Wikibooks:Zandbak

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikibooks:Zandbak</title>
    <ns>4</ns>
    <id>21</id>
    <revision>
      <id>432109</id>
      <parentid>431900</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T23:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>432109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1147" sha1="8wcdvtcn8trvx5e1a2j6lmzja1t37fa" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Xor|{{Or|{{And|1|1}}|0}}|0}} --&gt;

{{#IfEq:{{#Switch:1
 |{{#IfEq:1.1|1.1
 |1
 |
}} = 1
 |0 = 1
}}|0
 |
 |{{#Switch:1 
  |{{#Switch:1
 |{{#IfEq:1.1|1.1
 |1
 |
}} = 1
 |0 = 1
}}
  |0 = 1
 }}
}}

test: Image Browsing beta feature (mobile only) - [[w:en:Russo-Ukrainian war]]


*6: De &lt;span style=&quot;color: #606060;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod.
*8: De &lt;span style=&quot;color: #808080;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod.
*a: De &lt;span style=&quot;color: #a0a0a0;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod.

----

*Kookboek: {{WSBN data|Kookboek}}
*nl-2-26-000-00001: {{WSBN data|nl-2-26-000-00001}}
*count: {{WSBN data|count}}
*2: {{WSBN data|2}}
*21: {{WSBN data|21}}
*212: {{WSBN data|212}}


{{Wp|aap|noot|mies}}


&lt;templatestyles src=&quot;Wikibooks:Zandbak/style.css&quot; /&gt;{{Gebruikt TemplateStyles}}

&lt;div style=&quot;width: 12em; color: #404040; background: #d0d0d0;&quot;&gt;'''- 40 op d0 -'''&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;test&quot;&gt;'''- TEST -'''&lt;/div&gt;

----


35°58'26.999&quot;N:  (fout1)
:{{#Invoke:Zandbak|coords|52°20'30&quot;N}}
.
==Subpagina's==
{{Special:PrefixIndex/Programmeren in BASIC/|hideredirects=1|stripprefix=1}}</text>
      <sha1>8wcdvtcn8trvx5e1a2j6lmzja1t37fa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432111</id>
      <parentid>432109</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T23:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>432111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1266" sha1="k3r9e9at8ok85euk7n7gvxgknno7kax" xml:space="preserve">&lt;!-- 1+1={{Add|1|1}} --&gt;

Subst: 1+1={{If|{{And|1|1}}|1|0}}&lt;!--    carry
--&gt;{{If|{{Xor|1|1}}|1|0}}&lt;!-- som
--&gt;

&lt;!-- {{Xor|{{Or|{{And|1|1}}|0}}|0}} --&gt;

Subst: {{#IfEq:{{#Switch:1
 |{{#IfEq:1.1|1.1
 |1
 |
}} = 1
 |0 = 1
}}|0
 |
 |{{#Switch:1 
  |{{#Switch:1
 |{{#IfEq:1.1|1.1
 |1
 |
}} = 1
 |0 = 1
}}
  |0 = 1
 }}
}}

test: Image Browsing beta feature (mobile only) - [[w:en:Russo-Ukrainian war]]


*6: De &lt;span style=&quot;color: #606060;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod.
*8: De &lt;span style=&quot;color: #808080;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod.
*a: De &lt;span style=&quot;color: #a0a0a0;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod.

----

*Kookboek: {{WSBN data|Kookboek}}
*nl-2-26-000-00001: {{WSBN data|nl-2-26-000-00001}}
*count: {{WSBN data|count}}
*2: {{WSBN data|2}}
*21: {{WSBN data|21}}
*212: {{WSBN data|212}}


{{Wp|aap|noot|mies}}


&lt;templatestyles src=&quot;Wikibooks:Zandbak/style.css&quot; /&gt;{{Gebruikt TemplateStyles}}

&lt;div style=&quot;width: 12em; color: #404040; background: #d0d0d0;&quot;&gt;'''- 40 op d0 -'''&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;test&quot;&gt;'''- TEST -'''&lt;/div&gt;

----


35°58'26.999&quot;N:  (fout1)
:{{#Invoke:Zandbak|coords|52°20'30&quot;N}}
.
==Subpagina's==
{{Special:PrefixIndex/Programmeren in BASIC/|hideredirects=1|stripprefix=1}}</text>
      <sha1>k3r9e9at8ok85euk7n7gvxgknno7kax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432137</id>
      <parentid>432111</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>432137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1081" sha1="7mcp018w5lxjntcj2y1cpli1dq9zybc" xml:space="preserve">&lt;!-- 1+1={{Add|1|1}} --&gt;

Subst: 1+1 = {{Add|1|1}}

&lt;!-- {{Xor|{{Or|{{And|1|1}}|0}}|0}} --&gt;

Subst: {{Xor|{{Or|{{And|1|1}}|0}}|0}}


test: Image Browsing beta feature (mobile only) - [[w:en:Russo-Ukrainian war]]


*6: De &lt;span style=&quot;color: #606060;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod.
*8: De &lt;span style=&quot;color: #808080;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod.
*a: De &lt;span style=&quot;color: #a0a0a0;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod.

----

*Kookboek: {{WSBN data|Kookboek}}
*nl-2-26-000-00001: {{WSBN data|nl-2-26-000-00001}}
*count: {{WSBN data|count}}
*2: {{WSBN data|2}}
*21: {{WSBN data|21}}
*212: {{WSBN data|212}}


{{Wp|aap|noot|mies}}


&lt;templatestyles src=&quot;Wikibooks:Zandbak/style.css&quot; /&gt;{{Gebruikt TemplateStyles}}

&lt;div style=&quot;width: 12em; color: #404040; background: #d0d0d0;&quot;&gt;'''- 40 op d0 -'''&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;test&quot;&gt;'''- TEST -'''&lt;/div&gt;

----


35°58'26.999&quot;N:  (fout1)
:{{#Invoke:Zandbak|coords|52°20'30&quot;N}}
.
==Subpagina's==
{{Special:PrefixIndex/Programmeren in BASIC/|hideredirects=1|stripprefix=1}}</text>
      <sha1>7mcp018w5lxjntcj2y1cpli1dq9zybc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432138</id>
      <parentid>432137</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>432138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1160" sha1="jq4dx564ka48q3p3fl3k88x9r7ejva9" xml:space="preserve">&lt;!-- 1+1={{Add|1|1}} --&gt;

Subst: 1+1 = {{If|{{And|1|1}}|1|0}}{{If|{{Xor|1|1}}|1|0}}

&lt;!-- {{Xor|{{Or|{{And|1|1}}|0}}|0}} --&gt;

Subst: {{And|{{Or|{{Or|{{And|1|1}}|0}}|0}}|{{Not|{{And|{{Or|{{And|1|1}}|0}}|0}}}}}}


test: Image Browsing beta feature (mobile only) - [[w:en:Russo-Ukrainian war]]


*6: De &lt;span style=&quot;color: #606060;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod.
*8: De &lt;span style=&quot;color: #808080;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod.
*a: De &lt;span style=&quot;color: #a0a0a0;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod.

----

*Kookboek: {{WSBN data|Kookboek}}
*nl-2-26-000-00001: {{WSBN data|nl-2-26-000-00001}}
*count: {{WSBN data|count}}
*2: {{WSBN data|2}}
*21: {{WSBN data|21}}
*212: {{WSBN data|212}}


{{Wp|aap|noot|mies}}


&lt;templatestyles src=&quot;Wikibooks:Zandbak/style.css&quot; /&gt;{{Gebruikt TemplateStyles}}

&lt;div style=&quot;width: 12em; color: #404040; background: #d0d0d0;&quot;&gt;'''- 40 op d0 -'''&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;test&quot;&gt;'''- TEST -'''&lt;/div&gt;

----


35°58'26.999&quot;N:  (fout1)
:{{#Invoke:Zandbak|coords|52°20'30&quot;N}}
.
==Subpagina's==
{{Special:PrefixIndex/Programmeren in BASIC/|hideredirects=1|stripprefix=1}}</text>
      <sha1>jq4dx564ka48q3p3fl3k88x9r7ejva9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Te verwijderen pagina's</title>
    <ns>4</ns>
    <id>51</id>
    <revision>
      <id>432089</id>
      <parentid>431964</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>[[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken]]</comment>
      <origin>432089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6275" sha1="mfski5eod0iuo5uesgrf6ny2r71ueso" xml:space="preserve">{{TOC zonder automatische nummering}}
== Uitleg ==
{{Te verwijderen pagina's}}

&lt;!--Niet verwijderd... een week laten staan--&gt;

== Archief ==
&lt;div style=&quot;font-size: smaller; margin: 3px 0 5px 10px;&quot;&gt;
*[[Wikibooks:Logboek verwijderde pagina's|2004]] &amp;middot; {{Archieflinks|vanaf=2014}}
*[[Speciaal:Logboeken/delete|Verwijderingslogboek]]
&lt;/div&gt;

&lt;!-- Voorbeeld:
== Jaar ==
=== Maand ===
====Toegevoegd dd-mm, te verwijderen op of na dd-mm+1 ====
*[[Paginatitel]] - wiu 
--&gt;

==2026==
===september===
====Toegevoegd 24 september, te verwijderen op of na 24 oktober====
* [[Iluthien]], het hele boek. Ik kon over deze taal via Wikidata en Google niets vinden, uitgezonderd op Google dit Wikibook. Toen ik verder googelde met de letters uit [[Iluthien/Uitspraak en Alfabet]] (Arlı Etlı Imnı Orlı Urlıd Eyvhen), bleek Turks of Azerbeidzjaans het meest voor de hand liggende, vanwege de ı (i zonder puntjes), dus niks Keltisch. Deze letters bleken ook nog eens afkomstig uit een bekende islamitische gebedstekst of religieuze formule in het Arabisch, opgeschreven met het Turkse alfabet. Dus ik heb sterk het vermoeden dat deze taal een verzinsel is van de eerste auteur, [[Gebruiker:Den Eddy en de Jos]] (in 2010, daarna zijn door hen geen wijzigingen meer aangebracht, ook niet elders op Wikibooks, zie https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:Bijdragen/Den_Eddy_en_de_Jos), die ons probeerde wat op de mouw spelden. 
:PS Is het misschien een idee om in [[Wikibooks:Missie, visie en uitgangspunten]] iets te vermelden over het soort onderwerpen dat is toegestaan? Dat Wikibooks alleen bedoeld is voor studie-, leer- en handboeken, handleidingen, instructies en naslagwerken? Niet voor essays, zelfgeschreven romans en andere verzinsels? Dat het om werkelijk bestaande onderwerpen moet gaan? Ik kon daar nu niets over vinden. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 24 sep 2026 07:35 (CEST)
*:{{Done}} - Vanwege alle serieuze twijfel heb ik dit hele boek maar versneld verwijderd. Er moet immers voor alles worden voorkomen dat er onjuiste/misleidende zaken in de hoofdnaamruimte staan. Mocht de aanmaker hier ooit nog eens terugkomen, dan kan die zelf desgewenst verzoeken om herplaatsing. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 25 okt 2026 00:39 (CEST)

&lt;s&gt;* [[Kaartspel/Groenjassen]] - Eerder al door een anonieme gebruiker voorzien van &quot;nuweg&quot;, staat nu alsnog ter discussie na een opmerking van JopkeB.&lt;/s&gt;&lt;br&gt;
:&lt;s&gt;Copy/paste van een andere wiki, met taalfouten en ontbrekende sjablonen. Kan, met wat moeite, een deel van een Wikiboek worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 24 sep 2026 18:58 (CEST)&lt;/s&gt; - Reeds verwijderd (Ellywa, 24 sep 2026) wgs. schending van auteursrechten. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 sep 2026 10:39 (CEST)

====Toegevoegd 27 september, te verwijderen op of na 27 oktober====
* [[:Categorie:Geesteswetenschappen]] - Lege categorie. Hierin zouden eigenlijk de categorieën voor Taal, Literatuur, Filosofie, Geschiedenis en Kunst moeten komen, maar dan kan iemand zonder wetenschappelijke opleiding die categorieën niet meer vinden. Dus wat mij betreft blijven die subcategorieën als zelfstandige categorieën direct onder [[:Categorie:Boek naar thema]] gerangschikt. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 sep 2026 13:37 (CEST)
*: {{Done}} [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 25 okt 2026 00:41 (CEST)

====Toegevoegd 28 september, te verwijderen op of na 28 oktober====
* [[:Categorie:Module fysica]] - Overbodige categorie. Hij bevatte twee onderdelen: [[Fysica]] en [[Fysica/Arbeid energie vermogen]]. De eerste heb ik verplaatst naar [[:Categorie:Natuurkunde]], waar hij thuishoort. Uit de tweede heb ik hem verwijderd omdat die ook al in [[:Categorie:Fysica - inhoud]] staat. Nu is deze categorie leeg en ik heb geen idee waarvoor hij gebruikt zou kunnen worden. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 28 sep 2026 13:24 (CEST)
*: {{Done}} [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 25 okt 2026 00:41 (CEST)

====Toegevoegd 28 oktober, te verwijderen op of na 28 november====
* [[:Categorie:Bestand per boek]]
** Alle 34 (!) bestanden op Wikibooks staan ook al in 
*** [[:Categorie:Bestand naar licentie]] (7 C) en
*** [[:Categorie:Bestand naar type]] (5 C).
** Veruit de meeste bestanden komen van Commons, en verschijnen dus niet in deze categorie.
::– [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 28 okt 2026 15:52 (CET)

===november===
====Toegevoegd 1 november, te verwijderen op of na 1 december====
*[[Afdeling:Bijbelwetenschap]] en [[Faculteit:Bijbelkunde OT]] – Geen inhoud meer, sinds [[Cursus:Inleiding Oude Testament|de enige pagina]] in 2010 verwijderd is. – [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 nov 2026 13:14 (CET)

====Toegevoegd 4 november, te verwijderen op of na 4 december====
*[[:Categorie:Handige Harry]] – Heeft de zelfde inhoud als [[:Categorie:Handige Harry - inhoud]] – [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2026 15:31 (CET)
*:Mee eens. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 4 nov 2026 16:14 (CET)

====Toegevoegd 8 november, te verwijderen op of na 8 december====
* [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken]] - oorspronkelijke inhoud is opgenomen in [[Help:Afbeeldingen]]. Dit hoofdstuk is daarmee overbodig geworden. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 8 nov 2026 13:35 (CET)

== Kandidaten voor directe verwijdering ==
* ..


Hier worden maximaal 10 kandidaten voor directe verwijdering geplaatst:
{{Kolommen automatisch
|style=border: 1px solid silver; padding-left: 5px;
|inhoud=
&lt;dynamicPageList&gt;
category  = Wikibooks:Nuweg
mode      = ordered
count     = 10
redirects = include
&lt;/dynamicPageList&gt;
}}

* [[:Categorie:Wikibooks:Nuweg|Klik hier]] voor het volledige overzicht ({{PAGESINCATEGORY:Wikibooks:Nuweg}} pagina's en/of categorieën).

[[Categorie:Wikibooks]]</text>
      <sha1>mfski5eod0iuo5uesgrf6ny2r71ueso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432096</id>
      <parentid>432089</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T16:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>/* Toegevoegd 8 november, te verwijderen op of na 8 december */ Verwijderd</comment>
      <origin>432096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6467" sha1="ei2tnkvolo1mu0f82goya0nu82gbd1g" xml:space="preserve">{{TOC zonder automatische nummering}}
== Uitleg ==
{{Te verwijderen pagina's}}

&lt;!--Niet verwijderd... een week laten staan--&gt;

== Archief ==
&lt;div style=&quot;font-size: smaller; margin: 3px 0 5px 10px;&quot;&gt;
*[[Wikibooks:Logboek verwijderde pagina's|2004]] &amp;middot; {{Archieflinks|vanaf=2014}}
*[[Speciaal:Logboeken/delete|Verwijderingslogboek]]
&lt;/div&gt;

&lt;!-- Voorbeeld:
== Jaar ==
=== Maand ===
====Toegevoegd dd-mm, te verwijderen op of na dd-mm+1 ====
*[[Paginatitel]] - wiu 
--&gt;

==2026==
===september===
====Toegevoegd 24 september, te verwijderen op of na 24 oktober====
* [[Iluthien]], het hele boek. Ik kon over deze taal via Wikidata en Google niets vinden, uitgezonderd op Google dit Wikibook. Toen ik verder googelde met de letters uit [[Iluthien/Uitspraak en Alfabet]] (Arlı Etlı Imnı Orlı Urlıd Eyvhen), bleek Turks of Azerbeidzjaans het meest voor de hand liggende, vanwege de ı (i zonder puntjes), dus niks Keltisch. Deze letters bleken ook nog eens afkomstig uit een bekende islamitische gebedstekst of religieuze formule in het Arabisch, opgeschreven met het Turkse alfabet. Dus ik heb sterk het vermoeden dat deze taal een verzinsel is van de eerste auteur, [[Gebruiker:Den Eddy en de Jos]] (in 2010, daarna zijn door hen geen wijzigingen meer aangebracht, ook niet elders op Wikibooks, zie https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:Bijdragen/Den_Eddy_en_de_Jos), die ons probeerde wat op de mouw spelden. 
:PS Is het misschien een idee om in [[Wikibooks:Missie, visie en uitgangspunten]] iets te vermelden over het soort onderwerpen dat is toegestaan? Dat Wikibooks alleen bedoeld is voor studie-, leer- en handboeken, handleidingen, instructies en naslagwerken? Niet voor essays, zelfgeschreven romans en andere verzinsels? Dat het om werkelijk bestaande onderwerpen moet gaan? Ik kon daar nu niets over vinden. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 24 sep 2026 07:35 (CEST)
*:{{Done}} - Vanwege alle serieuze twijfel heb ik dit hele boek maar versneld verwijderd. Er moet immers voor alles worden voorkomen dat er onjuiste/misleidende zaken in de hoofdnaamruimte staan. Mocht de aanmaker hier ooit nog eens terugkomen, dan kan die zelf desgewenst verzoeken om herplaatsing. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 25 okt 2026 00:39 (CEST)

&lt;s&gt;* [[Kaartspel/Groenjassen]] - Eerder al door een anonieme gebruiker voorzien van &quot;nuweg&quot;, staat nu alsnog ter discussie na een opmerking van JopkeB.&lt;/s&gt;&lt;br&gt;
:&lt;s&gt;Copy/paste van een andere wiki, met taalfouten en ontbrekende sjablonen. Kan, met wat moeite, een deel van een Wikiboek worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 24 sep 2026 18:58 (CEST)&lt;/s&gt; - Reeds verwijderd (Ellywa, 24 sep 2026) wgs. schending van auteursrechten. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 sep 2026 10:39 (CEST)

====Toegevoegd 27 september, te verwijderen op of na 27 oktober====
* [[:Categorie:Geesteswetenschappen]] - Lege categorie. Hierin zouden eigenlijk de categorieën voor Taal, Literatuur, Filosofie, Geschiedenis en Kunst moeten komen, maar dan kan iemand zonder wetenschappelijke opleiding die categorieën niet meer vinden. Dus wat mij betreft blijven die subcategorieën als zelfstandige categorieën direct onder [[:Categorie:Boek naar thema]] gerangschikt. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 sep 2026 13:37 (CEST)
*: {{Done}} [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 25 okt 2026 00:41 (CEST)

====Toegevoegd 28 september, te verwijderen op of na 28 oktober====
* [[:Categorie:Module fysica]] - Overbodige categorie. Hij bevatte twee onderdelen: [[Fysica]] en [[Fysica/Arbeid energie vermogen]]. De eerste heb ik verplaatst naar [[:Categorie:Natuurkunde]], waar hij thuishoort. Uit de tweede heb ik hem verwijderd omdat die ook al in [[:Categorie:Fysica - inhoud]] staat. Nu is deze categorie leeg en ik heb geen idee waarvoor hij gebruikt zou kunnen worden. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 28 sep 2026 13:24 (CEST)
*: {{Done}} [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 25 okt 2026 00:41 (CEST)

====Toegevoegd 28 oktober, te verwijderen op of na 28 november====
* [[:Categorie:Bestand per boek]]
** Alle 34 (!) bestanden op Wikibooks staan ook al in 
*** [[:Categorie:Bestand naar licentie]] (7 C) en
*** [[:Categorie:Bestand naar type]] (5 C).
** Veruit de meeste bestanden komen van Commons, en verschijnen dus niet in deze categorie.
::– [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 28 okt 2026 15:52 (CET)

===november===
====Toegevoegd 1 november, te verwijderen op of na 1 december====
*[[Afdeling:Bijbelwetenschap]] en [[Faculteit:Bijbelkunde OT]] – Geen inhoud meer, sinds [[Cursus:Inleiding Oude Testament|de enige pagina]] in 2010 verwijderd is. – [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 nov 2026 13:14 (CET)

====Toegevoegd 4 november, te verwijderen op of na 4 december====
*[[:Categorie:Handige Harry]] – Heeft de zelfde inhoud als [[:Categorie:Handige Harry - inhoud]] – [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 nov 2026 15:31 (CET)
*:Mee eens. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 4 nov 2026 16:14 (CET)

====Toegevoegd 8 november, te verwijderen op of na 8 december====
* [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken]] - oorspronkelijke inhoud is opgenomen in [[Help:Afbeeldingen]]. Dit hoofdstuk is daarmee overbodig geworden. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 8 nov 2026 13:35 (CET)
:{{Done|Verwijderd}} Geen discussie nodig: je eigen produkt én de inhoud is verplaatst. – [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 8 nov 2026 17:01 (CET)

== Kandidaten voor directe verwijdering ==
* ..


Hier worden maximaal 10 kandidaten voor directe verwijdering geplaatst:
{{Kolommen automatisch
|style=border: 1px solid silver; padding-left: 5px;
|inhoud=
&lt;dynamicPageList&gt;
category  = Wikibooks:Nuweg
mode      = ordered
count     = 10
redirects = include
&lt;/dynamicPageList&gt;
}}

* [[:Categorie:Wikibooks:Nuweg|Klik hier]] voor het volledige overzicht ({{PAGESINCATEGORY:Wikibooks:Nuweg}} pagina's en/of categorieën).

[[Categorie:Wikibooks]]</text>
      <sha1>ei2tnkvolo1mu0f82goya0nu82gbd1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdpagina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1820</id>
    <revision>
      <id>432107</id>
      <parentid>432018</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T20:18:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>lf</comment>
      <origin>432107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6559" sha1="cdvedqdiwt4vvsaeawzvkk6v4unwjxy" xml:space="preserve">&lt;!--
*****************************************************
*                    LEES DIT EERST !!!
* Via dit vak kunt u de inhoud van de hoofdpagina van Wikibooks NL
* aanpassen. Misbruik van deze mogelijkheid door het vandaliseren van deze
* pagina zal tot gevolg hebben dat u DIRECT de toegang tot Wikibooks NL
* ontnomen zal worden via het blokkeren van uw IP-adres.
******************************************************
* JE BOEK OP HET LINKER DEEL VAN DE PAGINA KRIJGEN.
* Om je boek op het rechter deel van de pagina te krijgen moet
* je de informatie in de infobox (zie Wikibooks:Infobox) van je 
* boek aanpassen. Enkel boeken met een voortgang van 75% of 100%
* komen op het linker deel te staan.
*
* Als je infobox aangepast is, dan met de hand het betreffende sjabloon
* dat onderdeel is van de hoofdpagina aanpassen zodat het boek daar verschijnt. 
******************************************************
--&gt;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
&lt;templatestyles src=&quot;style.css&quot; /&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 21px; font-weight: bolder;&quot;&gt;[[Wikibooks: Welkom|&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;Welkom op&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color: #0b2645;&quot;&gt;WIKI&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: #0a4e98;&quot;&gt;BOOKS&lt;/span&gt;!]]&lt;/div&gt;

&lt;!-- KOP --&gt;
{| class=&quot;smaller-on-mobile&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;margin-top: 1.3em; background-color: rgb(253, 252, 248); color: black; border: 2px solid rgb(95, 150, 211);padding: 0.3em;-moz-border-radius: 10px;&quot;
| style=&quot;font-size: 105%; padding: 5px 10px;&quot; | Wikibooks is een gemeenschapsproject om lezers kosteloos teksten met [[Wikibooks: Vrije inhoud|vrije inhoud]] ter beschikking te stellen. Bijvoorbeeld '''leerboeken''' en ander lesmateriaal maar ook '''algemene informatieve teksten''' (geen reclame) in '''boekvorm'''. {{Niet afdrukken inline|Zie onze [[Wikibooks: Missie, visie en uitgangspunten|missie en visie]].}}&lt;br&gt;
Op dit moment zijn er '''{{Aantal hoofdstukken}}''' hoofdstukken aanwezig in '''{{Aantal boeken}}''' [[:Categorie:Boek|boeken]] en {{Nowrap|'''{{Pagina's in naamruimte|104}}''' hoofdstukken}} in '''{{Aantal Wikijuniorboeken}}''' [[:Categorie:Boeken in Wikijunior|Wikijunior-boeken]] (waaraan soms nog wordt gewerkt). U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.&lt;br&gt;
&lt;!-- * [https://pageviews.wmcloud.org/topviews/?project=nl.wikibooks.org&amp;platform=all-access&amp;date=last-month&amp;excludes= Meest geraadpleegde pagina's van Wikibooks in de vorige maand] --&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-bottom: 1em; text-align: center; font-weight: bold;&quot;&gt;
{{Nowrap|[[Wikibooks:Gewenste hoofdstukken en boeken|Gewenste artikelen]]}} -
{{Nowrap|[[Wikibooks:Waarom meehelpen|Waarom zou ik meehelpen]]}} -
[[Wikibooks:Instructies|Instructies]] -
[[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|WSBN]] -
{{Nowrap|[[Wikibooks:Zandbak|Oefenen in de zandbak]]}} -
[[:Categorie:Help|Helppagina's]] -
{{Nowrap|[[Wikibooks:Lerarenkamer|Vraag om hulp]]}}
&lt;/div&gt;

&lt;!-- DAGMENU VOLLE BREEDTE --&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Bestand:P_Food.png|30px]]&lt;span style=&quot;font-size: large; margin-left: 5px;&quot;&gt;'''[[Kookboek|Dagmenu uit het kookboek]]'''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

&lt;!-- TWEE KOLOMMEN --&gt;
&lt;!-- LINKERKOLOM: VOLTOOIDE BOEKEN --&gt;
{| cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 100%; border: none; padding: 0px;&quot;
|-
|style=&quot;width: 66%; border: 1px solid #CCF7CC; background: #EEFFEE; color: black; padding: 0.3em; -moz-border-radius: 10px;&quot; valign=top|
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;background: transparent; color: black;&quot;
|-
|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Bestand:P_Psychology2.png|30px]]&lt;span style=&quot;font-size: large; margin-left: 5px;&quot;&gt;'''[[: Categorie:Boek|Catalogus Wikiboeken]]'''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%&quot; |{{Exacte wetenschap}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Technologie}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Multimediale wetenschappen}} 
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Taal- en letterkunde}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Geschiedenis}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Samenleving}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Levensbeschouwing}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Expressie}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Diversen}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|}
|&amp;nbsp;&amp;nbsp; &lt;!-- ruimte tussen kolommen --&gt;
&lt;!-- BEGIN RECHTERKOLOM, ONVOLTOOIDE BOEKEN --&gt;
|style=&quot;border: 1px solid #CCF7CC; background: #EEFFEE; color: black; padding: 0.3em; -moz-border-radius: 10px;&quot; valign=top|
&lt;!-- | width=&quot;48%&quot; valign=&quot;top&quot; style=&quot;border: 1px solid #DDDDF7; background: #F7F7FF; color: black; padding: 0.3em; -moz-border-radius: 10px&quot;|  --&gt;
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;background: transparent; color: black;&quot;
|-
|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Bestand:P_writing.svg|30px]]&lt;span style=&quot;font-size: large; margin-left: 5px;&quot;&gt;'''[[:Categorie:Wikibooks:Beginnetje|Catalogus Gestarte Wikiboeken]]'''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;&quot;|
{{Werkboek van de maand}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%; border-top: 1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Gestarte boeken}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size: 95%;border-top: 1px solid silver&quot;|
[[Afbeelding:Nuvola apps package toys.png|left|50px]]
{{Wikibooks:Junior boeken}}
|} &lt;!-- EINDE RECHTERKOLOM --&gt;
|} &lt;!-- EINDE INDELING RECHTERKOLOM --&gt;

&lt;!-- ZUSTERPROJECTEN --&gt;
{{Zusterprojecten}}
&lt;div style=&quot;width: 96%; margin: 1em auto 7px auto; background-color: rgb(253, 252, 248); color: black; border: 2px solid rgb(95, 150, 211); padding: 1em 0.3em; -moz-border-radius: 10px; text-align: center; font-weight: bold;&quot;&gt;

&lt;!-- PORTAAL --&gt;
[[Wikibooks:Portaal]]
- [[m:Wikibooks/Table/nl|Lijst van alle 77 &lt;!-- dd. 23 januari 2026--&gt; taalversies van Wikibooks internationaal]]&lt;!--
- [[m:How to start a new Wikibooks portal|Start een Wikibooks-portaal in een andere taal]] --&gt;
&lt;/div&gt;

[[Categorie:Wikibooks]]</text>
      <sha1>cdvedqdiwt4vvsaeawzvkk6v4unwjxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Help:Tekstopmaak</title>
    <ns>12</ns>
    <id>2429</id>
    <revision>
      <id>432119</id>
      <parentid>431669</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lijsten */ Inhoud overgeheveld naar [[Help:Lijsten]]</comment>
      <origin>432119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12231" sha1="kf7se8pwiw2mdc6dsgmeiltecatw714" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}

Dit hoofdstuk biedt een overzicht van alle mogelijkheden die de [[MediaWiki]]-software biedt om teksten te structureren en op te maken.

'''Suggestie''': houd deze pagina bij de hand in een apart venster van uw browser tijdens het schrijven van teksten op Wikibooks. Wellicht wilt u deze pagina ook wel bookmarken of toevoegen aan de favorieten van uw browser.

Tip: zie '''[[Help:Wikicode]]''' voor een beknopt overzicht (voor gevorderden).

==Indelen van pagina's==
Pagina's kun je indelen met behulp van koppen en subkoppen. Koppen verschijnen ook automatische in inhoudsopgaven aan de linkerkant van een pagina.

===Koppen en paragrafen (secties) ===
Elke nieuwe paragraaf wordt voorafgegaan door een nieuwe kop. Koppen worden gemaakt door &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt;-tekens&lt;/code&gt; te gebruiken. 
* Voor een tweedegraads kop (de eerstegraads kop is altijd de titel van de pagina), gebruikt u twee =-tekens voor en achter de koptekst: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;== Tweedegraads kop ==&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. 
* Bij een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;=== Derdegraads kop ===&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; drie, en zo verder 
* tot en met een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;====== Zesdegraads kop ======&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.

Let op: het wordt sterk aangeraden om de rangorde van koppen aan te houden. Een derdegraads kop is onderdeel van een tweedegraads kop. Gebruik dus alleen een derdegraads kop als er al een tweedegraads kop is gebruikt en de derdegraads kop een onderdeel is van de paragraaf die de tweedegraads kop aanduidt.

Merk op dat de voorkeur uitgaat naar hoofdletters aan het begin van de kop en spaties tussen de &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt;-tekens&lt;/code&gt; en de daadwerkelijke inhoud van de kop.

=== Inhoudsopgave ===
Deze koppen komen, als een pagina drie of meer koppen heeft, automatisch terecht in een '''inhoudsopgave''', zoals links onderaan deze pagina. U kunt deze inhoudsopgave verbergen (d.w.z. niet laten tonen) door het artikel te beginnen met de code &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOTOC__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Dus: tweemaal een underscore _ vóór en tweemaal na. Het woord NOTOC staat voor ''NO Table Of Contents''. Voorbeeld: [[Hoofdpagina]].

Het tegenovergestelde is ook mogelijk, namelijk &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__TOC__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Dit wordt gebruikt om op pagina's met minder dan 3 koppen toch een inhoudsopgave te tonen of om een inhoudsopgave op een zelf gekozen plek te plaatsen.

==== No editsection ====
U kunt ook het tekstje
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;
&lt;nowiki&gt;[bewerken]&lt;/nowiki&gt;
&lt;/span style&gt;&lt;/span style&gt;
, rechts naast de paragraaftitel, dat automatisch verschijnt bij elke kop van een artikel, verbergen. Bijvoorbeeld omdat het storend werkt. Hiervoor gebruikt u de code &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOEDITSECTION__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Voorbeeld: [[Handboek practica onderwijs]]

=== Alinea's en regeleindes ===
Alinea's zijn te maken door te zorgen voor een witregel tussen twee alinea's bij het bewerken van de tekst. Met andere woorden: gebruik de Enter-toets niet éénmaal, maar tweemaal. 

Let op: deze methode is beter dan het toevoegen van &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; aan het einde. Gebruik de br-tag alleen wanneer u op een nieuwe regel wilt beginnen, zonder de paragraaf op te laten houden.

=== Horizontale scheidslijn ===
Een horizontale scheidslijn kan worden toegevoegd aan een pagina door vier streepjes  &quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;----&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot; toe te voegen aan het begin van een regel. Kijk maar:
----
En dit staat dan onder de regel.

=== Lijsten ===
Lijsten, overzichten en opsommingen kunnen op verschillende manieren worden gemaakt:
* Ongeordend, met puntjes vóór elke regel.
* Genummerd, waarbij de regels worden doorgenummerd.
* Zonder nummer of ander teken, elk item verschijnt op een nieuwe regel.
* Zo genaamde &quot;definitielijsten&quot;: lijsten met trefwoorden, die elk gevolgd worden door een definitie. 

Zie: [[Help:Lijsten]] voor instructies.

=== Niet-proportioneel lettertype ===
[[Bestand:Proportional-vs-monospace-v5.svg|thumb|130px|Proportioneel: niet alle tekens zijn even breed; niet-proportioneel: met gelijke tekenbreedte]]
Voor een niet-proportioneel lettertype voegt u een spatie toe aan het begin van de tekst. Of u omvat de tekst met de tags &lt;nowiki&gt;&lt;pre&gt;...&lt;/pre&gt;&lt;/nowiki&gt;.

Voorbeeld:
* &lt;nowiki&gt; dit is tekst in een niet-proportioneel lettertype&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
* &lt;nowiki&gt;&lt;pre&gt;ook dit is tekst in een niet-proportioneel lettertype&lt;/pre&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;

bovenstaande regels zien er als volgt uit na bewerking:&lt;br&gt;

 dit is tekst in een niet-proportioneel lettertype
&lt;pre&gt;ook dit is tekst in een niet-proportioneel lettertype&lt;/pre&gt;

Let op: Er is geen terugloop, denk aan regeleindes. Gebruik dit alleen voor: 
*Het plakken van voorgeformatteerde tekst;
*Algoritmische beschrijvingen;
*[[w:ASCII|ASCII]]-kunst;
*Codes

==Opmaak==
===Nadruk leggen===
Nadruk leggen kan binnen Wikibooks de twee manieren: vet en cursief. Daarbij wordt het te benadrukken woord omsloten door enkele aanhalingstekens ('), twee voor cursief en drie voor vet. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;''Hoi''&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; wordt ''Hoi'', &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;'''Hé'''&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; wordt '''Hé''' en &lt;nowiki&gt;'''''Hallo'''''&lt;/nowiki&gt; wordt '''''Hallo'''''. 

Let op: dit effect is alleen om nadruk te leggen, niet om koppen te maken. Verder is het zaak dit effect met mate te gebruiken. Gebruik zo min mogelijk nadruk, indien mogelijk, met andere woorden: gebruik liever &lt;nowiki&gt;''Hoi''&lt;/nowiki&gt; dan &lt;nowiki&gt;'''Hoi'''&lt;/nowiki&gt;.

Wanneer u [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken|een nieuwe pagina aanmaakt]], dan wordt u gevraagd de eerste keer dat de onderwerpsterm voorkomt, deze dik te drukken, dus door middel van &lt;nowiki&gt;'''onderwerpsterm'''&lt;/nowiki&gt;.

=== Spaties ===
Normaliter gebruikt u gewoon de spatietoets op het toetsenbord. Maar er kunnen situaties zijn waarin een spatie afwijkende kenmerken moet hebben. Hieronder staat welke code dan gebruikt wordt.
{| {{Wikitable}}
|-
|(geen)||XX
|-
|&amp;amp;hairsp;||X&amp;hairsp;X
|-
|&amp;amp;thinsp;||X&amp;thinsp;X
|-
|(gewone spatie)||X X
|-
|&amp;amp;nbsp; (non-breaking space)||X&amp;nbsp;X
|-
|&amp;amp;ensp;||X&amp;ensp;X
|-
|&amp;amp;numsp;||X&amp;numsp;X
|-
|&amp;amp;emsp;||X&amp;emsp;X
|}

===Groter en kleiner===
Tekst kan eventueel groter en kleiner dan normaal worden geschreven. 
* Groter lettertype: Typ voor een woord &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; en er na &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; om het woord groter weer te geven, zoals &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;hier het geval is&lt;/span&gt;. 
* Kleiner lettertype: Hetzelfde geldt voor het kleiner maken van tekst: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; zullen het gewenste effect geven, zoals &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;hier het geval is&lt;/span&gt;.

===Tekstkleur===
Typ voor een woord &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; en erna &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; om het woord rood weer te geven, zoals &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;hier het geval is&lt;/span&gt;. Andere kleuren kunnen ook, met hexadecimale kleurenspecificaties zelfs in heel veel kleuren. Zie {{Wp|Lijst van HTML-kleuren}}.

Let op: wees zuinig met kleuren.

===Achtergrondkleur===
Typ voor een stuk tekst &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;background-color:yellow; color: black;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; en er na &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; om de achtergrond ervan geel weer te geven, zoals &lt;span style=&quot;background-color:yellow; color: black;&quot;&gt;hier het geval is.&lt;/span&gt; Andere kleuren kunnen ook, in gewone Engelse woorden, of met hexadecimale kleurgetallen zelfs in heel veel kleuren.

Let op: wees zuinig met kleuren.

===Technische termen===
Technische termen worden weergegeven met de code-tags. &quot;Management Controller&quot; wordt dan &lt;nowiki&gt;&lt;code&gt;Management Controller&lt;/code&gt;&lt;/nowiki&gt;, wat resulteert in &lt;code&gt;Management Controller&lt;/code&gt;.

===Doorstrepen===
Het doorstrepen van tekst gaat met de codes &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;s&gt; en &lt;/s&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; om de tekst heen te zetten:&lt;br&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;s&gt;Boodschappen doen&lt;/s&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
&lt;br&gt;wordt dus:&lt;br&gt;
&lt;s&gt;Boodschappen doen&lt;/s&gt;

Doorstrepen is bijvoorbeeld geschikt voor het tonen van Nog-te-doen/Gedaan-lijsten.

===Onderstrepen=== 
Het onderstrepen van tekst doet u door de codes &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;u&gt; en &lt;/u&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; om de tekst heen te zetten:&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;&lt;u&gt;Belangrijke tekst maar linke soep&lt;/u&gt;&lt;/nowiki&gt; wordt dus getoond als:&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Belangrijke tekst maar linke soep&lt;/u&gt;

Wees spaarzaam met onderstrepen. Onderstreepte woorden lijken op '''links''', omdat die per definitie onderstreept zijn. Het verdient de voorkeur om [[#Nadruk leggen|andere manieren]] te gebruiken om nadruk te leggen. 

===Uitlijnen===
Het uitlijnen (links, rechts of gecentreerd weergeven) kan als volgt worden gedaan. 
&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;Typ voor een paragraaf, alinea, afbeelding, enzovoorts &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; en er na &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; om het links uit te lijnen. &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Typ voor een paragraaf, alinea, afbeelding, enzovoorts &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; en er na &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; om het te centreren. &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;Typ voor een paragraaf, alinea afbeelding, enzovoorts &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; en er na &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; om het rechts uit te lijnen. &lt;/div&gt;

== Weblinks ==
Zie [[Help:Gebruik van links]]

== Commentaar ==
U kunt in de Bewerken-pagina commentaartekst toevoegen, zonder dat dit commentaar zichtbaar is in het artikel. In de Bewerk-pagina typt u:

De Definitie van Katten&lt;br&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!--Eigenlijk houd ik niet van katten--&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br&gt;
De kat is een dier.

Het artikel toont dan:&lt;br&gt;
De Definitie van Katten&lt;br&gt;
&lt;!--Eigenlijk houd ik niet van katten--&gt;
De kat is een dier.

Het gebruik van commentaar heeft vele toepassingen. Zo kunt u anderen hiermee wijzen op opmaak-technische valkuilen. Ook kunt aangeven waarom tekst een bepaalde opmaak heeft, of aan welke eisen een tekst moet voldoen. Ook op Wikibooks wordt commentaar gebruikt, [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Hoofdpagina&amp;action=edit zoals hier].

==Speciale tekens==
De meest voorkomende speciale tekens staan onderaan iedere bewerkingspagina. Door daarop te klikken worden deze in de tekst ingevoegd. Voor een overzicht van meer speciale tekens: {{Wp|Tabel toetscombinaties}} (scroll naar ''Bronnen en meer codes'').

==Ondertekening==
[[Bestand:Signature button (cropped).png|thumb|50px]] In discussies op overlegpagina's en dergelijke is het handig om uw teksten te ondertekenen. Dit kan op twee manieren:
* Klik op het derde icoon van links (zie afbeelding rechts). Er verschijnt dan &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;--~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; in de bewerkingspagina. Na het opslaan van de pagina wordt dit vertaald naar uw gebruikersnaam, datum en tijd. 
* Met drie tildes (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) wordt alleen de gebruikersnaam en zijn/haar overlegpagina getoond.
* Met vier tildes (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) worden de gebruikersnaam, overlegpagina, datum en tijd getoond. Dit is de standaard-onderstekening voor berichten op overleg- en discussiepagina's.
* Met vijf tildes (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) wordt de datum geplaatst van het moment van opslaan.

&lt;!-- ==Plug-in==
Voor diegenen die de [[Mozilla Firefox|Firefoxbrowser]] gebruiken bestaat er een handige extensie speciaal voor Wikimediaprojecten
*[https://www.mozilla.org Firefox downloaden]
*[https://addons.update.mozilla.org/extensions/moreinfo.php?id=351 extensie]

Na het installeren van de aanvulling en het herstarten van Firefox even een nieuwe tab openen, ''about:config'' in de adresbalk typen, dan ''wiki'' in het filtervakje typen, en dan ''nl'' invullen bij '''wikibooks.language''' en uw gebruikersnaam bij '''wikibooks.username'''. --&gt;
== Zie ook ==
*[[Help:Sjablonen gebruiken|Gebruik van sjablonen]]
*[[Help:Gebruik van links|Gebruik van links]]
*[[Help:Gebruik van tabellen|Gebruik van tabellen]]
*[[Help:TeX|TeX in Wikibooks]] (o.a. voor formules)
*[[Help:Gebruik van afbeeldingen|Gebruik van afbeeldingen]]
*[[Help:Gebruik van geluid|Gebruik van geluid]]
*[[Help:Gebruik van categorieën|Gebruik van categorieën]]

[[Categorie:Help|Tekstopmaak]]</text>
      <sha1>kf7se8pwiw2mdc6dsgmeiltecatw714</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Help:Afbeeldingen</title>
    <ns>12</ns>
    <id>2572</id>
    <revision>
      <id>432082</id>
      <parentid>432080</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Aanvullingen</comment>
      <origin>432082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26849" sha1="m9z9ype2gssa51ajlla8wfbmdqcbx6r" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}

== Inleiding ==
Bij boeken horen natuurlijk afbeeldingen en andere media, ook in Wikibooks. Op deze Help-pagina wordt uitgelegd welke media je wel en niet mag gebruiken, hoe je zelfgemaakte media kunt gebruiken en hoe je media op de juiste plaats en in het gewenste formaat in een pagina in Wikibooks plaatst. 

==De schatkamer Wikimedia Commons==
[[commons:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]], of kortweg 'Commons', is één van de zusterprojecten van Wikipedia. Het is bedoeld als een centrale verzamelplaats voor mediabestanden, zoals afbeeldingen, geluidsfragmenten en video's. 

Voor het plaatsen van afbeeldingen in een Wikiboek kun je gebruik maken van Commons. En dat is helemaal geen straf! Op dit ogenblik (oktober 2026) bevat deze mediabank ca. 150 miljoen items. Er is dus keuze te over: afbeeldingen, foto's, tekeningen (ook technische tekeningen), animaties, video's, geluidsfragmenten... Over bijna elk onderwerp dat je maar kunt verzinnen en afkomstig uit de hele wereld en daarbuiten (NASA!), van amateur-fotografen tot professionals. Bekijk [[Handboek Wikimedia Commons#Voorbeelden van media in Commons|Voorbeelden van media in Commons]] voor een indicatie van wat Commons te bieden heeft. 

En als je niet kunt vinden wat je zoekt, kun je zelfgemaakte media uploaden om te gebruiken in een wikiboek. 

=== Alle mediabestanden  van Wikimedia Commons zijn gratis te gebruiken ===
Wikimedia is gericht op de vrije verspreiding van kennis. Daarom zijn alle bestanden in Wikimedia Commons ook vrij te gebruiken, zowel in wiki-projecten als daarbuiten (bijvoorbeeld in de klas, tijdens een presentatie, in een tentamen, op het intranet of in een gedrukt boek), mits je je aan de licentievoorwaarden houdt. In Wikibooks hoef je alleen een link te plaatsen om een afbeelding of ander medium te plaatsen. Daarbuiten moet je even opletten welke licentie geldt. Er zijn 2 typen van bestanden.:
[[Afbeelding:PD-icon.svg|80px|left]][[Afbeelding:CC BY-SA icon.svg|80px|left]]
(1) Staat er bij de afbeelding een doorgestreepte C dan behoort deze afbeelding tot het Public Domain en dan kan je ze vrij gebruiken (zelfs naamsvermelding is niet verplicht, maar wel wenselijk). In het publieke domein zijn afbeeldingen van makers die meer dan 70 jaar geleden zijn overleden. Daarnaast ook alles wat door organisaties of personen bestempeld is als PD. Dat geldt in ieder geval voor alles dat door USA-overheidsdiensten is gepubliceerd (zoals ruimtebeelden van NASA); die zijn dus copyfree.&lt;br&gt;
(2) Een logo dat begint met een CC duidt op een {{Wp|Creative Commons|Creative Commons}}-licentie. Bij zo'n licentie zijn buiten Wikimedia-projecten meer verplichtingen, zoals vermelding van de oorspronkelijke auteur en de licentie (zie de licentie voor de precieze voorwaarden).

== Hoe vind je die ene afbeelding, foto... die je nodig hebt in deze enorme mediabank? ==
Door de overvloed aan beeldmateriaal is het niet altijd even gemakkelijk om precies te vinden wat je zoekt, maar hieronder staan enkel aanwijzingen. De voertaal op Commons is Engels, houd daarmee rekening bij het zoeken. 
* Typ op de [[commons:Main Page|hoofdpagina]] een zoekterm in het zoekveld in en stuur vervolgens de zoekresultaten bij. Wil je iets over &quot;de Vrede van Utrecht&quot; vinden, type dan bijvoorbeeld 'Peace Utrecht' in. Klik op een afbeelding die het dichtste komt bij wat je zoekt. Klik daar op en klik door naar het bestand van die afbeelding. Onderaan zie je dan categorieën staan die je verder kunnen helpen. Bij de resultaten zie je dan ergens onder andere de category 'Treaty of Utrecht' en hierin staan een heel aantal mogelijke mediabestanden over het onderwerp.
* Ook kun je via de category-structuur zoeken. Klik op de [[commons:Main Page|hoofdpagina]] op het gewenste hoofdonderwerp (onderaan, onder Inhoud). Als je voor je cursus biologie een schema zoekt over meiose dan kan dat door achtereenvervolgens ''Biologie – Subfields of biology - Cell biology – Cell cycle - Meiosis'' te klikken.
* Of zoek via {{Wp|Wikipedia|Wikipedia}}. Typ bijvoorbeeld 'orkaan Katrina' in. Vaak staan daar al één of meer media die geschikt zijn voor je doel. Klik anders op op een foto die het dichtste komt bij wat je zoekt. Klik dan door op de foto naar het bestand. Onderaan in dat bestand staan geschikte categorieën. Klik daar op om soortgelijke media te vinden. Als je op deze manier niets geschiks vindt: klik vanaf de Nederlandse Wikipedia door naar de Engelstalige Wikipedia en klik daar op een foto die je aanstaat. Via de weblink achter die foto kun je dan dikwijls weer de category vinden waarin meer van deze foto's voorkomen.

Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Zoeken]] voor meer zoektips.

== Uploaden van media ==
Als je geen afbeelding of andere mediasoort kunt vinden die je zoekt, kun je een zelfgemaakt medium uploaden. Hiervoor heb je een Wikimedia-account nodig, zoals je account voor Wikibooks. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden]] voor een stapsgewijze aanpak.

Het grote voordeel van Commons is dat alle Wikimediaprojecten gebruik kunnen maken van de daar geüploade bestanden. Zo kan jouw afbeelding dus bijvoorbeeld ook gebruikt worden in de Duitstalige Wikibooks, of de Nederlandstalige Wikipedia.

=== Auteursrechten en licenties ===
Op Commons mogen alleen afbeeldingen worden geplaatst waarop geen auteursrecht rust, waarvan de uploader de maker is of waarvoor de maker toestemming heeft gegeven voor hergebruik. Plaatjes waarop auteursrecht berust, maar waarvoor je persoonlijke toestemming hebt gekregen voor hergebruik zijn niet toegestaan. Toestemming moet wereldwijd gelden, ook voor commercieel gebruik en voor het maken van aanpassingen; èn de toestemming moet schriftelijk zijn verleend.

Je mag dus beslist niet zomaar een afbeelding, animatie, filmpje of ander medium van internet plukken en die uploaden! In de regel rust er auteursrecht op elke foto en ander medium dat op internet staat, óók als dat niet expliciet staat vermeld. De editors en moderatoren op Commons letten daar streng op! Als de auteursrechten niet kloppen, wordt het bestand subiet weer verwijderd. In het [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Handboek Wikimedia Commons/Uploaden (stap 3)]] staat precies wat wel en niet mag. 

Wat wel mag, is een link naar bijvoorbeeld een goede animatie of een duidelijke video te plaatsen. 

Bij elk bestand moet een bepaalde &quot;licence&quot; worden vermeld, waaronder het bestand wordt gepubliceerd, en dat het gebruik ervan regelt: een gebruiksrecht-formule, in normale taal. Er zijn diverse licenties in omloop. Op [[c:Commons:Licentiëring|Commons:Licentiëring]] staat een overzicht met licenties die wel en niet zijn toegestaan op Commons, met toelichtingen. Of volg [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 7: Uploaden van een afbeelding|Stap 7 van het upload-proces in het Handboek]], daar staan ook tags vermeld. 

Opgemerkt wordt dat bij alle geaccepteerde licenties het commercieel gebruik van een afbeelding uitdrukkelijk wordt toegestaan èn dat afgeleide werken zijn toegestaan. De meest voorkomende &quot;tags&quot; zijn [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.nl CC BY-SA 4.0] (waarmee wordt aangegeven dat de maker wil dat derden die het werk gebruiken, de maker van het werk vermeldenen) en  [https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/legalcode.nl PD] (public domain).

'''Let op: ben je er niet zeker of afbeelding vrij is van auteursrechten (copyright) neem dan eerst een kijkje bij [[Wikibooks:Beleid voor gebruik van afbeeldingen]]! Afbeeldingen waar auteursrecht op rust mogen niet gebruikt worden en zullen verwijderd worden!''' Schending van copyright is strafbaar! Door rechtszaken tegen copyright-overtredingen kan de Wikimedia-organisatie in grote problemen komen! 

Mocht je tegen de Commons-etiquette zondigen, dan zul je daar door een moderator op gewezen worden. Als een onduidelijke of niet-toegestane auteursrecht-situatie te lang duurt, zal uw bijdrage echter verwijderd worden.

Zie ook: [[Wikibooks:Beleid voor gebruik van afbeeldingen]]

=== Overige aandachtspunten ===
'''Categorieën:''' Verder wordt het op prijs gesteld als je je afbeelding in een of meer categorieën plaatst. Er zijn enkele duizenden categorieën, dus er zal vast wel een toepasselijke bij zitten. Zie [[c:Commons:Categories/nl#Tips voor categoriseren|Tips voor categoriseren]].

Met materiaal dat door '''Artificial Intelligence''' is gemaakt is men op Commons niet blij. Zie [[c:Commons:AI-generated media|Commons:AI-generated media]] (klik bovenaan op Nederlands voor de Nederlandstalige versie) voor de regels. En zelfs als je je aan de regels houdt, kan het gebeuren dat je bestand wordt verwijderd, zelfs als die is opgenomen in een wikiboek. In dat geval kun je overwegen om een door AI gemaakt bestand hier op Wikibooks te laten uploaden. Vraag een [[Wikibooks:Moderator|moderator]] om raad (dat kan ook in de Lerarenkamer).

== Gebruik van media uit Wikimedia Commons ==
In deze paragraaf staat hoe je een afbeelding of ander medium uit Wikimedia Commons kunt plaatsen in een wikiboek. De beschrijving geeft voorbeelden van afbeeldingen, voor andere media geldt dezelfde methode. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Gebruiken|Bestanden hergebruiken]] (in het Handboek Wikimedia Commons) voor een algemene inleiding. 

=== Een afbeelding plaatsen in een wikiboek ===
Zie [[mw:Help:Images/nl#Opbouwen van een enkele afbeelding|Help:Images/nl#Opbouwen van een enkele afbeelding]] in Mediawiki voor een samenvatting van de syntax voor het plaatsen van een afbeelding of ander medium èn meer mogelijkheden (voor gevorderden). 

We gebruiken steeds [[c:File:Aardhommel kleine.jpg|File:Aardhommel kleine.jpg]] als voorbeeld.&lt;br&gt;
Een afbeelding invoegen is heel eenvoudig:&lt;br&gt;
# Ga naar het bestand in Commons.
# Kopieer de bestandsnaam (in dit geval &lt;code&gt;File:Aardhommel kleine.jpg&lt;/code&gt;).
# Ga naar de pagina in Wikibooks waar je de afbeelding wilt plaatsen, klik op &lt;code&gt;Bewerken&lt;/code&gt; en typ op de juiste plaats:
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg]]&lt;/nowiki&gt;
Dit geeft:

[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg]]

Let op: 
* In Wikibooks is het gewenst om niet &quot;File&quot; uit Commons te gebruiken, maar die term te overschrijven met &quot;Afbeelding&quot; of &quot;Bestand&quot;. Houd er rekening mee om geen dubbele &lt;code&gt;Afbeelding:Afbeelding:&lt;/code&gt; te schrijven en let op hoofd-en kleine letters. Let er ook op dat je de bestandsextentie van de afbeelding correct vermeldt. (.jpg, .png enz.)
* Op deze manier is er geen onderschrift.
* Op deze manier verschijnt de afbeelding groot in beeld. Als dat niet de bedoeling is: pas de grootte aan (= herschalen).

=== Grootte aanpassen ===
Vaak zijn afbeeldingen te groot voor in het artikel. Dit is geen probleem, het is ook niet de bedoeling dat je zelf die afbeelding in Commons gaat verkleinen. De MediaWiki-software kan dat heel gemakkelijk zelf doen. Bovendien kunnen geïnteresseerden de foto dan nog steeds in volledige grootte bekijken als ze dat willen (door er op te klikken). Zo'n kleinere afbeelding in het artikel heet '''thumbnail''' (miniatuur).

==== Manier 1: via ''Delen'' ====
Kopieer in Commons niet de bestandsnaam, maar klik op &lt;code&gt;Delen&lt;/code&gt; en kopieer de link onder &quot;Gebruik dit bestand op een wiki&quot;, in dit geval &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:Aardhommel kleine.jpg|thumb|Aardhommel kleine]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Plak die als &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel kleine.jpg|thumb|Aardhommel kleine]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; op de betreffende pagina. Dit geeft een kleinere afbeelding aan de rechterkant:
[[Afbeelding:Aardhommel kleine.jpg|thumb|Aardhommel kleine]]
{{Clear both}}
Merk op:
# Er staat nu automatisch &quot;thumb&quot; in de link. Dit zorgt ervoor dat de afbeelding rechts komt te staan èn dat zij in kleiner formaat wordt getoond.
# Het bijschrift van de afbeelding wordt nu automatisch vermeld.
# De breedte is vast, de lengte varieert met het formaat van de afbeelding. Als de afbeelding in de breedte is, zal hij kleiner overkomen dan een afbeelding in de lengte (die langgerekt is). 

==== Manier 2: via ''pixels'' ====
We gaan weer terug naar het kopiëren van alleen de bestandsnaam voor de link. Stel: we willen de afbeelding verkleinen tot 100 [[w:Pixel|pixels]], dan plakken we &lt;code&gt;|100px&lt;/code&gt; achter de bestandsnaam:
 &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|100px]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. 
Dat geeft dan:&lt;br&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|100px]]

Merk op:
# De afbeelding staat weer links omdat er geen &quot;thumb&quot; in de wikicode is vermeld.
# Het herschalen van de afbeelding gebeurt op de server van Wikibooks zelf. Dit betekent dat bij een grote afbeelding de gebruiker de grote afbeelding zelf niet binnenhaalt, maar de verkleinde versie. Hierdoor hoeft de bezoeker van de pagina minder lang te wachten op het laden van de afbeelding.
# Het is in het algemeen niet wenselijk een afbeelding te vergroten, dit komt de beeldkwaliteit niet ten goede.

'''Manier 2a: via ''horizontale èn verticale pixels'''''&lt;br&gt;
Het ook mogelijk om niet alleen een maximum breedte op te geven, maar ook een maximum hoogte. De server zal dan automatisch de afbeelding herschalen zodat hij beide grenzen niet overschrijdt.
Een voorbeeld: maximum horizontaal 50 pixels en verticaal 70 pixels: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|50x70px]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft: &lt;br&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|50x70px]]

Bij deze functie is de kleinste grens maatgevend. Dus: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|50x200px]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
levert nog steeds dezelfde maat afbeelding:&lt;br&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|50x200px]]

'''Manier 1b: via ''Delen'' èn pixels'''&lt;br&gt;
We kunnen ook de wikicode met &quot;thumb&quot; combineren met pixels: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel kleine.jpg|thumb|150px|Aardhommel kleine]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft opnieuw een afbeelding aan de rechterkant (vanwege de &quot;thumb&quot; in de link), maar dan iets kleiner:
[[Afbeelding:Aardhommel kleine.jpg|thumb|150px|Aardhommel kleine]]
'''Opmerking:''' De algemene regel in een wiki is om alle afbeeldingen op een pagina dezelfde grootte mee te geven, meestal als &quot;thumb&quot; zonder pixels. Afwijken kan als er naar de mening van de auteur een goede reden voor is.
{{Clear both}}

=== Alternatieve tekst ===
Net zoals bij elke gewone Wiki-link kun je ook hier alternatieve tekst toevoegen, óók met zelf weer een link:
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|200px|Klik hier voor een mooie afbeelding van de {{Wp|Veldhommel|kleine aardhommel}}]]&lt;/nowiki&gt;
Geeft (zie foto rechts): [[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|200px|Klik hier voor een mooie afbeelding van de {{Wp|Veldhommel|kleine aardhommel}}]]
Opmerkingen: 
* Het onderschrift staat altijd aan het eind van de wikicode, tussen een &quot;|&quot; en &quot;]]&quot;.
* Voor het tonen van een bijschrift moet er &quot;thumb&quot; of &quot;frame&quot; in de wikicode staan.
{{Clear both}}

'''Alternatieve tekst met frame'''&lt;br&gt;
Een &quot;frame&quot; in de wikitekst zorgt voor een rand om de afbeelding, net zoals een &quot;thumb&quot; dat doet. Beide zorgen er ook voor dat het bijschrift wordt getoond en dat de afbeelding rechts staat. Het verschil is, dat een &quot;thum&quot; bovendien automatisch voor een verkleining zorgt, een &quot;frame&quot; doet dat niet.

Een voorbeeld:
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Berchemse Boterkoekjes.png|frame|Dit zijn Berchemse boterkoekjes]]&lt;/nowiki&gt;
[[Afbeelding:Berchemse Boterkoekjes.png|frame|Dit zijn Berchemse boterkoekjes]]
Het resultaat staat rechts.
&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;

=== Links/rechts/gecentreerd ===
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|100px|left|Kleine aardhommel]]
Het is mogelijk om een afbeelding links, rechts of gecentreerd uit te lijnen door de parameter ''left'', ''right'' of ''center'' aan de afbeelding mee te geven (altijd vóór de beschrijving).
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|100px|left|Kleine aardhommel]]&lt;/nowiki&gt;
Het resultaat staat nu links. Merk op:
* Hoewel er &quot;thumb&quot; in de wikicode staat, wordt de afbeelding toch aan de linkerkant geplaatst.
* Deze tekst wordt rechts van de afbeelding geplaatst.
{{Clear both}}

=== Geen tekst langs afbeelding ===
Er zijn twee manieren om te voorkomen dat er tekst langs een afbeelding wordt weergegeven:&lt;br&gt;
1) Door de parameter '''''none''''' in de wikicode op te nemen.
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|100px|none|Kleine aardhommel]]&lt;/nowiki&gt;
geeft: [[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|100px|none|Kleine aardhommel]] Deze tekst loopt dus niet naast de afbeelding, maar begint er onder. Bovendien wordt de afbeelding links geplaatst hoewel er &quot;thumb&quot; zonder &quot;left&quot; in de wikicode staat.&lt;br&gt;
2) Door het sjabloon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Clear both}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; onder de afbeelding of onder het einde van een alinea met afbeelding(en) te plaatsen (wat in dit artikel al meerdere keren is gedaan, klik op &lt;code&gt;Bewerken&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;Ctrl-f + clear&lt;/code&gt; om dat te zien). 

=== Linken via een afbeelding naar een andere website ===
Gebruik de optie &lt;code&gt;link=&lt;/code&gt; om een afbeelding te linken naar een andere pagina binnen de Wikimedia-familie of externe website. 

 &lt;nowiki&gt;[[File:Cookbook 3.png|50px|link=Kookboek]]&lt;/nowiki&gt;
[[File:Cookbook 3.png|50px|link=Kookboek]]
 &lt;nowiki&gt;[[File:WorldCat Logo.png|120px|link=https://search.worldcat.org/nl]]&lt;/nowiki&gt;
[[File:WorldCat Logo.png|120px|link=https://search.worldcat.org/nl]]

=== Link naar een afbeeldingspagina plaatsen ===
Soms komt het voor dat er enkel een link naar een afbeelding - of een geluidsfragment of film - nodig is, zonder dat de afbeelding in de tekst zelf geplakt wordt. Dat kan bijvoorbeeld nodig zijn als je op een overlegpagina een foto wilt bespreken. Dit werkt zo: 
 &lt;nowiki&gt;[[:Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg]]&lt;/nowiki&gt;
(let op de dubbelepunt na de '''&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;''' blokhaken).&lt;br&gt;
Dit geeft: [[:Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg]].

== Meerdere afbeeldingen in één kader ==
Er zijn meerdere opties om meerdere afbeelding te groeperen: onder elkaar met het sjabloon &lt;nowiki&gt;{{Afbeelding combi}}&lt;/nowiki&gt;, met een tabel, in een div en met een galerij. 

=== Onder elkaar ===
Je kunt op twee manieren afbeelding onder elkaar zetten:

'''1)''' Met het '''sjabloon:Afbeelding combi''': maximaal 16 afbeeldingen. Daarbij kun je elke afbeelding van een eigen bijschrift voorzien, de breedte van de figuren aanpassen en het geheel links of rechts van de pagina plaatsen. Voor de precieze code, zie [[Sjabloon:Afbeelding combi]].

'''Voorbeeld'''&lt;br&gt;
&lt;pre&gt;{{Afbeelding combi
| align=left
| afb1 = Irrigation dripper.jpg
| caption1 = Modern druppelsysteem.
| afb2 = Irrigation dripper.jpg
| caption2 = Idem.
}}&lt;/pre&gt;

{{Afbeelding combi
| align=left
| afb1 = Irrigation dripper.jpg
| caption1 = Modern druppelsysteem.
| afb2 = Irrigation dripper.jpg
| caption2 = Idem.
}}
{{Clear left}}

'''2)''' Met '''&lt;nowiki&gt;&lt;div&gt;&lt;/nowiki&gt;'''. &quot;div&quot; is de afkorting van ''division''. Deze codering zorgt voor een blok waarin je een stuk tekst, afbeeldingen of andere elementen kunt groeperen. Op deze manier kun je afbeeldingen onder elkaar zetten die een verschillende grootte hebben. 
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;width:315px;&quot;&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|272px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
&lt;/div&gt; 
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;div style=&quot;float:right;width:315px;&quot;&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|272px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
&lt;/div&gt;
Ook kunnen verschillende afbeeldingen op een speciale wijze op de pagina geplaatst worden. De code om dit te doen is hierboven weergegeven.

Hiermee maak je als het ware een vak dat afgesloten is van de rest van het artikel, waardoor een ingewikkeldere opmaak mogelijk is, wat vooral handig is bij plaatjes met een verschillende grootte.

Ook als een aantal afbeeldingen bij elkaar horen en bij elkaar moeten blijven rechts onder elkaar op de pagina kan het handig zijn ze in een div te zetten. Dit gaat echter meestal zonder div vanzelf goed.
&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

=== In een tabel ===
Zie [[Help:Tabellen]] voor uitleg over het gebruik van tabellen.&lt;br&gt;
In een tabel kunnen kunnen afbeeldingen (met hun onderschriften) zowel naast als onder elkaar worden geplaatst. Bovendien kun je kiezen voor randen, zowel om het geheel als tussen de foto's en zowel dunne als dikke randen. Zie [[c:Category:Garden structures in the Netherlands|Category:Garden structures in the Netherlands (Commons)]] voor een uitgebreider voorbeeld.
&lt;pre&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|}
&lt;/pre&gt;
&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;
Levert:
{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|}
&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;

=== Galerij ===
Met een galerij kunnen afbeeldingen op allerlei manieren naast en onder elkaar worden getoond, met diverse keuzes voor de presentatie: 
* de afbeeldingen allemaal in hetzelfde (kleine of grote) formaat (= standaard) of juist aangepast aan het formaat van de afbeeldingen (langwerpig, in de breedte of vierkant; ''&lt;nowiki&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;''); in dit laatste geval is er ook geen witruimte tussen de afbeeldingen; 
* met een vast aantal afbeeldingen per rij (''&lt;nowiki&gt;&lt;gallery perrow=&quot;7&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;'', waarbij het getal is aan te passen), of juist wisselend (= standaard); 
* gecentreerd (''&lt;nowiki&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;'') of juist links uitgelijnd (= standaard);
* met of zonder onderschriften (aanbeveling: mèt);
* met vaste of taalgebonden onderschriften (waarbij de taal zich aanpast aan de keuze van de lezer);
* met onderschriften onder de afbeeldingen of alleen zichtbaar als je er met de cursor overheen gaat (''&lt;nowiki&gt;&lt;gallery mode=packed-hover&gt;&lt;/nowiki&gt;'').

Door gebruik te maken van de volgende opmaak worden de afbeeldingen automatisch geschaald en in een galerij gezet (basis-codering):

&lt;pre&gt;
&lt;gallery&gt;
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
&lt;/gallery&gt;
&lt;/pre&gt;

Dat geeft het volgende resultaat:
&lt;gallery&gt;
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
&lt;/gallery&gt;

'''Meer opties'''&lt;br&gt;
&lt;pre&gt;
&lt;gallery 
 [heights      = nnn]
 [widths       = nnn]
 [perrow       = n]
 [showfilename = yes]
 [mode         = traditional, nolines, packed, packed-overlay, packed-hover of slideshow]
 [caption      = ]
 [showthumbnails]
&gt;
[Afbeelding:]&lt;bestandsnaam&gt;|[&lt;titel&gt;]|[&lt;alt=alt language&gt;]|[link=]
[Afbeelding:]&lt;bestandsnaam&gt;|[&lt;titel&gt;]|[&lt;alt=alt language&gt;]|[link=]
 ..
&lt;/gallery&gt;
&lt;/pre&gt;

* Zie verder: 
** [[mw:Help:Images/nl#Opbouwen_van_een_galerij_afbeeldingen|mediawiki]]
** [[Handboek Wikimedia Commons/Galerijen]]

== Overige tips ==
Commons is ook voor in de klas of een presentatie: 
* Het gebruik van Commons hoeft niet beperkt te blijven tot Wikibooks of andere Wikimedia-onderdelen. Ook al ben je niet geïnteresseerd in het zelf aanmaken van een wikiboek, dan kun je toch gebruik maken van media uit Commons in de les of in een zelfgemaakt cursus (digitaal of op papier), mits je je aan de licentie-voorwaarden houdt. 
* Denk ook eens aan [[c:Category:Animations|animaties]] op jouw vakgebied, bijvoorbeeld [[:File:Corioliskraftanimation.gif]] die uitlegt wat het {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}}  (kosmografie) is. En als er een duidelijke animatie buiten Commons is, waarop auteursrecht rust, kun je uiteraard wel een link opnemen. Met een enkele muisklik kan de animatie gestart worden als je tijdens de les het wikiboek via een beamer projecteert.
* Commons-media zijn ook bruikbaar voor toetsen en examens
&lt;gallery widths=250 heights=180&gt;
Animal_cell_structure_de.svg|Met tekst (voor leerdoeleinden)
Animal_cell_structure_numbered_version.svg|Zonder tekst met nummers (voor tentamens)
&lt;/gallery&gt;
: Omdat de CC-licenties dat toelaten vind je van sommige media bestanden versies in meerdere talen (ook in het Nederlands). Soms zijn er van een afbeelding ook blanco of genummerde versies, die je dan kunt gebruiken bij een herhalingstoets of bij het examen. En anders kun je ze misschien zelf maken van een bestaande afbeelding en daarna uploaden.
* Een galerijpagina of diavoorstelling maken: Met afbeeldingen uit Commons kun je ook een galerijpagina of diavoorstelling maken, zie bijvoorbeeld [[c:Register Varend Erfgoed Nederland|Register Varend Erfgoed Nederland]]. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Galerijen]] voor het maken van en zoeken naar galerijpagina's.
** Extra mogelijkheden: Door op de groene knop rechts bovenaan te klikken, kun je de afbeeldingen stuk voor stuk op groot formaat tonen. 
*** Met de pijltjes-toetsen kun je verder of terugbladeren. 
*** Door op de toets &lt;code&gt;Pause/Break&lt;/code&gt; te klikken (vaak uiterst rechts bovenin op je toetsenbord), kun je een automatische diavoorstelling geven, waarbij na enkele seconden automatisch de volgende afbeelding wordt getoond. 

== Zie ook ==
* [[Wikibooks:Beleid voor gebruik van afbeeldingen]]
* [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis|Handboek Wikimedia Commons]]
* {{Wp|GNU Image Manipulation Program|GIMP}}: Een vrij programma om afbeeldingen te bewerken.
* [[mw:Help:Images/nl|Help:Images]] op Mediawiki met meer mogelijkheden voor het gebruik
* {{Wp|en:Wikipedia:Public domain image resources|EN-WP Public domain image resources}}{{En}} en [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Media van andere websites uploaden|Bronnen met geschikte afbeeldingen]] (voor het uploaden van meer afbeeldingen)

[[Categorie:Help|Afbeeldingen]]</text>
      <sha1>m9z9ype2gssa51ajlla8wfbmdqcbx6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432084</id>
      <parentid>432082</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Overige tips */ Link</comment>
      <origin>432084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26964" sha1="jwmw8p4ig9mlckx7mq56gbfn7o0helb" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}

== Inleiding ==
Bij boeken horen natuurlijk afbeeldingen en andere media, ook in Wikibooks. Op deze Help-pagina wordt uitgelegd welke media je wel en niet mag gebruiken, hoe je zelfgemaakte media kunt gebruiken en hoe je media op de juiste plaats en in het gewenste formaat in een pagina in Wikibooks plaatst. 

==De schatkamer Wikimedia Commons==
[[commons:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]], of kortweg 'Commons', is één van de zusterprojecten van Wikipedia. Het is bedoeld als een centrale verzamelplaats voor mediabestanden, zoals afbeeldingen, geluidsfragmenten en video's. 

Voor het plaatsen van afbeeldingen in een Wikiboek kun je gebruik maken van Commons. En dat is helemaal geen straf! Op dit ogenblik (oktober 2026) bevat deze mediabank ca. 150 miljoen items. Er is dus keuze te over: afbeeldingen, foto's, tekeningen (ook technische tekeningen), animaties, video's, geluidsfragmenten... Over bijna elk onderwerp dat je maar kunt verzinnen en afkomstig uit de hele wereld en daarbuiten (NASA!), van amateur-fotografen tot professionals. Bekijk [[Handboek Wikimedia Commons#Voorbeelden van media in Commons|Voorbeelden van media in Commons]] voor een indicatie van wat Commons te bieden heeft. 

En als je niet kunt vinden wat je zoekt, kun je zelfgemaakte media uploaden om te gebruiken in een wikiboek. 

=== Alle mediabestanden  van Wikimedia Commons zijn gratis te gebruiken ===
Wikimedia is gericht op de vrije verspreiding van kennis. Daarom zijn alle bestanden in Wikimedia Commons ook vrij te gebruiken, zowel in wiki-projecten als daarbuiten (bijvoorbeeld in de klas, tijdens een presentatie, in een tentamen, op het intranet of in een gedrukt boek), mits je je aan de licentievoorwaarden houdt. In Wikibooks hoef je alleen een link te plaatsen om een afbeelding of ander medium te plaatsen. Daarbuiten moet je even opletten welke licentie geldt. Er zijn 2 typen van bestanden.:
[[Afbeelding:PD-icon.svg|80px|left]][[Afbeelding:CC BY-SA icon.svg|80px|left]]
(1) Staat er bij de afbeelding een doorgestreepte C dan behoort deze afbeelding tot het Public Domain en dan kan je ze vrij gebruiken (zelfs naamsvermelding is niet verplicht, maar wel wenselijk). In het publieke domein zijn afbeeldingen van makers die meer dan 70 jaar geleden zijn overleden. Daarnaast ook alles wat door organisaties of personen bestempeld is als PD. Dat geldt in ieder geval voor alles dat door USA-overheidsdiensten is gepubliceerd (zoals ruimtebeelden van NASA); die zijn dus copyfree.&lt;br&gt;
(2) Een logo dat begint met een CC duidt op een {{Wp|Creative Commons|Creative Commons}}-licentie. Bij zo'n licentie zijn buiten Wikimedia-projecten meer verplichtingen, zoals vermelding van de oorspronkelijke auteur en de licentie (zie de licentie voor de precieze voorwaarden).

== Hoe vind je die ene afbeelding, foto... die je nodig hebt in deze enorme mediabank? ==
Door de overvloed aan beeldmateriaal is het niet altijd even gemakkelijk om precies te vinden wat je zoekt, maar hieronder staan enkel aanwijzingen. De voertaal op Commons is Engels, houd daarmee rekening bij het zoeken. 
* Typ op de [[commons:Main Page|hoofdpagina]] een zoekterm in het zoekveld in en stuur vervolgens de zoekresultaten bij. Wil je iets over &quot;de Vrede van Utrecht&quot; vinden, type dan bijvoorbeeld 'Peace Utrecht' in. Klik op een afbeelding die het dichtste komt bij wat je zoekt. Klik daar op en klik door naar het bestand van die afbeelding. Onderaan zie je dan categorieën staan die je verder kunnen helpen. Bij de resultaten zie je dan ergens onder andere de category 'Treaty of Utrecht' en hierin staan een heel aantal mogelijke mediabestanden over het onderwerp.
* Ook kun je via de category-structuur zoeken. Klik op de [[commons:Main Page|hoofdpagina]] op het gewenste hoofdonderwerp (onderaan, onder Inhoud). Als je voor je cursus biologie een schema zoekt over meiose dan kan dat door achtereenvervolgens ''Biologie – Subfields of biology - Cell biology – Cell cycle - Meiosis'' te klikken.
* Of zoek via {{Wp|Wikipedia|Wikipedia}}. Typ bijvoorbeeld 'orkaan Katrina' in. Vaak staan daar al één of meer media die geschikt zijn voor je doel. Klik anders op op een foto die het dichtste komt bij wat je zoekt. Klik dan door op de foto naar het bestand. Onderaan in dat bestand staan geschikte categorieën. Klik daar op om soortgelijke media te vinden. Als je op deze manier niets geschiks vindt: klik vanaf de Nederlandse Wikipedia door naar de Engelstalige Wikipedia en klik daar op een foto die je aanstaat. Via de weblink achter die foto kun je dan dikwijls weer de category vinden waarin meer van deze foto's voorkomen.

Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Zoeken]] voor meer zoektips.

== Uploaden van media ==
Als je geen afbeelding of andere mediasoort kunt vinden die je zoekt, kun je een zelfgemaakt medium uploaden. Hiervoor heb je een Wikimedia-account nodig, zoals je account voor Wikibooks. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden]] voor een stapsgewijze aanpak.

Het grote voordeel van Commons is dat alle Wikimediaprojecten gebruik kunnen maken van de daar geüploade bestanden. Zo kan jouw afbeelding dus bijvoorbeeld ook gebruikt worden in de Duitstalige Wikibooks, of de Nederlandstalige Wikipedia.

=== Auteursrechten en licenties ===
Op Commons mogen alleen afbeeldingen worden geplaatst waarop geen auteursrecht rust, waarvan de uploader de maker is of waarvoor de maker toestemming heeft gegeven voor hergebruik. Plaatjes waarop auteursrecht berust, maar waarvoor je persoonlijke toestemming hebt gekregen voor hergebruik zijn niet toegestaan. Toestemming moet wereldwijd gelden, ook voor commercieel gebruik en voor het maken van aanpassingen; èn de toestemming moet schriftelijk zijn verleend.

Je mag dus beslist niet zomaar een afbeelding, animatie, filmpje of ander medium van internet plukken en die uploaden! In de regel rust er auteursrecht op elke foto en ander medium dat op internet staat, óók als dat niet expliciet staat vermeld. De editors en moderatoren op Commons letten daar streng op! Als de auteursrechten niet kloppen, wordt het bestand subiet weer verwijderd. In het [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Handboek Wikimedia Commons/Uploaden (stap 3)]] staat precies wat wel en niet mag. 

Wat wel mag, is een link naar bijvoorbeeld een goede animatie of een duidelijke video te plaatsen. 

Bij elk bestand moet een bepaalde &quot;licence&quot; worden vermeld, waaronder het bestand wordt gepubliceerd, en dat het gebruik ervan regelt: een gebruiksrecht-formule, in normale taal. Er zijn diverse licenties in omloop. Op [[c:Commons:Licentiëring|Commons:Licentiëring]] staat een overzicht met licenties die wel en niet zijn toegestaan op Commons, met toelichtingen. Of volg [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 7: Uploaden van een afbeelding|Stap 7 van het upload-proces in het Handboek]], daar staan ook tags vermeld. 

Opgemerkt wordt dat bij alle geaccepteerde licenties het commercieel gebruik van een afbeelding uitdrukkelijk wordt toegestaan èn dat afgeleide werken zijn toegestaan. De meest voorkomende &quot;tags&quot; zijn [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.nl CC BY-SA 4.0] (waarmee wordt aangegeven dat de maker wil dat derden die het werk gebruiken, de maker van het werk vermeldenen) en  [https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/legalcode.nl PD] (public domain).

'''Let op: ben je er niet zeker of afbeelding vrij is van auteursrechten (copyright) neem dan eerst een kijkje bij [[Wikibooks:Beleid voor gebruik van afbeeldingen]]! Afbeeldingen waar auteursrecht op rust mogen niet gebruikt worden en zullen verwijderd worden!''' Schending van copyright is strafbaar! Door rechtszaken tegen copyright-overtredingen kan de Wikimedia-organisatie in grote problemen komen! 

Mocht je tegen de Commons-etiquette zondigen, dan zul je daar door een moderator op gewezen worden. Als een onduidelijke of niet-toegestane auteursrecht-situatie te lang duurt, zal uw bijdrage echter verwijderd worden.

Zie ook: [[Wikibooks:Beleid voor gebruik van afbeeldingen]]

=== Overige aandachtspunten ===
'''Categorieën:''' Verder wordt het op prijs gesteld als je je afbeelding in een of meer categorieën plaatst. Er zijn enkele duizenden categorieën, dus er zal vast wel een toepasselijke bij zitten. Zie [[c:Commons:Categories/nl#Tips voor categoriseren|Tips voor categoriseren]].

Met materiaal dat door '''Artificial Intelligence''' is gemaakt is men op Commons niet blij. Zie [[c:Commons:AI-generated media|Commons:AI-generated media]] (klik bovenaan op Nederlands voor de Nederlandstalige versie) voor de regels. En zelfs als je je aan de regels houdt, kan het gebeuren dat je bestand wordt verwijderd, zelfs als die is opgenomen in een wikiboek. In dat geval kun je overwegen om een door AI gemaakt bestand hier op Wikibooks te laten uploaden. Vraag een [[Wikibooks:Moderator|moderator]] om raad (dat kan ook in de Lerarenkamer).

== Gebruik van media uit Wikimedia Commons ==
In deze paragraaf staat hoe je een afbeelding of ander medium uit Wikimedia Commons kunt plaatsen in een wikiboek. De beschrijving geeft voorbeelden van afbeeldingen, voor andere media geldt dezelfde methode. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Gebruiken|Bestanden hergebruiken]] (in het Handboek Wikimedia Commons) voor een algemene inleiding. 

=== Een afbeelding plaatsen in een wikiboek ===
Zie [[mw:Help:Images/nl#Opbouwen van een enkele afbeelding|Help:Images/nl#Opbouwen van een enkele afbeelding]] in Mediawiki voor een samenvatting van de syntax voor het plaatsen van een afbeelding of ander medium èn meer mogelijkheden (voor gevorderden). 

We gebruiken steeds [[c:File:Aardhommel kleine.jpg|File:Aardhommel kleine.jpg]] als voorbeeld.&lt;br&gt;
Een afbeelding invoegen is heel eenvoudig:&lt;br&gt;
# Ga naar het bestand in Commons.
# Kopieer de bestandsnaam (in dit geval &lt;code&gt;File:Aardhommel kleine.jpg&lt;/code&gt;).
# Ga naar de pagina in Wikibooks waar je de afbeelding wilt plaatsen, klik op &lt;code&gt;Bewerken&lt;/code&gt; en typ op de juiste plaats:
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg]]&lt;/nowiki&gt;
Dit geeft:

[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg]]

Let op: 
* In Wikibooks is het gewenst om niet &quot;File&quot; uit Commons te gebruiken, maar die term te overschrijven met &quot;Afbeelding&quot; of &quot;Bestand&quot;. Houd er rekening mee om geen dubbele &lt;code&gt;Afbeelding:Afbeelding:&lt;/code&gt; te schrijven en let op hoofd-en kleine letters. Let er ook op dat je de bestandsextentie van de afbeelding correct vermeldt. (.jpg, .png enz.)
* Op deze manier is er geen onderschrift.
* Op deze manier verschijnt de afbeelding groot in beeld. Als dat niet de bedoeling is: pas de grootte aan (= herschalen).

=== Grootte aanpassen ===
Vaak zijn afbeeldingen te groot voor in het artikel. Dit is geen probleem, het is ook niet de bedoeling dat je zelf die afbeelding in Commons gaat verkleinen. De MediaWiki-software kan dat heel gemakkelijk zelf doen. Bovendien kunnen geïnteresseerden de foto dan nog steeds in volledige grootte bekijken als ze dat willen (door er op te klikken). Zo'n kleinere afbeelding in het artikel heet '''thumbnail''' (miniatuur).

==== Manier 1: via ''Delen'' ====
Kopieer in Commons niet de bestandsnaam, maar klik op &lt;code&gt;Delen&lt;/code&gt; en kopieer de link onder &quot;Gebruik dit bestand op een wiki&quot;, in dit geval &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:Aardhommel kleine.jpg|thumb|Aardhommel kleine]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Plak die als &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel kleine.jpg|thumb|Aardhommel kleine]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; op de betreffende pagina. Dit geeft een kleinere afbeelding aan de rechterkant:
[[Afbeelding:Aardhommel kleine.jpg|thumb|Aardhommel kleine]]
{{Clear both}}
Merk op:
# Er staat nu automatisch &quot;thumb&quot; in de link. Dit zorgt ervoor dat de afbeelding rechts komt te staan èn dat zij in kleiner formaat wordt getoond.
# Het bijschrift van de afbeelding wordt nu automatisch vermeld.
# De breedte is vast, de lengte varieert met het formaat van de afbeelding. Als de afbeelding in de breedte is, zal hij kleiner overkomen dan een afbeelding in de lengte (die langgerekt is). 

==== Manier 2: via ''pixels'' ====
We gaan weer terug naar het kopiëren van alleen de bestandsnaam voor de link. Stel: we willen de afbeelding verkleinen tot 100 [[w:Pixel|pixels]], dan plakken we &lt;code&gt;|100px&lt;/code&gt; achter de bestandsnaam:
 &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|100px]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. 
Dat geeft dan:&lt;br&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|100px]]

Merk op:
# De afbeelding staat weer links omdat er geen &quot;thumb&quot; in de wikicode is vermeld.
# Het herschalen van de afbeelding gebeurt op de server van Wikibooks zelf. Dit betekent dat bij een grote afbeelding de gebruiker de grote afbeelding zelf niet binnenhaalt, maar de verkleinde versie. Hierdoor hoeft de bezoeker van de pagina minder lang te wachten op het laden van de afbeelding.
# Het is in het algemeen niet wenselijk een afbeelding te vergroten, dit komt de beeldkwaliteit niet ten goede.

'''Manier 2a: via ''horizontale èn verticale pixels'''''&lt;br&gt;
Het ook mogelijk om niet alleen een maximum breedte op te geven, maar ook een maximum hoogte. De server zal dan automatisch de afbeelding herschalen zodat hij beide grenzen niet overschrijdt.
Een voorbeeld: maximum horizontaal 50 pixels en verticaal 70 pixels: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|50x70px]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft: &lt;br&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|50x70px]]

Bij deze functie is de kleinste grens maatgevend. Dus: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|50x200px]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
levert nog steeds dezelfde maat afbeelding:&lt;br&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|50x200px]]

'''Manier 1b: via ''Delen'' èn pixels'''&lt;br&gt;
We kunnen ook de wikicode met &quot;thumb&quot; combineren met pixels: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel kleine.jpg|thumb|150px|Aardhommel kleine]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft opnieuw een afbeelding aan de rechterkant (vanwege de &quot;thumb&quot; in de link), maar dan iets kleiner:
[[Afbeelding:Aardhommel kleine.jpg|thumb|150px|Aardhommel kleine]]
'''Opmerking:''' De algemene regel in een wiki is om alle afbeeldingen op een pagina dezelfde grootte mee te geven, meestal als &quot;thumb&quot; zonder pixels. Afwijken kan als er naar de mening van de auteur een goede reden voor is.
{{Clear both}}

=== Alternatieve tekst ===
Net zoals bij elke gewone Wiki-link kun je ook hier alternatieve tekst toevoegen, óók met zelf weer een link:
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|200px|Klik hier voor een mooie afbeelding van de {{Wp|Veldhommel|kleine aardhommel}}]]&lt;/nowiki&gt;
Geeft (zie foto rechts): [[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|200px|Klik hier voor een mooie afbeelding van de {{Wp|Veldhommel|kleine aardhommel}}]]
Opmerkingen: 
* Het onderschrift staat altijd aan het eind van de wikicode, tussen een &quot;|&quot; en &quot;]]&quot;.
* Voor het tonen van een bijschrift moet er &quot;thumb&quot; of &quot;frame&quot; in de wikicode staan.
{{Clear both}}

'''Alternatieve tekst met frame'''&lt;br&gt;
Een &quot;frame&quot; in de wikitekst zorgt voor een rand om de afbeelding, net zoals een &quot;thumb&quot; dat doet. Beide zorgen er ook voor dat het bijschrift wordt getoond en dat de afbeelding rechts staat. Het verschil is, dat een &quot;thum&quot; bovendien automatisch voor een verkleining zorgt, een &quot;frame&quot; doet dat niet.

Een voorbeeld:
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Berchemse Boterkoekjes.png|frame|Dit zijn Berchemse boterkoekjes]]&lt;/nowiki&gt;
[[Afbeelding:Berchemse Boterkoekjes.png|frame|Dit zijn Berchemse boterkoekjes]]
Het resultaat staat rechts.
&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;

=== Links/rechts/gecentreerd ===
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|100px|left|Kleine aardhommel]]
Het is mogelijk om een afbeelding links, rechts of gecentreerd uit te lijnen door de parameter ''left'', ''right'' of ''center'' aan de afbeelding mee te geven (altijd vóór de beschrijving).
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|100px|left|Kleine aardhommel]]&lt;/nowiki&gt;
Het resultaat staat nu links. Merk op:
* Hoewel er &quot;thumb&quot; in de wikicode staat, wordt de afbeelding toch aan de linkerkant geplaatst.
* Deze tekst wordt rechts van de afbeelding geplaatst.
{{Clear both}}

=== Geen tekst langs afbeelding ===
Er zijn twee manieren om te voorkomen dat er tekst langs een afbeelding wordt weergegeven:&lt;br&gt;
1) Door de parameter '''''none''''' in de wikicode op te nemen.
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|100px|none|Kleine aardhommel]]&lt;/nowiki&gt;
geeft: [[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|100px|none|Kleine aardhommel]] Deze tekst loopt dus niet naast de afbeelding, maar begint er onder. Bovendien wordt de afbeelding links geplaatst hoewel er &quot;thumb&quot; zonder &quot;left&quot; in de wikicode staat.&lt;br&gt;
2) Door het sjabloon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Clear both}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; onder de afbeelding of onder het einde van een alinea met afbeelding(en) te plaatsen (wat in dit artikel al meerdere keren is gedaan, klik op &lt;code&gt;Bewerken&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;Ctrl-f + clear&lt;/code&gt; om dat te zien). 

=== Linken via een afbeelding naar een andere website ===
Gebruik de optie &lt;code&gt;link=&lt;/code&gt; om een afbeelding te linken naar een andere pagina binnen de Wikimedia-familie of externe website. 

 &lt;nowiki&gt;[[File:Cookbook 3.png|50px|link=Kookboek]]&lt;/nowiki&gt;
[[File:Cookbook 3.png|50px|link=Kookboek]]
 &lt;nowiki&gt;[[File:WorldCat Logo.png|120px|link=https://search.worldcat.org/nl]]&lt;/nowiki&gt;
[[File:WorldCat Logo.png|120px|link=https://search.worldcat.org/nl]]

=== Link naar een afbeeldingspagina plaatsen ===
Soms komt het voor dat er enkel een link naar een afbeelding - of een geluidsfragment of film - nodig is, zonder dat de afbeelding in de tekst zelf geplakt wordt. Dat kan bijvoorbeeld nodig zijn als je op een overlegpagina een foto wilt bespreken. Dit werkt zo: 
 &lt;nowiki&gt;[[:Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg]]&lt;/nowiki&gt;
(let op de dubbelepunt na de '''&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;''' blokhaken).&lt;br&gt;
Dit geeft: [[:Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg]].

== Meerdere afbeeldingen in één kader ==
Er zijn meerdere opties om meerdere afbeelding te groeperen: onder elkaar met het sjabloon &lt;nowiki&gt;{{Afbeelding combi}}&lt;/nowiki&gt;, met een tabel, in een div en met een galerij. 

=== Onder elkaar ===
Je kunt op twee manieren afbeelding onder elkaar zetten:

'''1)''' Met het '''sjabloon:Afbeelding combi''': maximaal 16 afbeeldingen. Daarbij kun je elke afbeelding van een eigen bijschrift voorzien, de breedte van de figuren aanpassen en het geheel links of rechts van de pagina plaatsen. Voor de precieze code, zie [[Sjabloon:Afbeelding combi]].

'''Voorbeeld'''&lt;br&gt;
&lt;pre&gt;{{Afbeelding combi
| align=left
| afb1 = Irrigation dripper.jpg
| caption1 = Modern druppelsysteem.
| afb2 = Irrigation dripper.jpg
| caption2 = Idem.
}}&lt;/pre&gt;

{{Afbeelding combi
| align=left
| afb1 = Irrigation dripper.jpg
| caption1 = Modern druppelsysteem.
| afb2 = Irrigation dripper.jpg
| caption2 = Idem.
}}
{{Clear left}}

'''2)''' Met '''&lt;nowiki&gt;&lt;div&gt;&lt;/nowiki&gt;'''. &quot;div&quot; is de afkorting van ''division''. Deze codering zorgt voor een blok waarin je een stuk tekst, afbeeldingen of andere elementen kunt groeperen. Op deze manier kun je afbeeldingen onder elkaar zetten die een verschillende grootte hebben. 
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;width:315px;&quot;&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|272px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
&lt;/div&gt; 
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;div style=&quot;float:right;width:315px;&quot;&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|272px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
&lt;/div&gt;
Ook kunnen verschillende afbeeldingen op een speciale wijze op de pagina geplaatst worden. De code om dit te doen is hierboven weergegeven.

Hiermee maak je als het ware een vak dat afgesloten is van de rest van het artikel, waardoor een ingewikkeldere opmaak mogelijk is, wat vooral handig is bij plaatjes met een verschillende grootte.

Ook als een aantal afbeeldingen bij elkaar horen en bij elkaar moeten blijven rechts onder elkaar op de pagina kan het handig zijn ze in een div te zetten. Dit gaat echter meestal zonder div vanzelf goed.
&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

=== In een tabel ===
Zie [[Help:Tabellen]] voor uitleg over het gebruik van tabellen.&lt;br&gt;
In een tabel kunnen kunnen afbeeldingen (met hun onderschriften) zowel naast als onder elkaar worden geplaatst. Bovendien kun je kiezen voor randen, zowel om het geheel als tussen de foto's en zowel dunne als dikke randen. Zie [[c:Category:Garden structures in the Netherlands|Category:Garden structures in the Netherlands (Commons)]] voor een uitgebreider voorbeeld.
&lt;pre&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|}
&lt;/pre&gt;
&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;
Levert:
{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|}
&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;

=== Galerij ===
Met een galerij kunnen afbeeldingen op allerlei manieren naast en onder elkaar worden getoond, met diverse keuzes voor de presentatie: 
* de afbeeldingen allemaal in hetzelfde (kleine of grote) formaat (= standaard) of juist aangepast aan het formaat van de afbeeldingen (langwerpig, in de breedte of vierkant; ''&lt;nowiki&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;''); in dit laatste geval is er ook geen witruimte tussen de afbeeldingen; 
* met een vast aantal afbeeldingen per rij (''&lt;nowiki&gt;&lt;gallery perrow=&quot;7&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;'', waarbij het getal is aan te passen), of juist wisselend (= standaard); 
* gecentreerd (''&lt;nowiki&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;'') of juist links uitgelijnd (= standaard);
* met of zonder onderschriften (aanbeveling: mèt);
* met vaste of taalgebonden onderschriften (waarbij de taal zich aanpast aan de keuze van de lezer);
* met onderschriften onder de afbeeldingen of alleen zichtbaar als je er met de cursor overheen gaat (''&lt;nowiki&gt;&lt;gallery mode=packed-hover&gt;&lt;/nowiki&gt;'').

Door gebruik te maken van de volgende opmaak worden de afbeeldingen automatisch geschaald en in een galerij gezet (basis-codering):

&lt;pre&gt;
&lt;gallery&gt;
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
&lt;/gallery&gt;
&lt;/pre&gt;

Dat geeft het volgende resultaat:
&lt;gallery&gt;
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
&lt;/gallery&gt;

'''Meer opties'''&lt;br&gt;
&lt;pre&gt;
&lt;gallery 
 [heights      = nnn]
 [widths       = nnn]
 [perrow       = n]
 [showfilename = yes]
 [mode         = traditional, nolines, packed, packed-overlay, packed-hover of slideshow]
 [caption      = ]
 [showthumbnails]
&gt;
[Afbeelding:]&lt;bestandsnaam&gt;|[&lt;titel&gt;]|[&lt;alt=alt language&gt;]|[link=]
[Afbeelding:]&lt;bestandsnaam&gt;|[&lt;titel&gt;]|[&lt;alt=alt language&gt;]|[link=]
 ..
&lt;/gallery&gt;
&lt;/pre&gt;

* Zie verder: 
** [[mw:Help:Images/nl#Opbouwen_van_een_galerij_afbeeldingen|mediawiki]]
** [[Handboek Wikimedia Commons/Galerijen]]

== Overige tips ==
Commons is ook voor in de klas of een presentatie: 
* Het gebruik van Commons hoeft niet beperkt te blijven tot Wikibooks of andere Wikimedia-onderdelen. Ook al ben je niet geïnteresseerd in het zelf aanmaken van een wikiboek, dan kun je toch gebruik maken van media uit Commons in de les of in een zelfgemaakt cursus (digitaal of op papier), mits je je aan de licentie-voorwaarden houdt. 
* Denk ook eens aan [[c:Category:Animations|animaties]] op jouw vakgebied, bijvoorbeeld [[:File:Corioliskraftanimation.gif]] die uitlegt wat het {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}}  (kosmografie) is. En als er een duidelijke animatie buiten Commons is waarop auteursrecht rust, kun je uiteraard wel een link opnemen. Met een enkele muisklik kan de animatie gestart worden als je tijdens de les het wikiboek via een beamer projecteert. Zie [[Overleg help:Afbeeldingen#Voorbeelden van gebruik van animaties|Overlegpagina]] voor meer uitleg van dit punt.
* Commons-media zijn ook bruikbaar voor toetsen en examens
&lt;gallery widths=250 heights=180&gt;
Animal_cell_structure_de.svg|Met tekst (voor leerdoeleinden)
Animal_cell_structure_numbered_version.svg|Zonder tekst met nummers (voor tentamens)
&lt;/gallery&gt;
: Omdat de CC-licenties dat toelaten vind je van sommige media bestanden versies in meerdere talen (ook in het Nederlands). Soms zijn er van een afbeelding ook blanco of genummerde versies, die je dan kunt gebruiken bij een herhalingstoets of bij het examen. En anders kun je ze misschien zelf maken van een bestaande afbeelding en daarna uploaden.
* Een galerijpagina of diavoorstelling maken: Met afbeeldingen uit Commons kun je ook een galerijpagina of diavoorstelling maken, zie bijvoorbeeld [[c:Register Varend Erfgoed Nederland|Register Varend Erfgoed Nederland]]. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Galerijen]] voor het maken van en zoeken naar galerijpagina's.
** Extra mogelijkheden: Door op de groene knop rechts bovenaan te klikken, kun je de afbeeldingen stuk voor stuk op groot formaat tonen. 
*** Met de pijltjes-toetsen kun je verder of terugbladeren. 
*** Door op de toets &lt;code&gt;Pause/Break&lt;/code&gt; te klikken (vaak uiterst rechts bovenin op je toetsenbord), kun je een automatische diavoorstelling geven, waarbij na enkele seconden automatisch de volgende afbeelding wordt getoond.

== Zie ook ==
* [[Wikibooks:Beleid voor gebruik van afbeeldingen]]
* [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis|Handboek Wikimedia Commons]]
* {{Wp|GNU Image Manipulation Program|GIMP}}: Een vrij programma om afbeeldingen te bewerken.
* [[mw:Help:Images/nl|Help:Images]] op Mediawiki met meer mogelijkheden voor het gebruik
* {{Wp|en:Wikipedia:Public domain image resources|EN-WP Public domain image resources}}{{En}} en [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Media van andere websites uploaden|Bronnen met geschikte afbeeldingen]] (voor het uploaden van meer afbeeldingen)

[[Categorie:Help|Afbeeldingen]]</text>
      <sha1>jwmw8p4ig9mlckx7mq56gbfn7o0helb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432085</id>
      <parentid>432084</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Overige tips */ Redactie</comment>
      <origin>432085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27096" sha1="ll55gkxt9tlsmceam2vgalaw94x2m2k" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}

== Inleiding ==
Bij boeken horen natuurlijk afbeeldingen en andere media, ook in Wikibooks. Op deze Help-pagina wordt uitgelegd welke media je wel en niet mag gebruiken, hoe je zelfgemaakte media kunt gebruiken en hoe je media op de juiste plaats en in het gewenste formaat in een pagina in Wikibooks plaatst. 

==De schatkamer Wikimedia Commons==
[[commons:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]], of kortweg 'Commons', is één van de zusterprojecten van Wikipedia. Het is bedoeld als een centrale verzamelplaats voor mediabestanden, zoals afbeeldingen, geluidsfragmenten en video's. 

Voor het plaatsen van afbeeldingen in een Wikiboek kun je gebruik maken van Commons. En dat is helemaal geen straf! Op dit ogenblik (oktober 2026) bevat deze mediabank ca. 150 miljoen items. Er is dus keuze te over: afbeeldingen, foto's, tekeningen (ook technische tekeningen), animaties, video's, geluidsfragmenten... Over bijna elk onderwerp dat je maar kunt verzinnen en afkomstig uit de hele wereld en daarbuiten (NASA!), van amateur-fotografen tot professionals. Bekijk [[Handboek Wikimedia Commons#Voorbeelden van media in Commons|Voorbeelden van media in Commons]] voor een indicatie van wat Commons te bieden heeft. 

En als je niet kunt vinden wat je zoekt, kun je zelfgemaakte media uploaden om te gebruiken in een wikiboek. 

=== Alle mediabestanden  van Wikimedia Commons zijn gratis te gebruiken ===
Wikimedia is gericht op de vrije verspreiding van kennis. Daarom zijn alle bestanden in Wikimedia Commons ook vrij te gebruiken, zowel in wiki-projecten als daarbuiten (bijvoorbeeld in de klas, tijdens een presentatie, in een tentamen, op het intranet of in een gedrukt boek), mits je je aan de licentievoorwaarden houdt. In Wikibooks hoef je alleen een link te plaatsen om een afbeelding of ander medium te plaatsen. Daarbuiten moet je even opletten welke licentie geldt. Er zijn 2 typen van bestanden.:
[[Afbeelding:PD-icon.svg|80px|left]][[Afbeelding:CC BY-SA icon.svg|80px|left]]
(1) Staat er bij de afbeelding een doorgestreepte C dan behoort deze afbeelding tot het Public Domain en dan kan je ze vrij gebruiken (zelfs naamsvermelding is niet verplicht, maar wel wenselijk). In het publieke domein zijn afbeeldingen van makers die meer dan 70 jaar geleden zijn overleden. Daarnaast ook alles wat door organisaties of personen bestempeld is als PD. Dat geldt in ieder geval voor alles dat door USA-overheidsdiensten is gepubliceerd (zoals ruimtebeelden van NASA); die zijn dus copyfree.&lt;br&gt;
(2) Een logo dat begint met een CC duidt op een {{Wp|Creative Commons|Creative Commons}}-licentie. Bij zo'n licentie zijn buiten Wikimedia-projecten meer verplichtingen, zoals vermelding van de oorspronkelijke auteur en de licentie (zie de licentie voor de precieze voorwaarden).

== Hoe vind je die ene afbeelding, foto... die je nodig hebt in deze enorme mediabank? ==
Door de overvloed aan beeldmateriaal is het niet altijd even gemakkelijk om precies te vinden wat je zoekt, maar hieronder staan enkel aanwijzingen. De voertaal op Commons is Engels, houd daarmee rekening bij het zoeken. 
* Typ op de [[commons:Main Page|hoofdpagina]] een zoekterm in het zoekveld in en stuur vervolgens de zoekresultaten bij. Wil je iets over &quot;de Vrede van Utrecht&quot; vinden, type dan bijvoorbeeld 'Peace Utrecht' in. Klik op een afbeelding die het dichtste komt bij wat je zoekt. Klik daar op en klik door naar het bestand van die afbeelding. Onderaan zie je dan categorieën staan die je verder kunnen helpen. Bij de resultaten zie je dan ergens onder andere de category 'Treaty of Utrecht' en hierin staan een heel aantal mogelijke mediabestanden over het onderwerp.
* Ook kun je via de category-structuur zoeken. Klik op de [[commons:Main Page|hoofdpagina]] op het gewenste hoofdonderwerp (onderaan, onder Inhoud). Als je voor je cursus biologie een schema zoekt over meiose dan kan dat door achtereenvervolgens ''Biologie – Subfields of biology - Cell biology – Cell cycle - Meiosis'' te klikken.
* Of zoek via {{Wp|Wikipedia|Wikipedia}}. Typ bijvoorbeeld 'orkaan Katrina' in. Vaak staan daar al één of meer media die geschikt zijn voor je doel. Klik anders op op een foto die het dichtste komt bij wat je zoekt. Klik dan door op de foto naar het bestand. Onderaan in dat bestand staan geschikte categorieën. Klik daar op om soortgelijke media te vinden. Als je op deze manier niets geschiks vindt: klik vanaf de Nederlandse Wikipedia door naar de Engelstalige Wikipedia en klik daar op een foto die je aanstaat. Via de weblink achter die foto kun je dan dikwijls weer de category vinden waarin meer van deze foto's voorkomen.

Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Zoeken]] voor meer zoektips.

== Uploaden van media ==
Als je geen afbeelding of andere mediasoort kunt vinden die je zoekt, kun je een zelfgemaakt medium uploaden. Hiervoor heb je een Wikimedia-account nodig, zoals je account voor Wikibooks. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden]] voor een stapsgewijze aanpak.

Het grote voordeel van Commons is dat alle Wikimediaprojecten gebruik kunnen maken van de daar geüploade bestanden. Zo kan jouw afbeelding dus bijvoorbeeld ook gebruikt worden in de Duitstalige Wikibooks, of de Nederlandstalige Wikipedia.

=== Auteursrechten en licenties ===
Op Commons mogen alleen afbeeldingen worden geplaatst waarop geen auteursrecht rust, waarvan de uploader de maker is of waarvoor de maker toestemming heeft gegeven voor hergebruik. Plaatjes waarop auteursrecht berust, maar waarvoor je persoonlijke toestemming hebt gekregen voor hergebruik zijn niet toegestaan. Toestemming moet wereldwijd gelden, ook voor commercieel gebruik en voor het maken van aanpassingen; èn de toestemming moet schriftelijk zijn verleend.

Je mag dus beslist niet zomaar een afbeelding, animatie, filmpje of ander medium van internet plukken en die uploaden! In de regel rust er auteursrecht op elke foto en ander medium dat op internet staat, óók als dat niet expliciet staat vermeld. De editors en moderatoren op Commons letten daar streng op! Als de auteursrechten niet kloppen, wordt het bestand subiet weer verwijderd. In het [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Handboek Wikimedia Commons/Uploaden (stap 3)]] staat precies wat wel en niet mag. 

Wat wel mag, is een link naar bijvoorbeeld een goede animatie of een duidelijke video te plaatsen. 

Bij elk bestand moet een bepaalde &quot;licence&quot; worden vermeld, waaronder het bestand wordt gepubliceerd, en dat het gebruik ervan regelt: een gebruiksrecht-formule, in normale taal. Er zijn diverse licenties in omloop. Op [[c:Commons:Licentiëring|Commons:Licentiëring]] staat een overzicht met licenties die wel en niet zijn toegestaan op Commons, met toelichtingen. Of volg [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 7: Uploaden van een afbeelding|Stap 7 van het upload-proces in het Handboek]], daar staan ook tags vermeld. 

Opgemerkt wordt dat bij alle geaccepteerde licenties het commercieel gebruik van een afbeelding uitdrukkelijk wordt toegestaan èn dat afgeleide werken zijn toegestaan. De meest voorkomende &quot;tags&quot; zijn [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.nl CC BY-SA 4.0] (waarmee wordt aangegeven dat de maker wil dat derden die het werk gebruiken, de maker van het werk vermeldenen) en  [https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/legalcode.nl PD] (public domain).

'''Let op: ben je er niet zeker of afbeelding vrij is van auteursrechten (copyright) neem dan eerst een kijkje bij [[Wikibooks:Beleid voor gebruik van afbeeldingen]]! Afbeeldingen waar auteursrecht op rust mogen niet gebruikt worden en zullen verwijderd worden!''' Schending van copyright is strafbaar! Door rechtszaken tegen copyright-overtredingen kan de Wikimedia-organisatie in grote problemen komen! 

Mocht je tegen de Commons-etiquette zondigen, dan zul je daar door een moderator op gewezen worden. Als een onduidelijke of niet-toegestane auteursrecht-situatie te lang duurt, zal uw bijdrage echter verwijderd worden.

Zie ook: [[Wikibooks:Beleid voor gebruik van afbeeldingen]]

=== Overige aandachtspunten ===
'''Categorieën:''' Verder wordt het op prijs gesteld als je je afbeelding in een of meer categorieën plaatst. Er zijn enkele duizenden categorieën, dus er zal vast wel een toepasselijke bij zitten. Zie [[c:Commons:Categories/nl#Tips voor categoriseren|Tips voor categoriseren]].

Met materiaal dat door '''Artificial Intelligence''' is gemaakt is men op Commons niet blij. Zie [[c:Commons:AI-generated media|Commons:AI-generated media]] (klik bovenaan op Nederlands voor de Nederlandstalige versie) voor de regels. En zelfs als je je aan de regels houdt, kan het gebeuren dat je bestand wordt verwijderd, zelfs als die is opgenomen in een wikiboek. In dat geval kun je overwegen om een door AI gemaakt bestand hier op Wikibooks te laten uploaden. Vraag een [[Wikibooks:Moderator|moderator]] om raad (dat kan ook in de Lerarenkamer).

== Gebruik van media uit Wikimedia Commons ==
In deze paragraaf staat hoe je een afbeelding of ander medium uit Wikimedia Commons kunt plaatsen in een wikiboek. De beschrijving geeft voorbeelden van afbeeldingen, voor andere media geldt dezelfde methode. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Gebruiken|Bestanden hergebruiken]] (in het Handboek Wikimedia Commons) voor een algemene inleiding. 

=== Een afbeelding plaatsen in een wikiboek ===
Zie [[mw:Help:Images/nl#Opbouwen van een enkele afbeelding|Help:Images/nl#Opbouwen van een enkele afbeelding]] in Mediawiki voor een samenvatting van de syntax voor het plaatsen van een afbeelding of ander medium èn meer mogelijkheden (voor gevorderden). 

We gebruiken steeds [[c:File:Aardhommel kleine.jpg|File:Aardhommel kleine.jpg]] als voorbeeld.&lt;br&gt;
Een afbeelding invoegen is heel eenvoudig:&lt;br&gt;
# Ga naar het bestand in Commons.
# Kopieer de bestandsnaam (in dit geval &lt;code&gt;File:Aardhommel kleine.jpg&lt;/code&gt;).
# Ga naar de pagina in Wikibooks waar je de afbeelding wilt plaatsen, klik op &lt;code&gt;Bewerken&lt;/code&gt; en typ op de juiste plaats:
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg]]&lt;/nowiki&gt;
Dit geeft:

[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg]]

Let op: 
* In Wikibooks is het gewenst om niet &quot;File&quot; uit Commons te gebruiken, maar die term te overschrijven met &quot;Afbeelding&quot; of &quot;Bestand&quot;. Houd er rekening mee om geen dubbele &lt;code&gt;Afbeelding:Afbeelding:&lt;/code&gt; te schrijven en let op hoofd-en kleine letters. Let er ook op dat je de bestandsextentie van de afbeelding correct vermeldt. (.jpg, .png enz.)
* Op deze manier is er geen onderschrift.
* Op deze manier verschijnt de afbeelding groot in beeld. Als dat niet de bedoeling is: pas de grootte aan (= herschalen).

=== Grootte aanpassen ===
Vaak zijn afbeeldingen te groot voor in het artikel. Dit is geen probleem, het is ook niet de bedoeling dat je zelf die afbeelding in Commons gaat verkleinen. De MediaWiki-software kan dat heel gemakkelijk zelf doen. Bovendien kunnen geïnteresseerden de foto dan nog steeds in volledige grootte bekijken als ze dat willen (door er op te klikken). Zo'n kleinere afbeelding in het artikel heet '''thumbnail''' (miniatuur).

==== Manier 1: via ''Delen'' ====
Kopieer in Commons niet de bestandsnaam, maar klik op &lt;code&gt;Delen&lt;/code&gt; en kopieer de link onder &quot;Gebruik dit bestand op een wiki&quot;, in dit geval &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:Aardhommel kleine.jpg|thumb|Aardhommel kleine]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Plak die als &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel kleine.jpg|thumb|Aardhommel kleine]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; op de betreffende pagina. Dit geeft een kleinere afbeelding aan de rechterkant:
[[Afbeelding:Aardhommel kleine.jpg|thumb|Aardhommel kleine]]
{{Clear both}}
Merk op:
# Er staat nu automatisch &quot;thumb&quot; in de link. Dit zorgt ervoor dat de afbeelding rechts komt te staan èn dat zij in kleiner formaat wordt getoond.
# Het bijschrift van de afbeelding wordt nu automatisch vermeld.
# De breedte is vast, de lengte varieert met het formaat van de afbeelding. Als de afbeelding in de breedte is, zal hij kleiner overkomen dan een afbeelding in de lengte (die langgerekt is). 

==== Manier 2: via ''pixels'' ====
We gaan weer terug naar het kopiëren van alleen de bestandsnaam voor de link. Stel: we willen de afbeelding verkleinen tot 100 [[w:Pixel|pixels]], dan plakken we &lt;code&gt;|100px&lt;/code&gt; achter de bestandsnaam:
 &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|100px]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. 
Dat geeft dan:&lt;br&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|100px]]

Merk op:
# De afbeelding staat weer links omdat er geen &quot;thumb&quot; in de wikicode is vermeld.
# Het herschalen van de afbeelding gebeurt op de server van Wikibooks zelf. Dit betekent dat bij een grote afbeelding de gebruiker de grote afbeelding zelf niet binnenhaalt, maar de verkleinde versie. Hierdoor hoeft de bezoeker van de pagina minder lang te wachten op het laden van de afbeelding.
# Het is in het algemeen niet wenselijk een afbeelding te vergroten, dit komt de beeldkwaliteit niet ten goede.

'''Manier 2a: via ''horizontale èn verticale pixels'''''&lt;br&gt;
Het ook mogelijk om niet alleen een maximum breedte op te geven, maar ook een maximum hoogte. De server zal dan automatisch de afbeelding herschalen zodat hij beide grenzen niet overschrijdt.
Een voorbeeld: maximum horizontaal 50 pixels en verticaal 70 pixels: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|50x70px]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft: &lt;br&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|50x70px]]

Bij deze functie is de kleinste grens maatgevend. Dus: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|50x200px]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
levert nog steeds dezelfde maat afbeelding:&lt;br&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|50x200px]]

'''Manier 1b: via ''Delen'' èn pixels'''&lt;br&gt;
We kunnen ook de wikicode met &quot;thumb&quot; combineren met pixels: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel kleine.jpg|thumb|150px|Aardhommel kleine]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft opnieuw een afbeelding aan de rechterkant (vanwege de &quot;thumb&quot; in de link), maar dan iets kleiner:
[[Afbeelding:Aardhommel kleine.jpg|thumb|150px|Aardhommel kleine]]
'''Opmerking:''' De algemene regel in een wiki is om alle afbeeldingen op een pagina dezelfde grootte mee te geven, meestal als &quot;thumb&quot; zonder pixels. Afwijken kan als er naar de mening van de auteur een goede reden voor is.
{{Clear both}}

=== Alternatieve tekst ===
Net zoals bij elke gewone Wiki-link kun je ook hier alternatieve tekst toevoegen, óók met zelf weer een link:
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|200px|Klik hier voor een mooie afbeelding van de {{Wp|Veldhommel|kleine aardhommel}}]]&lt;/nowiki&gt;
Geeft (zie foto rechts): [[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|200px|Klik hier voor een mooie afbeelding van de {{Wp|Veldhommel|kleine aardhommel}}]]
Opmerkingen: 
* Het onderschrift staat altijd aan het eind van de wikicode, tussen een &quot;|&quot; en &quot;]]&quot;.
* Voor het tonen van een bijschrift moet er &quot;thumb&quot; of &quot;frame&quot; in de wikicode staan.
{{Clear both}}

'''Alternatieve tekst met frame'''&lt;br&gt;
Een &quot;frame&quot; in de wikitekst zorgt voor een rand om de afbeelding, net zoals een &quot;thumb&quot; dat doet. Beide zorgen er ook voor dat het bijschrift wordt getoond en dat de afbeelding rechts staat. Het verschil is, dat een &quot;thum&quot; bovendien automatisch voor een verkleining zorgt, een &quot;frame&quot; doet dat niet.

Een voorbeeld:
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Berchemse Boterkoekjes.png|frame|Dit zijn Berchemse boterkoekjes]]&lt;/nowiki&gt;
[[Afbeelding:Berchemse Boterkoekjes.png|frame|Dit zijn Berchemse boterkoekjes]]
Het resultaat staat rechts.
&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;

=== Links/rechts/gecentreerd ===
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|100px|left|Kleine aardhommel]]
Het is mogelijk om een afbeelding links, rechts of gecentreerd uit te lijnen door de parameter ''left'', ''right'' of ''center'' aan de afbeelding mee te geven (altijd vóór de beschrijving).
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|100px|left|Kleine aardhommel]]&lt;/nowiki&gt;
Het resultaat staat nu links. Merk op:
* Hoewel er &quot;thumb&quot; in de wikicode staat, wordt de afbeelding toch aan de linkerkant geplaatst.
* Deze tekst wordt rechts van de afbeelding geplaatst.
{{Clear both}}

=== Geen tekst langs afbeelding ===
Er zijn twee manieren om te voorkomen dat er tekst langs een afbeelding wordt weergegeven:&lt;br&gt;
1) Door de parameter '''''none''''' in de wikicode op te nemen.
 &lt;nowiki&gt;[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|100px|none|Kleine aardhommel]]&lt;/nowiki&gt;
geeft: [[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|thumb|100px|none|Kleine aardhommel]] Deze tekst loopt dus niet naast de afbeelding, maar begint er onder. Bovendien wordt de afbeelding links geplaatst hoewel er &quot;thumb&quot; zonder &quot;left&quot; in de wikicode staat.&lt;br&gt;
2) Door het sjabloon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Clear both}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; onder de afbeelding of onder het einde van een alinea met afbeelding(en) te plaatsen (wat in dit artikel al meerdere keren is gedaan, klik op &lt;code&gt;Bewerken&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;Ctrl-f + clear&lt;/code&gt; om dat te zien). 

=== Linken via een afbeelding naar een andere website ===
Gebruik de optie &lt;code&gt;link=&lt;/code&gt; om een afbeelding te linken naar een andere pagina binnen de Wikimedia-familie of externe website. 

 &lt;nowiki&gt;[[File:Cookbook 3.png|50px|link=Kookboek]]&lt;/nowiki&gt;
[[File:Cookbook 3.png|50px|link=Kookboek]]
 &lt;nowiki&gt;[[File:WorldCat Logo.png|120px|link=https://search.worldcat.org/nl]]&lt;/nowiki&gt;
[[File:WorldCat Logo.png|120px|link=https://search.worldcat.org/nl]]

=== Link naar een afbeeldingspagina plaatsen ===
Soms komt het voor dat er enkel een link naar een afbeelding - of een geluidsfragment of film - nodig is, zonder dat de afbeelding in de tekst zelf geplakt wordt. Dat kan bijvoorbeeld nodig zijn als je op een overlegpagina een foto wilt bespreken. Dit werkt zo: 
 &lt;nowiki&gt;[[:Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg]]&lt;/nowiki&gt;
(let op de dubbelepunt na de '''&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;''' blokhaken).&lt;br&gt;
Dit geeft: [[:Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg]].

== Meerdere afbeeldingen in één kader ==
Er zijn meerdere opties om meerdere afbeelding te groeperen: onder elkaar met het sjabloon &lt;nowiki&gt;{{Afbeelding combi}}&lt;/nowiki&gt;, met een tabel, in een div en met een galerij. 

=== Onder elkaar ===
Je kunt op twee manieren afbeelding onder elkaar zetten:

'''1)''' Met het '''sjabloon:Afbeelding combi''': maximaal 16 afbeeldingen. Daarbij kun je elke afbeelding van een eigen bijschrift voorzien, de breedte van de figuren aanpassen en het geheel links of rechts van de pagina plaatsen. Voor de precieze code, zie [[Sjabloon:Afbeelding combi]].

'''Voorbeeld'''&lt;br&gt;
&lt;pre&gt;{{Afbeelding combi
| align=left
| afb1 = Irrigation dripper.jpg
| caption1 = Modern druppelsysteem.
| afb2 = Irrigation dripper.jpg
| caption2 = Idem.
}}&lt;/pre&gt;

{{Afbeelding combi
| align=left
| afb1 = Irrigation dripper.jpg
| caption1 = Modern druppelsysteem.
| afb2 = Irrigation dripper.jpg
| caption2 = Idem.
}}
{{Clear left}}

'''2)''' Met '''&lt;nowiki&gt;&lt;div&gt;&lt;/nowiki&gt;'''. &quot;div&quot; is de afkorting van ''division''. Deze codering zorgt voor een blok waarin je een stuk tekst, afbeeldingen of andere elementen kunt groeperen. Op deze manier kun je afbeeldingen onder elkaar zetten die een verschillende grootte hebben. 
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
&lt;div style=&quot;float:right;width:315px;&quot;&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|272px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
&lt;/div&gt; 
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;

&lt;div style=&quot;float:right;width:315px;&quot;&gt;
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|272px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|69px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
&lt;/div&gt;
Ook kunnen verschillende afbeeldingen op een speciale wijze op de pagina geplaatst worden. De code om dit te doen is hierboven weergegeven.

Hiermee maak je als het ware een vak dat afgesloten is van de rest van het artikel, waardoor een ingewikkeldere opmaak mogelijk is, wat vooral handig is bij plaatjes met een verschillende grootte.

Ook als een aantal afbeeldingen bij elkaar horen en bij elkaar moeten blijven rechts onder elkaar op de pagina kan het handig zijn ze in een div te zetten. Dit gaat echter meestal zonder div vanzelf goed.
&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

=== In een tabel ===
Zie [[Help:Tabellen]] voor uitleg over het gebruik van tabellen.&lt;br&gt;
In een tabel kunnen kunnen afbeeldingen (met hun onderschriften) zowel naast als onder elkaar worden geplaatst. Bovendien kun je kiezen voor randen, zowel om het geheel als tussen de foto's en zowel dunne als dikke randen. Zie [[c:Category:Garden structures in the Netherlands|Category:Garden structures in the Netherlands (Commons)]] voor een uitgebreider voorbeeld.
&lt;pre&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|}
&lt;/pre&gt;
&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;
Levert:
{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|align=&quot;center&quot;|[[Afbeelding:Aardhommel_kleine.jpg|120px|thumb|left|Kleine aardhommel]]
|}
&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;

=== Galerij ===
Met een galerij kunnen afbeeldingen op allerlei manieren naast en onder elkaar worden getoond, met diverse keuzes voor de presentatie: 
* de afbeeldingen allemaal in hetzelfde (kleine of grote) formaat (= standaard) of juist aangepast aan het formaat van de afbeeldingen (langwerpig, in de breedte of vierkant; ''&lt;nowiki&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;''); in dit laatste geval is er ook geen witruimte tussen de afbeeldingen; 
* met een vast aantal afbeeldingen per rij (''&lt;nowiki&gt;&lt;gallery perrow=&quot;7&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;'', waarbij het getal is aan te passen), of juist wisselend (= standaard); 
* gecentreerd (''&lt;nowiki&gt;&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;'') of juist links uitgelijnd (= standaard);
* met of zonder onderschriften (aanbeveling: mèt);
* met vaste of taalgebonden onderschriften (waarbij de taal zich aanpast aan de keuze van de lezer);
* met onderschriften onder de afbeeldingen of alleen zichtbaar als je er met de cursor overheen gaat (''&lt;nowiki&gt;&lt;gallery mode=packed-hover&gt;&lt;/nowiki&gt;'').

Door gebruik te maken van de volgende opmaak worden de afbeeldingen automatisch geschaald en in een galerij gezet (basis-codering):

&lt;pre&gt;
&lt;gallery&gt;
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
&lt;/gallery&gt;
&lt;/pre&gt;

Dat geeft het volgende resultaat:
&lt;gallery&gt;
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
Afbeelding:Wikibooks-logo-en.svg|Wikibookslogo
&lt;/gallery&gt;

'''Meer opties'''&lt;br&gt;
&lt;pre&gt;
&lt;gallery 
 [heights      = nnn]
 [widths       = nnn]
 [perrow       = n]
 [showfilename = yes]
 [mode         = traditional, nolines, packed, packed-overlay, packed-hover of slideshow]
 [caption      = ]
 [showthumbnails]
&gt;
[Afbeelding:]&lt;bestandsnaam&gt;|[&lt;titel&gt;]|[&lt;alt=alt language&gt;]|[link=]
[Afbeelding:]&lt;bestandsnaam&gt;|[&lt;titel&gt;]|[&lt;alt=alt language&gt;]|[link=]
 ..
&lt;/gallery&gt;
&lt;/pre&gt;

* Zie verder: 
** [[mw:Help:Images/nl#Opbouwen_van_een_galerij_afbeeldingen|mediawiki]]
** [[Handboek Wikimedia Commons/Galerijen]]

== Overige tips ==
Commons is ook voor in de klas of een presentatie: 
* Het gebruik van Commons hoeft niet beperkt te blijven tot Wikibooks of andere Wikimedia-onderdelen. Ook al ben je niet geïnteresseerd in het zelf aanmaken van een wikiboek, dan kun je toch gebruik maken van media uit Commons in de les of in een zelfgemaakt cursus (digitaal of op papier), mits je je aan de licentie-voorwaarden houdt. 
* Denk ook eens aan [[c:Category:Animations|animaties]] op jouw vakgebied, bijvoorbeeld [[:File:Corioliskraftanimation.gif]] die uitlegt wat het {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}}  (kosmografie) is. En als er een duidelijke animatie buiten Commons is waarop auteursrecht rust, kun je uiteraard wel een link opnemen. Met een enkele muisklik kan de animatie gestart worden als je tijdens de les het wikiboek via een beamer projecteert. Zie [[Overleg help:Afbeeldingen#Voorbeelden van gebruik van animaties|Overlegpagina]] voor meer uitleg van dit punt.
* Commons-media zijn ook bruikbaar voor toetsen en examens
&lt;gallery widths=250 heights=180&gt;
Animal_cell_structure_de.svg|Met tekst (voor leerdoeleinden)
Animal_cell_structure_numbered_version.svg|Zonder tekst met nummers (voor tentamens)
&lt;/gallery&gt;
: Omdat de CC-licenties dat toelaten vind je van sommige media bestanden versies in meerdere talen (ook in het Nederlands). Soms zijn er van een afbeelding ook blanco of genummerde versies, die je dan kunt gebruiken bij een herhalingstoets of bij het examen. En anders kun je ze misschien zelf maken van een bestaande afbeelding en daarna uploaden.
* Met afbeeldingen uit Commons kun je ook een galerijpagina in Commons of diavoorstelling maken, zie bijvoorbeeld [[c:Register Varend Erfgoed Nederland|Register Varend Erfgoed Nederland]]. Zie het [[Handboek Wikimedia Commons/Galerijen]] voor het maken van nieuwe en zoeken naar bestaande galerijpagina's. (Het principe is ongeveer hetzelfde als hierboven beschreven is voor een galerij in een tekst-pagina, maar heeft enkele extra aandachtspunten.)
** Extra mogelijkheden: Door op de groene knop rechts bovenaan te klikken, kun je de afbeeldingen stuk voor stuk op groot formaat tonen. 
*** Met de pijltjes-toetsen kun je verder of terugbladeren. 
*** Door op de toets &lt;code&gt;Pause/Break&lt;/code&gt; te klikken (vaak uiterst rechts bovenin op je toetsenbord), kun je een automatische diavoorstelling geven, waarbij na enkele seconden automatisch de volgende afbeelding wordt getoond.

== Zie ook ==
* [[Wikibooks:Beleid voor gebruik van afbeeldingen]]
* [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis|Handboek Wikimedia Commons]]
* {{Wp|GNU Image Manipulation Program|GIMP}}: Een vrij programma om afbeeldingen te bewerken.
* [[mw:Help:Images/nl|Help:Images]] op Mediawiki met meer mogelijkheden voor het gebruik
* {{Wp|en:Wikipedia:Public domain image resources|EN-WP Public domain image resources}}{{En}} en [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Media van andere websites uploaden|Bronnen met geschikte afbeeldingen]] (voor het uploaden van meer afbeeldingen)

[[Categorie:Help|Afbeeldingen]]</text>
      <sha1>ll55gkxt9tlsmceam2vgalaw94x2m2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Help:Formules</title>
    <ns>12</ns>
    <id>2626</id>
    <revision>
      <id>432113</id>
      <parentid>431994</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T01:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Redactie</comment>
      <origin>432113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="b7jdseq1vqh5wfcpz64lclj2gvrllfm" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}

In Wikibooks kunt u eenvoudig formules plaatsen, met behulp van TeX.
Op deze pagina komen alleen de meest gebruikte formules onder de aandacht. Voor een overzicht van alle mogelijkheden en ingewikkelder voorbeelden van formules, kijk op [[Help:TeX]].

Een formule plaatsen gaat met behulp van &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!align=&quot;center&quot;|Term!!align=&quot;center&quot;|Tekst in bewerkingsveld!!align=&quot;center&quot;|Tekst op het scherm
|-
|Optellen||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;6 + 5 = 11&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;6 + 5 = 11&lt;/math&gt;
|-
|Aftrekken||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;78 - 36 = 42&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;78 - 36 = 42&lt;/math&gt;
|-
|Vermenigvuldigen 1||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;3 * 6 = 18&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;3 * 6 = 18&lt;/math&gt;
|-
|Vermenigvuldigen 2||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;3 \cdot 6 = 18&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt; 3 \cdot 6 = 18 &lt;/math&gt;
|-
|Vermenigvuldigen 3||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;3 \times 6 = 18 &lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt; 3 \times 6 = 18 &lt;/math&gt;
|-
|Delen 1||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;56 / 7 = 8&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;56 / 7 = 8&lt;/math&gt;
|-
|Delen 2||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;\frac {56}{7} = 8&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;\frac {56}{7} = 8&lt;/math&gt;
|-
|Machtsverheffen/superscript||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;y(x) = ax^3 + bx^2 + cx + d&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;y(x) = ax^3 + bx^2 + cx + d&lt;/math&gt;
|-
|Worteltrekken||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;\sqrt {49} = 7&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;\sqrt {49} = 7&lt;/math&gt;
|-
|Subscript||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;Y(t) = C_1 * e^{at}&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;Y(t) = C_1 * e^{at}&lt;/math&gt;
|-
|Som ||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;\sum_{n=0}^\infty \frac{x^n}{n!}&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;\sum_{n=0}^\infty \frac{x^n}{n!}&lt;/math&gt;
|}

==Opmerkingen==
*Zoals u ziet zijn eenvoudige zaken als optellen, aftrekken en vermenigvuldigen gemakkelijk te doen.
*Delen kan gewoon met een slash, zoals gedaan is bij ''delen 1'', maar in grotere formules wordt dit al snel onoverzichtelijk en is aan te raden om de andere manier van delen te gebruiken, ''delen 2''.
*De accolades hebben twee functies:
*#Getallen gescheiden houden, bijvoorbeeld de 56 van de 7 scheiden bij het deelvoorbeeld.
*#Aangeven op welke getallen iets van toepassing is. &lt;math&gt;x^2&lt;/math&gt; kan gewoon geschreven worden door middel van &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;x^2&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt; te tikken. Gaat men echter getallen gebruiken die groter zijn dan één cijfer, dus alles vanaf 10, dan moet men accolades gebruiken.
*#:Zonder accolades: &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;x^12&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt; levert &lt;math&gt;x^12&lt;/math&gt;
*#:Met accolades: &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;x^{12}&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt; levert &lt;math&gt;x^{12}&lt;/math&gt;
*Een ingewikkelder formule wordt verkregen door zaken te combineren. Zo kan de oplossing van een tweedegraadsvergelijking geschreven worden in de welbekende abc-formule:

:{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!align=&quot;center&quot;|Tekst in bewerkingsveld!!align=&quot;center&quot;|Tekst op het scherm
|-
|&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;x_{1,2} = \frac {-b \pm \sqrt {b^2 - 4ac}}{2a}&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;x_{1,2} = \frac {-b \pm \sqrt {b^2 - 4ac}}{2a}&lt;/math&gt;
|}

== Zie ook ==
* [[Help:TeX]]- Om te zien welke andere mooie zaken u nog meer kunt doen met TeX

==Externe links==
Een Engelstalige uitgebreide helppagina is te vinden op [https://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Formula Meta-wiki]

[[Categorie:Help|Formules]]</text>
      <sha1>b7jdseq1vqh5wfcpz64lclj2gvrllfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Help:Geluid</title>
    <ns>12</ns>
    <id>3416</id>
    <revision>
      <id>432114</id>
      <parentid>431085</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T02:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Gebruik</comment>
      <origin>432114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3956" sha1="52q1wagtgz3yzu9zc84pz9jy4cb1eou" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}
:'''Let op: ben je niet zeker of een opname vrij is van auteursrechten (copyright) neem dan eerst een kijkje bij [[:w:Wikipedia:Beleid voor gebruik van media]]! Opnames waar copyright op zit mogen niet gebruikt worden en zullen verwijderd worden!'''

Deze handleiding legt uit hoe je de Wiki-codes gebruikt om opnames in pagina's te plaatsen en te bewerken.

==Inladen van opnames==
Klik op &quot;Bestand uploaden&quot; (in de rechterkolom onder het kopje &quot;Algemeen&quot;). Log in. Volg de aanwijzingen, voor hulp zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden]].

Het kan niet genoeg herhaald worden: opnames moeten vrij zijn van copyright! Auteursrechtelijk beschermde opnamen die via Wikibooks verspreid worden, kunnen overal ter wereld gebruikt worden en door rechtszaken tegen copyright-overtredingen kan de Wikimedia-organisatie in grote problemen komen! Schending van copyright is strafbaar! Vermeldt daarom zo volledig mogelijk de informatie over de copyright-situatie.

De opname wordt opgeslagen als '''File:OpnameNaam.ogg'''. Voeg aan elk bestand ten minste één subcategorie van [[c:Category:Audio files|Category:Audio files]] toe.

==Het hoorbaar maken van de opname==
Nadat de opname bij voorkeur in Commons of in het nl:Wikibooks is opgeslagen, en de copyrightinformatie is bijgevoegd, kan de opname toegevoegd worden aan het betreffende artikel. De syntax voor het bestand ''nl-Nederlands.ogg'' is: &lt;nowiki&gt;[[Media:nl-Nederlands.ogg|Nederlands (Ogg Vorbis)]]&lt;/nowiki&gt;, en het ziet er zo uit: [[Media:nl-Nederlands.ogg|Nederlands (Ogg Vorbis)]]. De toevoeging (ogg-vorbis) dient om de luisteraar er op te wijzen dat er gebruik gemaakt wordt van het [[Ogg Vorbis|Ogg Vorbis]] formaat.

Opnemen in een aanklikbaar icoon kan door gebruik te maken van sjabloon gebruiksfragment:
&lt;pre&gt;
{{Geluidsfragment|Pools Les1 3.ogg}}
&lt;/pre&gt;

Dit wordt:

{{Geluidsfragment|Pools Les1 3.ogg}}

==Wat te doen als uw computer Ogg Vorbis niet ondersteunt==
Het geluidsformaat Ogg Vorbis, wordt niet door elk geluidsprogramma ondersteund; met name Windows Mediaplayer ondersteunt Ogg niet. Er zijn diverse programma's die dit wel doen. Een recente versie van [http://www.irfanview.com/ Irfanview], [http://winamp.com/ Winamp] of [http://www.ashampoo.com/ Ashampoo] gaan verder waar Microsoft de bal laat vallen. Macintosh-gebruikers kunnen een Ogg Vorbis plugin voor QuickTime downloaden, die de QuickTime-speler in staat stelt Ogg Vorbis af te spelen.

===Error checking (Windows)===
Eerst controleer je of je geluid het doet. Daarna controleer je of je een .ogg file kunt horen. Wanneer je op [[Media:nl-Zweeds.ogg]] of op een link naar een andere geluidslink drukt, dan wordt de geluidsfile gedownload. De file  nl-Zweeds.ogg komt dan in bijvoorbeeld ...\Local Settings\Temp te staan. Als er geen applicatie opstart, dan moet de extentie '''.ogg''' geassocieerd worden met de applicatie die .ogg files kan afspelen.

==Wat te doen als u een opname wilt maken==
[http://audacity.sourceforge.net/ Audacity] is vrije geluidsbewerkingssoftware waarmee je WAV, AIFF, Ogg Vorbis, en MP3 bestanden en nog veel meer mee kunt maken en bewerken. Audacity is beschikbaar voor meerdere platforms, o.a. Windows, Mac OS X en GNU/Linux.

===Microfoon===
Voor het maken van een opname is een microfoon nodig. Teneinde een optimale opname te kunnen maken is een stille omgeving zeker een voordeel: de kinderen van de buren bijvoorbeeld vallen niet zondermeer onder [[GNU/FDL]]. Zorg voor zo min mogelijk bijgeluiden. Neem een geschikte afstand tot de microfoon (circa 30 centimeter), een onjuist gekozen afstand geeft een vreemd resultaat.

===Samplefrequentie===
Kies een geschikte sample-frequentie zoals bijvoorbeeld 44,1 kHz, voor teksten volstaat een mono-opname.

== Gebruiken van geluidsopnames ==
Voor het gebruiken van geluidsopnames in Wikibooks: Zie [[Help:Afbeeldingen]]. Het principe voor het gebruik van afbeeldingen en geluidslopnames is hetzelfde.

[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>52q1wagtgz3yzu9zc84pz9jy4cb1eou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432123</id>
      <parentid>432114</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Wat te doen als uw computer Ogg Vorbis niet ondersteunt */</comment>
      <origin>432123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3958" sha1="l203hx7nmdoa9j432d1seo2pbfzxekt" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}
:'''Let op: ben je niet zeker of een opname vrij is van auteursrechten (copyright) neem dan eerst een kijkje bij [[:w:Wikipedia:Beleid voor gebruik van media]]! Opnames waar copyright op zit mogen niet gebruikt worden en zullen verwijderd worden!'''

Deze handleiding legt uit hoe je de Wiki-codes gebruikt om opnames in pagina's te plaatsen en te bewerken.

==Inladen van opnames==
Klik op &quot;Bestand uploaden&quot; (in de rechterkolom onder het kopje &quot;Algemeen&quot;). Log in. Volg de aanwijzingen, voor hulp zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden]].

Het kan niet genoeg herhaald worden: opnames moeten vrij zijn van copyright! Auteursrechtelijk beschermde opnamen die via Wikibooks verspreid worden, kunnen overal ter wereld gebruikt worden en door rechtszaken tegen copyright-overtredingen kan de Wikimedia-organisatie in grote problemen komen! Schending van copyright is strafbaar! Vermeldt daarom zo volledig mogelijk de informatie over de copyright-situatie.

De opname wordt opgeslagen als '''File:OpnameNaam.ogg'''. Voeg aan elk bestand ten minste één subcategorie van [[c:Category:Audio files|Category:Audio files]] toe.

==Het hoorbaar maken van de opname==
Nadat de opname bij voorkeur in Commons of in het nl:Wikibooks is opgeslagen, en de copyrightinformatie is bijgevoegd, kan de opname toegevoegd worden aan het betreffende artikel. De syntax voor het bestand ''nl-Nederlands.ogg'' is: &lt;nowiki&gt;[[Media:nl-Nederlands.ogg|Nederlands (Ogg Vorbis)]]&lt;/nowiki&gt;, en het ziet er zo uit: [[Media:nl-Nederlands.ogg|Nederlands (Ogg Vorbis)]]. De toevoeging (ogg-vorbis) dient om de luisteraar er op te wijzen dat er gebruik gemaakt wordt van het [[Ogg Vorbis|Ogg Vorbis]] formaat.

Opnemen in een aanklikbaar icoon kan door gebruik te maken van sjabloon gebruiksfragment:
&lt;pre&gt;
{{Geluidsfragment|Pools Les1 3.ogg}}
&lt;/pre&gt;

Dit wordt:

{{Geluidsfragment|Pools Les1 3.ogg}}

==Wat te doen als uw computer Ogg Vorbis niet ondersteunt==
Het geluidsformaat Ogg Vorbis wordt niet door elk geluidsprogramma ondersteund; met name Windows Mediaplayer ondersteunt Ogg niet. Er zijn diverse programma's die dit wel doen. Een recente versie van [https://www.irfanview.com/ Irfanview], [https://winamp.com/ Winamp] of [https://www.ashampoo.com/ Ashampoo] gaan verder waar Microsoft de bal laat vallen. Macintosh-gebruikers kunnen een Ogg Vorbis plugin voor QuickTime downloaden, die de QuickTime-speler in staat stelt Ogg Vorbis af te spelen.

===Error checking (Windows)===
Eerst controleer je of je geluid het doet. Daarna controleer je of je een .ogg file kunt horen. Wanneer je op [[Media:nl-Zweeds.ogg]] of op een link naar een andere geluidslink drukt, dan wordt de geluidsfile gedownload. De file  nl-Zweeds.ogg komt dan in bijvoorbeeld ...\Local Settings\Temp te staan. Als er geen applicatie opstart, dan moet de extensie '''.ogg''' geassocieerd worden met de applicatie die .ogg files kan afspelen.

==Wat te doen als u een opname wilt maken==
[http://audacity.sourceforge.net/ Audacity] is vrije geluidsbewerkingssoftware waarmee je WAV, AIFF, Ogg Vorbis, en MP3 bestanden en nog veel meer mee kunt maken en bewerken. Audacity is beschikbaar voor meerdere platforms, o.a. Windows, Mac OS X en GNU/Linux.

===Microfoon===
Voor het maken van een opname is een microfoon nodig. Teneinde een optimale opname te kunnen maken is een stille omgeving zeker een voordeel: de kinderen van de buren bijvoorbeeld vallen niet zondermeer onder [[GNU/FDL]]. Zorg voor zo min mogelijk bijgeluiden. Neem een geschikte afstand tot de microfoon (circa 30 centimeter), een onjuist gekozen afstand geeft een vreemd resultaat.

===Samplefrequentie===
Kies een geschikte sample-frequentie zoals bijvoorbeeld 44,1 kHz, voor teksten volstaat een mono-opname.

== Gebruiken van geluidsopnames ==
Voor het gebruiken van geluidsopnames in Wikibooks: Zie [[Help:Afbeeldingen]]. Het principe voor het gebruik van afbeeldingen en geluidslopnames is hetzelfde.

[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>l203hx7nmdoa9j432d1seo2pbfzxekt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432129</id>
      <parentid>432123</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gebruiken van geluidsopnames */</comment>
      <origin>432129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3957" sha1="r3nf368fybp6725jbkwuukje33gu5li" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}
:'''Let op: ben je niet zeker of een opname vrij is van auteursrechten (copyright) neem dan eerst een kijkje bij [[:w:Wikipedia:Beleid voor gebruik van media]]! Opnames waar copyright op zit mogen niet gebruikt worden en zullen verwijderd worden!'''

Deze handleiding legt uit hoe je de Wiki-codes gebruikt om opnames in pagina's te plaatsen en te bewerken.

==Inladen van opnames==
Klik op &quot;Bestand uploaden&quot; (in de rechterkolom onder het kopje &quot;Algemeen&quot;). Log in. Volg de aanwijzingen, voor hulp zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden]].

Het kan niet genoeg herhaald worden: opnames moeten vrij zijn van copyright! Auteursrechtelijk beschermde opnamen die via Wikibooks verspreid worden, kunnen overal ter wereld gebruikt worden en door rechtszaken tegen copyright-overtredingen kan de Wikimedia-organisatie in grote problemen komen! Schending van copyright is strafbaar! Vermeldt daarom zo volledig mogelijk de informatie over de copyright-situatie.

De opname wordt opgeslagen als '''File:OpnameNaam.ogg'''. Voeg aan elk bestand ten minste één subcategorie van [[c:Category:Audio files|Category:Audio files]] toe.

==Het hoorbaar maken van de opname==
Nadat de opname bij voorkeur in Commons of in het nl:Wikibooks is opgeslagen, en de copyrightinformatie is bijgevoegd, kan de opname toegevoegd worden aan het betreffende artikel. De syntax voor het bestand ''nl-Nederlands.ogg'' is: &lt;nowiki&gt;[[Media:nl-Nederlands.ogg|Nederlands (Ogg Vorbis)]]&lt;/nowiki&gt;, en het ziet er zo uit: [[Media:nl-Nederlands.ogg|Nederlands (Ogg Vorbis)]]. De toevoeging (ogg-vorbis) dient om de luisteraar er op te wijzen dat er gebruik gemaakt wordt van het [[Ogg Vorbis|Ogg Vorbis]] formaat.

Opnemen in een aanklikbaar icoon kan door gebruik te maken van sjabloon gebruiksfragment:
&lt;pre&gt;
{{Geluidsfragment|Pools Les1 3.ogg}}
&lt;/pre&gt;

Dit wordt:

{{Geluidsfragment|Pools Les1 3.ogg}}

==Wat te doen als uw computer Ogg Vorbis niet ondersteunt==
Het geluidsformaat Ogg Vorbis wordt niet door elk geluidsprogramma ondersteund; met name Windows Mediaplayer ondersteunt Ogg niet. Er zijn diverse programma's die dit wel doen. Een recente versie van [https://www.irfanview.com/ Irfanview], [https://winamp.com/ Winamp] of [https://www.ashampoo.com/ Ashampoo] gaan verder waar Microsoft de bal laat vallen. Macintosh-gebruikers kunnen een Ogg Vorbis plugin voor QuickTime downloaden, die de QuickTime-speler in staat stelt Ogg Vorbis af te spelen.

===Error checking (Windows)===
Eerst controleer je of je geluid het doet. Daarna controleer je of je een .ogg file kunt horen. Wanneer je op [[Media:nl-Zweeds.ogg]] of op een link naar een andere geluidslink drukt, dan wordt de geluidsfile gedownload. De file  nl-Zweeds.ogg komt dan in bijvoorbeeld ...\Local Settings\Temp te staan. Als er geen applicatie opstart, dan moet de extensie '''.ogg''' geassocieerd worden met de applicatie die .ogg files kan afspelen.

==Wat te doen als u een opname wilt maken==
[http://audacity.sourceforge.net/ Audacity] is vrije geluidsbewerkingssoftware waarmee je WAV, AIFF, Ogg Vorbis, en MP3 bestanden en nog veel meer mee kunt maken en bewerken. Audacity is beschikbaar voor meerdere platforms, o.a. Windows, Mac OS X en GNU/Linux.

===Microfoon===
Voor het maken van een opname is een microfoon nodig. Teneinde een optimale opname te kunnen maken is een stille omgeving zeker een voordeel: de kinderen van de buren bijvoorbeeld vallen niet zondermeer onder [[GNU/FDL]]. Zorg voor zo min mogelijk bijgeluiden. Neem een geschikte afstand tot de microfoon (circa 30 centimeter), een onjuist gekozen afstand geeft een vreemd resultaat.

===Samplefrequentie===
Kies een geschikte sample-frequentie zoals bijvoorbeeld 44,1 kHz, voor teksten volstaat een mono-opname.

== Gebruiken van geluidsopnames ==
Voor het gebruiken van geluidsopnames in Wikibooks: zie [[Help:Afbeeldingen]]. Het principe voor het gebruik van afbeeldingen en geluidsopnames is hetzelfde.

[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>r3nf368fybp6725jbkwuukje33gu5li</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Help:Boekstructuur</title>
    <ns>12</ns>
    <id>3584</id>
    <revision>
      <id>432112</id>
      <parentid>428392</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T00:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Illustraties en afbeeldingen */ Link naar Help</comment>
      <origin>432112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10361" sha1="f9p2p670tjens3rtxdeckuyr9mxdhg2" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;toccolours&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;width:80%; margin:auto;&quot;&gt;Deze pagina is een opzet om de boeken binnen Wikibooks allemaal een eenduidige structuur te geven.&lt;br&gt;Overleg hierover geschiedt op de [[Overleg help:Boekstructuur|bijbehorende overlegpagina]].&lt;/div&gt;
{{Helpmenu}}
Natuurlijk is de inhoud van je boek het belangrijkste, maar omdat op Wikibooks de structuur van een pagina over een bepaald onderwerp niet zo eenvoudig is als op Wikipedia, kun je waarschijnlijk over dit onderwerp wat hulp gebruiken. We willen een boek hebben bestaande uit verschillende hoofdstukken, die weer onderverdeeld kunnen zijn in paragrafen. Om alles tot een samenhangend geheel te maken en consistent te blijven wat de structuur en opmaak betreft, staat op deze pagina een voorstel voor de vormgeving van een boek.

==Titel van een boek==
Om er voor te zorgen dat de hoofdstukken van een boek bijeen blijven, zetten we zowel de titel van het 'hoofdboek' neer, als de subpagina van het boek dat wordt geschreven. Deze twee titels worden gescheiden door een slash (schuine streep /).

Voorbeeld:
*[[Veilig op het internet/Inleiding]].

Het voordeel van het gebruik van een slash ten opzichte van een dubbele punt of een liggend streepje is dat een subpagina van een boek automatisch wordt weergegeven.

===Hoofdlettergebruik===
Zowel de boektitel als de titel van de subpagina worden met een hoofdletter geschreven. Dit omdat beide de werkelijke titel van een boek of pagina zijn. Alleen het eerste woord in de titel wordt met  een hoofdletter geschreven, en natuurlijk ook eigennamen en plaatsnamen.

===Sub(-sub)-pagina's===
Een subpagina of subsubpagina van een hoofdstuk wordt als volgt aan een boektitel gehangen:
#Boektitel/Subhoofdstuk of Boektitel/Subpagina
#Boektitel/SubSubhoofdstuk of Boektitel/SubSubpagina
#Enzovoort.

De structuur wordt vastgesteld met behulp van een inhoudssjabloon van het boek, zie verder bij Inhoudsopgave aan de rechterzijde van deze pagina.

==Opbouw==
'''Een boek zou moeten bevatten:'''
*Eerste pagina met een verwelkoming en inleiding.
*Een inhoudsopgave of een sjabloon met de inhoudstafel die op iedere pagina zichtbaar is.
*Een pagina met gebruikte bronnen, mits er externe bronnen gebruikt zijn.

'''Optioneel:'''
*Een aparte pagina met algemene links over het onderwerp. Bij links naar een pagina met linkoverzicht liefst gebruik maken van [https://www.dmoz.org/ dmoz].

'''Verder:'''
*Link op relevante pagina's ook naar Wikipedia met behulp van het [[Sjabloon:Wikipedia|Wikipedia-sjabloon]]. Wikipedia linkt ook naar ons en zo kunnen we elkaar  publiciteit bezorgen.
*Zoek afbeeldingen, maar dump er niet te veel op een pagina. Bij veel afbeeldingen over een onderwerp kan naar Commons worden gelinkt met behulp van het [[Sjabloon:Commons|commons-sjabloon]].
*Probeer [[Help:Gebruik_van_links#Naar andere Wikibooks (taallinks)|interwiki's]] aan te leggen, links naar anderstalige Wikibooks. Zo kunnen we elkaar helpen en tevens de lezer verwijzen naar (mogelijk meer) informatie in andere talen.

==Inhoudsopgave==
Een inhoudsopgave is, zeker op het internet, zeer wenselijk. De meest gebruikte manier is de volgende:

Een sjabloon met daarin alle hoofdstukken, dat op elke pagina zichtbaar is.
:Om een inhoudsopgave op iedere pagina te zetten, doe de volgende stappen:
* Zet op een van de pagina's waar je de inhoudstabel wil krijgen de volgende code en sla de pagina op:
 &lt;nowiki&gt;{{Boektitel}}&lt;/nowiki&gt;
* Normaal gesproken krijg je een link naar een onbestaande pagina. Als dat niet zo is, dan moet je de ''Boektitel'' die tussen gekrulde haakjes staat wijzigen naar bijvoorbeeld ''Boektitel-Inhoud''.
* Ga naar die onbestaande pagina en maak hem aan met de volgende code waar je natuurlijk de hoofdstuknamen door je eigen namen wijzigt en ook de naam van de cursus wijzigt.
{{Index basis
|titel = [[Schaken]]
|inhoud =
#[[Schaken/Spelregels|Spelregels]]
#[[Schaken/Notatie|Notatie]]
#[[Schaken/Tactiek|Tactiek]]
#[[Schaken/Strategie|Strategie]]
}}
 &lt;nowiki&gt;{{Index basis&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;|titel = [[Schaken]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;|inhoud =&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Schaken/Spelregels|Spelregels]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Schaken/Notatie|Notatie]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Schaken/Tactiek|Tactiek]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Schaken/Strategie|Strategie]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;
* Sla die pagina op en kijk of je inhoudstabel er goed uit ziet. Als je niet tevreden bent met het sjabloon kan je ook manueel de opmaak bepalen.
* Ga dan terug naar je boek en zet op iedere pagina waar je de inhoudsopgave wil de code die je in het begin gebruikt hebt:
 &lt;nowiki&gt;{{Boektitel}}&lt;/nowiki&gt;


Ook is het mogelijk om bij een zeer groot boek met veel subhoofdstukken per hoofdstuk een inhoudsopgave te maken met alle hoofdstukken en subhoofdstukken en daarnaast een sjabloon waarop alleen de hoofdstukken staan. Ga voor meer info naar de pagina [[Sjabloon:Index basis]]

==Infobox==
Ieder boek moet ook een [[Wikibooks:Infobox|infobox]] krijgen.  

Om een boek een infobox te geven ga je het gemakkelijkst als volgt te werk:
* Plaats het sjabloon &lt;nowiki&gt;{{Bi}}&lt;/nowiki&gt; vanboven op de hoofdpagina van het boek en sla de pagina op.
* Op de hoofdpagina verschijnt nu de melding dat het boek nog geen infobox heeft en dat je er een kan maken door op de verschenen link te klikken, doe dat.
* In die nieuwe infobox pagina plak je de volgende code:
&lt;pre&gt;
&lt;!--             [Titel van het boek]       --&gt;{{Infobox|titel  = {{SUBPAGENAME}}
&lt;!--[Kies: 00%, 25%, 50%, 75% of 100%]      --&gt;| voortgang      = 
&lt;!--                   [Revisiedatum]       --&gt;| datum          = 
&lt;!--                    [Boekenplank]       --&gt;| boekenplank    = 
&lt;!-- [Naslag, Instructie, Hobby, Handboek]  --&gt;| type boek      = 
&lt;!--             [laag, middel, hoog]       --&gt;| activiteit     = 
&lt;!--     [Datum eerste edit] DD-MM-YY       --&gt;| startdatum     = 
&lt;!-- [zonder &quot;Gebruiker:&quot;] Naam/Nick        --&gt;| redacteur      = 
&lt;!--[[Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1]]...      --&gt;| auteurs        = [[Gebruiker:|]]
&lt;!--             [korte beschrijving]       --&gt;| beschrijving   = 
&lt;!--   [info over boek, geen inhoud]        --&gt;| opmerkingen    = 
&lt;!-- [Doelstellingen, * voor elk punt]      --&gt;| doelstelling   = 
&lt;!--                        [Bronnen]       --&gt;| bronnen        = 
&lt;!--    [VWO, HBO, WO, Junior, etc  ]       --&gt;| niveau         = 
&lt;!--[benodigde voorkennis, * voor elk punt] --&gt;| voorkennis     = 
&lt;!--[Uitstapniveau - * voor elk punt]       --&gt;| uitstapniveau  = 
&lt;!--  [Links naar niet-inhoud-hfdstn]       --&gt;| infolinks      = 
&lt;!--    [laatste controle] DD-MM-YYYY       --&gt;| laatstecontrole= 
&lt;!--  [laatste toevoeging] DD-MM-YYYY       --&gt;| toevoeging     = 
&lt;!--                  [[Boek 1]], etc       --&gt;| gerelateerd    = 
&lt;!--                  [projectpagina]       --&gt;| projectpagina  = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]]
&lt;!--                       [licentie]       --&gt;| licentie       = 
&lt;!--  [Kleine afbeelding (&lt; 100x100)]       --&gt;| thumb          = 
&lt;!-- [Grote afbeelding als een cover]       --&gt;| afbeelding     = 
&lt;!--[autom. als boek en titel gelijk]       --&gt;| PDF            = 
&lt;!--                                        --&gt;| PDFcommentaar  = 
&lt;!-- [autom. voor &quot;Boek/Printversie&quot;]       --&gt;| printversie    = 
&lt;!--                                        --&gt;| printcommentaar= 
&lt;!--               [of leeg laten] ja       --&gt;| BvdM           = 
&lt;!--            [of leeg laten] maand       --&gt;| BvdMmaand      = 
&lt;!--             [of leeg laten] YYYY       --&gt;| BotMjaar       = 
&lt;!--           [departement invullen]       --&gt;| departement    = 
&lt;!--                                        --&gt;| categorie      = 
&lt;!--                                        --&gt;| categorie twee = 
&lt;!--                  [WSBN invullen]       --&gt;| WSBN           = 
}}
&lt;/pre&gt;
* Vul de informatie zoveel mogelijk aan. Let zeker op de voortgang, de auteurs, het boektype en het WSBN. Als je niet weet hoe het WSBN in elkaar zit, dan wordt dit uitgelegd in de sectie hieronder. 
* Als je die pagina opslaat en je keert terug naar de hoofdpagina van je boek, dan zie je daar een info-icoontje staan. Als je daarop klikt, zie je de infobox van je boek.

'''Waarom is de infobox belangrijk?'''
:De infobox wordt gebruikt om bepaalde pagina's op Wikibooks automatisch aan te maken. Zolang je boek geen infobox heeft zal het niet op die pagina's verschijnen. Ook kan je met de infobox bepaalde algemene informatie geven aan je lezers, zoals een korte samenvatting.

==Het WSBN==
Je kan informatie vinden op de pagina [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] over het Wiki Standaard Boeknummer (WSBN). Het WSBN is een systeem dat gebruikt wordt om boeken in Wikibooks te ordenen. Om je boek een WSBN te geven pas je de volgende stappen toe:

*Eerst moet het boek een [[Wikibooks:Infobox|infobox]] hebben, zie hierboven. 
*Nadat je eenmaal een infobox gegeven hebt aan je boek, dan zoek je in de [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#Catalogus-code|tabel]] tot welke categorie je boek behoort. 
*:Als we bijvoorbeeld een fictief boek &quot;Frankrijk tijdens de Middeleeuwen&quot; nemen, dan komen we terecht bij de code &quot;nl-5-54-544&quot;. 
*Als je eenmaal die code hebt, dan kan je kijken in de [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#WSBN voor Wikibooks NL|lijst onder die tabel]] en zoeken naar de boeken die al beginnen met die code (dit kan met de zoekfunctie van je browser: CTRL+F) en je onthoudt het nummer dat jouw boek moet krijgen. 
*:In ons voorbeeld zoek je naar &quot;nl-5-54-544&quot; en vind je dat er bijv. al zes boeken zijn met die code. Voor jouw boek onthoud je dus de code &quot;nl-5-54-544-00007&quot; die nog niet in de lijst voorkomt. Let erop dat het laatste deel van het nummer altijd 5 cijfers heeft.
*Als je dat nummer onthouden hebt, vul het dan in in de infobox van je boek, helemaal onderaan bij WSBN. Daarna kan je enkel wachten tot deze lijst wordt geüpdatet. Samen met deze lijst worden immers ook andere pagina's van wikibooks, zoals de hoofdpagina, geüpdatet.

==Illustraties en afbeeldingen==
Illustraties en afbeeldingen zeggen meer dan duizend woorden. Illustraties en afbeeldingen zijn dus erg welkom. De positie van de illustratie of afbeelding is bij voorkeur aan de rechterzijde van de pagina.

Illustraties worden in Wikimedia Commons opgeslagen.

Zie [[Help:Afbeeldingen]] voor meer informatie.

[[Categorie:Help|Boekstructuur]]</text>
      <sha1>f9p2p670tjens3rtxdeckuyr9mxdhg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30469</id>
    <revision>
      <id>432088</id>
      <parentid>431759</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T12:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Hoofdstuk &quot;Afbeeldingen gebruiken&quot; is ingevoegd in pagina [[Help:Afbeeldingen]]</comment>
      <origin>432088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3258" sha1="rl02l9jhy183zwl6wo62eybyw34qsbd" xml:space="preserve">{{wiu3|JopkeB}}
{{Bi}}

Dit wikiboek is een handleiding voor het maken van een volwaardig wikiboek. We gaan ervan uit dat de tekst ervoor al gereed is. (Zo niet: maak die eerst, bijvoorbeeld met een tekstverwerker, zie het wikiboek [[Schrijven]] voor aanwijzingen.) Dan is het nog de kunst om die tekst op een aantrekkelijke manier om te zetten naar een wiki en toepasselijke illustraties te gebruiken. 

== Inhoudsopgave ==
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Waarom een papieren cursus omzetten naar een wikiboek?|Waarom een papieren cursus omzetten naar een wikiboek?]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek starten|Een wikiboek starten]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een hoofdstuk schrijven|Een hoofdstuk schrijven]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Tekstopmaak|Tekstopmaak]]
# '''Afbeeldingen gebruiken''' - De schatkamer van Wikimedia Commons - Zie [[Help:Afbeeldingen]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Opdrachten|Opdrachten]] - oefeningen, opgaven, vragen en antwoorden, zie o.a. [[Handboek MediaWiki/Extensies/Quiz]]; opnemen in [[:Categorie:Opgaven]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een index maken|Een index maken]] - Trefwoordenlijst met verwijzingen
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Overige bewerkingen|Overige bewerkingen]] - problemen oplossen, pagina's hernoemen, verwijderen; verwijzingen
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afronding|Afronding]] - WSBN, Infobox, sjabloon Inhoudstabel, boek beter vindbaar maken (Boekenplank, voorpagina Wikibooks, Portaal, voor Wikijnior-books zowel op Boekenplank als op Wikibooks:Junior boeken), laatste correcties, pas ''&lt;nowiki&gt;{{Fase|1}}&lt;/nowiki&gt;'' op de voorpagina van het wikiboek aan, koppelen aan Wikidata-item, [[Help:Afdrukken|afdrukken]]. Zie [[Help:Boekstructuur]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp. Reminder: bronvermelding.
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren|Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren]]

=== Algemene tips ===
* Zet bovenin een nieuwe pagina '''&lt;nowiki&gt;{{Wiu3|Accountnaam}}&lt;/nowiki&gt;''' (Werk in uitvoering). Dit voorkomt dat iemand anders tegelijkertijd aan de pagina werkt en er technische conflicten ontstaan. Als de ander sneller is met opslaan dan jij, raak jij je wijzigingen weer kwijt. Verwijder het sjabloon weer als je er niet meer aan werkt.
* In het menu links van de editor staat ook een link &quot;hulp&quot;. Dit kan je best, zeker in het begin, openen in een apart tabblad of venster.
* Zie de volgende Help-pagina's voor basis-handelingen in Wikibooks:
** [[Help:Account]] - Wanneer heb je een account nodig en hoe stel je er een in?
** [[Help:Zoeken]]
** [[Help:Overlegpagina]] - hoe en waar kun je overleggen over een boek, hoofdstuk of andere kwesties? 

{{Te doen|Inleiding maken/verplaatsen naar boven + controleren of alle noodzakelijke onderdelen zijn opgenomen + links naar Help-pagina's; eventueel onderdelen verplaatsen naar hoofdstukken en dan een Index maken| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 23 sep 2026 08:20 (CEST)}}

{{Boek}}
{{Fase|3}}

[[Categorie:Onderwijs|papieren]]
[[Categorie:Help| wikiboek]]</text>
      <sha1>rl02l9jhy183zwl6wo62eybyw34qsbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Computersystemen/Opslagbeheer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32073</id>
    <revision>
      <id>432122</id>
      <parentid>430939</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Partionering */</comment>
      <origin>432122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37076" sha1="53cdszsuit8va9st4rejwvttzew75fb" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;lichtgrijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod (bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld). De &lt;span style=&quot;color:gray;&quot;&gt;donkergrijze&lt;/span&gt; zijn praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden.

Uit het leerplan D/2023/13.758/ van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Applicatie- en databeheer - 3de graad - D/A-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 29:
* LPD 29: De leerlingen installeren, configureren en onderhouden on premise een client- en server-besturingssysteem en applicatiesoftware.
** Bestandsbeheersysteem, &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;back-up&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Imaging&lt;/span&gt;
* Duiding. Het is noodzakelijk om inzicht te krijgen in het geïnstalleerde bestandsbeheersysteem om de documentenstructuur te kunnen onderhouden. I.v.m. het bestandsbeheersysteem komen volgende onderwerpen aan bod: functie, werking, fouten, herstelopties.
* Duiding. ''Het installeren van een on premise besturingssysteem houdt eveneens het formatteren en partitioneren van de harde schijf in''.

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 Leerplan Informaticabeheer D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:
* 2.2.5 De verschillende niveaus van formatteren toelichten en de draagwijdte van deze operaties correct inschatten.
* 2.2.6 ''Een gegeven systeem formatteren, het partitioneren en partities aanpassen.''
* 2.2.7 De functie en de werking van de mogelijke bestandsbeheersystemen toelichten. 
* 2.2.8 ''Mogelijke fouten in het bestandsbeheersysteem opsporen en deze zo nodig herstellen.''

== Lagenmodel ==
[[Bestand:Basic_disk_displaying_CHS.svg|thumb|Ter info een schematische voorstelling van een harde schijf, met oa. 4 platters A, een spoor E in geel aangeduid en de sectoren in het rood. Sporen op eenzelfde afstand van het middelpunt wordt een cilinder genoemd (D). Dit hoort dus bij de low-level formattering.]]
Op opslagmedia worden gegevens permanent bewaard. Voorbeelden zijn HDDs (''hard disk drives''), SSDs (''solid state drives''), ODDs (''optical disk drives'' zoals CD-ROM, DVD, Blu-ray,...) of flashmedia (USB-stick, SD-kaart,...). Soms heeft men het verkeerdelijk over een (harde) schijf, terwijl het eigenlijk om een SSD blijkt te gaan (waar intern geen schijf of ''disk'' wordt gebruikt).

Zoals vaak in de computerwereld wordt gewerkt met een ''lagenmodel'': 
* '''Low-level formattering''': dit gebeurt door de fabrikant van het opslagmedium en is nodig voor de interne werking. Er wordt gebruikgemaakt van verschillende technieken, gebaseerd op o.a. magnetische, elektronische of optische eigenschappen van stoffen. Zo zal de fabrikant van een harde schijf de cilinders, sporen en sectoren aanbrengen op de magnetische platters. Een vergelijking: stel dat je papieren wilt bewaren, dan gebruik je een ringmap, volledig gemaakt door de fabrikant.
* '''Partitionering''': het onderverdelen van het opslagmedium in verschillende eenheden, die elk een eigen bestandssysteem kunnen krijgen. Om de vergelijking verder te gebruiken: je zorgt voor het gewenste aantal tussenschotten in je ringmap, zodat je ringmap onderverdeeld is.
* '''High-level formattering''', kortweg &quot;formattering&quot;: het aanbrengen van een bestandssysteem. Bij de vergelijking met de ringmap ga je per tussenschot een blad voorzien, waarin je kan bijhouden wat er precies inzit. D.m.v. U-mappen kan je nog verder zaken groeperen. Zelfs als de concrete data er nog niet inzit, nemen deze zaken toch al wat ruimte in.

Dankzij dit lagenmodel hoeft een programma (zoals een tekstverwerker) geen details te kennen over de interne werking van een opslagmedium (de low-level formattering). Dit programma zal niet rechtstreeks het opslagmedium benaderen, maar zal aanroepen doen via het besturingssysteem, dat op zijn beurt een bestands(beheer)systeem gebruikt.

== Partionering ==
Een opslagmedium partitioneren is het verdelen van dat medium in meerdere eenheden (de partities), zodat het ''lijkt'' alsof dit ene fysieke opslagmedium bestaat uit meerdere afzonderlijke opslagmedia. Een partitie-editor kan gebruikt worden om partities te maken, te wijzigen of te verwijderen. Soms heeft men het over 'schijf' of 'harde schijf', terwijl het eigenlijk om een 'partitie' gaat.

Een '''{{Wp|Partitietabel|partitietabel}}''' legt o.a. vast waar de partities beginnen en eindigen. Twee bekende partitioneringssystemen zijn de oudere {{Wp|Master boot record|MBR}} en recentere {{Wp|GUID Partition Table|GPT}}.

=== Redenen ===
[[Bestand:Partitioning-linwin-fr.svg|thumb|Typische partities op een dual boot tussen Windows en Linux]]

Er zijn verschillende redenen om een opslagmedium op te delen in partities, waaronder:
* Scheiding tussen het besturingssysteem + programma's en de gebruikersdata. Dit laat toe om
** een image back-up te nemen van ofwel het ene, ofwel het andere.
** om gemakkelijk het besturingssysteem + programma's te formatteren en te herinstalleren, waarbij de gebruikersdata op zijn eigen partitie kan blijven staan.
* Bij een multi-boot setup kan ieder besturingssysteem zijn eigen partities toegewezen krijgen (bv. bij een dual boot tussen Windows en Linux).
* Bij belangrijke data kan die geplaatst worden op een aparte partitie, die vervolgens verborgen (bv. bij HP Recovery; de systeempartitie van Windows) en/of geëncrypteerd (bv. met {{Wp|TrueCrypt|TrueCrypt}}/VeraCrypt) wordt.

Partities kunnen voorgesteld worden in een schijfdiagram, maar in Schijfbeheer (Windows) of {{Wp|GParted|GParted}} (Linux) worden vaak rechthoeken gebruikt om de partities aan te geven. Onderstaande afbeelding is een mock-up van enkele look-a-like situaties in {{Wp|GParted|GParted}}.

[[Bestand:GParted-MBRvsGPT.png|675px]]

=== Partitietabel: MBR ===
'''MBR''' (soms ook aangegeven als MS-DOS-partioneringssysteem) voorzag in het begin maximaal vier partities. Dit werd algauw onvoldoende gevonden, waarop de uitgebreide partitie (extended partition) werd ingevoerd. De gewone partities werden vanaf dat moment primaire partities genoemd. De uitgebreide partitie werd op zijn beurt opgedeeld in een onbeperkt aantal logische partities of logische stations.&lt;br&gt;Bij MBR kunnen dus ofwel maximaal vier primaire partities zijn ofwel maximaal drie primaire en één uitgebreide partitie (die zelf meerdere logische partities kan bevatten).

In de eerdere mock-up kunnen we volgende situaties afleiden:
# Het zou een MBR-partitietabel kunnen zijn met 4 primaire partities. De vrije ruimte is dan wel verloren, omdat er geen aparte partitie meer aan toegekend kan worden (de laatste partitie kan wel vergroot worden).
# Opnieuw een MBR-partitietabel, maar nu zijn er twee primaire partities, met 1 uitgebreide partitie, die zelf 3 logische partities bevat. De vrije ruimte is niet verloren, want er kan nog een extra logische partitie aangemaakt worden.
# Dit is zeker niet MBR, want met MBR kunnen er niet meer dan vier primaire partities zijn.
# Deze ziet eruit als de eerste, maar de laatste twee partities zijn logisch i.p.v. primair. De vrije ruimte is niet verloren, want er kan nog een primaire partitie gemaakt worden.
# De laatste heeft een probleem, daar er al 3 primaire partities en 1 uitgebreide toegekend is. In de vrije ruimte kan dus geen partitie meer aangemaakt worden.

=== Partitietabel: GPT ===
'''GPT''' (GUID Partition Table) vind je terug op recentere systemen, omdat MBR meer en meer tegen beperkingen aanliep. Deze heeft geen opsplitsing tussen primaire, uitgebreide en logische partities en kan ook op grote harde schijven gebruikt worden.

In de eerdere mock-up kunnen we volgende situaties afleiden:
# Het zou een GPT-partitietabel kunnen zijn, met 4 partities. In de vrije ruimte zouden met GPT nog extra partities gemaakt kunnen worden.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.
# Deze gebruikt GPT als partitietabel, want bij MBR kunnen er geen vier (primaire) partities zijn.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.

== Bestandssysteem ==
=== Functie ===
Een {{Wp|Bestandssysteem|bestandssysteem}} (en: ''{{Wp|File system|filesystem}}'') is een door het besturingssysteem verzorgde, softwarematige indeling van een opslagmedium. Het besturingssysteem en applicaties zullen via het bestandssysteem toegang krijgen tot de data. Vaak is deze data via bestanden in een hiërarchische mappenstructuur ondergebracht.

Ter info: er bestaan ook bestandssystemen die niet rechtstreeks op het opslagmedium worden aangebracht, maar die via een netwerk werken (bv. {{Wp|Distributed_File_System|DFS= Distributed File System}} van Microsoft of {{Wp|en:InterPlanetary File System|IPFS=InterPlanetary File System}}). Zo'n netwerkbestandssystemen worden hier niet behandeld.

=== Voorbeelden ===
Er zijn {{Wp|en:List of file systems|heel wat}} bestandssystemen. Enkele voorbeelden:
* {{Wp|FAT32|FAT32}}: gebruikt vanaf Windows 98
* {{Wp|New Technology File System|NTFS}}: gebruikt vanaf Windows XP
* {{Wp|ext4|ext4}}: gebruikt bij Linux
* {{Wp|EROFS|EROFS}}: dit ''Enhanced Read-Only File System'' bespaart ruimte ten opzichte van ext4 en levert bovendien hogere leessnelheden op. Het wordt mogelijks verplicht bij Android 13&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Tweakers.net: [https://tweakers.net/nieuws/197104/android-13-telefoon-heeft-meer-opslag-over-door-verplicht-nieuw-bestandssysteem.html Android 13-telefoon heeft meer opslag over door verplicht nieuw bestandssysteem]&lt;/ref&gt; en wordt al gebruikt bij {{Wp|Home Assistant|Home Assistant}}. Door deze eigenschappen is het interessant voor apparaten met beperkte hardwarebronnen, zoals smartphones of smartwatches. 
* {{Wp|SquashFS|SquashFS}}: o.a. gebruikt bij Android Nougat en Linux Live distro's
* {{Wp|en:F2FS|F2FS}}: het ''Flash-Friendly File System'' dat ontwikkeld is door Samsung en oa. gebruikt wordt bij Googles Pixel 3 en 3 XL.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Zie ook [https://tweakers.net/nieuws/144429/google-zet-samsung-bestandssysteem-op-pixel-3-en-3-xl.html Tweakers.net: Google zet Samsung-bestandssysteem op Pixel 3 en 3 XL]&lt;/ref&gt;
* {{Wp|exFAT|exFAT}}: een door Microsoft ontwikkeld bestandssysteem speciaal bedoeld voor flash-schijven. Het is een open codering, maar beperkt door octrooien.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;In Linux-kernel 5.4 is native exFat-ondersteuning toegevoegd. Zie [https://tweakers.net/nieuws/160330/linux-54-met-exfat-ondersteuning-is-verschenen.html Tweakers.net: Linux 5.4 met exFat-ondersteuning is verschenen] (oa. de commentaren zijn interessant om lezen).&lt;/ref&gt;

&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''NLnet geeft subsidie voor ontwikkeling van Linux-bestandssysteem Bcachefs'''

Bestandssystemen bestaan al zó lang, dat je zou denken dat ze al járen uitontwikkeld zijn. Toch wordt er nog gezocht naar nieuwe mogelijkheden. Bv. met {{Wp|Bcachefs|bcachefs}}: een {{Wp|Copy-on-write|copy-on-write}} (COW) bestandssysteem dat gestart is in 2015 en stabiel verklaard in 2022. 

{{Voetnoot web | titel=NLnet geeft subsidie voor ontwikkeling van Linux-bestandssysteem Bcachefs | uitgever=tweakers.net | datum=2024-02-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/218874/nlnet-geeft-subsidie-voor-ontwikkeling-van-linux-bestandssysteem-bcachefs.html }}
&lt;/div&gt;

&lt;gallery&gt;
Screenshot of Gparted of a dual boot Windows-Ubuntu system.png|GParted met dual boot: Windows (sda1-2) + Ubuntu (sda5-7).
GParted_0.18_GPT.png|GParted met enkele bestandssystemen (via GPT-indeling).
Cfdisk-2017 inverted.png|De cli partitie-editor Cfdisk
&lt;/gallery&gt;

=== Mogelijkheden en beperkingen ===
De verschillende bestandssystemen zijn onderling niet identiek aan elkaar qua mogelijkheden en beperkingen. We bespreken er enkele (zie ook {{Wp|en:comparison of file systems|Comparison of file systems}} waar ''features'' en ''limits'' besproken worden):
* de '''maximale padlengte/bestandslengte/bestandsgrootte/partitiegrootte'''. Denk bv. aan het willen opslaan van een zodanig groot bestand, dat het bestandssysteem er niet mee overweg kan (zelfs met voldoende vrije ruimte).
* de '''toegelaten karakters'''. Zo kan je bij een Windows-systeem de melding  &quot;''De volgende tekens mogen niet in bestandsnamen voorkomen: \/:*?&quot;&lt;&gt;|''&quot; tegenkomen, waar sommige van die tekens op een Linux-systeem mogelijks wel toegelaten worden. De oorzaak is steeds het onderliggende bestandssysteem. In dit geval kan je niet zomaar bestanden verplaatsen/kopiëren van het ene naar het andere bestandssysteem.
* het al of niet kunnen '''toekennen van rechten'''.
* '''metadata''', zoals eigenaar van een bestand, tijdstip van laatste toegang, checksum,...
* '''quota''': een beheerder kan een maximum schijfruimte opgeven die door een gebruiker mag ingenomen worden. Stel je een omgeving voor met meerdere gebruikers, waarbij er eigenlijk nog 500 GB vrij is. Dan zou één gebruiker in zijn persoonlijke map 500 GB plaatsen, waardoor iedereen plots een tekort aan schijfruimte heeft. De administrator zou echter a.d.h.v. quota kunnen instellen dat iedere gebruiker maar 200 MB maximaal kan gebruiken. 
* '''ingebakken compressie''', transparant voor de eindgebruiker. Afhankelijk van de implementatie kan het zijn dat bij deze &quot;ingebakken compressie&quot; niet alles wordt gecomprimeerd, maar bv. enkel bestanden die een lange tijd niet gebruikt zijn geweest. Zonder ingebakken compressie kan de eindgebruiker ook bepaalde bestanden comprimeren, maar dan moet hij/zij gebruikmaken van een apart programma (bv. WinZip of 7-zip) en zelf instaan voor het decomprimeren (om de data te kunnen bekijken/bewerken) en terug comprimeren. 
* '''ingebakken encryptie''', transparant voor de eindgebruiker (en: {{Wp|en:Filesystem-level encryption|filesystem-level encryption}}). Als dit ingebakken zit in het bestandssysteem, kan het besturingssysteem bv. bij het inloggen (via login+wachtwoord) alles op de achtergrond decrypteren en bij het afmelden terug encrypteren. Bij een gestolen laptop/pc ziet de dief dan enkel de geëncrypteerde data (in de veronderstelling dat je uitgelogd bent). Zonder ingebakken encryptie kan de eindgebruiker ook bepaalde bestanden encrypteren, maar dan moet hij/zij gebruikmaken van een apart programma en zelf instaan voor het decrypteren (om de data te kunnen bekijken/bewerken) en terug encrypteren. 
* ...&amp;nbsp;&lt;ref&gt;De &quot;next gen&quot; bestandssystemen zoals btfrs en ZFS bieden nog meer mogelijkheden. Zie bv. een diepgaand artikel op Arstechnica: [https://arstechnica.com/information-technology/2014/01/bitrot-and-atomic-cows-inside-next-gen-filesystems/ Bitrot and atomic COWs: Inside “next-gen” filesystems]&lt;/ref&gt;

=== Basiswerking ===
Om de functie en de werking van mogelijke bestandssystemen toe te lichten, zullen we FAT gebruiken. Dit bestandssysteem is redelijk eenvoudig en is dan ook ondersteund door bijna alle bestaande besturingssystemen voor de pc. Het wordt vaak gebruikt op media zoals USB-sticks of geheugenkaarten van foto- of GPS-toestellen. Zo zijn de fabrikanten bijna zeker dat het bij elk systeem herkend wordt.

==== De bestanden ====
Het is logische dat 'de data zelf' in de vorm van bestanden hun plaats moeten krijgen op het opslagmedium. Er zullen dus adressen nodig zijn en dus een bepaalde [[Basiskennis_informatica/Capaciteit#Bitruimte|bitruimte]] om die adressen te kunnen vormen. Zo zouden we met 3 bits 8 adressen kunnen vormen (2³=8). Stel dat je een bitruimte van 16 bits gebruikt (FAT16 dus), dan weet je dat er 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;=65536 adressen kunnen gevormd worden.

Stel dat je een bestand A maakt, daarna een bestand B en tenslotte een bestand C. Je zou dan kunnen denken dat het bestandssysteem er als volgt uitziet:

[[Bestand:FilesystemWrong.png|685px]]

Dit is een aanpak die niet goed zou werken:
* Wat als je bestand A opent en extra info toevoegt? Moeten bestand B en C dan opgeschoven worden? Als dat gigabytes aan data is, dan duurt dat veel te lang.
* Een bestand kan zo op om het even welke byte beginnen. Je hebt dus heel veel adressen nodig en dus een grote bitruimte om al die adressen te kunnen vormen.

In de volgende delen leer je dat bestanden opgesplitst worden in delen (sectoren of clusters) en dat die delen niet noodzakelijk netjes na elkaar staan, maar dat ertussenin vrije ruimte of andere (delen van) bestanden kunnen tussen zitten.

==== De FAT met sectoren en clusters ====
Een bestand dat slechts uit 1 byte bestaat, komt amper voor. Dus is het eigenlijk ook niet nodig dat een afzonderlijke byte geadresseerd kan worden, wat adressen uitspaart. Bij een harde schijf zal men vaak 512 bytes samennemen in wat men een '''sector''' noemt. Voor die ene sector is dan maar 1 adres nodig (i.p.v. 512). Waar het kleinst adresseerbare element bij RAM-geheugen een byte is, is dit bij die harde schijf dan de sector (van 512 B).

Naast de bestanden zelf zal er in het bestandssysteem ook een tabel nodig zijn die adressen bijhoudt, zodat een specifiek bestand gevonden kan worden. Deze tabel heet toepasselijk de {{Wp|File Allocation Table|File Allocation Table}}.

Bij FAT16 kan je 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;=65536 adressen vormen, namelijk sector 0 tot 65535. Als een sector 512 B groot is, dan betekent dit dat een partitie slechts 65536 * 512 B = 33554432 B = 33554432/1024&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 32 MiB groot kan zijn. Sector 65536 is niet meer adresseerbaar.

Wil je meer sectoren adresseren, dan kan je de bitruimte groter maken. Zo worden bij FAT32 als bitruimte 32 bits gebruikt. Dit betekent niet dubbel zoveel adressen, maar '''65536 keer''' zoveel meer (want 2&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt; = 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; '''* 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;''' = 4294967296‬ ≈ 4 miljard)!

Om grotere partities mogelijk te maken, kan men dus de bitruimte vergroten, maar men kan ook meerdere sectoren samennemen, om zo adressen uit te sparen. Men noemt dit '''{{Wp|Cluster_(bestandssysteem)|clusters}}'''. Als je 2 sectoren samenneemt in een cluster, met FAT16, dan kan je nog steeds 65536 adressen vormen, maar de maximale partitiegrootte wordt nu 512 * '''2''' * 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; = 67108864 B = 64 MiB. Een overzicht bij FAT16:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! sectoren per cluster !! clustergrootte !! maximale partitiegrootte
|-
| 1 || 512 B || 32 MiB
|-
| 2 || 1 KiB || 64 MiB
|-
| 4 || 2 KiB || 128 MiB
|-
| 8 || 4 KiB || 256 MiB
|-
| 16 || 8 KiB || 512 MiB
|-
| 32 || 16 KiB || 1024 MiB
|-
| 64 || 32 KiB || 2048 MiB
|-
| 128 || 64 KiB || 4096 MiB
|}

Een bestand dat groter is dan één cluster, zal een clusterketting nodig hebben. Er wordt hiervoor gebruikt gemaakt van de File Allocation Table. Daar kan de volledige adresketting worden gevolgd, tot aan de speciale code &lt;code&gt;0xFFFF&lt;/code&gt;, die de End Of File markeert. Andere speciale codes zijn bv. &lt;code&gt;0x0000&lt;/code&gt; (vrije cluster) of &lt;code&gt;0xFFF7&lt;/code&gt; (bad sector in cluster of gereserveerde cluster).

Stel dat je 3 bestanden hebt: bestand A, B en C. Dan zou een deel van de File Allocation Table er als volgt kunnen uitzien:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Clusteradres !! Code/status !! Uitleg
|-
| 0000 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0001 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0002 || FFF7 || Bad sector in cluster of gereserveerde cluster
|-
| 0003 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0004 || 0006 || Eerste cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0006
|-
| 0005 || FFFF || Eerste en enige cluster van bestand B.
|-
| 0006 || 0009 || Tweede cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0009
|-
| 0007 || 0008 || Eerste cluster van bestand C, volgende cluster heeft als adres 0008
|-
| 0008 || FFFF || Tweede cluster van bestand C en ook de laatste cluster
|-
| 0009 || FFFF || Derde cluster van bestand A en ook de laatste cluster
|-
| 000A || 0000 || Vrije cluster
|-
| 000B || 0000 || Vrije cluster
|}

De bijhorende clusters kunnen dan als volgt zijn:

[[Bestand:FilesystemAndClusters.png|685px]]

Enkele opmerkingen:
* Over cluster 0, 1, 3, A en B zijn vrije clusters: daar kunnen nieuwe of uitgebreide bestaande bestanden geplaatst worden.
* Cluster 2 is niet bruikbaar.
* Bestand A is een gefragmenteerd bestand (wat iets meer tijd kan kosten om te laden), terwijl bestand C dit niet is.
* Cluster 5, 8 en 9 is niet helemaal gevuld. Dit is logisch, want niet ieder bestand is toevallig een veelvoud van de clustergrootte. Dit is verloren ruimte (de ''slack'') en verklaart waarom er een verschil kan zijn tussen de eigenlijke bestandsgrootte en hoeveel dat bestand inneemt op het opslagmedium.
* Als bestand A, B of C wordt uitgebreid zal eerst de slack opgebruikt worden. Als dit onvoldoende is, dan kunnen de vrije clusters 0, 1, 3, A of B gebruikt worden. Uiteraard moet de overeenkomstige code/status in de FAT steeds aangepast worden.
* De slack wordt nooit gebruikt om een ander bestand op te slaan. Zo zal een nieuw bestand D niet komen na het stukje van B, maar starten in een vrije cluster.

==== De mappen via directory-ingangen ====
Tot nu toe is er enkel gesproken over bestanden, maar hoe zit het met de mappen (en:''directories'')? Naast de FAT en de eigenlijke clusters moet het bestandssysteem ook nog een manier hebben om (sub)mappen bij te houden. 

Simpel gesteld is er een lijst van bestanden en mappen: de {{Wp|FAT16#Directory-ingangen|directory-ingangen}}. Via één bit kan in zo'n lijst aangegeven worden of het gaat om een bestand of een map. In deze lijst is het voldoende om de startcluster van het bestand bij te houden: de rest van de clusteradressen kan in de FAT worden opgezocht. Deze lijst kan naast bestandsnaam en startclusternummer bv. ook creatiedatum, datum laatst gelezen en bestandsgrootte bijhouden.

Een sterk vereenvoudigde voorstelling van deze lijst kan er als volgt uitzien:

* Map X
** Bestand A op startcluster 0004
** Map Y
*** Bestand B op startcluster 0005
*** Bestand C op startcluster 0007

==== Samenvatting ====
Vanuit dit relatief eenvoudig voorbeeld is het duidelijker waarvoor een bestandssysteem zoals FAT dient:
* De &quot;echte&quot; data moet er zijn plaats krijgen. Deze data is vaak niet opgeslagen als één stroom van bytes, maar wordt opgedeeld in stukjes (clusters).
* Clusters die behoren tot één bestand vormen een clusterketting en bovendien moet het duidelijk zijn welke clusters vrij zijn: dit wordt bijgehouden in een tabel (bv. de File Allocation Table).
* Om een hiërarchische structuur mogelijk te maken zijn er directory-ingangen nodig, waarin onder andere de startcluster van een bestand wordt bewaard.

=== Basisoperaties ===
Voor de werking van een bestandssysteem zijn er ook typische operaties zoals verwijderen, kopiëren en foutcontrole. Dankzij de kennis uit de basiswerking zal je nu beter begrijpen waarom sommige operaties relatief snel zijn en andere relatief traag. 

==== Verwijderen ====
Het verwijderen van een bestand kan heel snel gebeuren:
# in de directory-ingang wordt aangegeven dat het bestand er niet meer is.
# in de FAT komt bij de bijhorende cluster(ketting) de code 0000, om aan te geven dat op dat clusteradres terug data mag geplaatst worden (het wordt een vrije cluster).
# de eigenlijke data blijft gewoon staan! De data wordt dus niet overschreven met bijvoorbeeld allemaal nullen, omdat dit te veel tijd zou kosten.

Stel dat we bestand C verwijderen, dan houdt dit onderstaande in voor de directory-ingang, de FAT en de visuele voorstelling.

'''De directory-ingang:'''
* Map X
** Bestand A op startcluster 0004
** Map Y
*** Bestand B op startcluster 0005

'''FAT:'''
{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Clusteradres !! Code/status !! Uitleg
|-
| 0000 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0001 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0002 || FFF7 || Bad sector in cluster of gereserveerde cluster
|-
| 0003 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0004 || 0006 || Eerste cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0006
|-
| 0005 || FFFF || Eerste en enige cluster van bestand B.
|-
| 0006 || 0009 || Tweede cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0009
|-
| 0007 || '''0000''' || '''Vrije cluster'''
|-
| 0008 || '''0000''' || '''Vrije cluster'''
|-
| 0009 || FFFF || Derde cluster van bestand A en ook de laatste cluster
|-
| 000A || 0000 || Vrije cluster
|-
| 000B || 0000 || Vrije cluster
|}

'''Voorstelling:'''

[[Bestand:FilesystemAndClusters-deleteC.png|685px]]

Merk op dat in de voorstelling de letter 'C' er nog staat, om aan te geven dat de data van het bestand C er nog staat. De achtergrond bij C is nu echter wit, om aan te geven dat het een vrije cluster is. Cluster 0007 en 0008 kan dus bij een nieuw bestand of een uitbreiding van een bestaand bestand worden overschreven.

==== Verplaatsen ====
Bij het verplaatsen van een bestand '''binnen dezelfde partitie''':
# bij de {{Wp|FAT16#Directory-ingangen|de directory-ingangen}} moet de startcluster naar de juiste directory-ingang verplaatst worden.
# de FAT blijft dezelfde
# de eigenlijke data blijft ook onaangeroerd 

Dit kan dus héél snel gaan. Stel dat we in bovenstaand voorbeeld bestand A verplaatsen naar map Y, dan moet enkel het volgende gebeuren:

* Map X
** Map Y
*** Bestand A op startcluster 0004
*** Bestand B op startcluster 0005

Bij het verplaatsen van een bestand '''de ene naar een andere partitie''', bv. van I naar II:
# Bij partitie II
## in de directory-ingang moet de startcluster van dit bestand bij de juiste map staan
## de FAT moet aangepast worden, zodat er een cluster(ketting) voor dit bestand voorzien kan worden.
## de eigenlijke data moet op de juiste clusteradressen gekopieerd worden
# Bij partitie I moet het bestand verwijderd worden
## in de directory-ingang wordt aangegeven dat het bestand er niet meer is.
## in de FAT komt bij de bijhorende cluster(ketting) de code 0000, om aan te geven dat op dat clusteradres terug data mag geplaatst worden (het wordt een vrije cluster).
## de eigenlijke data blijft gewoon staan (maar kan overschreven worden)!

Verplaatsen komt in het laatste geval dus neer op kopiëren naar de nieuwe plaats, om het daarna te wissen op de oorspronkelijke plaats. Dit neemt de nodige tijd in beslag.

==== Foutcontrole ====
Bij het bestandssysteem kunnen zaken '''foutlopen''':
* Als in voorgaande FAT-tabel bij clusteradres 0006 de code FFF7 i.p.v. 0009 zou staan, dan zou een cluster van bestand A verloren zijn. 
* Clusteradres 0009 behoort hierdoor plots niet meer tot een clusterketting en is dus ook een &quot;verloren&quot; cluster.
* Er kan ongeldige meta-data ontstaan, bv. een ongeldige clusterstatus of een ongeldige datum.
** Stel dat bij clusteradres 0006 als code 0000 zou staan, dan kan dit niet. Clusteradres 0006 zou daarmee behoren tot een clusterketting, maar toch ook een vrije cluster zijn.
** Stel dat bij het uitlezen van de datum 29-02-2011 zou gelezen worden, dan is dit een onbestaande datum, terwijl 29-02-2012 wel goed zou zijn.
* Wat als twee directory-ingangen verwijzen naar dezelfde startcluster? Dat zou betekenen dat ze dezelfde clusterketting hebben. Als het bv. gaat om &lt;code&gt;foto.jpg&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;geluid.mp3&lt;/code&gt;, dan zit er duidelijk een fout in het bestandssysteem, want een afbeelding en geluid zijn niet hetzelfde.

Uiteraard verwacht je dat het besturingssysteem '''herstelopties''' aanbiedt. Zo zal hij meestal automatisch een schijfcontrole plannen als hij fouten in het bestandssysteem detecteert, zodat deze kunnen worden opgelost (bv. via programma's zoals {{Wp|en:fsck|fsck}} en {{Wp|en:CHKDSK|CHKDSK}}). Soms is de input van een beheerder nodig. Verloren clusters worden vaak bewaard, omdat een beheerder er mogelijk nog verloren data kan uithalen. Zo kan je in Windows een map &lt;code&gt;FOUND.000&lt;/code&gt; tegenkomen, met bestanden &lt;code&gt;FILE0000.CHK&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;FILE0001.CHK&lt;/code&gt;,... of in Linux de map &lt;code&gt;lost+found&lt;/code&gt;. Alhoewel een schijfcontrole sommige fouten zal kunnen herstellen, blijft een [[Veilig_op_het_internet/Back-up|back-up]] bijzonder belangrijk, omdat zo'n controle zeker niet alle fouten kan oplossen (virus, brand,...).

&lt;gallery&gt;
Chkdsk_screenshot.png|Chkdsk in Windows
Fsck output.jpg|fsck in Linux
&lt;/gallery&gt;

Ter info. Dat twee directory-ingangen verwijzen naar dezelfde startcluster kan trouwens wel als het gaat om een systeem met tweemaal hetzelfde bestand. Zo kan ruimte bespaard worden. Denk bv. aan een cloudsysteem met gebruikers die met grote kans soms identieke bestanden hebben. Of denk aan een back-up met een versiesysteem, waarbij bestanden vaak identiek zijn. Hieronder een voorbeeld waarbij &lt;code&gt;bunzip2&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;bzcat&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;bzip2&lt;/code&gt; drie Linux-programma's zijn die (dankzij een {{Wp|en:Hard link|hard link}}) allemaal verwijzen naar hetzelfde, te merken aan hetzelfde ({{Wp|inode|inode}})nummer &lt;code&gt;4599073&lt;/code&gt;. Daarnaast bestaan ook {{Wp|en:Symbolic link|soft links}} (snelkoppelingen), die je hieronder herkent aan &lt;code&gt;-&gt;&lt;/code&gt; en die een verschillend ({{Wp|inode|inode}})nummer hebben.

 $ ls -li /bin | grep 4599073
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bunzip2
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bzcat
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bzip2
 $ ls -li /bin | grep hostname
 4587608 lrwxrwxrwx 1 root root       8 Nov 24  2015 dnsdomainname -&gt; hostname
 4587582 lrwxrwxrwx 1 root root       8 Nov 24  2015 domainname -&gt; hostname
 4587532 -rwxr-xr-x 1 root root   13908 Nov 24  2015 hostname

==== Optimaliseren ====
We weten dat de clusters van een clusterketting niet noodzakelijk na elkaar staan, wat een snelheidsverlies betekent bij het lezen en schrijven. Het besturingssysteem biedt vaak mogelijkheden aan om deze terug naast elkaar te zetten: dit heet '''defragmenteren'''. Zeker vroeger kon je zo een behoorlijke snelheidswinst maken bij harde schijven. Door de toegenomen snelheid van de opslagmedia is het snelheidsvoordeel minimaal en door de toegenomen capaciteit duurt het bovendien lang om te defragmenteren. Defragmenteren wordt dus nog maar weinig uitgevoerd.

&lt;gallery&gt;
Image:Diskeeper 9.0.529.0 voor defragmentatie.JPG|voor defragmentatie
File:FragmentationDefragmentation.gif|tijdens defragmentatie
Image:Diskeeper 9.0.529.0 na defragmentatie.JPG|na defragmentatie
Image:Diskeeper 9.0.529.0 defragmentatielegende.JPG|legende afbeelding 1+3
&lt;/gallery&gt;

Waar defragmentatie een optimalisatie kan zijn voor HDDs is '''{{Wp|en:Trim (computing)|trim}}''' dat voor SSDs. Meestal zal het besturingssysteem optimalisaties zoveel mogelijk achter de schermen regelen.

== Concreet ==
=== FAT32 versus NTFS ===
FAT is reeds vroeg ontwikkeld, de ontwerpers hebben het zo simpel en compact mogelijk gehouden voor de beperkte geheugens in die tijd. Daardoor heeft FAT verscheidene problemen, waaronder:

* De eenvoudige bestandsstructuur leidt gemakkelijk tot fragmentatie, wat zorgt voor grote vertraging tijdens bestandsoperaties.
* FAT is niet goed bestand tegen systeemcrashes.
* De maximale bestandsgrootte is 4 GiB, de maximale partitiegrootte 8 TiB en bestandsnamen mogen niet langer zijn dan 255 tekens
* Geen notie van rechten. In Windows '98 kon men verschillende gebruikers aanmaken, elk met een eigen bureaubladachtergrond ed. Het onderliggende bestandssysteem was echter FAT32, waardoor je via Windows Verkenner zonder problemen naar iemand zijn data kon bladeren, dit openen en/of wijzigen.

Vandaar werd {{Wp|New Technology File System|NTFS}} ontwikkeld, met extra mogelijkheden, oa. op vlak van betrouwbaarheid (''journaling'') en veiligheid (rechten en encryptie):
* de maximale bestandsgrootte is 16 TiB (in theorie 16 EiB), de maximale partitiegrootte 256 TiB (in theorie 16 EiB)
* ondersteuning van metagegevens
* door ''journaling'' kunnen bepaalde schijffouten automatisch hersteld worden
* ondersteuning van rechten, waardoor kan bepaald worden welke gebruiker wat mag doen met bestanden en mappen. Deze rechten worden afgedwongen door het besturingssysteem. Let op: als dit besturingssysteem niet actief is, bv. door het opstarten vanaf een live-cd of live-usb, dan worden deze rechten niet afgedwongen! Wil je helemaal beschermd zijn, dan moet je nadenken over encryptie!
* encryptie, gebonden aan gebruikersaccount/gebruikerswachtwoord
* quota
* bestandscompressie, transparant voor de gebruiker

=== Windows versus Linux ===
Het besproken lagenmodel werkt gelijkaardig tussen Windows en Linux. Ter info bespreken we kort de grootste verschillen: het benoemen van partities, het weergeven van paden en de standaard ondersteunde bestandssystemen:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Windows !! Linux
|-
| Er worden letters toegekend aan partities, wat ontstaan is vanuit DOS. De letters &lt;code&gt;A&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;B&lt;/code&gt; zijn (nog steeds) gereserveerd voor {{Wp|Diskette|diskettes}}. De eerste primaire partitie van het eerste opslagmedium krijgt dus de letter &lt;code&gt;C&lt;/code&gt;. Zijn er meer partities dan er letters beschikbaar zijn, dan krijgen de resterende partities geen letter. Deze letters worden standaard automatisch toegekend. Onder Windows wordt ook wel het woord ''volume'' gebruikt in plaats van partitie.
|| In Linux worden partities niet aangeduid met letters, wel met de devicenaam. De eerste primaire partitie op de eerste harddisk wordt bv. vaak aangegeven als &lt;code&gt;/dev/sda1&lt;/code&gt;, de tweede partitie als &lt;code&gt;/dev/sda2&lt;/code&gt;. De eerste partitie op de tweede harddisk wordt dan &lt;code&gt;/dev/sdb1&lt;/code&gt;. Om toegang te krijgen tot de data worden de devices ''gemount''. Zo kan de gebruikersdata op partitie &lt;code&gt;/dev/sda2&lt;/code&gt; gemount worden onder &lt;code&gt;/home&lt;/code&gt;.
|-
| Een voorbeeld van een pad is &lt;code&gt;C:\Windows\System32&lt;/code&gt;.
|| Een voorbeeld van een pad is &lt;code&gt;/etc/gimp&lt;/code&gt;. Merk op dat bij Linux een &lt;code&gt;/&lt;/code&gt; wordt gebruikt (zoals op websites), terwijl Windows de &lt;code&gt;\&lt;/code&gt; gebruikt! De bovenste map is altijd &lt;code&gt;/&lt;/code&gt;.
|-
| Bij verwisselbare media (bv. USB-stick) kan deze de ene keer bv. de letter &lt;code&gt;E&lt;/code&gt; krijgen en een andere keer de letter &lt;code&gt;F&lt;/code&gt;.
|| Bij verwisselbare media wordt dit vaak gemount in de vorm &lt;code&gt;/media/gebruiker/labelnaam&lt;/code&gt;. 
|-
| Bij Windows is standaard FAT32 en NTFS ondersteund.
|| Bij Linux zijn er heel wat ondersteunde bestandssystemen: bv. NTFS, FAT32, exFAT, ext4,... Vaak wordt ext4 gekozen.
|-
| Onder Windows kunnen partities bekeken worden via het beheerdersmenu van de Start-knop (rechtermuisknop &gt; Schijfbeheer).
|| Onder Linux kan bv. {{Wp|GParted|GParted}} gebruikt worden om meer te weten te komen over de partities op een systeem.
|}

=== Harde schijf versus flashgeheugen ===
Om de doelstelling ''De functie en de werking van de mogelijke bestandsbeheersystemen toelichten'' te behandelen is de uitleg relatief algemeen gehouden. Door de onderliggende werking van een opslagmedium (dus de low-level formattering) zijn er &quot;onder de motorkap&quot; echter verschillen tussen bv. een harde schijf of een flashgeheugen (SSD, USB-stick,...) die beide als NTFS geformatteerd zijn:
* Flashgeheugen heeft geen sectoren.
* Bij flashgeheugen wordt vermeden dat eenzelfde plaats vaak beschreven wordt (omdat dit de levensduur niet ten goede komt) via {{Wp|en:Wear leveling|wear leveling}}. Deze techniek wordt verborgen voor het besturingssysteem, waardoor deze niet goed weet waar de data écht staat. 
* Bijgevolg kan het besturingssysteem bij flashgeheugens geen goede beslissingen nemen bij het defragmenteren, waardoor er geen snelheidswinst is én waardoor er zelfs nodeloos wordt herschreven.

Mochten we dieper ingaan op de werking van de harde schijf en flashgeheugens zou bovenstaande nog duidelijker worden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Wil je toch meer weten over de werking van de SSD versus HDD, dan kan je terecht op [https://server.idemdito.org/svt/disk/ssd/ server.idemdito.org].&lt;/ref&gt; Het belangrijkste is dat je onthoudt dat je flashgeheugens niet mag defragmenteren. Sowieso is NTFS al beter bestand tegen fragmentatie dan FAT32 en bovendien is een SSD al uit zichzelf behoorlijk snel. De dag van vandaag nog defragmenteren is dus niet echt aangewezen.

== Tools ==
Ter info een opsomming van mogelijke tools voor opslagbeheer:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Groep !! Software
|-
| {{Wp|en:List of disk partitioning software|Partitie-editors}}|| 
* De ingebouwde partitie-editor van Windows
* {{Wp|en:GParted|GParted}}, als apart programma van je {{Wp|Linuxdistributie|Linuxdistributie}} of als {{Wp|Live-cd|Live-cd}}/{{Wp|Live-USB|Live-USB}} of als onderdeel van de Live-cd {{Wp|SystemRescueCd|SystemRescueCD}}.
|-
| {{Wp|en:Disk checker|Schijfcontrole}} || 
* De ingebouwde schijfcontrole van Windows
* {{Wp|en:fsck|fsck}}
* {{Wp|en:CHKDSK|CHKDSK}}
|-
| {{Wp|en:Disk cleaner|Opruimen van bestanden}} ||
* De ingebouwde schijfopruiming van Windows
* {{Wp|en:CCleaner|CCleaner}}
|-
| {{Wp|en:List of defragmentation software|Defragmentatie}} ||
* De ingebouwde defragmentatiemogelijkheden van Windows
* {{Wp|Defraggler|Defraggler}}
|}

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>53cdszsuit8va9st4rejwvttzew75fb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432125</id>
      <parentid>432122</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mogelijkheden en beperkingen */</comment>
      <origin>432125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37066" sha1="ewo63sq6m0erwij267y6irzolpsk7s3" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;lichtgrijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod (bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld). De &lt;span style=&quot;color:gray;&quot;&gt;donkergrijze&lt;/span&gt; zijn praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden.

Uit het leerplan D/2023/13.758/ van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Applicatie- en databeheer - 3de graad - D/A-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 29:
* LPD 29: De leerlingen installeren, configureren en onderhouden on premise een client- en server-besturingssysteem en applicatiesoftware.
** Bestandsbeheersysteem, &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;back-up&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Imaging&lt;/span&gt;
* Duiding. Het is noodzakelijk om inzicht te krijgen in het geïnstalleerde bestandsbeheersysteem om de documentenstructuur te kunnen onderhouden. I.v.m. het bestandsbeheersysteem komen volgende onderwerpen aan bod: functie, werking, fouten, herstelopties.
* Duiding. ''Het installeren van een on premise besturingssysteem houdt eveneens het formatteren en partitioneren van de harde schijf in''.

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 Leerplan Informaticabeheer D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:
* 2.2.5 De verschillende niveaus van formatteren toelichten en de draagwijdte van deze operaties correct inschatten.
* 2.2.6 ''Een gegeven systeem formatteren, het partitioneren en partities aanpassen.''
* 2.2.7 De functie en de werking van de mogelijke bestandsbeheersystemen toelichten. 
* 2.2.8 ''Mogelijke fouten in het bestandsbeheersysteem opsporen en deze zo nodig herstellen.''

== Lagenmodel ==
[[Bestand:Basic_disk_displaying_CHS.svg|thumb|Ter info een schematische voorstelling van een harde schijf, met oa. 4 platters A, een spoor E in geel aangeduid en de sectoren in het rood. Sporen op eenzelfde afstand van het middelpunt wordt een cilinder genoemd (D). Dit hoort dus bij de low-level formattering.]]
Op opslagmedia worden gegevens permanent bewaard. Voorbeelden zijn HDDs (''hard disk drives''), SSDs (''solid state drives''), ODDs (''optical disk drives'' zoals CD-ROM, DVD, Blu-ray,...) of flashmedia (USB-stick, SD-kaart,...). Soms heeft men het verkeerdelijk over een (harde) schijf, terwijl het eigenlijk om een SSD blijkt te gaan (waar intern geen schijf of ''disk'' wordt gebruikt).

Zoals vaak in de computerwereld wordt gewerkt met een ''lagenmodel'': 
* '''Low-level formattering''': dit gebeurt door de fabrikant van het opslagmedium en is nodig voor de interne werking. Er wordt gebruikgemaakt van verschillende technieken, gebaseerd op o.a. magnetische, elektronische of optische eigenschappen van stoffen. Zo zal de fabrikant van een harde schijf de cilinders, sporen en sectoren aanbrengen op de magnetische platters. Een vergelijking: stel dat je papieren wilt bewaren, dan gebruik je een ringmap, volledig gemaakt door de fabrikant.
* '''Partitionering''': het onderverdelen van het opslagmedium in verschillende eenheden, die elk een eigen bestandssysteem kunnen krijgen. Om de vergelijking verder te gebruiken: je zorgt voor het gewenste aantal tussenschotten in je ringmap, zodat je ringmap onderverdeeld is.
* '''High-level formattering''', kortweg &quot;formattering&quot;: het aanbrengen van een bestandssysteem. Bij de vergelijking met de ringmap ga je per tussenschot een blad voorzien, waarin je kan bijhouden wat er precies inzit. D.m.v. U-mappen kan je nog verder zaken groeperen. Zelfs als de concrete data er nog niet inzit, nemen deze zaken toch al wat ruimte in.

Dankzij dit lagenmodel hoeft een programma (zoals een tekstverwerker) geen details te kennen over de interne werking van een opslagmedium (de low-level formattering). Dit programma zal niet rechtstreeks het opslagmedium benaderen, maar zal aanroepen doen via het besturingssysteem, dat op zijn beurt een bestands(beheer)systeem gebruikt.

== Partionering ==
Een opslagmedium partitioneren is het verdelen van dat medium in meerdere eenheden (de partities), zodat het ''lijkt'' alsof dit ene fysieke opslagmedium bestaat uit meerdere afzonderlijke opslagmedia. Een partitie-editor kan gebruikt worden om partities te maken, te wijzigen of te verwijderen. Soms heeft men het over 'schijf' of 'harde schijf', terwijl het eigenlijk om een 'partitie' gaat.

Een '''{{Wp|Partitietabel|partitietabel}}''' legt o.a. vast waar de partities beginnen en eindigen. Twee bekende partitioneringssystemen zijn de oudere {{Wp|Master boot record|MBR}} en recentere {{Wp|GUID Partition Table|GPT}}.

=== Redenen ===
[[Bestand:Partitioning-linwin-fr.svg|thumb|Typische partities op een dual boot tussen Windows en Linux]]

Er zijn verschillende redenen om een opslagmedium op te delen in partities, waaronder:
* Scheiding tussen het besturingssysteem + programma's en de gebruikersdata. Dit laat toe om
** een image back-up te nemen van ofwel het ene, ofwel het andere.
** om gemakkelijk het besturingssysteem + programma's te formatteren en te herinstalleren, waarbij de gebruikersdata op zijn eigen partitie kan blijven staan.
* Bij een multi-boot setup kan ieder besturingssysteem zijn eigen partities toegewezen krijgen (bv. bij een dual boot tussen Windows en Linux).
* Bij belangrijke data kan die geplaatst worden op een aparte partitie, die vervolgens verborgen (bv. bij HP Recovery; de systeempartitie van Windows) en/of geëncrypteerd (bv. met {{Wp|TrueCrypt|TrueCrypt}}/VeraCrypt) wordt.

Partities kunnen voorgesteld worden in een schijfdiagram, maar in Schijfbeheer (Windows) of {{Wp|GParted|GParted}} (Linux) worden vaak rechthoeken gebruikt om de partities aan te geven. Onderstaande afbeelding is een mock-up van enkele look-a-like situaties in {{Wp|GParted|GParted}}.

[[Bestand:GParted-MBRvsGPT.png|675px]]

=== Partitietabel: MBR ===
'''MBR''' (soms ook aangegeven als MS-DOS-partioneringssysteem) voorzag in het begin maximaal vier partities. Dit werd algauw onvoldoende gevonden, waarop de uitgebreide partitie (extended partition) werd ingevoerd. De gewone partities werden vanaf dat moment primaire partities genoemd. De uitgebreide partitie werd op zijn beurt opgedeeld in een onbeperkt aantal logische partities of logische stations.&lt;br&gt;Bij MBR kunnen dus ofwel maximaal vier primaire partities zijn ofwel maximaal drie primaire en één uitgebreide partitie (die zelf meerdere logische partities kan bevatten).

In de eerdere mock-up kunnen we volgende situaties afleiden:
# Het zou een MBR-partitietabel kunnen zijn met 4 primaire partities. De vrije ruimte is dan wel verloren, omdat er geen aparte partitie meer aan toegekend kan worden (de laatste partitie kan wel vergroot worden).
# Opnieuw een MBR-partitietabel, maar nu zijn er twee primaire partities, met 1 uitgebreide partitie, die zelf 3 logische partities bevat. De vrije ruimte is niet verloren, want er kan nog een extra logische partitie aangemaakt worden.
# Dit is zeker niet MBR, want met MBR kunnen er niet meer dan vier primaire partities zijn.
# Deze ziet eruit als de eerste, maar de laatste twee partities zijn logisch i.p.v. primair. De vrije ruimte is niet verloren, want er kan nog een primaire partitie gemaakt worden.
# De laatste heeft een probleem, daar er al 3 primaire partities en 1 uitgebreide toegekend is. In de vrije ruimte kan dus geen partitie meer aangemaakt worden.

=== Partitietabel: GPT ===
'''GPT''' (GUID Partition Table) vind je terug op recentere systemen, omdat MBR meer en meer tegen beperkingen aanliep. Deze heeft geen opsplitsing tussen primaire, uitgebreide en logische partities en kan ook op grote harde schijven gebruikt worden.

In de eerdere mock-up kunnen we volgende situaties afleiden:
# Het zou een GPT-partitietabel kunnen zijn, met 4 partities. In de vrije ruimte zouden met GPT nog extra partities gemaakt kunnen worden.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.
# Deze gebruikt GPT als partitietabel, want bij MBR kunnen er geen vier (primaire) partities zijn.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.

== Bestandssysteem ==
=== Functie ===
Een {{Wp|Bestandssysteem|bestandssysteem}} (en: ''{{Wp|File system|filesystem}}'') is een door het besturingssysteem verzorgde, softwarematige indeling van een opslagmedium. Het besturingssysteem en applicaties zullen via het bestandssysteem toegang krijgen tot de data. Vaak is deze data via bestanden in een hiërarchische mappenstructuur ondergebracht.

Ter info: er bestaan ook bestandssystemen die niet rechtstreeks op het opslagmedium worden aangebracht, maar die via een netwerk werken (bv. {{Wp|Distributed_File_System|DFS= Distributed File System}} van Microsoft of {{Wp|en:InterPlanetary File System|IPFS=InterPlanetary File System}}). Zo'n netwerkbestandssystemen worden hier niet behandeld.

=== Voorbeelden ===
Er zijn {{Wp|en:List of file systems|heel wat}} bestandssystemen. Enkele voorbeelden:
* {{Wp|FAT32|FAT32}}: gebruikt vanaf Windows 98
* {{Wp|New Technology File System|NTFS}}: gebruikt vanaf Windows XP
* {{Wp|ext4|ext4}}: gebruikt bij Linux
* {{Wp|EROFS|EROFS}}: dit ''Enhanced Read-Only File System'' bespaart ruimte ten opzichte van ext4 en levert bovendien hogere leessnelheden op. Het wordt mogelijks verplicht bij Android 13&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Tweakers.net: [https://tweakers.net/nieuws/197104/android-13-telefoon-heeft-meer-opslag-over-door-verplicht-nieuw-bestandssysteem.html Android 13-telefoon heeft meer opslag over door verplicht nieuw bestandssysteem]&lt;/ref&gt; en wordt al gebruikt bij {{Wp|Home Assistant|Home Assistant}}. Door deze eigenschappen is het interessant voor apparaten met beperkte hardwarebronnen, zoals smartphones of smartwatches. 
* {{Wp|SquashFS|SquashFS}}: o.a. gebruikt bij Android Nougat en Linux Live distro's
* {{Wp|en:F2FS|F2FS}}: het ''Flash-Friendly File System'' dat ontwikkeld is door Samsung en oa. gebruikt wordt bij Googles Pixel 3 en 3 XL.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Zie ook [https://tweakers.net/nieuws/144429/google-zet-samsung-bestandssysteem-op-pixel-3-en-3-xl.html Tweakers.net: Google zet Samsung-bestandssysteem op Pixel 3 en 3 XL]&lt;/ref&gt;
* {{Wp|exFAT|exFAT}}: een door Microsoft ontwikkeld bestandssysteem speciaal bedoeld voor flash-schijven. Het is een open codering, maar beperkt door octrooien.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;In Linux-kernel 5.4 is native exFat-ondersteuning toegevoegd. Zie [https://tweakers.net/nieuws/160330/linux-54-met-exfat-ondersteuning-is-verschenen.html Tweakers.net: Linux 5.4 met exFat-ondersteuning is verschenen] (oa. de commentaren zijn interessant om lezen).&lt;/ref&gt;

&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''NLnet geeft subsidie voor ontwikkeling van Linux-bestandssysteem Bcachefs'''

Bestandssystemen bestaan al zó lang, dat je zou denken dat ze al járen uitontwikkeld zijn. Toch wordt er nog gezocht naar nieuwe mogelijkheden. Bv. met {{Wp|Bcachefs|bcachefs}}: een {{Wp|Copy-on-write|copy-on-write}} (COW) bestandssysteem dat gestart is in 2015 en stabiel verklaard in 2022. 

{{Voetnoot web | titel=NLnet geeft subsidie voor ontwikkeling van Linux-bestandssysteem Bcachefs | uitgever=tweakers.net | datum=2024-02-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/218874/nlnet-geeft-subsidie-voor-ontwikkeling-van-linux-bestandssysteem-bcachefs.html }}
&lt;/div&gt;

&lt;gallery&gt;
Screenshot of Gparted of a dual boot Windows-Ubuntu system.png|GParted met dual boot: Windows (sda1-2) + Ubuntu (sda5-7).
GParted_0.18_GPT.png|GParted met enkele bestandssystemen (via GPT-indeling).
Cfdisk-2017 inverted.png|De cli partitie-editor Cfdisk
&lt;/gallery&gt;

=== Mogelijkheden en beperkingen ===
De verschillende bestandssystemen zijn onderling niet identiek aan elkaar qua mogelijkheden en beperkingen. We bespreken er enkele (zie ook {{Wp|en:comparison of file systems|Comparison of file systems}} waar ''features'' en ''limits'' besproken worden):
* de '''maximale padlengte/bestandslengte/bestandsgrootte/partitiegrootte'''. Denk bv. aan het willen opslaan van een zodanig groot bestand, dat het bestandssysteem er niet mee overweg kan (zelfs met voldoende vrije ruimte).
* de '''toegelaten karakters'''. Zo kan je bij een Windows-systeem de melding  &quot;''De volgende tekens mogen niet in bestandsnamen voorkomen: \/:*?&quot;&lt;&gt;|''&quot; tegenkomen, waar sommige van die tekens op een Linux-systeem mogelijks wel toegelaten worden. De oorzaak is steeds het onderliggende bestandssysteem. In dit geval kan je niet zomaar bestanden verplaatsen/kopiëren van het ene naar het andere bestandssysteem.
* het al of niet kunnen '''toekennen van rechten'''.
* '''metadata''', zoals eigenaar van een bestand, tijdstip van laatste toegang, checksum,...
* '''quota''': een beheerder kan een maximum schijfruimte opgeven die door een gebruiker mag ingenomen worden. Stel je een omgeving voor met meerdere gebruikers, waarbij er eigenlijk nog 500 GB vrij is. Dan zou één gebruiker in zijn persoonlijke map 500 GB plaatsen, waardoor iedereen plots een tekort aan schijfruimte heeft. De administrator zou echter a.d.h.v. quota kunnen instellen dat iedere gebruiker maar 200 MB maximaal kan gebruiken. 
* '''ingebakken compressie''', waarbij 'achter de schermen' sommige bestanden (bv. die lange tijd niet geopend zijn) of alle bestanden gecomprimeerd worden. Zonder ingebakken compressie kan de eindgebruiker ook bepaalde bestanden comprimeren, maar dan moet hij/zij gebruikmaken van een apart programma (bv. WinZip of 7-zip) en zelf instaan voor het decomprimeren (om de data te kunnen bekijken/bewerken) en terug comprimeren. Het voordeel van comprimeren is dat alles minder ruimte inneemt, het nadeel is dat comprimeren en decomprimeren tijd kost.
* '''ingebakken encryptie''' (en: {{Wp|en:Filesystem-level encryption|filesystem-level encryption}}). Als dit ingebakken zit in het bestandssysteem, kan het besturingssysteem bv. bij het inloggen (via login+wachtwoord) alles op de achtergrond decrypteren en bij het afmelden terug encrypteren. Bij een gestolen laptop/pc ziet de dief dan enkel de geëncrypteerde data (in de veronderstelling dat je uitgelogd bent). Zonder ingebakken encryptie kan de eindgebruiker ook bepaalde bestanden encrypteren, maar dan moet hij/zij gebruikmaken van een apart programma en zelf instaan voor het decrypteren (om de data te kunnen bekijken/bewerken) en terug encrypteren.
* ...&amp;nbsp;&lt;ref&gt;De &quot;next gen&quot; bestandssystemen zoals btfrs en ZFS bieden nog meer mogelijkheden. Zie bv. een diepgaand artikel op Arstechnica: [https://arstechnica.com/information-technology/2014/01/bitrot-and-atomic-cows-inside-next-gen-filesystems/ Bitrot and atomic COWs: Inside “next-gen” filesystems]&lt;/ref&gt;

=== Basiswerking ===
Om de functie en de werking van mogelijke bestandssystemen toe te lichten, zullen we FAT gebruiken. Dit bestandssysteem is redelijk eenvoudig en is dan ook ondersteund door bijna alle bestaande besturingssystemen voor de pc. Het wordt vaak gebruikt op media zoals USB-sticks of geheugenkaarten van foto- of GPS-toestellen. Zo zijn de fabrikanten bijna zeker dat het bij elk systeem herkend wordt.

==== De bestanden ====
Het is logische dat 'de data zelf' in de vorm van bestanden hun plaats moeten krijgen op het opslagmedium. Er zullen dus adressen nodig zijn en dus een bepaalde [[Basiskennis_informatica/Capaciteit#Bitruimte|bitruimte]] om die adressen te kunnen vormen. Zo zouden we met 3 bits 8 adressen kunnen vormen (2³=8). Stel dat je een bitruimte van 16 bits gebruikt (FAT16 dus), dan weet je dat er 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;=65536 adressen kunnen gevormd worden.

Stel dat je een bestand A maakt, daarna een bestand B en tenslotte een bestand C. Je zou dan kunnen denken dat het bestandssysteem er als volgt uitziet:

[[Bestand:FilesystemWrong.png|685px]]

Dit is een aanpak die niet goed zou werken:
* Wat als je bestand A opent en extra info toevoegt? Moeten bestand B en C dan opgeschoven worden? Als dat gigabytes aan data is, dan duurt dat veel te lang.
* Een bestand kan zo op om het even welke byte beginnen. Je hebt dus heel veel adressen nodig en dus een grote bitruimte om al die adressen te kunnen vormen.

In de volgende delen leer je dat bestanden opgesplitst worden in delen (sectoren of clusters) en dat die delen niet noodzakelijk netjes na elkaar staan, maar dat ertussenin vrije ruimte of andere (delen van) bestanden kunnen tussen zitten.

==== De FAT met sectoren en clusters ====
Een bestand dat slechts uit 1 byte bestaat, komt amper voor. Dus is het eigenlijk ook niet nodig dat een afzonderlijke byte geadresseerd kan worden, wat adressen uitspaart. Bij een harde schijf zal men vaak 512 bytes samennemen in wat men een '''sector''' noemt. Voor die ene sector is dan maar 1 adres nodig (i.p.v. 512). Waar het kleinst adresseerbare element bij RAM-geheugen een byte is, is dit bij die harde schijf dan de sector (van 512 B).

Naast de bestanden zelf zal er in het bestandssysteem ook een tabel nodig zijn die adressen bijhoudt, zodat een specifiek bestand gevonden kan worden. Deze tabel heet toepasselijk de {{Wp|File Allocation Table|File Allocation Table}}.

Bij FAT16 kan je 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;=65536 adressen vormen, namelijk sector 0 tot 65535. Als een sector 512 B groot is, dan betekent dit dat een partitie slechts 65536 * 512 B = 33554432 B = 33554432/1024&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 32 MiB groot kan zijn. Sector 65536 is niet meer adresseerbaar.

Wil je meer sectoren adresseren, dan kan je de bitruimte groter maken. Zo worden bij FAT32 als bitruimte 32 bits gebruikt. Dit betekent niet dubbel zoveel adressen, maar '''65536 keer''' zoveel meer (want 2&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt; = 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; '''* 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;''' = 4294967296‬ ≈ 4 miljard)!

Om grotere partities mogelijk te maken, kan men dus de bitruimte vergroten, maar men kan ook meerdere sectoren samennemen, om zo adressen uit te sparen. Men noemt dit '''{{Wp|Cluster_(bestandssysteem)|clusters}}'''. Als je 2 sectoren samenneemt in een cluster, met FAT16, dan kan je nog steeds 65536 adressen vormen, maar de maximale partitiegrootte wordt nu 512 * '''2''' * 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; = 67108864 B = 64 MiB. Een overzicht bij FAT16:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! sectoren per cluster !! clustergrootte !! maximale partitiegrootte
|-
| 1 || 512 B || 32 MiB
|-
| 2 || 1 KiB || 64 MiB
|-
| 4 || 2 KiB || 128 MiB
|-
| 8 || 4 KiB || 256 MiB
|-
| 16 || 8 KiB || 512 MiB
|-
| 32 || 16 KiB || 1024 MiB
|-
| 64 || 32 KiB || 2048 MiB
|-
| 128 || 64 KiB || 4096 MiB
|}

Een bestand dat groter is dan één cluster, zal een clusterketting nodig hebben. Er wordt hiervoor gebruikt gemaakt van de File Allocation Table. Daar kan de volledige adresketting worden gevolgd, tot aan de speciale code &lt;code&gt;0xFFFF&lt;/code&gt;, die de End Of File markeert. Andere speciale codes zijn bv. &lt;code&gt;0x0000&lt;/code&gt; (vrije cluster) of &lt;code&gt;0xFFF7&lt;/code&gt; (bad sector in cluster of gereserveerde cluster).

Stel dat je 3 bestanden hebt: bestand A, B en C. Dan zou een deel van de File Allocation Table er als volgt kunnen uitzien:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Clusteradres !! Code/status !! Uitleg
|-
| 0000 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0001 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0002 || FFF7 || Bad sector in cluster of gereserveerde cluster
|-
| 0003 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0004 || 0006 || Eerste cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0006
|-
| 0005 || FFFF || Eerste en enige cluster van bestand B.
|-
| 0006 || 0009 || Tweede cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0009
|-
| 0007 || 0008 || Eerste cluster van bestand C, volgende cluster heeft als adres 0008
|-
| 0008 || FFFF || Tweede cluster van bestand C en ook de laatste cluster
|-
| 0009 || FFFF || Derde cluster van bestand A en ook de laatste cluster
|-
| 000A || 0000 || Vrije cluster
|-
| 000B || 0000 || Vrije cluster
|}

De bijhorende clusters kunnen dan als volgt zijn:

[[Bestand:FilesystemAndClusters.png|685px]]

Enkele opmerkingen:
* Over cluster 0, 1, 3, A en B zijn vrije clusters: daar kunnen nieuwe of uitgebreide bestaande bestanden geplaatst worden.
* Cluster 2 is niet bruikbaar.
* Bestand A is een gefragmenteerd bestand (wat iets meer tijd kan kosten om te laden), terwijl bestand C dit niet is.
* Cluster 5, 8 en 9 is niet helemaal gevuld. Dit is logisch, want niet ieder bestand is toevallig een veelvoud van de clustergrootte. Dit is verloren ruimte (de ''slack'') en verklaart waarom er een verschil kan zijn tussen de eigenlijke bestandsgrootte en hoeveel dat bestand inneemt op het opslagmedium.
* Als bestand A, B of C wordt uitgebreid zal eerst de slack opgebruikt worden. Als dit onvoldoende is, dan kunnen de vrije clusters 0, 1, 3, A of B gebruikt worden. Uiteraard moet de overeenkomstige code/status in de FAT steeds aangepast worden.
* De slack wordt nooit gebruikt om een ander bestand op te slaan. Zo zal een nieuw bestand D niet komen na het stukje van B, maar starten in een vrije cluster.

==== De mappen via directory-ingangen ====
Tot nu toe is er enkel gesproken over bestanden, maar hoe zit het met de mappen (en:''directories'')? Naast de FAT en de eigenlijke clusters moet het bestandssysteem ook nog een manier hebben om (sub)mappen bij te houden. 

Simpel gesteld is er een lijst van bestanden en mappen: de {{Wp|FAT16#Directory-ingangen|directory-ingangen}}. Via één bit kan in zo'n lijst aangegeven worden of het gaat om een bestand of een map. In deze lijst is het voldoende om de startcluster van het bestand bij te houden: de rest van de clusteradressen kan in de FAT worden opgezocht. Deze lijst kan naast bestandsnaam en startclusternummer bv. ook creatiedatum, datum laatst gelezen en bestandsgrootte bijhouden.

Een sterk vereenvoudigde voorstelling van deze lijst kan er als volgt uitzien:

* Map X
** Bestand A op startcluster 0004
** Map Y
*** Bestand B op startcluster 0005
*** Bestand C op startcluster 0007

==== Samenvatting ====
Vanuit dit relatief eenvoudig voorbeeld is het duidelijker waarvoor een bestandssysteem zoals FAT dient:
* De &quot;echte&quot; data moet er zijn plaats krijgen. Deze data is vaak niet opgeslagen als één stroom van bytes, maar wordt opgedeeld in stukjes (clusters).
* Clusters die behoren tot één bestand vormen een clusterketting en bovendien moet het duidelijk zijn welke clusters vrij zijn: dit wordt bijgehouden in een tabel (bv. de File Allocation Table).
* Om een hiërarchische structuur mogelijk te maken zijn er directory-ingangen nodig, waarin onder andere de startcluster van een bestand wordt bewaard.

=== Basisoperaties ===
Voor de werking van een bestandssysteem zijn er ook typische operaties zoals verwijderen, kopiëren en foutcontrole. Dankzij de kennis uit de basiswerking zal je nu beter begrijpen waarom sommige operaties relatief snel zijn en andere relatief traag. 

==== Verwijderen ====
Het verwijderen van een bestand kan heel snel gebeuren:
# in de directory-ingang wordt aangegeven dat het bestand er niet meer is.
# in de FAT komt bij de bijhorende cluster(ketting) de code 0000, om aan te geven dat op dat clusteradres terug data mag geplaatst worden (het wordt een vrije cluster).
# de eigenlijke data blijft gewoon staan! De data wordt dus niet overschreven met bijvoorbeeld allemaal nullen, omdat dit te veel tijd zou kosten.

Stel dat we bestand C verwijderen, dan houdt dit onderstaande in voor de directory-ingang, de FAT en de visuele voorstelling.

'''De directory-ingang:'''
* Map X
** Bestand A op startcluster 0004
** Map Y
*** Bestand B op startcluster 0005

'''FAT:'''
{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Clusteradres !! Code/status !! Uitleg
|-
| 0000 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0001 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0002 || FFF7 || Bad sector in cluster of gereserveerde cluster
|-
| 0003 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0004 || 0006 || Eerste cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0006
|-
| 0005 || FFFF || Eerste en enige cluster van bestand B.
|-
| 0006 || 0009 || Tweede cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0009
|-
| 0007 || '''0000''' || '''Vrije cluster'''
|-
| 0008 || '''0000''' || '''Vrije cluster'''
|-
| 0009 || FFFF || Derde cluster van bestand A en ook de laatste cluster
|-
| 000A || 0000 || Vrije cluster
|-
| 000B || 0000 || Vrije cluster
|}

'''Voorstelling:'''

[[Bestand:FilesystemAndClusters-deleteC.png|685px]]

Merk op dat in de voorstelling de letter 'C' er nog staat, om aan te geven dat de data van het bestand C er nog staat. De achtergrond bij C is nu echter wit, om aan te geven dat het een vrije cluster is. Cluster 0007 en 0008 kan dus bij een nieuw bestand of een uitbreiding van een bestaand bestand worden overschreven.

==== Verplaatsen ====
Bij het verplaatsen van een bestand '''binnen dezelfde partitie''':
# bij de {{Wp|FAT16#Directory-ingangen|de directory-ingangen}} moet de startcluster naar de juiste directory-ingang verplaatst worden.
# de FAT blijft dezelfde
# de eigenlijke data blijft ook onaangeroerd 

Dit kan dus héél snel gaan. Stel dat we in bovenstaand voorbeeld bestand A verplaatsen naar map Y, dan moet enkel het volgende gebeuren:

* Map X
** Map Y
*** Bestand A op startcluster 0004
*** Bestand B op startcluster 0005

Bij het verplaatsen van een bestand '''de ene naar een andere partitie''', bv. van I naar II:
# Bij partitie II
## in de directory-ingang moet de startcluster van dit bestand bij de juiste map staan
## de FAT moet aangepast worden, zodat er een cluster(ketting) voor dit bestand voorzien kan worden.
## de eigenlijke data moet op de juiste clusteradressen gekopieerd worden
# Bij partitie I moet het bestand verwijderd worden
## in de directory-ingang wordt aangegeven dat het bestand er niet meer is.
## in de FAT komt bij de bijhorende cluster(ketting) de code 0000, om aan te geven dat op dat clusteradres terug data mag geplaatst worden (het wordt een vrije cluster).
## de eigenlijke data blijft gewoon staan (maar kan overschreven worden)!

Verplaatsen komt in het laatste geval dus neer op kopiëren naar de nieuwe plaats, om het daarna te wissen op de oorspronkelijke plaats. Dit neemt de nodige tijd in beslag.

==== Foutcontrole ====
Bij het bestandssysteem kunnen zaken '''foutlopen''':
* Als in voorgaande FAT-tabel bij clusteradres 0006 de code FFF7 i.p.v. 0009 zou staan, dan zou een cluster van bestand A verloren zijn. 
* Clusteradres 0009 behoort hierdoor plots niet meer tot een clusterketting en is dus ook een &quot;verloren&quot; cluster.
* Er kan ongeldige meta-data ontstaan, bv. een ongeldige clusterstatus of een ongeldige datum.
** Stel dat bij clusteradres 0006 als code 0000 zou staan, dan kan dit niet. Clusteradres 0006 zou daarmee behoren tot een clusterketting, maar toch ook een vrije cluster zijn.
** Stel dat bij het uitlezen van de datum 29-02-2011 zou gelezen worden, dan is dit een onbestaande datum, terwijl 29-02-2012 wel goed zou zijn.
* Wat als twee directory-ingangen verwijzen naar dezelfde startcluster? Dat zou betekenen dat ze dezelfde clusterketting hebben. Als het bv. gaat om &lt;code&gt;foto.jpg&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;geluid.mp3&lt;/code&gt;, dan zit er duidelijk een fout in het bestandssysteem, want een afbeelding en geluid zijn niet hetzelfde.

Uiteraard verwacht je dat het besturingssysteem '''herstelopties''' aanbiedt. Zo zal hij meestal automatisch een schijfcontrole plannen als hij fouten in het bestandssysteem detecteert, zodat deze kunnen worden opgelost (bv. via programma's zoals {{Wp|en:fsck|fsck}} en {{Wp|en:CHKDSK|CHKDSK}}). Soms is de input van een beheerder nodig. Verloren clusters worden vaak bewaard, omdat een beheerder er mogelijk nog verloren data kan uithalen. Zo kan je in Windows een map &lt;code&gt;FOUND.000&lt;/code&gt; tegenkomen, met bestanden &lt;code&gt;FILE0000.CHK&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;FILE0001.CHK&lt;/code&gt;,... of in Linux de map &lt;code&gt;lost+found&lt;/code&gt;. Alhoewel een schijfcontrole sommige fouten zal kunnen herstellen, blijft een [[Veilig_op_het_internet/Back-up|back-up]] bijzonder belangrijk, omdat zo'n controle zeker niet alle fouten kan oplossen (virus, brand,...).

&lt;gallery&gt;
Chkdsk_screenshot.png|Chkdsk in Windows
Fsck output.jpg|fsck in Linux
&lt;/gallery&gt;

Ter info. Dat twee directory-ingangen verwijzen naar dezelfde startcluster kan trouwens wel als het gaat om een systeem met tweemaal hetzelfde bestand. Zo kan ruimte bespaard worden. Denk bv. aan een cloudsysteem met gebruikers die met grote kans soms identieke bestanden hebben. Of denk aan een back-up met een versiesysteem, waarbij bestanden vaak identiek zijn. Hieronder een voorbeeld waarbij &lt;code&gt;bunzip2&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;bzcat&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;bzip2&lt;/code&gt; drie Linux-programma's zijn die (dankzij een {{Wp|en:Hard link|hard link}}) allemaal verwijzen naar hetzelfde, te merken aan hetzelfde ({{Wp|inode|inode}})nummer &lt;code&gt;4599073&lt;/code&gt;. Daarnaast bestaan ook {{Wp|en:Symbolic link|soft links}} (snelkoppelingen), die je hieronder herkent aan &lt;code&gt;-&gt;&lt;/code&gt; en die een verschillend ({{Wp|inode|inode}})nummer hebben.

 $ ls -li /bin | grep 4599073
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bunzip2
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bzcat
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bzip2
 $ ls -li /bin | grep hostname
 4587608 lrwxrwxrwx 1 root root       8 Nov 24  2015 dnsdomainname -&gt; hostname
 4587582 lrwxrwxrwx 1 root root       8 Nov 24  2015 domainname -&gt; hostname
 4587532 -rwxr-xr-x 1 root root   13908 Nov 24  2015 hostname

==== Optimaliseren ====
We weten dat de clusters van een clusterketting niet noodzakelijk na elkaar staan, wat een snelheidsverlies betekent bij het lezen en schrijven. Het besturingssysteem biedt vaak mogelijkheden aan om deze terug naast elkaar te zetten: dit heet '''defragmenteren'''. Zeker vroeger kon je zo een behoorlijke snelheidswinst maken bij harde schijven. Door de toegenomen snelheid van de opslagmedia is het snelheidsvoordeel minimaal en door de toegenomen capaciteit duurt het bovendien lang om te defragmenteren. Defragmenteren wordt dus nog maar weinig uitgevoerd.

&lt;gallery&gt;
Image:Diskeeper 9.0.529.0 voor defragmentatie.JPG|voor defragmentatie
File:FragmentationDefragmentation.gif|tijdens defragmentatie
Image:Diskeeper 9.0.529.0 na defragmentatie.JPG|na defragmentatie
Image:Diskeeper 9.0.529.0 defragmentatielegende.JPG|legende afbeelding 1+3
&lt;/gallery&gt;

Waar defragmentatie een optimalisatie kan zijn voor HDDs is '''{{Wp|en:Trim (computing)|trim}}''' dat voor SSDs. Meestal zal het besturingssysteem optimalisaties zoveel mogelijk achter de schermen regelen.

== Concreet ==
=== FAT32 versus NTFS ===
FAT is reeds vroeg ontwikkeld, de ontwerpers hebben het zo simpel en compact mogelijk gehouden voor de beperkte geheugens in die tijd. Daardoor heeft FAT verscheidene problemen, waaronder:

* De eenvoudige bestandsstructuur leidt gemakkelijk tot fragmentatie, wat zorgt voor grote vertraging tijdens bestandsoperaties.
* FAT is niet goed bestand tegen systeemcrashes.
* De maximale bestandsgrootte is 4 GiB, de maximale partitiegrootte 8 TiB en bestandsnamen mogen niet langer zijn dan 255 tekens
* Geen notie van rechten. In Windows '98 kon men verschillende gebruikers aanmaken, elk met een eigen bureaubladachtergrond ed. Het onderliggende bestandssysteem was echter FAT32, waardoor je via Windows Verkenner zonder problemen naar iemand zijn data kon bladeren, dit openen en/of wijzigen.

Vandaar werd {{Wp|New Technology File System|NTFS}} ontwikkeld, met extra mogelijkheden, oa. op vlak van betrouwbaarheid (''journaling'') en veiligheid (rechten en encryptie):
* de maximale bestandsgrootte is 16 TiB (in theorie 16 EiB), de maximale partitiegrootte 256 TiB (in theorie 16 EiB)
* ondersteuning van metagegevens
* door ''journaling'' kunnen bepaalde schijffouten automatisch hersteld worden
* ondersteuning van rechten, waardoor kan bepaald worden welke gebruiker wat mag doen met bestanden en mappen. Deze rechten worden afgedwongen door het besturingssysteem. Let op: als dit besturingssysteem niet actief is, bv. door het opstarten vanaf een live-cd of live-usb, dan worden deze rechten niet afgedwongen! Wil je helemaal beschermd zijn, dan moet je nadenken over encryptie!
* encryptie, gebonden aan gebruikersaccount/gebruikerswachtwoord
* quota
* bestandscompressie, transparant voor de gebruiker

=== Windows versus Linux ===
Het besproken lagenmodel werkt gelijkaardig tussen Windows en Linux. Ter info bespreken we kort de grootste verschillen: het benoemen van partities, het weergeven van paden en de standaard ondersteunde bestandssystemen:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Windows !! Linux
|-
| Er worden letters toegekend aan partities, wat ontstaan is vanuit DOS. De letters &lt;code&gt;A&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;B&lt;/code&gt; zijn (nog steeds) gereserveerd voor {{Wp|Diskette|diskettes}}. De eerste primaire partitie van het eerste opslagmedium krijgt dus de letter &lt;code&gt;C&lt;/code&gt;. Zijn er meer partities dan er letters beschikbaar zijn, dan krijgen de resterende partities geen letter. Deze letters worden standaard automatisch toegekend. Onder Windows wordt ook wel het woord ''volume'' gebruikt in plaats van partitie.
|| In Linux worden partities niet aangeduid met letters, wel met de devicenaam. De eerste primaire partitie op de eerste harddisk wordt bv. vaak aangegeven als &lt;code&gt;/dev/sda1&lt;/code&gt;, de tweede partitie als &lt;code&gt;/dev/sda2&lt;/code&gt;. De eerste partitie op de tweede harddisk wordt dan &lt;code&gt;/dev/sdb1&lt;/code&gt;. Om toegang te krijgen tot de data worden de devices ''gemount''. Zo kan de gebruikersdata op partitie &lt;code&gt;/dev/sda2&lt;/code&gt; gemount worden onder &lt;code&gt;/home&lt;/code&gt;.
|-
| Een voorbeeld van een pad is &lt;code&gt;C:\Windows\System32&lt;/code&gt;.
|| Een voorbeeld van een pad is &lt;code&gt;/etc/gimp&lt;/code&gt;. Merk op dat bij Linux een &lt;code&gt;/&lt;/code&gt; wordt gebruikt (zoals op websites), terwijl Windows de &lt;code&gt;\&lt;/code&gt; gebruikt! De bovenste map is altijd &lt;code&gt;/&lt;/code&gt;.
|-
| Bij verwisselbare media (bv. USB-stick) kan deze de ene keer bv. de letter &lt;code&gt;E&lt;/code&gt; krijgen en een andere keer de letter &lt;code&gt;F&lt;/code&gt;.
|| Bij verwisselbare media wordt dit vaak gemount in de vorm &lt;code&gt;/media/gebruiker/labelnaam&lt;/code&gt;. 
|-
| Bij Windows is standaard FAT32 en NTFS ondersteund.
|| Bij Linux zijn er heel wat ondersteunde bestandssystemen: bv. NTFS, FAT32, exFAT, ext4,... Vaak wordt ext4 gekozen.
|-
| Onder Windows kunnen partities bekeken worden via het beheerdersmenu van de Start-knop (rechtermuisknop &gt; Schijfbeheer).
|| Onder Linux kan bv. {{Wp|GParted|GParted}} gebruikt worden om meer te weten te komen over de partities op een systeem.
|}

=== Harde schijf versus flashgeheugen ===
Om de doelstelling ''De functie en de werking van de mogelijke bestandsbeheersystemen toelichten'' te behandelen is de uitleg relatief algemeen gehouden. Door de onderliggende werking van een opslagmedium (dus de low-level formattering) zijn er &quot;onder de motorkap&quot; echter verschillen tussen bv. een harde schijf of een flashgeheugen (SSD, USB-stick,...) die beide als NTFS geformatteerd zijn:
* Flashgeheugen heeft geen sectoren.
* Bij flashgeheugen wordt vermeden dat eenzelfde plaats vaak beschreven wordt (omdat dit de levensduur niet ten goede komt) via {{Wp|en:Wear leveling|wear leveling}}. Deze techniek wordt verborgen voor het besturingssysteem, waardoor deze niet goed weet waar de data écht staat. 
* Bijgevolg kan het besturingssysteem bij flashgeheugens geen goede beslissingen nemen bij het defragmenteren, waardoor er geen snelheidswinst is én waardoor er zelfs nodeloos wordt herschreven.

Mochten we dieper ingaan op de werking van de harde schijf en flashgeheugens zou bovenstaande nog duidelijker worden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Wil je toch meer weten over de werking van de SSD versus HDD, dan kan je terecht op [https://server.idemdito.org/svt/disk/ssd/ server.idemdito.org].&lt;/ref&gt; Het belangrijkste is dat je onthoudt dat je flashgeheugens niet mag defragmenteren. Sowieso is NTFS al beter bestand tegen fragmentatie dan FAT32 en bovendien is een SSD al uit zichzelf behoorlijk snel. De dag van vandaag nog defragmenteren is dus niet echt aangewezen.

== Tools ==
Ter info een opsomming van mogelijke tools voor opslagbeheer:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Groep !! Software
|-
| {{Wp|en:List of disk partitioning software|Partitie-editors}}|| 
* De ingebouwde partitie-editor van Windows
* {{Wp|en:GParted|GParted}}, als apart programma van je {{Wp|Linuxdistributie|Linuxdistributie}} of als {{Wp|Live-cd|Live-cd}}/{{Wp|Live-USB|Live-USB}} of als onderdeel van de Live-cd {{Wp|SystemRescueCd|SystemRescueCD}}.
|-
| {{Wp|en:Disk checker|Schijfcontrole}} || 
* De ingebouwde schijfcontrole van Windows
* {{Wp|en:fsck|fsck}}
* {{Wp|en:CHKDSK|CHKDSK}}
|-
| {{Wp|en:Disk cleaner|Opruimen van bestanden}} ||
* De ingebouwde schijfopruiming van Windows
* {{Wp|en:CCleaner|CCleaner}}
|-
| {{Wp|en:List of defragmentation software|Defragmentatie}} ||
* De ingebouwde defragmentatiemogelijkheden van Windows
* {{Wp|Defraggler|Defraggler}}
|}

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ewo63sq6m0erwij267y6irzolpsk7s3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432126</id>
      <parentid>432125</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <comment>/* De FAT met sectoren en clusters */</comment>
      <origin>432126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37062" sha1="oyondffd3rny09zhc9r2jh2shsfwhbq" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;lichtgrijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod (bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld). De &lt;span style=&quot;color:gray;&quot;&gt;donkergrijze&lt;/span&gt; zijn praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden.

Uit het leerplan D/2023/13.758/ van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Applicatie- en databeheer - 3de graad - D/A-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 29:
* LPD 29: De leerlingen installeren, configureren en onderhouden on premise een client- en server-besturingssysteem en applicatiesoftware.
** Bestandsbeheersysteem, &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;back-up&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Imaging&lt;/span&gt;
* Duiding. Het is noodzakelijk om inzicht te krijgen in het geïnstalleerde bestandsbeheersysteem om de documentenstructuur te kunnen onderhouden. I.v.m. het bestandsbeheersysteem komen volgende onderwerpen aan bod: functie, werking, fouten, herstelopties.
* Duiding. ''Het installeren van een on premise besturingssysteem houdt eveneens het formatteren en partitioneren van de harde schijf in''.

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 Leerplan Informaticabeheer D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:
* 2.2.5 De verschillende niveaus van formatteren toelichten en de draagwijdte van deze operaties correct inschatten.
* 2.2.6 ''Een gegeven systeem formatteren, het partitioneren en partities aanpassen.''
* 2.2.7 De functie en de werking van de mogelijke bestandsbeheersystemen toelichten. 
* 2.2.8 ''Mogelijke fouten in het bestandsbeheersysteem opsporen en deze zo nodig herstellen.''

== Lagenmodel ==
[[Bestand:Basic_disk_displaying_CHS.svg|thumb|Ter info een schematische voorstelling van een harde schijf, met oa. 4 platters A, een spoor E in geel aangeduid en de sectoren in het rood. Sporen op eenzelfde afstand van het middelpunt wordt een cilinder genoemd (D). Dit hoort dus bij de low-level formattering.]]
Op opslagmedia worden gegevens permanent bewaard. Voorbeelden zijn HDDs (''hard disk drives''), SSDs (''solid state drives''), ODDs (''optical disk drives'' zoals CD-ROM, DVD, Blu-ray,...) of flashmedia (USB-stick, SD-kaart,...). Soms heeft men het verkeerdelijk over een (harde) schijf, terwijl het eigenlijk om een SSD blijkt te gaan (waar intern geen schijf of ''disk'' wordt gebruikt).

Zoals vaak in de computerwereld wordt gewerkt met een ''lagenmodel'': 
* '''Low-level formattering''': dit gebeurt door de fabrikant van het opslagmedium en is nodig voor de interne werking. Er wordt gebruikgemaakt van verschillende technieken, gebaseerd op o.a. magnetische, elektronische of optische eigenschappen van stoffen. Zo zal de fabrikant van een harde schijf de cilinders, sporen en sectoren aanbrengen op de magnetische platters. Een vergelijking: stel dat je papieren wilt bewaren, dan gebruik je een ringmap, volledig gemaakt door de fabrikant.
* '''Partitionering''': het onderverdelen van het opslagmedium in verschillende eenheden, die elk een eigen bestandssysteem kunnen krijgen. Om de vergelijking verder te gebruiken: je zorgt voor het gewenste aantal tussenschotten in je ringmap, zodat je ringmap onderverdeeld is.
* '''High-level formattering''', kortweg &quot;formattering&quot;: het aanbrengen van een bestandssysteem. Bij de vergelijking met de ringmap ga je per tussenschot een blad voorzien, waarin je kan bijhouden wat er precies inzit. D.m.v. U-mappen kan je nog verder zaken groeperen. Zelfs als de concrete data er nog niet inzit, nemen deze zaken toch al wat ruimte in.

Dankzij dit lagenmodel hoeft een programma (zoals een tekstverwerker) geen details te kennen over de interne werking van een opslagmedium (de low-level formattering). Dit programma zal niet rechtstreeks het opslagmedium benaderen, maar zal aanroepen doen via het besturingssysteem, dat op zijn beurt een bestands(beheer)systeem gebruikt.

== Partionering ==
Een opslagmedium partitioneren is het verdelen van dat medium in meerdere eenheden (de partities), zodat het ''lijkt'' alsof dit ene fysieke opslagmedium bestaat uit meerdere afzonderlijke opslagmedia. Een partitie-editor kan gebruikt worden om partities te maken, te wijzigen of te verwijderen. Soms heeft men het over 'schijf' of 'harde schijf', terwijl het eigenlijk om een 'partitie' gaat.

Een '''{{Wp|Partitietabel|partitietabel}}''' legt o.a. vast waar de partities beginnen en eindigen. Twee bekende partitioneringssystemen zijn de oudere {{Wp|Master boot record|MBR}} en recentere {{Wp|GUID Partition Table|GPT}}.

=== Redenen ===
[[Bestand:Partitioning-linwin-fr.svg|thumb|Typische partities op een dual boot tussen Windows en Linux]]

Er zijn verschillende redenen om een opslagmedium op te delen in partities, waaronder:
* Scheiding tussen het besturingssysteem + programma's en de gebruikersdata. Dit laat toe om
** een image back-up te nemen van ofwel het ene, ofwel het andere.
** om gemakkelijk het besturingssysteem + programma's te formatteren en te herinstalleren, waarbij de gebruikersdata op zijn eigen partitie kan blijven staan.
* Bij een multi-boot setup kan ieder besturingssysteem zijn eigen partities toegewezen krijgen (bv. bij een dual boot tussen Windows en Linux).
* Bij belangrijke data kan die geplaatst worden op een aparte partitie, die vervolgens verborgen (bv. bij HP Recovery; de systeempartitie van Windows) en/of geëncrypteerd (bv. met {{Wp|TrueCrypt|TrueCrypt}}/VeraCrypt) wordt.

Partities kunnen voorgesteld worden in een schijfdiagram, maar in Schijfbeheer (Windows) of {{Wp|GParted|GParted}} (Linux) worden vaak rechthoeken gebruikt om de partities aan te geven. Onderstaande afbeelding is een mock-up van enkele look-a-like situaties in {{Wp|GParted|GParted}}.

[[Bestand:GParted-MBRvsGPT.png|675px]]

=== Partitietabel: MBR ===
'''MBR''' (soms ook aangegeven als MS-DOS-partioneringssysteem) voorzag in het begin maximaal vier partities. Dit werd algauw onvoldoende gevonden, waarop de uitgebreide partitie (extended partition) werd ingevoerd. De gewone partities werden vanaf dat moment primaire partities genoemd. De uitgebreide partitie werd op zijn beurt opgedeeld in een onbeperkt aantal logische partities of logische stations.&lt;br&gt;Bij MBR kunnen dus ofwel maximaal vier primaire partities zijn ofwel maximaal drie primaire en één uitgebreide partitie (die zelf meerdere logische partities kan bevatten).

In de eerdere mock-up kunnen we volgende situaties afleiden:
# Het zou een MBR-partitietabel kunnen zijn met 4 primaire partities. De vrije ruimte is dan wel verloren, omdat er geen aparte partitie meer aan toegekend kan worden (de laatste partitie kan wel vergroot worden).
# Opnieuw een MBR-partitietabel, maar nu zijn er twee primaire partities, met 1 uitgebreide partitie, die zelf 3 logische partities bevat. De vrije ruimte is niet verloren, want er kan nog een extra logische partitie aangemaakt worden.
# Dit is zeker niet MBR, want met MBR kunnen er niet meer dan vier primaire partities zijn.
# Deze ziet eruit als de eerste, maar de laatste twee partities zijn logisch i.p.v. primair. De vrije ruimte is niet verloren, want er kan nog een primaire partitie gemaakt worden.
# De laatste heeft een probleem, daar er al 3 primaire partities en 1 uitgebreide toegekend is. In de vrije ruimte kan dus geen partitie meer aangemaakt worden.

=== Partitietabel: GPT ===
'''GPT''' (GUID Partition Table) vind je terug op recentere systemen, omdat MBR meer en meer tegen beperkingen aanliep. Deze heeft geen opsplitsing tussen primaire, uitgebreide en logische partities en kan ook op grote harde schijven gebruikt worden.

In de eerdere mock-up kunnen we volgende situaties afleiden:
# Het zou een GPT-partitietabel kunnen zijn, met 4 partities. In de vrije ruimte zouden met GPT nog extra partities gemaakt kunnen worden.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.
# Deze gebruikt GPT als partitietabel, want bij MBR kunnen er geen vier (primaire) partities zijn.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.

== Bestandssysteem ==
=== Functie ===
Een {{Wp|Bestandssysteem|bestandssysteem}} (en: ''{{Wp|File system|filesystem}}'') is een door het besturingssysteem verzorgde, softwarematige indeling van een opslagmedium. Het besturingssysteem en applicaties zullen via het bestandssysteem toegang krijgen tot de data. Vaak is deze data via bestanden in een hiërarchische mappenstructuur ondergebracht.

Ter info: er bestaan ook bestandssystemen die niet rechtstreeks op het opslagmedium worden aangebracht, maar die via een netwerk werken (bv. {{Wp|Distributed_File_System|DFS= Distributed File System}} van Microsoft of {{Wp|en:InterPlanetary File System|IPFS=InterPlanetary File System}}). Zo'n netwerkbestandssystemen worden hier niet behandeld.

=== Voorbeelden ===
Er zijn {{Wp|en:List of file systems|heel wat}} bestandssystemen. Enkele voorbeelden:
* {{Wp|FAT32|FAT32}}: gebruikt vanaf Windows 98
* {{Wp|New Technology File System|NTFS}}: gebruikt vanaf Windows XP
* {{Wp|ext4|ext4}}: gebruikt bij Linux
* {{Wp|EROFS|EROFS}}: dit ''Enhanced Read-Only File System'' bespaart ruimte ten opzichte van ext4 en levert bovendien hogere leessnelheden op. Het wordt mogelijks verplicht bij Android 13&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Tweakers.net: [https://tweakers.net/nieuws/197104/android-13-telefoon-heeft-meer-opslag-over-door-verplicht-nieuw-bestandssysteem.html Android 13-telefoon heeft meer opslag over door verplicht nieuw bestandssysteem]&lt;/ref&gt; en wordt al gebruikt bij {{Wp|Home Assistant|Home Assistant}}. Door deze eigenschappen is het interessant voor apparaten met beperkte hardwarebronnen, zoals smartphones of smartwatches. 
* {{Wp|SquashFS|SquashFS}}: o.a. gebruikt bij Android Nougat en Linux Live distro's
* {{Wp|en:F2FS|F2FS}}: het ''Flash-Friendly File System'' dat ontwikkeld is door Samsung en oa. gebruikt wordt bij Googles Pixel 3 en 3 XL.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Zie ook [https://tweakers.net/nieuws/144429/google-zet-samsung-bestandssysteem-op-pixel-3-en-3-xl.html Tweakers.net: Google zet Samsung-bestandssysteem op Pixel 3 en 3 XL]&lt;/ref&gt;
* {{Wp|exFAT|exFAT}}: een door Microsoft ontwikkeld bestandssysteem speciaal bedoeld voor flash-schijven. Het is een open codering, maar beperkt door octrooien.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;In Linux-kernel 5.4 is native exFat-ondersteuning toegevoegd. Zie [https://tweakers.net/nieuws/160330/linux-54-met-exfat-ondersteuning-is-verschenen.html Tweakers.net: Linux 5.4 met exFat-ondersteuning is verschenen] (oa. de commentaren zijn interessant om lezen).&lt;/ref&gt;

&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''NLnet geeft subsidie voor ontwikkeling van Linux-bestandssysteem Bcachefs'''

Bestandssystemen bestaan al zó lang, dat je zou denken dat ze al járen uitontwikkeld zijn. Toch wordt er nog gezocht naar nieuwe mogelijkheden. Bv. met {{Wp|Bcachefs|bcachefs}}: een {{Wp|Copy-on-write|copy-on-write}} (COW) bestandssysteem dat gestart is in 2015 en stabiel verklaard in 2022. 

{{Voetnoot web | titel=NLnet geeft subsidie voor ontwikkeling van Linux-bestandssysteem Bcachefs | uitgever=tweakers.net | datum=2024-02-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/218874/nlnet-geeft-subsidie-voor-ontwikkeling-van-linux-bestandssysteem-bcachefs.html }}
&lt;/div&gt;

&lt;gallery&gt;
Screenshot of Gparted of a dual boot Windows-Ubuntu system.png|GParted met dual boot: Windows (sda1-2) + Ubuntu (sda5-7).
GParted_0.18_GPT.png|GParted met enkele bestandssystemen (via GPT-indeling).
Cfdisk-2017 inverted.png|De cli partitie-editor Cfdisk
&lt;/gallery&gt;

=== Mogelijkheden en beperkingen ===
De verschillende bestandssystemen zijn onderling niet identiek aan elkaar qua mogelijkheden en beperkingen. We bespreken er enkele (zie ook {{Wp|en:comparison of file systems|Comparison of file systems}} waar ''features'' en ''limits'' besproken worden):
* de '''maximale padlengte/bestandslengte/bestandsgrootte/partitiegrootte'''. Denk bv. aan het willen opslaan van een zodanig groot bestand, dat het bestandssysteem er niet mee overweg kan (zelfs met voldoende vrije ruimte).
* de '''toegelaten karakters'''. Zo kan je bij een Windows-systeem de melding  &quot;''De volgende tekens mogen niet in bestandsnamen voorkomen: \/:*?&quot;&lt;&gt;|''&quot; tegenkomen, waar sommige van die tekens op een Linux-systeem mogelijks wel toegelaten worden. De oorzaak is steeds het onderliggende bestandssysteem. In dit geval kan je niet zomaar bestanden verplaatsen/kopiëren van het ene naar het andere bestandssysteem.
* het al of niet kunnen '''toekennen van rechten'''.
* '''metadata''', zoals eigenaar van een bestand, tijdstip van laatste toegang, checksum,...
* '''quota''': een beheerder kan een maximum schijfruimte opgeven die door een gebruiker mag ingenomen worden. Stel je een omgeving voor met meerdere gebruikers, waarbij er eigenlijk nog 500 GB vrij is. Dan zou één gebruiker in zijn persoonlijke map 500 GB plaatsen, waardoor iedereen plots een tekort aan schijfruimte heeft. De administrator zou echter a.d.h.v. quota kunnen instellen dat iedere gebruiker maar 200 MB maximaal kan gebruiken. 
* '''ingebakken compressie''', waarbij 'achter de schermen' sommige bestanden (bv. die lange tijd niet geopend zijn) of alle bestanden gecomprimeerd worden. Zonder ingebakken compressie kan de eindgebruiker ook bepaalde bestanden comprimeren, maar dan moet hij/zij gebruikmaken van een apart programma (bv. WinZip of 7-zip) en zelf instaan voor het decomprimeren (om de data te kunnen bekijken/bewerken) en terug comprimeren. Het voordeel van comprimeren is dat alles minder ruimte inneemt, het nadeel is dat comprimeren en decomprimeren tijd kost.
* '''ingebakken encryptie''' (en: {{Wp|en:Filesystem-level encryption|filesystem-level encryption}}). Als dit ingebakken zit in het bestandssysteem, kan het besturingssysteem bv. bij het inloggen (via login+wachtwoord) alles op de achtergrond decrypteren en bij het afmelden terug encrypteren. Bij een gestolen laptop/pc ziet de dief dan enkel de geëncrypteerde data (in de veronderstelling dat je uitgelogd bent). Zonder ingebakken encryptie kan de eindgebruiker ook bepaalde bestanden encrypteren, maar dan moet hij/zij gebruikmaken van een apart programma en zelf instaan voor het decrypteren (om de data te kunnen bekijken/bewerken) en terug encrypteren.
* ...&amp;nbsp;&lt;ref&gt;De &quot;next gen&quot; bestandssystemen zoals btfrs en ZFS bieden nog meer mogelijkheden. Zie bv. een diepgaand artikel op Arstechnica: [https://arstechnica.com/information-technology/2014/01/bitrot-and-atomic-cows-inside-next-gen-filesystems/ Bitrot and atomic COWs: Inside “next-gen” filesystems]&lt;/ref&gt;

=== Basiswerking ===
Om de functie en de werking van mogelijke bestandssystemen toe te lichten, zullen we FAT gebruiken. Dit bestandssysteem is redelijk eenvoudig en is dan ook ondersteund door bijna alle bestaande besturingssystemen voor de pc. Het wordt vaak gebruikt op media zoals USB-sticks of geheugenkaarten van foto- of GPS-toestellen. Zo zijn de fabrikanten bijna zeker dat het bij elk systeem herkend wordt.

==== De bestanden ====
Het is logische dat 'de data zelf' in de vorm van bestanden hun plaats moeten krijgen op het opslagmedium. Er zullen dus adressen nodig zijn en dus een bepaalde [[Basiskennis_informatica/Capaciteit#Bitruimte|bitruimte]] om die adressen te kunnen vormen. Zo zouden we met 3 bits 8 adressen kunnen vormen (2³=8). Stel dat je een bitruimte van 16 bits gebruikt (FAT16 dus), dan weet je dat er 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;=65536 adressen kunnen gevormd worden.

Stel dat je een bestand A maakt, daarna een bestand B en tenslotte een bestand C. Je zou dan kunnen denken dat het bestandssysteem er als volgt uitziet:

[[Bestand:FilesystemWrong.png|685px]]

Dit is een aanpak die niet goed zou werken:
* Wat als je bestand A opent en extra info toevoegt? Moeten bestand B en C dan opgeschoven worden? Als dat gigabytes aan data is, dan duurt dat veel te lang.
* Een bestand kan zo op om het even welke byte beginnen. Je hebt dus heel veel adressen nodig en dus een grote bitruimte om al die adressen te kunnen vormen.

In de volgende delen leer je dat bestanden opgesplitst worden in delen (sectoren of clusters) en dat die delen niet noodzakelijk netjes na elkaar staan, maar dat ertussenin vrije ruimte of andere (delen van) bestanden kunnen tussen zitten.

==== De FAT met sectoren en clusters ====
Een bestand dat slechts uit 1 byte bestaat, komt amper voor. Dus is het eigenlijk ook niet nodig dat een afzonderlijke byte geadresseerd kan worden, wat adressen uitspaart. Bij een harde schijf zal men vaak 512 bytes samennemen in wat men een '''sector''' noemt. Voor die ene sector is dan maar 1 adres nodig (i.p.v. 512 adressen). Waar het kleinst adresseerbare element bij RAM-geheugen een byte is, is dit bij die harde schijf dan de sector (van 512 B).

Naast de bestanden zelf zal er in het bestandssysteem ook een tabel nodig zijn die adressen bijhoudt, zodat een specifiek bestand gevonden kan worden. Deze tabel heet toepasselijk de {{Wp|File Allocation Table|File Allocation Table}}.

Bij FAT16 kan je 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;=65536 adressen vormen, namelijk sector 0 tot 65535. Als een sector 512 B groot is, dan betekent dit dat een partitie slechts 65536 * 512 B = 33554432 B = 33554432/1024&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 32 MiB groot kan zijn. Sector 65536 is niet meer adresseerbaar.

Wil je meer sectoren adresseren, dan kan je de bitruimte groter maken. Zo worden bij FAT32 als bitruimte 32 bits gebruikt. Dit betekent niet dubbel zoveel adressen, maar '''65536 keer''' zoveel meer (want 2&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt; = 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; '''* 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;''' = 4294967296‬ ≈ 4 miljard)!

Om grotere partities mogelijk te maken, kan men dus de bitruimte vergroten, maar men kan ook meerdere sectoren samennemen, om zo adressen uit te sparen. Men noemt dit '''{{Wp|Cluster_(bestandssysteem)|clusters}}'''. Als je 2 sectoren samenneemt in een cluster, met FAT16, dan kan je nog steeds 65536 adressen vormen, maar de maximale partitiegrootte wordt nu 512 * '''2''' * 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; = 67108864 B = 64 MiB. Een overzicht bij FAT16:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! sectoren per cluster !! clustergrootte !! maximale partitiegrootte
|-
| 1 || 512 B || 32 MiB
|-
| 2 || 1 KiB || 64 MiB
|-
| 4 || 2 KiB || 128 MiB
|-
| 8 || 4 KiB || 256 MiB
|-
| 16 || 8 KiB || 512 MiB
|-
| 32 || 16 KiB || 1024 MiB
|-
| 64 || 32 KiB || 2048 MiB
|-
| 128 || 64 KiB || 4096 MiB
|}

Een bestand dat groter is dan één cluster, zal een clusterketting nodig hebben. Er wordt hiervoor gebruikt gemaakt van de File Allocation Table. Daar kan de volledige adresketting worden gevolgd, tot aan de speciale code &lt;code&gt;0xFFFF&lt;/code&gt;, die de End Of File markeert. Andere speciale codes zijn bv. &lt;code&gt;0x0000&lt;/code&gt; (vrije cluster) of &lt;code&gt;0xFFF7&lt;/code&gt; (bad sector in cluster of gereserveerde cluster).

Stel dat je 3 bestanden hebt: bestand A, B en C. Dan zou een deel van de File Allocation Table er als volgt kunnen uitzien:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Clusteradres !! Code/status !! Uitleg
|-
| 0000 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0001 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0002 || FFF7 || Bad sector in cluster of gereserveerde cluster
|-
| 0003 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0004 || 0006 || Eerste cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0006
|-
| 0005 || FFFF || Eerste en enige cluster van bestand B.
|-
| 0006 || 0009 || Tweede cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0009
|-
| 0007 || 0008 || Eerste cluster van bestand C, volgende cluster heeft als adres 0008
|-
| 0008 || FFFF || Tweede cluster van bestand C en ook de laatste cluster
|-
| 0009 || FFFF || Derde cluster van bestand A en ook de laatste cluster
|-
| 000A || 0000 || Vrije cluster
|-
| 000B || 0000 || Vrije cluster
|}

De bijhorende clusters kunnen dan als volgt zijn:

[[Bestand:FilesystemAndClusters.png|685px]]

Enkele opmerkingen:
* Clusters 0, 1 en 3 zijn vrije clusters: daar kunnen nieuwe of uitgebreide bestaande bestanden geplaatst worden.
* Cluster 2 is niet bruikbaar.
* Bestand A is een gefragmenteerd bestand (wat iets meer tijd kan kosten om te laden), terwijl bestand C dit niet is.
* Cluster 5, 8 en 9 is niet helemaal gevuld. Dit is logisch, want niet ieder bestand is toevallig een veelvoud van de clustergrootte. Dit is verloren ruimte (de ''slack'') en verklaart waarom er een verschil kan zijn tussen de eigenlijke bestandsgrootte en hoeveel dat bestand inneemt op het opslagmedium.
* Als bestand A, B of C wordt uitgebreid zal eerst de slack opgebruikt worden. Als dit onvoldoende is, dan kunnen de vrije clusters 0, 1 en/of 3 gebruikt worden. Uiteraard moet de overeenkomstige code/status in de FAT steeds aangepast worden.
* De slack wordt nooit gebruikt om een ander bestand op te slaan. Zo zal een nieuw bestand D niet komen na het stukje van B, maar starten in een vrije cluster.

==== De mappen via directory-ingangen ====
Tot nu toe is er enkel gesproken over bestanden, maar hoe zit het met de mappen (en:''directories'')? Naast de FAT en de eigenlijke clusters moet het bestandssysteem ook nog een manier hebben om (sub)mappen bij te houden. 

Simpel gesteld is er een lijst van bestanden en mappen: de {{Wp|FAT16#Directory-ingangen|directory-ingangen}}. Via één bit kan in zo'n lijst aangegeven worden of het gaat om een bestand of een map. In deze lijst is het voldoende om de startcluster van het bestand bij te houden: de rest van de clusteradressen kan in de FAT worden opgezocht. Deze lijst kan naast bestandsnaam en startclusternummer bv. ook creatiedatum, datum laatst gelezen en bestandsgrootte bijhouden.

Een sterk vereenvoudigde voorstelling van deze lijst kan er als volgt uitzien:

* Map X
** Bestand A op startcluster 0004
** Map Y
*** Bestand B op startcluster 0005
*** Bestand C op startcluster 0007

==== Samenvatting ====
Vanuit dit relatief eenvoudig voorbeeld is het duidelijker waarvoor een bestandssysteem zoals FAT dient:
* De &quot;echte&quot; data moet er zijn plaats krijgen. Deze data is vaak niet opgeslagen als één stroom van bytes, maar wordt opgedeeld in stukjes (clusters).
* Clusters die behoren tot één bestand vormen een clusterketting en bovendien moet het duidelijk zijn welke clusters vrij zijn: dit wordt bijgehouden in een tabel (bv. de File Allocation Table).
* Om een hiërarchische structuur mogelijk te maken zijn er directory-ingangen nodig, waarin onder andere de startcluster van een bestand wordt bewaard.

=== Basisoperaties ===
Voor de werking van een bestandssysteem zijn er ook typische operaties zoals verwijderen, kopiëren en foutcontrole. Dankzij de kennis uit de basiswerking zal je nu beter begrijpen waarom sommige operaties relatief snel zijn en andere relatief traag. 

==== Verwijderen ====
Het verwijderen van een bestand kan heel snel gebeuren:
# in de directory-ingang wordt aangegeven dat het bestand er niet meer is.
# in de FAT komt bij de bijhorende cluster(ketting) de code 0000, om aan te geven dat op dat clusteradres terug data mag geplaatst worden (het wordt een vrije cluster).
# de eigenlijke data blijft gewoon staan! De data wordt dus niet overschreven met bijvoorbeeld allemaal nullen, omdat dit te veel tijd zou kosten.

Stel dat we bestand C verwijderen, dan houdt dit onderstaande in voor de directory-ingang, de FAT en de visuele voorstelling.

'''De directory-ingang:'''
* Map X
** Bestand A op startcluster 0004
** Map Y
*** Bestand B op startcluster 0005

'''FAT:'''
{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Clusteradres !! Code/status !! Uitleg
|-
| 0000 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0001 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0002 || FFF7 || Bad sector in cluster of gereserveerde cluster
|-
| 0003 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0004 || 0006 || Eerste cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0006
|-
| 0005 || FFFF || Eerste en enige cluster van bestand B.
|-
| 0006 || 0009 || Tweede cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0009
|-
| 0007 || '''0000''' || '''Vrije cluster'''
|-
| 0008 || '''0000''' || '''Vrije cluster'''
|-
| 0009 || FFFF || Derde cluster van bestand A en ook de laatste cluster
|-
| 000A || 0000 || Vrije cluster
|-
| 000B || 0000 || Vrije cluster
|}

'''Voorstelling:'''

[[Bestand:FilesystemAndClusters-deleteC.png|685px]]

Merk op dat in de voorstelling de letter 'C' er nog staat, om aan te geven dat de data van het bestand C er nog staat. De achtergrond bij C is nu echter wit, om aan te geven dat het een vrije cluster is. Cluster 0007 en 0008 kan dus bij een nieuw bestand of een uitbreiding van een bestaand bestand worden overschreven.

==== Verplaatsen ====
Bij het verplaatsen van een bestand '''binnen dezelfde partitie''':
# bij de {{Wp|FAT16#Directory-ingangen|de directory-ingangen}} moet de startcluster naar de juiste directory-ingang verplaatst worden.
# de FAT blijft dezelfde
# de eigenlijke data blijft ook onaangeroerd 

Dit kan dus héél snel gaan. Stel dat we in bovenstaand voorbeeld bestand A verplaatsen naar map Y, dan moet enkel het volgende gebeuren:

* Map X
** Map Y
*** Bestand A op startcluster 0004
*** Bestand B op startcluster 0005

Bij het verplaatsen van een bestand '''de ene naar een andere partitie''', bv. van I naar II:
# Bij partitie II
## in de directory-ingang moet de startcluster van dit bestand bij de juiste map staan
## de FAT moet aangepast worden, zodat er een cluster(ketting) voor dit bestand voorzien kan worden.
## de eigenlijke data moet op de juiste clusteradressen gekopieerd worden
# Bij partitie I moet het bestand verwijderd worden
## in de directory-ingang wordt aangegeven dat het bestand er niet meer is.
## in de FAT komt bij de bijhorende cluster(ketting) de code 0000, om aan te geven dat op dat clusteradres terug data mag geplaatst worden (het wordt een vrije cluster).
## de eigenlijke data blijft gewoon staan (maar kan overschreven worden)!

Verplaatsen komt in het laatste geval dus neer op kopiëren naar de nieuwe plaats, om het daarna te wissen op de oorspronkelijke plaats. Dit neemt de nodige tijd in beslag.

==== Foutcontrole ====
Bij het bestandssysteem kunnen zaken '''foutlopen''':
* Als in voorgaande FAT-tabel bij clusteradres 0006 de code FFF7 i.p.v. 0009 zou staan, dan zou een cluster van bestand A verloren zijn. 
* Clusteradres 0009 behoort hierdoor plots niet meer tot een clusterketting en is dus ook een &quot;verloren&quot; cluster.
* Er kan ongeldige meta-data ontstaan, bv. een ongeldige clusterstatus of een ongeldige datum.
** Stel dat bij clusteradres 0006 als code 0000 zou staan, dan kan dit niet. Clusteradres 0006 zou daarmee behoren tot een clusterketting, maar toch ook een vrije cluster zijn.
** Stel dat bij het uitlezen van de datum 29-02-2011 zou gelezen worden, dan is dit een onbestaande datum, terwijl 29-02-2012 wel goed zou zijn.
* Wat als twee directory-ingangen verwijzen naar dezelfde startcluster? Dat zou betekenen dat ze dezelfde clusterketting hebben. Als het bv. gaat om &lt;code&gt;foto.jpg&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;geluid.mp3&lt;/code&gt;, dan zit er duidelijk een fout in het bestandssysteem, want een afbeelding en geluid zijn niet hetzelfde.

Uiteraard verwacht je dat het besturingssysteem '''herstelopties''' aanbiedt. Zo zal hij meestal automatisch een schijfcontrole plannen als hij fouten in het bestandssysteem detecteert, zodat deze kunnen worden opgelost (bv. via programma's zoals {{Wp|en:fsck|fsck}} en {{Wp|en:CHKDSK|CHKDSK}}). Soms is de input van een beheerder nodig. Verloren clusters worden vaak bewaard, omdat een beheerder er mogelijk nog verloren data kan uithalen. Zo kan je in Windows een map &lt;code&gt;FOUND.000&lt;/code&gt; tegenkomen, met bestanden &lt;code&gt;FILE0000.CHK&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;FILE0001.CHK&lt;/code&gt;,... of in Linux de map &lt;code&gt;lost+found&lt;/code&gt;. Alhoewel een schijfcontrole sommige fouten zal kunnen herstellen, blijft een [[Veilig_op_het_internet/Back-up|back-up]] bijzonder belangrijk, omdat zo'n controle zeker niet alle fouten kan oplossen (virus, brand,...).

&lt;gallery&gt;
Chkdsk_screenshot.png|Chkdsk in Windows
Fsck output.jpg|fsck in Linux
&lt;/gallery&gt;

Ter info. Dat twee directory-ingangen verwijzen naar dezelfde startcluster kan trouwens wel als het gaat om een systeem met tweemaal hetzelfde bestand. Zo kan ruimte bespaard worden. Denk bv. aan een cloudsysteem met gebruikers die met grote kans soms identieke bestanden hebben. Of denk aan een back-up met een versiesysteem, waarbij bestanden vaak identiek zijn. Hieronder een voorbeeld waarbij &lt;code&gt;bunzip2&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;bzcat&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;bzip2&lt;/code&gt; drie Linux-programma's zijn die (dankzij een {{Wp|en:Hard link|hard link}}) allemaal verwijzen naar hetzelfde, te merken aan hetzelfde ({{Wp|inode|inode}})nummer &lt;code&gt;4599073&lt;/code&gt;. Daarnaast bestaan ook {{Wp|en:Symbolic link|soft links}} (snelkoppelingen), die je hieronder herkent aan &lt;code&gt;-&gt;&lt;/code&gt; en die een verschillend ({{Wp|inode|inode}})nummer hebben.

 $ ls -li /bin | grep 4599073
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bunzip2
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bzcat
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bzip2
 $ ls -li /bin | grep hostname
 4587608 lrwxrwxrwx 1 root root       8 Nov 24  2015 dnsdomainname -&gt; hostname
 4587582 lrwxrwxrwx 1 root root       8 Nov 24  2015 domainname -&gt; hostname
 4587532 -rwxr-xr-x 1 root root   13908 Nov 24  2015 hostname

==== Optimaliseren ====
We weten dat de clusters van een clusterketting niet noodzakelijk na elkaar staan, wat een snelheidsverlies betekent bij het lezen en schrijven. Het besturingssysteem biedt vaak mogelijkheden aan om deze terug naast elkaar te zetten: dit heet '''defragmenteren'''. Zeker vroeger kon je zo een behoorlijke snelheidswinst maken bij harde schijven. Door de toegenomen snelheid van de opslagmedia is het snelheidsvoordeel minimaal en door de toegenomen capaciteit duurt het bovendien lang om te defragmenteren. Defragmenteren wordt dus nog maar weinig uitgevoerd.

&lt;gallery&gt;
Image:Diskeeper 9.0.529.0 voor defragmentatie.JPG|voor defragmentatie
File:FragmentationDefragmentation.gif|tijdens defragmentatie
Image:Diskeeper 9.0.529.0 na defragmentatie.JPG|na defragmentatie
Image:Diskeeper 9.0.529.0 defragmentatielegende.JPG|legende afbeelding 1+3
&lt;/gallery&gt;

Waar defragmentatie een optimalisatie kan zijn voor HDDs is '''{{Wp|en:Trim (computing)|trim}}''' dat voor SSDs. Meestal zal het besturingssysteem optimalisaties zoveel mogelijk achter de schermen regelen.

== Concreet ==
=== FAT32 versus NTFS ===
FAT is reeds vroeg ontwikkeld, de ontwerpers hebben het zo simpel en compact mogelijk gehouden voor de beperkte geheugens in die tijd. Daardoor heeft FAT verscheidene problemen, waaronder:

* De eenvoudige bestandsstructuur leidt gemakkelijk tot fragmentatie, wat zorgt voor grote vertraging tijdens bestandsoperaties.
* FAT is niet goed bestand tegen systeemcrashes.
* De maximale bestandsgrootte is 4 GiB, de maximale partitiegrootte 8 TiB en bestandsnamen mogen niet langer zijn dan 255 tekens
* Geen notie van rechten. In Windows '98 kon men verschillende gebruikers aanmaken, elk met een eigen bureaubladachtergrond ed. Het onderliggende bestandssysteem was echter FAT32, waardoor je via Windows Verkenner zonder problemen naar iemand zijn data kon bladeren, dit openen en/of wijzigen.

Vandaar werd {{Wp|New Technology File System|NTFS}} ontwikkeld, met extra mogelijkheden, oa. op vlak van betrouwbaarheid (''journaling'') en veiligheid (rechten en encryptie):
* de maximale bestandsgrootte is 16 TiB (in theorie 16 EiB), de maximale partitiegrootte 256 TiB (in theorie 16 EiB)
* ondersteuning van metagegevens
* door ''journaling'' kunnen bepaalde schijffouten automatisch hersteld worden
* ondersteuning van rechten, waardoor kan bepaald worden welke gebruiker wat mag doen met bestanden en mappen. Deze rechten worden afgedwongen door het besturingssysteem. Let op: als dit besturingssysteem niet actief is, bv. door het opstarten vanaf een live-cd of live-usb, dan worden deze rechten niet afgedwongen! Wil je helemaal beschermd zijn, dan moet je nadenken over encryptie!
* encryptie, gebonden aan gebruikersaccount/gebruikerswachtwoord
* quota
* bestandscompressie, transparant voor de gebruiker

=== Windows versus Linux ===
Het besproken lagenmodel werkt gelijkaardig tussen Windows en Linux. Ter info bespreken we kort de grootste verschillen: het benoemen van partities, het weergeven van paden en de standaard ondersteunde bestandssystemen:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Windows !! Linux
|-
| Er worden letters toegekend aan partities, wat ontstaan is vanuit DOS. De letters &lt;code&gt;A&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;B&lt;/code&gt; zijn (nog steeds) gereserveerd voor {{Wp|Diskette|diskettes}}. De eerste primaire partitie van het eerste opslagmedium krijgt dus de letter &lt;code&gt;C&lt;/code&gt;. Zijn er meer partities dan er letters beschikbaar zijn, dan krijgen de resterende partities geen letter. Deze letters worden standaard automatisch toegekend. Onder Windows wordt ook wel het woord ''volume'' gebruikt in plaats van partitie.
|| In Linux worden partities niet aangeduid met letters, wel met de devicenaam. De eerste primaire partitie op de eerste harddisk wordt bv. vaak aangegeven als &lt;code&gt;/dev/sda1&lt;/code&gt;, de tweede partitie als &lt;code&gt;/dev/sda2&lt;/code&gt;. De eerste partitie op de tweede harddisk wordt dan &lt;code&gt;/dev/sdb1&lt;/code&gt;. Om toegang te krijgen tot de data worden de devices ''gemount''. Zo kan de gebruikersdata op partitie &lt;code&gt;/dev/sda2&lt;/code&gt; gemount worden onder &lt;code&gt;/home&lt;/code&gt;.
|-
| Een voorbeeld van een pad is &lt;code&gt;C:\Windows\System32&lt;/code&gt;.
|| Een voorbeeld van een pad is &lt;code&gt;/etc/gimp&lt;/code&gt;. Merk op dat bij Linux een &lt;code&gt;/&lt;/code&gt; wordt gebruikt (zoals op websites), terwijl Windows de &lt;code&gt;\&lt;/code&gt; gebruikt! De bovenste map is altijd &lt;code&gt;/&lt;/code&gt;.
|-
| Bij verwisselbare media (bv. USB-stick) kan deze de ene keer bv. de letter &lt;code&gt;E&lt;/code&gt; krijgen en een andere keer de letter &lt;code&gt;F&lt;/code&gt;.
|| Bij verwisselbare media wordt dit vaak gemount in de vorm &lt;code&gt;/media/gebruiker/labelnaam&lt;/code&gt;. 
|-
| Bij Windows is standaard FAT32 en NTFS ondersteund.
|| Bij Linux zijn er heel wat ondersteunde bestandssystemen: bv. NTFS, FAT32, exFAT, ext4,... Vaak wordt ext4 gekozen.
|-
| Onder Windows kunnen partities bekeken worden via het beheerdersmenu van de Start-knop (rechtermuisknop &gt; Schijfbeheer).
|| Onder Linux kan bv. {{Wp|GParted|GParted}} gebruikt worden om meer te weten te komen over de partities op een systeem.
|}

=== Harde schijf versus flashgeheugen ===
Om de doelstelling ''De functie en de werking van de mogelijke bestandsbeheersystemen toelichten'' te behandelen is de uitleg relatief algemeen gehouden. Door de onderliggende werking van een opslagmedium (dus de low-level formattering) zijn er &quot;onder de motorkap&quot; echter verschillen tussen bv. een harde schijf of een flashgeheugen (SSD, USB-stick,...) die beide als NTFS geformatteerd zijn:
* Flashgeheugen heeft geen sectoren.
* Bij flashgeheugen wordt vermeden dat eenzelfde plaats vaak beschreven wordt (omdat dit de levensduur niet ten goede komt) via {{Wp|en:Wear leveling|wear leveling}}. Deze techniek wordt verborgen voor het besturingssysteem, waardoor deze niet goed weet waar de data écht staat. 
* Bijgevolg kan het besturingssysteem bij flashgeheugens geen goede beslissingen nemen bij het defragmenteren, waardoor er geen snelheidswinst is én waardoor er zelfs nodeloos wordt herschreven.

Mochten we dieper ingaan op de werking van de harde schijf en flashgeheugens zou bovenstaande nog duidelijker worden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Wil je toch meer weten over de werking van de SSD versus HDD, dan kan je terecht op [https://server.idemdito.org/svt/disk/ssd/ server.idemdito.org].&lt;/ref&gt; Het belangrijkste is dat je onthoudt dat je flashgeheugens niet mag defragmenteren. Sowieso is NTFS al beter bestand tegen fragmentatie dan FAT32 en bovendien is een SSD al uit zichzelf behoorlijk snel. De dag van vandaag nog defragmenteren is dus niet echt aangewezen.

== Tools ==
Ter info een opsomming van mogelijke tools voor opslagbeheer:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Groep !! Software
|-
| {{Wp|en:List of disk partitioning software|Partitie-editors}}|| 
* De ingebouwde partitie-editor van Windows
* {{Wp|en:GParted|GParted}}, als apart programma van je {{Wp|Linuxdistributie|Linuxdistributie}} of als {{Wp|Live-cd|Live-cd}}/{{Wp|Live-USB|Live-USB}} of als onderdeel van de Live-cd {{Wp|SystemRescueCd|SystemRescueCD}}.
|-
| {{Wp|en:Disk checker|Schijfcontrole}} || 
* De ingebouwde schijfcontrole van Windows
* {{Wp|en:fsck|fsck}}
* {{Wp|en:CHKDSK|CHKDSK}}
|-
| {{Wp|en:Disk cleaner|Opruimen van bestanden}} ||
* De ingebouwde schijfopruiming van Windows
* {{Wp|en:CCleaner|CCleaner}}
|-
| {{Wp|en:List of defragmentation software|Defragmentatie}} ||
* De ingebouwde defragmentatiemogelijkheden van Windows
* {{Wp|Defraggler|Defraggler}}
|}

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>oyondffd3rny09zhc9r2jh2shsfwhbq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432128</id>
      <parentid>432126</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <comment>/* De mappen via directory-ingangen */</comment>
      <origin>432128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37090" sha1="lkcu47qo7bfsm3k99zj2cja8kdool4r" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;lichtgrijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod (bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld). De &lt;span style=&quot;color:gray;&quot;&gt;donkergrijze&lt;/span&gt; zijn praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden.

Uit het leerplan D/2023/13.758/ van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Applicatie- en databeheer - 3de graad - D/A-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 29:
* LPD 29: De leerlingen installeren, configureren en onderhouden on premise een client- en server-besturingssysteem en applicatiesoftware.
** Bestandsbeheersysteem, &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;back-up&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Imaging&lt;/span&gt;
* Duiding. Het is noodzakelijk om inzicht te krijgen in het geïnstalleerde bestandsbeheersysteem om de documentenstructuur te kunnen onderhouden. I.v.m. het bestandsbeheersysteem komen volgende onderwerpen aan bod: functie, werking, fouten, herstelopties.
* Duiding. ''Het installeren van een on premise besturingssysteem houdt eveneens het formatteren en partitioneren van de harde schijf in''.

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 Leerplan Informaticabeheer D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:
* 2.2.5 De verschillende niveaus van formatteren toelichten en de draagwijdte van deze operaties correct inschatten.
* 2.2.6 ''Een gegeven systeem formatteren, het partitioneren en partities aanpassen.''
* 2.2.7 De functie en de werking van de mogelijke bestandsbeheersystemen toelichten. 
* 2.2.8 ''Mogelijke fouten in het bestandsbeheersysteem opsporen en deze zo nodig herstellen.''

== Lagenmodel ==
[[Bestand:Basic_disk_displaying_CHS.svg|thumb|Ter info een schematische voorstelling van een harde schijf, met oa. 4 platters A, een spoor E in geel aangeduid en de sectoren in het rood. Sporen op eenzelfde afstand van het middelpunt wordt een cilinder genoemd (D). Dit hoort dus bij de low-level formattering.]]
Op opslagmedia worden gegevens permanent bewaard. Voorbeelden zijn HDDs (''hard disk drives''), SSDs (''solid state drives''), ODDs (''optical disk drives'' zoals CD-ROM, DVD, Blu-ray,...) of flashmedia (USB-stick, SD-kaart,...). Soms heeft men het verkeerdelijk over een (harde) schijf, terwijl het eigenlijk om een SSD blijkt te gaan (waar intern geen schijf of ''disk'' wordt gebruikt).

Zoals vaak in de computerwereld wordt gewerkt met een ''lagenmodel'': 
* '''Low-level formattering''': dit gebeurt door de fabrikant van het opslagmedium en is nodig voor de interne werking. Er wordt gebruikgemaakt van verschillende technieken, gebaseerd op o.a. magnetische, elektronische of optische eigenschappen van stoffen. Zo zal de fabrikant van een harde schijf de cilinders, sporen en sectoren aanbrengen op de magnetische platters. Een vergelijking: stel dat je papieren wilt bewaren, dan gebruik je een ringmap, volledig gemaakt door de fabrikant.
* '''Partitionering''': het onderverdelen van het opslagmedium in verschillende eenheden, die elk een eigen bestandssysteem kunnen krijgen. Om de vergelijking verder te gebruiken: je zorgt voor het gewenste aantal tussenschotten in je ringmap, zodat je ringmap onderverdeeld is.
* '''High-level formattering''', kortweg &quot;formattering&quot;: het aanbrengen van een bestandssysteem. Bij de vergelijking met de ringmap ga je per tussenschot een blad voorzien, waarin je kan bijhouden wat er precies inzit. D.m.v. U-mappen kan je nog verder zaken groeperen. Zelfs als de concrete data er nog niet inzit, nemen deze zaken toch al wat ruimte in.

Dankzij dit lagenmodel hoeft een programma (zoals een tekstverwerker) geen details te kennen over de interne werking van een opslagmedium (de low-level formattering). Dit programma zal niet rechtstreeks het opslagmedium benaderen, maar zal aanroepen doen via het besturingssysteem, dat op zijn beurt een bestands(beheer)systeem gebruikt.

== Partionering ==
Een opslagmedium partitioneren is het verdelen van dat medium in meerdere eenheden (de partities), zodat het ''lijkt'' alsof dit ene fysieke opslagmedium bestaat uit meerdere afzonderlijke opslagmedia. Een partitie-editor kan gebruikt worden om partities te maken, te wijzigen of te verwijderen. Soms heeft men het over 'schijf' of 'harde schijf', terwijl het eigenlijk om een 'partitie' gaat.

Een '''{{Wp|Partitietabel|partitietabel}}''' legt o.a. vast waar de partities beginnen en eindigen. Twee bekende partitioneringssystemen zijn de oudere {{Wp|Master boot record|MBR}} en recentere {{Wp|GUID Partition Table|GPT}}.

=== Redenen ===
[[Bestand:Partitioning-linwin-fr.svg|thumb|Typische partities op een dual boot tussen Windows en Linux]]

Er zijn verschillende redenen om een opslagmedium op te delen in partities, waaronder:
* Scheiding tussen het besturingssysteem + programma's en de gebruikersdata. Dit laat toe om
** een image back-up te nemen van ofwel het ene, ofwel het andere.
** om gemakkelijk het besturingssysteem + programma's te formatteren en te herinstalleren, waarbij de gebruikersdata op zijn eigen partitie kan blijven staan.
* Bij een multi-boot setup kan ieder besturingssysteem zijn eigen partities toegewezen krijgen (bv. bij een dual boot tussen Windows en Linux).
* Bij belangrijke data kan die geplaatst worden op een aparte partitie, die vervolgens verborgen (bv. bij HP Recovery; de systeempartitie van Windows) en/of geëncrypteerd (bv. met {{Wp|TrueCrypt|TrueCrypt}}/VeraCrypt) wordt.

Partities kunnen voorgesteld worden in een schijfdiagram, maar in Schijfbeheer (Windows) of {{Wp|GParted|GParted}} (Linux) worden vaak rechthoeken gebruikt om de partities aan te geven. Onderstaande afbeelding is een mock-up van enkele look-a-like situaties in {{Wp|GParted|GParted}}.

[[Bestand:GParted-MBRvsGPT.png|675px]]

=== Partitietabel: MBR ===
'''MBR''' (soms ook aangegeven als MS-DOS-partioneringssysteem) voorzag in het begin maximaal vier partities. Dit werd algauw onvoldoende gevonden, waarop de uitgebreide partitie (extended partition) werd ingevoerd. De gewone partities werden vanaf dat moment primaire partities genoemd. De uitgebreide partitie werd op zijn beurt opgedeeld in een onbeperkt aantal logische partities of logische stations.&lt;br&gt;Bij MBR kunnen dus ofwel maximaal vier primaire partities zijn ofwel maximaal drie primaire en één uitgebreide partitie (die zelf meerdere logische partities kan bevatten).

In de eerdere mock-up kunnen we volgende situaties afleiden:
# Het zou een MBR-partitietabel kunnen zijn met 4 primaire partities. De vrije ruimte is dan wel verloren, omdat er geen aparte partitie meer aan toegekend kan worden (de laatste partitie kan wel vergroot worden).
# Opnieuw een MBR-partitietabel, maar nu zijn er twee primaire partities, met 1 uitgebreide partitie, die zelf 3 logische partities bevat. De vrije ruimte is niet verloren, want er kan nog een extra logische partitie aangemaakt worden.
# Dit is zeker niet MBR, want met MBR kunnen er niet meer dan vier primaire partities zijn.
# Deze ziet eruit als de eerste, maar de laatste twee partities zijn logisch i.p.v. primair. De vrije ruimte is niet verloren, want er kan nog een primaire partitie gemaakt worden.
# De laatste heeft een probleem, daar er al 3 primaire partities en 1 uitgebreide toegekend is. In de vrije ruimte kan dus geen partitie meer aangemaakt worden.

=== Partitietabel: GPT ===
'''GPT''' (GUID Partition Table) vind je terug op recentere systemen, omdat MBR meer en meer tegen beperkingen aanliep. Deze heeft geen opsplitsing tussen primaire, uitgebreide en logische partities en kan ook op grote harde schijven gebruikt worden.

In de eerdere mock-up kunnen we volgende situaties afleiden:
# Het zou een GPT-partitietabel kunnen zijn, met 4 partities. In de vrije ruimte zouden met GPT nog extra partities gemaakt kunnen worden.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.
# Deze gebruikt GPT als partitietabel, want bij MBR kunnen er geen vier (primaire) partities zijn.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.

== Bestandssysteem ==
=== Functie ===
Een {{Wp|Bestandssysteem|bestandssysteem}} (en: ''{{Wp|File system|filesystem}}'') is een door het besturingssysteem verzorgde, softwarematige indeling van een opslagmedium. Het besturingssysteem en applicaties zullen via het bestandssysteem toegang krijgen tot de data. Vaak is deze data via bestanden in een hiërarchische mappenstructuur ondergebracht.

Ter info: er bestaan ook bestandssystemen die niet rechtstreeks op het opslagmedium worden aangebracht, maar die via een netwerk werken (bv. {{Wp|Distributed_File_System|DFS= Distributed File System}} van Microsoft of {{Wp|en:InterPlanetary File System|IPFS=InterPlanetary File System}}). Zo'n netwerkbestandssystemen worden hier niet behandeld.

=== Voorbeelden ===
Er zijn {{Wp|en:List of file systems|heel wat}} bestandssystemen. Enkele voorbeelden:
* {{Wp|FAT32|FAT32}}: gebruikt vanaf Windows 98
* {{Wp|New Technology File System|NTFS}}: gebruikt vanaf Windows XP
* {{Wp|ext4|ext4}}: gebruikt bij Linux
* {{Wp|EROFS|EROFS}}: dit ''Enhanced Read-Only File System'' bespaart ruimte ten opzichte van ext4 en levert bovendien hogere leessnelheden op. Het wordt mogelijks verplicht bij Android 13&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Tweakers.net: [https://tweakers.net/nieuws/197104/android-13-telefoon-heeft-meer-opslag-over-door-verplicht-nieuw-bestandssysteem.html Android 13-telefoon heeft meer opslag over door verplicht nieuw bestandssysteem]&lt;/ref&gt; en wordt al gebruikt bij {{Wp|Home Assistant|Home Assistant}}. Door deze eigenschappen is het interessant voor apparaten met beperkte hardwarebronnen, zoals smartphones of smartwatches. 
* {{Wp|SquashFS|SquashFS}}: o.a. gebruikt bij Android Nougat en Linux Live distro's
* {{Wp|en:F2FS|F2FS}}: het ''Flash-Friendly File System'' dat ontwikkeld is door Samsung en oa. gebruikt wordt bij Googles Pixel 3 en 3 XL.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Zie ook [https://tweakers.net/nieuws/144429/google-zet-samsung-bestandssysteem-op-pixel-3-en-3-xl.html Tweakers.net: Google zet Samsung-bestandssysteem op Pixel 3 en 3 XL]&lt;/ref&gt;
* {{Wp|exFAT|exFAT}}: een door Microsoft ontwikkeld bestandssysteem speciaal bedoeld voor flash-schijven. Het is een open codering, maar beperkt door octrooien.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;In Linux-kernel 5.4 is native exFat-ondersteuning toegevoegd. Zie [https://tweakers.net/nieuws/160330/linux-54-met-exfat-ondersteuning-is-verschenen.html Tweakers.net: Linux 5.4 met exFat-ondersteuning is verschenen] (oa. de commentaren zijn interessant om lezen).&lt;/ref&gt;

&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''NLnet geeft subsidie voor ontwikkeling van Linux-bestandssysteem Bcachefs'''

Bestandssystemen bestaan al zó lang, dat je zou denken dat ze al járen uitontwikkeld zijn. Toch wordt er nog gezocht naar nieuwe mogelijkheden. Bv. met {{Wp|Bcachefs|bcachefs}}: een {{Wp|Copy-on-write|copy-on-write}} (COW) bestandssysteem dat gestart is in 2015 en stabiel verklaard in 2022. 

{{Voetnoot web | titel=NLnet geeft subsidie voor ontwikkeling van Linux-bestandssysteem Bcachefs | uitgever=tweakers.net | datum=2024-02-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/218874/nlnet-geeft-subsidie-voor-ontwikkeling-van-linux-bestandssysteem-bcachefs.html }}
&lt;/div&gt;

&lt;gallery&gt;
Screenshot of Gparted of a dual boot Windows-Ubuntu system.png|GParted met dual boot: Windows (sda1-2) + Ubuntu (sda5-7).
GParted_0.18_GPT.png|GParted met enkele bestandssystemen (via GPT-indeling).
Cfdisk-2017 inverted.png|De cli partitie-editor Cfdisk
&lt;/gallery&gt;

=== Mogelijkheden en beperkingen ===
De verschillende bestandssystemen zijn onderling niet identiek aan elkaar qua mogelijkheden en beperkingen. We bespreken er enkele (zie ook {{Wp|en:comparison of file systems|Comparison of file systems}} waar ''features'' en ''limits'' besproken worden):
* de '''maximale padlengte/bestandslengte/bestandsgrootte/partitiegrootte'''. Denk bv. aan het willen opslaan van een zodanig groot bestand, dat het bestandssysteem er niet mee overweg kan (zelfs met voldoende vrije ruimte).
* de '''toegelaten karakters'''. Zo kan je bij een Windows-systeem de melding  &quot;''De volgende tekens mogen niet in bestandsnamen voorkomen: \/:*?&quot;&lt;&gt;|''&quot; tegenkomen, waar sommige van die tekens op een Linux-systeem mogelijks wel toegelaten worden. De oorzaak is steeds het onderliggende bestandssysteem. In dit geval kan je niet zomaar bestanden verplaatsen/kopiëren van het ene naar het andere bestandssysteem.
* het al of niet kunnen '''toekennen van rechten'''.
* '''metadata''', zoals eigenaar van een bestand, tijdstip van laatste toegang, checksum,...
* '''quota''': een beheerder kan een maximum schijfruimte opgeven die door een gebruiker mag ingenomen worden. Stel je een omgeving voor met meerdere gebruikers, waarbij er eigenlijk nog 500 GB vrij is. Dan zou één gebruiker in zijn persoonlijke map 500 GB plaatsen, waardoor iedereen plots een tekort aan schijfruimte heeft. De administrator zou echter a.d.h.v. quota kunnen instellen dat iedere gebruiker maar 200 MB maximaal kan gebruiken. 
* '''ingebakken compressie''', waarbij 'achter de schermen' sommige bestanden (bv. die lange tijd niet geopend zijn) of alle bestanden gecomprimeerd worden. Zonder ingebakken compressie kan de eindgebruiker ook bepaalde bestanden comprimeren, maar dan moet hij/zij gebruikmaken van een apart programma (bv. WinZip of 7-zip) en zelf instaan voor het decomprimeren (om de data te kunnen bekijken/bewerken) en terug comprimeren. Het voordeel van comprimeren is dat alles minder ruimte inneemt, het nadeel is dat comprimeren en decomprimeren tijd kost.
* '''ingebakken encryptie''' (en: {{Wp|en:Filesystem-level encryption|filesystem-level encryption}}). Als dit ingebakken zit in het bestandssysteem, kan het besturingssysteem bv. bij het inloggen (via login+wachtwoord) alles op de achtergrond decrypteren en bij het afmelden terug encrypteren. Bij een gestolen laptop/pc ziet de dief dan enkel de geëncrypteerde data (in de veronderstelling dat je uitgelogd bent). Zonder ingebakken encryptie kan de eindgebruiker ook bepaalde bestanden encrypteren, maar dan moet hij/zij gebruikmaken van een apart programma en zelf instaan voor het decrypteren (om de data te kunnen bekijken/bewerken) en terug encrypteren.
* ...&amp;nbsp;&lt;ref&gt;De &quot;next gen&quot; bestandssystemen zoals btfrs en ZFS bieden nog meer mogelijkheden. Zie bv. een diepgaand artikel op Arstechnica: [https://arstechnica.com/information-technology/2014/01/bitrot-and-atomic-cows-inside-next-gen-filesystems/ Bitrot and atomic COWs: Inside “next-gen” filesystems]&lt;/ref&gt;

=== Basiswerking ===
Om de functie en de werking van mogelijke bestandssystemen toe te lichten, zullen we FAT gebruiken. Dit bestandssysteem is redelijk eenvoudig en is dan ook ondersteund door bijna alle bestaande besturingssystemen voor de pc. Het wordt vaak gebruikt op media zoals USB-sticks of geheugenkaarten van foto- of GPS-toestellen. Zo zijn de fabrikanten bijna zeker dat het bij elk systeem herkend wordt.

==== De bestanden ====
Het is logische dat 'de data zelf' in de vorm van bestanden hun plaats moeten krijgen op het opslagmedium. Er zullen dus adressen nodig zijn en dus een bepaalde [[Basiskennis_informatica/Capaciteit#Bitruimte|bitruimte]] om die adressen te kunnen vormen. Zo zouden we met 3 bits 8 adressen kunnen vormen (2³=8). Stel dat je een bitruimte van 16 bits gebruikt (FAT16 dus), dan weet je dat er 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;=65536 adressen kunnen gevormd worden.

Stel dat je een bestand A maakt, daarna een bestand B en tenslotte een bestand C. Je zou dan kunnen denken dat het bestandssysteem er als volgt uitziet:

[[Bestand:FilesystemWrong.png|685px]]

Dit is een aanpak die niet goed zou werken:
* Wat als je bestand A opent en extra info toevoegt? Moeten bestand B en C dan opgeschoven worden? Als dat gigabytes aan data is, dan duurt dat veel te lang.
* Een bestand kan zo op om het even welke byte beginnen. Je hebt dus heel veel adressen nodig en dus een grote bitruimte om al die adressen te kunnen vormen.

In de volgende delen leer je dat bestanden opgesplitst worden in delen (sectoren of clusters) en dat die delen niet noodzakelijk netjes na elkaar staan, maar dat ertussenin vrije ruimte of andere (delen van) bestanden kunnen tussen zitten.

==== De FAT met sectoren en clusters ====
Een bestand dat slechts uit 1 byte bestaat, komt amper voor. Dus is het eigenlijk ook niet nodig dat een afzonderlijke byte geadresseerd kan worden, wat adressen uitspaart. Bij een harde schijf zal men vaak 512 bytes samennemen in wat men een '''sector''' noemt. Voor die ene sector is dan maar 1 adres nodig (i.p.v. 512 adressen). Waar het kleinst adresseerbare element bij RAM-geheugen een byte is, is dit bij die harde schijf dan de sector (van 512 B).

Naast de bestanden zelf zal er in het bestandssysteem ook een tabel nodig zijn die adressen bijhoudt, zodat een specifiek bestand gevonden kan worden. Deze tabel heet toepasselijk de {{Wp|File Allocation Table|File Allocation Table}}.

Bij FAT16 kan je 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;=65536 adressen vormen, namelijk sector 0 tot 65535. Als een sector 512 B groot is, dan betekent dit dat een partitie slechts 65536 * 512 B = 33554432 B = 33554432/1024&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 32 MiB groot kan zijn. Sector 65536 is niet meer adresseerbaar.

Wil je meer sectoren adresseren, dan kan je de bitruimte groter maken. Zo worden bij FAT32 als bitruimte 32 bits gebruikt. Dit betekent niet dubbel zoveel adressen, maar '''65536 keer''' zoveel meer (want 2&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt; = 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; '''* 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;''' = 4294967296‬ ≈ 4 miljard)!

Om grotere partities mogelijk te maken, kan men dus de bitruimte vergroten, maar men kan ook meerdere sectoren samennemen, om zo adressen uit te sparen. Men noemt dit '''{{Wp|Cluster_(bestandssysteem)|clusters}}'''. Als je 2 sectoren samenneemt in een cluster, met FAT16, dan kan je nog steeds 65536 adressen vormen, maar de maximale partitiegrootte wordt nu 512 * '''2''' * 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; = 67108864 B = 64 MiB. Een overzicht bij FAT16:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! sectoren per cluster !! clustergrootte !! maximale partitiegrootte
|-
| 1 || 512 B || 32 MiB
|-
| 2 || 1 KiB || 64 MiB
|-
| 4 || 2 KiB || 128 MiB
|-
| 8 || 4 KiB || 256 MiB
|-
| 16 || 8 KiB || 512 MiB
|-
| 32 || 16 KiB || 1024 MiB
|-
| 64 || 32 KiB || 2048 MiB
|-
| 128 || 64 KiB || 4096 MiB
|}

Een bestand dat groter is dan één cluster, zal een clusterketting nodig hebben. Er wordt hiervoor gebruikt gemaakt van de File Allocation Table. Daar kan de volledige adresketting worden gevolgd, tot aan de speciale code &lt;code&gt;0xFFFF&lt;/code&gt;, die de End Of File markeert. Andere speciale codes zijn bv. &lt;code&gt;0x0000&lt;/code&gt; (vrije cluster) of &lt;code&gt;0xFFF7&lt;/code&gt; (bad sector in cluster of gereserveerde cluster).

Stel dat je 3 bestanden hebt: bestand A, B en C. Dan zou een deel van de File Allocation Table er als volgt kunnen uitzien:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Clusteradres !! Code/status !! Uitleg
|-
| 0000 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0001 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0002 || FFF7 || Bad sector in cluster of gereserveerde cluster
|-
| 0003 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0004 || 0006 || Eerste cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0006
|-
| 0005 || FFFF || Eerste en enige cluster van bestand B.
|-
| 0006 || 0009 || Tweede cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0009
|-
| 0007 || 0008 || Eerste cluster van bestand C, volgende cluster heeft als adres 0008
|-
| 0008 || FFFF || Tweede cluster van bestand C en ook de laatste cluster
|-
| 0009 || FFFF || Derde cluster van bestand A en ook de laatste cluster
|-
| 000A || 0000 || Vrije cluster
|-
| 000B || 0000 || Vrije cluster
|}

De bijhorende clusters kunnen dan als volgt zijn:

[[Bestand:FilesystemAndClusters.png|685px]]

Enkele opmerkingen:
* Clusters 0, 1 en 3 zijn vrije clusters: daar kunnen nieuwe of uitgebreide bestaande bestanden geplaatst worden.
* Cluster 2 is niet bruikbaar.
* Bestand A is een gefragmenteerd bestand (wat iets meer tijd kan kosten om te laden), terwijl bestand C dit niet is.
* Cluster 5, 8 en 9 is niet helemaal gevuld. Dit is logisch, want niet ieder bestand is toevallig een veelvoud van de clustergrootte. Dit is verloren ruimte (de ''slack'') en verklaart waarom er een verschil kan zijn tussen de eigenlijke bestandsgrootte en hoeveel dat bestand inneemt op het opslagmedium.
* Als bestand A, B of C wordt uitgebreid zal eerst de slack opgebruikt worden. Als dit onvoldoende is, dan kunnen de vrije clusters 0, 1 en/of 3 gebruikt worden. Uiteraard moet de overeenkomstige code/status in de FAT steeds aangepast worden.
* De slack wordt nooit gebruikt om een ander bestand op te slaan. Zo zal een nieuw bestand D niet komen na het stukje van B, maar starten in een vrije cluster.

==== De mappen via directory-ingangen ====
Tot nu toe is er enkel gesproken over bestanden, maar hoe zit het met de mappen (en:''directories'')? Naast de FAT en de eigenlijke clusters moet het bestandssysteem ook nog een manier hebben om (sub)mappen bij te houden. 

Eenvoudig gesteld is er een lijst van bestanden en mappen: de {{Wp|FAT16#Directory-ingangen|directory-ingangen}}. Via één bit kan in zo'n lijst aangegeven worden of een bepaalde naam gaat over een bestandsnaam of een mapnaam. In deze lijst is het voldoende om de startcluster van het bestand bij te houden: de rest van de clusteradressen kan in de FAT worden opgezocht. Deze lijst kan naast bestandsnaam en startclusternummer bv. ook creatiedatum, datum laatst gelezen en bestandsgrootte bijhouden.

Een sterk vereenvoudigde voorstelling van deze lijst kan er als volgt uitzien:

* Map X
** Bestand A op startcluster 0004
** Map Y
*** Bestand B op startcluster 0005
*** Bestand C op startcluster 0007

==== Samenvatting ====
Vanuit dit relatief eenvoudig voorbeeld is het duidelijker waarvoor een bestandssysteem zoals FAT dient:
* De &quot;echte&quot; data moet er zijn plaats krijgen. Deze data is vaak niet opgeslagen als één stroom van bytes, maar wordt opgedeeld in stukjes (clusters).
* Clusters die behoren tot één bestand vormen een clusterketting en bovendien moet het duidelijk zijn welke clusters vrij zijn: dit wordt bijgehouden in een tabel (bv. de File Allocation Table).
* Om een hiërarchische structuur mogelijk te maken zijn er directory-ingangen nodig, waarin onder andere de startcluster van een bestand wordt bewaard.

=== Basisoperaties ===
Voor de werking van een bestandssysteem zijn er ook typische operaties zoals verwijderen, kopiëren en foutcontrole. Dankzij de kennis uit de basiswerking zal je nu beter begrijpen waarom sommige operaties relatief snel zijn en andere relatief traag. 

==== Verwijderen ====
Het verwijderen van een bestand kan heel snel gebeuren:
# in de directory-ingang wordt aangegeven dat het bestand er niet meer is.
# in de FAT komt bij de bijhorende cluster(ketting) de code 0000, om aan te geven dat op dat clusteradres terug data mag geplaatst worden (het wordt een vrije cluster).
# de eigenlijke data blijft gewoon staan! De data wordt dus niet overschreven met bijvoorbeeld allemaal nullen, omdat dit te veel tijd zou kosten.

Stel dat we bestand C verwijderen, dan houdt dit onderstaande in voor de directory-ingang, de FAT en de visuele voorstelling.

'''De directory-ingang:'''
* Map X
** Bestand A op startcluster 0004
** Map Y
*** Bestand B op startcluster 0005

'''FAT:'''
{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Clusteradres !! Code/status !! Uitleg
|-
| 0000 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0001 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0002 || FFF7 || Bad sector in cluster of gereserveerde cluster
|-
| 0003 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0004 || 0006 || Eerste cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0006
|-
| 0005 || FFFF || Eerste en enige cluster van bestand B.
|-
| 0006 || 0009 || Tweede cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0009
|-
| 0007 || '''0000''' || '''Vrije cluster'''
|-
| 0008 || '''0000''' || '''Vrije cluster'''
|-
| 0009 || FFFF || Derde cluster van bestand A en ook de laatste cluster
|-
| 000A || 0000 || Vrije cluster
|-
| 000B || 0000 || Vrije cluster
|}

'''Voorstelling:'''

[[Bestand:FilesystemAndClusters-deleteC.png|685px]]

Merk op dat in de voorstelling de letter 'C' er nog staat, om aan te geven dat de data van het bestand C er nog staat. De achtergrond bij C is nu echter wit, om aan te geven dat het een vrije cluster is. Cluster 0007 en 0008 kan dus bij een nieuw bestand of een uitbreiding van een bestaand bestand worden overschreven.

==== Verplaatsen ====
Bij het verplaatsen van een bestand '''binnen dezelfde partitie''':
# bij de {{Wp|FAT16#Directory-ingangen|de directory-ingangen}} moet de startcluster naar de juiste directory-ingang verplaatst worden.
# de FAT blijft dezelfde
# de eigenlijke data blijft ook onaangeroerd 

Dit kan dus héél snel gaan. Stel dat we in bovenstaand voorbeeld bestand A verplaatsen naar map Y, dan moet enkel het volgende gebeuren:

* Map X
** Map Y
*** Bestand A op startcluster 0004
*** Bestand B op startcluster 0005

Bij het verplaatsen van een bestand '''de ene naar een andere partitie''', bv. van I naar II:
# Bij partitie II
## in de directory-ingang moet de startcluster van dit bestand bij de juiste map staan
## de FAT moet aangepast worden, zodat er een cluster(ketting) voor dit bestand voorzien kan worden.
## de eigenlijke data moet op de juiste clusteradressen gekopieerd worden
# Bij partitie I moet het bestand verwijderd worden
## in de directory-ingang wordt aangegeven dat het bestand er niet meer is.
## in de FAT komt bij de bijhorende cluster(ketting) de code 0000, om aan te geven dat op dat clusteradres terug data mag geplaatst worden (het wordt een vrije cluster).
## de eigenlijke data blijft gewoon staan (maar kan overschreven worden)!

Verplaatsen komt in het laatste geval dus neer op kopiëren naar de nieuwe plaats, om het daarna te wissen op de oorspronkelijke plaats. Dit neemt de nodige tijd in beslag.

==== Foutcontrole ====
Bij het bestandssysteem kunnen zaken '''foutlopen''':
* Als in voorgaande FAT-tabel bij clusteradres 0006 de code FFF7 i.p.v. 0009 zou staan, dan zou een cluster van bestand A verloren zijn. 
* Clusteradres 0009 behoort hierdoor plots niet meer tot een clusterketting en is dus ook een &quot;verloren&quot; cluster.
* Er kan ongeldige meta-data ontstaan, bv. een ongeldige clusterstatus of een ongeldige datum.
** Stel dat bij clusteradres 0006 als code 0000 zou staan, dan kan dit niet. Clusteradres 0006 zou daarmee behoren tot een clusterketting, maar toch ook een vrije cluster zijn.
** Stel dat bij het uitlezen van de datum 29-02-2011 zou gelezen worden, dan is dit een onbestaande datum, terwijl 29-02-2012 wel goed zou zijn.
* Wat als twee directory-ingangen verwijzen naar dezelfde startcluster? Dat zou betekenen dat ze dezelfde clusterketting hebben. Als het bv. gaat om &lt;code&gt;foto.jpg&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;geluid.mp3&lt;/code&gt;, dan zit er duidelijk een fout in het bestandssysteem, want een afbeelding en geluid zijn niet hetzelfde.

Uiteraard verwacht je dat het besturingssysteem '''herstelopties''' aanbiedt. Zo zal hij meestal automatisch een schijfcontrole plannen als hij fouten in het bestandssysteem detecteert, zodat deze kunnen worden opgelost (bv. via programma's zoals {{Wp|en:fsck|fsck}} en {{Wp|en:CHKDSK|CHKDSK}}). Soms is de input van een beheerder nodig. Verloren clusters worden vaak bewaard, omdat een beheerder er mogelijk nog verloren data kan uithalen. Zo kan je in Windows een map &lt;code&gt;FOUND.000&lt;/code&gt; tegenkomen, met bestanden &lt;code&gt;FILE0000.CHK&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;FILE0001.CHK&lt;/code&gt;,... of in Linux de map &lt;code&gt;lost+found&lt;/code&gt;. Alhoewel een schijfcontrole sommige fouten zal kunnen herstellen, blijft een [[Veilig_op_het_internet/Back-up|back-up]] bijzonder belangrijk, omdat zo'n controle zeker niet alle fouten kan oplossen (virus, brand,...).

&lt;gallery&gt;
Chkdsk_screenshot.png|Chkdsk in Windows
Fsck output.jpg|fsck in Linux
&lt;/gallery&gt;

Ter info. Dat twee directory-ingangen verwijzen naar dezelfde startcluster kan trouwens wel als het gaat om een systeem met tweemaal hetzelfde bestand. Zo kan ruimte bespaard worden. Denk bv. aan een cloudsysteem met gebruikers die met grote kans soms identieke bestanden hebben. Of denk aan een back-up met een versiesysteem, waarbij bestanden vaak identiek zijn. Hieronder een voorbeeld waarbij &lt;code&gt;bunzip2&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;bzcat&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;bzip2&lt;/code&gt; drie Linux-programma's zijn die (dankzij een {{Wp|en:Hard link|hard link}}) allemaal verwijzen naar hetzelfde, te merken aan hetzelfde ({{Wp|inode|inode}})nummer &lt;code&gt;4599073&lt;/code&gt;. Daarnaast bestaan ook {{Wp|en:Symbolic link|soft links}} (snelkoppelingen), die je hieronder herkent aan &lt;code&gt;-&gt;&lt;/code&gt; en die een verschillend ({{Wp|inode|inode}})nummer hebben.

 $ ls -li /bin | grep 4599073
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bunzip2
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bzcat
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bzip2
 $ ls -li /bin | grep hostname
 4587608 lrwxrwxrwx 1 root root       8 Nov 24  2015 dnsdomainname -&gt; hostname
 4587582 lrwxrwxrwx 1 root root       8 Nov 24  2015 domainname -&gt; hostname
 4587532 -rwxr-xr-x 1 root root   13908 Nov 24  2015 hostname

==== Optimaliseren ====
We weten dat de clusters van een clusterketting niet noodzakelijk na elkaar staan, wat een snelheidsverlies betekent bij het lezen en schrijven. Het besturingssysteem biedt vaak mogelijkheden aan om deze terug naast elkaar te zetten: dit heet '''defragmenteren'''. Zeker vroeger kon je zo een behoorlijke snelheidswinst maken bij harde schijven. Door de toegenomen snelheid van de opslagmedia is het snelheidsvoordeel minimaal en door de toegenomen capaciteit duurt het bovendien lang om te defragmenteren. Defragmenteren wordt dus nog maar weinig uitgevoerd.

&lt;gallery&gt;
Image:Diskeeper 9.0.529.0 voor defragmentatie.JPG|voor defragmentatie
File:FragmentationDefragmentation.gif|tijdens defragmentatie
Image:Diskeeper 9.0.529.0 na defragmentatie.JPG|na defragmentatie
Image:Diskeeper 9.0.529.0 defragmentatielegende.JPG|legende afbeelding 1+3
&lt;/gallery&gt;

Waar defragmentatie een optimalisatie kan zijn voor HDDs is '''{{Wp|en:Trim (computing)|trim}}''' dat voor SSDs. Meestal zal het besturingssysteem optimalisaties zoveel mogelijk achter de schermen regelen.

== Concreet ==
=== FAT32 versus NTFS ===
FAT is reeds vroeg ontwikkeld, de ontwerpers hebben het zo simpel en compact mogelijk gehouden voor de beperkte geheugens in die tijd. Daardoor heeft FAT verscheidene problemen, waaronder:

* De eenvoudige bestandsstructuur leidt gemakkelijk tot fragmentatie, wat zorgt voor grote vertraging tijdens bestandsoperaties.
* FAT is niet goed bestand tegen systeemcrashes.
* De maximale bestandsgrootte is 4 GiB, de maximale partitiegrootte 8 TiB en bestandsnamen mogen niet langer zijn dan 255 tekens
* Geen notie van rechten. In Windows '98 kon men verschillende gebruikers aanmaken, elk met een eigen bureaubladachtergrond ed. Het onderliggende bestandssysteem was echter FAT32, waardoor je via Windows Verkenner zonder problemen naar iemand zijn data kon bladeren, dit openen en/of wijzigen.

Vandaar werd {{Wp|New Technology File System|NTFS}} ontwikkeld, met extra mogelijkheden, oa. op vlak van betrouwbaarheid (''journaling'') en veiligheid (rechten en encryptie):
* de maximale bestandsgrootte is 16 TiB (in theorie 16 EiB), de maximale partitiegrootte 256 TiB (in theorie 16 EiB)
* ondersteuning van metagegevens
* door ''journaling'' kunnen bepaalde schijffouten automatisch hersteld worden
* ondersteuning van rechten, waardoor kan bepaald worden welke gebruiker wat mag doen met bestanden en mappen. Deze rechten worden afgedwongen door het besturingssysteem. Let op: als dit besturingssysteem niet actief is, bv. door het opstarten vanaf een live-cd of live-usb, dan worden deze rechten niet afgedwongen! Wil je helemaal beschermd zijn, dan moet je nadenken over encryptie!
* encryptie, gebonden aan gebruikersaccount/gebruikerswachtwoord
* quota
* bestandscompressie, transparant voor de gebruiker

=== Windows versus Linux ===
Het besproken lagenmodel werkt gelijkaardig tussen Windows en Linux. Ter info bespreken we kort de grootste verschillen: het benoemen van partities, het weergeven van paden en de standaard ondersteunde bestandssystemen:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Windows !! Linux
|-
| Er worden letters toegekend aan partities, wat ontstaan is vanuit DOS. De letters &lt;code&gt;A&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;B&lt;/code&gt; zijn (nog steeds) gereserveerd voor {{Wp|Diskette|diskettes}}. De eerste primaire partitie van het eerste opslagmedium krijgt dus de letter &lt;code&gt;C&lt;/code&gt;. Zijn er meer partities dan er letters beschikbaar zijn, dan krijgen de resterende partities geen letter. Deze letters worden standaard automatisch toegekend. Onder Windows wordt ook wel het woord ''volume'' gebruikt in plaats van partitie.
|| In Linux worden partities niet aangeduid met letters, wel met de devicenaam. De eerste primaire partitie op de eerste harddisk wordt bv. vaak aangegeven als &lt;code&gt;/dev/sda1&lt;/code&gt;, de tweede partitie als &lt;code&gt;/dev/sda2&lt;/code&gt;. De eerste partitie op de tweede harddisk wordt dan &lt;code&gt;/dev/sdb1&lt;/code&gt;. Om toegang te krijgen tot de data worden de devices ''gemount''. Zo kan de gebruikersdata op partitie &lt;code&gt;/dev/sda2&lt;/code&gt; gemount worden onder &lt;code&gt;/home&lt;/code&gt;.
|-
| Een voorbeeld van een pad is &lt;code&gt;C:\Windows\System32&lt;/code&gt;.
|| Een voorbeeld van een pad is &lt;code&gt;/etc/gimp&lt;/code&gt;. Merk op dat bij Linux een &lt;code&gt;/&lt;/code&gt; wordt gebruikt (zoals op websites), terwijl Windows de &lt;code&gt;\&lt;/code&gt; gebruikt! De bovenste map is altijd &lt;code&gt;/&lt;/code&gt;.
|-
| Bij verwisselbare media (bv. USB-stick) kan deze de ene keer bv. de letter &lt;code&gt;E&lt;/code&gt; krijgen en een andere keer de letter &lt;code&gt;F&lt;/code&gt;.
|| Bij verwisselbare media wordt dit vaak gemount in de vorm &lt;code&gt;/media/gebruiker/labelnaam&lt;/code&gt;. 
|-
| Bij Windows is standaard FAT32 en NTFS ondersteund.
|| Bij Linux zijn er heel wat ondersteunde bestandssystemen: bv. NTFS, FAT32, exFAT, ext4,... Vaak wordt ext4 gekozen.
|-
| Onder Windows kunnen partities bekeken worden via het beheerdersmenu van de Start-knop (rechtermuisknop &gt; Schijfbeheer).
|| Onder Linux kan bv. {{Wp|GParted|GParted}} gebruikt worden om meer te weten te komen over de partities op een systeem.
|}

=== Harde schijf versus flashgeheugen ===
Om de doelstelling ''De functie en de werking van de mogelijke bestandsbeheersystemen toelichten'' te behandelen is de uitleg relatief algemeen gehouden. Door de onderliggende werking van een opslagmedium (dus de low-level formattering) zijn er &quot;onder de motorkap&quot; echter verschillen tussen bv. een harde schijf of een flashgeheugen (SSD, USB-stick,...) die beide als NTFS geformatteerd zijn:
* Flashgeheugen heeft geen sectoren.
* Bij flashgeheugen wordt vermeden dat eenzelfde plaats vaak beschreven wordt (omdat dit de levensduur niet ten goede komt) via {{Wp|en:Wear leveling|wear leveling}}. Deze techniek wordt verborgen voor het besturingssysteem, waardoor deze niet goed weet waar de data écht staat. 
* Bijgevolg kan het besturingssysteem bij flashgeheugens geen goede beslissingen nemen bij het defragmenteren, waardoor er geen snelheidswinst is én waardoor er zelfs nodeloos wordt herschreven.

Mochten we dieper ingaan op de werking van de harde schijf en flashgeheugens zou bovenstaande nog duidelijker worden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Wil je toch meer weten over de werking van de SSD versus HDD, dan kan je terecht op [https://server.idemdito.org/svt/disk/ssd/ server.idemdito.org].&lt;/ref&gt; Het belangrijkste is dat je onthoudt dat je flashgeheugens niet mag defragmenteren. Sowieso is NTFS al beter bestand tegen fragmentatie dan FAT32 en bovendien is een SSD al uit zichzelf behoorlijk snel. De dag van vandaag nog defragmenteren is dus niet echt aangewezen.

== Tools ==
Ter info een opsomming van mogelijke tools voor opslagbeheer:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Groep !! Software
|-
| {{Wp|en:List of disk partitioning software|Partitie-editors}}|| 
* De ingebouwde partitie-editor van Windows
* {{Wp|en:GParted|GParted}}, als apart programma van je {{Wp|Linuxdistributie|Linuxdistributie}} of als {{Wp|Live-cd|Live-cd}}/{{Wp|Live-USB|Live-USB}} of als onderdeel van de Live-cd {{Wp|SystemRescueCd|SystemRescueCD}}.
|-
| {{Wp|en:Disk checker|Schijfcontrole}} || 
* De ingebouwde schijfcontrole van Windows
* {{Wp|en:fsck|fsck}}
* {{Wp|en:CHKDSK|CHKDSK}}
|-
| {{Wp|en:Disk cleaner|Opruimen van bestanden}} ||
* De ingebouwde schijfopruiming van Windows
* {{Wp|en:CCleaner|CCleaner}}
|-
| {{Wp|en:List of defragmentation software|Defragmentatie}} ||
* De ingebouwde defragmentatiemogelijkheden van Windows
* {{Wp|Defraggler|Defraggler}}
|}

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>lkcu47qo7bfsm3k99zj2cja8kdool4r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432131</id>
      <parentid>432128</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* FAT32 versus NTFS */</comment>
      <origin>432131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37087" sha1="4aty4khy7dc30gfne9l4o1rxo57qawp" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;lichtgrijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod (bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld). De &lt;span style=&quot;color:gray;&quot;&gt;donkergrijze&lt;/span&gt; zijn praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden.

Uit het leerplan D/2023/13.758/ van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Applicatie- en databeheer - 3de graad - D/A-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 29:
* LPD 29: De leerlingen installeren, configureren en onderhouden on premise een client- en server-besturingssysteem en applicatiesoftware.
** Bestandsbeheersysteem, &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;back-up&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Imaging&lt;/span&gt;
* Duiding. Het is noodzakelijk om inzicht te krijgen in het geïnstalleerde bestandsbeheersysteem om de documentenstructuur te kunnen onderhouden. I.v.m. het bestandsbeheersysteem komen volgende onderwerpen aan bod: functie, werking, fouten, herstelopties.
* Duiding. ''Het installeren van een on premise besturingssysteem houdt eveneens het formatteren en partitioneren van de harde schijf in''.

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 Leerplan Informaticabeheer D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:
* 2.2.5 De verschillende niveaus van formatteren toelichten en de draagwijdte van deze operaties correct inschatten.
* 2.2.6 ''Een gegeven systeem formatteren, het partitioneren en partities aanpassen.''
* 2.2.7 De functie en de werking van de mogelijke bestandsbeheersystemen toelichten. 
* 2.2.8 ''Mogelijke fouten in het bestandsbeheersysteem opsporen en deze zo nodig herstellen.''

== Lagenmodel ==
[[Bestand:Basic_disk_displaying_CHS.svg|thumb|Ter info een schematische voorstelling van een harde schijf, met oa. 4 platters A, een spoor E in geel aangeduid en de sectoren in het rood. Sporen op eenzelfde afstand van het middelpunt wordt een cilinder genoemd (D). Dit hoort dus bij de low-level formattering.]]
Op opslagmedia worden gegevens permanent bewaard. Voorbeelden zijn HDDs (''hard disk drives''), SSDs (''solid state drives''), ODDs (''optical disk drives'' zoals CD-ROM, DVD, Blu-ray,...) of flashmedia (USB-stick, SD-kaart,...). Soms heeft men het verkeerdelijk over een (harde) schijf, terwijl het eigenlijk om een SSD blijkt te gaan (waar intern geen schijf of ''disk'' wordt gebruikt).

Zoals vaak in de computerwereld wordt gewerkt met een ''lagenmodel'': 
* '''Low-level formattering''': dit gebeurt door de fabrikant van het opslagmedium en is nodig voor de interne werking. Er wordt gebruikgemaakt van verschillende technieken, gebaseerd op o.a. magnetische, elektronische of optische eigenschappen van stoffen. Zo zal de fabrikant van een harde schijf de cilinders, sporen en sectoren aanbrengen op de magnetische platters. Een vergelijking: stel dat je papieren wilt bewaren, dan gebruik je een ringmap, volledig gemaakt door de fabrikant.
* '''Partitionering''': het onderverdelen van het opslagmedium in verschillende eenheden, die elk een eigen bestandssysteem kunnen krijgen. Om de vergelijking verder te gebruiken: je zorgt voor het gewenste aantal tussenschotten in je ringmap, zodat je ringmap onderverdeeld is.
* '''High-level formattering''', kortweg &quot;formattering&quot;: het aanbrengen van een bestandssysteem. Bij de vergelijking met de ringmap ga je per tussenschot een blad voorzien, waarin je kan bijhouden wat er precies inzit. D.m.v. U-mappen kan je nog verder zaken groeperen. Zelfs als de concrete data er nog niet inzit, nemen deze zaken toch al wat ruimte in.

Dankzij dit lagenmodel hoeft een programma (zoals een tekstverwerker) geen details te kennen over de interne werking van een opslagmedium (de low-level formattering). Dit programma zal niet rechtstreeks het opslagmedium benaderen, maar zal aanroepen doen via het besturingssysteem, dat op zijn beurt een bestands(beheer)systeem gebruikt.

== Partionering ==
Een opslagmedium partitioneren is het verdelen van dat medium in meerdere eenheden (de partities), zodat het ''lijkt'' alsof dit ene fysieke opslagmedium bestaat uit meerdere afzonderlijke opslagmedia. Een partitie-editor kan gebruikt worden om partities te maken, te wijzigen of te verwijderen. Soms heeft men het over 'schijf' of 'harde schijf', terwijl het eigenlijk om een 'partitie' gaat.

Een '''{{Wp|Partitietabel|partitietabel}}''' legt o.a. vast waar de partities beginnen en eindigen. Twee bekende partitioneringssystemen zijn de oudere {{Wp|Master boot record|MBR}} en recentere {{Wp|GUID Partition Table|GPT}}.

=== Redenen ===
[[Bestand:Partitioning-linwin-fr.svg|thumb|Typische partities op een dual boot tussen Windows en Linux]]

Er zijn verschillende redenen om een opslagmedium op te delen in partities, waaronder:
* Scheiding tussen het besturingssysteem + programma's en de gebruikersdata. Dit laat toe om
** een image back-up te nemen van ofwel het ene, ofwel het andere.
** om gemakkelijk het besturingssysteem + programma's te formatteren en te herinstalleren, waarbij de gebruikersdata op zijn eigen partitie kan blijven staan.
* Bij een multi-boot setup kan ieder besturingssysteem zijn eigen partities toegewezen krijgen (bv. bij een dual boot tussen Windows en Linux).
* Bij belangrijke data kan die geplaatst worden op een aparte partitie, die vervolgens verborgen (bv. bij HP Recovery; de systeempartitie van Windows) en/of geëncrypteerd (bv. met {{Wp|TrueCrypt|TrueCrypt}}/VeraCrypt) wordt.

Partities kunnen voorgesteld worden in een schijfdiagram, maar in Schijfbeheer (Windows) of {{Wp|GParted|GParted}} (Linux) worden vaak rechthoeken gebruikt om de partities aan te geven. Onderstaande afbeelding is een mock-up van enkele look-a-like situaties in {{Wp|GParted|GParted}}.

[[Bestand:GParted-MBRvsGPT.png|675px]]

=== Partitietabel: MBR ===
'''MBR''' (soms ook aangegeven als MS-DOS-partioneringssysteem) voorzag in het begin maximaal vier partities. Dit werd algauw onvoldoende gevonden, waarop de uitgebreide partitie (extended partition) werd ingevoerd. De gewone partities werden vanaf dat moment primaire partities genoemd. De uitgebreide partitie werd op zijn beurt opgedeeld in een onbeperkt aantal logische partities of logische stations.&lt;br&gt;Bij MBR kunnen dus ofwel maximaal vier primaire partities zijn ofwel maximaal drie primaire en één uitgebreide partitie (die zelf meerdere logische partities kan bevatten).

In de eerdere mock-up kunnen we volgende situaties afleiden:
# Het zou een MBR-partitietabel kunnen zijn met 4 primaire partities. De vrije ruimte is dan wel verloren, omdat er geen aparte partitie meer aan toegekend kan worden (de laatste partitie kan wel vergroot worden).
# Opnieuw een MBR-partitietabel, maar nu zijn er twee primaire partities, met 1 uitgebreide partitie, die zelf 3 logische partities bevat. De vrije ruimte is niet verloren, want er kan nog een extra logische partitie aangemaakt worden.
# Dit is zeker niet MBR, want met MBR kunnen er niet meer dan vier primaire partities zijn.
# Deze ziet eruit als de eerste, maar de laatste twee partities zijn logisch i.p.v. primair. De vrije ruimte is niet verloren, want er kan nog een primaire partitie gemaakt worden.
# De laatste heeft een probleem, daar er al 3 primaire partities en 1 uitgebreide toegekend is. In de vrije ruimte kan dus geen partitie meer aangemaakt worden.

=== Partitietabel: GPT ===
'''GPT''' (GUID Partition Table) vind je terug op recentere systemen, omdat MBR meer en meer tegen beperkingen aanliep. Deze heeft geen opsplitsing tussen primaire, uitgebreide en logische partities en kan ook op grote harde schijven gebruikt worden.

In de eerdere mock-up kunnen we volgende situaties afleiden:
# Het zou een GPT-partitietabel kunnen zijn, met 4 partities. In de vrije ruimte zouden met GPT nog extra partities gemaakt kunnen worden.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.
# Deze gebruikt GPT als partitietabel, want bij MBR kunnen er geen vier (primaire) partities zijn.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.
# De lichtblauwe rechthoek rond de andere rechthoeken wijst op niet-GPT.

== Bestandssysteem ==
=== Functie ===
Een {{Wp|Bestandssysteem|bestandssysteem}} (en: ''{{Wp|File system|filesystem}}'') is een door het besturingssysteem verzorgde, softwarematige indeling van een opslagmedium. Het besturingssysteem en applicaties zullen via het bestandssysteem toegang krijgen tot de data. Vaak is deze data via bestanden in een hiërarchische mappenstructuur ondergebracht.

Ter info: er bestaan ook bestandssystemen die niet rechtstreeks op het opslagmedium worden aangebracht, maar die via een netwerk werken (bv. {{Wp|Distributed_File_System|DFS= Distributed File System}} van Microsoft of {{Wp|en:InterPlanetary File System|IPFS=InterPlanetary File System}}). Zo'n netwerkbestandssystemen worden hier niet behandeld.

=== Voorbeelden ===
Er zijn {{Wp|en:List of file systems|heel wat}} bestandssystemen. Enkele voorbeelden:
* {{Wp|FAT32|FAT32}}: gebruikt vanaf Windows 98
* {{Wp|New Technology File System|NTFS}}: gebruikt vanaf Windows XP
* {{Wp|ext4|ext4}}: gebruikt bij Linux
* {{Wp|EROFS|EROFS}}: dit ''Enhanced Read-Only File System'' bespaart ruimte ten opzichte van ext4 en levert bovendien hogere leessnelheden op. Het wordt mogelijks verplicht bij Android 13&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Tweakers.net: [https://tweakers.net/nieuws/197104/android-13-telefoon-heeft-meer-opslag-over-door-verplicht-nieuw-bestandssysteem.html Android 13-telefoon heeft meer opslag over door verplicht nieuw bestandssysteem]&lt;/ref&gt; en wordt al gebruikt bij {{Wp|Home Assistant|Home Assistant}}. Door deze eigenschappen is het interessant voor apparaten met beperkte hardwarebronnen, zoals smartphones of smartwatches. 
* {{Wp|SquashFS|SquashFS}}: o.a. gebruikt bij Android Nougat en Linux Live distro's
* {{Wp|en:F2FS|F2FS}}: het ''Flash-Friendly File System'' dat ontwikkeld is door Samsung en oa. gebruikt wordt bij Googles Pixel 3 en 3 XL.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Zie ook [https://tweakers.net/nieuws/144429/google-zet-samsung-bestandssysteem-op-pixel-3-en-3-xl.html Tweakers.net: Google zet Samsung-bestandssysteem op Pixel 3 en 3 XL]&lt;/ref&gt;
* {{Wp|exFAT|exFAT}}: een door Microsoft ontwikkeld bestandssysteem speciaal bedoeld voor flash-schijven. Het is een open codering, maar beperkt door octrooien.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;In Linux-kernel 5.4 is native exFat-ondersteuning toegevoegd. Zie [https://tweakers.net/nieuws/160330/linux-54-met-exfat-ondersteuning-is-verschenen.html Tweakers.net: Linux 5.4 met exFat-ondersteuning is verschenen] (oa. de commentaren zijn interessant om lezen).&lt;/ref&gt;

&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''NLnet geeft subsidie voor ontwikkeling van Linux-bestandssysteem Bcachefs'''

Bestandssystemen bestaan al zó lang, dat je zou denken dat ze al járen uitontwikkeld zijn. Toch wordt er nog gezocht naar nieuwe mogelijkheden. Bv. met {{Wp|Bcachefs|bcachefs}}: een {{Wp|Copy-on-write|copy-on-write}} (COW) bestandssysteem dat gestart is in 2015 en stabiel verklaard in 2022. 

{{Voetnoot web | titel=NLnet geeft subsidie voor ontwikkeling van Linux-bestandssysteem Bcachefs | uitgever=tweakers.net | datum=2024-02-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/218874/nlnet-geeft-subsidie-voor-ontwikkeling-van-linux-bestandssysteem-bcachefs.html }}
&lt;/div&gt;

&lt;gallery&gt;
Screenshot of Gparted of a dual boot Windows-Ubuntu system.png|GParted met dual boot: Windows (sda1-2) + Ubuntu (sda5-7).
GParted_0.18_GPT.png|GParted met enkele bestandssystemen (via GPT-indeling).
Cfdisk-2017 inverted.png|De cli partitie-editor Cfdisk
&lt;/gallery&gt;

=== Mogelijkheden en beperkingen ===
De verschillende bestandssystemen zijn onderling niet identiek aan elkaar qua mogelijkheden en beperkingen. We bespreken er enkele (zie ook {{Wp|en:comparison of file systems|Comparison of file systems}} waar ''features'' en ''limits'' besproken worden):
* de '''maximale padlengte/bestandslengte/bestandsgrootte/partitiegrootte'''. Denk bv. aan het willen opslaan van een zodanig groot bestand, dat het bestandssysteem er niet mee overweg kan (zelfs met voldoende vrije ruimte).
* de '''toegelaten karakters'''. Zo kan je bij een Windows-systeem de melding  &quot;''De volgende tekens mogen niet in bestandsnamen voorkomen: \/:*?&quot;&lt;&gt;|''&quot; tegenkomen, waar sommige van die tekens op een Linux-systeem mogelijks wel toegelaten worden. De oorzaak is steeds het onderliggende bestandssysteem. In dit geval kan je niet zomaar bestanden verplaatsen/kopiëren van het ene naar het andere bestandssysteem.
* het al of niet kunnen '''toekennen van rechten'''.
* '''metadata''', zoals eigenaar van een bestand, tijdstip van laatste toegang, checksum,...
* '''quota''': een beheerder kan een maximum schijfruimte opgeven die door een gebruiker mag ingenomen worden. Stel je een omgeving voor met meerdere gebruikers, waarbij er eigenlijk nog 500 GB vrij is. Dan zou één gebruiker in zijn persoonlijke map 500 GB plaatsen, waardoor iedereen plots een tekort aan schijfruimte heeft. De administrator zou echter a.d.h.v. quota kunnen instellen dat iedere gebruiker maar 200 MB maximaal kan gebruiken. 
* '''ingebakken compressie''', waarbij 'achter de schermen' sommige bestanden (bv. die lange tijd niet geopend zijn) of alle bestanden gecomprimeerd worden. Zonder ingebakken compressie kan de eindgebruiker ook bepaalde bestanden comprimeren, maar dan moet hij/zij gebruikmaken van een apart programma (bv. WinZip of 7-zip) en zelf instaan voor het decomprimeren (om de data te kunnen bekijken/bewerken) en terug comprimeren. Het voordeel van comprimeren is dat alles minder ruimte inneemt, het nadeel is dat comprimeren en decomprimeren tijd kost.
* '''ingebakken encryptie''' (en: {{Wp|en:Filesystem-level encryption|filesystem-level encryption}}). Als dit ingebakken zit in het bestandssysteem, kan het besturingssysteem bv. bij het inloggen (via login+wachtwoord) alles op de achtergrond decrypteren en bij het afmelden terug encrypteren. Bij een gestolen laptop/pc ziet de dief dan enkel de geëncrypteerde data (in de veronderstelling dat je uitgelogd bent). Zonder ingebakken encryptie kan de eindgebruiker ook bepaalde bestanden encrypteren, maar dan moet hij/zij gebruikmaken van een apart programma en zelf instaan voor het decrypteren (om de data te kunnen bekijken/bewerken) en terug encrypteren.
* ...&amp;nbsp;&lt;ref&gt;De &quot;next gen&quot; bestandssystemen zoals btfrs en ZFS bieden nog meer mogelijkheden. Zie bv. een diepgaand artikel op Arstechnica: [https://arstechnica.com/information-technology/2014/01/bitrot-and-atomic-cows-inside-next-gen-filesystems/ Bitrot and atomic COWs: Inside “next-gen” filesystems]&lt;/ref&gt;

=== Basiswerking ===
Om de functie en de werking van mogelijke bestandssystemen toe te lichten, zullen we FAT gebruiken. Dit bestandssysteem is redelijk eenvoudig en is dan ook ondersteund door bijna alle bestaande besturingssystemen voor de pc. Het wordt vaak gebruikt op media zoals USB-sticks of geheugenkaarten van foto- of GPS-toestellen. Zo zijn de fabrikanten bijna zeker dat het bij elk systeem herkend wordt.

==== De bestanden ====
Het is logische dat 'de data zelf' in de vorm van bestanden hun plaats moeten krijgen op het opslagmedium. Er zullen dus adressen nodig zijn en dus een bepaalde [[Basiskennis_informatica/Capaciteit#Bitruimte|bitruimte]] om die adressen te kunnen vormen. Zo zouden we met 3 bits 8 adressen kunnen vormen (2³=8). Stel dat je een bitruimte van 16 bits gebruikt (FAT16 dus), dan weet je dat er 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;=65536 adressen kunnen gevormd worden.

Stel dat je een bestand A maakt, daarna een bestand B en tenslotte een bestand C. Je zou dan kunnen denken dat het bestandssysteem er als volgt uitziet:

[[Bestand:FilesystemWrong.png|685px]]

Dit is een aanpak die niet goed zou werken:
* Wat als je bestand A opent en extra info toevoegt? Moeten bestand B en C dan opgeschoven worden? Als dat gigabytes aan data is, dan duurt dat veel te lang.
* Een bestand kan zo op om het even welke byte beginnen. Je hebt dus heel veel adressen nodig en dus een grote bitruimte om al die adressen te kunnen vormen.

In de volgende delen leer je dat bestanden opgesplitst worden in delen (sectoren of clusters) en dat die delen niet noodzakelijk netjes na elkaar staan, maar dat ertussenin vrije ruimte of andere (delen van) bestanden kunnen tussen zitten.

==== De FAT met sectoren en clusters ====
Een bestand dat slechts uit 1 byte bestaat, komt amper voor. Dus is het eigenlijk ook niet nodig dat een afzonderlijke byte geadresseerd kan worden, wat adressen uitspaart. Bij een harde schijf zal men vaak 512 bytes samennemen in wat men een '''sector''' noemt. Voor die ene sector is dan maar 1 adres nodig (i.p.v. 512 adressen). Waar het kleinst adresseerbare element bij RAM-geheugen een byte is, is dit bij die harde schijf dan de sector (van 512 B).

Naast de bestanden zelf zal er in het bestandssysteem ook een tabel nodig zijn die adressen bijhoudt, zodat een specifiek bestand gevonden kan worden. Deze tabel heet toepasselijk de {{Wp|File Allocation Table|File Allocation Table}}.

Bij FAT16 kan je 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;=65536 adressen vormen, namelijk sector 0 tot 65535. Als een sector 512 B groot is, dan betekent dit dat een partitie slechts 65536 * 512 B = 33554432 B = 33554432/1024&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 32 MiB groot kan zijn. Sector 65536 is niet meer adresseerbaar.

Wil je meer sectoren adresseren, dan kan je de bitruimte groter maken. Zo worden bij FAT32 als bitruimte 32 bits gebruikt. Dit betekent niet dubbel zoveel adressen, maar '''65536 keer''' zoveel meer (want 2&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt; = 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; '''* 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;''' = 4294967296‬ ≈ 4 miljard)!

Om grotere partities mogelijk te maken, kan men dus de bitruimte vergroten, maar men kan ook meerdere sectoren samennemen, om zo adressen uit te sparen. Men noemt dit '''{{Wp|Cluster_(bestandssysteem)|clusters}}'''. Als je 2 sectoren samenneemt in een cluster, met FAT16, dan kan je nog steeds 65536 adressen vormen, maar de maximale partitiegrootte wordt nu 512 * '''2''' * 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; = 67108864 B = 64 MiB. Een overzicht bij FAT16:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! sectoren per cluster !! clustergrootte !! maximale partitiegrootte
|-
| 1 || 512 B || 32 MiB
|-
| 2 || 1 KiB || 64 MiB
|-
| 4 || 2 KiB || 128 MiB
|-
| 8 || 4 KiB || 256 MiB
|-
| 16 || 8 KiB || 512 MiB
|-
| 32 || 16 KiB || 1024 MiB
|-
| 64 || 32 KiB || 2048 MiB
|-
| 128 || 64 KiB || 4096 MiB
|}

Een bestand dat groter is dan één cluster, zal een clusterketting nodig hebben. Er wordt hiervoor gebruikt gemaakt van de File Allocation Table. Daar kan de volledige adresketting worden gevolgd, tot aan de speciale code &lt;code&gt;0xFFFF&lt;/code&gt;, die de End Of File markeert. Andere speciale codes zijn bv. &lt;code&gt;0x0000&lt;/code&gt; (vrije cluster) of &lt;code&gt;0xFFF7&lt;/code&gt; (bad sector in cluster of gereserveerde cluster).

Stel dat je 3 bestanden hebt: bestand A, B en C. Dan zou een deel van de File Allocation Table er als volgt kunnen uitzien:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Clusteradres !! Code/status !! Uitleg
|-
| 0000 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0001 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0002 || FFF7 || Bad sector in cluster of gereserveerde cluster
|-
| 0003 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0004 || 0006 || Eerste cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0006
|-
| 0005 || FFFF || Eerste en enige cluster van bestand B.
|-
| 0006 || 0009 || Tweede cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0009
|-
| 0007 || 0008 || Eerste cluster van bestand C, volgende cluster heeft als adres 0008
|-
| 0008 || FFFF || Tweede cluster van bestand C en ook de laatste cluster
|-
| 0009 || FFFF || Derde cluster van bestand A en ook de laatste cluster
|-
| 000A || 0000 || Vrije cluster
|-
| 000B || 0000 || Vrije cluster
|}

De bijhorende clusters kunnen dan als volgt zijn:

[[Bestand:FilesystemAndClusters.png|685px]]

Enkele opmerkingen:
* Clusters 0, 1 en 3 zijn vrije clusters: daar kunnen nieuwe of uitgebreide bestaande bestanden geplaatst worden.
* Cluster 2 is niet bruikbaar.
* Bestand A is een gefragmenteerd bestand (wat iets meer tijd kan kosten om te laden), terwijl bestand C dit niet is.
* Cluster 5, 8 en 9 is niet helemaal gevuld. Dit is logisch, want niet ieder bestand is toevallig een veelvoud van de clustergrootte. Dit is verloren ruimte (de ''slack'') en verklaart waarom er een verschil kan zijn tussen de eigenlijke bestandsgrootte en hoeveel dat bestand inneemt op het opslagmedium.
* Als bestand A, B of C wordt uitgebreid zal eerst de slack opgebruikt worden. Als dit onvoldoende is, dan kunnen de vrije clusters 0, 1 en/of 3 gebruikt worden. Uiteraard moet de overeenkomstige code/status in de FAT steeds aangepast worden.
* De slack wordt nooit gebruikt om een ander bestand op te slaan. Zo zal een nieuw bestand D niet komen na het stukje van B, maar starten in een vrije cluster.

==== De mappen via directory-ingangen ====
Tot nu toe is er enkel gesproken over bestanden, maar hoe zit het met de mappen (en:''directories'')? Naast de FAT en de eigenlijke clusters moet het bestandssysteem ook nog een manier hebben om (sub)mappen bij te houden. 

Eenvoudig gesteld is er een lijst van bestanden en mappen: de {{Wp|FAT16#Directory-ingangen|directory-ingangen}}. Via één bit kan in zo'n lijst aangegeven worden of een bepaalde naam gaat over een bestandsnaam of een mapnaam. In deze lijst is het voldoende om de startcluster van het bestand bij te houden: de rest van de clusteradressen kan in de FAT worden opgezocht. Deze lijst kan naast bestandsnaam en startclusternummer bv. ook creatiedatum, datum laatst gelezen en bestandsgrootte bijhouden.

Een sterk vereenvoudigde voorstelling van deze lijst kan er als volgt uitzien:

* Map X
** Bestand A op startcluster 0004
** Map Y
*** Bestand B op startcluster 0005
*** Bestand C op startcluster 0007

==== Samenvatting ====
Vanuit dit relatief eenvoudig voorbeeld is het duidelijker waarvoor een bestandssysteem zoals FAT dient:
* De &quot;echte&quot; data moet er zijn plaats krijgen. Deze data is vaak niet opgeslagen als één stroom van bytes, maar wordt opgedeeld in stukjes (clusters).
* Clusters die behoren tot één bestand vormen een clusterketting en bovendien moet het duidelijk zijn welke clusters vrij zijn: dit wordt bijgehouden in een tabel (bv. de File Allocation Table).
* Om een hiërarchische structuur mogelijk te maken zijn er directory-ingangen nodig, waarin onder andere de startcluster van een bestand wordt bewaard.

=== Basisoperaties ===
Voor de werking van een bestandssysteem zijn er ook typische operaties zoals verwijderen, kopiëren en foutcontrole. Dankzij de kennis uit de basiswerking zal je nu beter begrijpen waarom sommige operaties relatief snel zijn en andere relatief traag. 

==== Verwijderen ====
Het verwijderen van een bestand kan heel snel gebeuren:
# in de directory-ingang wordt aangegeven dat het bestand er niet meer is.
# in de FAT komt bij de bijhorende cluster(ketting) de code 0000, om aan te geven dat op dat clusteradres terug data mag geplaatst worden (het wordt een vrije cluster).
# de eigenlijke data blijft gewoon staan! De data wordt dus niet overschreven met bijvoorbeeld allemaal nullen, omdat dit te veel tijd zou kosten.

Stel dat we bestand C verwijderen, dan houdt dit onderstaande in voor de directory-ingang, de FAT en de visuele voorstelling.

'''De directory-ingang:'''
* Map X
** Bestand A op startcluster 0004
** Map Y
*** Bestand B op startcluster 0005

'''FAT:'''
{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Clusteradres !! Code/status !! Uitleg
|-
| 0000 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0001 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0002 || FFF7 || Bad sector in cluster of gereserveerde cluster
|-
| 0003 || 0000 || Vrije cluster
|-
| 0004 || 0006 || Eerste cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0006
|-
| 0005 || FFFF || Eerste en enige cluster van bestand B.
|-
| 0006 || 0009 || Tweede cluster van bestand A, volgende cluster heeft als adres 0009
|-
| 0007 || '''0000''' || '''Vrije cluster'''
|-
| 0008 || '''0000''' || '''Vrije cluster'''
|-
| 0009 || FFFF || Derde cluster van bestand A en ook de laatste cluster
|-
| 000A || 0000 || Vrije cluster
|-
| 000B || 0000 || Vrije cluster
|}

'''Voorstelling:'''

[[Bestand:FilesystemAndClusters-deleteC.png|685px]]

Merk op dat in de voorstelling de letter 'C' er nog staat, om aan te geven dat de data van het bestand C er nog staat. De achtergrond bij C is nu echter wit, om aan te geven dat het een vrije cluster is. Cluster 0007 en 0008 kan dus bij een nieuw bestand of een uitbreiding van een bestaand bestand worden overschreven.

==== Verplaatsen ====
Bij het verplaatsen van een bestand '''binnen dezelfde partitie''':
# bij de {{Wp|FAT16#Directory-ingangen|de directory-ingangen}} moet de startcluster naar de juiste directory-ingang verplaatst worden.
# de FAT blijft dezelfde
# de eigenlijke data blijft ook onaangeroerd 

Dit kan dus héél snel gaan. Stel dat we in bovenstaand voorbeeld bestand A verplaatsen naar map Y, dan moet enkel het volgende gebeuren:

* Map X
** Map Y
*** Bestand A op startcluster 0004
*** Bestand B op startcluster 0005

Bij het verplaatsen van een bestand '''de ene naar een andere partitie''', bv. van I naar II:
# Bij partitie II
## in de directory-ingang moet de startcluster van dit bestand bij de juiste map staan
## de FAT moet aangepast worden, zodat er een cluster(ketting) voor dit bestand voorzien kan worden.
## de eigenlijke data moet op de juiste clusteradressen gekopieerd worden
# Bij partitie I moet het bestand verwijderd worden
## in de directory-ingang wordt aangegeven dat het bestand er niet meer is.
## in de FAT komt bij de bijhorende cluster(ketting) de code 0000, om aan te geven dat op dat clusteradres terug data mag geplaatst worden (het wordt een vrije cluster).
## de eigenlijke data blijft gewoon staan (maar kan overschreven worden)!

Verplaatsen komt in het laatste geval dus neer op kopiëren naar de nieuwe plaats, om het daarna te wissen op de oorspronkelijke plaats. Dit neemt de nodige tijd in beslag.

==== Foutcontrole ====
Bij het bestandssysteem kunnen zaken '''foutlopen''':
* Als in voorgaande FAT-tabel bij clusteradres 0006 de code FFF7 i.p.v. 0009 zou staan, dan zou een cluster van bestand A verloren zijn. 
* Clusteradres 0009 behoort hierdoor plots niet meer tot een clusterketting en is dus ook een &quot;verloren&quot; cluster.
* Er kan ongeldige meta-data ontstaan, bv. een ongeldige clusterstatus of een ongeldige datum.
** Stel dat bij clusteradres 0006 als code 0000 zou staan, dan kan dit niet. Clusteradres 0006 zou daarmee behoren tot een clusterketting, maar toch ook een vrije cluster zijn.
** Stel dat bij het uitlezen van de datum 29-02-2011 zou gelezen worden, dan is dit een onbestaande datum, terwijl 29-02-2012 wel goed zou zijn.
* Wat als twee directory-ingangen verwijzen naar dezelfde startcluster? Dat zou betekenen dat ze dezelfde clusterketting hebben. Als het bv. gaat om &lt;code&gt;foto.jpg&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;geluid.mp3&lt;/code&gt;, dan zit er duidelijk een fout in het bestandssysteem, want een afbeelding en geluid zijn niet hetzelfde.

Uiteraard verwacht je dat het besturingssysteem '''herstelopties''' aanbiedt. Zo zal hij meestal automatisch een schijfcontrole plannen als hij fouten in het bestandssysteem detecteert, zodat deze kunnen worden opgelost (bv. via programma's zoals {{Wp|en:fsck|fsck}} en {{Wp|en:CHKDSK|CHKDSK}}). Soms is de input van een beheerder nodig. Verloren clusters worden vaak bewaard, omdat een beheerder er mogelijk nog verloren data kan uithalen. Zo kan je in Windows een map &lt;code&gt;FOUND.000&lt;/code&gt; tegenkomen, met bestanden &lt;code&gt;FILE0000.CHK&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;FILE0001.CHK&lt;/code&gt;,... of in Linux de map &lt;code&gt;lost+found&lt;/code&gt;. Alhoewel een schijfcontrole sommige fouten zal kunnen herstellen, blijft een [[Veilig_op_het_internet/Back-up|back-up]] bijzonder belangrijk, omdat zo'n controle zeker niet alle fouten kan oplossen (virus, brand,...).

&lt;gallery&gt;
Chkdsk_screenshot.png|Chkdsk in Windows
Fsck output.jpg|fsck in Linux
&lt;/gallery&gt;

Ter info. Dat twee directory-ingangen verwijzen naar dezelfde startcluster kan trouwens wel als het gaat om een systeem met tweemaal hetzelfde bestand. Zo kan ruimte bespaard worden. Denk bv. aan een cloudsysteem met gebruikers die met grote kans soms identieke bestanden hebben. Of denk aan een back-up met een versiesysteem, waarbij bestanden vaak identiek zijn. Hieronder een voorbeeld waarbij &lt;code&gt;bunzip2&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;bzcat&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;bzip2&lt;/code&gt; drie Linux-programma's zijn die (dankzij een {{Wp|en:Hard link|hard link}}) allemaal verwijzen naar hetzelfde, te merken aan hetzelfde ({{Wp|inode|inode}})nummer &lt;code&gt;4599073&lt;/code&gt;. Daarnaast bestaan ook {{Wp|en:Symbolic link|soft links}} (snelkoppelingen), die je hieronder herkent aan &lt;code&gt;-&gt;&lt;/code&gt; en die een verschillend ({{Wp|inode|inode}})nummer hebben.

 $ ls -li /bin | grep 4599073
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bunzip2
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bzcat
 4599073 -rwxr-xr-x 3 root root   30344 May 20  2015 bzip2
 $ ls -li /bin | grep hostname
 4587608 lrwxrwxrwx 1 root root       8 Nov 24  2015 dnsdomainname -&gt; hostname
 4587582 lrwxrwxrwx 1 root root       8 Nov 24  2015 domainname -&gt; hostname
 4587532 -rwxr-xr-x 1 root root   13908 Nov 24  2015 hostname

==== Optimaliseren ====
We weten dat de clusters van een clusterketting niet noodzakelijk na elkaar staan, wat een snelheidsverlies betekent bij het lezen en schrijven. Het besturingssysteem biedt vaak mogelijkheden aan om deze terug naast elkaar te zetten: dit heet '''defragmenteren'''. Zeker vroeger kon je zo een behoorlijke snelheidswinst maken bij harde schijven. Door de toegenomen snelheid van de opslagmedia is het snelheidsvoordeel minimaal en door de toegenomen capaciteit duurt het bovendien lang om te defragmenteren. Defragmenteren wordt dus nog maar weinig uitgevoerd.

&lt;gallery&gt;
Image:Diskeeper 9.0.529.0 voor defragmentatie.JPG|voor defragmentatie
File:FragmentationDefragmentation.gif|tijdens defragmentatie
Image:Diskeeper 9.0.529.0 na defragmentatie.JPG|na defragmentatie
Image:Diskeeper 9.0.529.0 defragmentatielegende.JPG|legende afbeelding 1+3
&lt;/gallery&gt;

Waar defragmentatie een optimalisatie kan zijn voor HDDs is '''{{Wp|en:Trim (computing)|trim}}''' dat voor SSDs. Meestal zal het besturingssysteem optimalisaties zoveel mogelijk achter de schermen regelen.

== Concreet ==
=== FAT32 versus NTFS ===
FAT is al vroeg ontwikkeld, de ontwerpers hebben het zo simpel en compact mogelijk gehouden voor de beperkte geheugens in die tijd. Daardoor heeft FAT verscheidene problemen, waaronder:

* De eenvoudige bestandsstructuur leidt gemakkelijk tot fragmentatie, wat zorgt voor grote vertraging tijdens bestandsoperaties.
* FAT is niet goed bestand tegen systeemcrashes.
* De maximale bestandsgrootte is 4 GiB, de maximale partitiegrootte 8 TiB en bestandsnamen mogen niet langer zijn dan 255 tekens
* Geen notie van rechten. In Windows '98 kon men verschillende gebruikers aanmaken, elk met een eigen bureaubladachtergrond ed. Het onderliggende bestandssysteem was echter FAT32, waardoor je via Windows Verkenner zonder problemen naar iemand zijn data kon bladeren, dit openen en/of wijzigen.

Vandaar werd {{Wp|New Technology File System|NTFS}} ontwikkeld, met extra mogelijkheden, oa. op vlak van betrouwbaarheid (''journaling'') en veiligheid (rechten en encryptie):
* de maximale bestandsgrootte is 16 TiB (in theorie 16 EiB), de maximale partitiegrootte 256 TiB (in theorie 16 EiB)
* ondersteuning van metagegevens
* door ''journaling'' kunnen bepaalde schijffouten automatisch hersteld worden
* ondersteuning van rechten, waardoor kan bepaald worden welke gebruiker wat mag doen met bestanden en mappen. Deze rechten worden afgedwongen door het besturingssysteem. Let op: als dit besturingssysteem niet actief is, bv. door het opstarten vanaf een live-cd of live-usb, dan worden deze rechten niet afgedwongen! Wil je helemaal beschermd zijn, dan moet je nadenken over encryptie!
* encryptie, gebonden aan gebruikersaccount/gebruikerswachtwoord
* quota
* bestandscompressie, transparant voor de gebruiker

=== Windows versus Linux ===
Het besproken lagenmodel werkt gelijkaardig tussen Windows en Linux. Ter info bespreken we kort de grootste verschillen: het benoemen van partities, het weergeven van paden en de standaard ondersteunde bestandssystemen:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Windows !! Linux
|-
| Er worden letters toegekend aan partities, wat ontstaan is vanuit DOS. De letters &lt;code&gt;A&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;B&lt;/code&gt; zijn (nog steeds) gereserveerd voor {{Wp|Diskette|diskettes}}. De eerste primaire partitie van het eerste opslagmedium krijgt dus de letter &lt;code&gt;C&lt;/code&gt;. Zijn er meer partities dan er letters beschikbaar zijn, dan krijgen de resterende partities geen letter. Deze letters worden standaard automatisch toegekend. Onder Windows wordt ook wel het woord ''volume'' gebruikt in plaats van partitie.
|| In Linux worden partities niet aangeduid met letters, wel met de devicenaam. De eerste primaire partitie op de eerste harddisk wordt bv. vaak aangegeven als &lt;code&gt;/dev/sda1&lt;/code&gt;, de tweede partitie als &lt;code&gt;/dev/sda2&lt;/code&gt;. De eerste partitie op de tweede harddisk wordt dan &lt;code&gt;/dev/sdb1&lt;/code&gt;. Om toegang te krijgen tot de data worden de devices ''gemount''. Zo kan de gebruikersdata op partitie &lt;code&gt;/dev/sda2&lt;/code&gt; gemount worden onder &lt;code&gt;/home&lt;/code&gt;.
|-
| Een voorbeeld van een pad is &lt;code&gt;C:\Windows\System32&lt;/code&gt;.
|| Een voorbeeld van een pad is &lt;code&gt;/etc/gimp&lt;/code&gt;. Merk op dat bij Linux een &lt;code&gt;/&lt;/code&gt; wordt gebruikt (zoals op websites), terwijl Windows de &lt;code&gt;\&lt;/code&gt; gebruikt! De bovenste map is altijd &lt;code&gt;/&lt;/code&gt;.
|-
| Bij verwisselbare media (bv. USB-stick) kan deze de ene keer bv. de letter &lt;code&gt;E&lt;/code&gt; krijgen en een andere keer de letter &lt;code&gt;F&lt;/code&gt;.
|| Bij verwisselbare media wordt dit vaak gemount in de vorm &lt;code&gt;/media/gebruiker/labelnaam&lt;/code&gt;. 
|-
| Bij Windows is standaard FAT32 en NTFS ondersteund.
|| Bij Linux zijn er heel wat ondersteunde bestandssystemen: bv. NTFS, FAT32, exFAT, ext4,... Vaak wordt ext4 gekozen.
|-
| Onder Windows kunnen partities bekeken worden via het beheerdersmenu van de Start-knop (rechtermuisknop &gt; Schijfbeheer).
|| Onder Linux kan bv. {{Wp|GParted|GParted}} gebruikt worden om meer te weten te komen over de partities op een systeem.
|}

=== Harde schijf versus flashgeheugen ===
Om de doelstelling ''De functie en de werking van de mogelijke bestandsbeheersystemen toelichten'' te behandelen is de uitleg relatief algemeen gehouden. Door de onderliggende werking van een opslagmedium (dus de low-level formattering) zijn er &quot;onder de motorkap&quot; echter verschillen tussen bv. een harde schijf of een flashgeheugen (SSD, USB-stick,...) die beide als NTFS geformatteerd zijn:
* Flashgeheugen heeft geen sectoren.
* Bij flashgeheugen wordt vermeden dat eenzelfde plaats vaak beschreven wordt (omdat dit de levensduur niet ten goede komt) via {{Wp|en:Wear leveling|wear leveling}}. Deze techniek wordt verborgen voor het besturingssysteem, waardoor deze niet goed weet waar de data écht staat. 
* Bijgevolg kan het besturingssysteem bij flashgeheugens geen goede beslissingen nemen bij het defragmenteren, waardoor er geen snelheidswinst is én waardoor er zelfs nodeloos wordt herschreven.

Mochten we dieper ingaan op de werking van de harde schijf en flashgeheugens zou bovenstaande nog duidelijker worden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Wil je toch meer weten over de werking van de SSD versus HDD, dan kan je terecht op [https://server.idemdito.org/svt/disk/ssd/ server.idemdito.org].&lt;/ref&gt; Het belangrijkste is dat je onthoudt dat je flashgeheugens niet mag defragmenteren. Sowieso is NTFS al beter bestand tegen fragmentatie dan FAT32 en bovendien is een SSD al uit zichzelf behoorlijk snel. De dag van vandaag nog defragmenteren is dus niet echt aangewezen.

== Tools ==
Ter info een opsomming van mogelijke tools voor opslagbeheer:

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|-
! Groep !! Software
|-
| {{Wp|en:List of disk partitioning software|Partitie-editors}}|| 
* De ingebouwde partitie-editor van Windows
* {{Wp|en:GParted|GParted}}, als apart programma van je {{Wp|Linuxdistributie|Linuxdistributie}} of als {{Wp|Live-cd|Live-cd}}/{{Wp|Live-USB|Live-USB}} of als onderdeel van de Live-cd {{Wp|SystemRescueCd|SystemRescueCD}}.
|-
| {{Wp|en:Disk checker|Schijfcontrole}} || 
* De ingebouwde schijfcontrole van Windows
* {{Wp|en:fsck|fsck}}
* {{Wp|en:CHKDSK|CHKDSK}}
|-
| {{Wp|en:Disk cleaner|Opruimen van bestanden}} ||
* De ingebouwde schijfopruiming van Windows
* {{Wp|en:CCleaner|CCleaner}}
|-
| {{Wp|en:List of defragmentation software|Defragmentatie}} ||
* De ingebouwde defragmentatiemogelijkheden van Windows
* {{Wp|Defraggler|Defraggler}}
|}

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>4aty4khy7dc30gfne9l4o1rxo57qawp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Lerarenkamer/Archief 2023</title>
    <ns>4</ns>
    <id>42231</id>
    <revision>
      <id>432104</id>
      <parentid>427898</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T20:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>lf</comment>
      <origin>432104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62357" sha1="euekw7f8en9dje1s0gljkojlwtgd3a0" xml:space="preserve">{{Niet te koppelen}}{{Archief}}

== Inactive admins ==
Hi, it seems that both [[User:MADe]] and [[User:KKoolstra]] are now inactive for 1 year which means their permissions can be removed per [[Wikibooks:Regelingen_rond_moderatoren#Inactiviteit|local policy]]. However, it appears that only a local admin can initiate this process: ping [[User:J.G.G.]] [[User:De Wikischim]] [[User:Erik Baas]]. Does the local community wish to enforce this policy? Alternatively, the community could choose to allow stewards to enforce the global [[:m:AAR|inactivity policy]].

Also see discussion from last year: [https://nl.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2021#Admin_activity_review]. --'''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' 1 aug 2022 20:22 (CEST)
:Ik denk niet dat nl.wikibooks beter wordt door een de-sysop van beide personen, dus zeg ik nee. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2022 18:39 (CEST)
::Je kan niet zomaar de procedures van deze wiki negeren. [[Gebruiker:Bdijkstra|bdijkstra]] ([[Overleg gebruiker:Bdijkstra|overleg]]) 16 sep 2022 12:18 (CEST)
:::Op deze wiki is ''alles'' anders. ;-) Elke vergelijking met bv. nl.wikipedia gaat mank. Aventicum schreef ooit dit op [[Wikibooks:Aanmelding moderators/Inactiviteit moderator]] (en dat verklaart mijn voorgaande reactie): 
&lt;pre style=&quot;margin: .5em 0 .5em 5em; border: 1px solid silver;&quot;&gt;Inactiviteit was ooit eens een reden om te peilen of een moderatorbit weggenomen moet worden. Deze pagina is behouden vanwege historische redenen.&lt;/pre&gt;
:::Aan de andere kant: zowel MADe als KKoolstra zijn al langere tijd niet meer actief op ''enig'' wikimedia-project, dus... Ik zal beiden aanschrijven en ze op deze discussie wijzen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 16 sep 2022 22:53 (CEST)
::::Geen reactie. Opnieuw aangeschreven, ditmaal per e-mail (vgs. de op [[Wikibooks:Regelingen_rond_moderatoren#Inactiviteit]] voorgeschreven procedure). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 sep 2022 03:37 (CEST)
:::::Erik, bedankt voor de mail. Ik heb mijn modbotje in geen jaren gebruikt en kom nog maar zelden op dit project. Ik zou inmiddels zelfs noet meer weten hoe je zelf je modbitje inlevert (iets met meta :-)). Als bij deze geregeld kan worden dat ik mijn modbitje inlever, dan vind ik dat een goed idee. [[Gebruiker:KKoolstra|KKoolstra]] ([[Overleg gebruiker:KKoolstra|overleg]]) 22 sep 2022 16:28 (CEST)
::::Ik vergeleek niet met nl.wikipedia, ik vergeleek met de ''[[Wikibooks:Regelingen_rond_moderatoren#Inactiviteit|local policy]]'' die Rschen7754 aanhaalde, waar overigens niet bijstaat dat die pagina is behouden wegens historische redenen. [[Gebruiker:Bdijkstra|bdijkstra]] ([[Overleg gebruiker:Bdijkstra|overleg]]) 3 nov 2022 12:27 (CET)
Een maand later, geen reactie van MADe; ik zal de procedure in gang zetten. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 okt 2022 12:34 (CEST)
:{{Done}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 mrt 2023 02:14 (CET)

== Wat te doen met [[Diana Spencer]]? ==
Deze pagina is enkele weken geleden aangemaakt door een nieuwe bijdrager, waarna [[gebruiker:BeeBringer]] mij erop attendeerde. Zie ook [[Overleg gebruiker:De Wikischim#Diana Spencer|mijn OP]].

Ik heb het inmiddels wat opgepoetst, maar het is nog te weinig voor een echt boek. Zelf vind ik het eigenlijk nog de beste oplossing om dit tot nader order te verplaatsen naar [[Wikibooks:Wachtruimte|de wachtruimte]]. Meningen? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 okt 2022 00:25 (CEST)
: Eens. Qua grootte zou het wel op wikipedia passen, maar het is zeker (nog?) geen ''boek''. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 okt 2022 12:29 (CEST)

:: Wat als we dit als hoofdstuk plaatsen in het boek [[Over beroemde personen]]? Kunnen we meteen andere boekbeginnetjes over beroemde personen daaronder ook kwijt en de zaak een beetje opruimen. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 okt 2022 21:01 (CEST)
::: Lijkt me prima voorstel. [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 3 nov 2022 16:03 (CET)
::::{{Done}}, zie [[Over beroemde personen/Inleiding &amp; inhoud]] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 nov 2022 16:20 (CET)

== Coverafbeeldingen - waar? ==
Ik begrijp dat ik een eventuele coverafbeelding op commons moet uploaden. Is er daar een aparte categorie waarin ik die kan plaatsen, zodat de kans dat iemand hem als 'nutteloos' beschouwd wat kleiner wordt? [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 14 nov 2022 19:21 (CET)
:Zodra een afbeelding vanaf Commons op een van de projecten wordt gebruikt is er geen probleem. De cover is dan per definitie in &quot;scope&quot;, zie [[c:COM:SCOPE]]. Citaat: &quot;A media file that is in use on one of the other projects of the Wikimedia Foundation is considered automatically to be useful for an educational purpose, as is a file in use for some operational reason such as within a template or the like. &quot; Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 15 nov 2022 00:52 (CET)
::Dank je. Helemaal gerust stelt het me niet, want in een (ver) verleden zag ik wel bots op wikipedia langs komen om afbeeldingen te vervangen, en kreeg ik de afgelopen jaren incidenteel verwijdernominaties gemaild om diverse redenen, inclusief onterechte auteursrechtenschendingen (die ik te laat zag). Maar het zou kunnen dat die nominaties over afbeeldingen gingen die niet gebruikt werden. [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 15 nov 2022 11:20 (CET)

== [[MediaWiki:Common.js]] ==
Is er hier een (interface)moderator die deze pagina volgt? Er staat al een paar weken een verzoek op [[Overleg MediaWiki:Common.js]]. Ik heb deze wijziging nu op een aantal wiki's doorgevoerd, dus als iemand mij (tijdelijk) toegang geeft kan ik het wel doen. [[Gebruiker:Bdijkstra|bdijkstra]] ([[Overleg gebruiker:Bdijkstra|overleg]]) 13 dec 2022 10:59 (CET)
:Nee, een interfacemoderator hebben we hier nog steeds niet. [[Wikibooks:Lerarenkamer#Verzoek|Ik heb er in februari om gevraagd]] maar nog geen reactie gekregen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 dec 2022 13:56 (CET)
::Bitje inmiddels toegekend. Er was geen bezwaar tegen het verzoek gekomen. Vriendelijke groet van (niet geheel) slapende collega, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 13 dec 2022 14:29 (CET)
:::Dank je! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 dec 2022 14:44 (CET)

== Anonieme bewerking(en) ==
Wil iemand met enige kennis van de duitse taal even kijken of [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Duits%2FGrammatica%2FDer_Akkusativ&amp;diff=367300&amp;oldid=367223 deze bewerking] correct is? Dank! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 dec 2022 12:31 (CET)
:Absoluut wel correct, ''die'' is immers het enige mogelijke lidwoord in het Duits bij een meervoud. Overigens zie ik dat deze fout [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Duits/Grammatica/Der_Akkusativ&amp;diff=prev&amp;oldid=367208 hier] twee weken geleden op de betreffende pagina ook al werd gecorrigeerd, maar dat jij het toen weer hebt teruggedraaid. Dat laatste vind ik om eerlijk te zijn best jammer. 
:Prima verder dat je hier om input vraagt, anders was dit geval waarschijnlijk geheel aan mijn aandacht ontsnapt.  Niettemin was dit ook vrij gemakkelijk te verifiëren geweest. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 24 dec 2022 15:07 (CET)
::Die ''leek'' me vrij onwaarschijnlijk, vandaar. Overigens: als ik een fout maak is het beter als je me daar meteen op wijst, of hem meteen zelf corrigeert. Dat zie je nu maar weer... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 24 dec 2022 15:20 (CET)

== Global ban for PlanespotterA320/RespectCE ==
Per the [[m:Global bans|Global bans]] policy, I'm informing the project of this request for comment: [[m:Requests for comment/Global ban for PlanespotterA320 (2) ]] about banning a member from your community. Thank you.--[[User:Lemonaka|Lemonaka]] ([[User talk:Lemonaka|talk]]) 21:40, 6 February 2023 (UTC)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Zabe@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lemonaka/Massmessagelist&amp;oldid=24501599 --&gt;

== Your wiki will be in read only soon ==
De Wikimedia Foundation gaat het schakelen tussen haar beide datacenters testen.
*U zult maximaal een uur lang niet in staat zijn bewerkingen te doen op '''woensdag 1 maart 2023''' vanaf 15:00u.
*Bij bewerken of opslaan zult u een foutmelding zien. Wij hopen dat er geen bewerkingen verloren gaan, maar hier zijn wij niet zeker van. Wanneer u deze foutmelding ziet, wacht u alstublieft tot alles weer normaal is. Dan kunt u uw bewerking opslaan. Toch raden we ten zeerste aan om telkens eerst een kopie van elke bewerking te maken.
Lees &lt;u&gt;[[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2023#Your_wiki_will_be_in_read_only_soon|hier]]&lt;/u&gt; verder. - &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 feb 2023 22:41 (CET)&lt;/span&gt;

== Infoboxen ==
Hallo, iemand online die misschien even tijd kan maken om de layout van de infoboxen door te nemen? De afbeeldingen staan niet steeds in het midden, ook de 300px lijkt mij een beetje te groot. Thanks. [[Gebruiker:Lotje|Lotje]] ([[Overleg gebruiker:Lotje|overleg]]) 25 nov 2022 07:19 (CET)
:Is inderdaad niet fraai... De opmaak staat helaas niet in de sjabloon maar in het artikel zelf, en om nou 341 pagina's te gaan bewerken vind ik ook weer zoiets... Staat op mijn ToDo-lijst! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 nov 2022 16:38 (CET)

== &quot;Onaffe&quot; (?) boeken toch in Catalogus rechts gezet ==
Waarde collega's,

Vandaag haalde ik een paar boeken uit de grabbelton van de Wachtruimte over naar de Catalogus rechts op de hoofdpagina. De voltooiing zette ik maar op 75%, want het zijn volgens mij allang mooie informatieve teksten van uitmuntende auteurs: [[Astronomisch woordenboek]], [[Basiskennis informatica]] en [[Filosofisch woordenboek]]. (Natuurlijk kunnen die boeken altijd uitgebreider...)
Ja, de Wachtruimte moet bijdragen van anderen uitlokken, terwijl de Catalogus rechts die misschien weerhoudt?
Maar de Wachtruimte ziet er chaotisch uit, zodat de argeloze internetsurfer meteen zal vluchten naar de Catalogus in de rechterkolom, en daar iets gaat aanklikken, en de onvoltooide boeken links niet eens ziet. 
Want die rechterkolom is zowat het enige overzichtelijke element van de hoofdpagina, behalve de kop en de Zusterprojecten.
Misschien zijn er in de Wachtruimte meer boeken die &quot;naar rechts&quot; kunnen en dus moeten. 
* Akkoord?  
(Heb meteen brutaalweg mijn kersverse [[Sterrenkunde van de Lokale Groep]], een presentatie in een buurthuis, ook in de Catalogus gegooid.)

Dank en vriendelijke groeten, jullie [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] ([[Overleg gebruiker:Hansmuller|overleg]]) 26 nov 2022 13:03 (CET)

:Akkoord. Wat de voorpagina betreft: die is volgens mij inderdaad ook veel te vol en onoverzichtelijk. Er staat teveel informatie op, die daardoor (denk ik) niet eens meer gelezen wordt. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 nov 2022 16:54 (CET)
:[[gebruiker:Hansmuller]] Gaat het nu over [[Wikibooks:Wachtruimte]], of in feite over de hoofdkolom links op de voorpagina? Het verwarrende is hierbij dat daar idd. &quot;wachtruimte&quot; als koptekst boven staat, terwijl dat in werkelijkheid een link is naar de echte &quot;wachtruimte&quot; (dus geen naam van de kolom oid).  [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 27 nov 2022 19:34 (CET)
::Nee, het ging me om de lijst eronder. Inderdaad vind ik het onderscheid tussen Wachtruimte (WR), en de lijst daaronder &quot;voor minder dan 75% klaar&quot; (zeg LM75) onduidelijk. Bijvoorbeeld het aardige [[Noors]] (vijf goede pagina's geloof ik) van LM75 staat niet in WR. De bedoeling van WR is extra aandacht trekken voor veelbelovende boeken om af te maken? We kunnen alle boeken van de WR ook in LM75 zetten, wat vinden jullie? [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] ([[Overleg gebruiker:Hansmuller|overleg]]) 29 nov 2022 18:36 (CET)
:::Niet ''alle'' boeken, bv. [[Wikibooks:Wachtruimte/Algemeen Beschaafd Chinees|Algemeen Beschaafd Chinees]] is daarvoor echt te mager. Op zich is het een goed plan, maar ik vind dat we ze stuk voor stuk zullen moeten beoordelen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 apr 2023 16:34 (CEST)

==Technisch niews==
=== Table: Kolommen uitlijnen ===
[[Sjabloon:Wikitable]] is uitgebreid met een simpele manier om de inhoud van de (nu nog alleen eerste vier) kolommen van een table uit te lijnen.
&lt;pre&gt;{{Wikitable|left|center|right}}&lt;/pre&gt;
geeft een links uitgelijnde (is de default!), een gecentreerde, en een rechts uitgelijnde kolom.
;Voorbeeld
&lt;templatestyles src=&quot;TableStyles.css&quot; /&gt;
{| {{Wikitable||center|right}}
! links || gecentreerd || rechts
|-
|Aap||iets||1
|-
|Noot||iets anders||10
|-
|Mies||niets||100
|}
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 28 mrt 2023 03:35 (CEST)

=== Nieuwe sjablonen ===
* Logische functies: {{Tl|And}}, {{Tl|Or}}, {{Tl|Not}}, {{Tl|Xor}}. En voor samenstellingen van deze functies, om de code beter leesbaar te maken, is er een interface: {{Tl|True}}, {{Tl|False}}, {{Tl|1}}, {{Tl|0}}. Een formule als bv. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;X and (Y Or Z)&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; kan daarmee geschreven worden als &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{X|And|{{Y|Or|Z}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.
* {{Tl|Fout}}: om fouten in de aanroep van sjablonen te melden.
* {{Tl|IsNum}}: checkt of een parameter numeriek is.
::- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 apr 2023 16:28 (CEST)
::Dank je wel voor deze toevoeging, al zie ik zelf nog niet de toepassing ervan, maar ik zit niet zo in de computer logica. Qua sjabloontaal: ik neem aan dat het {{Nowrap|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{And|X|{{Or|Y|Z}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}} moet zijn? Anders moet elke variabele een eigen sjabloon zijn. - [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]])&lt;/span&gt; 25 apr 2023 17:35 (CEST)
:::Er is nog geen toepassing voor, maar dat kan nog komen. Ik wilde dit al enige tijd doen, trefwoord ''hobby''... ;-)
:::De syntax lijkt misschien wat vreemd, maar is dat ook: het was nodig om ''leesbare'' code te kunnen schrijven bij formules met twee of meer logische functies.
:::&lt;pre&gt;{{X|And|{{Y|Or|Z}}&lt;/pre&gt;
:::leest toch veel gemakkelijker dan
:::&lt;pre&gt;{{And|X|{{Or|Y|Z}}&lt;/pre&gt;
:::?
:::En er zijn maar vier sjablonen met een variable als naam nodig, nl. {{Tl|True}}, {{Tl|False}}, {{Tl|1}} en {{Tl|0}}, andere waarden kunnen/mogen toch al niet voorkomen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 26 apr 2023 14:40 (CEST)
::::PS.: Ik vergeet nog te zeggen dat jouw variant {{Nowrap|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{And|X|{{Or|Y|Z}}}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}} ook gewoon werkt. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 mei 2023 04:23 (CEST)

===SyntaxHighlight===
* De [[Handboek_MediaWiki/Extensies#SyntaxHighlight|SyntaxHighlight-extensie]] ondersteunt nu ook &quot;wikitext&quot; als een optie in de &quot;lang&quot;-parameter.
:;Voorbeeld
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
===SyntaxHighlight===
* De [[Handboek_MediaWiki/Extensies#SyntaxHighlight|SyntaxHighlight-extensie]] ondersteunt nu ook &quot;wikitext&quot; als een optie in de &quot;lang&quot;-parameter.
&lt;/syntaxhighlight&gt;
::- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 mei 2023 03:26 (CEST)

== Referenties in visuele editor ==
De manier van bronvermelding in de VE verschilt hier van die op WP-NL, met name is de functie automatisch niet beschikbaar. Is er iemand die dat kan installeren? Meer informatie lijkt hier te staan: https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor/Citation_tool

Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 apr 2023 00:53 (CEST)

:Ik heb [[MediaWiki:Cite-tool-definition.json]] geïmporteerd omdat dat de sleutel lijkt te zijn. De rest van dat artikel gaat me ruimschoots boven de pet, en omdat ik de VE zelf nog nooit gebruikt heb begrijp ik maar half wat je bedoelt, en kan ik het ook niet testen, sorry! Wil je zelf even kijken of er iets veranderd is? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 apr 2023 02:08 (CEST)
::Het resultaat is wat ik bedoelde! Dank je. [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 20 apr 2023 07:55 (CEST)

== &lt;s&gt;Wikibooks niet te bewerken op 26 april 2023 van 16:00 tot ca. 17:00u.&lt;/s&gt; ==
&lt;s&gt;Zie verder de betreffende [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2023&amp;oldid=376224#Jouw_wiki_zal_binnenkort_in_de_'alleen-lezen'_modus_te_gebruiken_zijn nieuwsbrief]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 apr 2023 15:36 (CEST)&lt;/s&gt;

== Graph extension disabled ==
Zie [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2023#Graph_extension_disabled]] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]])&lt;br&gt;
:'''Update''' (Google vertaling): &quot;Graph Extension-update: Foundation-ontwikkelaars hebben de upgrade van de visualisatiesoftware naar Vega5 voltooid. Bestaande community-grafieken op basis van Vega2 zijn niet langer compatibel. Gemeenschappen moeten lokale grafieken en sjablonen en gedeelde lua-modules zoals &lt;bdi lang=&quot;de&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[:de:Modul:Graph]]&lt;/bdi&gt; bijwerken. De [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting gids] biedt de meest uitgebreide details over migratie vanuit Vega2 en [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&amp;action=history hier] is een voorbeeldmigratie. Vega5 is zojuist ingeschakeld op mediawiki.org om een testomgeving voor gemeenschappen te bieden.&quot; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 mei 2023 04:16 (CEST)
::Een greep uit recente berichten: another serious security problem ... we did discover new issues ... sounding much like July (or worse) ... :-( - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 16 mei 2023 13:17 (CEST)

== WSBN exact ==
De volgende discussie is hierheen verplaatst vanaf [[Overleg gebruiker:Erik Baas]]:
{{Geel}}
Ik kwam de volgende twee pagina's tegen. Beiden maken de indruk een overzicht te geven van de inmiddels vergeven WSBNs.
* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]]
* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]
Maar beide lijsten worden handmatig bijgehouden en gaan niet terug op een gemeenschappelijke codering. Dat is vragen om problemen, ik kwam er een tegen toen ik [[Elektrochemie voor MBO]] een plek wilde geven en een tijdje later toevallig in de andere lijst terechtkwam en zag dat daar een ander boek van dat nummer voorzien was. Het is een  probleem dat vooral speelt in de exacte hoek: de boekenplank daar vermeldt ook de WSBNs.&lt;br&gt;
Mijn voorstel zou zijn (op dezelfde manier als ik met de opgavenboeken wiskunde, natuurkunde en scheikunde gedaan heb) om een sjabloon aan te maken waarin centraal de nummers bijgehouden worden en dat dan in beide pagina's op te nemen.&lt;br&gt;
Misschien kan er in de zelfde slag dan meteen iets gedaan worden aan de dubbeling die in de nummers zit: Om een mij niet duidelijke reden wordt in een subniveau het hoofdniveau herhaald: &quot;nl-1-18-181-00001&quot; bijvoorbeeld. Mijn voorstel zou zijn daar &quot;nl-1-8-1-00001&quot; van te maken. Wat denk je? [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 jun 2023 18:10 (CEST)

:1: Alleen al het feit dat er twee (of meer, ik meen er laatst nóg een gezien te hebben) bestaan is niet gezond; staat ergens op mijn ToDo-lijst&lt;del&gt;je&lt;/del&gt;. Het hele systeem is kwetsbaar en onoverzichtelijk, er kunnen nog meer foute nummers bestaan, maar zie ze maar te vinden... Centrale opslag is een goed plan, maar geen geringe klus: er zijn nu 198 boeken met WSBN (zie [[:Categorie:Boeken met WSBN]]), en dus even zovele infoboxen. En: sjabloon of Lua-module?
:2: &lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;tellen lijkt wel moeilijk...&lt;/span&gt;
:3: Als dat getal echt altijd alleen maar een herhaling is kan het zeker weg; het gebeurt tussen de 1e, 2e én 3e groep cijfers, zo te zien. Op de [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst|WSBNlijst]] was je al begonnen, zag ik?
:4: Er staat me iets van bij dat het aantal cijfers vastgelegd is&lt;s&gt;, dat zal ik eens uitpluizen&lt;/s&gt;. Idd., zie punt 6 en [[Help:Boekstructuur#WSBN]]: ''&quot;Let erop dat het laatste deel van het nummer altijd 5 cijfers heeft&quot;''.
:5: Ik vraag me af of [[Tabellenboek Exact]] wel de juiste titel en WSBN heeft; het gaat over chemie, dat is hoofdgroep 1-5.
:6: Het aantal cijfers ''van elk van de vier groepen'' moet in elk geval altijd hetzelfde zijn, om alfabetisch te kunnen sorteren; nu komt &quot;1.5.0.10 &quot; voor &quot;1.5.0.9&quot;!
:7: Zie vooral ook [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]], de vorm van de nummering heeft een reden!
:8: [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]] kan - na vergelijking met [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] - beter een gewone lijst worden, net als alle andere boekenplanken, dus zonder WSBNs. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 jun 2023 19:44 (CEST)
::Pfoe dat zijn een boel vragen in een keer. Had ze niet allemaal voorzien. Ga toch een poging wagen:
::;1.: Geen commentaar, is alleen werk.
::;3.: Ik was inderdaad al begonnen. Ik heb daarin ook aangegeven dat het opschonen van de nummers mogelijkheden biedt voorbij de tien.
::;4.: Een vast aantal cijfers is op zich genomen niet zo'n probleem. Ik weet niet of het mogelijk is om de sorteerslag op basis van een knop boven een kolom uit te voeren maar de inhoud van een andere kolom als invoer te gebruiken. Een alternatief is het WSBN via een sjabloon in de lijst op te nemen: &lt;nowiki&gt;{{WSBN|1|8|12|2}}&lt;/nowiki&gt; geeft dan bijvoorbeeld &quot; 1- 8-12-00002&quot; als uitvoer. In mijn spreadsheet (open office) werkt dat en komt &quot;10-&quot; netjes achter &quot; 9-&quot;.&lt;br&gt;Een sjabloon zou ook meteen een uniek inspringpunt kunnen genereren naar de positie van een bepaald boek in de lijst.
::;5.: Voor tabellen exact denk ik in de richting van een digitaal BINAS. Nu al gebruik ik het regelmatig om wat gegevens op te zoeken. Daarbij gaat het niet alleen om chemische gegevens. Natuurlijk, dat is mijn achtergrond en een aantal tabellen zijn afkomstig of naar aanleiding van de serie [[Basiskennis chemie]]. Maar er zit nu ook al een tabel in over radioactief verval. Dat is echt een fysisch onderwerp.
::;6.: zie opmerking bij 4.
::;7.: Ik zal daar nog eens goed kijken. Maar niet nu. Ik krijg vierkante oogjes.
::;8.: Lijkt me een goed idee, en is vast minder werk dan een module maken met alleen de boekenplank exact.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 jun 2023 23:34 (CEST)
{{Einde}}
Nog twee nuttige links:
* [[Help:Boekstructuur#Het_WSBN]]
* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]
Meningen, ideeën? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 jun 2023 16:21 (CEST)
::;Bij punt 3: Ik weet niet in hoeverre het in een webbrowser werkt, maar tijdens het maken van toetsen had ik altijd de uitwerkingen ook in de toets staan. Alleen op het moment dat de student de toets onder ogen kreeg was de uutwerking gereduceerd tot een witte letter op een witte achtergrond en met een grootte van 1 punt. Voordeel: ik hoefde maar 'e'en bestand bij te houden en met een druk op de knop in Word had ik of een student- of een correctieversie. Als Browsers daar ook mee uit de voeten kunnen, kun je via een sjabloon een dubbbele entry realiseren: als eerste een in de kleur van de achtergrond en in een heel klein corps, dan een spatie en vervolgens het zichtbare nummer zonder sorteernoodakelijkheden.[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 4 jun 2023 12:39 (CEST)
:::Geen goed idee: dubbel werk en kans op fouten. En je ziet over het hoofd dat bij het ''selecteren'' van tekst ook de witte letters leesbaar worden.
:::Probeer maar: &lt;span style=&quot;color: transparent;&quot;&gt;Dit is een test.&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 jun 2023 10:17 (CEST)
Als we lijsten gaan combineren moeten we de info op [[Wikibooks:Boekenlijst]], [[Wikibooks:Infobox/Lijst van boeken met infobox]] en [[Wikibooks:Lijst van boeken zonder infobox]] (dynamisch!) ook overnemen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 jun 2023 02:04 (CEST)

== Parserfuncties voor strings ==
Als ik bij &quot;Help:Parserfuncties&quot; kijk staan er geen stringfuncties bij. Kijk ik in de &lt;del&gt;Engelse&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;engelstalige&lt;/ins&gt; wikipedia, dan zijn er ineens wel een aantal basisfuncties aanwezig. Kunnen die hier ook aangezet worden?[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 9 jun 2023 22:38 (CEST)
:[[Help:Parserfuncties]]? Hebben we niet! Parserfuncties en &quot;magic words&quot; werken hier trouwens gewoon, hoor. Wat voor functies zoek je? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 jun 2023 22:47 (CEST)
::Zie de sjabloonzandbak. Als het goed gedaan heb kun je niet verdwalen. Ik neem aan dat technisch computerengels geen probleem is. ;) [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 10 jun 2023 15:46 (CEST)
::Zie sjabloonzandbak. Verdwalen kan volgnes mij niet. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 10 jun 2023 15:56 (CEST)
:::Aha. Vreemd dat dat hier (en op nl.wikipedia!) niet werkt... Zal er eens naar kijken! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 jun 2023 20:35 (CEST)
::::Ook op en-wp, commons en meta werkt deze functie niet. Maar er is een sjabloon voor: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Len|test}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft {{Len|test}}. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 jun 2023 20:58 (CEST)

== VRT toestemming voor tekst ==
Hi,

Ik heb op VRT een toestemming gekregen voor [[Winnie de Poeh en de vrees voor het multiple choice-tentamen|een tekst]] die hier op nl-wikibooks gepubliceerd is. Ik heb al gezocht, maar kan geen procedure vinden: ik heb daarom de vrijgave tekst en de link naar het ticket in VRTS op de overlegpagina van het artikel geplaatst. Ik hoop dat dat voldoende is voor jullie. [[Gebruiker:Ciell|Ciell]] ([[Overleg gebruiker:Ciell|overleg]]) 11 jun 2023 20:08 (CEST)
:Zeker, dank je! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 jun 2023 21:28 (CEST)
::@Ciell Dankjewel voor de flexibiliteit, nu heb je ons aan een nieuwe procedure geholpen! Groetjes, [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] ([[Overleg gebruiker:Hansmuller|overleg]]) 12 jun 2023 10:18 (CEST)

== Contentdonatie via VRT ==
Beste Allen,

Zoals uit de bovenstaande correspondentie blijkt, kan een auteursrechthebbende - die niet zelf op nl.wikibooks actief is - een werk schenken aan nl.wikibooks door middel van een verklaring aan permissions-nl{{@}}wikimedia.org van de VRT groep voor auteursrecht, met kopie aan de oplader. Nadat de oplader het werk op nl.wikibooks geplaatst had vulde de rechthebbende dit formulier in:

&lt;pre&gt;
----
Hierbij verklaar ik de auteur en/of de enige eigenaar van de exclusieve
auteursrechten te zijn van het bestand
 
XX VUL IN: URL OP WIKIBOOKS XX

Ik verklaar hierbij dit werk te publiceren onder de CC-BY-SA-4.0
licentie ( https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.nl ). Ik
verleen iedereen het recht om het werk te gebruiken in elk mogelijk
product (ook commercieel) en het te wijzigen naar behoefte, zoals
CC-BY-SA voorschrijft.
 
Ik ben me ervan bewust dat ik altijd de rechten van mijn werk behoud en
het recht behoud om met mijn naam vermeld te worden volgens
CC-BY-SA-4.0. Ik ben me ervan bewust dat ik deze verklaring niet in kan
trekken, en dat het werk permanent kan worden bewaard op een
Wikimedia-project.
 
XX VUL IN: AUTEUR, DATUM, PLAATS XX
----
&lt;/pre&gt;
Bij het onderhavige wikiboek [[Winnie de Poeh en de vrees voor het multiple choice-tentamen]] was er nog een detail en variatie: de tekening van Winnie de Poeh door Shepard viel natuurlijk niet onder deze verklaring van de tekstauteur, alleen de tekst.
* Anders dan op Wikimedia Commons staat de vermelding van registratie door VRT niet in een sjabloon, maar op de [[Overleg:Winnie_de_Poeh_en_de_vrees_voor_het_multiple_choice-tentamen|Overlegpagina]]. Ik vermeldde dit weer op de titelpagina van het werk.

Met dank aan Erik en Ciell, en met vriendelijke groeten, smelt niet, [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] ([[Overleg gebruiker:Hansmuller|overleg]]) 12 jun 2023 11:41 (CEST)

== Voorstel: uitgelicht Wikiboek bij &quot;We hebben hulp nodig!&quot; een keer aanpassen? ==
Op de hoofdpaginarubriek staat onder &quot;We hebben hulp nodig!&quot; nu al heel lang (ik denk inmiddels vele jaren) [[Duits]], wat volgens mij in de praktijk alleen wordt verbeterd door degenen die hier toch al op vaste basis bijdragen, niet door toevallige bezoekers van de hoofdpagina. 

Wordt het niet eens tijd om een ander boek uit te gaan lichten? [[Duits]] is denk ik idd. niet het allerbeste en meest complete boek hier, maar er is anderzijds genoeg wat veel dringender verbetering behoeft. Misschien eens een lijst met &quot;kandidaten&quot; maken? 28 jun 2023 11:26 (CEST) [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 28 jun 2023 11:27 (CEST)
:Goed idee. Van mij mogen deze alvast op de lijst met kandidaten:
* [[Songbook]]
* [[Jazz standards]]
* [[Beroemde jazzmuzikanten]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis]]
* [[Shakespeare van A tot Z]]
* [[Gedichten uit de wereldliteratuur]]
* [[Kunstgeschiedenis]]
:[[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 28 jun 2023 12:58 (CEST)

::Ja, [[duits]] staat er sowieso al veel te lang; [[Scalable Vector Graphics]] en [[modelspoorwegbouw]] kunnen m.i. wel wat hulp gebruiken. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 jul 2023 01:05 (CEST)

== [[Winnie de Poeh en de vrees voor het multiple choice-tentamen]] ==
Zojuist kwam ik dit tegen, aangemaakt door [[gebruiker:Hansmuller]]. Om eerlijk te zijn zie ik niet meteen wat nu de eigenlijke bedoeling hiervan is, en waarom dit per se in de hoofdnaamruimte moet staan. Het is sowieso voor het grootste deel  tekst die letterlijk is overgenomen uit een ''Winnie-the-Pooh''-verhaal (auteursrechtenvrij blijkbaar), maar verder blijft totaal onduidelijk wat het achterliggende idee is. Ik heb ook even gekeken naar de bronvermelding, en er wordt zo te zien alleen maar verwezen naar een paar pagina's op Wikipedia en Commons, afgezien van de site waarvanaf de tekst erboven is gekopieerd. 

Nog geheel los van het voorgaande: individuele pagina's horen eigenlijk sowieso niet in de hoofdnaamruimte, maar moeten in principe altijd onderdeel zijn van een groter geheel (een Wikiboek, in dit geval). Voor een nog onaf boek hebben we hier [[Wikibooks:Wachtruimte]].

Eigenlijk zou ik dit het liefst naar een aparte ruimte verplaatsen. Wat vinden anderen hier? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 28 jun 2023 14:38 (CEST) Aanv. Ik ping [[gebruiker:Ciell]] hier ook maar even over. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 28 jun 2023 14:41 (CEST)

:Het is wel degelijk een compleet boek, en past dus zeker wel in de hoofdnaamruimte. 't Behoeft alleen nog een betere indeling in delen en/of hoofdstukken. Eerlijk gezegd heb ik me wel afgevraagd ''waarom''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 jul 2023 01:17 (CEST)
:: Er komt inderdaad nog een info-pagina aan het begin met uitleg bij. Groetjes, [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] ([[Overleg gebruiker:Hansmuller|overleg]]) 31 jul 2023 17:47 (CEST)

== Verzoek... ==
... aan de andere moderatoren van Wikibooks om de komende tijd de dagelijkse werkzaamheden uit te voeren, ik ben er nl. even niet. Beetje leeg na het afronden van een megaklus, druk met andere dingen en voel me niet erg lekker, tel maar op... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 jul 2023 01:25 (CEST)
:Resultaat: nul. Geen enkele bewerking gecontroleerd, geen vandalisme opgeruimd, geen spammers geblokkeerd, geen actie op de verwijderlijst, en 65 nieuwe lintfouten. Teleurstellend. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 19 jul 2023 23:04 (CEST)
::? Heb het momenteel ook druk, maar kom hier wel af en toe en heb weinig of geen vandalisme gemerkt. En lintfouten behoort niet tot mijn expertise. Welkom terug, [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 20 jul 2023 11:25 (CEST)
@Erik Baas Mijn excuses! Ben soms blijkbaar te lui. Dat ik helaas geen heilige met bilocatie ben, of een Bodhissatva met acht armen, helpt ook niet. Was ik maar met meer Hanzen, hoewel... soms is één al teveel :-)) 
Dankjewel voor je niet-aflatende waakzaamheid en scherpzinnige ingrepen op nl.wikibooks ! Vriendelijke groeten, [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] ([[Overleg gebruiker:Hansmuller|overleg]]) 4 aug 2023 10:50 (CEST)

== Donatieverzoek zichtbaar en mag minder vaak? ==
@Vangelis @Erik Baas @De Wikischim @J.G.G. @T.vanschaik @Bdijkstra @TeunSpaans @Ellywa en anderen,&lt;br&gt;
Beste allen,

Vanmiddag overlegden de auteur van [[Winnie de Poeh en de vrees voor het multiple choice-tentamen]] - parodie op kinderboek als hulp voor examenkandidaten - en ik over de gewenste opmaak. (De auteur kwam ook met een infopagina voor het begin, toevallig ook al terecht verzoek van De Wikischim.)
* Wel maakte de auteur bezwaar tegen een Verzoek &quot;om uw steun&quot; voor Wikimedia om een donatie om de website gratis te houden, in kleine letters gecentreerd als eerste regel op elke webpagina. 

Ik krijg die thuis zelf nu niet te zien. Auteur wil dit verzoek maar één keer op één pagina in zijn wikibook hebben, want donatieverzoek bederft opmaak en is irritant, vindt hij, werkt zo ook niet. Voor hem is deze verplichte? tekst een breekpunt.

* Weten jullie hoe dit zit, verschijnt deze boodschap op alle pagina's (al krijg ik hem niet te zien)?
* Zo ja, kunnen we hem selectief uitschakelen, zoals auteur dat wil?

Bedankt, groetjes, [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] ([[Overleg gebruiker:Hansmuller|overleg]]) 31 jul 2023 17:54 (CEST), oplader van het genoemde wikiboek.

:Niet-ingelogde lezers krijgen inderdaad op elke pagina een banner te zien; ernaast staat overigens een linkje &quot;verberg&quot;! Wie wel ingelogd is kan onder &quot;voorkeuren -&gt; banners&quot; nog het een en ander verbergen. That's it, zo ziet Wikibooks eruit.
:Het zal technisch gesproken ongetwijfeld mogelijk zijn de banners te verbergen, maar het is niet aan ons of &quot;de auteur&quot; om dat te bepalen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 jul 2023 23:35 (CEST)

== Vraagje over eventuele 'verhuis' van teksten WS naar WB ==
Op Wikisource is men bezig met een strengere toepassing van de richtlijn dat bij een vertaling van een brontekst niets mag worden toegevoegd van commentaar, explicatieve voetnoten enz. Die voetnoten bij [[s:Het_paradijs_verloren:_Boek_I|mijn vertaling van die twaalf boeken van Paradise Lost]] zijn echter essentieel om de brontekst van John Milton te begrijpen vanwege de vele verwijzingen naar Bijbel, mythologie e.d. Men suggereerde me om bijdragen als deze op Wikibooks te plaatsen zodat het een studieboek kan blijven.  [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 10 aug 2023 13:46 (CEST)
:Bij nader inzien vind ik dit echter niet zo'n goed idee en beperk me liever tot publicatie van boeken waar ik zelf controle over heb (mijn ervaring met WS maakte me wantrouwig). Het is ook eerder een literaire vertaling dan een studieboek. Groet, [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 11 aug 2023 03:43 (CEST)
::Tja, het nieuwe beleid daar op Source lijkt nu op het eerste gezicht misschien wat streng maar ik denk dat er toch wel iets in zit. Wikisource is in wezen niets anders dan de &quot;Wikimedia-variant&quot; van bijv. GoogleBooks of DBNL. Alle overige zaken, zoals uitleg, analyses e.d., zijn vermoedelijk idd. het beste op hun plek hier op Wikibooks en/of op Wikipedia. Als een bepaalde dichtregel veelvuldig wordt aangehaald zou je trouwens ook nog kunnen overwegen om het op Wikiquote te zetten. Groet, [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 12 aug 2023 12:24 (CEST)
:::Inderdaad. Ik heb er geen probleem mee om me aan de clubregels op WS te houden. Alleen ben ik nu extra voorzichtig om grotere vertaalwerken op een wikimediaproject als WS of WB te zetten, omdat ik niet meer zeker ben dat die in de vorm zullen blijven staan zoals ik ze bedoelde. Om maar te zwijgen over vandalisme... Wikiquote is niet echt mijn ding, zoals je waarschijnlijk weet. Wikibooks is mijn favoriet (daar loopt sympathiek volk rond zoals De Wikischim en zo :) omdat ik daar met meer vrijheid kan werken aan dingen die me interesseren. Ik ben wel (heel) wat minder actief hier, eerst door de schuld van Milton met zijn tienduizend versregels, en nu door Wordsworths werk waar ik tot volgende lente mee bezig ben. Als me dan nog een paar niet uitgeputte hersencellen resten, kom ik zeker terug naar Wikibooks :) [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 12 aug 2023 16:34 (CEST)
::::Voor vandalisme hoef je niet zo bang te zijn. Wikibooks heeft daar weinig hinder van, en als het al plaatsvindt is er altijd wel een van de [[Speciaal:Gebruikerslijst/sysop|9&amp;nbsp;(!)&amp;nbsp;moderatoren]] als de kippen bij om de pagina te herstellen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 aug 2023 17:01 (CEST)
:::::Dat is waar, dat van die kippen en zo. Vooral Erik Baas verzet enorm veel werk, waarvoor dank. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 12 aug 2023 17:33 (CEST)

:Nog even in aanvulling op het bovenstaande: het lijkt me wel weer lichtelijk overdreven als je op Source nu zelfs geen voetnoten meer zou mogen plaatsen. Dat kan in sommige gevallen juist heel nuttig zijn en misschien zelfs wel van serieus belang om een wat oudere tekst voor de hedendaagse lezers goed toegankelijk te houden (zie bijv. hoe ik het zelf vorig jaar [https://nl.wikisource.org/w/index.php?title=Gezelle/Heete_Pootjes&amp;diff=prev&amp;oldid=127779 hier] ergens deed met een tekst die vanaf Wikipedia was overgezet).
:En op Wikiquote is er sinds een paar jaar praktisch niemand meer die nog actief bijdraagt, dus automatisch ook geen vervelende lui. Whaledad is er nog steeds mod, maar ook hij doet volgens mij intussen niets anders meer dan het vandalisme opruimen. Mogelijk is het project (in de huidige opzet dan tenminste) op den duur helemaal niet meer levensvatbaar, onlangs is dat alweer even ter sprake gekomen. De ironie wil trouwens dat o.a. ikzelf omstreeks 2015 Whaledad al precies hiervoor herhaaldelijk heb gewaarschuwd, en daarop wegens het niet akkoord gaan met de richtlijnen ben weggezet als een projectverstoorder. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 12 aug 2023 20:52 (CEST)
::Het is jammer voor lezers/studenten met beperkt budget dat deze vertaling (een afgeslankte versie van wat in het boek staat) niet meer gratis kan worden geraadpleegd om zo'n formeel principe. Toch wel vreemd dat voetnoten in jouw bijdrage wel kunnen. ([Calimero-modus aan]: ''&quot;En dat is niet eerlijk!&quot;'' [/Calimero-modus uit]. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 15 aug 2023 13:31 (CEST)
:::Tja, het was dacht ik juist ooit het hele basisidee achter de Wikimedia-projecten om zoveel mogelijk informatie gratis en voor iedereen te ontsluiten. Afijn, er is in deze wereld nog wel meer wat zich niet erg goed laat begrijpen. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 17 aug 2023 00:46 (CEST)
@J.G.G. @De Wikischim WS moet zelf maar weten hoe gek ze doen, een prachtige geannoteerde Milton(-vertaling) op WB zou fantastisch zijn! Welbedankt J.G.G. ! [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] ([[Overleg gebruiker:Hansmuller|overleg]]) 18 aug 2023 10:08 (CEST)

:bloos bloos :) Ik ben er nog over aan het nadenken of ik het nog ergens ga plaatsen, toch bedankt voor de waardering, dat doet een mens goed. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 26 aug 2023 15:03 (CEST)
:::Helemaal eens met bovenstaande dat ik een geannoteerde Milton als een bijzonder waardevolle aanwinst voor wikibooks zou zien. [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 3 sep 2023 15:56 (CEST)

== Net maken van Hoofdpagina, Kantelen? ==
@Vangelis @Erik Baas @De Wikischim @J.G.G. @T.vanschaik @Bdijkstra @TeunSpaans @Ellywa en anderen

Beste Wikiboekianen,

Onze https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina ziet er voor bezoekers afstotelijk uit door de grabbelton linksonder, hoorde ik laatst nog. Wij kijken daar inmiddels overheen. De situatie is nu:&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Linkerkolom &quot;onaffe&quot; boeken&lt;/u&gt;: We trachten met klem lieden te werven om onaffe boeken aan te vullen, MAAR... die vlieger gaat niet op?&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Rechterkolom &quot;affe&quot; boeken&lt;/u&gt;: De voltooide, affe boeken die wél interessant kunnen zijn voor bezoekers.&lt;br&gt;

&lt;u&gt;Voorstel&lt;/u&gt;: we &lt;u&gt;kantelen&lt;/u&gt; dit stuk van de Hoofdpagina: kolommen links-rechts (onaf-af) worden horizontale vakken onder-boven (onaf-af).
Dus kanteling van 90 graden tegen de klok.
Dan hebben we na het begin eerst de affe boeken, en daaronder de enorme grabbelton van onaffe boeken.
Eventueel wél ergens aan het begin al een linkje naar de onaffe boeken (dan onderaan) met aanvulverzoek.

* Wat docht u?
* Wie wil het doen? Een deskundig persoon, of anders ik?

Dank en wikigroeten, [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] ([[Overleg gebruiker:Hansmuller|overleg]]) 18 aug 2023 10:01 (CEST), [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] ([[Overleg gebruiker:Hansmuller|overleg]]) 26 aug 2023 12:59 (CEST)

: Lijkt me inderdaad helderder. De huidige layout legt wel meer nadruk op de on-affe boeken, maar we ogen idd een beetje als een zooitje. Nadruk op de boeken die wél klaar zijn, legt meer de nadruk op wat we wel hebben, en zal daarom m.i. vermoedelijk meer lezers en bezoekers trekken. [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 27 aug 2023 20:53 (CEST)

== br-tag ==
Ik zie dat ik geen &lt;nowiki&gt;&lt; br /&gt;&lt;/nowiki&gt; kan gebruiken. Wat kan ik in plaats daarvan gebruiken? [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 27 aug 2023 20:49 (CEST)
:'''&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;'''
:&amp;lt;br /&gt; is verouderde HTML, filter #4 heeft dat gemeld toen je de pagina probeerde op te slaan. Voor het maken van lijsten en opsommingen zijn er overigens de tekens &lt;code&gt;:&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;#&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;*&lt;/code&gt;. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 aug 2023 20:59 (CEST)
::Die ken ik, maar doen geen van drien wat ik wil. Ik wil er geen opsommingsteken bij, en ik wil niet inspringen. Toch bedankt. [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 30 aug 2023 10:23 (CEST)
:: Ik zie nu pas dat je een subartikeltje hebt bewerkt als voorbeeld. Dank je! Die truc met een spatie aan het begin ziet er wel redelijk uit. [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 3 sep 2023 15:46 (CEST)
:::Als je een regel begint met een spatie maakt de wiki-software er een &amp;lt;pre&gt;-tag van. Merk op dat dan ook een ander (monospace) lettertype wordt gebruikt! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 sep 2023 23:54 (CEST)

== Jouw wiki zal binnenkort in de 'alleen-lezen' modus te gebruiken zijn /2 ==
&lt;s&gt;* Zie [[Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven_2023#Jouw_wiki_zal_binnenkort_in_de_'alleen-lezen'_modus_te_gebruiken_zijn_/2]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 16 sep 2023 00:27 (CEST)&lt;/s&gt;

== Literatuurstudie ==
Literatuurstudie is een onderdeel van sjabloon Talen. Daarom plaatste ik mijn vertaling van [[John Milton: Het paradijs verloren|Miltons Paradise Lost]] ook daarin. [[Gebruiker:Erik Baas]] is blijkbaar niet akkoord en verwijderde al tweemaal mijn bijdrage uit deze categorie omdat het 'geen taal is'. [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Talen&amp;diff=prev&amp;oldid=383008 Zie hier]. Ik sta hier een beetje verbluft naar te kijken, want op die manier is mijn bijdrage zelfs niet meer zichtbaar op de hoofdpagina. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 2 okt 2023 10:04 (CEST)
:Correctie: ik verwijderde het artikel uit [[Sjabloon:Talen]], omdat het niet over een ''taal'' gaat; simpel, toch? Het hoort m.i. ook niet onder het kopje &quot;literatuur''studie''&quot;.&lt;br&gt;
:En als je het weer eens niet met me eens bent: gaarne eerst overleg, niet meteen botweg terugdraaien. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 okt 2023 11:46 (CEST)
::Tja, omgekeerd eigenlijk: wat jij doet is niet zo sympathiek en had je eerst dienen te overleggen natuurlijk. De oplossing (voor jouw probleem) is echter simpel: hernoem het sjabloon naar ''''sjabloon Talen en letterkunde'''' en iedereen is tevreden. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 2 okt 2023 12:03 (CEST)
:::Met het sjabloon is niets mis, ook de titel niet. Alle andere links aldaar leiden naar artikelen die er ''wel'' in passen. Een link op [[Gedichten uit de wereldliteratuur]] lijkt me een beter idee. En op jouw &quot;niet zo sympathiek &quot; ga ik maar niet in. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 okt 2023 12:28 (CEST)
::::Tja. Als je dit dan per se niet in [[Sjabloon:Talen]] wilt hebben staan, zouden we ook een afzonderlijk [[Sjabloon:Literatuurstudie]] oid kunnen aanmaken. (Iets als  [[Gedichten uit de wereldliteratuur]] past daar dan natuurlijk ook perfect in.) Probleem opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 2 okt 2023 12:33 (CEST)
:::::Bijna. Ik zie er het ''studie''-element niet van in. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 okt 2023 12:35 (CEST)
::::::'Literatuurstudie': Die groep binnen het sjabloon is zo genoemd indertijd door Vangelis. 'Letterkunde' past m.i. nog beter, ook voor Amerikaanse, Engelse literatuur enz. die immers niet over de taal maar over de letterkunde in die taal gaan. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 2 okt 2023 12:40 (CEST)
:::::::En bevat zes items die daar prima in passen; niks mis mee. Suggereer nou niet dat Vangelis de oorzaak van dit probleem is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 okt 2023 12:47 (CEST)
::::::(na bwc) [[Sjabloon:Literatuur]] als naam kan ook prima wat mij betreft. Misschien idd. nog wel net iets beter, aangezien het algemener is en dus meer dekt. Dus dan kan een deel van de huidige inhoud van [[Sjabloon:Talen]] daarheen worden overgezet. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 2 okt 2023 12:43 (CEST)
:::::::Heeft zeker bestaansrecht; &quot;44. Literatuurstudie&quot; zou er goed in passen. Miltons Paradise Lost niet. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 okt 2023 12:50 (CEST)
::::::::Met je laatste zin ben ik het beslist niet eens, je kunt het nieuwe sjabloon prima zo inrichten dat er weer een eigen subkop is voor individuele literaire werken. Maar dat is hier verder weer een heel ander topic. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 2 okt 2023 17:00 (CEST)
::Mijn [[Overleg sjabloon:Talen|voorstel tot hernoeming]] staat op de overlegpagina van het betreffende sjabloon. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 2 okt 2023 12:21 (CEST)
Stop aub. met telkens weer terugdraaien van mijn bewerking totdat het overleg is afgerond! :-( - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 okt 2023 12:41 (CEST)
:Ik vrees dat weinigen je nog kunnen volgen. De met het sjabloon verbonden boekenplank draagt eveneens de titel ''Taal en letterkunde''. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 2 okt 2023 12:45 (CEST)
::Maar... hoe moeilijk kan het zijn? Het sjabloon heet &quot;Talen&quot; en bevat links naar ''talen''! Laat dat asjeblieft zo, er mankeert niets aan!  {{Afzender|Erik Baas}}
:::&quot;Het bevat links naar talen&quot;? 
::::44. Literatuurstudie
:::::Amerikaanse literatuur - Bekende gedichten uit de wereldliteratuur - Engelse literatuur - Franse literatuurgeschiedenis  - Nederlandse literatuur in de middeleeuwen - Nederlandse literatuurgeschiedenis 
:::Daar past Miltons Paradise Lost perfect bij. Mijn bijdrage alhier wordt overigens op Klascement als studie van Engelse literatuur en taal vermeld... 
Maar goed, ik laat het aan jullie over om hier al dan niet wat aan te doen. Ik moet als 73-jarige vooral aan mijn gezondheid denken, en neem afstand. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 2 okt 2023 13:07 (CEST)
:Toevoegsel: ik heb het Sjabloon Talen teruggebracht naar de oorspronkelijke versie. Het is aan Erik om iedereen van zijn gelijk te overtuigen. Misschien brengt een peiling/stemming duidelijkheid wat de meerderheid wil? [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 2 okt 2023 15:26 (CEST)

----
'''STELLING''': [[John Milton: Het paradijs verloren]] hoort te worden opgenomen in het sjabloon Talen/Literatuurstudie
:VOOR:
:# [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 2 okt 2023 15:26 (CEST)
:# [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 2 okt 2023 16:43 (CEST) Ja, voor nu; tegelijkertijd vind ik de optie van een eigen [[sjabloon:Literatuur]] oid al met al nog wat beter. Maar dat vergt dus wel weer eerst even wat sjabloon-technisch geknutsel (misschien iets voor [[gebruiker:Romaine]]?).  
:TEGEN

:COMMENTAAR

==Onopgemerkt vandalisme ==
Opmerking terzijde: terwijl we hierboven vandaag met z'n allen een beetje aan het ruziën zijn, was er vanmiddag vandalisme op [[Griekse mythologie/Helden]] dat ruim twee uur onopgemerkt is blijven staan. Laten we hoe dan ook in het achterhoofd houden waarvoor we hier bovenal zijn. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 2 okt 2023 17:03 (CEST)

== sensation du déjà vu ==
:De Wikischim heeft gelijk. Dit 'geruzie' was ook het laatste dat ik wilde of verwachtte toen ik [https://nl.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Lerarenkamer#Vraagje_over_eventuele_'verhuis'_van_teksten_WS_naar_WB na lang aarzelen] besloot om mijn vertalingen of een gedeelte ervan hier te plaatsen. Die aarzeling blijkt nu terecht, want medewerker X kan ineens besluiten om mijn bijdrage op de hoofdpagina onzichtbaar te maken, gedreven door de ambitie om de puntjes op de i te zetten. Sensation du déjà vu voor mij, na mijn ervaring op Wikisource. Probleem: ik ben al een dagje ouder en heb geen zin meer om elke dag 'toezicht te houden' en zeker niet om me te ergeren aan de ingrepen en het negativisme van andere bijdragers. Slecht voor de rikketik. Dat probleem heb ik niet als ik mijn teksten uitsluitend op een eigen website plaats. 
:Ik ga me verder niet meer bemoeien met deze discussie en wacht af wat er gebeurt. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 3 okt 2023 10:54 (CEST)
;verwijdering
Wijzer geworden uit deze ervaring, heb ik toch besloten tot verwijdering van mijn vertalingen op Wikibooks, die ik nu een onderkomen bezorg op de website https://www.milton-paradijsverloren.be/  waar ze vrij kunnen worden geraadpleegd. Voor mij geeft dat meer garantie op rust, wat ik nu nodig heb. Dat heeft verder geen invloed op mijn andere bezigheden op Wikibooks, waar ik nog steeds graag vertoef. mvg, en met dank voor jullie reacties, [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 3 okt 2023 16:12 (CEST)
:&quot;heb ik besloten&quot;? Het is mi. niet aan jou om zonder goede reden en zonder enig overleg artkelen te verwijderen. Je mag ze nomineren voor verwijdering op [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's]] zodat we er over kunnen stemmen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 okt 2023 15:07 (CEST)

==Ongewenst vertrek vertalingen !? ==
@J.G.G. @Erik Baas @Wikischim en anderen, Boven zagen we hoe een kleine formaliteit leidde tot onbereikbaarheid en verlies van inhoud: de terugtrekking van J.G.G.'s prachtige vertalingen. Dat mag natuurlijk NOOIT, Inhoud gaat altijd boven Formaliteit. Natuurlijk is in tweede instantie correct indelen met juiste sjablonen enzovoorts zeker van belang, maar in de limiet krijgen we bij  teveel formalisme dan zonder inhoud zeker een formeel perfecte, zij het lege, website. Ik hoop dat J.G.G. zijn vertalingen kan laten staan ! Vriendelijke groeten, [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] ([[Overleg gebruiker:Hansmuller|overleg]]) 15 okt 2023 09:23 (CEST)
:Het ging geloof ik niet zozeer om een formaliteit, maar de twee collega's konden het niet eens worden over de inrichting van [[Sjabloon:Talen]] (dat volgens Erik te uitgebreid werd, wat me met alle respect overdreven lijkt). Met het nieuwe voorstel dat ik [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer&amp;diff=prev&amp;oldid=383034 hier] deed voor een afzonderlijk sjabloon voor literatuur is verder niets gedaan. Tja, ik weet het nu ook even niet meer. Blijkbaar is verwijderen vanwege een kleinigheid dan de enige resterende oplossing. 
:Op Wikipedia zou iets als dit bijv. een kwestie voor &quot;Overleg gewenst&quot; kunnen zijn geweest, maar ja, hier valt het met zo weinig vaste bijdragers natuurlijk al gauw helemaal stil. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 15 okt 2023 12:06 (CEST)
::Bedankt voor de lovende woorden. Dat het sjabloon Talen beter een andere naam zou krijgen is slechts bijkomstig (gerommel achter de schermen). Het ging me er vooral om dat mijn niet onaanzienlijke bijdrage door die ingreep ''zonder voorafgaand overleg'' van de hoofdpagina werd verwijderd. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 22 okt 2023 13:26 (CEST)
:::Ja, jouw naam op Wikibooks, dat is een teer punt, dat begrijp ik wel. Vooral op de voorpagina, natuurlijk. En verder nog '''[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:Zoeken&amp;limit=500&amp;offset=0&amp;ns0=1&amp;ns1=1&amp;ns2=1&amp;ns3=1&amp;ns4=1&amp;ns5=1&amp;ns8=1&amp;ns9=1&amp;ns10=1&amp;ns11=1&amp;ns12=1&amp;ns13=1&amp;ns14=1&amp;ns15=1&amp;ns102=1&amp;ns103=1&amp;ns104=1&amp;ns105=1&amp;ns828=1&amp;ns829=1&amp;ns2300=1&amp;ns2301=1&amp;ns2302=1&amp;ns2303=1&amp;search=grandgagnage 141 keer]''', voluit geschreven, elders op Wikibooks. En niet bescheiden ''onder'' de artikelen, maar liefst pontificaal er ''boven''. Het lijkt wel of je dat nóg belangrijker vindt dan de ''inhoud'' van je bijdragen. Wat overigens ook al bleek toen je 14 complete artikelen zomaar [https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:Logboeken?type=delete&amp;user=J.G.G.&amp;page=&amp;wpdate=&amp;tagfilter=&amp;subtype=&amp;wpFormIdentifier=logeventslist] verwijderde, zonder enig overleg. Waar ik het trouwens helemaal niet mee eens ben, maar om verder gehakketak te vermijden heb ik het er bij laten zitten. Nu niet meer. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 okt 2023 15:04 (CEST)
::::Natuurlijk ben ik niet bescheiden over die literaire vertaling van meer dan 300 pagina's. Ik ben daar integendeel bijzonder trots op. Dat ik een gedeelte van het boek op Wikibooks plaatste ('schonk' is het juiste woord), was achteraf beschouwd gewoon niet zo'n goed idee. Neem me niet kwalijk dat ik nu niet meer reageer - ik wil best nog wat tijd steken in Wikibooks maar dit absurde gedoe is puur tijdverlies voor me. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]])
:::::Eh, &quot;schonk&quot;? Pfft... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 okt 2023 15:54 (CEST)
::::::;Ik zie nu pas deze winderige reactie van Erik Baas... 
::::::Ik meen hieruit te begrijpen: 
::::::1) dat hij zich stoort aan de (verplichte) naamsvermelding onder de licentie CC BY-SA en 
::::::2) dat hij, meer specifiek, mijn creatieve bijdragen niet ziet als aanwinst slash schenking aan het gemeenschapsproject Wikibooks maar als verwerpelijke sluikreclame streepje zelfpromotie.
::::::De gedachten zijn vrij, hoe onzinnig ze ook zijn, maar ik wil hier voor eens en altijd duidelijk maken dat het mij geen voordeel oplevert om vertalingen als Paradise Lost gratis ter beschikking te stellen. Integendeel zelfs. Waarom het boek kopen als je de tekst grotendeels gratis op WB of elders kunt lezen? Gek toch dat ik dat nog moet uitleggen. 
::::::Het is waar dat ik een dubbele pet draag, als medewerker en als schrijver, en dat stuit Erik (en wie weet nog meer medewerkers?) blijkbaar tegen de borst. Ik zou dat natuurlijk kunnen oplossen door mijn naam overal te verwijderen, maar dan moeten die teksten/vertalingen ook verwijderd worden. Meer heb ik hierover eigenlijk niet te zeggen. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 29 okt 2023 14:22 (CET)

==Immanuel Kant==
Ik zie net dat dezelfde dwarse 'medewerker' nu weer buitensporige belangstelling krijgt voor de door mij begonnen pagina [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Immanuel Kant]]. Het mooie portret van kant in een meditatieve pose wordt door hem gewraakt uit esthetische redenen. Misschien heeft iemand zin om op de overlegpagina van dat artikel iets te zeggen over dat argument. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 22 okt 2023 13:26 (CEST)
:Mijn aandacht werd getrokken doordat [[User:Artanisen]] een andere versie van de foto plaatste, zo simpel is het. Doe eens niet zo dramatisch met je &quot;buitensporige belangstelling&quot;. En je kwalificatie &quot;dwars&quot; is op het randje van beledigend. Verzoeke je een beetje in te houden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 okt 2023 13:54 (CEST)
::Het is eenvoudig: ik verkies als aanmaker van het artikel de eerdere foto... mvg, [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 22 okt 2023 14:22 (CEST)
:::Die zou prima zijn als hij aan de linkerkant stond. Ik heb nu drie verschillende oplossingen aangedragen: andere foto, foto links, geen foto; kies maar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 okt 2023 14:53 (CEST)
::::Ik heb echt geen zin om een revert-oorlogje te spelen om zoiets absurds. Je hoeft geen oplossing aan te dragen omdat er geen probleem is. Als je vindt dat er wel een probleem is, reageer dan op de overlegpagina van het artikeltje. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 22 okt 2023 14:56 (CEST)
:::::Er was wel degelijk een probleem en dat heb ik heel simpel opgelost, maar jij bent in deze niet voor rede vatbaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 okt 2023 15:05 (CEST)
:::::Voor iemand die &quot;geen zin om een revert-oorlogje te spelen&quot; heeft ben je ook nu nog wel druk aan het reverten.
:::::PS.: Er liggen inmiddels ''vier'' mogelijkheden om dit probleem op te lossen, zie [[Overleg:Bekende filosofen uit de geschiedenis/Immanuel Kant]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 okt 2023 18:19 (CEST)
::::::Het probleem hiermee is dat er om te beginnen helemaal geen probleem was. Niet met de lay-out, niet met de foto. Ik begrijp niet waarom je zo bezig bent, maar ik ben het wel beu dat je me verplicht om tijd te steken in een niet-probleem. Het mag dan je persoonlijke voorkeur zijn om een andere foto te plaatsen, mijn voorkeur blijft het veel iconischer portret van Kant, en als aanmaker van het artikel zou dit voldoende moeten zijn. BTNI dus.[[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 22 okt 2023 19:04 (CEST)
Het probleem ontstond toen Artanisen een foto in spiegelbeeld plaatste (zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Bekende_filosofen_uit_de_geschiedenis/Immanuel_Kant&amp;oldid=383720]). Je opmerking over &quot;persoonlijke voorkeur&quot; en &quot;andere foto&quot; is natuurlijk onzin: de layout deugde niet, heel simpel. Enfin, vier mogelijkheden dus; kies maar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 okt 2023 19:27 (CEST)
::De lay-out, noch de foto vragen om jouw 'correctie'. Onbegrijpelijk hoor. [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 22 okt 2023 19:31 (CEST)
:::Dat is jouw mening. Enfin, de mijne ken je. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 okt 2023 19:41 (CEST)

== &quot;We hebben hulp nodig!&quot; ==
Nu de hoofdpagina blijkbaar op de schop gaat, wil ik er nog maar eens op wijzen dat bij de rubriek &quot;We hebben hulp nodig!&quot; – in de rechterkolom bovenaan – nog steeds het Wikiboek [[Duits]] staat. Dat staat daar nu al ongewijzigd als uitgelichte &quot;verbeterkandidaat&quot; voor zover ik me herinner. Er zijn volgens mij diverse Wikiboeken die nog veel dringender verbetering behoeven. 

Los van het voorgaande: volgens mij kan die hele rubriek eigenlijk net zo goed helemaal weg, ik heb nl. nooit het idee gehad dat deze vorm van uitlichten veel effect sorteert. En ook als dat toch zo is, lijkt het me het onderhand toch echt tijd om ''etwas anderes hervor zu geben'', zoals ik net hiervoor al zei. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 16 okt 2023 11:11 (CEST)</text>
      <sha1>euekw7f8en9dje1s0gljkojlwtgd3a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:And</title>
    <ns>10</ns>
    <id>42320</id>
    <revision>
      <id>432132</id>
      <parentid>432035</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:52:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>compacter tbv. subst</comment>
      <origin>432132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="454" sha1="64cxwynohextfutxhzy7njh3ufuscic" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#IfEq:{{{1|}}}.{{{2|}}}|1.1|1|}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
;Doel
:Logische &quot;and&quot; van twee logische waarden.
:Geldige inputwaarde is 1, alle andere waarden gelden als false.
:Het resultaat is alleen '''1''' als beide parameters '''1''' zijn, anders een lege string.

;Gebruik
:{{Sjabdemo|And|1|1}}

{{Waarheidstabel|and|2}}

;Opmerking
:Kan evt. uitgebreid worden naar meer parameters.

[[Categorie:Sjablonen scripting/boolean]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>64cxwynohextfutxhzy7njh3ufuscic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Or</title>
    <ns>10</ns>
    <id>42323</id>
    <revision>
      <id>432121</id>
      <parentid>432034</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>met alleen And en Not</comment>
      <origin>432121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="487" sha1="4l5okmbl0aaos0fjpvt9p2k5nnuiqo1" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Not|{{And|{{Not|{{{1|}}}}}|{{Not|{{{2|}}}}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
;Doel
:Logische &quot;or&quot; van twee logische waarden.
:Geldige inputwaarde is 1, alle andere waarden gelden als false.
:Het resultaat is alleen '''1''' als een of meer van de parameters '''1''' is/zijn, anders een lege string.

;Gebruik
:{{Sjabdemo|Or|1|0}}

{{Waarheidstabel|or|2}}

;Opmerking
:Kan eventueel uitgebreid worden naar meer parameters.

[[Categorie:Sjablonen scripting/boolean]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4l5okmbl0aaos0fjpvt9p2k5nnuiqo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Xor</title>
    <ns>10</ns>
    <id>42342</id>
    <revision>
      <id>432134</id>
      <parentid>432038</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>met alleen And en Not</comment>
      <origin>432134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="486" sha1="j32l0b7ot513l1vkpjgmyyug2kaxfek" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{And|{{Or|{{{1|}}}|{{{2|}}}}}|{{Not|{{And|{{{1|}}}|{{{2|}}}}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
;Doel
:Logische &quot;exclusive or&quot; van twee logische waarden.
:Geldige inputwaarde is 1, alle andere waarden gelden als false.
:Het resultaat is alleen '''1''' als ''slechts één'' van beide parameters '''1''' is.

;Gebruik
:{{Sjabdemo|Xor|1|0}}

{{Waarheidstabel|Xor|2}}

;Opmerking
:Kan uitgebreid worden naar meer parameters.

[[Categorie:Sjablonen scripting/boolean]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j32l0b7ot513l1vkpjgmyyug2kaxfek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Progress bar</title>
    <ns>10</ns>
    <id>42613</id>
    <revision>
      <id>432097</id>
      <parentid>432081</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T19:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>432097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2206" sha1="iw5j80fy4qpz3rfezfh71z3hsguh58d" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;&lt;!--  container
--&gt; float: {{{float|left}}};&lt;!--
--&gt; position: relative;&lt;!--
--&gt; width: {{{width|100}}}px;&lt;!--
--&gt; height: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .15}}}}px;&lt;!--
--&gt; border: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .01}}}}px outset #e0e0e0;&lt;!--
--&gt; margin: 1px;&lt;!--
--&gt; &quot;&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--  rood
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; width: 100%;&lt;!--
--&gt; height: 100%;&lt;!--
--&gt; background-color: {{#IfEq:{{{value|}}}|none|#cccccc|#e00000}}; color: black;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--  groen
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; width: {{Min|{{{value|50}}}|100}}%;&lt;!--
--&gt; height: 100%;&lt;!--
--&gt; background-color: {{#IfEq:{{{value|}}}|none|#cccccc|#00e000}}; color: black;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;{{If|{{ {{{caption|1}}}|And|{{#Expr:{{{width|100}}}&gt;=100}} }}|2=&lt;!--  caption
--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; top: calc(47% - 8.5px);&lt;!--
--&gt; left: .5px;&lt;!--
--&gt; width: 100%;&lt;!--
--&gt; text-align: center;&lt;!--
--&gt; font-size: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .1}}}}px;&lt;!--
--&gt; font-weight: bold;&lt;!--
--&gt; color: white;&lt;!--
--&gt; text-shadow: .5px .5px black;&lt;!--
--&gt;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&lt;!--
--&gt;&gt;{{#IfEq:{{{value|}}}|none| |{{{value|50}}}%}}&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;/div&gt;{{Clear {{{float|left}}}}}&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

&lt; !--  testcode
{{Progress bar|caption=1|width=99 |value=25}}
{{Progress bar|caption=1|width=100|value=50}}
{{Progress bar|caption=0|width=150|value=75}}
{{Progress bar|width=200|value=90}}
--&gt;

;Doel
:Toont een progressbar die 0 tot 100% kan aangeven. Ter vervanging van de (incomplete) reeks &quot;[[:Afbeelding:Progress bar 50.svg]]&quot; etc.

;Gebruik
&lt;pre style=&quot;margin-left: 10px;&quot;&gt;
{{Progress bar
 |value   = &lt;percentage&gt; (in %, default is 50)
 |width   = &lt;breedte&gt; (in pixels, default is 100)
 |float   = &lt;left (default), right&gt;
 |caption = &lt;1 (default), 0&gt;
}}&lt;/pre&gt;

'''NB ''' De caption wordt alleen getoond als ''width &gt;= 100'', omdat kleinere fonts niet goed leesbaar zijn.
}}

[[Categorie:Sjablonen voortgang]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iw5j80fy4qpz3rfezfh71z3hsguh58d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432098</id>
      <parentid>432097</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T19:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>432098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="d2x3k79iw1utywcsopau3zcbpmm0vym" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;&lt;!--  container
--&gt; float: {{{float|left}}};&lt;!--
--&gt; position: relative;&lt;!--
--&gt; width: {{{width|100}}}px;&lt;!--
--&gt; height: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .15}}}}px;&lt;!--
--&gt; border: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .01}}}}px outset #e0e0e0;&lt;!--
--&gt; margin: 1px;&lt;!--
--&gt; &quot;&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--  rood
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; width: 100%;&lt;!--
--&gt; height: 100%;&lt;!--
--&gt; background-color: {{#IfEq:{{{value|}}}|none|#cccccc|#e00000}}; color: black;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--  groen
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; width: {{Min|{{{value|50}}}|100}}%;&lt;!--
--&gt; height: 100%;&lt;!--
--&gt; background-color: {{#IfEq:{{{value|}}}|none|#cccccc|#00e000}}; color: black;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;

{{If|{{{caption|1}}}|And|{{#Expr:{{{width|100}}}&gt;=100}}|2=

&lt;!--  caption
--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; top: calc(47% - 8.5px);&lt;!--
--&gt; left: .5px;&lt;!--
--&gt; width: 100%;&lt;!--
--&gt; text-align: center;&lt;!--
--&gt; font-size: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .1}}}}px;&lt;!--
--&gt; font-weight: bold;&lt;!--
--&gt; color: white;&lt;!--
--&gt; text-shadow: .5px .5px black;&lt;!--
--&gt;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&lt;!--
--&gt;&gt;{{#IfEq:{{{value|}}}|none| |{{{value|50}}}%}}&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;/div&gt;{{Clear {{{float|left}}}}}&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

&lt; !--  testcode
{{Progress bar|caption=1|width=90 |value=25}}
{{Progress bar|caption=0|width=100|value=50}}
{{Progress bar|caption=1|width=150|value=75}}
{{Progress bar|          width=200|value=90}}
--&gt;

;Doel
:Toont een progressbar die 0 tot 100% kan aangeven. Ter vervanging van de (incomplete) reeks &quot;[[:Afbeelding:Progress bar 50.svg]]&quot; etc.

;Gebruik
&lt;pre style=&quot;margin-left: 10px;&quot;&gt;
{{Progress bar
 |value   = &lt;percentage&gt; (in %, default is 50)
 |width   = &lt;breedte&gt; (in pixels, default is 100)
 |float   = &lt;left (default), right&gt;
 |caption = &lt;1 (default), 0&gt;
}}&lt;/pre&gt;

'''NB ''' De caption wordt alleen getoond als ''width &gt;= 100'', omdat kleinere fonts niet goed leesbaar zijn.
}}

[[Categorie:Sjablonen voortgang]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d2x3k79iw1utywcsopau3zcbpmm0vym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432099</id>
      <parentid>432098</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T19:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>432099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2313" sha1="pfhvy5ntg3t5ad04pkwsmkyir94lp7g" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;&lt;!--  container
--&gt; float: {{{float|left}}};&lt;!--
--&gt; position: relative;&lt;!--
--&gt; width: {{{width|100}}}px;&lt;!--
--&gt; height: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .15}}}}px;&lt;!--
--&gt; border: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .01}}}}px outset #e0e0e0;&lt;!--
--&gt; margin: 1px;&lt;!--
--&gt; &quot;&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--  rood
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; width: 100%;&lt;!--
--&gt; height: 100%;&lt;!--
--&gt; background-color: {{#IfEq:{{{value|}}}|none|#cccccc|#e00000}}; color: black;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--  groen
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; width: {{Min|{{{value|50}}}|100}}%;&lt;!--
--&gt; height: 100%;&lt;!--
--&gt; background-color: {{#IfEq:{{{value|}}}|none|#cccccc|#00e000}}; color: black;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx{{#Expr:{{{width|100}}}&gt;=10}}

{{If|  {{And|{{{caption|0}}}|1}}   &lt;!-- |And|{{#Expr:{{{width|100}}}&gt;=100}} --&gt;|2=

&lt;!--  caption
--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; top: calc(47% - 8.5px);&lt;!--
--&gt; left: .5px;&lt;!--
--&gt; width: 100%;&lt;!--
--&gt; text-align: center;&lt;!--
--&gt; font-size: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .1}}}}px;&lt;!--
--&gt; font-weight: bold;&lt;!--
--&gt; color: white;&lt;!--
--&gt; text-shadow: .5px .5px black;&lt;!--
--&gt;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&lt;!--
--&gt;&gt;{{#IfEq:{{{value|}}}|none| |{{{value|50}}}%}}&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;/div&gt;{{Clear {{{float|left}}}}}&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

&lt; !--  testcode
{{Progress bar|caption=1|width=90 |value=25}}
{{Progress bar|caption=0|width=100|value=50}}
{{Progress bar|caption=1|width=150|value=75}}
{{Progress bar|caption=1|width=200|value=90}}
--&gt;

;Doel
:Toont een progressbar die 0 tot 100% kan aangeven. Ter vervanging van de (incomplete) reeks &quot;[[:Afbeelding:Progress bar 50.svg]]&quot; etc.

;Gebruik
&lt;pre style=&quot;margin-left: 10px;&quot;&gt;
{{Progress bar
 |value   = &lt;percentage&gt; (in %, default is 50)
 |width   = &lt;breedte&gt; (in pixels, default is 100)
 |float   = &lt;left (default), right&gt;
 |caption = &lt;1 (default), 0&gt;
}}&lt;/pre&gt;

'''NB ''' De caption wordt alleen getoond als ''width &gt;= 100'', omdat kleinere fonts niet goed leesbaar zijn.
}}

[[Categorie:Sjablonen voortgang]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pfhvy5ntg3t5ad04pkwsmkyir94lp7g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432100</id>
      <parentid>432099</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T19:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>432100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2213" sha1="k5t4mbou6p2qea5kwrkovzmmust7vmb" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;&lt;!--  container
--&gt; float: {{{float|left}}};&lt;!--
--&gt; position: relative;&lt;!--
--&gt; width: {{{width|100}}}px;&lt;!--
--&gt; height: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .15}}}}px;&lt;!--
--&gt; border: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .01}}}}px outset #e0e0e0;&lt;!--
--&gt; margin: 1px;&lt;!--
--&gt; &quot;&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--  rood
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; width: 100%;&lt;!--
--&gt; height: 100%;&lt;!--
--&gt; background-color: {{#IfEq:{{{value|}}}|none|#cccccc|#e00000}}; color: black;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--  groen
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; width: {{Min|{{{value|50}}}|100}}%;&lt;!--
--&gt; height: 100%;&lt;!--
--&gt; background-color: {{#IfEq:{{{value|}}}|none|#cccccc|#00e000}}; color: black;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;{{If|{{And|{{{caption|1}}}|{{#Expr:{{{width|100}}}&gt;=10}}}}&lt;!--  caption
--&gt;|2=&lt;div style=&quot;&lt;!--
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; top: calc(47% - 8.5px);&lt;!--
--&gt; left: .5px;&lt;!--
--&gt; width: 100%;&lt;!--
--&gt; text-align: center;&lt;!--
--&gt; font-size: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .1}}}}px;&lt;!--
--&gt; font-weight: bold;&lt;!--
--&gt; color: white;&lt;!--
--&gt; text-shadow: .5px .5px black;&lt;!--
--&gt;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&lt;!--
--&gt;&gt;{{#IfEq:{{{value|}}}|none| |{{{value|50}}}%}}&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;/div&gt;{{Clear {{{float|left}}}}}&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

&lt; !--  testcode
{{Progress bar|caption=1|width=90 |value=25}}
{{Progress bar|caption=0|width=100|value=50}}
{{Progress bar|caption=1|width=150|value=75}}
{{Progress bar|caption=1|width=200|value=90}}
--&gt;

;Doel
:Toont een progressbar die 0 tot 100% kan aangeven. Ter vervanging van de (incomplete) reeks &quot;[[:Afbeelding:Progress bar 50.svg]]&quot; etc.

;Gebruik
&lt;pre style=&quot;margin-left: 10px;&quot;&gt;
{{Progress bar
 |value   = &lt;percentage&gt; (in %, default is 50)
 |width   = &lt;breedte&gt; (in pixels, default is 100)
 |float   = &lt;left (default), right&gt;
 |caption = &lt;1 (default), 0&gt;
}}&lt;/pre&gt;

'''NB ''' De caption wordt alleen getoond als ''width &gt;= 100'', omdat kleinere fonts niet goed leesbaar zijn.
}}

[[Categorie:Sjablonen voortgang]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k5t4mbou6p2qea5kwrkovzmmust7vmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432101</id>
      <parentid>432100</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T19:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>432101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="pzqhvkpuokqb4addlet1u4giit6ved0" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;&lt;!--  container
--&gt; float: {{{float|left}}};&lt;!--
--&gt; position: relative;&lt;!--
--&gt; width: {{{width|100}}}px;&lt;!--
--&gt; height: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .15}}}}px;&lt;!--
--&gt; border: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .01}}}}px outset #e0e0e0;&lt;!--
--&gt; margin: 1px;&lt;!--
--&gt; &quot;&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--  rood
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; width: 100%;&lt;!--
--&gt; height: 100%;&lt;!--
--&gt; background-color: {{#IfEq:{{{value|}}}|none|#cccccc|#e00000}}; color: black;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--  groen
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; width: {{Min|{{{value|50}}}|100}}%;&lt;!--
--&gt; height: 100%;&lt;!--
--&gt; background-color: {{#IfEq:{{{value|}}}|none|#cccccc|#00e000}}; color: black;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;{{If|{{And|{{{caption|1}}}|{{#Expr:{{{width|100}}}&gt;=100}}}}&lt;!--  caption
--&gt;|2=&lt;div style=&quot;&lt;!--
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; top: calc(47% - 8.5px);&lt;!--
--&gt; left: .5px;&lt;!--
--&gt; width: 100%;&lt;!--
--&gt; text-align: center;&lt;!--
--&gt; font-size: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .1}}}}px;&lt;!--
--&gt; font-weight: bold;&lt;!--
--&gt; color: white;&lt;!--
--&gt; text-shadow: .5px .5px black;&lt;!--
--&gt;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&lt;!--
--&gt;&gt;{{#IfEq:{{{value|}}}|none| |{{{value|50}}}%}}&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;/div&gt;{{Clear {{{float|left}}}}}&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

&lt; !--  testcode
{{Progress bar|caption=1|width=90 |value=25}}
{{Progress bar|caption=0|width=100|value=50}}
{{Progress bar|caption=1|width=150|value=75}}
{{Progress bar|caption=1|width=200|value=90}}
--&gt;

;Doel
:Toont een progressbar die 0 tot 100% kan aangeven. Ter vervanging van de (incomplete) reeks &quot;[[:Afbeelding:Progress bar 50.svg]]&quot; etc.

;Gebruik
&lt;pre style=&quot;margin-left: 10px;&quot;&gt;
{{Progress bar
 |value   = &lt;percentage&gt; (in %, default is 50)
 |width   = &lt;breedte&gt; (in pixels, default is 100)
 |float   = &lt;left (default), right&gt;
 |caption = &lt;1 (default), 0&gt;
}}&lt;/pre&gt;

'''NB ''' De caption wordt alleen getoond als ''width &gt;= 100'', omdat kleinere fonts niet goed leesbaar zijn.
}}

[[Categorie:Sjablonen voortgang]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pzqhvkpuokqb4addlet1u4giit6ved0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432102</id>
      <parentid>432101</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T19:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>432102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1965" sha1="3jpx797j94hx7qqex3nv6q1tcexk31u" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;&lt;!--  container
--&gt; float: {{{float|left}}};&lt;!--
--&gt; position: relative;&lt;!--
--&gt; width: {{{width|100}}}px;&lt;!--
--&gt; height: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .15}}}}px;&lt;!--
--&gt; background-color: red;&lt;!--
--&gt; border: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .01}}}}px outset #e0e0e0;&lt;!--
--&gt; margin: 1px;&lt;!--
--&gt; &quot;&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--  groen
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; width: {{Min|{{{value|50}}}|100}}%;&lt;!--
--&gt; height: 100%;&lt;!--
--&gt; background-color: {{#IfEq:{{{value|}}}|none|#cccccc|#00e000}}; color: black;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;{{If|{{And|{{{caption|1}}}|{{#Expr:{{{width|100}}}&gt;=100}}}}&lt;!--  caption
--&gt;|2=&lt;div style=&quot;&lt;!--
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; top: calc(47% - 8.5px);&lt;!--
--&gt; left: .5px;&lt;!--
--&gt; width: 100%;&lt;!--
--&gt; text-align: center;&lt;!--
--&gt; font-size: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .1}}}}px;&lt;!--
--&gt; font-weight: bold;&lt;!--
--&gt; color: white;&lt;!--
--&gt; text-shadow: .5px .5px black;&lt;!--
--&gt;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&lt;!--
--&gt;&gt;{{#IfEq:{{{value|}}}|none| |{{{value|50}}}%}}&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;/div&gt;{{Clear {{{float|left}}}}}&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=
;Doel
:Toont een progressbar die 0 tot 100% kan aangeven. Ter vervanging van de (incomplete) reeks &quot;[[:Afbeelding:Progress bar 50.svg]]&quot; etc.

;Gebruik
&lt;pre style=&quot;margin-left: 10px;&quot;&gt;
{{Progress bar
 |value   = &lt;percentage&gt; (in %, default 50)
 |width   = &lt;breedte&gt; (in pixels, default 100)
 |float   = &lt;left (default), right&gt;
 |caption = &lt;1 (aan, default), 0 (uit)&gt;
}}&lt;/pre&gt;

:'''NB''' De caption wordt alleen getoond als ''width &gt;= 100'', omdat kleinere fonts niet goed leesbaar zijn.

;Demo
:{{Progress bar|caption=1|width=90 |value=25}}
:{{Progress bar|caption=0|width=100|value=50}}
:{{Progress bar|caption=1|width=150|value=75}}
:{{Progress bar|caption=1|width=200|value=90}}

}}

[[Categorie:Sjablonen voortgang]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3jpx797j94hx7qqex3nv6q1tcexk31u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432103</id>
      <parentid>432102</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T19:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>border max</comment>
      <origin>432103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1975" sha1="jnu9leer2x8k2uaf0k61uspnyjsobn8" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;&lt;!--  container
--&gt; float: {{{float|left}}};&lt;!--
--&gt; position: relative;&lt;!--
--&gt; width: {{{width|100}}}px;&lt;!--
--&gt; height: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .15}}}}px;&lt;!--
--&gt; background-color: red;&lt;!--
--&gt; border: {{Min|{{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .01}}}}|2}}px outset #e0e0e0;&lt;!--
--&gt; margin: 1px;&lt;!--
--&gt; &quot;&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;div style=&quot;&lt;!--  groen
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; width: {{Min|{{{value|50}}}|100}}%;&lt;!--
--&gt; height: 100%;&lt;!--
--&gt; background-color: {{#IfEq:{{{value|}}}|none|#cccccc|#00e000}}; color: black;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;{{If|{{And|{{{caption|1}}}|{{#Expr:{{{width|100}}}&gt;=100}}}}&lt;!--  caption
--&gt;|2=&lt;div style=&quot;&lt;!--
--&gt; position: absolute;&lt;!--
--&gt; top: calc(47% - 8.5px);&lt;!--
--&gt; left: .5px;&lt;!--
--&gt; width: 100%;&lt;!--
--&gt; text-align: center;&lt;!--
--&gt; font-size: {{Round|{{#Expr: {{{width|100}}} * .1}}}}px;&lt;!--
--&gt; font-weight: bold;&lt;!--
--&gt; color: white;&lt;!--
--&gt; text-shadow: .5px .5px black;&lt;!--
--&gt;&quot;&lt;!--
--&gt; title=&quot;{{#IfEq:{{{value|}}}|none|in ontwikkeling|{{{value|50}}}%}}&quot;&lt;!--
--&gt;&gt;{{#IfEq:{{{value|}}}|none| |{{{value|50}}}%}}&lt;!--
--&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;/div&gt;{{Clear {{{float|left}}}}}&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=
;Doel
:Toont een progressbar die 0 tot 100% kan aangeven. Ter vervanging van de (incomplete) reeks &quot;[[:Afbeelding:Progress bar 50.svg]]&quot; etc.

;Gebruik
&lt;pre style=&quot;margin-left: 10px;&quot;&gt;
{{Progress bar
 |value   = &lt;percentage&gt; (in %, default 50)
 |width   = &lt;breedte&gt; (in pixels, default 100)
 |float   = &lt;left (default), right&gt;
 |caption = &lt;1 (aan, default), 0 (uit)&gt;
}}&lt;/pre&gt;

:'''NB''' De caption wordt alleen getoond als ''width &gt;= 100'', omdat kleinere fonts niet goed leesbaar zijn.

;Demo
:{{Progress bar|caption=1|width=90 |value=25}}
:{{Progress bar|caption=0|width=100|value=50}}
:{{Progress bar|caption=1|width=150|value=75}}
:{{Progress bar|caption=1|width=300|value=90}}

}}

[[Categorie:Sjablonen voortgang]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jnu9leer2x8k2uaf0k61uspnyjsobn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Handboek MediaWiki/Extensies/Imagemap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42747</id>
    <revision>
      <id>432115</id>
      <parentid>380949</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Zie ook</comment>
      <origin>432115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="bqa2klmmzzpzcskq4t5wgo3bu7gwqv0" xml:space="preserve">===Imagemap===
:Met Imagemap wordt een afbeelding klikbaar gemaakt. Dat wil zeggen dat (een deel van) de afbeelding functioneert als een hyperlink naar een artikel.

;Parameters
* Op de eerste regel wordt het '''bestand''' opgegeven, volgens de normale wiki-syntax, behalve dat de rechte haken weggelaten worden.
* '''desc''' geeft de positie van het '''''i'''''-icoontje om eventueel te linken naar de bestandspagina (deze moet bereikbaar blijven!). Mogelijke waarden: &lt;code&gt;top-right, bottom-right (default), bottom-left, top-left, none&lt;/code&gt;. Wordt genegeerd als de afbeelding een van de attributen &lt;code&gt;thumb&lt;/code&gt; of &lt;code&gt;frame&lt;/code&gt; heeft.
* '''circle''' geeft een klikbare cirkel; vraagt 4 argumenten, tw. &lt;code&gt;cx cy r wikilink&lt;/code&gt;.
* '''rect''' geeft een klikbare rechthoek; vraagt 5 argumenten, tw. &lt;code&gt;x1 y1 x2 y2 wikilink&lt;/code&gt;.
* '''poly''' geeft een klikbare veelhoek; vraagt een even aantal argumenten die per twee een hoekpunt aangeven: &lt;code&gt;x1 y1 x2 y2 ... xn yn&lt;/code&gt;, gevolgd door een &lt;code&gt;wikilink&lt;/code&gt;.
* '''default''' de link die actief is op de rest van de afbeelding
* '''#''' commentaarregel

'''NB.''': De coördinaten worden opgegeven in pixels ''op de originele afbeelding'' (!), waarbij het nulpunt in de linkerbovenhoek ligt. De weergavegrootte van de afbeelding kan zodoende veranderd worden zonder dat de coördinaten opnieuw berekend hoeven te worden.
{{Kolommen2
|Kolom1=
;Een eenvoudig voorbeeld
&lt;pre style=&quot;margin:5px; padding: 5px;&quot;&gt;&lt;imagemap&gt;
 Afbeelding:Example2.png|150px|alt=Alt text
 default [[Hoofdpagina|Open de hoofdpagina]]
 desc top-right
&lt;/imagemap&gt;&lt;/pre&gt;
|Kolom2=
;Resultaat
&lt;imagemap&gt;
 Afbeelding:Example2.png|150px|border|alt=Alt text
 default [[Hoofdpagina|Open de hoofdpagina]]
 desc top-right
&lt;/imagemap&gt;
}}
;Tools
* Zie [[mw:Extension:ImageMap#See_also]]

;Meer info
* Zie {{Wp|Image map}} voor een ander voorbeeld.
* [[mw:Extension:ImageMap]]

{{Sub}}</text>
      <sha1>bqa2klmmzzpzcskq4t5wgo3bu7gwqv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Welkom!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43777</id>
    <revision>
      <id>432116</id>
      <parentid>431908</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T06:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zelf een recept toevoegen */ Voorwaarden</comment>
      <origin>432116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16301" sha1="l85r0f3h67xp7y758fx5n1j40hc0uhu" xml:space="preserve">Voorwoord  en wegwijzer

'''Welkom''' bij het Kookboek van de Nederlandstalige Wikibooks! Dit Wikibook bevat recepten voor iedereen: beginners en gevorderden, voor elke portemonnee, voor alle smaken, met gerechten uit de hele wereld, het meest uit Nederland en België, waaronder streekgerechten. 

== Wegwijzer ==
Op de [[Kookboek|voorpagina]] staan links naar de belangrijkste hoofdstukken.

Op die pagina is ook een zoekveld: voor zoeken op titel, ingrediënt of andere termen die in een recept kunnen voorkomen. Als er teveel hoofdstukken uit andere Wikibooks in de zoekresultaten verschijnen, voeg dan &quot;Kookboek&quot; toe aan het zoekveld.

[[Kookboek/Recepten]] is een indexpagina met bijna alle recepten die in dit kookboek zijn opgenomen.

[[:Categorie:Kookboek - inhoud]] is een index-pagina en biedt een alfabetisch overzicht met alle pagina's in het kookboek, niet alleen recepten, maar ook beschrijvingen van ingrediënten, bereidingstechnieken, keukens/kookwijzen uit landen en streken, en keukenbenodigdheden.

Wie liever via een boomstructuur zoekt, kan dat doen via categorieën. De hoofdcategorie is [[:Categorie:Kookboek]]. Vandaaruit kan men verder surfen.

=== Navigatie binnen een pagina ===
In de linkerkolom onderaan staat de inhoudsopgave van een pagina. Als die daar niet staat: klik bovenin, net links van de paginatitel, op de drie verticale puntjes en streepjes. Klik vervolgens op &quot;Naar zijbalk verplaatsen&quot;. 

Helemaal rechts staat ook een kolom met links. Vaak staan helemaal onderin die kolom links naar andere Wikimedia-projecten over hetzelfde onderwerp, zoals (de Nederlandse) Wikipedia, naar Wikimedia Commons (voor afbeeldingen) en/of naar het Wikidata item (met nog veel meer links naar relevante sites, zowel binnen de Wikimedia-familie als extern). 

Rechts bovenaan naast de paginatitel staat vaak &quot;N talen&quot;, waarbij &quot;N&quot; het aantal talen is. De links daaronder verwijzen naar hetzelfde onderwerp in kookboeken in andere talen. 

Helemaal onderaan staan categorieën die meer pagina's bevatten over verwante onderwerpen.

=== Recepten naar niveau ===
Beginnelingen in het koken, mensen met weinig ervaring met koken, kunnen het beste beginnen met basisgerechten, zoals [[Kookboek/Gekookte aardappel|aardappelen]], [[Kookboek/Rijst|rijst-]] en [[Kookboek/Pastagerecht|pastagerechten]] (macaroni, spaghetti, lasagne, e.d.) en andere gerechten op niveau 1 en 2 in [[:Categorie:Recepten naar niveau]]. 

Bereidingstechnieken vind je in [[:Categorie:Kookboek/Bereidingstechniek|Categorie:Bereidingstechniek]] en ze staan vaak ook in de pagina's over de betreffende ingrediënten vermeld.

Als je de eenvoudige recepten eenmaal een beetje onder de knie hebt, kun je moeilijkere recepten uitproberen. 

Raak niet gefrustreerd als een recept de eerste keer mislukt! Alle begin is moeilijk. Het prettigste is het als een ervaren kookster/koker je begeleidt en je bijvoorbeeld waarschuwt als er iets dreigt aan te branden.

== Meedoen ==
De recepten zijn geschreven en bijgeschaafd door enthousiaste vrijwilligers. Iedereen kan bijdragen met nieuwe eigen recepten&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Vanwege auteursrechten mogen recepten van anderen hier niet klakkeloos worden overgenomen.&lt;/ref&gt; en aanvullingen of correcties in bestaande recepten. Zie het algemene [[Wikibooks:Gebruikersportaal|Gebruikersportaal Wikibooks]] voor instructies. Als je er niet uitkomt: zie [[Wikibooks:Help]]. NB De laatste strohalm, een vraag stellen in de Lerarenkamer, biedt in de regel niet direct uitkomst: het kan langere tijd duren voordat er een antwoord komt. Als het meer dan een week duurt, benader dan een [[Wikibooks:Moderator|Moderator]].

=== Een bestaand recept wijzigen ===
Het gemakkelijkste is om te beginnen met het wijzigen van een bestaand recept. Als je bijvoorbeeld iets ziet dat niet klopt, de bereidingswijze wilt uitbreiden of varianten wilt toevoegen: 
* Zorg voor een account (dat kan ook die van Wikipedia zijn, anders: klik rechtsboven op &quot;Account aanmaken&quot;; zie [[Help:Account]] voor meer informatie) en log in. 
* Klik bovenaan op &quot;Bewerken&quot; en ga aan de slag, maar laat alle codes staan! 
* Als de tekst gereed is: vermeld onderaan in de &quot;Samenvatting&quot; kort wat er is veranderd. Klik dan onderaan op &quot;Bewerking ter controle bekijken&quot;, controleer of de wijziging goed overkomt (verbeter eventueel nog iets) en klik op &quot;Wijzigingen publiceren&quot;. 
Dat is alles.

=== Zelf een recept toevoegen ===
Toegestane recepten: 
* die je zelf hebt bedacht of
* waarvoor je schriftelijke toestemming van de bedenker hebt (stuur dan die toestemming naar Wikimedia, zie het [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 9: Verklaring met toestemming versturen|Handboek Wikimedia Commons]]) of
* waarvan de bedenker minimaal 70 jaar geleden is overleden of
* die op websites staan waarop uitdrukkelijk is vermeld dat het recept mag worden verspreid voor commercieel gebruik en dan ook aangepast mag worden, d.w.z. met een geschikte licentie, [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Licenties|dezelfde]] als voor afbeeldingen op Wikimedia Commons gelden. Vermeld de link naar de toestemming op de pagina van het recept en vermeld ook de auteur en bron. Voorbeelden van vrij te hergebruiken recepten, mits je de bron op de receptenpagina vermeld: recepten uit [[d:Q605076|kookboeken in andere Wikibooks]] (scroll naar beneden, naar het kopje Wikibooks).

Controleer bovendien of er al een soortgelijk recept bestaat. Als dat wel zo is, kun je aan het bestaande recept, bij het kopje ''Varianten'', jouw versie toevoegen. Als het bestaande recept veel afwijkt, verzin dan een titel die ook aangeeft wat er bijzonder is ten opzichte van het bestaande recept, bijvoorbeeld met een bijzonder ingrediënt of bereidingswijze.

De procedure:
# Zorg dat je bent ingelogd met je account/gebruikersnaam (mag ook die van Wikipedia zijn).
# Ga naar de [[Kookboek|voorpagina]] en vul in het groene gedeelte, in de eerste balk, de naam van het recept in (achter &quot;Kookboek/&quot;). Klik op &quot;Druk op de knop om het recept te schrijven&quot;.
# Vul het sjabloon in. Volg daarbij de aanwijzingen daarvoor in [[Kookboek/Receptsjabloon]].
## Afbeeldingen kun je vinden in [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] of je kunt er zelfgemaakte foto's uploaden, zie [[Handboek Wikimedia Commons]] voor uitleg en instructies, zowel voor het zoeken naar afbeeldingen als voor uploaden. De hoofdcategorie is [[c:Category:Food and drink|Category:Food and drink]]. Van daaruit kun je verder surfen. Als er in Commons geen afbeelding is te vinden: probeer (ook) [https://www.cookipedia.co.uk/ Cookipedia] eens (in het Engels), let op de licentie en als die in orde is, kun je een foto uploaden in Commons om te gebruiken; voeg dan ook [[c:Category:Images from Cookipedia|Category:Images from Cookipedia]] toe.
# Schrijf een korte inleiding, maximaal zo'n twee paragrafen. Met in ieder geval (voor zover van toepassing): 
## wat het is (als dat niet duidelijk uit de naam blijkt), zoals: groentesoep, broodgerecht, visgerecht
## het soort recept, zoals lunchgerecht, eenpansmaaltijd, ovengerecht, salade
## herkomst: uit welk land of cultuur het gerecht afkomstig is
## ook achtergrondinformatie is hier welkom, zoals een korte geschiedenis van het gerecht of anekdotes.
# Ga naar het [[Sjabloon:Infobox recept]] en kopieer daaruit het onderste deel met de ==-tekens. 
# Beschrijf nu het (basis-)recept: benodigdheden, bereidingswijze, etc., steeds in het juiste format.
# Desgewenst kun je hieronder toevoegen:
## ''Varianten'': mogelijke vervangingen/wijzigingen van of toevoegingen aan het recept. Het kan gaan om ingrediënten en/of de bereidingswijze waardoor er een licht ander gerecht kan ontstaan.
## Een paragraaf over het ''bewaren'' van het gerecht. Zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren.aspx Eten bewaren] van het Voedingscentrum voor veilige bewaartermijnen.
## Een ''fotogalerij'', zie {{Wp|Help:Fotogalerij|Help:Fotogalerij}} voor instructies. Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Index#G|Index Handboek Wikimedia Commons]] voor meer mogelijkheden qua formaten. 
# Voeg onderaan aan elk recept toe: 
## ''&lt;nowiki&gt;{{Navigatie recepten}}&lt;/nowiki&gt;''. Dit zorgt ervoor dat er een receptenindex onderaan de pagina verschijnt. NB Plaats eventuele &quot;Noten en referenties&quot; hieronder, anders staat de receptenindex er eerst.
## ''&lt;nowiki&gt;{{Sub}}&lt;/nowiki&gt;''.
## Ten minste één (andere) categorie, zie [[:Categorie:Kookboek]] voor een overzicht. NB Klik op de categorieën &quot;Nationale en etnische keukens&quot; en &quot;Recept&quot; voor de juiste subcategorie. Het format is: ''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:Naam categorie|Naam recept (zonder &quot;Kookboek&quot;)]]&lt;/nowiki&gt;''.
# Druk onderaan op de knop &quot;Bewerking ter controle bekijken&quot;. Controleer of alles klopt en of er geen ongewenste rode links zijn. Als die er wel zijn: controleer of er geen spelfouten zijn gemaakt. 
# Als je tevreden bent, kun je op de knop &quot;Wijzigingen publiceren&quot; drukken. 
# Desgewenst kun je nog een PDF-file van het recept maken door in de rechterkolom op de link &quot;Downloaden als PDF&quot; te klikken.
# Voeg het recept ook handmatig toe aan:
## [[Kookboek/Recepten]] (dit is geen categorie, maar een overzichtspagina) - alle recepten
## [[Kookboek/Drank]] als het om een drank gaat.
## [[Kookboek/Kruiden en specerijen]] als het om een kruidenmix gaat.
## [[Kookboek/Pastagerecht]] als het om een recept met pasta gaat.
## [[Kookboek/Vis- en zeevruchtrecepten]] als het om een gerecht met vis, schelp- of schaaldieren gaat.
# Kijk of er een [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata-item] voor bestaat (als het in het Nederlands niet lukt, probeer het dan met de overeenkomstige Engelse term). Zo ja: voeg het nieuwe recept daaraan toe. Scroll daarvoor in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van &quot;wiki&quot; en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld het recept, bijvoorbeeld ''Kookboek/Naam recept'', en klik op publiceren. Dit zorgt ervoor dat het recept ook gemakkelijk(er) vindbaar is in Wikipedia en andere Wikimedia-projecten. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer informatie.
# Onderzoek of het recept past in een dagmenu, zie [[Kookboek/Dagmenu#Een dagmenu veranderen|Een dagmenu veranderen]] (alleen voor recepten voor een hoofdmaaltijd).

=== Een beschrijvingspagina toevoegen ===
Een andere pagina toevoegen, zoals de beschrijving van een ingrediënt, bereidingstechniek, benodigdheden, keuken van een land of streek, gaat op vrijwel dezelfde manier:
# Zoek of de nieuw te maken pagina al bestaat. Spel dat op de correcte manier, inclusief &quot;Kookboek/&quot; ervoor. Als het goed is, krijg je nu een rode link met de paginanaam. Klik daarop. Je kunt nu de nieuwe pagina maken.
# Zoek in de [[:Categorie:Sjablonen kookboek]] naar het juiste sjabloon en kopieer de inhoud naar de nieuwe pagina of voeg bovenaan ''&lt;nowiki&gt;{{Index Bereidingstechniek}}&lt;/nowiki&gt;'' toe (indien van toepassing). Vul het gekopieerde sjabloon in. Als er geen sjabloon is: plaats alleen een foto. 
# Maak de beschrijving compleet, met bijvoorbeeld: 
## Een afbeelding van het onderwerp. Als het om een bereidingswijze gaat: zet dan de afbeelding links, met ''&lt;nowiki&gt;[[Bestand:Naam.xxx|thumb|220px|left|Onderschrift]]&lt;/nowiki&gt;''.
## Een inleiding en wetenswaardigheden over het onderwerp. 
## Een paragraaf over het gebruik van het ingrediënt, keukengerei of bereidingstechniek: in/voor welke gerechten, welk soort gerechten of situaties? Hoe moet/kan een ingrediënt worden bereid? Hoe moet keukengerei worden gebruikt en onderhouden?
## Een paragraaf over het bewaren van het ingrediënt. Zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren.aspx Eten bewaren] van het Voedingscentrum voor veilige bewaartermijnen.
## Een fotogalerij, zie {{Wp|Help:Fotogalerij|Help:Fotogalerij}} voor instructies. Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Index#G|Index Handboek Wikimedia Commons]] voor meer mogelijkheden qua formaten. 
# Als het om een '''plantaardig ingrediënt''' gaat (groente, vrucht, noot, kruid, specerij):
## Voeg een link toe in de Kookboek-pagina naar de overeenkomstige pagina in het Wikibook [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]], via [[Sjabloon:Tuinkalender]]. Geef eerst de naam van het ingrediënt (zonder &quot;Kookboek/&quot; ervoor, met als eerste letter een hoofdletter), daarna ''eventueel'' nogmaals de naam, al of niet in meervoud, met kleine letters.
## Voeg op die Tuinieren-pagina een link naar het ingrediënt in het Kookboek toe: Klik op &quot;Bewerken&quot; en zoek met &lt;Ctrl-F&gt; naar ''|kookboek=''. Vul daarachter de naam van het ingrediënt in op dezelfde manier als hiervoor bij Product.
# Voeg altijd ten minste één bovenliggende/hoofd-categorie toe, zie [[:Categorie:Kookboek]], zodat de pagina goed is terug te vinden. 
# Voeg onderaan ''&lt;nowiki&gt;
{{Sub}}&lt;/nowiki&gt;'' toe.
# Controleer de inhoud en publiceer de nieuwe pagina.
# Kijk ook nu of er een [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata-item] voor bestaat (klik op de Wikidata-link in de overeenkomstige Wikipedia-pagina en zoek anders anders in Wikidata zelf, als het in het Nederlands niet lukt, probeer het dan met de overeenkomstige Engelse term). Zo ja: voeg de nieuwe pagina daaraan toe. Scroll daarvoor in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van &quot;wiki&quot; en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld de paginanaam, bijvoorbeeld ''Kookboek/Naam ingrediënt'', en klik op publiceren. Dit zorgt ervoor dat de pagina ook gemakkelijk(er) vindbaar is in Wikipedia en andere Wikimedia-projecten. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer informatie.
# Als het om een bereidingstechniek gaat, die nog niet is opgenomen in het sjabloon: voeg hem aan het [[Sjabloon:Bereidingstechniek]] toe. 
# Als het om een beschrijvingspagina van een keuken gaat: voeg hem toe aan [[Kookboek/Lijst van keukens]].
# Als het om een ingrediëntenpagina gaat: 
## Als het om een (tuin)kruid, specerij, kruidenmix of andere smaakmaker gaat: Voeg die toe op [[Kookboek/Kruiden en specerijen]].
## Voor alle soorten ingrediënten: kopieer en voeg dan bovendien als paragraaf toe (met xxx = naam ingrediënt): 
&lt;pre&gt;
== Recepten met xxx ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-xxx
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
&lt;/pre&gt;
Voor een ingrediënt met veel recepten (automatische kolommen):
&lt;pre&gt;
== Recepten met xxx ==
{{Kolommen automatisch|inhoud=
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-xxx
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
}}
&lt;/pre&gt;
Als je hierna toch nog 1 kolom in plaats van 2 of 3 ziet: leeg de cache (dmv een [[Help:Purge|purge]]: klik op &quot;bewerken&quot;, verander &quot;action=edit&quot; in de URL in &quot;action=purge&quot;, en druk de &quot;Enter&quot;-toets).

=== Een categorie toevoegen ===
Wees terughoudend met het toevoegen van een nieuwe categorie. Kijk eerst of er geen andere of soortgelijke categorie dienst kan doen. Doe het alleen als het echt nodig is, overleg eventueel in de Lerarenkamer.
# Zoek of de nieuw te maken categorie al bestaat. Spel dat op de correcte manier, zet &quot;Categorie:&quot; ervoor (inclusief de dubbele punt), niet &quot;Kookboek/&quot;. Als het goed is, krijg je nu een rode link met de categorienaam. Controleer of de naam correct is. Zo ja: klik erop. Je kunt nu de nieuwe categorie maken.
# Kopieer het sjabloon uit een soortgelijke categorie, en pas die aan. 
# Vermeld een korte beschrijving of definitie van het onderwerp, een of twee regels is genoeg. Doel: om absoluut duidelijk te maken waar de categorie over gaat en welke onderwerpen er wel en niet in thuishoren.
# Voeg ten minste één bovenliggende/hoofd-categorie toe, zie [[:Categorie:Kookboek]], zodat de pagina goed is terug te vinden. 
# Controleer de inhoud en publiceer de nieuwe categorie.

== Meer informatie ==
* [[Wikibooks:Welkom]] - Algemene welkomspagina van de Nederlandstalige Wikibooks, met o.a meer links naar informatie, hulp en tips. 
* [[Omrekenen van eenheden/Keuken|Omrekenen van eenheden]]

== Referenties ==
&lt;references /&gt;
{{Sub}}

[[Categorie:Kookboek|Welkom]]
[[Categorie:Help|Kookboek]]</text>
      <sha1>l85r0f3h67xp7y758fx5n1j40hc0uhu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432117</id>
      <parentid>432116</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <origin>432117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16302" sha1="rve9it7l3ntqnlls7qvc5ew78orczco" xml:space="preserve">Voorwoord  en wegwijzer

'''Welkom''' bij het Kookboek van de Nederlandstalige Wikibooks! Dit Wikibook bevat recepten voor iedereen: beginners en gevorderden, voor elke portemonnee, voor alle smaken, met gerechten uit de hele wereld, het meest uit Nederland en België, waaronder streekgerechten. 

== Wegwijzer ==
Op de [[Kookboek|voorpagina]] staan links naar de belangrijkste hoofdstukken.

Op die pagina is ook een zoekveld: voor zoeken op titel, ingrediënt of andere termen die in een recept kunnen voorkomen. Als er teveel hoofdstukken uit andere Wikibooks in de zoekresultaten verschijnen, voeg dan &quot;Kookboek&quot; toe aan het zoekveld.

[[Kookboek/Recepten]] is een indexpagina met bijna alle recepten die in dit kookboek zijn opgenomen.

[[:Categorie:Kookboek - inhoud]] is een index-pagina en biedt een alfabetisch overzicht met alle pagina's in het kookboek, niet alleen recepten, maar ook beschrijvingen van ingrediënten, bereidingstechnieken, keukens/kookwijzen uit landen en streken, en keukenbenodigdheden.

Wie liever via een boomstructuur zoekt, kan dat doen via categorieën. De hoofdcategorie is [[:Categorie:Kookboek]]. Vandaaruit kan men verder surfen.

=== Navigatie binnen een pagina ===
In de linkerkolom onderaan staat de inhoudsopgave van een pagina. Als die daar niet staat: klik bovenin, net links van de paginatitel, op de drie verticale puntjes en streepjes. Klik vervolgens op &quot;Naar zijbalk verplaatsen&quot;. 

Helemaal rechts staat ook een kolom met links. Vaak staan helemaal onderin die kolom links naar andere Wikimedia-projecten over hetzelfde onderwerp, zoals (de Nederlandse) Wikipedia, naar Wikimedia Commons (voor afbeeldingen) en/of naar het Wikidata item (met nog veel meer links naar relevante sites, zowel binnen de Wikimedia-familie als extern). 

Rechts bovenaan naast de paginatitel staat vaak &quot;N talen&quot;, waarbij &quot;N&quot; het aantal talen is. De links daaronder verwijzen naar hetzelfde onderwerp in kookboeken in andere talen. 

Helemaal onderaan staan categorieën die meer pagina's bevatten over verwante onderwerpen.

=== Recepten naar niveau ===
Beginnelingen in het koken, mensen met weinig ervaring met koken, kunnen het beste beginnen met basisgerechten, zoals [[Kookboek/Gekookte aardappel|aardappelen]], [[Kookboek/Rijst|rijst-]] en [[Kookboek/Pastagerecht|pastagerechten]] (macaroni, spaghetti, lasagne, e.d.) en andere gerechten op niveau 1 en 2 in [[:Categorie:Recepten naar niveau]]. 

Bereidingstechnieken vind je in [[:Categorie:Kookboek/Bereidingstechniek|Categorie:Bereidingstechniek]] en ze staan vaak ook in de pagina's over de betreffende ingrediënten vermeld.

Als je de eenvoudige recepten eenmaal een beetje onder de knie hebt, kun je moeilijkere recepten uitproberen. 

Raak niet gefrustreerd als een recept de eerste keer mislukt! Alle begin is moeilijk. Het prettigste is het als een ervaren kookster/koker je begeleidt en je bijvoorbeeld waarschuwt als er iets dreigt aan te branden.

== Meedoen ==
De recepten zijn geschreven en bijgeschaafd door enthousiaste vrijwilligers. Iedereen kan bijdragen met nieuwe eigen recepten&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Vanwege auteursrechten mogen recepten van anderen hier niet klakkeloos worden overgenomen.&lt;/ref&gt; en aanvullingen of correcties in bestaande recepten. Zie het algemene [[Wikibooks:Gebruikersportaal|Gebruikersportaal Wikibooks]] voor instructies. Als je er niet uitkomt: zie [[Wikibooks:Help]]. NB De laatste strohalm, een vraag stellen in de Lerarenkamer, biedt in de regel niet direct uitkomst: het kan langere tijd duren voordat er een antwoord komt. Als het meer dan een week duurt, benader dan een [[Wikibooks:Moderator|Moderator]].

=== Een bestaand recept wijzigen ===
Het gemakkelijkste is om te beginnen met het wijzigen van een bestaand recept. Als je bijvoorbeeld iets ziet dat niet klopt, de bereidingswijze wilt uitbreiden of varianten wilt toevoegen: 
* Zorg voor een account (dat kan ook die van Wikipedia zijn, anders: klik rechtsboven op &quot;Account aanmaken&quot;; zie [[Help:Account]] voor meer informatie) en log in. 
* Klik bovenaan op &quot;Bewerken&quot; en ga aan de slag, maar laat alle codes staan! 
* Als de tekst gereed is: vermeld onderaan in de &quot;Samenvatting&quot; kort wat er is veranderd. Klik dan onderaan op &quot;Bewerking ter controle bekijken&quot;, controleer of de wijziging goed overkomt (verbeter eventueel nog iets) en klik op &quot;Wijzigingen publiceren&quot;. 
Dat is alles.

=== Zelf een recept toevoegen ===
Toegestane recepten: 
* die je zelf hebt bedacht of
* waarvoor je schriftelijke toestemming van de bedenker hebt (stuur dan die toestemming naar Wikimedia, zie het [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 9: Verklaring met toestemming versturen|Handboek Wikimedia Commons]]) of
* waarvan de bedenker minimaal 70 jaar geleden is overleden of
* die op websites staan waarop uitdrukkelijk is vermeld dat het recept mag worden verspreid voor commercieel gebruik en dan ook aangepast mag worden, d.w.z. met een geschikte licentie, [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Licenties|dezelfde]] als voor afbeeldingen op Wikimedia Commons gelden. Vermeld de link naar de toestemming op de pagina van het recept en vermeld ook de auteur en bron. Voorbeelden van vrij te hergebruiken recepten, mits je de bron op de receptenpagina vermeld: recepten uit [[d:Q605076|kookboeken in andere Wikibooks]] (scroll naar beneden, naar het kopje Wikibooks).

Controleer bovendien of er al een soortgelijk recept bestaat. Als dat wel zo is, kun je aan het bestaande recept, bij het kopje ''Varianten'', jouw versie toevoegen. Als het bestaande recept veel afwijkt, verzin dan een titel die ook aangeeft wat er bijzonder is ten opzichte van het bestaande recept, bijvoorbeeld met een bijzonder ingrediënt of bereidingswijze.

De procedure:
# Zorg dat je bent ingelogd met je account/gebruikersnaam (mag ook die van Wikipedia zijn).
# Ga naar de [[Kookboek|voorpagina]] en vul in het groene gedeelte, in de eerste balk, de naam van het recept in (achter &quot;Kookboek/&quot;). Klik op &quot;Druk op de knop om het recept te schrijven&quot;.
# Vul het sjabloon in. Volg daarbij de aanwijzingen daarvoor in [[Kookboek/Receptsjabloon]].
## Afbeeldingen kun je vinden in [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] of je kunt er zelfgemaakte foto's uploaden, zie [[Handboek Wikimedia Commons]] voor uitleg en instructies, zowel voor het zoeken naar afbeeldingen als voor uploaden. De hoofdcategorie is [[c:Category:Food and drink|Category:Food and drink]]. Van daaruit kun je verder surfen. Als er in Commons geen afbeelding is te vinden: probeer (ook) [https://www.cookipedia.co.uk/ Cookipedia] eens (in het Engels), let op de licentie en als die in orde is, kun je een foto uploaden in Commons om te gebruiken; voeg dan ook [[c:Category:Images from Cookipedia|Category:Images from Cookipedia]] toe.
# Schrijf een korte inleiding, maximaal zo'n twee paragrafen. Met in ieder geval (voor zover van toepassing): 
## wat het is (als dat niet duidelijk uit de naam blijkt), zoals: groentesoep, broodgerecht, visgerecht
## het soort recept, zoals lunchgerecht, eenpansmaaltijd, ovengerecht, salade
## herkomst: uit welk land of cultuur het gerecht afkomstig is
## ook achtergrondinformatie is hier welkom, zoals een korte geschiedenis van het gerecht of anekdotes.
# Ga naar het [[Sjabloon:Infobox recept]] en kopieer daaruit het onderste deel met de ==-tekens. 
# Beschrijf nu het (basis-)recept: benodigdheden, bereidingswijze, etc., steeds in het juiste format.
# Desgewenst kun je hieronder toevoegen:
## ''Varianten'': mogelijke vervangingen/wijzigingen van of toevoegingen aan het recept. Het kan gaan om ingrediënten en/of de bereidingswijze waardoor er een licht ander gerecht kan ontstaan.
## Een paragraaf over het ''bewaren'' van het gerecht. Zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren.aspx Eten bewaren] van het Voedingscentrum voor veilige bewaartermijnen.
## Een ''fotogalerij'', zie {{Wp|Help:Fotogalerij|Help:Fotogalerij}} voor instructies. Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Index#G|Index Handboek Wikimedia Commons]] voor meer mogelijkheden qua formaten. 
# Voeg onderaan aan elk recept toe: 
## ''&lt;nowiki&gt;{{Navigatie recepten}}&lt;/nowiki&gt;''. Dit zorgt ervoor dat er een receptenindex onderaan de pagina verschijnt. NB Plaats eventuele &quot;Noten en referenties&quot; hieronder, anders staat de receptenindex er eerst.
## ''&lt;nowiki&gt;{{Sub}}&lt;/nowiki&gt;''.
## Ten minste één (andere) categorie, zie [[:Categorie:Kookboek]] voor een overzicht. NB Klik op de categorieën &quot;Nationale en etnische keukens&quot; en &quot;Recept&quot; voor de juiste subcategorie. Het format is: ''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:Naam categorie|Naam recept (zonder &quot;Kookboek&quot;)]]&lt;/nowiki&gt;''.
# Druk onderaan op de knop &quot;Bewerking ter controle bekijken&quot;. Controleer of alles klopt en of er geen ongewenste rode links zijn. Als die er wel zijn: controleer of er geen spelfouten zijn gemaakt. 
# Als je tevreden bent, kun je op de knop &quot;Wijzigingen publiceren&quot; drukken. 
# Desgewenst kun je nog een PDF-file van het recept maken door in de rechterkolom op de link &quot;Downloaden als PDF&quot; te klikken.
# Voeg het recept ook handmatig toe aan:
## [[Kookboek/Recepten]] (dit is geen categorie, maar een overzichtspagina) - alle recepten
## [[Kookboek/Drank]] als het om een drank gaat.
## [[Kookboek/Kruiden en specerijen]] als het om een kruidenmix gaat.
## [[Kookboek/Pastagerecht]] als het om een recept met pasta gaat.
## [[Kookboek/Vis- en zeevruchtrecepten]] als het om een gerecht met vis, schelp- of schaaldieren gaat.
# Kijk of er een [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata-item] voor bestaat (als het in het Nederlands niet lukt, probeer het dan met de overeenkomstige Engelse term). Zo ja: voeg het nieuwe recept daaraan toe. Scroll daarvoor in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van &quot;wiki&quot; en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld het recept, bijvoorbeeld ''Kookboek/Naam recept'', en klik op publiceren. Dit zorgt ervoor dat het recept ook gemakkelijk(er) vindbaar is in Wikipedia en andere Wikimedia-projecten. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer informatie.
# Onderzoek of het recept past in een dagmenu, zie [[Kookboek/Dagmenu#Een dagmenu veranderen|Een dagmenu veranderen]] (alleen voor recepten voor een hoofdmaaltijd).

=== Een beschrijvingspagina toevoegen ===
Een andere pagina toevoegen, zoals de beschrijving van een ingrediënt, bereidingstechniek, benodigdheden, keuken van een land of streek, gaat op vrijwel dezelfde manier:
# Zoek of de nieuw te maken pagina al bestaat. Spel dat op de correcte manier, inclusief &quot;Kookboek/&quot; ervoor. Als het goed is, krijg je nu een rode link met de paginanaam. Klik daarop. Je kunt nu de nieuwe pagina maken.
# Zoek in de [[:Categorie:Sjablonen kookboek]] naar het juiste sjabloon en kopieer de inhoud naar de nieuwe pagina of voeg bovenaan ''&lt;nowiki&gt;{{Index Bereidingstechniek}}&lt;/nowiki&gt;'' toe (indien van toepassing). Vul het gekopieerde sjabloon in. Als er geen sjabloon is: plaats alleen een foto. 
# Maak de beschrijving compleet, met bijvoorbeeld: 
## Een afbeelding van het onderwerp. Als het om een bereidingswijze gaat: zet dan de afbeelding links, met ''&lt;nowiki&gt;[[Bestand:Naam.xxx|thumb|220px|left|Onderschrift]]&lt;/nowiki&gt;''.
## Een inleiding en wetenswaardigheden over het onderwerp. 
## Een paragraaf over het gebruik van het ingrediënt, keukengerei of bereidingstechniek: in/voor welke gerechten, welk soort gerechten of situaties? Hoe moet/kan een ingrediënt worden bereid? Hoe moet keukengerei worden gebruikt en onderhouden?
## Een paragraaf over het bewaren van het ingrediënt. Zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren.aspx Eten bewaren] van het Voedingscentrum voor veilige bewaartermijnen.
## Een fotogalerij, zie {{Wp|Help:Fotogalerij|Help:Fotogalerij}} voor instructies. Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Index#G|Index Handboek Wikimedia Commons]] voor meer mogelijkheden qua formaten. 
# Als het om een '''plantaardig ingrediënt''' gaat (groente, vrucht, noot, kruid, specerij):
## Voeg een link toe in de Kookboek-pagina naar de overeenkomstige pagina in het Wikibook [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]], via [[Sjabloon:Tuinkalender]]. Geef eerst de naam van het ingrediënt (zonder &quot;Kookboek/&quot; ervoor, met als eerste letter een hoofdletter), daarna ''eventueel'' nogmaals de naam, al of niet in meervoud, met kleine letters.
## Voeg op die Tuinieren-pagina een link naar het ingrediënt in het Kookboek toe: Klik op &quot;Bewerken&quot; en zoek met &lt;Ctrl-F&gt; naar ''|kookboek=''. Vul daarachter de naam van het ingrediënt in op dezelfde manier als hiervoor bij Product.
# Voeg altijd ten minste één bovenliggende/hoofd-categorie toe, zie [[:Categorie:Kookboek]], zodat de pagina goed is terug te vinden. 
# Voeg onderaan ''&lt;nowiki&gt;
{{Sub}}&lt;/nowiki&gt;'' toe.
# Controleer de inhoud en publiceer de nieuwe pagina.
# Kijk ook nu of er een [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata-item] voor bestaat (klik op de Wikidata-link in de overeenkomstige Wikipedia-pagina en zoek anders anders in Wikidata zelf, als het in het Nederlands niet lukt, probeer het dan met de overeenkomstige Engelse term). Zo ja: voeg de nieuwe pagina daaraan toe. Scroll daarvoor in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van &quot;wiki&quot; en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld de paginanaam, bijvoorbeeld ''Kookboek/Naam ingrediënt'', en klik op publiceren. Dit zorgt ervoor dat de pagina ook gemakkelijk(er) vindbaar is in Wikipedia en andere Wikimedia-projecten. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer informatie.
# Als het om een bereidingstechniek gaat, die nog niet is opgenomen in het sjabloon: voeg hem aan het [[Sjabloon:Bereidingstechniek]] toe. 
# Als het om een beschrijvingspagina van een keuken gaat: voeg hem toe aan [[Kookboek/Lijst van keukens]].
# Als het om een ingrediëntenpagina gaat: 
## Als het om een (tuin)kruid, specerij, kruidenmix of andere smaakmaker gaat: Voeg die toe op [[Kookboek/Kruiden en specerijen]].
## Voor alle soorten ingrediënten: kopieer en voeg dan bovendien als paragraaf toe (met xxx = naam ingrediënt): 
&lt;pre&gt;
== Recepten met xxx ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-xxx
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
&lt;/pre&gt;
Voor een ingrediënt met veel recepten (automatische kolommen):
&lt;pre&gt;
== Recepten met xxx ==
{{Kolommen automatisch|inhoud=
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-xxx
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
}}
&lt;/pre&gt;
Als je hierna toch nog 1 kolom in plaats van 2 of 3 ziet: leeg de cache (dmv een [[Help:Purge|purge]]: klik op &quot;bewerken&quot;, verander &quot;action=edit&quot; in de URL in &quot;action=purge&quot;, en druk de &quot;Enter&quot;-toets).

=== Een categorie toevoegen ===
Wees terughoudend met het toevoegen van een nieuwe categorie. Kijk eerst of er geen andere of soortgelijke categorie dienst kan doen. Doe het alleen als het echt nodig is, overleg eventueel in de Lerarenkamer.
# Zoek of de nieuw te maken categorie al bestaat. Spel dat op de correcte manier, zet &quot;Categorie:&quot; ervoor (inclusief de dubbele punt), niet &quot;Kookboek/&quot;. Als het goed is, krijg je nu een rode link met de categorienaam. Controleer of de naam correct is. Zo ja: klik erop. Je kunt nu de nieuwe categorie maken.
# Kopieer het sjabloon uit een soortgelijke categorie, en pas die aan. 
# Vermeld een korte beschrijving of definitie van het onderwerp, een of twee regels is genoeg. Doel: om absoluut duidelijk te maken waar de categorie over gaat en welke onderwerpen er wel en niet in thuishoren.
# Voeg ten minste één bovenliggende/hoofd-categorie toe, zie [[:Categorie:Kookboek]], zodat de pagina goed is terug te vinden. 
# Controleer de inhoud en publiceer de nieuwe categorie.

== Meer informatie ==
* [[Wikibooks:Welkom]] - Algemene welkomspagina van de Nederlandstalige Wikibooks, met o.a meer links naar informatie, hulp en tips. 
* [[Omrekenen van eenheden/Keuken|Omrekenen van eenheden]]

== Referenties ==
&lt;references /&gt;
{{Sub}}

[[Categorie:Kookboek| Welkom]]
[[Categorie:Help|Kookboek]]</text>
      <sha1>rve9it7l3ntqnlls7qvc5ew78orczco</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432118</id>
      <parentid>432117</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T07:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>432118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16302" sha1="gqznz3svy53hiualax5cgwlw6epvvbz" xml:space="preserve">Voorwoord  en wegwijzer

'''Welkom''' bij het Kookboek van de Nederlandstalige Wikibooks! Dit Wikibook bevat recepten voor iedereen: beginners en gevorderden, voor elke portemonnee, voor alle smaken, met gerechten uit de hele wereld, het meest uit Nederland en België, waaronder streekgerechten. 

== Wegwijzer ==
Op de [[Kookboek|voorpagina]] staan links naar de belangrijkste hoofdstukken.

Op die pagina is ook een zoekveld: voor zoeken op titel, ingrediënt of andere termen die in een recept kunnen voorkomen. Als er teveel hoofdstukken uit andere Wikibooks in de zoekresultaten verschijnen, voeg dan &quot;Kookboek&quot; toe aan het zoekveld.

[[Kookboek/Recepten]] is een indexpagina met bijna alle recepten die in dit kookboek zijn opgenomen.

[[:Categorie:Kookboek - inhoud]] is een index-pagina en biedt een alfabetisch overzicht met alle pagina's in het kookboek, niet alleen recepten, maar ook beschrijvingen van ingrediënten, bereidingstechnieken, keukens/kookwijzen uit landen en streken, en keukenbenodigdheden.

Wie liever via een boomstructuur zoekt, kan dat doen via categorieën. De hoofdcategorie is [[:Categorie:Kookboek]]. Vandaaruit kan men verder surfen.

=== Navigatie binnen een pagina ===
In de linkerkolom onderaan staat de inhoudsopgave van een pagina. Als die daar niet staat: klik bovenin, net links van de paginatitel, op de drie verticale puntjes en streepjes. Klik vervolgens op &quot;Naar zijbalk verplaatsen&quot;. 

Helemaal rechts staat ook een kolom met links. Vaak staan helemaal onderin die kolom links naar andere Wikimedia-projecten over hetzelfde onderwerp, zoals (de Nederlandse) Wikipedia, naar Wikimedia Commons (voor afbeeldingen) en/of naar het Wikidata item (met nog veel meer links naar relevante sites, zowel binnen de Wikimedia-familie als extern). 

Rechts bovenaan naast de paginatitel staat vaak &quot;N talen&quot;, waarbij &quot;N&quot; het aantal talen is. De links daaronder verwijzen naar hetzelfde onderwerp in kookboeken in andere talen. 

Helemaal onderaan staan categorieën die meer pagina's bevatten over verwante onderwerpen.

=== Recepten naar niveau ===
Beginnelingen in het koken, mensen met weinig ervaring met koken, kunnen het beste beginnen met basisgerechten, zoals [[Kookboek/Gekookte aardappel|aardappelen]], [[Kookboek/Rijst|rijst-]] en [[Kookboek/Pastagerecht|pastagerechten]] (macaroni, spaghetti, lasagne, e.d.) en andere gerechten op niveau 1 en 2 in [[:Categorie:Recepten naar niveau]]. 

Bereidingstechnieken vind je in [[:Categorie:Kookboek/Bereidingstechniek|Categorie:Bereidingstechniek]] en ze staan vaak ook in de pagina's over de betreffende ingrediënten vermeld.

Als je de eenvoudige recepten eenmaal een beetje onder de knie hebt, kun je moeilijkere recepten uitproberen. 

Raak niet gefrustreerd als een recept de eerste keer mislukt! Alle begin is moeilijk. Het prettigste is het als een ervaren kookster/koker je begeleidt en je bijvoorbeeld waarschuwt als er iets dreigt aan te branden.

== Meedoen ==
De recepten zijn geschreven en bijgeschaafd door enthousiaste vrijwilligers. Iedereen kan bijdragen met nieuwe eigen recepten&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Vanwege auteursrechten mogen recepten van anderen hier niet klakkeloos worden overgenomen.&lt;/ref&gt; en aanvullingen of correcties in bestaande recepten. Zie het algemene [[Wikibooks:Gebruikersportaal|Gebruikersportaal Wikibooks]] voor instructies. Als je er niet uitkomt: zie [[Wikibooks:Help]]. NB De laatste strohalm, een vraag stellen in de Lerarenkamer, biedt in de regel niet direct uitkomst: het kan langere tijd duren voordat er een antwoord komt. Als het meer dan een week duurt, benader dan een [[Wikibooks:Moderator|Moderator]].

=== Een bestaand recept wijzigen ===
Het gemakkelijkste is om te beginnen met het wijzigen van een bestaand recept. Als je bijvoorbeeld iets ziet dat niet klopt, de bereidingswijze wilt uitbreiden of varianten wilt toevoegen: 
* Zorg voor een account (dat kan ook die van Wikipedia zijn, anders: klik rechtsboven op &quot;Account aanmaken&quot;; zie [[Help:Account]] voor meer informatie) en log in. 
* Klik bovenaan op &quot;Bewerken&quot; en ga aan de slag, maar laat alle codes staan! 
* Als de tekst gereed is: vermeld onderaan in de &quot;Samenvatting&quot; kort wat er is veranderd. Klik dan onderaan op &quot;Bewerking ter controle bekijken&quot;, controleer of de wijziging goed overkomt (verbeter eventueel nog iets) en klik op &quot;Wijzigingen publiceren&quot;. 
Dat is alles.

=== Zelf een recept toevoegen ===
Toegestane recepten: 
* die je zelf hebt bedacht of
* waarvoor je schriftelijke toestemming van de bedenker hebt (stuur dan die toestemming naar Wikimedia, zie het [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 9: Verklaring met toestemming versturen|Handboek Wikimedia Commons]]) of
* waarvan de bedenker minimaal 70 jaar geleden is overleden of
* die op websites staan waarop uitdrukkelijk is vermeld dat het recept mag worden verspreid voor commercieel gebruik en dan ook aangepast mag worden, d.w.z. met een geschikte licentie, [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Licenties|dezelfde]] als voor afbeeldingen op Wikimedia Commons gelden. Vermeld de link naar de toestemming op de pagina van het recept en vermeld ook de auteur en bron. Voorbeelden van vrij te hergebruiken recepten, mits je de bron op de receptenpagina vermeld: recepten uit [[d:Q605076|kookboeken in andere Wikibooks]] (scroll naar beneden, naar het kopje Wikibooks).

Controleer bovendien of er al een soortgelijk recept bestaat. Als dat wel zo is, kun je aan het bestaande recept, bij het kopje ''Varianten'', jouw versie toevoegen. Als het bestaande recept veel afwijkt, verzin dan een titel die ook aangeeft wat er bijzonder is ten opzichte van het bestaande recept, bijvoorbeeld met een bijzonder ingrediënt of bereidingswijze.

De procedure:
# Zorg dat je bent ingelogd met je account/gebruikersnaam (mag ook die van Wikipedia zijn).
# Ga naar de [[Kookboek|voorpagina]] en vul in het groene gedeelte, in de eerste balk, de naam van het recept in (achter &quot;Kookboek/&quot;). Klik op &quot;Druk op de knop om het recept te schrijven&quot;.
# Vul het sjabloon in. Volg daarbij de aanwijzingen daarvoor in [[Kookboek/Receptsjabloon]].
## Afbeeldingen kun je vinden in [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] of je kunt er zelfgemaakte foto's uploaden, zie [[Handboek Wikimedia Commons]] voor uitleg en instructies, zowel voor het zoeken naar afbeeldingen als voor uploaden. De hoofdcategorie is [[c:Category:Food and drink|Category:Food and drink]]. Van daaruit kun je verder surfen. Als er in Commons geen afbeelding is te vinden: probeer (ook) [https://www.cookipedia.co.uk/ Cookipedia] eens (in het Engels), let op de licentie en als die in orde is, kun je een foto uploaden in Commons om te gebruiken; voeg dan ook [[c:Category:Images from Cookipedia|Category:Images from Cookipedia]] toe.
# Schrijf een korte inleiding, maximaal zo'n twee paragrafen. Met in ieder geval (voor zover van toepassing): 
## wat het is (als dat niet duidelijk uit de naam blijkt), zoals: groentesoep, broodgerecht, visgerecht
## het soort recept, zoals lunchgerecht, eenpansmaaltijd, ovengerecht, salade
## herkomst: uit welk land of cultuur het gerecht afkomstig is
## ook achtergrondinformatie is hier welkom, zoals een korte geschiedenis van het gerecht of anekdotes.
# Ga naar het [[Sjabloon:Infobox recept]] en kopieer daaruit het onderste deel met de ==-tekens. 
# Beschrijf nu het (basis-)recept: benodigdheden, bereidingswijze, etc., steeds in het juiste format.
# Desgewenst kun je hieronder toevoegen:
## ''Varianten'': mogelijke vervangingen/wijzigingen van of toevoegingen aan het recept. Het kan gaan om ingrediënten en/of de bereidingswijze waardoor er een licht ander gerecht kan ontstaan.
## Een paragraaf over het ''bewaren'' van het gerecht. Zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren.aspx Eten bewaren] van het Voedingscentrum voor veilige bewaartermijnen.
## Een ''fotogalerij'', zie {{Wp|Help:Fotogalerij|Help:Fotogalerij}} voor instructies. Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Index#G|Index Handboek Wikimedia Commons]] voor meer mogelijkheden qua formaten. 
# Voeg onderaan aan elk recept toe: 
## ''&lt;nowiki&gt;{{Navigatie recepten}}&lt;/nowiki&gt;''. Dit zorgt ervoor dat er een receptenindex onderaan de pagina verschijnt. NB Plaats eventuele &quot;Noten en referenties&quot; hieronder, anders staat de receptenindex er eerst.
## ''&lt;nowiki&gt;{{Sub}}&lt;/nowiki&gt;''.
## Ten minste één (andere) categorie, zie [[:Categorie:Kookboek]] voor een overzicht. NB Klik op de categorieën &quot;Nationale en etnische keukens&quot; en &quot;Recept&quot; voor de juiste subcategorie. Het format is: ''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:Naam categorie|Naam recept (zonder &quot;Kookboek&quot;)]]&lt;/nowiki&gt;''.
# Druk onderaan op de knop &quot;Bewerking ter controle bekijken&quot;. Controleer of alles klopt en of er geen ongewenste rode links zijn. Als die er wel zijn: controleer of er geen spelfouten zijn gemaakt. 
# Als je tevreden bent, kun je op de knop &quot;Wijzigingen publiceren&quot; drukken. 
# Desgewenst kun je nog een PDF-file van het recept maken door in de rechterkolom op de link &quot;Downloaden als PDF&quot; te klikken.
# Voeg het recept ook handmatig toe aan:
## [[Kookboek/Recepten]] (dit is geen categorie, maar een overzichtspagina) - alle recepten
## [[Kookboek/Drank]] als het om een drank gaat.
## [[Kookboek/Kruiden en specerijen]] als het om een kruidenmix gaat.
## [[Kookboek/Pastagerecht]] als het om een recept met pasta gaat.
## [[Kookboek/Vis- en zeevruchtrecepten]] als het om een gerecht met vis, schelp- of schaaldieren gaat.
# Kijk of er een [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata-item] voor bestaat (als het in het Nederlands niet lukt, probeer het dan met de overeenkomstige Engelse term). Zo ja: voeg het nieuwe recept daaraan toe. Scroll daarvoor in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van &quot;wiki&quot; en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld het recept, bijvoorbeeld ''Kookboek/Naam recept'', en klik op publiceren. Dit zorgt ervoor dat het recept ook gemakkelijk(er) vindbaar is in Wikipedia en andere Wikimedia-projecten. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer informatie.
# Onderzoek of het recept past in een dagmenu, zie [[Kookboek/Dagmenu#Een dagmenu veranderen|Een dagmenu veranderen]] (alleen voor recepten voor een hoofdmaaltijd).

=== Een beschrijvingspagina toevoegen ===
Een andere pagina toevoegen, zoals de beschrijving van een ingrediënt, bereidingstechniek, benodigdheden, keuken van een land of streek, gaat op vrijwel dezelfde manier:
# Zoek of de nieuw te maken pagina al bestaat. Spel dat op de correcte manier, inclusief &quot;Kookboek/&quot; ervoor. Als het goed is, krijg je nu een rode link met de paginanaam. Klik daarop. Je kunt nu de nieuwe pagina maken.
# Zoek in de [[:Categorie:Sjablonen kookboek]] naar het juiste sjabloon en kopieer de inhoud naar de nieuwe pagina of voeg bovenaan ''&lt;nowiki&gt;{{Index Bereidingstechniek}}&lt;/nowiki&gt;'' toe (indien van toepassing). Vul het gekopieerde sjabloon in. Als er geen sjabloon is: plaats alleen een foto. 
# Maak de beschrijving compleet, met bijvoorbeeld: 
## Een afbeelding van het onderwerp. Als het om een bereidingswijze gaat: zet dan de afbeelding links, met ''&lt;nowiki&gt;[[Bestand:Naam.xxx|thumb|220px|left|Onderschrift]]&lt;/nowiki&gt;''.
## Een inleiding en wetenswaardigheden over het onderwerp. 
## Een paragraaf over het gebruik van het ingrediënt, keukengerei of bereidingstechniek: in/voor welke gerechten, welk soort gerechten of situaties? Hoe moet/kan een ingrediënt worden bereid? Hoe moet keukengerei worden gebruikt en onderhouden?
## Een paragraaf over het bewaren van het ingrediënt. Zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren.aspx Eten bewaren] van het Voedingscentrum voor veilige bewaartermijnen.
## Een fotogalerij, zie {{Wp|Help:Fotogalerij|Help:Fotogalerij}} voor instructies. Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Index#G|Index Handboek Wikimedia Commons]] voor meer mogelijkheden qua formaten. 
# Als het om een '''plantaardig ingrediënt''' gaat (groente, vrucht, noot, kruid, specerij):
## Voeg een link toe in de Kookboek-pagina naar de overeenkomstige pagina in het Wikibook [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]], via [[Sjabloon:Tuinkalender]]. Geef eerst de naam van het ingrediënt (zonder &quot;Kookboek/&quot; ervoor, met als eerste letter een hoofdletter), daarna ''eventueel'' nogmaals de naam, al of niet in meervoud, met kleine letters.
## Voeg op die Tuinieren-pagina een link naar het ingrediënt in het Kookboek toe: Klik op &quot;Bewerken&quot; en zoek met &lt;Ctrl-F&gt; naar ''|kookboek=''. Vul daarachter de naam van het ingrediënt in op dezelfde manier als hiervoor bij Product.
# Voeg altijd ten minste één bovenliggende/hoofd-categorie toe, zie [[:Categorie:Kookboek]], zodat de pagina goed is terug te vinden. 
# Voeg onderaan ''&lt;nowiki&gt;
{{Sub}}&lt;/nowiki&gt;'' toe.
# Controleer de inhoud en publiceer de nieuwe pagina.
# Kijk ook nu of er een [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata-item] voor bestaat (klik op de Wikidata-link in de overeenkomstige Wikipedia-pagina en zoek anders anders in Wikidata zelf, als het in het Nederlands niet lukt, probeer het dan met de overeenkomstige Engelse term). Zo ja: voeg de nieuwe pagina daaraan toe. Scroll daarvoor in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van &quot;wiki&quot; en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld de paginanaam, bijvoorbeeld ''Kookboek/Naam ingrediënt'', en klik op publiceren. Dit zorgt ervoor dat de pagina ook gemakkelijk(er) vindbaar is in Wikipedia en andere Wikimedia-projecten. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer informatie.
# Als het om een bereidingstechniek gaat, die nog niet is opgenomen in het sjabloon: voeg hem aan het [[Sjabloon:Bereidingstechniek]] toe. 
# Als het om een beschrijvingspagina van een keuken gaat: voeg hem toe aan [[Kookboek/Lijst van keukens]].
# Als het om een ingrediëntenpagina gaat: 
## Als het om een (tuin)kruid, specerij, kruidenmix of andere smaakmaker gaat: Voeg die toe op [[Kookboek/Kruiden en specerijen]].
## Voor alle soorten ingrediënten: kopieer en voeg dan bovendien als paragraaf toe (met xxx = naam ingrediënt): 
&lt;pre&gt;
== Recepten met xxx ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-xxx
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
&lt;/pre&gt;
Voor een ingrediënt met veel recepten (automatische kolommen):
&lt;pre&gt;
== Recepten met xxx ==
{{Kolommen automatisch|inhoud=
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-xxx
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
}}
&lt;/pre&gt;
Als je hierna toch nog 1 kolom in plaats van 2 of 3 ziet: leeg de cache (dmv een [[Help:Purge|purge]]: klik op &quot;bewerken&quot;, verander &quot;action=edit&quot; in de URL in &quot;action=purge&quot;, en druk de &quot;Enter&quot;-toets).

=== Een categorie toevoegen ===
Wees terughoudend met het toevoegen van een nieuwe categorie. Kijk eerst of er geen andere of soortgelijke categorie dienst kan doen. Doe het alleen als het echt nodig is, overleg eventueel in de Lerarenkamer.
# Zoek of de nieuw te maken categorie al bestaat. Spel dat op de correcte manier, zet &quot;Categorie:&quot; ervoor (inclusief de dubbele punt), niet &quot;Kookboek/&quot;. Als het goed is, krijg je nu een rode link met de categorienaam. Controleer of de naam correct is. Zo ja: klik erop. Je kunt nu de nieuwe categorie maken.
# Kopieer het sjabloon uit een soortgelijke categorie, en pas die aan. 
# Vermeld een korte beschrijving of definitie van het onderwerp, een of twee regels is genoeg. Doel: om absoluut duidelijk te maken waar de categorie over gaat en welke onderwerpen er wel en niet in thuishoren.
# Voeg ten minste één bovenliggende/hoofd-categorie toe, zie [[:Categorie:Kookboek]], zodat de pagina goed is terug te vinden. 
# Controleer de inhoud en publiceer de nieuwe categorie.

== Meer informatie ==
* [[Wikibooks:Welkom]] - Algemene welkomspagina van de Nederlandstalige Wikibooks, met o.a meer links naar informatie, hulp en tips. 
* [[Omrekenen van eenheden/Keuken|Omrekenen van eenheden]]

== Referenties ==
&lt;references /&gt;
{{Sub}}

[[Categorie:Kookboek|*Welkom]]
[[Categorie:Help|Kookboek]]</text>
      <sha1>gqznz3svy53hiualax5cgwlw6epvvbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>44120</id>
    <revision>
      <id>432141</id>
      <parentid>431903</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>11625</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-46 */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>432141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="356391" sha1="rp608ucj6apdphfe4qd4m62howk35ux" xml:space="preserve">&lt;!-- Deze regel laten staan aub. --&gt;{{Niet te koppelen}}{{TOC beperkt|2|2|klein}}[[Categorie:Wikibooks|Nieuws]]

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 12 jan 2026 20:33 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15 jan 2026 16:19 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==
Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026 20:45 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19 jan 2026 21:29 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026 22:01 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 26 jan 2026 22:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== Nieuwsbrief 147 Wikimedia Nederland ==
{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[Bestand:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van januari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Wikipedia een kwart eeuw oud &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wikipedia is een kwart eeuw oud!|Wikipedia is een kwart eeuw oud!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst|Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen|Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons|Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 27 jan 2026 16:36 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=29359176 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 jan 2026 19:26 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 29 jan 2026 07:31 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{Int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{Fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{Ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 feb 2026 18:43 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[Bestand:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the {{ISBN|}}magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the {{ISBN|}}magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{Int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{Int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{Int:grouppage-local-bot}}|{{Int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 feb 2026 00:30 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Quiddity (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamestalige Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{Ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{Ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{Ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 feb 2026 20:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17 feb 2026 09:03 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 feb 2026 20:03 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== Nieuwsbrief 148 Wikimedia Nederland ==
{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[Bestand:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van februari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Maart staat in het teken van Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia|Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis|Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wikipedia Schrijfwedstrijd|Wikipedia Schrijfwedstrijd]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar|Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Agenda - Zien we jou binnenkort?|Agenda - Zien we jou binnenkort?]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 feb 2026 13:41 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamestalige Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 mrt 2026 18:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 3 mrt 2026 12:56 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9 mrt 2026 19:52 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10 mrt 2026 05:15 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{Int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{Int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 mrt 2026 20:35 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Upcoming deployment of CampaignEvents extension to Wikibooks&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,

We are writing to inform you that the [[mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be deployed to all Wikibooks projects during the week of '''23 March 2026'''.
This follows last year’s broader rollout across Wikimedia projects. We realized that Wikibooks was not included at the time, and we’re now addressing that to ensure consistency across all communities.

The CampaignEvents extension provides tools to support event and campaign organization on-wiki, including features like on-wiki event registration and collaboration lists(global event list).

We welcome any questions, feedback, or concerns you may have. We are also happy to support anyone interested in trying out the tools. 
''Apologies if this message is not in your preferred language. If you’re able to help translate it for your community, please feel free to do so.''
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|overleg]]) 19 mrt 2026 19:22 (CET)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Udehb-WMF@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target&amp;oldid=30284073 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 mrt 2026 17:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== Nieuwsbrief 149 Wikimedia Nederland ==
{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[Bestand:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van maart 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia
  &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!|Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Hiphop in Nederland: The Wiki Files|Hiphop in Nederland: The Wiki Files]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026|Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Publiek Domeindag 2026|Publiek Domeindag 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Adopteer een Kamerlid|Adopteer een Kamerlid]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Suriname Tijdmachine Mapathon|Suriname Tijdmachine Mapathon]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge|Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 mrt 2026 13:03 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 30 mrt 2026 21:25 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 31 mrt 2026 12:08 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 apr 2026 12:21 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[Bestand:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 apr 2026 18:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{Int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{Int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 apr 2026 17:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{Int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinestalige Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamestalige Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20 apr 2026 17:00 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 apr 2026 08:50 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Overleg gebruiker:MediaWiki message delivery|overleg]]) 26 apr 2026 02:57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Codename Noreste@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== This Month in Education: April 2026 ==
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 4 • April 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 27 apr 2026 18:01 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30406002 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{Int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{Int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27 apr 2026 20:06 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== Nieuwsbrief 150 Wikimedia Nederland ==
{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[Bestand:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van april 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Papiamentstalige Wikipedia viert 20e verjaardag
  &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Papiamentstalige Wikipedia viert 20e verjaardag|Papiamentstalige Wikipedia viert 20e verjaardag]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Internationale hackathon in Arnhem gaat terug naar root(s)|Internationale hackathon in Arnhem gaat terug naar root(s)]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Vier 25 jaar Wikipedia!|Vier 25 jaar Wikipedia!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#31 dagen, 31 nieuwe verhalen|31 dagen, 31 nieuwe verhalen]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#E-coaching voor Wikimedia-gemeenschap|E-coaching voor Wikimedia-gemeenschap]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Spiekbriefjes|Spiekbriefjes]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Zien we jou binnenkort?|Zien we jou binnenkort?]]&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 30 apr 2026 15:19 (CEST) (CET) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30335849 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 4 mei 2026 22:43 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[Bestand:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11 mei 2026 21:20 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18 mei 2026 22:21 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== Nieuwsbrief 151 Wikimedia Nederland ==
{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[Bestand:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van mei 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Vertrouwen in het digitale tijdperk
  &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Reminder: 25 jaar Wikipedia vieren!|Reminder: 25 jaar Wikipedia vieren!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Jimmy Wales over het vertrouwen in het digitale tijdperk|Jimmy Wales over het vertrouwen in het digitale tijdperk]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Van eerste foto tot digitale-kennisactivist|Van eerste foto tot digitale-kennisactivist]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Aan de slag met Wikidata?|Aan de slag met Wikidata?]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Jaarverslag 2025 nu online|Jaarverslag 2025 nu online]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Onze partner Atria binnenkort nog dichterbij|Onze partner Atria binnenkort nog dichterbij]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Zien we jou binnenkort?|Zien we jou binnenkort?]]&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 19 mei 2026 10:45 (CEST)(CET) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30335849 --&gt;

== ''The Signpost'': 22 May 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]]

* Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22 mei 2026 07:19 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Bri@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30513885 --&gt;

== Technieuws: 2026-22 ==
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Het laatste '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|technieuws]]''' van de technische gemeenschap van Wikimedia. Niet alle wijzigingen hebben een merkbaar effect op alle projecten. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Meer vertalingen]] zijn beschikbaar.

'''Hoogtepunt van de week'''
* Na een [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|succesvol experiment met het aanmaken van accounts]] wordt een verbeterd waarschuwingsbericht voor niet aangemelde bewerkers in de eerste week van juni worden uitgerold naar alle Wikimedia-wiki's. De wijziging treft alleen niet aangemelde gebruikers op mobiel die een bewerkingssessie openen. De bijgewerkte ervaring is ontworpen om het aanmaken van een account duidelijker aan te moedigen, terwijl gebruikers nog steeds kunnen bewerken met tijdelijke accounts. Resultaten van het experiment lieten een significante toename zien in het aanmaken van accounts, met een relatieve stijging van 27% onder gebruikers die het bijgewerkte bericht te zien kregen. Zoals verwacht namen tijdelijke accounts relatief af met 16% doordat meer mensen een account aanmaakten. Het experiment liet geen significante veranderingen zien in het aantal constructieve bewerkingen of andere gemonitorde bijdragerstatistieken. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates voor moderatoren'''
* Om veiligheidsredenen moeten leden van bepaalde gebruikersgroepen [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|tweetrapsauthenticatie]] (2FA) ingeschakeld hebben. Leden van deze groepen kunnen de laatste 2FA-methode op hun account niet uitschakelen, en het is onmogelijk om gebruikers zonder 2FA aan deze groepen toe te voegen. Gebruikers kunnen nog steeds nieuwe authenticatiemethoden toevoegen of verwijderen, zolang er ten minste één methode continu ingeschakeld blijft. In de komende weken worden gebruikers zonder 2FA uit deze groepen verwijderd. Dit geldt met name voor bureaucraten. Zie de gekoppelde taken voor uitrolschema's. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technische Wensen]] voert een [[w:nl:A/B-test|A/B-test]] uit op [[:phab:T415904|10 wiki's]], waarbij [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|mogelijke verbeteringen voor Referentievoorvertoningen]] worden getest. Het experiment duurt ongeveer 2 weken aan het einde van mei / begin juni en treft 10% van de desktoplezers op de deelnemende wiki's.
* Na twee succesvolle experimenten rolt het Reader Growth-team op 25 mei een bètafunctie [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Afbeeldingen bladeren]] uit voor alle Wikipedia's op mobiel. Dit betekent dat iedereen die standaard alle bètafuncties ingeschakeld heeft deze functie te zien krijgt, en anderen kunnen het vakje aanvinken om het in te schakelen in hun voorkeuren. De bètafunctie bevat een carrousel van alle afbeeldingen van een pagina bovenaan de pagina, met opties voor redacteuren om [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|afbeeldingen uit te sluiten van de carrousel van de pagina of om een pagina volledig uit te sluiten van de functie]].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Terugkerend onderwerp]] Bekijk alle {{Formatnum:30}} door de gemeenschap ingediende {{PLURAL:30|taak|taken}} die vorige week [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|opgelost]] {{PLURAL:30|is|zijn}}. Zo werden driedimensionale STL-bestanden incorrect weergegeven door de 3D-uitbreiding van de mediaviewer, wat nu is opgelost. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates voor technische bijdragers'''
* De verouderde CSS-klassen &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; en &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; zijn vervangen door &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; en &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; omdat de eerste niet consistent werken op alle MediaWiki-platforms, met name mobiel en mobiele apps. Projecten die deze klassen gebruiken worden aangemoedigd om gerelateerd gebruik te bekijken en een migratie te plannen. Houd er rekening mee dat &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; en &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; in de toekomst ook verouderd kunnen worden verklaard, hoewel er momenteel geen plannen zijn om dit te doen. [[phab:T426452|Meer informatie]].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Terugkerend onderwerp]] Gedetailleerde code updates later deze week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Technieuws]]''' is samengesteld door [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|technieuws schrijvers]] en gepost door een [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Draag bij]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Vertaal]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Vraag hulp]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Geef feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Abonneren en afmelden]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 25 mei 2026 23:52 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Quiddity (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mei 2026 19:14 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;


== Survey (proposed direction for Wishlist) ==
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{Int:Please-translate}}.

You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Overleg gebruiker:MediaWiki message delivery|overleg]]) 29 mei 2026 05:07 (CEST)

&lt;!-- Bericht verzonden door User:기나ㅏㄴ@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&amp;oldid=30604233 --&gt;

== This Month in Education: May 2026 ==
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 5 • May 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities|Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania|Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Debating free license in Brazil|Debating free license in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India|Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects|Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges|Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem|Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria|Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia MKD's Education News &amp; Activities|Wikimedia MKD's Education News &amp; Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year|Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 jun 2026 18:53 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30604297 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 1 jun 2026 23:08 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 8 jun 2026 23:30 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 15 jun 2026 18:48 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 --&gt;

== ''The Signpost'': 21 June 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 jun 2026 05:21 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Bri@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30604303 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 jun 2026 15:05 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Trizek (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|overleg]])&lt;/bdi&gt; 23 jun 2026 19:11 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Codename Noreste@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Nieuwsbrief 152 Wikimedia Nederland ==
{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[Bestand:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van juni 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Wikipedia 25 jaar | 6000 Papoea-beelden | Schrijfmaand Klassieke Muziek
  &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/152#Verjaardagsfeest 25 jaar Wikipedia|Verjaardagsfeest 25 jaar Wikipedia]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/152#6000 Papoea-beelden op Wikimedia Commons|6000 Papoea-beelden op Wikimedia Commons]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/152#Schrijf vrouwen de marge uit!|Schrijf vrouwen de marge uit!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/152#Schrijfmaand Klassieke Muziek volop bezig|Schrijfmaand Klassieke Muziek volop bezig]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/152#Van spoorwegen tot kastelen|Van spoorwegen tot kastelen]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/152#Masterclass Publiek Domein|Masterclass Publiek Domein]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/152#Een geslaagde Governance Conference|Een geslaagde Governance Conference]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/152#Wikipedia op Aruba|Wikipedia op Aruba]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/152#Zomerpauze|Zomerpauze]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/152#Agenda|Agenda]]&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 jun 2026 21:31 (CEST)(CET) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30335849 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 jun 2026 15:30 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Sannita (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== This Month in Education: June 2026 ==
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 6 • June 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement|Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026|Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries|Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education|Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite|Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo|Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives|Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana|Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/&quot;25x25 Project – Celebrating Wikipedia&quot; in Córdoba, Argentina|&quot;25x25 Project – Celebrating Wikipedia&quot; in Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities|Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026|Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program|From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter|EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography|Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes|Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda|Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 jun 2026 06:16 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30725833 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 29 jun 2026 13:48 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 jul 2026 15:57 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 --&gt;

== ''The Signpost'': 13 July 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13 jul 2026 09:27 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30775662 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguestalige Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 jul 2026 18:11 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21 jul 2026 07:46 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 --&gt;

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{Int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  24 jul 2026 14:24 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:DreamRimmer@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[Bestand:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27 jul 2026 20:49 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 --&gt;

== This Month in Education: July 2026 ==
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 7 • July 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia|Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival|Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor|Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026|PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Google25 Expands Tamil Wikipedia Community|Google25 Expands Tamil Wikipedia Community]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge|Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere|Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Continuing Wiki education partnerships in Brazil|Continuing Wiki education partnerships in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects|Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026|1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM|We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 30 jul 2026 21:48 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30838310 --&gt;

== ''The Signpost'': 2 August 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In the media|Union drive, most prolific editor make headlines]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News and notes|Foundation rejects voluntary recognition of union, proposed board eligibility rules sharply restrict candidates]]

* WikiConference: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/WikiConference|&quot;Kurier, Signpost, wikipress: You can be a Wikimedia journalist&quot; - Wikimania presentation by User:Noé Recap]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In focus|Is Larry Sanger the co-founder of Wikipedia?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Arbitration report|Think, and not just about content]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News from Diff|Meet the Wikimedians of the Year 2026!]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/On the bright side|The beautiful game]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Traffic report|Odyssey and Oyarzabal]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Comix|Well-spotted]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 2 aug 2026 12:18 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30775662 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-32&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia.
* Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Updates for technical contributors'''
* The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 3 aug 2026 21:46 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-33&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[Bestand:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting &quot;{{Int:Mw-math-mathjax}}&quot; in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001]
* Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;cldsort=timestamp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 aug 2026 22:45 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30901051 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-34&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC.

'''Updates for editors'''
* [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTSHORTPAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203]
* One new wiki has been created: a {{Int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;w:bol:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921]
* Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640]

'''Updates for technical contributors'''
* Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 17 aug 2026 23:03 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30922806 --&gt;

== ''The Signpost'': 24 August 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/News and notes|Union process progresses, unanswered questions about Littler Mendelson remain]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/In the media|Wikipedia editors save Sam Altman's life]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Recent research|Women in blue? Wikipedia's gender gap reverses in some areas]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Discussion report|Again and Again]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Traffic report|Look out, here comes the Spider-Man!]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Humour|Her tastes, her Wikimania, her upcoming tour... Baby Globe reveals everything]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/On the bright side|The great outdoors]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Opinion|Are we embarrassed yet?]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Special report|Paris Syndrome: Labor Strife, AI Anxiety, and a Leadership Test at Wikimania 2026]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Comix|WP:FAOWN]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 24 aug 2026 03:25 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Bri@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30889666 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-35&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783]
* In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047]

* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448]

'''Updates for technical contributors'''
* User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#uic:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Userlinks}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466]
* Due to user security and privacy risks, we have disabled access to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs when specifically using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs can still be accessed and used without &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Specified user page URLs (e.g. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;User:Myusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) can still be used with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386]
* Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;librsvg&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 2.60 and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ImageMagick&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841]

* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 24 aug 2026 22:45 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30961208 --&gt;

== Technieuws: 2026-36 ==
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Het laatste '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|technieuws]]''' van de technische gemeenschap van Wikimedia. Niet alle wijzigingen hebben een merkbaar effect op alle projecten. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Meer vertalingen]] zijn beschikbaar.

'''Hoogtepunt van de week'''
* Een nieuw format voor de Community Wishlist staat open voor terugkoppeling. U kunt [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|de voorgestelde ideeën op Meta lezen]]. Dit nieuwe proces is bedoeld om te verbeteren hoe wensen worden gesorteerd, er over wordt gestemd en hoe ze worden geprioriteerd op een manier die transparant en evenwichtig is over projectfamilies en taalversies heen. Deze consultatie staat twee weken open.

'''Updates voor moderatoren'''
* De nieuwste versie van de Wikipedia Android-app bevat updates voor de functie Opgeslagen, waarmee de opslagervaring van de app dichter bij iOS en web komt. De update herontwerpt het tabblad Opgeslagen met een weergave &quot;Alle pagina's&quot;, verwijdert de standaard leeslijst &quot;Opgeslagen&quot;, hernoemt leeslijsten naar &quot;Verzamelingen&quot; en moderniseert de ervaring voor het opslaan van pagina's. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788]
* De functie [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Leeslijsten]] is op 25 augustus ingeschakeld voor alle aangemelde gebruikers op de Bengaalse, Chinese, Tsjechische en Vietnameestalige Wikipedia's, na enkele maanden als bètafunctie. Leeslijsten komen op 1 september beschikbaar voor alle aangemelde gebruikers op de Arabische, Franse en Indonesische Wikipedia's, gevolgd door de Engelstalige Wikipedia op 14 september en alle overige Wikipedia-wiki's op 28 september.
* Vanaf het einde van de maand zien sommige niet aangemelde lezers op de Bengaalse, Tsjechische, Perzische, Engelstalige en Poolstalige Wikipedia's die de Minerva-skin op mobiel gebruiken een [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|bijgewerkte navigatiebalk]] in een [[w:A/B test|A/B-test]]. De test vergelijkt de huidige navigatiebalk met een nieuwe versie die is ontworpen om informatie sneller te kunnen vinden. Het doel is te bepalen of deze wijzigingen lezers aanmoedigen vaker terug te keren. Dit experiment verandert de ervaring voor aangemelde lezers en/of bewerkers niet.
* Redacteuren die doorverwijzingen, sjablonen en categorieën op doorverwijspagina's bijhouden, hebben nu verbeterde manieren om doorverwijzingen te vinden en te cureren. Voorheen konden deze pagina's niet worden doorzocht. Twee nieuwe zoekwoorden, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;onlyredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; en &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;withredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, maken het nu mogelijk om doorverwijzingen direct te doorzoeken en kunnen worden gecombineerd met bestaande zoekwoorden zoals &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;incategory:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;intitle:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; en &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;insource:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089]
* De ISBN-opzoekhulpmiddelen voor het maken van referenties werkten recentelijk niet vanwege problemen met externe diensten. Ontwikkelaars werken aan oplossingen. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Terugkerend onderwerp]] Bekijk alle {{Formatnum:30}} door de gemeenschap ingediende {{PLURAL:30|taak|taken}} die vorige week [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|opgelost]] {{PLURAL:30|is|zijn}}. Zo is een probleem opgelost waarbij het zoeken naar pagina's op categorie met &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;deepcat&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; geen of niet-gerelateerde resultaten kon opleveren. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859]

'''Updates voor technische bijdragers'''
* Het domein van url's voor miniatuurafbeeldingen verandert van upload.wikimedia.org naar thumb.wikimedia.org. De oude url's blijven in de nabije toekomst werken, maar MediaWiki laat voortaan het nieuwe domein zien. Url's naar andere mediatypen, zoals originele bestanden, video's en transcodings, worden nog steeds aangeboden vanuit upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465]
* De Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&amp;title=Special%3ARestSandbox Math-API] is nu verouderd. Deze eindpunten worden eind september 2026 volledig buiten gebruik gesteld. Ontwikkelaars die deze eindpunten aanroepen, moeten overstappen op alternatieve wiskundige weergaveoplossingen, zoals [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] of [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Externe MediaWiki-installaties die de Math-uitbreiding gebruiken voor het weergeven van formules, moeten upgraden naar v1.43+ om onderbrekingen van de dienst te voorkomen.

* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Terugkerend onderwerp]] Gedetailleerde code updates later deze week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]]

'''In detail'''
* Lees meer over [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in een Diff-post [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Aangepaste bewerkingssuggesties voor elke wiki: Hoe gemeenschappen de suggestiemodus vormgeven met TextMatch]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Technieuws]]''' is samengesteld door [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|technieuws schrijvers]] en gepost door een [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Draag bij]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Vertaal]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Vraag hulp]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Geef feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Abonneren en afmelden]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 31 aug 2026 22:53 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30990659 --&gt;

== This Month in Education: August 2026 ==
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 8 • August 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities|Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish|The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki and democracy campaign launches in Brazil|Wiki and democracy campaign launches in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines|Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wikidata for research in the UI1|Wikidata for research in the UI1]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey |Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool|Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World|Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage|Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026|More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Launch of Wikifying a Conference handbook|Launch of Wikifying a Conference handbook]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers|EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia|Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 sep 2026 19:54 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30917014 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-37&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the &quot;[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]&quot; option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback.
* The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&amp;sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&amp;project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549]
* A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users.
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:0&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704]
*  All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116]
'''Updates for technical contributors'''
* Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option, as gadgets are always loaded through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 7 sep 2026 20:44 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31008437 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-38&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]].

'''Updates for editors'''
* The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]].
* The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a &quot;read more&quot; button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinestalige Wikipedias and will run for four weeks.
* All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 14 sep 2026 17:31 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31039826 --&gt;

== Nieuwsbrieven Wikimedia Nederland ==
Tot nu toe werd de nieuwsbrief van Wikimedia Nederland niet alleen per e-mail verstuurd naar abonnees, maar ook geplaatst op de overlegpagina’s van bewerkers die zich daarvoor hadden aangemeld en via die mailmerge automatisch gedeeld in de Wikipedia kroeg. Omdat er relatief weinig belangstelling is voor het ontvangen van de nieuwsbrief via overlegpagina’s en om het proces efficiënter te maken, is besloten de WMNL- nieuwsbrief voortaan uitsluitend per e-mail te versturen aan mensen die zich hiervoor hebben ingeschreven. 

Wil je op de hoogte blijven, maar ben je nog niet ingeschreven? Laat dan op [https://www.wikimedia.nl/actueel/nieuwsbrief/ deze pagina] je e-mailadres achter. 

[[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]]([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 15 sep 2026 12:23 (CEST)(CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30335849 --&gt;

== Wisselen van server - Uw wiki zal binnenkort even alleen in de modus 'alleen-lezen' te gebruiken zijn ==
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Lees dit in een andere taal]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{Int:please-translate}}]

De [[foundation:|Wikimedia Foundation]] gaat overschakelen naar een ander datacenter. Dit zal er voor zorgen dat Wikipedia en andere Wikimedia-wiki's, zelfs na een ramp beschikbaar blijven.

Al het internetverkeer zal omgeschakeld worden op '''{{#time:j xg|2026-09-23|nl}}'''. De test zal beginnen om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''.

Vanwege bepaalde beperkingen in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]] is het helaas nodig om het bewerken van de wiki's tijdelijk in de 'alleen-lezen' modus te zetten. We verontschuldigen ons voor dit ongemak, en we doen onze uiterste best om de negatieve gevolgen, in de toekomst te minimaliseren. 

Er zal een melding worden weergegeven op alle wiki's, 30 minuten voordat de wissel plaats vindt. Deze banner blijft zichtbaar tot het einde van de operatie. 
U kunt bijdragen aan de [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate vertaling of het proeflezen] van de tekst van deze banner.

'''U zult wel in staat zijn om artikelen te lezen, maar niet om deze te bewerken, gedurende een korte periode. Dit geldt voor alle wiki's.'''

* U zult gedurende een uur of langer lang niet in staat zijn bewerkingen door te voeren op {{#time:l j xg Y|2026-09-23|nl}}.
* Tijdens het bewerken of opslaan gedurende deze tijd zult u een foutmelding zien. Wij hopen dat er geen bewerkingen verloren gaan, maar zijn hier niet zeker van. Wanneer u deze foutmelding te zien krijgt, wacht dan alstublieft tot alles weer normaal functioneert. Hierna kunt u uw bewerking opslaan. Toch raden we het ten zeerste aan dat u eerst een kopie maakt van uw bewerkingen maakt, gewoon uit voorzorg.

''Andere effecten'':

* Het uitvoeren van achtergrondtaken zal langzamer gaan, en sommige taken zouden mogelijk kunnen worden geannuleerd. Roodgekleurde koppelingen kunnen mogelijk niet zo snel bijgewerkt worden als gebruikelijk. Als u een artikel aanmaakt waarin ergens anders al naar verwezen wordt, zal de koppeling langer roodgekleurd blijven dan gebruikelijk. Sommige langlopende scripts zullen moeten worden onderbroken.
* We verwachten dat de uitrol van nieuwe code gebeurt zoals dat iedere week plaatsvindt. Het kan echter voorkomen dat sommige codewijzigingen per geval geblokkeerd worden, als de operatie ze later weer nodig heeft.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] zal ongeveer 90 minuten onbereikbaar zijn.

Dit project zal indien noodzakelijk worden uitgesteld. U kunt de [[wikitech:Switch_Datacenter|planning lezen op wikitech.wikimedia.org]]. Wijzigingen zullen in de planning worden aangekondigd. 

'''Deel deze informatie alstublieft met uw gemeenschap.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15 sep 2026 14:58 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Trizek (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== ''The Signpost'': 16 September 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/News and notes|The Balance of Power]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/In the media|Shocking photos may be changed on Wikipedia]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Disinformation report|Have UN Secretary-General candidates manipulated Wikipedia?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Recent research|Google's AI overviews may have reduced search engine referrals to English Wikipedia by 5%]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/WikiConference report|The backwater symbiosis – reflections from Wiki Conference India 2026]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Traffic report|Heaven let your light shine down]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Serendipity|Wikipedia Family Mosh Pit]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Obituary|Passing of Gobonobo, community leader advocating for women and minorities]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/On the bright side|Fantasy video games, hopeful science fiction, and the change of seasons]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-09-16/Comix|The Adventure of the Unknown Corpse]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 16 sep 2026 04:11 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=31028446 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-39&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]

'''Updates for editors'''
* The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551]
* For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|&quot;Suggestion mode&quot; Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing &quot;experimental&quot; edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]].
* The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe.
* A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]].
* The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamestalige Wikipedias.
* After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamestalige Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659]

'''Updates for technical contributors'''
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;abusefilters&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;formatversion=2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;abusefilters&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27 sep 2026 13:56 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31085309 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-40&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013]
* Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769]
* An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058]

* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]].
* Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Draft:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]].
* A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section.
* New magic words &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].  For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual.
* On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 28 sep 2026 12:49 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31092225 --&gt;

== This Month in Education: September 2026 ==
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 9 • September 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikipedia Writing Training at Universitas Terbuka. WikiRempah Welcomes Wikimedians in Ternate|Wikipedia Writing Training at Universitas Terbuka. WikiRempah Welcomes Wikimedians in Ternate]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikimedia MKD’s Wiki Camp &amp; Team Building 2026|Wikimedia MKD’s Wiki Camp &amp; Team Building 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikimedia Commons Training for Students at Universitas Nurul Hasan Bacan: Mobilizing Bacan's Youth with WikiRempah|Wikimedia Commons Training for Students at Universitas Nurul Hasan Bacan: Mobilizing Bacan's Youth with WikiRempah]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikidata integration in the Library &amp; Information Science course|Wikidata integration in the Library &amp; Information Science course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Translating the EduWiki Newcomer's Starter Kit in Albanian language|Translating the EduWiki Newcomer's Starter Kit in Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Training Wikimedia Commons WikiRempah in Bacan, Bringing Digital Education to an Island Without Electricity|Training Wikimedia Commons WikiRempah in Bacan, Bringing Digital Education to an Island Without Electricity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Synergy Between WikiRempah, the West Halmahera Regency Education and Culture Office, and the Sultanate of Jailolo in Documenting Spice Route Cultural Sites|Synergy Between WikiRempah, the West Halmahera Regency Education and Culture Office, and the Sultanate of Jailolo in Documenting Spice Route Cultural Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/St Aloysius Wiki Club Celebrates 10th Anniversary of Tulu Wikipedia|St Aloysius Wiki Club Celebrates 10th Anniversary of Tulu Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Road to Open Source: bringing open source contribution into Indian engineering classrooms|Road to Open Source: bringing open source contribution into Indian engineering classrooms]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Photography and education: initiatives in Brazil|Photography and education: initiatives in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Open Knowledge Initiatives Summer Internship 2026 – Project Workflow &amp; Learnings|Open Knowledge Initiatives Summer Internship 2026 – Project Workflow &amp; Learnings]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Media Literacy Teacher Training with Wikimedia UK and Thoughtful|Media Literacy Teacher Training with Wikimedia UK and Thoughtful]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Heritage Across Borders: St Aloysius Wiki Club Students Celebrate Cultural Heritage Through Wikipedia|Heritage Across Borders: St Aloysius Wiki Club Students Celebrate Cultural Heritage Through Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/From Bandung's Street Signs to Wikipedia: Rediscovering Sundanese Script|From Bandung's Street Signs to Wikipedia: Rediscovering Sundanese Script]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/CSPC Wiki Club launches student community for open knowledge and youth leadership|CSPC Wiki Club launches student community for open knowledge and youth leadership]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Amplifying Underrepresented Voices: Lessons from the Language Diversity Hub 2026|Amplifying Underrepresented Voices: Lessons from the Language Diversity Hub 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Education activity: Can I trust Wikipedia?|Education activity: Can I trust Wikipedia?]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 30 sep 2026 20:36 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=31092240 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-41&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January.

'''Updates for editors'''
* Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations.
* Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading.
* Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847]
* Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194]

'''Updates for technical contributors'''
* Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. 
* A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{projectName}/api/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{projectName}/w/rest.php/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

5 okt 2026 20:52 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Trizek (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31098825 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-42&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Miller2026-1&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304]

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs.
* The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077]
* [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]].
* Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075]

'''Updates for technical contributors'''
* There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset].
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response.

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 okt 2026 09:39 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31142468 --&gt;

== ''The Signpost'': 13 October 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[Bestand:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/News and notes|AELECT returns, Jimbo gives a union update, VisualEditor is now default]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Serendipity|From a rare portrait of a female millionaire in Nancy to a Japanese painter in Lyon]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Obituary|Doug Weller]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/In the media|A(I)pocalypses afoot]]

* WikiConference Report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/WikiConference Report|WikiConference 2026 &amp; the importance of in-person community]]

* By the numbers: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/By the numbers|Does the country of birth affect the likelihood of having a Wikipedia biography?]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/News from Diff|OpenAI &quot;rogue&quot; agent activities found on Wikimedia projects]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/On the bright side|Good people]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Op-ed|Who are our readers?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Traffic report|This world is big and wild and half insane]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-10-13/Comix|Fudging the numbers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 14 okt 2026 00:46 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=31092234 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-43&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20.
* An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals.
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{Formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966]

'''Updates for technical contributors'''
* [[Bestand:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297]
* [[Bestand:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19 okt 2026 16:38 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31178499 --&gt;

== Wisselen van server - Uw wiki zal binnenkort even alleen in de modus 'alleen-lezen' te gebruiken zijn ==
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Lees dit in een andere taal]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

De [[foundation:|Wikimedia Foundation]] gaat overschakelen naar een ander datacenter. Dit zal er voor zorgen dat Wikipedia en andere Wikimedia-wiki's, zelfs na een ramp beschikbaar blijven.

Al het internetverkeer zal omgeschakeld worden op '''{{#time:j xg|2026-10-28|nl}}'''. De test zal beginnen om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''.

Vanwege bepaalde beperkingen in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]] is het helaas nodig om het bewerken van de wiki's tijdelijk in de 'alleen-lezen' modus te zetten. We verontschuldigen ons voor dit ongemak, en we doen onze uiterste best om de negatieve gevolgen, in de toekomst te minimaliseren. 

Er zal een melding worden weergegeven op alle wiki's, 30 minuten voordat de wissel plaats vindt. Deze banner blijft zichtbaar tot het einde van de operatie. 
U kunt bijdragen aan de [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate vertaling of het proeflezen] van de tekst van deze banner.

'''U zult wel in staat zijn om artikelen te lezen, maar niet om deze te bewerken, gedurende een korte periode. Dit geldt voor alle wiki's.'''

* U zult gedurende een uur of langer lang niet in staat zijn bewerkingen door te voeren op {{#time:l j xg Y|2026-10-28|nl}}.
* Tijdens het bewerken of opslaan gedurende deze tijd zult u een foutmelding zien. Wij hopen dat er geen bewerkingen verloren gaan, maar zijn hier niet zeker van. Wanneer u deze foutmelding te zien krijgt, wacht dan alstublieft tot alles weer normaal functioneert. Hierna kunt u uw bewerking opslaan. Toch raden we het ten zeerste aan dat u eerst een kopie maakt van uw bewerkingen maakt, gewoon uit voorzorg.

''Andere effecten'':

* Het uitvoeren van achtergrondtaken zal langzamer gaan, en sommige taken zouden mogelijk kunnen worden geannuleerd. Roodgekleurde koppelingen kunnen mogelijk niet zo snel bijgewerkt worden als gebruikelijk. Als u een artikel aanmaakt waarin ergens anders al naar verwezen wordt, zal de koppeling langer roodgekleurd blijven dan gebruikelijk. Sommige langlopende scripts zullen moeten worden onderbroken.
* We verwachten dat de uitrol van nieuwe code gebeurt zoals dat iedere week plaatsvindt. Het kan echter voorkomen dat sommige codewijzigingen per geval geblokkeerd worden, als de operatie ze later weer nodig heeft.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] zal ongeveer 90 minuten onbereikbaar zijn.

Dit project zal indien noodzakelijk worden uitgesteld. U kunt de [[wikitech:Switch_Datacenter|planning lezen op wikitech.wikimedia.org]]. Wijzigingen zullen in de planning worden aangekondigd. 

'''Deel deze informatie alstublieft met uw gemeenschap.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

[[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 26 okt 2026 15:00 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Trizek (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-44&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* An experiment launched on September 29 is testing [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|article recommendations]] for new account holders who also identify as readers. By suggesting articles to read, similar to recommendations in the Wikipedia app for logged-in readers, the experiment aims to encourage new account holders to read and return to the website regularly, with the goal of increasing internal referrals by 1%. See the related [[m:Community Wishlist/W505|Community Wishlist]] proposal.
* Several Wikimedia services were taken offline last week because of a [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 security vulnerability in PHP]. This is because they need to be updated before they are safe to put back online. This is not a problem just for the Wikimedia movement but affects a lot of websites. You can follow updates on [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Cloud VPS and Toolforge will take longer to bring back online. This is to make sure that applications which run on Cloud VPS or Toolforge are not affected. Tool developers can see updates and more information on the [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ Cloud-announce mailing list]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/]
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Last week we shared]] that to measure the impact of incorporating some community-requested features on logged-out reader retention, a test for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] feature would be pushed to logged-out readers. Due to an issue, we will be restarting the test, but it will be live on October 26, not November 20 as initially announced.

'''Updates for editors'''
* A new [[wikitech:KAPOW|bot detection system]] to better identify automated traffic that disguises itself as human visitors, is coming to the Wikimedia wikis. This might cause sudden changes to visitor statistics starting from 26 October, going back to 20 June 2026.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] which renders musical notation inside wiki pages, has been temporarily disabled on all wikis due to a security issue. Affected pages will display a notice instead of musical scores, but the underlying code remains intact. No action is needed from editors, and a fix is in progress. A separate announcement will follow when the extension is re-enabled. Read more on [[phab:T441579|Phabricator]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where CodeMirror syntax highlighter appears to have been enabled in error for existing editors has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308]

'''Updates for technical contributors'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, October 28 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Scholarship and sponsorship applications for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] will close on Friday, October 30th. Submit your application [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ through Pretix] before the deadline!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 26 okt 2026 19:56 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31199592 --&gt;

== This Month in Education: October 2026 ==
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 10 • October 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Wikipedia Education Awareness Campaign Held in Dinajpur, Bangladesh|Wikipedia Education Awareness Campaign Held in Dinajpur, Bangladesh]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Wikimedia MKD Continues Its Educational Activities in the New School Year|Wikimedia MKD Continues Its Educational Activities in the New School Year]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/WikiLatih Bogor Méré Rohangan pikeun Diajar, Silih Bagikeun Pangaweruh, jeung Nyambungkeun Antargenerasi|WikiLatih Bogor Méré Rohangan pikeun Diajar, Silih Bagikeun Pangaweruh, jeung Nyambungkeun Antargenerasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Wiki Club Organise Two-Day Technical Workshop on MediaWiki Projects at St Aloysius University|Wiki Club Organise Two-Day Technical Workshop on MediaWiki Projects at St Aloysius University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/WIKI 101 learning module developed for Filipino university students|WIKI 101 learning module developed for Filipino university students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/When the Forest Changes, What Can We Learn Through Wikimedia|When the Forest Changes, What Can We Learn Through Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Open Knowledge Course inspires students in Olomouc in writing Wikipedie articles|Open Knowledge Course inspires students in Olomouc in writing Wikipedie articles]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/New student-led Wikimedia communities expand youth participation in ESEAP|New student-led Wikimedia communities expand youth participation in ESEAP]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Improving health-related content on Wikipedia: an initiative in Brazil|Improving health-related content on Wikipedia: an initiative in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/How EduWiki Hub Partnerships Are Building Capacity for Wikimedia Education Worldwide|How EduWiki Hub Partnerships Are Building Capacity for Wikimedia Education Worldwide]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/From the First Cohort to the Second: Learning and Teaching Wikipedia at a University in Türkiye|From the First Cohort to the Second: Learning and Teaching Wikipedia at a University in Türkiye]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/From Forgotten Pages to Living Heritage: Bikol Wikisource marks its second year|From Forgotten Pages to Living Heritage: Bikol Wikisource marks its second year]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/First workshops for Serbian students and pupils in the academic year|First workshops for Serbian students and pupils in the academic year]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Czech seniors visited Vyšší Brod Monastery and are heading to the 10th anniversary of Senior Wikitown|Czech seniors visited Vyšší Brod Monastery and are heading to the 10th anniversary of Senior Wikitown]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2026/Auckland Museum's fourth cohort of Wiki summer students|Auckland Museum's fourth cohort of Wiki summer students]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 30 okt 2026 19:19 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=31135529 --&gt;

== ''The Signpost'': 1 November 2026 ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/News and notes|AELECT5 concludes, a Wikimedian arrested for treason, and updates to GANs and FARs]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/Recent research|How Wikipedians use (or don't use) LLMs; experienced editors contribute more to &quot;underproduced&quot; articles than newbies]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/Disinformation report|Better bots or bothersome baby borgs?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/In the media|Stop the internet, I was deleted]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/News from Diff|Why Wikimedia Is Speaking Up in a Major AI Copyright Case]]

* By the numbers: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/By the numbers|Wikipedian Nobel Prize 2026]]

* On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/On the bright side|Gone fishing]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/Traffic report|October, and the articles are stripped bare]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/In focus|Two Roles, One Wikimedia Education Ecosystem]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-11-01/Comix]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 1 nov 2026 14:52 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=31191200 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-45&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/45|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Many Wikimedia tools were taken offline last week because of a [[:w:PHP2Shell|security vulnerability in PHP]]. This affected many websites worldwide. [[m:Special:MyLanguage/Toolforge|Toolforge]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Cloud Services|Cloud VPS]] have been back up since October 22. Many important tools have been gradually restored. Some tools need the respective volunteer maintainers to restart them. Others still need to upgrade to a patched PHP version. Some tools were using older versions of PHP which are not supported by the recent security patches. They will require maintainers to upgrade to a more recent version. This might require additional effort. You can follow the work [[:wikitech:Talk:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community#Exceptions|on Wikitech]].

'''Updates for editors'''
* A new optional search experiment is running in the Wikipedia Android and iOS apps for Arabic, French, and Japanese Wikipedias. Participating readers can search inside articles and open quoted passages directly in their source articles, no answers or summaries are generated. This is the first of four experiments in [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information%20Retrieval/Phase%202|Phase 2 of Semantic Search]]. It began on October 22 and runs for 20 days. Feedback is welcome on the project’s [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Readers/Information%20Retrieval/Phase%202|discussion page]].
* The [[m:Special:MyLanguage/Future_Audiences|Future Audiences]] team is planning to bring [[m:Special:MyLanguage/Future_Audiences/Share_card|Share Cards]] to Wikipedia on mobile. This feature gives users the option to share a visually appealing card with friends, based on the article they are reading. The card contains the article’s title, image, opening text, and related attribution, and links back to the article for full reading. Editors are invited to try out this feature by adding &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;?useformat=mobile&amp;sharecard=1&lt;/code&gt; to any article URL from October 29 to November 8. Share any thoughts on the [[m:Talk:Future_Audiences/Share_card| project talk page]] and report any bugs on [[phab:T439161|Phabricator]]. 
* The default renderer for math formulas will change on November 2. After the change, the server sends the formula as MathML, and your browser uses MathJax to show it. This is the last step towards the Mathoid/RESTBase deprecation process, for sustainability and security reasons. You can [[w:en:Wikipedia:WikiProject Mathematics/MathFormattingBugs|ask questions or report problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T375238]
* Do you have an idea for a new feature, or a bug that needs fixing? [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Submit your suggestion for the community wish list by November 8!]]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.3|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 3 nov 2026 15:23 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Trizek (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31236748 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-46&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/46|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikipedia Apps team is preparing to launch Year in Review in early December. Year in Review gives app users a personalized recap of how they read and engaged with Wikipedia throughout the year. The team is looking for volunteers to help make it available in as many languages as possible. Translators can contribute through [https://translatewiki.net/ translatewiki.net]. For [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&amp;action=translate&amp;group=out-wikimedia-mobile-wikipedia-android-strings&amp;filter=%21translated Android], search for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;yir&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; under the &quot;Untranslated&quot; tab, and for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&amp;action=translate&amp;group=out-wikimedia-mobile-wikipedia-ios&amp;filter=%21translated&amp;optional=1 iOS], search for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;year-in-review&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; under the &quot;Untranslated&quot; tab.
*  The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature that helps editors create articles that follow a Wikipedia’s policies, is now available on all Wikipedias. Administrators and interface admins can configure and expose it for editors to use via [[Special:CommunityConfiguration/ArticleGuidance]]. A [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Community Configuration|configuration guide is available]]. Visit [[mw:Talk:Article guidance|the project talk page]] to ask any questions.

'''Updates for editors'''
* Following the release of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to all Wikipedias in September, logged-in users will soon be able to [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#October/November 2026: Custom collections and call to action|organize articles saved in their lists into customizable categories]]. This will enable readers to create collections and revisit saved articles based on their interests, potentially encouraging frequent visits to Wikipedia. The update will roll out to all Wikipedia users between November 9 and 16.
* The Wikipedia Apps team is preparing to launch the first of two notification experiments for English Wikipedia readers on Android who have opted in to notifications. The three-week experiment will send notifications suggesting personalized Discover reading lists which are collections of Wikipedia articles recommended based on articles the reader has previously viewed. The goal is to understand whether these recommendations help readers discover relevant content and encourage them to return to the app. No action is required, and users can manage their notification preferences in the app settings. [[mw:Wikimedia Apps/Team/Notifications|Learn more and share feedback]].
* A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] was causing the page to fail to load for users who have unseen changes on Wikimedia Commons. The bug has now been fixed. If you temporarily removed &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;commons.wikimedia.org&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; from your personal [[m:Special:GlobalWatchlistSettings|Global Watchlist settings]] due to the bug, you can restore it there. [https://phabricator.wikimedia.org/T439203]
* A new Beta feature called &quot;Home&quot; will be [[mw:Special:MyLanguage/Home/Deployment|deployed to 10 Wikipedias]] for a limited test. This new feature aims to replace &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:Homepage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for newcomers, with additional modules planned for the future to improve upon the current experience. If you want to participate in the test, please [[mw:Talk:Home|sign up]]. &quot;Home&quot; will be released to all users later this month.
* On English and Russian Wikipedias, [[m:User:Alaexis/Source Verifier|Source Verification]] is now available as an experimental Suggestion for experienced editors within [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion_Mode|Suggestion Mode]]. It uses an LLM hosted on [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing|LiftWing]] to try to check whether a cited source supports the claim it’s attached to. To try it out, please [[phab:T426359|see these testing instructions]]. If you are at another language Wikipedia and your community is interested in trying it out, please [[m:User talk:Alaexis/Source Verifier|express your interest]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where dates passed as blank parameters to functions in wikitext were incorrectly interpreted using the month-day-year format instead of the day-month-year format, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T403884]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting on 1 December 2026, hCaptcha will be required for edits made via the API by non-autoconfirmed users. If your tool, gadget, or user script makes edits on behalf of newcomer users, [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/hCaptcha#November 2026: Completing hCaptcha rollout|see how to update it]].
*  [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2026 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations close on 22 November 2026.
* Toolforge has introduced two new beta features. &quot;Toolforge alerts&quot; send email notifications when a tool becomes unavailable, returns errors, or restarts frequently. &quot;Extended logging&quot; makes it easier to investigate problems by providing logs for events such as job creation, deletion, and deployment failures through the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;toolforge logs&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; command. Both features are opt-in and help tool maintainers become aware of and resolve problems with their tools more quickly. Maintainers can [[wikitech:Help:Toolforge/Alerts|enable alerts]] and learn how to [[wikitech:Help:Toolforge/Running_jobs#Toolforge_logs|access extended logs]]. They are also encouraged to try the features and [[wikitech:Help:Cloud_Services_communication|provide feedback]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.4|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* A proposal to change how we currently organize the Wikimedia Hackathon [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]]; the deadline has been extended to November 13th.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9 nov 2026 11:34 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31249348 --&gt;</text>
      <sha1>rp608ucj6apdphfe4qd4m62howk35ux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Erik Baas/Speciale sjablonen</title>
    <ns>2</ns>
    <id>44213</id>
    <revision>
      <id>432140</id>
      <parentid>415006</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T10:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>-2</comment>
      <origin>432140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2425" sha1="13os99w7254h3n85xu6olbo2w2lb8nt" xml:space="preserve">{{TOC rechts}}Lijst van speciale sjablonen, om te voorkomen dat deze op de lijst van [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:OngebruikteSjablonen&amp;limit=500&amp;offset=0 ongebruikte sjablonen] terechtkomen, en om tzt. om te werken naar een index. ''Nog niet compleet!''

==Boolean==
*{{Sjabdemo|And|1|1}}
*{{Sjabdemo|And||}}
*{{Sjabdemo|Or|0|1}}
*{{Sjabdemo|Or|0|0}}
*{{Sjabdemo|Xor|0|1}}
*{{Sjabdemo|Xor|1|1}}
*{{Sjabdemo|Not|False}}
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel| and|2}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|  or|2}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot; &gt;{{Waarheidstabel| xor|2}}&lt;/div&gt;
{{Clear both}}


----


;Nog niet klaar
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel|nand|2}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel| nor|2}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;{{Waarheidstabel| not|1}}&lt;/div&gt;
{{Clear both}}


&lt;!-- verwijderen:
*{{True|Or|False}}
*{{False|Or|True}}
*{{True|And|True}}
*{{1|Or|0}}
*{{0|Or|1}}
*{{1|And|1}}
--&gt;

==2==
*C: {{Gebruiker:Erik Baas/C}}
*L: {{Gebruiker:Erik Baas/L|x1=0|y1=50|x2=50|y2=0|stroke=green|Xstrokewidth=3}}
*R: {{Gebruiker:Erik Baas/R}}
*G: {{Gebruiker:Erik Baas/G}}
*T: {{Gebruiker:Erik Baas/T}}

==Diversen==
*{{!}}
*{{!!}}
*{{?}}
*{{+}}
*{{-}}
*{{@}}
*{{Dot}}
*{{Hekje}}
{{Subpages}}

==max/min==
*{{Max}}
*{{Min}}

==gonio==
*{{Deg2Rad}}
*{{Rad2Deg}}
*{{Hex2Dec|0}}
*{{Dec2Hex|0}}

*{{Nocat|inhoud = {{Nieuw recept}}|categorie = Wikibooks:Recept zonder stippen}}

* Test 22 jun 2025: {{Test - niet in gebruik}}

==opmaak==
*{{Left}}
*{{Right}}
*{{Center|gecentreerde tekst|style=color: green;}}

==van en.wikipedia:==
*{{Abbr}}
*{{As of}}
*{{Chem}}
*{{Chem/atom}}
*{{Chem/link}}
*{{Chem2}}
*{{Citation}}
*{{Citation needed}}
*{{Cite book}}
*{{Cite conference}}
*{{Cite journal}}
*{{Cite journal1}}
*{{Cite news}}
*{{Convert}}
*{ {Documentation}}
*{{Efn}}
*{{Element cell image}}
*{{Element color}}
*{{Eqm}}
*{{Greenwood&amp;Earnshaw}}
*{{Greenwood&amp;Earnshaw2nd}}
*{{Ifsubst}}
*{{Infobox periodic table group}}
*{{Legend}}
*{{Longitem}}
*{{Main}}
*{{Main other}}
*{{Mono}}
*{{Mono/styles.css}}
*{{Multiple image}}
*{{Nbsp}}
*{{Nobreak}}
*{{Notelist}}
*{{Pagetype}}
*{{Periodic table (32 columns, micro)}}
*{{Periodic table (32 columns, micro)/elementcell}}
*{{Periodic table (32 columns, micro)/styles.css}}
*{{Refbegin}}
*{{Reflist}}
*{{Refend}}
*{{ReplaceMonth}}
*{{SDcat}}
*{{Sup}}
*{{Unknown}}
*{{Use dmy dates}}
*{{Val}}
*{{Webarchive}}
*{{Yesno}}</text>
      <sha1>13os99w7254h3n85xu6olbo2w2lb8nt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Erik Baas/Wikidata</title>
    <ns>2</ns>
    <id>44826</id>
    <revision>
      <id>432139</id>
      <parentid>415644</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>fix foutmelding</comment>
      <origin>432139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="765" sha1="2ii1s6d1lcwwc3btgzdqhxxxtsfbd8i" xml:space="preserve">{{Gebruikt Wikidata}}

*2: x{{#statements:titel|from=Q42}}x

*11: {{#statements:P1476|from=Q191380}}
*12: {{#statements:auteur|from=Q191380}}
*13: {{#statements:afbeelding|from=Q42}}
*14: {{#statements:geboortedatum|from=Q42}}
*15: &lt;!-- {{#IfError:{{#property:IMDb ID|from=Q42}}|fout1}} --&gt;
*16: {{#IfError:{{#property:P345|from=Q42}}|fout2}}
*17: {{#property:P19|from=Q42}}
*18: {{#property:P18|from=Q2141042}}
*19: {{#statements:afbeelding|from=Q2141042}}
----
*https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:How_to_use_data_on_Wikimedia_projects/nl
*https://www.wikidata.org/wiki/Help:Statements/nl
*https://nl.wikipedia.org/wiki/Module:Wikidata
*https://nl.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Infobox_persoon_Wikidata
*https://nl.wikipedia.org/wiki/Categorie:Wikipedia:Wikidata</text>
      <sha1>2ii1s6d1lcwwc3btgzdqhxxxtsfbd8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Help:Lijsten</title>
    <ns>12</ns>
    <id>46384</id>
    <revision>
      <id>432120</id>
      <parentid>421307</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Inhoud overgeheveld van [[Help:Tekstopmaak#Lijsten]] + Wiu verwijderd</comment>
      <origin>432120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4371" sha1="06a0oc655upd0yf3ie4qlu73jh5uo81" xml:space="preserve">Lijsten, overzichten en opsommingen kunnen op verschillende manieren worden gemaakt:
* Ongeordend, met puntjes vóór elke regel.
* Genummerd, waarbij de regels worden doorgenummerd.
* Zonder nummer of ander teken, elk item verschijnt op een nieuwe regel.
* Zo genaamde &quot;definitielijsten&quot;: lijsten met trefwoorden, die elk gevolgd worden door een definitie. 

== Ongeordende lijst (met opsommingstekens) ==
Ongeordende lijsten zijn te maken door een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; toe te voegen aan het begin van de regel. Zo'n lijst kan inspringen door &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; te gebruiken, en nog verder inspringen door middel van &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;***&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Hoe meer sterretjes, hoe verder de lijst inspringt. Hieronder volgt als voorbeeld een boodschappenlijstje:

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;* Groenten en fruit&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;** Paprika's&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;*** Rode paprika&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;*** Groene paprika&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;** Tomaten&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;** Sinaasappels&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;* Drank&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;** Cola&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;** Jus d'Orange&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;* Snoep&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

Dit wordt:
* Groenten en fruit
** Paprika's
*** Rode paprika
*** Groene paprika
** Tomaten
** Sinaasappels
* Drank
** Cola
** Jus d'Orange
* Snoep
Na het laatste onderdeel van de lijst begint automatisch een nieuwe regel. Na een regel met alleen tekst of na een lege regel kan eventueel een nieuwe lijst worden begonnen.

== Genummerde lijst ==
Genummerde lijsten zijn te maken op dezelfde manier als ongeordende lijsten, maar dan door een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; toe te voegen aan het begin van de regel. Hieronder volgt als voorbeeld een uitslagenlijstje van een familierace: 

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# Familie Blaat&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;# Familie Foo&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;## Henk&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;## Piet&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;## Jan&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;## Mieke&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;# Familie Melp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

Dit wordt:&lt;br&gt;
#Familie Blaat
#Familie Foo
##Henk
##Piet
##Jan
##Mieke
#Familie Melp
Na het laatste onderdeel van de lijst begint automatisch een nieuwe regel. Na een regel met alleen tekst of na een lege regel kan eventueel een nieuwe lijst worden begonnen, waarbij de nummering weer bij &quot;1&quot; begint. Er mag dus niet meer dan één regeleinde (enter) tussen opeenvolgende &lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;-tekens staan, anders begint de telling opnieuw: 

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#Familie Blaat&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;#Familie Foo&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;##Henk&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Piet&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Jan&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Mieke&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;#Familie Melp&lt;/nowiki&gt;
&lt;/code&gt;

Dit wordt: 
#Familie Blaat
#Familie Foo

##Henk
##Piet
##Jan
##Mieke
#Familie Melp

== Lijst zonder opsommingstekens (inspringen) ==
Inspringen (ook: lijst zonder tekens) kan door een dubbele punt (:) toe te voegen aan het begin van een regel, zonder die te laten volgen door een spatie. Meerdere dubbele punten betekent een grotere inspringing.

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:Ik&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;::Spring&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;:::Steeds&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;::::Verder&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;:::::In.&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

Bovenstaande wordt bijvoorbeeld: 

:Ik
::Spring
:::Steeds 
::::Verder
:::::In.

=== Poem-tag ===
Een &quot;poem-tag&quot; is speciaal bedoeld voor gedichten. Hierdoor hoef je niet elke keer een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; te plaatsen of een regel wit open te laten tussen de gedichtregels.

&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0; color: inherit; border: none;&quot;&gt;
Code:
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

== Definitielijsten ==
Een definitielijst is een lijst met termen die elk gevolgd worden door een definitie of beschrijving. In zo'n lijst staat elke term op een nieuwe regel, in het volgende format:&lt;br&gt;
&lt;code&gt;''&lt;nowiki&gt;;Te definiëren onderwerp: De definitie van het onderwerp.&lt;/nowiki&gt;''&lt;/code&gt;&lt;br&gt;
Wat resulteert in:&lt;br&gt;
;Te definiëren onderwerp: De definitie van het onderwerp.&lt;br&gt;
Dus de term begint met een punt-komma (;) met direct daarachter de term (in dit geval ''Te definiëren onderwerp'') en dubbele punt (:), een spatie en de definitie/beschrijving, in dit geval ''De definitie van het onderwerp''. Voorbeeld: [[Economie/Verklarende woordenlijst]].


[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>06a0oc655upd0yf3ie4qlu73jh5uo81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432124</id>
      <parentid>432120</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ongeordende lijst (met opsommingstekens) */ Voorbeeld ervangen door layout van [[w:Help:Tekstopmaak#Lijsten]]</comment>
      <origin>432124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4239" sha1="s0gl08941difonqaygfa7t6ebaqqpn9" xml:space="preserve">Lijsten, overzichten en opsommingen kunnen op verschillende manieren worden gemaakt:
* Ongeordend, met puntjes vóór elke regel.
* Genummerd, waarbij de regels worden doorgenummerd.
* Zonder nummer of ander teken, elk item verschijnt op een nieuwe regel.
* Zo genaamde &quot;definitielijsten&quot;: lijsten met trefwoorden, die elk gevolgd worden door een definitie. 

== Ongeordende lijst (met opsommingstekens) ==
Ongeordende lijsten zijn te maken door een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; aan het begin van de regel te plaatsen. Zo'n lijst kan inspringen door &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; te gebruiken, en nog verder inspringen door middel van &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;***&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Hoe meer sterretjes, hoe verder de lijst inspringt. Hieronder volgt als voorbeeld een boodschappenlijstje:

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Invoer:'''
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;* Groente en fruit
** Paprika
*** Rode paprika
*** Groene paprika
** Tomaat
** Sinaasappel
* Snoep
* Drank&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Resultaat:'''
* Groente en fruit
** Paprika
*** Rode paprika
*** Groene paprika
** Tomaat
** Sinaasappel
* Snoep
* Drank
|}

Na het laatste onderdeel van de lijst begint automatisch een nieuwe regel. Na een regel met alleen tekst of na een lege regel kan eventueel een nieuwe lijst worden begonnen.

== Genummerde lijst ==
Genummerde lijsten zijn te maken op dezelfde manier als ongeordende lijsten, maar dan door een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; toe te voegen aan het begin van de regel. Hieronder volgt als voorbeeld een uitslagenlijstje van een familierace: 

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# Familie Blaat&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;# Familie Foo&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;## Henk&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;## Piet&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;## Jan&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;## Mieke&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;# Familie Melp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

Dit wordt:&lt;br&gt;
#Familie Blaat
#Familie Foo
##Henk
##Piet
##Jan
##Mieke
#Familie Melp
Na het laatste onderdeel van de lijst begint automatisch een nieuwe regel. Na een regel met alleen tekst of na een lege regel kan eventueel een nieuwe lijst worden begonnen, waarbij de nummering weer bij &quot;1&quot; begint. Er mag dus niet meer dan één regeleinde (enter) tussen opeenvolgende &lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;-tekens staan, anders begint de telling opnieuw: 

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#Familie Blaat&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;#Familie Foo&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;##Henk&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Piet&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Jan&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Mieke&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;#Familie Melp&lt;/nowiki&gt;
&lt;/code&gt;

Dit wordt: 
#Familie Blaat
#Familie Foo

##Henk
##Piet
##Jan
##Mieke
#Familie Melp

== Lijst zonder opsommingstekens (inspringen) ==
Inspringen (ook: lijst zonder tekens) kan door een dubbele punt (:) toe te voegen aan het begin van een regel, zonder die te laten volgen door een spatie. Meerdere dubbele punten betekent een grotere inspringing.

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:Ik&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;::Spring&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;:::Steeds&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;::::Verder&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;:::::In.&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

Bovenstaande wordt bijvoorbeeld: 

:Ik
::Spring
:::Steeds 
::::Verder
:::::In.

=== Poem-tag ===
Een &quot;poem-tag&quot; is speciaal bedoeld voor gedichten. Hierdoor hoef je niet elke keer een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; te plaatsen of een regel wit open te laten tussen de gedichtregels.

&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0; color: inherit; border: none;&quot;&gt;
Code:
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

== Definitielijsten ==
Een definitielijst is een lijst met termen die elk gevolgd worden door een definitie of beschrijving. In zo'n lijst staat elke term op een nieuwe regel, in het volgende format:&lt;br&gt;
&lt;code&gt;''&lt;nowiki&gt;;Te definiëren onderwerp: De definitie van het onderwerp.&lt;/nowiki&gt;''&lt;/code&gt;&lt;br&gt;
Wat resulteert in:&lt;br&gt;
;Te definiëren onderwerp: De definitie van het onderwerp.&lt;br&gt;
Dus de term begint met een punt-komma (;) met direct daarachter de term (in dit geval ''Te definiëren onderwerp'') en dubbele punt (:), een spatie en de definitie/beschrijving, in dit geval ''De definitie van het onderwerp''. Voorbeeld: [[Economie/Verklarende woordenlijst]].


[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>s0gl08941difonqaygfa7t6ebaqqpn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432127</id>
      <parentid>432124</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Genummerde lijst */ Voorbeelden vervangen door de layout uit [[w:Help:Tekstopmaak#Lijsten]]</comment>
      <origin>432127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4750" sha1="ojr6ep5s2tjmzl4xnodvgss0sloxuwi" xml:space="preserve">Lijsten, overzichten en opsommingen kunnen op verschillende manieren worden gemaakt:
* Ongeordend, met puntjes vóór elke regel.
* Genummerd, waarbij de regels worden doorgenummerd.
* Zonder nummer of ander teken, elk item verschijnt op een nieuwe regel.
* Zo genaamde &quot;definitielijsten&quot;: lijsten met trefwoorden, die elk gevolgd worden door een definitie. 

== Ongeordende lijst (met opsommingstekens) ==
Ongeordende lijsten zijn te maken door een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; aan het begin van de regel te plaatsen. Zo'n lijst kan inspringen door &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; te gebruiken, en nog verder inspringen door middel van &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;***&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Hoe meer sterretjes, hoe verder de lijst inspringt. Hieronder volgt als voorbeeld een boodschappenlijstje:

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Invoer:'''
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;* Groente en fruit
** Paprika
*** Rode paprika
*** Groene paprika
** Tomaat
** Sinaasappel
* Snoep
* Drank&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Resultaat:'''
* Groente en fruit
** Paprika
*** Rode paprika
*** Groene paprika
** Tomaat
** Sinaasappel
* Snoep
* Drank
|}

Na het laatste onderdeel van de lijst begint automatisch een nieuwe regel. Na een regel met alleen tekst of na een lege regel kan eventueel een nieuwe lijst worden begonnen.

== Genummerde lijst ==
Genummerde lijsten zijn te maken op dezelfde manier als ongeordende lijsten, maar dan door een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; aan het begin van de regel te plaatsen. Hieronder volgt als voorbeeld een uitslagenlijstje van een familierace: 

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
Invoer:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;# Familie Blaat
# Familie van der Loo
## Frank
## Gonny
## Mickey
## Max
## Jolene
## Bob
# Familie Melp&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
Resultaat:
# Familie Blaat
# Familie van der Loo
## Frank
## Gonny
## Mickey
## Max
## Jolene
## Bob
# Familie Melp
|}

Na het laatste onderdeel van de lijst begint automatisch een nieuwe regel. Na een regel met alleen tekst of na een lege regel kan eventueel een nieuwe lijst worden begonnen, waarbij de nummering weer bij &quot;1&quot; begint. Er mag dus niet meer dan één regeleinde (enter) tussen opeenvolgende &lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;-tekens staan, anders begint de telling opnieuw: 

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
Invoer:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;# Familie Blaat
# Familie van der Loo

## Frank
## Gonny
## Mickey
## Max
## Jolene
## Bob
# Familie Melp&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
Resultaat:
# Familie Blaat
# Familie van der Loo

## Frank
## Gonny
## Mickey
## Max
## Jolene
## Bob
# Familie Melp
|}

De nummering van de items in de met wiki-code opgestelde lijst begint altijd met 1. Om hiervan af te wijken (bijvoorbeeld wanneer een genummerde lijst over meer kolommen verdeeld moet worden) zet je in de eerste regel een HTML-tag:

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
Invoer:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
#&lt;li value=7&gt;teun
#vuur
#gijs
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
Resultaat:
#&lt;li value=7&gt;teun
#vuur
#gijs
|}

== Lijst zonder opsommingstekens (inspringen) ==
Inspringen (ook: lijst zonder tekens) kan door een dubbele punt (:) toe te voegen aan het begin van een regel, zonder die te laten volgen door een spatie. Meerdere dubbele punten betekent een grotere inspringing.

&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:Ik&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;::Spring&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;:::Steeds&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;::::Verder&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;:::::In.&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

Bovenstaande wordt bijvoorbeeld: 

:Ik
::Spring
:::Steeds 
::::Verder
:::::In.

=== Poem-tag ===
Een &quot;poem-tag&quot; is speciaal bedoeld voor gedichten. Hierdoor hoef je niet elke keer een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; te plaatsen of een regel wit open te laten tussen de gedichtregels.

&lt;pre style=&quot;float: left; width: 8em; background-color: transparent; margin-top: 0; color: inherit; border: none;&quot;&gt;
Code:
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/pre&gt;
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
Resultaat:
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/div&gt;
{{Clear both}}

== Definitielijsten ==
Een definitielijst is een lijst met termen die elk gevolgd worden door een definitie of beschrijving. In zo'n lijst staat elke term op een nieuwe regel, in het volgende format:&lt;br&gt;
&lt;code&gt;''&lt;nowiki&gt;;Te definiëren onderwerp: De definitie van het onderwerp.&lt;/nowiki&gt;''&lt;/code&gt;&lt;br&gt;
Wat resulteert in:&lt;br&gt;
;Te definiëren onderwerp: De definitie van het onderwerp.&lt;br&gt;
Dus de term begint met een punt-komma (;) met direct daarachter de term (in dit geval ''Te definiëren onderwerp'') en dubbele punt (:), een spatie en de definitie/beschrijving, in dit geval ''De definitie van het onderwerp''. Voorbeeld: [[Economie/Verklarende woordenlijst]].


[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>ojr6ep5s2tjmzl4xnodvgss0sloxuwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432130</id>
      <parentid>432127</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lijst zonder opsommingstekens (inspringen) */ Layout vervangen door die uit [[w:Help:Tekstopmaak#Lijsten]]</comment>
      <origin>432130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4747" sha1="t43jc5zd8cajaj1bci656ffqiz8juyu" xml:space="preserve">Lijsten, overzichten en opsommingen kunnen op verschillende manieren worden gemaakt:
* Ongeordend, met puntjes vóór elke regel.
* Genummerd, waarbij de regels worden doorgenummerd.
* Zonder nummer of ander teken, elk item verschijnt op een nieuwe regel.
* Zo genaamde &quot;definitielijsten&quot;: lijsten met trefwoorden, die elk gevolgd worden door een definitie. 

== Ongeordende lijst (met opsommingstekens) ==
Ongeordende lijsten zijn te maken door een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; aan het begin van de regel te plaatsen. Zo'n lijst kan inspringen door &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; te gebruiken, en nog verder inspringen door middel van &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;***&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Hoe meer sterretjes, hoe verder de lijst inspringt. Hieronder volgt als voorbeeld een boodschappenlijstje:

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Invoer:'''
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;* Groente en fruit
** Paprika
*** Rode paprika
*** Groene paprika
** Tomaat
** Sinaasappel
* Snoep
* Drank&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Resultaat:'''
* Groente en fruit
** Paprika
*** Rode paprika
*** Groene paprika
** Tomaat
** Sinaasappel
* Snoep
* Drank
|}

Na het laatste onderdeel van de lijst begint automatisch een nieuwe regel. Na een regel met alleen tekst of na een lege regel kan eventueel een nieuwe lijst worden begonnen.

== Genummerde lijst ==
Genummerde lijsten zijn te maken op dezelfde manier als ongeordende lijsten, maar dan door een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; aan het begin van de regel te plaatsen. Hieronder volgt als voorbeeld een uitslagenlijstje van een familierace: 

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
Invoer:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;# Familie Blaat
# Familie van der Loo
## Frank
## Gonny
## Mickey
## Max
## Jolene
## Bob
# Familie Melp&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
Resultaat:
# Familie Blaat
# Familie van der Loo
## Frank
## Gonny
## Mickey
## Max
## Jolene
## Bob
# Familie Melp
|}

Na het laatste onderdeel van de lijst begint automatisch een nieuwe regel. Na een regel met alleen tekst of na een lege regel kan eventueel een nieuwe lijst worden begonnen, waarbij de nummering weer bij &quot;1&quot; begint. Er mag dus niet meer dan één regeleinde (enter) tussen opeenvolgende &lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;-tekens staan, anders begint de telling opnieuw: 

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
Invoer:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;# Familie Blaat
# Familie van der Loo

## Frank
## Gonny
## Mickey
## Max
## Jolene
## Bob
# Familie Melp&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
Resultaat:
# Familie Blaat
# Familie van der Loo

## Frank
## Gonny
## Mickey
## Max
## Jolene
## Bob
# Familie Melp
|}

De nummering van de items in de met wiki-code opgestelde lijst begint altijd met 1. Om hiervan af te wijken (bijvoorbeeld wanneer een genummerde lijst over meer kolommen verdeeld moet worden) zet je in de eerste regel een HTML-tag:

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
Invoer:
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
#&lt;li value=7&gt;teun
#vuur
#gijs
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
Resultaat:
#&lt;li value=7&gt;teun
#vuur
#gijs
|}

== Lijst zonder opsommingstekens (inspringen) ==
Inspringen (ook: lijst zonder tekens) kan door een dubbele punt (:) toe te voegen aan het begin van een regel, zonder die te laten volgen door een spatie. Meerdere dubbele punten betekent een grotere inspringing.

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;700&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Invoer:'''
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;:Ik
::Spring
:::Steeds
::::Verder
:::::In.&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;700&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Resultaat:'''
:Ik
::Spring
:::Steeds
::::Verder
:::::In.
|}

=== Poem-tag ===
Een &quot;poem-tag&quot; is speciaal bedoeld voor gedichten. Hierdoor hoef je niet elke keer een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; te plaatsen of een regel wit open te laten tussen de gedichtregels.

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;700&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Invoer:'''
&lt;pre&gt;
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/pre&gt;
| width=&quot;700&quot; valign=&quot;top&quot; |
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
'''Resultaat:'''
&lt;poem&gt;

een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/div&gt;
|}

== Definitielijsten ==
Een definitielijst is een lijst met termen die elk gevolgd worden door een definitie of beschrijving. In zo'n lijst staat elke term op een nieuwe regel, in het volgende format:&lt;br&gt;
&lt;code&gt;''&lt;nowiki&gt;;Te definiëren onderwerp: De definitie van het onderwerp.&lt;/nowiki&gt;''&lt;/code&gt;&lt;br&gt;
Wat resulteert in:&lt;br&gt;
;Te definiëren onderwerp: De definitie van het onderwerp.&lt;br&gt;
Dus de term begint met een punt-komma (;) met direct daarachter de term (in dit geval ''Te definiëren onderwerp'') en dubbele punt (:), een spatie en de definitie/beschrijving, in dit geval ''De definitie van het onderwerp''. Voorbeeld: [[Economie/Verklarende woordenlijst]].


[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>t43jc5zd8cajaj1bci656ffqiz8juyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432133</id>
      <parentid>432130</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T08:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Genummerde lijst */</comment>
      <origin>432133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4783" sha1="r8rwcipo979ru5g4zi53jv86jjo8y7j" xml:space="preserve">Lijsten, overzichten en opsommingen kunnen op verschillende manieren worden gemaakt:
* Ongeordend, met puntjes vóór elke regel.
* Genummerd, waarbij de regels worden doorgenummerd.
* Zonder nummer of ander teken, elk item verschijnt op een nieuwe regel.
* Zo genaamde &quot;definitielijsten&quot;: lijsten met trefwoorden, die elk gevolgd worden door een definitie. 

== Ongeordende lijst (met opsommingstekens) ==
Ongeordende lijsten zijn te maken door een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; aan het begin van de regel te plaatsen. Zo'n lijst kan inspringen door &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; te gebruiken, en nog verder inspringen door middel van &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;***&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Hoe meer sterretjes, hoe verder de lijst inspringt. Hieronder volgt als voorbeeld een boodschappenlijstje:

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Invoer:'''
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;* Groente en fruit
** Paprika
*** Rode paprika
*** Groene paprika
** Tomaat
** Sinaasappel
* Snoep
* Drank&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Resultaat:'''
* Groente en fruit
** Paprika
*** Rode paprika
*** Groene paprika
** Tomaat
** Sinaasappel
* Snoep
* Drank
|}

Na het laatste onderdeel van de lijst begint automatisch een nieuwe regel. Na een regel met alleen tekst of na een lege regel kan eventueel een nieuwe lijst worden begonnen.

== Genummerde lijst ==
Genummerde lijsten zijn te maken op dezelfde manier als ongeordende lijsten, maar dan door een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; aan het begin van de regel te plaatsen. Hieronder volgt als voorbeeld een uitslagenlijstje van een familierace: 

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Invoer:'''
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;# Familie Blaat
# Familie van der Loo
## Frank
## Gonny
## Mickey
## Max
## Jolene
## Bob
# Familie Melp&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Resultaat:'''
# Familie Blaat
# Familie van der Loo
## Frank
## Gonny
## Mickey
## Max
## Jolene
## Bob
# Familie Melp
|}

Na het laatste onderdeel van de lijst begint automatisch een nieuwe regel. Na een regel met alleen tekst of na een lege regel kan eventueel een nieuwe lijst worden begonnen, waarbij de nummering weer bij &quot;1&quot; begint. Er mag dus niet meer dan één regeleinde (enter) tussen opeenvolgende &lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;-tekens staan, anders begint de telling opnieuw: 

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Invoer:'''
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;# Familie Blaat
# Familie van der Loo

## Frank
## Gonny
## Mickey
## Max
## Jolene
## Bob
# Familie Melp&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Resultaat:'''
# Familie Blaat
# Familie van der Loo

## Frank
## Gonny
## Mickey
## Max
## Jolene
## Bob
# Familie Melp
|}

De nummering van de items in de met wiki-code opgestelde lijst begint altijd met 1. Om hiervan af te wijken (bijvoorbeeld wanneer een genummerde lijst over meer kolommen verdeeld moet worden) zet je in de eerste regel een HTML-tag:

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Invoer:'''
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;
#&lt;li value=7&gt;teun
#vuur
#gijs
&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;500&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Resultaat:'''
#&lt;li value=7&gt;teun
#vuur
#gijs
|}

== Lijst zonder opsommingstekens (inspringen) ==
Inspringen (ook: lijst zonder tekens) kan door een dubbele punt (:) toe te voegen aan het begin van een regel, zonder die te laten volgen door een spatie. Meerdere dubbele punten betekent een grotere inspringing.

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;700&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Invoer:'''
&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;:Ik
::Spring
:::Steeds
::::Verder
:::::In.&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;
| width=&quot;700&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Resultaat:'''
:Ik
::Spring
:::Steeds
::::Verder
:::::In.
|}

=== Poem-tag ===
Een &quot;poem-tag&quot; is speciaal bedoeld voor gedichten. Hierdoor hoef je niet elke keer een &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; te plaatsen of een regel wit open te laten tussen de gedichtregels.

{|- style=&quot;background-color:#FFEEEE;&quot;
| width=&quot;700&quot; valign=&quot;top&quot; |
'''Invoer:'''
&lt;pre&gt;
&lt;poem&gt;
een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/pre&gt;
| width=&quot;700&quot; valign=&quot;top&quot; |
&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;
'''Resultaat:'''
&lt;poem&gt;

een
twee
drie
&lt;/poem&gt;
&lt;/div&gt;
|}

== Definitielijsten ==
Een definitielijst is een lijst met termen die elk gevolgd worden door een definitie of beschrijving. In zo'n lijst staat elke term op een nieuwe regel, in het volgende format:&lt;br&gt;
&lt;code&gt;''&lt;nowiki&gt;;Te definiëren onderwerp: De definitie van het onderwerp.&lt;/nowiki&gt;''&lt;/code&gt;&lt;br&gt;
Wat resulteert in:&lt;br&gt;
;Te definiëren onderwerp: De definitie van het onderwerp.&lt;br&gt;
Dus de term begint met een punt-komma (;) met direct daarachter de term (in dit geval ''Te definiëren onderwerp'') en dubbele punt (:), een spatie en de definitie/beschrijving, in dit geval ''De definitie van het onderwerp''. Voorbeeld: [[Economie/Verklarende woordenlijst]].


[[Categorie:Help]]</text>
      <sha1>r8rwcipo979ru5g4zi53jv86jjo8y7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Aantal boeken</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46551</id>
    <revision>
      <id>432105</id>
      <parentid>431569</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T20:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Erik Baas heeft pagina [[Sjabloon:NUMBEROFBOOKS]] hernoemd naar [[Sjabloon:Aantal boeken]]</comment>
      <origin>431569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="mbwe0vrcozu9z0h7dzk5a8t54ozm40e" xml:space="preserve">{{PAGESINCATEGORY:Boek|pages}}&lt;noinclude&gt;

Geeft het aantal boeken in categorie [[:Categorie:Boek|Boek]].

[[Categorie:Sjablonen scripting]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mbwe0vrcozu9z0h7dzk5a8t54ozm40e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Tekstopmaak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46869</id>
    <revision>
      <id>432092</id>
      <parentid>431228</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Componenten toevoegen */ Link</comment>
      <origin>432092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13067" sha1="cvth6nxkg56l4zlxhzpztis94f7lb11" xml:space="preserve">{{Wiu3|JopkeB}}
Helaas, een wiki is geen Word of een andere tekstverwerker waarmee je kunt lezen en schrijven. Er zijn codes nodig voor de opmaak, het maken van een tabel en vele andere zaken die een tekst aantrekkelijk maken. 

De meest gebruikte codes kun je toevoegen via snelkoppelingen. De andere zul je handmatig moeten toevoegen.

== Tips vooraf ==
* Niets verbiedt je de kunst af te kijken. 
**Zoek eventueel in een ander wikiboek naar dat wat je wil bereiken bij de opmaak van je boek.
**Klik daar op 'bewerken'.
**Kopieer daar de opmaakcode die je nodig hebt.
**Voeg ze in in je eigen editor-tekst en pas het aan.
* Als je er helemaal niet uitkomt, stel dan je vraag in de 'lerarenkamer'. Deze is te bereiken via de link, links van de editor.

== Via snelkoppelingen ==
Op een bewerkingspagina verschijnen op twee plekken toolbars met snelkoppelingen: bovenaan en onderaan.
=== Snelkoppelingen bovenaan in de toolbar ===
[[Bestand:Screenshot of the 2026 NL-Wikibooks toolbar with advanced tools.png|thumb|left|900px|Toolbar bovenin]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Als je op een pagina de tab &quot;Bewerken&quot; hebt aangeklikt, zie je bovenaan een balk, de toolbar. Klik voor een uitgebreidere versie op &quot;Uitgebreid&quot;.&lt;br&gt;
* De eerste regel bevat snelkoppelingen (v.l.n.r.) voor Vet (V), Cursief (C), [op Overlegpagina's: symbool voor handtekening], een koppeling naar een andere webpagina, de mogelijkheid om afbeeldingen, referenties en sjablonen op te nemen, syntax te highlighten, Speciale tekens en Hulp voor meer mogelijkheden. Uiterst rechts: zoeken en vervangen, Voorvertoning in een nieuwe rechterhelft.
* Op de tweede regel (als je op &quot;Uitgebreid hebt geklikt) zijn er buttons voor:
** het maken van een kopje voor een nieuwe paragraaf, hoe minder &quot;=&quot;-tekens, hoe groter het lettertype; meer =-tekens zijn subkopjes
** tekstopmaak: een ongenummerde (*) en genummerde (#) lijst maken (zie [[Help:Lijsten]] voor het hoofdartikel), {{}} voor het opnemen van een computercode/sjabloon, code (nowiki) voor het invoegen van codes om ervoor te zorgen dat codes als tekst worden getoond en niet als koppeling/link, en een harde return/nieuwe regel
** invoegen van een galerij met afbeeldingen, doorverwijzing, tabel, wiskundige formules (2x)

Hoe het werkt: 
* selecteer de tekst waar je iets mee wilt, klik op de betreffende button en vul het pop-up-scherm (niet voor vet/cursief) aan; òf
* als je iets wilt invoegen: ga op de juiste plek in de tekst staan, klik op de gewenste button en vul het pop-up-scherm aan.

'''Resumé''': [[Help:Wikicode]] (overzicht met wikicodes).

=== Snelkoppelingen onderaan ===
Helemaal onderaan staat een overzicht met vier rijen '''Speciale tekens''', waaronder diakritische tekens, gradenteken en valuta. Daarachter staan enkele veelgebruikte wikicodes. Klik op een teken en het verschijnt in de tekst waar je cursor staat. De vier tildes (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) kun je gebruiken om te ondertekenen. 

== Handmatig ==
Voor alle bewerkingen die niet in de toolbar staan, zul je handmatig codes moeten invullen. 
=== Eerste oriëntatie: [[:Help:Overzicht tekstopmaak]] ===
Samenvatting:
* &lt;nowiki&gt;== Kopje ==&lt;/nowiki&gt; (hoe meer =-tekens, hoe kleiner het kopje); zie toolbar, Uitgebreid, begin 2e regel.
* Nieuwe alinea: 2x Enter-toets of ''&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;''.
* Horizontale scheidslijn: &quot;&lt;nowiki&gt;----&lt;/nowiki&gt;&quot;.
* Vette tekst, alleen aan het begin van een regel: type een puntkomma voor de tekst. Bijvoorbeeld voor een indexlijst of definitielijst.
* Lijsten met definities: ;Onderwerp: Definitie.
* Ongeordende en genummerde lijsten: zie toolbar, Uitgebreid, 2e regel.
* Inspringen: gebruik dubbele punt (:), hoe meer :, hoe verder wordt ingesprongen.
* Vet en cursief: Ctrl-v, resp. Ctrl-i, OF toolbar, 1e regel vooraan OF zelf het juiste aantal apostrofs plaatsen: &lt;nowiki&gt;'''vet woord''', '' cursief woord'', of '''''vet en cursief woord'''''&lt;/nowiki&gt; geeft respectievelijk: '''vet woord''', '' cursief woord'', of '''''vet en cursief woord'''''.
* grote letters: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;grote letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; geeft: &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;grote letters&lt;/span&gt;.
* kleiner lettertype: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;kleine letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; geeft: &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;kleine letters&lt;/span&gt;.
* gekleurde letters: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;rode letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; (voor rode letters), geeft: &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;rode letters&lt;/span&gt;; vervang &quot;red&quot; door een andere gewenste standaardkleur in het Engels; meer kleuren: {{Wp|Lijst van HTML-kleuren}}.
* met achtergrond-kleur: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;background-color:yellow; color: darkgrey;&quot;&gt;gele achtergrondkleur met donkergrijze letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;, geeft: &lt;span style=&quot;background-color:yellow; color: darkgrey;&quot;&gt;gele achtergrondkleur met donkergrijze letters&lt;/span&gt;
* Doorstrepen: &lt;nowiki&gt;&lt;s&gt;doorgestreepte tekst&lt;/s&gt;&lt;/nowiki&gt;, geeft: &lt;s&gt;doorgestreepte tekst&lt;/s&gt;.
* Onderstrepen: liever niet, gebruik vet; anders: &lt;nowiki&gt;&lt;u&gt; onderstreepte tekst&lt;/u&gt;&lt;/nowiki&gt;, geeft: &lt;u&gt; onderstreepte tekst&lt;/u&gt;
* Uitlijnen: &lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; en er na &lt;nowiki&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt; om het links uit te lijnen. vervang &quot;left&quot; door &quot;center&quot; (centreren) of &quot;right&quot;(rechts uit te lijnen tekst).

En ook:
* Subscript: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;x&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, a&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en B&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft: x&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, a&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en B&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
* Superscript: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, tekst&lt;sup&gt;zie [[:Categorie:Help]]&lt;/sup&gt; en Tekst&lt;sup&gt;zie noot&lt;/sup&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft: m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, tekst&lt;sup&gt;zie [[:Categorie:Help]]&lt;/sup&gt; en Tekst&lt;sup&gt;zie noot&lt;/sup&gt;
Voor een uitgebreider overzicht: {{Wp|en:Help:Wikitext|Help:Wikitext}} in de Engelstalige Wikipedia.

=== Links naar andere webpagina's ===
Zie [[Help:Gebruik van links]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp. Hier alleen een samenvatting.&lt;br&gt;
Als je in een Wikibooks-pagina wilt verwijzen naar een internet-pagina, dan is de URL alleen niet voldoende. Ook hiervoor gelden codes. Er wordt onderscheid gemaakt tussen verwijzingen naar pagina's binnen Wikibooks, naar Wikipedia, naar andere projecten binnen de Wikimedia-familie en naar externe websites.
* Naar een andere pagina '''binnen Wikibooks''': gebruik vierkante haken: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Xxx]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, bijvoorbeeld &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Veilig op het internet]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (voor een boek) of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Plato/Leven en werk van Plato]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (voor een hoofdstuk). Uitzondering: verwijzingen naar categorieën, dan is de syntax: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[:Categorie:Xxx]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, met een dubbele punt vóór Categorie, bijvoorbeeld &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[:Categorie:Scheikunde]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.
* Naar de '''Nederlandstalige Wikipedia''': 
** In de tekst: zie [[Sjabloon:Wp]]
** Onderaan, voor een link naar het Onderwerp van het boek in Wikipedia: [[Sjabloon:Wikipedia]]. Voorbeelden: zie onderaan een willekeurige pagina in [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Sjabloon:Wikipedia&amp;limit=500 Pagina's die verwijzen naar &quot;Sjabloon:Wikipedia&quot;]
* Naar een '''anderstalige Wikipedia''': &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{w|taalcode:Pagina|Omschrijving}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, bijvoorbeeld &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Wp|en:Spring|Spring}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; voor de Engelstalige Wikipedia. Taalcodes: zie {{Wp|en:List of ISO 639 language codes}}, gebruik Set 1.
* Naar '''andere wikiprojecten''':
** In de tekst: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[projectcode:taalcode:Pagina|Omschrijving]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Bijvoorbeeld naar Commons: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[c:Category:Fungi of Flevoland in October]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[c:File:20141028 Hollandse Hout paddenstoelen.jpg|Paddenstoelen in Hollandse Hout]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
*** Projectcodes: zie [[m:Help:Interwiki linking on Wikimedia wikis|Help:Interwiki linking on Wikimedia wikis]] op Meta-Wiki. Gebruik de linker-tabel en daaruit de shortcut indien beschikbaar.
*** Taalcodes: zie {{Wp|en:List of ISO 639 language codes}}.
** Onderaan, voor pagina's over hetzelfde Onderwerp als dit wikiboek of hoofdstuk: zie [[:Categorie:Sjablonen zusterproject]].
* Naar '''andere websites''', die niet tot de Wikimedia-familie horen: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[https://search.worldcat.org/nl Worldcat]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Dus enkele vierkante haak openen, de URL naar de gewenste website, een spatie en dan de naam van de website, enkele haak sluiten. Het is beleid binnen Wikibooks om zo min mogelijk naar externe websites te linken. En àls je het doet: zet ze dan onderaan, onder een kopje &quot;Externe links&quot;.

=== Overige codes ===
* [[Help:Referenties en voetnoten]] voor het opnemen van bronnen, literatuurverwijzingen en andere referenties.
* [[Help:ISBN]] voor het format van ISBN zoals dat in Wikibooks in literatuurverwijzingen wordt gebruikt.
* [[Help:Formules]] (basis) en [[Help:TeX]] (uitgebreid) voor het weergeven van wiskundige formules in de tekst.
* [[Help:Score]] voor het weergeven van muzieknoten. Zie ook subcategorieën van [[c:Category:Musical notation|Category:Musical notation]] voor afbeeldingen in Wikimedia Commons.
* {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens, zoals diacritische tekens en symbolen voor graden en valuta, en voor enkele handelingen, en met weblinks naar meer codes voor symbolen.
* {{Wp|en:Help:Magic words}} met codes voor het onderdrukken of juist op een gewenste plaats zetten van o.a. inhoudsopgaven en categorieën.
* Meer mogelijkheden: [[Help:Wikimedia extensies]] (voor gevorderden).

== Componenten toevoegen ==
Er bestaan binnen Wikibooks verschillende componenten die je kunt toevoegen. De meest bekende zijn afbeeldingen en tabellen. 

=== Afbeeldingen ===
Zie [[Help:Afbeeldingen]].

=== Diagrammen ===
Ook wel: datavisualisatie. Zie: [[Help:Chart]] (beetje programmeerkennis gewenst). Alternatief: maak een gewenst diagram (grafiek) met Excel (of een soortgelijk rekenprogramma) of een tekeprogramma. Maak daar een bestand van dat in Commons is toegestaan (zie [[c:Commons:Project scope/Allowable file types|Allowable file types in Commons]]) en upload die in Commons (zie het hoofdstuk [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken|Afbeeldingen gebruiken]]). 

=== Galerij ===
Soms heb je aan een of twee afbeeldingen niet genoeg, maar wil je een rijtje achter elkaar. Dat kan met een galerij. Zie [[Help:Afbeeldingen#Fotogalerij]].

=== Geluid ===
Je kunt geluidsfragmenten toevoegen, bijvoorbeeld voor de uitspraak van woorden en zinnen, dierengeluiden of van muziekfragmenten die vrij van auteursrecht zijn (wat er niet zoveel zijn, want zowel de componist als de uitvoerenden moeten minimaal 70 jaar geleden zijn overleden òf zij moeten expliciet toestemming hebben gegeven). 

Geluidsfragmenten zijn en worden opgeslagen in Wikimedia Commons, in subcategorieën van [[c:Category:Audio files|Category:Audio files]]. 

Voor uploaden en gebruik: [[Help:Geluid]].

=== Tabel ===
Zie [[Help:Tabellen]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp.

Er zijn drie manieren om tabellen aan een Wikbooks-pagina toe te voegen:
# Via Wikipedia: Maak de tabel eerst in Excel of Word, kopieer de cellen in Excel of de tabel in Word en plak die via de Visuele Editor in de {{Wp|Wikipedia:Zandbak|zandbak van Wikipedia}}, sla op. Ga nu naar ‘’Brontekst bewerken’’ in de zandbak-pagina, kopieer de tabel en plak die op de Wikibooks-pagina (via ‘’Bewerken’’). De tabel is nu qua structuur en tekst in orde, maar heeft nog wel wat nabewerking nodig voor weblinks, kleuren, spaties en andere soorten tekstopmaak (maar geloof me: dat is minder werk en kost minder hoofdbrekens dan methode 3). Maak de zandbak-pagina op Wikipedia weer leeg. Als de tabel die je wilt gebruiken al in Wikipedia staat, kun je de stap met de zandbak overslaan en rechtstreeks de tabel kopiëren uit Wikipedia (via ‘’Brontekst bewerken’’) en plakken in Wikibooks.
# Via een Commons-afbeelding: Maak een tabel in Word of Excel maken en
## sla die op als bestand met een format dat is toegestaan in Commons, zie [[c: Commons:File types]], bijvoorbeeld pdf, png of jpeg (kies voor opslaan als … of voor afdrukken naar bestand). Upload dat bestand vervolgens in Commons. Gebruik het Commons-bestand op je Wikibooks-pagina en voeg er een hoog px-gehalte aan toe, bijvoorbeeld: &lt;nowiki&gt;[[Bestand:Tabel-X|’’’600px’’’|Tabelnaam]]&lt;/nowiki&gt; (of een hoger getal), zodat de tabel goed leesbaar is.
## [als dat niet lukt:] zorg dat de tabel precies op je scherm past en maak een print-screen; sla die mbv een tekenprogramma op als bestand voor Commons
## [als dat niet lukt:] zorg dat de tabel op één A4 past, print die uit en maak er een scan van voor Commons. 
# Via Wikisyntax, op de Wikibooks-pagina. Weet van tevoren precies hoeveel kolommen en rijen nodig zijn. Rijen kunnen nog wel tamelijk gemakkelijk later worden toegevoegd of verwijderd, maar voor kolommen is dat gedoe. Zie [[Help:Tabellen]] voor de benodigde handelingen.

=== Tijdbalk ===
Zie [[Help:Tijdbalken]] voor het maken van tijdslijnen (tijdsbalken), waardoor men een beter overzicht heeft in de ontwikkelingen in de tijd.

{{Sub}}</text>
      <sha1>cvth6nxkg56l4zlxhzpztis94f7lb11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432094</id>
      <parentid>432092</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Diagrammen */ Link</comment>
      <origin>432094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13016" sha1="mblfbethnkuylyluiyu0f2zsq66h9sy" xml:space="preserve">{{Wiu3|JopkeB}}
Helaas, een wiki is geen Word of een andere tekstverwerker waarmee je kunt lezen en schrijven. Er zijn codes nodig voor de opmaak, het maken van een tabel en vele andere zaken die een tekst aantrekkelijk maken. 

De meest gebruikte codes kun je toevoegen via snelkoppelingen. De andere zul je handmatig moeten toevoegen.

== Tips vooraf ==
* Niets verbiedt je de kunst af te kijken. 
**Zoek eventueel in een ander wikiboek naar dat wat je wil bereiken bij de opmaak van je boek.
**Klik daar op 'bewerken'.
**Kopieer daar de opmaakcode die je nodig hebt.
**Voeg ze in in je eigen editor-tekst en pas het aan.
* Als je er helemaal niet uitkomt, stel dan je vraag in de 'lerarenkamer'. Deze is te bereiken via de link, links van de editor.

== Via snelkoppelingen ==
Op een bewerkingspagina verschijnen op twee plekken toolbars met snelkoppelingen: bovenaan en onderaan.
=== Snelkoppelingen bovenaan in de toolbar ===
[[Bestand:Screenshot of the 2026 NL-Wikibooks toolbar with advanced tools.png|thumb|left|900px|Toolbar bovenin]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Als je op een pagina de tab &quot;Bewerken&quot; hebt aangeklikt, zie je bovenaan een balk, de toolbar. Klik voor een uitgebreidere versie op &quot;Uitgebreid&quot;.&lt;br&gt;
* De eerste regel bevat snelkoppelingen (v.l.n.r.) voor Vet (V), Cursief (C), [op Overlegpagina's: symbool voor handtekening], een koppeling naar een andere webpagina, de mogelijkheid om afbeeldingen, referenties en sjablonen op te nemen, syntax te highlighten, Speciale tekens en Hulp voor meer mogelijkheden. Uiterst rechts: zoeken en vervangen, Voorvertoning in een nieuwe rechterhelft.
* Op de tweede regel (als je op &quot;Uitgebreid hebt geklikt) zijn er buttons voor:
** het maken van een kopje voor een nieuwe paragraaf, hoe minder &quot;=&quot;-tekens, hoe groter het lettertype; meer =-tekens zijn subkopjes
** tekstopmaak: een ongenummerde (*) en genummerde (#) lijst maken (zie [[Help:Lijsten]] voor het hoofdartikel), {{}} voor het opnemen van een computercode/sjabloon, code (nowiki) voor het invoegen van codes om ervoor te zorgen dat codes als tekst worden getoond en niet als koppeling/link, en een harde return/nieuwe regel
** invoegen van een galerij met afbeeldingen, doorverwijzing, tabel, wiskundige formules (2x)

Hoe het werkt: 
* selecteer de tekst waar je iets mee wilt, klik op de betreffende button en vul het pop-up-scherm (niet voor vet/cursief) aan; òf
* als je iets wilt invoegen: ga op de juiste plek in de tekst staan, klik op de gewenste button en vul het pop-up-scherm aan.

'''Resumé''': [[Help:Wikicode]] (overzicht met wikicodes).

=== Snelkoppelingen onderaan ===
Helemaal onderaan staat een overzicht met vier rijen '''Speciale tekens''', waaronder diakritische tekens, gradenteken en valuta. Daarachter staan enkele veelgebruikte wikicodes. Klik op een teken en het verschijnt in de tekst waar je cursor staat. De vier tildes (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) kun je gebruiken om te ondertekenen. 

== Handmatig ==
Voor alle bewerkingen die niet in de toolbar staan, zul je handmatig codes moeten invullen. 
=== Eerste oriëntatie: [[:Help:Overzicht tekstopmaak]] ===
Samenvatting:
* &lt;nowiki&gt;== Kopje ==&lt;/nowiki&gt; (hoe meer =-tekens, hoe kleiner het kopje); zie toolbar, Uitgebreid, begin 2e regel.
* Nieuwe alinea: 2x Enter-toets of ''&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;''.
* Horizontale scheidslijn: &quot;&lt;nowiki&gt;----&lt;/nowiki&gt;&quot;.
* Vette tekst, alleen aan het begin van een regel: type een puntkomma voor de tekst. Bijvoorbeeld voor een indexlijst of definitielijst.
* Lijsten met definities: ;Onderwerp: Definitie.
* Ongeordende en genummerde lijsten: zie toolbar, Uitgebreid, 2e regel.
* Inspringen: gebruik dubbele punt (:), hoe meer :, hoe verder wordt ingesprongen.
* Vet en cursief: Ctrl-v, resp. Ctrl-i, OF toolbar, 1e regel vooraan OF zelf het juiste aantal apostrofs plaatsen: &lt;nowiki&gt;'''vet woord''', '' cursief woord'', of '''''vet en cursief woord'''''&lt;/nowiki&gt; geeft respectievelijk: '''vet woord''', '' cursief woord'', of '''''vet en cursief woord'''''.
* grote letters: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;grote letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; geeft: &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;grote letters&lt;/span&gt;.
* kleiner lettertype: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;kleine letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; geeft: &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;kleine letters&lt;/span&gt;.
* gekleurde letters: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;rode letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; (voor rode letters), geeft: &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;rode letters&lt;/span&gt;; vervang &quot;red&quot; door een andere gewenste standaardkleur in het Engels; meer kleuren: {{Wp|Lijst van HTML-kleuren}}.
* met achtergrond-kleur: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;background-color:yellow; color: darkgrey;&quot;&gt;gele achtergrondkleur met donkergrijze letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;, geeft: &lt;span style=&quot;background-color:yellow; color: darkgrey;&quot;&gt;gele achtergrondkleur met donkergrijze letters&lt;/span&gt;
* Doorstrepen: &lt;nowiki&gt;&lt;s&gt;doorgestreepte tekst&lt;/s&gt;&lt;/nowiki&gt;, geeft: &lt;s&gt;doorgestreepte tekst&lt;/s&gt;.
* Onderstrepen: liever niet, gebruik vet; anders: &lt;nowiki&gt;&lt;u&gt; onderstreepte tekst&lt;/u&gt;&lt;/nowiki&gt;, geeft: &lt;u&gt; onderstreepte tekst&lt;/u&gt;
* Uitlijnen: &lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; en er na &lt;nowiki&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt; om het links uit te lijnen. vervang &quot;left&quot; door &quot;center&quot; (centreren) of &quot;right&quot;(rechts uit te lijnen tekst).

En ook:
* Subscript: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;x&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, a&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en B&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft: x&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, a&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en B&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
* Superscript: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, tekst&lt;sup&gt;zie [[:Categorie:Help]]&lt;/sup&gt; en Tekst&lt;sup&gt;zie noot&lt;/sup&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft: m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, tekst&lt;sup&gt;zie [[:Categorie:Help]]&lt;/sup&gt; en Tekst&lt;sup&gt;zie noot&lt;/sup&gt;
Voor een uitgebreider overzicht: {{Wp|en:Help:Wikitext|Help:Wikitext}} in de Engelstalige Wikipedia.

=== Links naar andere webpagina's ===
Zie [[Help:Gebruik van links]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp. Hier alleen een samenvatting.&lt;br&gt;
Als je in een Wikibooks-pagina wilt verwijzen naar een internet-pagina, dan is de URL alleen niet voldoende. Ook hiervoor gelden codes. Er wordt onderscheid gemaakt tussen verwijzingen naar pagina's binnen Wikibooks, naar Wikipedia, naar andere projecten binnen de Wikimedia-familie en naar externe websites.
* Naar een andere pagina '''binnen Wikibooks''': gebruik vierkante haken: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Xxx]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, bijvoorbeeld &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Veilig op het internet]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (voor een boek) of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Plato/Leven en werk van Plato]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (voor een hoofdstuk). Uitzondering: verwijzingen naar categorieën, dan is de syntax: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[:Categorie:Xxx]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, met een dubbele punt vóór Categorie, bijvoorbeeld &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[:Categorie:Scheikunde]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.
* Naar de '''Nederlandstalige Wikipedia''': 
** In de tekst: zie [[Sjabloon:Wp]]
** Onderaan, voor een link naar het Onderwerp van het boek in Wikipedia: [[Sjabloon:Wikipedia]]. Voorbeelden: zie onderaan een willekeurige pagina in [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Sjabloon:Wikipedia&amp;limit=500 Pagina's die verwijzen naar &quot;Sjabloon:Wikipedia&quot;]
* Naar een '''anderstalige Wikipedia''': &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{w|taalcode:Pagina|Omschrijving}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, bijvoorbeeld &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Wp|en:Spring|Spring}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; voor de Engelstalige Wikipedia. Taalcodes: zie {{Wp|en:List of ISO 639 language codes}}, gebruik Set 1.
* Naar '''andere wikiprojecten''':
** In de tekst: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[projectcode:taalcode:Pagina|Omschrijving]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Bijvoorbeeld naar Commons: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[c:Category:Fungi of Flevoland in October]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[c:File:20141028 Hollandse Hout paddenstoelen.jpg|Paddenstoelen in Hollandse Hout]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
*** Projectcodes: zie [[m:Help:Interwiki linking on Wikimedia wikis|Help:Interwiki linking on Wikimedia wikis]] op Meta-Wiki. Gebruik de linker-tabel en daaruit de shortcut indien beschikbaar.
*** Taalcodes: zie {{Wp|en:List of ISO 639 language codes}}.
** Onderaan, voor pagina's over hetzelfde Onderwerp als dit wikiboek of hoofdstuk: zie [[:Categorie:Sjablonen zusterproject]].
* Naar '''andere websites''', die niet tot de Wikimedia-familie horen: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[https://search.worldcat.org/nl Worldcat]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Dus enkele vierkante haak openen, de URL naar de gewenste website, een spatie en dan de naam van de website, enkele haak sluiten. Het is beleid binnen Wikibooks om zo min mogelijk naar externe websites te linken. En àls je het doet: zet ze dan onderaan, onder een kopje &quot;Externe links&quot;.

=== Overige codes ===
* [[Help:Referenties en voetnoten]] voor het opnemen van bronnen, literatuurverwijzingen en andere referenties.
* [[Help:ISBN]] voor het format van ISBN zoals dat in Wikibooks in literatuurverwijzingen wordt gebruikt.
* [[Help:Formules]] (basis) en [[Help:TeX]] (uitgebreid) voor het weergeven van wiskundige formules in de tekst.
* [[Help:Score]] voor het weergeven van muzieknoten. Zie ook subcategorieën van [[c:Category:Musical notation|Category:Musical notation]] voor afbeeldingen in Wikimedia Commons.
* {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens, zoals diacritische tekens en symbolen voor graden en valuta, en voor enkele handelingen, en met weblinks naar meer codes voor symbolen.
* {{Wp|en:Help:Magic words}} met codes voor het onderdrukken of juist op een gewenste plaats zetten van o.a. inhoudsopgaven en categorieën.
* Meer mogelijkheden: [[Help:Wikimedia extensies]] (voor gevorderden).

== Componenten toevoegen ==
Er bestaan binnen Wikibooks verschillende componenten die je kunt toevoegen. De meest bekende zijn afbeeldingen en tabellen. 

=== Afbeeldingen ===
Zie [[Help:Afbeeldingen]].

=== Diagrammen ===
Ook wel: datavisualisatie. Zie: [[Help:Chart]] (beetje programmeerkennis gewenst). Alternatief: maak een gewenst diagram (grafiek) met Excel (of een soortgelijk rekenprogramma) of een tekeprogramma. Maak daar een bestand van dat in Commons is toegestaan (zie [[c:Commons:Project scope/Allowable file types|Allowable file types in Commons]]) en upload die in Commons (zie [[Help:Afbeeldingen#Uploaden van media|Help:Afbeeldingen]]).

=== Galerij ===
Soms heb je aan een of twee afbeeldingen niet genoeg, maar wil je een rijtje achter elkaar. Dat kan met een galerij. Zie [[Help:Afbeeldingen#Fotogalerij]].

=== Geluid ===
Je kunt geluidsfragmenten toevoegen, bijvoorbeeld voor de uitspraak van woorden en zinnen, dierengeluiden of van muziekfragmenten die vrij van auteursrecht zijn (wat er niet zoveel zijn, want zowel de componist als de uitvoerenden moeten minimaal 70 jaar geleden zijn overleden òf zij moeten expliciet toestemming hebben gegeven). 

Geluidsfragmenten zijn en worden opgeslagen in Wikimedia Commons, in subcategorieën van [[c:Category:Audio files|Category:Audio files]]. 

Voor uploaden en gebruik: [[Help:Geluid]].

=== Tabel ===
Zie [[Help:Tabellen]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp.

Er zijn drie manieren om tabellen aan een Wikbooks-pagina toe te voegen:
# Via Wikipedia: Maak de tabel eerst in Excel of Word, kopieer de cellen in Excel of de tabel in Word en plak die via de Visuele Editor in de {{Wp|Wikipedia:Zandbak|zandbak van Wikipedia}}, sla op. Ga nu naar ‘’Brontekst bewerken’’ in de zandbak-pagina, kopieer de tabel en plak die op de Wikibooks-pagina (via ‘’Bewerken’’). De tabel is nu qua structuur en tekst in orde, maar heeft nog wel wat nabewerking nodig voor weblinks, kleuren, spaties en andere soorten tekstopmaak (maar geloof me: dat is minder werk en kost minder hoofdbrekens dan methode 3). Maak de zandbak-pagina op Wikipedia weer leeg. Als de tabel die je wilt gebruiken al in Wikipedia staat, kun je de stap met de zandbak overslaan en rechtstreeks de tabel kopiëren uit Wikipedia (via ‘’Brontekst bewerken’’) en plakken in Wikibooks.
# Via een Commons-afbeelding: Maak een tabel in Word of Excel maken en
## sla die op als bestand met een format dat is toegestaan in Commons, zie [[c: Commons:File types]], bijvoorbeeld pdf, png of jpeg (kies voor opslaan als … of voor afdrukken naar bestand). Upload dat bestand vervolgens in Commons. Gebruik het Commons-bestand op je Wikibooks-pagina en voeg er een hoog px-gehalte aan toe, bijvoorbeeld: &lt;nowiki&gt;[[Bestand:Tabel-X|’’’600px’’’|Tabelnaam]]&lt;/nowiki&gt; (of een hoger getal), zodat de tabel goed leesbaar is.
## [als dat niet lukt:] zorg dat de tabel precies op je scherm past en maak een print-screen; sla die mbv een tekenprogramma op als bestand voor Commons
## [als dat niet lukt:] zorg dat de tabel op één A4 past, print die uit en maak er een scan van voor Commons. 
# Via Wikisyntax, op de Wikibooks-pagina. Weet van tevoren precies hoeveel kolommen en rijen nodig zijn. Rijen kunnen nog wel tamelijk gemakkelijk later worden toegevoegd of verwijderd, maar voor kolommen is dat gedoe. Zie [[Help:Tabellen]] voor de benodigde handelingen.

=== Tijdbalk ===
Zie [[Help:Tijdbalken]] voor het maken van tijdslijnen (tijdsbalken), waardoor men een beter overzicht heeft in de ontwikkelingen in de tijd.

{{Sub}}</text>
      <sha1>mblfbethnkuylyluiyu0f2zsq66h9sy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432095</id>
      <parentid>432094</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Galerij */ Link</comment>
      <origin>432095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13111" sha1="hdxmapiq797y7bw1m7jcf8gbjsem7uc" xml:space="preserve">{{Wiu3|JopkeB}}
Helaas, een wiki is geen Word of een andere tekstverwerker waarmee je kunt lezen en schrijven. Er zijn codes nodig voor de opmaak, het maken van een tabel en vele andere zaken die een tekst aantrekkelijk maken. 

De meest gebruikte codes kun je toevoegen via snelkoppelingen. De andere zul je handmatig moeten toevoegen.

== Tips vooraf ==
* Niets verbiedt je de kunst af te kijken. 
**Zoek eventueel in een ander wikiboek naar dat wat je wil bereiken bij de opmaak van je boek.
**Klik daar op 'bewerken'.
**Kopieer daar de opmaakcode die je nodig hebt.
**Voeg ze in in je eigen editor-tekst en pas het aan.
* Als je er helemaal niet uitkomt, stel dan je vraag in de 'lerarenkamer'. Deze is te bereiken via de link, links van de editor.

== Via snelkoppelingen ==
Op een bewerkingspagina verschijnen op twee plekken toolbars met snelkoppelingen: bovenaan en onderaan.
=== Snelkoppelingen bovenaan in de toolbar ===
[[Bestand:Screenshot of the 2026 NL-Wikibooks toolbar with advanced tools.png|thumb|left|900px|Toolbar bovenin]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Als je op een pagina de tab &quot;Bewerken&quot; hebt aangeklikt, zie je bovenaan een balk, de toolbar. Klik voor een uitgebreidere versie op &quot;Uitgebreid&quot;.&lt;br&gt;
* De eerste regel bevat snelkoppelingen (v.l.n.r.) voor Vet (V), Cursief (C), [op Overlegpagina's: symbool voor handtekening], een koppeling naar een andere webpagina, de mogelijkheid om afbeeldingen, referenties en sjablonen op te nemen, syntax te highlighten, Speciale tekens en Hulp voor meer mogelijkheden. Uiterst rechts: zoeken en vervangen, Voorvertoning in een nieuwe rechterhelft.
* Op de tweede regel (als je op &quot;Uitgebreid hebt geklikt) zijn er buttons voor:
** het maken van een kopje voor een nieuwe paragraaf, hoe minder &quot;=&quot;-tekens, hoe groter het lettertype; meer =-tekens zijn subkopjes
** tekstopmaak: een ongenummerde (*) en genummerde (#) lijst maken (zie [[Help:Lijsten]] voor het hoofdartikel), {{}} voor het opnemen van een computercode/sjabloon, code (nowiki) voor het invoegen van codes om ervoor te zorgen dat codes als tekst worden getoond en niet als koppeling/link, en een harde return/nieuwe regel
** invoegen van een galerij met afbeeldingen, doorverwijzing, tabel, wiskundige formules (2x)

Hoe het werkt: 
* selecteer de tekst waar je iets mee wilt, klik op de betreffende button en vul het pop-up-scherm (niet voor vet/cursief) aan; òf
* als je iets wilt invoegen: ga op de juiste plek in de tekst staan, klik op de gewenste button en vul het pop-up-scherm aan.

'''Resumé''': [[Help:Wikicode]] (overzicht met wikicodes).

=== Snelkoppelingen onderaan ===
Helemaal onderaan staat een overzicht met vier rijen '''Speciale tekens''', waaronder diakritische tekens, gradenteken en valuta. Daarachter staan enkele veelgebruikte wikicodes. Klik op een teken en het verschijnt in de tekst waar je cursor staat. De vier tildes (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) kun je gebruiken om te ondertekenen. 

== Handmatig ==
Voor alle bewerkingen die niet in de toolbar staan, zul je handmatig codes moeten invullen. 
=== Eerste oriëntatie: [[:Help:Overzicht tekstopmaak]] ===
Samenvatting:
* &lt;nowiki&gt;== Kopje ==&lt;/nowiki&gt; (hoe meer =-tekens, hoe kleiner het kopje); zie toolbar, Uitgebreid, begin 2e regel.
* Nieuwe alinea: 2x Enter-toets of ''&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;''.
* Horizontale scheidslijn: &quot;&lt;nowiki&gt;----&lt;/nowiki&gt;&quot;.
* Vette tekst, alleen aan het begin van een regel: type een puntkomma voor de tekst. Bijvoorbeeld voor een indexlijst of definitielijst.
* Lijsten met definities: ;Onderwerp: Definitie.
* Ongeordende en genummerde lijsten: zie toolbar, Uitgebreid, 2e regel.
* Inspringen: gebruik dubbele punt (:), hoe meer :, hoe verder wordt ingesprongen.
* Vet en cursief: Ctrl-v, resp. Ctrl-i, OF toolbar, 1e regel vooraan OF zelf het juiste aantal apostrofs plaatsen: &lt;nowiki&gt;'''vet woord''', '' cursief woord'', of '''''vet en cursief woord'''''&lt;/nowiki&gt; geeft respectievelijk: '''vet woord''', '' cursief woord'', of '''''vet en cursief woord'''''.
* grote letters: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;grote letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; geeft: &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;grote letters&lt;/span&gt;.
* kleiner lettertype: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;kleine letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; geeft: &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;kleine letters&lt;/span&gt;.
* gekleurde letters: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;rode letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; (voor rode letters), geeft: &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;rode letters&lt;/span&gt;; vervang &quot;red&quot; door een andere gewenste standaardkleur in het Engels; meer kleuren: {{Wp|Lijst van HTML-kleuren}}.
* met achtergrond-kleur: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;background-color:yellow; color: darkgrey;&quot;&gt;gele achtergrondkleur met donkergrijze letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;, geeft: &lt;span style=&quot;background-color:yellow; color: darkgrey;&quot;&gt;gele achtergrondkleur met donkergrijze letters&lt;/span&gt;
* Doorstrepen: &lt;nowiki&gt;&lt;s&gt;doorgestreepte tekst&lt;/s&gt;&lt;/nowiki&gt;, geeft: &lt;s&gt;doorgestreepte tekst&lt;/s&gt;.
* Onderstrepen: liever niet, gebruik vet; anders: &lt;nowiki&gt;&lt;u&gt; onderstreepte tekst&lt;/u&gt;&lt;/nowiki&gt;, geeft: &lt;u&gt; onderstreepte tekst&lt;/u&gt;
* Uitlijnen: &lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; en er na &lt;nowiki&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt; om het links uit te lijnen. vervang &quot;left&quot; door &quot;center&quot; (centreren) of &quot;right&quot;(rechts uit te lijnen tekst).

En ook:
* Subscript: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;x&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, a&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en B&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft: x&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, a&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en B&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
* Superscript: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, tekst&lt;sup&gt;zie [[:Categorie:Help]]&lt;/sup&gt; en Tekst&lt;sup&gt;zie noot&lt;/sup&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; geeft: m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, tekst&lt;sup&gt;zie [[:Categorie:Help]]&lt;/sup&gt; en Tekst&lt;sup&gt;zie noot&lt;/sup&gt;
Voor een uitgebreider overzicht: {{Wp|en:Help:Wikitext|Help:Wikitext}} in de Engelstalige Wikipedia.

=== Links naar andere webpagina's ===
Zie [[Help:Gebruik van links]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp. Hier alleen een samenvatting.&lt;br&gt;
Als je in een Wikibooks-pagina wilt verwijzen naar een internet-pagina, dan is de URL alleen niet voldoende. Ook hiervoor gelden codes. Er wordt onderscheid gemaakt tussen verwijzingen naar pagina's binnen Wikibooks, naar Wikipedia, naar andere projecten binnen de Wikimedia-familie en naar externe websites.
* Naar een andere pagina '''binnen Wikibooks''': gebruik vierkante haken: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Xxx]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, bijvoorbeeld &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Veilig op het internet]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (voor een boek) of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Plato/Leven en werk van Plato]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (voor een hoofdstuk). Uitzondering: verwijzingen naar categorieën, dan is de syntax: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[:Categorie:Xxx]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, met een dubbele punt vóór Categorie, bijvoorbeeld &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[:Categorie:Scheikunde]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.
* Naar de '''Nederlandstalige Wikipedia''': 
** In de tekst: zie [[Sjabloon:Wp]]
** Onderaan, voor een link naar het Onderwerp van het boek in Wikipedia: [[Sjabloon:Wikipedia]]. Voorbeelden: zie onderaan een willekeurige pagina in [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Sjabloon:Wikipedia&amp;limit=500 Pagina's die verwijzen naar &quot;Sjabloon:Wikipedia&quot;]
* Naar een '''anderstalige Wikipedia''': &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{w|taalcode:Pagina|Omschrijving}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, bijvoorbeeld &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Wp|en:Spring|Spring}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; voor de Engelstalige Wikipedia. Taalcodes: zie {{Wp|en:List of ISO 639 language codes}}, gebruik Set 1.
* Naar '''andere wikiprojecten''':
** In de tekst: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[projectcode:taalcode:Pagina|Omschrijving]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Bijvoorbeeld naar Commons: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[c:Category:Fungi of Flevoland in October]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[c:File:20141028 Hollandse Hout paddenstoelen.jpg|Paddenstoelen in Hollandse Hout]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
*** Projectcodes: zie [[m:Help:Interwiki linking on Wikimedia wikis|Help:Interwiki linking on Wikimedia wikis]] op Meta-Wiki. Gebruik de linker-tabel en daaruit de shortcut indien beschikbaar.
*** Taalcodes: zie {{Wp|en:List of ISO 639 language codes}}.
** Onderaan, voor pagina's over hetzelfde Onderwerp als dit wikiboek of hoofdstuk: zie [[:Categorie:Sjablonen zusterproject]].
* Naar '''andere websites''', die niet tot de Wikimedia-familie horen: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[https://search.worldcat.org/nl Worldcat]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Dus enkele vierkante haak openen, de URL naar de gewenste website, een spatie en dan de naam van de website, enkele haak sluiten. Het is beleid binnen Wikibooks om zo min mogelijk naar externe websites te linken. En àls je het doet: zet ze dan onderaan, onder een kopje &quot;Externe links&quot;.

=== Overige codes ===
* [[Help:Referenties en voetnoten]] voor het opnemen van bronnen, literatuurverwijzingen en andere referenties.
* [[Help:ISBN]] voor het format van ISBN zoals dat in Wikibooks in literatuurverwijzingen wordt gebruikt.
* [[Help:Formules]] (basis) en [[Help:TeX]] (uitgebreid) voor het weergeven van wiskundige formules in de tekst.
* [[Help:Score]] voor het weergeven van muzieknoten. Zie ook subcategorieën van [[c:Category:Musical notation|Category:Musical notation]] voor afbeeldingen in Wikimedia Commons.
* {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens, zoals diacritische tekens en symbolen voor graden en valuta, en voor enkele handelingen, en met weblinks naar meer codes voor symbolen.
* {{Wp|en:Help:Magic words}} met codes voor het onderdrukken of juist op een gewenste plaats zetten van o.a. inhoudsopgaven en categorieën.
* Meer mogelijkheden: [[Help:Wikimedia extensies]] (voor gevorderden).

== Componenten toevoegen ==
Er bestaan binnen Wikibooks verschillende componenten die je kunt toevoegen. De meest bekende zijn afbeeldingen en tabellen. 

=== Afbeeldingen ===
Zie [[Help:Afbeeldingen]].

=== Diagrammen ===
Ook wel: datavisualisatie. Zie: [[Help:Chart]] (beetje programmeerkennis gewenst). Alternatief: maak een gewenst diagram (grafiek) met Excel (of een soortgelijk rekenprogramma) of een tekeprogramma. Maak daar een bestand van dat in Commons is toegestaan (zie [[c:Commons:Project scope/Allowable file types|Allowable file types in Commons]]) en upload die in Commons (zie [[Help:Afbeeldingen#Uploaden van media|Help:Afbeeldingen]]).

=== Galerij ===
Soms heb je aan een of twee afbeeldingen niet genoeg, maar wil je een rijtje achter elkaar. Dat kan met een galerij of met een ander kader . Zie [[Help:Afbeeldingen#Meerdere afbeeldingen in één kader|Help:Afbeeldingen - afbeeldingen in een kader]].

=== Geluid ===
Je kunt geluidsfragmenten toevoegen, bijvoorbeeld voor de uitspraak van woorden en zinnen, dierengeluiden of van muziekfragmenten die vrij van auteursrecht zijn (wat er niet zoveel zijn, want zowel de componist als de uitvoerenden moeten minimaal 70 jaar geleden zijn overleden òf zij moeten expliciet toestemming hebben gegeven). 

Geluidsfragmenten zijn en worden opgeslagen in Wikimedia Commons, in subcategorieën van [[c:Category:Audio files|Category:Audio files]]. 

Voor uploaden en gebruik: [[Help:Geluid]].

=== Tabel ===
Zie [[Help:Tabellen]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp.

Er zijn drie manieren om tabellen aan een Wikbooks-pagina toe te voegen:
# Via Wikipedia: Maak de tabel eerst in Excel of Word, kopieer de cellen in Excel of de tabel in Word en plak die via de Visuele Editor in de {{Wp|Wikipedia:Zandbak|zandbak van Wikipedia}}, sla op. Ga nu naar ‘’Brontekst bewerken’’ in de zandbak-pagina, kopieer de tabel en plak die op de Wikibooks-pagina (via ‘’Bewerken’’). De tabel is nu qua structuur en tekst in orde, maar heeft nog wel wat nabewerking nodig voor weblinks, kleuren, spaties en andere soorten tekstopmaak (maar geloof me: dat is minder werk en kost minder hoofdbrekens dan methode 3). Maak de zandbak-pagina op Wikipedia weer leeg. Als de tabel die je wilt gebruiken al in Wikipedia staat, kun je de stap met de zandbak overslaan en rechtstreeks de tabel kopiëren uit Wikipedia (via ‘’Brontekst bewerken’’) en plakken in Wikibooks.
# Via een Commons-afbeelding: Maak een tabel in Word of Excel maken en
## sla die op als bestand met een format dat is toegestaan in Commons, zie [[c: Commons:File types]], bijvoorbeeld pdf, png of jpeg (kies voor opslaan als … of voor afdrukken naar bestand). Upload dat bestand vervolgens in Commons. Gebruik het Commons-bestand op je Wikibooks-pagina en voeg er een hoog px-gehalte aan toe, bijvoorbeeld: &lt;nowiki&gt;[[Bestand:Tabel-X|’’’600px’’’|Tabelnaam]]&lt;/nowiki&gt; (of een hoger getal), zodat de tabel goed leesbaar is.
## [als dat niet lukt:] zorg dat de tabel precies op je scherm past en maak een print-screen; sla die mbv een tekenprogramma op als bestand voor Commons
## [als dat niet lukt:] zorg dat de tabel op één A4 past, print die uit en maak er een scan van voor Commons. 
# Via Wikisyntax, op de Wikibooks-pagina. Weet van tevoren precies hoeveel kolommen en rijen nodig zijn. Rijen kunnen nog wel tamelijk gemakkelijk later worden toegevoegd of verwijderd, maar voor kolommen is dat gedoe. Zie [[Help:Tabellen]] voor de benodigde handelingen.

=== Tijdbalk ===
Zie [[Help:Tijdbalken]] voor het maken van tijdslijnen (tijdsbalken), waardoor men een beter overzicht heeft in de ontwikkelingen in de tijd.

{{Sub}}</text>
      <sha1>hdxmapiq797y7bw1m7jcf8gbjsem7uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een hoofdstuk schrijven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46870</id>
    <revision>
      <id>432093</id>
      <parentid>431475</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T14:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Link</comment>
      <origin>432093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2759" sha1="5l7z49rapjtskw0h3k7s1hzvyh7ik9o" xml:space="preserve">Als de voorpagina van het nieuwe wikiboek is gemaakt, zijn de hoofdstukken aan de beurt. Een hoofdstuk maken gaat als volgt:

* '''Stap 1''': Klik op de voorpagina van het wikiboek op de rode link voor het hoofdstuk. Je krijgt dan weer eenzelfde pagina als bij het starten van de voorpagina.
* '''Stap 2''': Kopieer je tekst voor dit hoofdstuk uit je Word-cursus hierin. Helaas gaat alle opmaak verloren. Het hoofdstuk [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Tekstopmaak|Tekstopmaak]] biedt daarvoor oplossingen. Zorg dat de opmaak en lay-out naar je zin is.
* '''Stap 3''': Kies afbeeldingen of andere media die de tekst verduidelijken of illustreren. Zie [[Help:Afbeeldingen]]. 
* '''Stap 4''': Lees de tekst nog een keer kritisch door. Is de tekst duidelijk genoeg voor de doelgroep? Staan er geen taalfouten in?
* '''Stap 5''': Vermeld helemaal onderaan de pagina: ''&lt;nowiki&gt;{{Sub}}&lt;/nowiki&gt;''. Hiermee worden automatisch twee categorieën toegevoegd: een voor het wikiboek en de ''&lt;nowiki&gt;Categorie:Hoofdstuk&lt;/nowiki&gt;''. Die voor het wikiboek is de eerste keer rood. Klik daar dan op. Voeg nu het ''&lt;nowiki&gt;{{Sjabloon:Boekcat}}&lt;/nowiki&gt;'' toe en twee of meer categorieën. Dat kan op twee manieren:
# Kopieer alles uit een soortgelijke categorie in de [[:Categorie:Inhoud]] en pas die aan, óók de categorieën. Let er op dat de gekopieerde tekst begint met ''&lt;nowiki&gt;{{Boekcat &lt;/nowiki&gt;''. Laat bij de categorieën ''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:Inhoud]]&lt;/nowiki&gt;'' staan en pas de andere aan: de categorieën moeten dezelfde inhoudelijke categorieën zijn als voor de voorpagina.
# Kopieer het onderste deel uit het [[Sjabloon:Boekcat]] naar de nieuwe categorie en vul het sjabloon in. Kijk daarbij vooral af hoe dat in een soortgelijke categorie is gedaan (zie methode 1 hierboven). Voeg bovendien minimaal twee categorieën toe:
## ''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:Inhoud]]&lt;/nowiki&gt;''
## dezelfde inhoudelijke categorie(ën) als voor de voorpagina.
* '''Stap 6''': Beoordeel of er nog een extra categorie nodig is. 
** Een hoofdstuk over de geschiedenis van het onderwerp kan nog [[:Categorie:Geschiedenis]] krijgen. 
** Als dit hoofdstuk over een bepaald land gaat, kan een subcategorie uit [[:Categorie:Land]] worden toegevoegd. 
** Een pagina met opgaven/vragen krijgt [[:Categorie:Opgaven]]. 
** Een indexpagina met trefwoorden krijgt [[:Categorie:Indexpagina]] (wordt automatisch toegevoegd als je [[Sjabloon:Indexpagina]] gebruikt). NB Deze categorie is NIET voor inhoudsopgaven, ook al hebben ze in de hoofdstuktitel &quot;Index&quot; staan!
* '''Stap 7''': Verwijder het sjabloon Werk in uitvoering als het hoofdstuk af is.
Doe hetzelfde voor alle volgende hoofdstukken, totdat alle hoofdstukken uit de papieren cursus zijn overgeheveld naar het wikiboek.

{{Sub}}</text>
      <sha1>5l7z49rapjtskw0h3k7s1hzvyh7ik9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Xnor</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46976</id>
    <revision>
      <id>432135</id>
      <parentid>432052</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>met alleen And en Not</comment>
      <origin>432135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="495" sha1="rofxod4n4auu7vqdm8uhjz2u5eqzde5" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Not|{{Xor|{{{1|}}}|{{{2|}}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
;Doel
:Logische &quot;exclusive nor&quot; (not xor) van twee logische waarden.
:Geldige inputwaarde is 1, alle andere waarden gelden als false.
:Het resultaat is alleen een lege string (= false) als ''slechts één'' van beide parameters ''leeg'' (= false) is.

;Gebruik
:{{Sjabdemo|Xnor|1|1}}

{{Waarheidstabel|Xnor|2}}

;Opmerking
:Kan uitgebreid worden naar meer parameters.

[[Categorie:Sjablonen scripting/boolean]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rofxod4n4auu7vqdm8uhjz2u5eqzde5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg help:Afbeeldingen</title>
    <ns>13</ns>
    <id>46977</id>
    <revision>
      <id>432083</id>
      <timestamp>2026-11-08T12:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Voorbeelden van gebruik van animaties */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>432083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="joxj75t7ruwjalh0dbju6kbyedxq6m1" xml:space="preserve">== Voorbeelden van gebruik van animaties ==
===Bekijk bijvoorbeeld het wikiboek [[Kosmografie]] eens om enkele van deze mogelijkheden na te gaan *) ===
{{Niet afdrukken block|[[Afbeelding:Corioliskraftanimation.gif|thumb|right]]}}Vooral het hoofdstuk [[Kosmografie/Bewegingen van de aarde en de maan|Bewegingen van de aarde en de maan]] toont de voordelen van bewegende animaties.
Het is bv. moeilijk om woordelijk of via een tekening uit te leggen wat het {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}} is. Maar de bijgevoegde animatie toont duidelijk de baanafwijking die plaats vindt ten gevolge van de beweging van de aarde. Bovendien kan je meteen klikken op de term {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}}. Zo beland je op de desbetreffende Wikipediapagina.&lt;br&gt;

Soms vind je op andere websites, die niet bij de Wikifoundation horen, ook mooie en duidelijke animaties. Het is niet verboden een gewone link naar die animaties te zetten. Het is wèl verboden om dergelijke animaties zomaar in Commons op te nemen. Bijna altijd rust er auteursrecht op zo'n animatie. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] voor wat wel en niet is toegestaan.

Het verschil tussen de synodische en de syderische maan is moeilijk in woorden uit te leggen. Ook met statische schetsen blijft dat een probleem. Maar [https://www.sumanasinc.com/webcontent/animations/content/sidereal.html deze animatie] verduidelijkt het verschil tussen siderische en synodische maan. Met een enkele muisklik kan de animatie gestart worden als je tijdens de les het wikiboek via een beamer projecteert.

*) Deze tekst is overgenomen van [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken]] en kon niet in zijn geheeel worden ingepast in de hoofdpagina. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 8 nov 2026 13:12 (CET)</text>
      <sha1>joxj75t7ruwjalh0dbju6kbyedxq6m1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432108</id>
      <parentid>432083</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T22:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>typo</comment>
      <origin>432108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1864" sha1="k1u0dem5tjhsnvqcqdhvmpjcctqgsxx" xml:space="preserve">== Voorbeelden van gebruik van animaties ==
===Bekijk bijvoorbeeld het wikiboek [[Kosmografie]] eens om enkele van deze mogelijkheden na te gaan *) ===
{{Niet afdrukken block|[[Afbeelding:Corioliskraftanimation.gif|thumb|right]]}}Vooral het hoofdstuk [[Kosmografie/Bewegingen van de aarde en de maan|Bewegingen van de aarde en de maan]] toont de voordelen van bewegende animaties.
Het is bv. moeilijk om woordelijk of via een tekening uit te leggen wat het {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}} is. Maar de bijgevoegde animatie toont duidelijk de baanafwijking die plaats vindt ten gevolge van de beweging van de aarde. Bovendien kan je meteen klikken op de term {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}}. Zo beland je op de desbetreffende Wikipediapagina.&lt;br&gt;

Soms vind je op andere websites, die niet bij de Wikifoundation horen, ook mooie en duidelijke animaties. Het is niet verboden een gewone link naar die animaties te zetten. Het is wèl verboden om dergelijke animaties zomaar in Commons op te nemen. Bijna altijd rust er auteursrecht op zo'n animatie. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] voor wat wel en niet is toegestaan.

Het verschil tussen de synodische en de syderische maan is moeilijk in woorden uit te leggen. Ook met statische schetsen blijft dat een probleem. Maar [https://www.sumanasinc.com/webcontent/animations/content/sidereal.html deze animatie] verduidelijkt het verschil tussen siderische en synodische maan. Met een enkele muisklik kan de animatie gestart worden als je tijdens de les het wikiboek via een beamer projecteert.

*) Deze tekst is overgenomen van [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken]] en kon niet in zijn geheel worden ingepast in de hoofdpagina. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 8 nov 2026 13:12 (CET)</text>
      <sha1>k1u0dem5tjhsnvqcqdhvmpjcctqgsxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg:Leer jezelf ecologisch tuinieren/Rucola</title>
    <ns>1</ns>
    <id>46978</id>
    <revision>
      <id>432091</id>
      <timestamp>2026-11-08T12:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eric</username>
        <id>20806</id>
      </contributor>
      <comment>/* verkeerde foto */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>432091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="280" sha1="8j8sv1ng3h40ncrnyyt6kknyf1trz72" xml:space="preserve">== verkeerde foto ==
Sorry, aangezien ik geen Nederlands spreek, heb ik een vertaalprogramma gebruikt: foto nr. 2 is niet van ''Eruca sativa'', maar van ''Diplotaxis tenuifolia'' (grote zandkool). [[Gebruiker:Eric|Eric]] ([[Overleg gebruiker:Eric|overleg]]) 8 nov 2026 13:41 (CET)</text>
      <sha1>8j8sv1ng3h40ncrnyyt6kknyf1trz72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:NUMBEROFBOOKS</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46979</id>
    <redirect title="Sjabloon:Aantal boeken" />
    <revision>
      <id>432106</id>
      <timestamp>2026-11-08T20:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Erik Baas heeft pagina [[Sjabloon:NUMBEROFBOOKS]] hernoemd naar [[Sjabloon:Aantal boeken]]</comment>
      <origin>432106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="7ell1v5kca0ed7zy4mxmg63wkmjog4q" xml:space="preserve">#DOORVERWIJZING [[Sjabloon:Aantal boeken]]</text>
      <sha1>7ell1v5kca0ed7zy4mxmg63wkmjog4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Add</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46980</id>
    <revision>
      <id>432110</id>
      <timestamp>2026-11-08T23:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{If|{{And|{{{1|0}}}|{{{2|0}}}}}|1|0}}&lt;!--    carry --&gt;{{If|{{Xor|{{{1|0}}}|{{{2|0}}}}}|1|0}}&lt;!-- som --&gt;&lt;noinclude&gt;  :0+0={{Add|0|0}} :0+1={{Add|0|1}} :1+0={{Add|1|0}} :1+1={{Add|1|1}}  &lt;/noinclude&gt;'</comment>
      <origin>432110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199" sha1="45pj8gdtvmnwqjiejedtmc3yyh863fw" xml:space="preserve">{{If|{{And|{{{1|0}}}|{{{2|0}}}}}|1|0}}&lt;!--    carry
--&gt;{{If|{{Xor|{{{1|0}}}|{{{2|0}}}}}|1|0}}&lt;!-- som
--&gt;&lt;noinclude&gt;

:0+0={{Add|0|0}}
:0+1={{Add|0|1}}
:1+0={{Add|1|0}}
:1+1={{Add|1|1}}

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>45pj8gdtvmnwqjiejedtmc3yyh863fw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>432136</id>
      <parentid>432110</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T09:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>compacter tbv. subst</comment>
      <origin>432136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224" sha1="18c38c5t0lxohnsjola2t6ezb2fjy6u" xml:space="preserve">{{If|{{And|{{{1|0}}}|{{{2|0}}}}}|1|0}}{{If|{{Xor|{{{1|0}}}|{{{2|0}}}}}|1|0}}&lt;noinclude&gt;

{ {Wiu2}}

:0+0={{Add|0|0}}
:0+1={{Add|0|1}}
:1+0={{Add|1|0}}
:1+1={{Add|1|1}}

[ [Categorie:sjablonen scripting/boolean]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>18c38c5t0lxohnsjola2t6ezb2fjy6u</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>