Afbeelding:Hop.jpg|130px|right|thumb|Rechtswindende hop]]
|[[Afbeelding:Stokslaboon.jpg|180px|right|thumb|Linkswindende stokslaboon]]
|[[Afbeelding:Maisstengel opgericht.jpg|210px|right|thumb|Opgerichte maisstengel na legering]]
|}

== Beworteling ==
Planten kunnen vegetatief vermeerderd worden door middel van stengel- en scheutstek. Als stengels op de grond liggen, kunnen bij sommige plantensoorten zich op de knopen wortels vormen. Wortels die uit een stengel ontstaan worden adventiefwortels genoemd.

==Parasitisme==
Hoewel de meeste parasitaire planten haustoriën op de wortels vormen, zijn er ook die door de stengel gevormde haustoriën hebben, zoals [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Klein warkruid|klein warkruid]].
[[Afbeelding:Zwarte bonenluis Tuinboon.jpg|200px|right|thumb|Zwarte bonenluis op tuinboon]]

== Stengelaantastingen ==
Er zijn verschillende schimmels, zoals voetziekten bij granen, die de stengel kunnen aantasten. 
&lt;br&gt;Insecten, zoals de [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Dieren#Stengelboorder|stengelboorder]] bij maïs, vreten binnenin de stengel. De top van de stengel is een geliefde plaats voor insecten die uit de stengel voedsel opzuigen ([[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Dieren#Bladluis|bladluis]]). Zoals de [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Dieren#Zwarte bonenluis|zwarte bonenluis]] bij [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Tuinboon|tuinboon]].

== Signatuurleer ==
In de signatuurleer geeft een behaarde stengel aan dat het kruid werkzaam is op huid, haren en slijmvliezen. 
&lt;br&gt;Is de stengel rond, dan is de werking verzachtend en harmoniserend. Is de stengel hoekig en vierkant, dan geeft het kruid weerstand en stevigheid. 
&lt;br&gt;Een holle stengel komt overeen met de slokdarm en de luchtpijp.

== Externe link ==
https://biologi.uio.no/plfys/haa/anatomi/mikro.htm : anatomische doorsneden van stengels
{{Sub}}</text>
      <sha1>hwratt13i3s5lxgi44rcn1qcbgj43fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Energietransitie/Home Assistant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44748</id>
    <revision>
      <id>429079</id>
      <parentid>419237</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T05:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maandpiekmelding */</comment>
      <origin>429079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5746" sha1="94ni7q6kfm6492ppe5xv54sgnwbaeog" xml:space="preserve">[[w:Home Assistant|Home Assistant]] is een open source platform voor centrale aansturing van slimme apparaten en domotica, met focus op vrijheid en privacy. Als subtoepassing kan dit gebruikt worden als Energie Info Systeem (met het dashboard Energie), tot een EMS of [[w:en:Energy management system|Energy Management System]] (met bv. automations).

== Energie dashboard ==
[[File:Home Assistant - Energy distribution (extra info).png|Home Assistant - Energy distribution card with extra info]]

Home Assistant heeft een Energy Dashboard&lt;ref&gt;Zie https://www.home-assistant.io/docs/energy&lt;/ref&gt;, waar je van jouw meter o.a. je netverbruik (afname/import), teruglevering (injectie/export), productie (zonnepannelen) en thuisbatterij kan integreren. Je kan er ook het verbruik van individuele apparaten aan toevoegen via bv. Shelly's.

* Bij gebruik van een slimme meter kabel kan je de DSMR-integratie toevoegen.&lt;ref&gt;https://www.home-assistant.io/integrations/dsmr/ &lt;/ref&gt; Via een seriële connectie gebruik je dan de DSMR-versie 5B.
* Bij gebruik van HomeWizard Energy is er ook een integratie.&lt;ref&gt;https://www.home-assistant.io/integrations/homewizard&lt;/ref&gt;
* Als je Shelly's gebruikt, dan worden ze in principe automatisch gedetecteerd. Je ziet ze via Instellingen &gt; Apparaten en diensten.
* ...

&lt;gallery&gt;
Home Assistant - Energy distribution.png|Energy distribution
Home Assistant - Solar production.png|Solar production
Home Assistant - Energy usage.png|Energy usage
Home Assistant - Individual devices detail usage.png|Individual devices detail usage
Home Assistant - Individual device total usage.png|Individual device total usage
&lt;/gallery&gt;

== Digitale meter ==
[[Bestand:Digitale_meter_Sagemcom.gif|miniatuur|Scherm digitale meter (animatie)]]
Via het schermpje op een [[w:Slimme meter|digitale meter]] kan je verschillende waarden bekijken, maar handig is dit niet. Veel handiger is het uitlezen van de [[w:P1-poort|P1-poort]] van jouw meter. Zo krijg je realtime info die je kan gebruiken voor automatisaties. Zo maak je jouw digitale meter slimmer en kan je die koppelen aan Home Assistant.

De website [https://maakjemeterslim.be/ maakjemeterslim.be] is een interessante samenwerking tussen VEKA, Flux50, Fluvius, VOLTA en ODE:
* Je krijgt heel wat extra info over de mogelijkheden.
* Je leert hoe je de P1-poort van jouw digitale meter kan activeren.
* Je leert hoe je die P1-poort kan uitlezen met bv. een slimme meter kabel, HomeWizard Energy, ...

== Maandpiekmelding ==
In Vlaanderen is er een [[Energietransitie/Capaciteitstarief|capaciteitstarief]]. Kort door de bocht wordt aan de meter ieder kwartier het gemiddelde opgenomen vermogen in kW bepaald. De maximale maandpiek is de basis om het capaciteitstarief te bepalen. De wasmachine tijdens de oven gebruiken zal hetzelfde verbruik zijn als eerst de oven en dan pas de wasmachine. Maar bij die eerste methode is de kans op een hogere piek ook groter. Spreiden van verbruik zorgt voor een lagere maandpiek.

Een eenvoudig principe, maar in een huishouden zijn heel wat verbruikers. Hoe leer je wanneer welke apparaten een piek veroorzaken? Kijken op MijnFluvius of op het display van je digitale meter naar de huidige maandpiek is niet handig. En op je factuur zie je dit pas veel later. Onderstaande automatisatie is dan gemakkelijker:

 Als de waarde '''huidige_maandpiek''' wijzigt
 en als de waarde '''huidige_maandpiek''' hoger is dan '''2000'''
 Dan stuur je een '''gsm-notificatie''' met de waarde van '''huidige_maandpiek'''.
 
In Home Assistant kan je via Settings &gt; Automations &amp; scenes zo'n automation maken. Dat kan grafisch, maar via het ...-menu rechtsboven kan je ook 'Edit in YAML' kiezen. Je kopieert dan onderstaande code, waarbij je de sensor en de telefoon moet aanpassen. Daarna kan je terugkeren naar de visuele editor.

Hieronder een voorbeeld van de DSMR-integratie met als sensor &lt;code&gt;electricity_meter_maximale_vraag_huidige_maand&lt;/code&gt; en de Home Assistant app op een &lt;code&gt;mobile_app_sm_a525f&lt;/code&gt;. Bij het klikken op de melding&lt;ref&gt;De info over de gemiddelde maandpiek komt van de webpagina [https://www.vlaamsenutsregulator.be/elektriciteit-en-aardgas/nettarieven/capaciteitstarief vlaamsenutsregulator.be &gt; Capaciteitstarief.]&lt;/ref&gt; opent het dashboard '/energy/electricity'.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;YAML&quot; highlight=&quot;4,8-9,11,15,20&quot; copy&gt;
alias: Maandpiekmelding
description: &quot;&quot;
triggers:
  - entity_id: sensor.electricity_meter_maximale_vraag_huidige_maand
    trigger: state
conditions:
  - condition: numeric_state
    entity_id: sensor.electricity_meter_maximale_vraag_huidige_maand
    above: 2000
actions:
  - action: notify.mobile_app_sm_a525f
    data:
      message: &gt;
        Om {{ now().strftime('%H:%M') }}, met {{ 
        states('sensor.electricity_meter_maximale_vraag_huidige_maand') }} kW
        een nieuwe maandpiek! Factuurpiek: sowieso minstens 2,5 kW.
        Gemiddelde Vlaamse piek: 4,24 kW.
      title: Home Assistant – Nieuwe maandpiek 📈
      data:
        clickAction: /energy/electricity
mode: single
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Je kan dit ook nog verder finetunen door een onderstaand deel toe te voegen:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;YAML&quot; highlight=&quot;3-6&quot; copy&gt;
      data:
        clickAction: /energy/electricity
        channel: energie_alarm
        importance: high
        ttl: 0
        priority: high
&lt;/syntaxhighlight&gt;

In de Home Assistant app op je gsm kan je vervolgens een specifiek geluid kiezen. Open hiervoor de app, ga naar het hamburgermenu linksboven &gt; Settings &gt; Companion app &gt; Meldingen &gt; Berichtenkanalen. Daar kan je &lt;code&gt;energie_alarm&lt;/code&gt; instellen.

Voor nog meer instellingen kan je terecht op [https://companion.home-assistant.io companion.home-assistant.io] &gt; Notifications.
{{Sub}}</text>
      <sha1>94ni7q6kfm6492ppe5xv54sgnwbaeog</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>