Wikisource nlwikisource https://nl.wikisource.org/wiki/Hoofdpagina MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Speciaal Overleg Gebruiker Overleg gebruiker Wikisource Overleg Wikisource Bestand Overleg bestand MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Help Overleg help Categorie Overleg categorie Hoofdportaal Overleg hoofdportaal Auteur Overleg auteur Pagina Overleg pagina Index Overleg index TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 4 40181 229043 228822 2026-11-02T16:03:52Z Alexis Jazz 11203 Updating gadget usage statistics from [[Special:GadgetUsage]] ([[phab:T121049]]) 229043 wikitext text/x-wiki {{#ifexist:Project:GUS2Wiki/top|{{/top}}|This page provides a historical record of [[Special:GadgetUsage]] through its page history. To get the data in CSV format, see wikitext. To customize this message or add categories, create [[/top]].}} Deze gegevens komen uit een cache die voor het laatst is bijgewerkt op 2026-11-01 om 09:29:38Z. Er {{PLURAL:5000|is maximaal één resultaat|zijn maximaal 5000 resultaten}} beschikbaar in de cache. {| class="sortable wikitable" ! Gadget !! data-sort-type="number" | Aantal gebruikers !! data-sort-type="number" | Actieve gebruikers |- |HideFundraiser || 9 || 0 |- |HotCat || 24 || 4 |- |LocalLiveClock || 4 || 1 |- |PageCleanUp || 7 || 4 |- |RTRC || 5 || 1 |- |UTCLiveClock || 2 || 0 |} * [[Speciaal:Gadgetgebruik]] * [[m:Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] <!-- data in CSV format: HideFundraiser,9,0 HotCat,24,4 LocalLiveClock,4,1 PageCleanUp,7,4 RTRC,5,1 UTCLiveClock,2,0 --> 2x6747eou3qv962wuux13jg0kxp47jv 8 51431 229053 220701 2026-11-02T23:06:11Z Maintenance script 5116 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 229053 javascript text/javascript /*jshint boss:true*/ /*global $, mw*/ // Oorspronkelijk gekopieerd van [[en:User:Samwilson/PageCleanUp.js]] /** * This script adds a toolbar button for cleaning up the OCR text. */ ( function ( mw, $ ) { function cleanUp( text ) { text = text // Start by trimming leading and trailing whitespace. .trim() // remove trailing spaces at the end of each line .replace(/ +\n/g, '\n') // remove trailing whitespace preceding a hard line break .replace(/ +<br *\/?>/g, '<br />') // remove trailing whitespace and numerals at the end of page text // (numerals are nearly always page numbers in the footer) .replace(/[\s\d]+$/g, '') // remove trailing spaces at the end of refs .replace(/ +<\/ref>/g, '</ref>') // remove trailing spaces at the end of template calls .replace(/ +}}/g, '}}') // convert double-hyphen to mdash (avoiding breaking HTML comment syntax) .replace(/([^\!])--([^>])/g, '$1—$2') // Replace double-em-dash with a two-em bar. .replace(/——/g, '{{bar|2}}') .replace( /\s*—\s*/g, ' — ' ) // altijd één spatie aan beide kanten .replace( /\s*–\s*/g, '–' ) // en dash zonder spaties // join words that are hyphenated across a line break // (but leave "|-" table syntax alone) .replace(/([^\|])-\n/g, '$1'); // clean up pages if they don't have <poem> if ( text.indexOf( "<poem>" ) === -1 ) { text = text // lines that start with " should probably be new lines, // if the previous line ends in punctuation, // other than a comma or semicolon // and let's get rid of trailing space while we're at it .replace(/([^\n\w,;])\n\" */g, '$1\n\n"') // lines that end with " should probably precede a new line, // unless preceded by a comma, // or unless the new line starts with a lower-case letter; // and let's get rid of preceding space while we're at it .replace(/([^,])\ *\"\n([^a-z\n])/g, '$1"\n\n$2') // remove single line breaks; preserve multiple. // but not if there's a tag, template or table syntax either side of the line break .replace(/([^>}\|\n])\n([^:#\*<{\|\n])/g, '$1 $2') // collapse sequences of spaces into a single space .replace(/ +/g, ' '); } // more page cleanup text = text // dump spurious hard breaks at the end of paragraphs .replace(/<br *\/?>\n\n/g, '\n\n') // remove unwanted spaces around punctuation marks .replace(/ ([;:\?!,.])/g, '$1') // unicodify .replace(/&mdash;/g, '—') .replace(/&ndash;/g, '–') .replace(/&quot;/g, '"') // straighten quotes and apostrophes. .replace(/[“”]/g, '"') .replace(/[‘’`]/g, '\'') //OCR fixes // convert i9 to 19, etc. .replace(/[il]([0-9])/g, '1$1') // "the", "them", "their", etcetera .replace(/tlie/g, 'the') // "U" -> "ll" when preceded by a lowercase letter. .replace(/([a-z])U/g, '$1ll') // "would", "could" .replace(/woidd/g, 'would') .replace(/coidd/g, 'could') .replace(/shoidd/g, 'should') // many works have apostrophes missing from OCR .replace(/([a-z]) s\b/g, '$1\'s') // it's he's etc .replace(/n t\b/g, 'n\'t') //can't isn't didn't etc .replace(/([a-zI]) ll\b/g, '$1\'ll') // I'll we'll etc .replace(/\bI m\b/g, 'I\'m') // I'm .replace(/\b([Yy])ou re\b/g, '$1ou\'re') // you're .replace(/\b([Ww])e re\b/g, '$1e\'re') // we're .replace(/\b([Tt])hey re\b/g, '$1hey\'re') // they're .replace(/([a-zI]) ve\b/g, '$1\'ve') // I've we've etc // expand diacritical templates .replace(/{{((ae|oe|\w[:`'~^-]))}}/g, '{{subst'+':$1}}') // replace "float center" with "block center"; original template name was misleading enough be warrant routinely fixing .replace(/\{\{float center/g, '{{block center') // Center tags are converted to the {{center}} template. .replace(/<center>\s*([.\n]*?)\s*<\/center>/g, '{{center|$1}}') // Full stop followed by a lower case letter should probably be a comma. .replace(/\.(\s[a-z])/g, ',$1') // A comma followed by a capital letter other than "I" should probably be a full stop. .replace(/,(\s[A-HJ-Z])/g, '.$1') // Remove unwanted ligatures. .replace(/fi/, 'fi') .replace(/fl/, 'fl') ; return text; } mw.hook( 'wikiEditor.toolbarReady' ).add( function ( $textarea ) { $textarea.wikiEditor( 'addToToolbar', { section: 'main', group: 'format', tools: { 'Samwilson-PageCleanUp': { label: 'Page clean-up', type: 'button', icon: 'https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Text-x-generic-apply.svg/40px-Text-x-generic-apply.svg.png', action: { type: 'callback', execute: function () { $textarea.val( cleanUp( $textarea.val() ) ); } } } } } ); } ); }( mediaWiki, jQuery ) ); bl69nn0ukuex9tbgy2j8of726utspem 0 61685 229062 181326 2026-11-03T08:17:25Z Dedden 258 229062 wikitext text/x-wiki <pages index="De Katholieke Illustratie vol 001.pdf" from=21 fromsection=s1 to=22 tosection=s1 header=1 Titel="Z. D. Hoogw. Mgr. Joannes Zwijsen" auteur="[[Auteur:Jan Baptist van Son|Mr. J.B. van Son]]" current="''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 2 (1867), p.&nbsp;9-10."/> {{DEFAULTSORT:Zwijsen (Mgr. Joannes)}} [[Categorie:Joannes Zwijsen]] [[Categorie:De Katholieke Illustratie - Jaargang 1]] 9hj60c218c99n9cfla62ulobtykb4ad 0 64605 229059 182142 2026-11-03T08:14:31Z Dedden 258 229059 wikitext text/x-wiki <pages index="De Katholieke Illustratie vol 001.pdf" from=30 fromsection=s3 to=31 header=1 Titel="Kardinaal Wiseman" auteur="een onbekende auteur" current="''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 3 (1867), p.&nbsp;18-19."/> {{DEFAULTSORT:Wiseman (kardinaal)}} [[Categorie:Nicholas Wiseman]] [[Categorie:De Katholieke Illustratie - Jaargang 1]] nwy11qlwxmn2z56gf76xfz5w8q9l57w 104 68252 229052 227237 2026-11-02T22:07:14Z Ben the Bear09 16243 /* Gevalideerd */ 229052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ben the Bear09" /></noinclude><nowiki /> {{c|{{larger|'''INHOUD'''}}<br>{{smaller|(''maakt geen deel uit van het oorspronkelijke werk'')}}}} {{dotlist|I|[[Niels Holgersson/I|De jongen]]|{{pli|1|8}}}} {{dotlist|II|[[Niels Holgersson/II|Akka van Kebnekaise]]|{{pli|15|8}}}} {{dotlist|III|[[Niels Holgersson/III|'t Leven van de wilde vogels]]|{{pli|29|8}}}} {{dotlist|IV|[[Niels Holgersson/IV|'t Huis Glimmingen]]|{{pli|45|8}}}} {{dotlist|V|[[Niels Holgersson/V|De groote kraanvogeldans op den Kullaberg]]|{{pli|57|8}}}} {{dotlist|VI|[[Niels Holgersson/VI|In den regen]]|{{pli|65|8}}}} {{dotlist|VII|[[Niels Holgersson/VII|Bij de beek van Ronneby]]|{{pli|71|8}}}} {{dotlist|VIII|[[Niels Holgersson/VIII|Karlskrona]]|{{pli|78|8}}}} {{dotlist|IX|[[Niels Holgersson/IX|De reis naar Öland]]|{{pli|86|8}}}} {{dotlist|X|[[Niels Holgersson/X|De groote vlinder]]|{{pli|97|8}}}} {{dotlist|XI|[[Niels Holgersson/XI|Het kleine Karelseiland]]|{{pli|101|8}}}} {{dotlist|XII|[[Niels Holgersson/XII|Twee steden]]|{{pli|112|8}}}} {{dotlist|XIII|[[Niels Holgersson/XIII|Hoe Smaland geschapen werd]]|{{pli|122|8}}}} {{dotlist|XIV|[[Niels Holgersson/XIV|De aarden kruik]]|{{pli|127|8}}}} {{dotlist|XV|[[Niels Holgersson/XV|De oude boerin]]|{{pli|142|8}}}} {{dotlist|XVI|[[Niels Holgersson/XVI|Van Taberg naar Huskvarna]]|{{pli|151|8}}}} {{dotlist|XVII|[[Niels Holgersson/XVII|Een geschiedenis uit Halland]]|{{pli|155|8}}}} {{dotlist|XVIII|[[Niels Holgersson/XVIII|Het groote vogelmeer]]|{{pli|172|8}}}} {{dotlist|XIX|[[Niels Holgersson/XIX|De voorspelling]]|{{pli|185|8}}}} {{dotlist|XX|[[Niels Holgersson/XX|Het baaien kleed]]|{{pli|190|8}}}} {{dotlist|XXI|[[Niels Holgersson/XXI|De geschiedenis van Karr en Grauwvel]]|{{pli|194|8}}}} {{dotlist|XXII|[[Niels Holgersson/XXII|De nonnen]]|{{pli|206|8}}}} {{dotlist|XXIII|[[Niels Holgersson/XXIII|In Närke]]|{{pli|221|8}}}} {{dotlist|XXIV|[[Niels Holgersson/XXIV|De ijzerfabriek]]|{{pli|238|8}}}} {{dotlist|XXV|[[Niels Holgersson/XXV|Het broederdeel]]|{{pli|250|8}}}} {{dotlist|XXVI|[[Niels Holgersson/XXVI|De overstrooming]]|{{pli|263|8}}}} {{dotlist|XXVII|[[Niels Holgersson/XXVII|In Uppsala]]|{{pli|273|8}}}} {{dotlist|XXVIII|[[Niels Holgersson/XXVIII|Donsje]]|{{pli|286|8}}}} {{dotlist|XXIX|[[Niels Holgersson/XXIX|Stockholm]]|{{pli|292|8}}}} {{dotlist|XXX|[[Niels Holgersson/XXX|Gorgo, de arend]]|{{pli|297|8}}}} {{dotlist|XXXI|[[Niels Holgersson/XXXI|Over Gästrikland]]|{{pli|306|8}}}} {{dotlist|XXXII|[[Niels Holgersson/XXXII|Een dag in Hälsingland]]|{{pli|312|8}}}} {{dotlist|XXXIII|[[Niels Holgersson/XXXIII|Een morgen in Angermanland]]|{{pli|323|8}}}} {{dotlist|XXXIV|[[Niels Holgersson/XXXIV|In Lapland]]|{{pli|329|8}}}} {{dotlist|XXXV|[[Niels Holgersson/XXXV|Bij de Laplanders]]|{{pli|342|8}}}} {{dotlist|XXXVI|[[Niels Holgersson/XXXVI|Naar 't zuiden, naar 't zuiden]]|{{pli|352|8}}}} {{dotlist|XXXVII|[[Niels Holgersson/XXXVII|Wermeland]]|{{pli|365|8}}|chapter-width=3.2em}} {{dotlist|XXXVIII|[[Niels Holgersson/XXXVIII|De schat op de klippen]]|{{pli|374|8}}|chapter-width=3.2em}} {{dotlist|XXXIX|[[Niels Holgersson/XXXIX|Een groot landgoed]]|{{pli|381|8}}}} {{dotlist|XL|[[Niels Holgersson/XL|De reis naar Vemmenhög]]|{{pli|390|8}}}} {{dotlist|XLI|[[Niels Holgersson/XLI|'t Afscheid van de wilde ganzen]]|{{pli|399|8}}}}<noinclude></noinclude> ndk6zr1uy32r9lxicbmm9y70clqzclu 104 86776 229040 223155 2026-11-02T15:34:24Z WeeJeeVee 2844 /* Proefgelezen */ 229040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="WeeJeeVee" />{{rh|8|DE BEKERPLANTEN.|}}</noinclude>grond bevestigd, en hebben daar boven volstrekt geen stengel. Hare bladen zijn tot eene zoogenaamde wortelrozet vereenigd (fig. 1), langer {{c|{{Img float | style = | above = | file = Albumdernatuur64 034.png | width = 400px | align = | alt = Fig. 1. | cap = {{fine block|Fig. 1. ''Sarracenia purpurea'', {{smaller|{{frac|1|3}}}} van de natuurlijke grootte, ontleend aan {{sc|schnitzlein}}'s ''Iconographia familiarum naturalium''; ''s'' schutblaadjes.}} | capalign = center}}}}<noinclude></noinclude> h8uhaimotgfu0slw559q0j956xq38ah 104 86777 229041 223156 2026-11-02T15:57:37Z WeeJeeVee 2844 /* Proefgelezen */ 229041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE BEKERPLANTEN.|9}}</noinclude>of korter gesteeld en buis- of peperhuisvormig, Evenals bij de Nepenthessen, dragen zij een deksel, hoewel van dit laatste niet gezegd kan worden, dat het ooit de bekers afsluit, daar het toch, reeds in zijne vroegste jeugd, zich als een overlangs toegevouwen aanhangsel voordoet, 't welk òf over den mond der urnen heengebogen, òf in eene regte lijn met den rug der bekers gelegen is. Dat er dus ook van eene beweegbaarheid des deksels bij ''Sarracenia'' geene sprake wezen kan, behoeft geen betoog. Behalve in den stand, althans den oorspronkelijken, hunner deksels, wijken de bekers der Sarraceniaas nog in eenige andere opzichten van die der Nepenthessen af,‚ en wel vooreerst daarin, dat hunne opening niet in een geribden, maar in een gladden boord gevat is; ten tweede, dat zij geen spoorvormig aanhangsel dragen op de plaats waar hunne rugzijde in den voet des deksels overgaat (fig. 2), en ten derde, dat zij aan hunne voorzijde altijd gevleugeld zijn, al bedraagt het aantal vleugels aan elken beker nooit meer dan één (fig. 3). {{Img float | style = | above = | file = Albumdernatuur64 035.png | width = 150px | align = left | alt = Fig. 2. | cap = {{fine block|Fig. 2. Achterzijde van het deksel van ''Sarracenia flava'', ontleend {{sc|van houtte's}} ''Flore des Serres'', (natuurl. grootte).}} | capalign = center}} Een blik op de figuren 2 en 3 overtuigt ons terstond, dat er, ook bij ''Sarracenia'', krachtige nerven door de bekers loopen, en dat deze op hare beurt door zijtakken met elkander verbonden zijn. Niet alleen in den beker zelven, maar ook in den vleugel worden die nerven aangetroffen, iets wat bijzonder duidelijk is bij ''S. variolaris'' (fig. 4), die zich door de breedte van het bedoelde orgaan onderscheidt. Over het geheel zijn de Sarracenia-bekers groen. Niet weinig echter wordt hunne sierlijkheid verhoogd hetzij door purperen aderen, zoo als die bij ''S. purpurea, rubra'' en ''flava'', of door witte vlekken, zoo als die bij ''S. variolaris'' en ''Drummondii'', of wel door licht rozeroode vlekken, zooals die bij ''S. undulata'' aan 't breedst gedeelte der bekers en aan het deksel voorkomen. {{nop}}<noinclude></noinclude> i5is1mnxa7hkrefe28zaqcf338l49yq 104 86778 229042 223157 2026-11-02T16:00:42Z WeeJeeVee 2844 /* Proefgelezen */ 229042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="WeeJeeVee" /></noinclude>{{Img float | style = | above = | file = Albumdernatuur64 036.png | width = 170px | align = left | alt = Fig. 3. | cap = {{fine block|Fig. .3 Grootst gedeelte van den beker van ''Sarracenia flava'', ontleend aan {{sc|van houtte's}} ''Flore des Serres''. — ''vl''. Vleugel, — (natuurl, grootte).}} | capalign = center}} Eene afscheiding van water wordt, ook bij ''Sarracenia'', in de bekers opgemerkt, en dat wel dikwerf in zulk eene mate, dat men die bekers in Amerika bier en daar gebruikt om daarmede vliegen en andere insekten te vangen, door hen namelijk zeer laag af te snijden, en dan in een glas met water neêr te zetten in het vertrek, hetwelk men van die dieren zuiveren wil. Hierbij dient echter in het oog gehouden te worden, dat de ''Sarracenia''-bekers aan hunne inwendige oppervlakte en wel in de nabijheid van hun mond een zoet vocht afscheiden, en verder, dat voor die dieren, welke zich op de kleverige oppervlakte gewaagd hebben, wel het binnendringen gemakkelijk valt, maar het volgen van den omgekeerden weg onoverkomelijke bezwaren oplevert. Bij ons te lande is de afscheiding van water in de ''Sarracenia''-bekers bij lange na zoo aanzienlijk niet; zij ontbreekt echter nooit geheel en doet zich altijd kennen als eene uiting van het leven. {{nop}}<noinclude></noinclude> t03a4r6c0szwu3daac6vmsolgr9elxj 104 86779 229044 223158 2026-11-02T16:03:57Z WeeJeeVee 2844 /* Proefgelezen */ 229044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE BEKERPLANTEN.|11}}</noinclude>Juist zoo als bij de Nepenthessen, vindt men ook bij de ''Sarraceniaas'' de inwendige oppervlakte der bekers in twee streken, eene doffe en eene glanzige, verdeeld, waarvan gene — de honig-afscheidende — de hoogste, deze de laagste plaats inneemt. Onderzoekt men deze streken mikroskopisch, dan blijkt, dat zij nergens {{Img float | style = | above = | file = Albumdernatuur64 037.png | width = 100px | align = left | alt = Fig. 4. | cap = {{fine block|Fig. 4. Grootst gedeelte van een beker van ''Sarracenia variolaris'', ontleend aan {{sc|curtis}} ''Botanical Magazine''; (natuurl. grootte).}} | capalign = center}} werktuigen vertoonen, die met de vroeger beschreven kliertjes der Nepenthessen vergeleken kunnen worden, maar dat zij in tegenoverstelling daarvan haren dragen, die echter, voor beide streken, zoowel in aantal, vorm en grootte, als in groepering verschillen. Bij ''S. flava'' toch, die ik op dit punt naauwkeurig onderzocht, vond ik ''alle'' opperhuidscellen der doffe — hier slechts ongeveer een centim. breede — streek in haren veranderd, en dat wel in liggende haren, wier voet aanzienlijk gezwollen was en min of meer plotseling in den priemvormigen, naar beneden gekeerden top overging. Nog meer dan door hun bijzonder uiterlijk, trekken die haren de aandacht door hunne sierlijke teekening, daar zij toch, door de aanwezigheid van allerfijnste, dicht tegen elkander aan gedrongen en van onder naar boven recht doorloopende strepen, zich voordoen als overlangs geplooid. Aan de glanzige streek komen die als geplooide haren niet voor, maar ik trof aldaar, op groote afstanden van elkander, geheel andere aan, en wel dezulken, die, met hun dikwandigen, hoekigen voet tusschen de opperhuidscellen ingesloten, geheel het voorkomen hebben van naalden,<noinclude></noinclude> frues52z463ag68sdnx9cgosrnefawq 104 86781 229045 223160 2026-11-02T16:06:59Z WeeJeeVee 2844 /* Proefgelezen */ 229045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE BEKERPLANTEN.|13}}</noinclude>Wel is het waar, dat zij, even als die kruikjes der Nepenthessen, welke onmiddellijk op de zaadlobben volgen, reeds in hunne prilste jeugd den bekervorm vertoonen, en dat aan dezen laatsten geen andere vorm voorafgaat, maar met deze kennis is nog niet veel gewonnen. Al neemt men toch met {{sc|hooker}} aan, dat de allereerste bekers der Nepenthessen, waarop wij zoo even zinspeelden, hol geworden middennerven vertegenwoordigen, dan ligt het toch voor de hand, dat men, uit analogie, niet tot hetzelfde bij de Sarraceniaas besluiten kan, en dat wel om de eenvoudige reden, dat de bedoelde Nepenthesbekers aan hunne bovenzijde rechts en links een bladachtigen horizontalen vleugel dragen, terwijl bij die der Sarraceniaas slechts één vertikale vleugel op het midden der urnen wordt aangetroffen. De richting van dien vleugel, de loop zijner nerven, in één woord zijne gelijkenis {{c|{{Img float | style = | above = | file = Albumdernatuur64 039.png | width = 300px | align = | alt = Fig. 5. | cap = {{fine block|Fig 5. Bloem van ''Sarracenia variolaris'', van voren gezien, ontleend aan {{sc|curiis}} ''Botanical Magazine''; ''k'' kelkbladen, ''b'' bloembladen, ''s'' stempelscherm (natuurl. grootte)}} | capalign = center}}}}<noinclude></noinclude> tgkkfmqleygjfzm7rmeaomkdhl5a2ft 104 86782 229048 223161 2026-11-02T19:44:02Z WeeJeeVee 2844 /* Proefgelezen */ 229048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="WeeJeeVee" />{{rh|14|DE BEKERPLANTEN.|}}</noinclude>met de phyllodiën (dat zijn stengelorganen, die het uiterlijk van bladen hebben,) zou aan het vermoeden, dat de bekers der Sarraceniaas holle bladstelen vertegenwoordigen, wel eenige waarschijnlijkheid kunnen bijzetten. De bloemen der Sarraceniaas zijn elk afzonderlijk (zie fig. 1, bl. 8) op een langen steel gezeten en worden, aan den top diens steels, door drie schutbladen ondersteund. Zij bestaan (zie fig. 5, vor. bl.) uit 5 gekleurde blijvende kelkbladen (''k''), 5 kroonbladen (''b''), wier gekromde toppen min of meer tot elkander neigen, en die aan hun voet uitgehold zijn (zie fig. 6), talrijke onder den stamper gezeten meeldraden, en één stamper. De laatste, afzonderlijk voorgesteld in fig. 7, heeft een wonderlijk {{Img float | style = | above = | file = Albumdernatuur64 040.png | width = 100px | align = left | alt = Fig. 6. | cap = {{fine block|Fig. 6. Bloemblad van ''Sarracenia flava'', van binnen gezien, natuurl. grootte (ontleend aan {{sc|schnitzlein}}'s ''Iconographia'').}} | capalign = center}} {{Img float | style = | above = | file = Albumdernatuur64 040b.png | width = 100px | align = left | alt = Fig. 7. | cap = {{fine block|Fig. 7. Stamper van ''Sarracenia flava'', natuurl. grootte (ontleend als voren); ''a'' stijl; ''d'' eijerstok; ''s'' stempelscherm.}} | capalign = center}} uiterlijk, en dat wel ten gevolge van den schild- of regenschermachtigen vorm zijns stempels (''s''), die buitendien bladachtig van aard en nu eens groen, dan weder geel of rood gekleurd is, en daardoor, iets wat bij andere planten slechts zelden het geval is, tot de fraaiheid der bloemen aanmerkelijk bijdraagt. De steel (''a''), die zich als de drager van den eigenlijk gezegden stempel voordoet, vertegenwoordigt den stijl, en is zelf weder ingeplant op een eirond ligchaampje (''b''), waarin men terstond den eijerstok herkent, en dat zich op eene dwarse doorsnede voordoet als in fig. 8 (volg. bl), dat wil zeggen, in 5 hokjes verdeeld is, die elk afzonderlijk talrijke eitjes herbergen. Eene bijzonderheid, die nog op den stempel (zie fig. 5 en 7 ''s'') betrekking heeft, en die wij niet mogen verzwijgen, bestaat hierin, dat de plaatsen, die, wegens het afscheiden eener kleverige vloeistof, alleen geschikt zijn om het stuifmeel op te vangen en vast te houden, niet aan zijne boven-, maar aan<noinclude></noinclude> l8ndq886yw2u4indkf6wg3fiebiu6my 104 86783 229049 223162 2026-11-02T19:48:12Z WeeJeeVee 2844 /* Proefgelezen */ 229049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE BEKERPLANTEN.|15}}</noinclude>zijne ondervlakte voorkomen, en 5 bogen beschrijven, die juist gelegen zijn op de grenzen tusschen de 5 bolvormig uitstaande onderdeelen, die het schermvormige ligchaam zamenstellen. De vruchten der Sarraceniaas zijn (zie fig. 9) 5-hokkige, 5-kleppige 5-kleppige zaaddozen die hokverbrekend openspringen en talrijke kiemwithoudende zaden bevatten. {{Img float | style = | above = | file = Albumdernatuur64 041a.png | width = 100px | align = left | alt = Fig. 8. | cap = {{fine block|Fig. 8. Dwarse doorsnede van den snede van den eijerstok van ''S. flava'', vergroot (ontleend als voren). }} | capalign = center}} {{Img float | style = | above = | file = Albumdernatuur64 041b.png | width = 100px | align = left | alt = Fig. 9. | cap = {{fine block|Fig. 9. Vrucht eener ''Sarracenia'', natuurl. grootte (ontleend als voren).}} | capalign = center}} Het behoort niet tot de zeldzaamheden, dat de Sarraceniaas in onze kassen bloeijen. Soms doen zij dit zelfs op eene voortreffelijke wijze. Nogtans zijn zij, om zoo te zeggen, in dit opzicht niet van wispelturigheid vrij te pleiten, hetgeen met andere woorden zeggen wil, dat men hare bloemen nu eens, zonder dat men er op durfde rekenen, voor den dag ziet komen, en dan weder, niettegenstaande de beste zorgen, niet vermag te voorschijn te roepen. De plaats, die de Sarraceniaas in het natuurlijk stelsel behooren in te nemen, is door verschillende Schrijvers niet altijd op dezelfde wijze bepaald. Mij komt de meening van {{sc|planchon}}, dat men haar, zij het dan ook tot eene afzonderlijke groep, aan de ''Pyrolaceae'' behoort aan te sluiten, als de aannemelijkste voor. Het aantal bekende soorten van ''Sarracenia'' bedraagt op dit oogenblik 7, te weten, ''S. flava, purpurea, Drummondii, rubra, variolaris, undulata'' en ''psittacina''. Hiervan worden de eerste vier veelvuldiger dan de anderen bij kweekers en in kruidtuinen aangetroffen. Wij wenschen echter, voor wij dit hoofdstuk eindigen, bij elk dier soorten nog een oogenblik stil te staan. ''Sarracenia flava'', eene bewoonster van Virginië, Carolina en Georgië, maar vooral van de vochtige dennebosschen van Florida, is eene der oudst bekende soorten van het geslacht. {{sc|De l'obel}} toch gaf, reeds in 1576, in zijne "Adversaria" eene afbeelding van eene urn dier soort en teekende daarbij aan, dat hij het bezit van dat vreemdsoortige blad (zie fig. 3, bl. 10) te danken had aan zekeren geneesheer {{sc|launat}} van La Rochelle, aan wien dit door een zeeman, die<noinclude></noinclude> 2frwrrapvjb9enn95ksr1cqv2ctpqrf 104 86785 229050 223164 2026-11-02T19:51:23Z WeeJeeVee 2844 /* Proefgelezen */ 229050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE BEKERPLANTEN.|17}}</noinclude>{{c|{{Img float | style = | above = | file = Albumdernatuur64 043.png | width = 300px | align = | alt = Fig. 10. | cap = {{fine block|Fig. 10. Bloem van ''Sarracenia flava'', op zijde gezien, naar {{sc|van houtte's}} ''Flore des Serres''; ''b'' bloemblad; ''s'' stempelscherm (natuurl. grootte).}} | capalign = center}}}} door hare mindere grootte, hare breedere en sterker generfde bladvleugels, de witte, bijna doorschijnende vlekken aan de rugzijde harer urnen en het overhangend voorkomen van het deksel dezer laatsten. Nog valt bij ''S. variolaris'' op te merken, dat hare kroon- of bloembladen (zie fig. 5''b'', bl. 13) niet, zooals bij ''S. flava'', over de onderdeelen van het stempelschild naar beneden hangen, maar veeleer een uitgespreiden stand hebben. De bloemen der soort, die ons thans bezig houdt, zijn, ook met inbegrip van het stempelschild, geelgroen van kleur en lang niet zoo aangenaam voor het oog als die van ''S. flava''. ''S. variolaris'' werd het eerst beschreven door {{sc|michaux}} in zijne "Flora bor. Amer" (T. I, p. 310, a° 1803), en in 1803 door {{sc|lee}} en {{sc|kennedy}} naar Engeland overgebracht. Men vindt haar in {{sc|smith}}'s "Exotical Botany" en "Hortus Kewensis" vermeld, onder den naam<noinclude>{{rh|{{gap}}{{smaller|1864.}}||{{smaller|2}}{{gap}}}}</noinclude> k6c6s148fgfrp1rcpyzysmsyo2nvr80 104 90313 229046 2026-11-02T19:31:06Z Dedden 258 /* Proefgelezen */ 229046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Dedden" />{{c|'''58'''}}</noinclude>{{hwe|den|midden}} van dat lustoord rijst thans het standbeeld van den grooten dichter, om daar, in tijdelijken zin gesproken, ten eeuwigen dage aan zijne kunstgewrochten te herinneren. Van nu af aan zal het onmogelijk geworden zijn, dat er nog een Amsterdammer getroffen wordt die niet weet wie en wat Vondel was, zoo als tot dus verre, helaas, maar al te zeer het geval geweest is, en wij hopen dat het van nu af aan ook onmogelijk zal zijn, om Nederlanders te ontmoeten die met Schiller, Gôthe, Lamartine en andere buitenlandsche dichters dweepen en nooit een vers van den „doorluchtigen Nederlandschen poëet," zooals een zijner tijdgenooten hem noemt, in zijne handen heeft gehad. Want het is waar dat het Nederlandsche Volk den grooten Vondel slechts bij name kent. Zeer teregt laat daarom Nicolaas Beets, in zijn geestig „gesprek met den Ouden Man", den dichter vragen: Word ik gelezen? Kent men mij? Neen, men kent Vondel niet, ook nu nog niet, op het oogenblik dat zijn standbeeld gaat verrijzen. Uit eene traditionnele gewoonte gaat de Amsterdammer jaarlijks zijn ''Gijsbrecht van Amstel'' zien en toejuichen, doch wat hij meer van hem kent of weet is zeer luttel. Wij willen daarom in ons blad, bij zijn welgelijkend portret en de afbeelding van zijn standbeeld eenige bijzonderheden uit zijn lang en zeer merkwaardig leven mededeelen, in de hoop van daardoor bij onze lezers, voor zooveel dit noodig mogt zijn, den lust op te wekken, om ook met zijne dichtwerken kennis te maken, die thans volledig en ook in afzonderlijke stukken tegen zeer gematigde prijzen te verkrijgen zijn. Joost van den Vondel is geen geboren Nederlander, want hij zag op den 17 November 1587 te Keulen het levenslicht. Het zou desniettemin eene ongerijmdheid zijn om Vondel geen Nederlander te noemen, want zijne ouders waren beiden te Antwerpen geboren, en hij zelf heeft, nog zeer jong zijnde, zich met hen naar Nederland begeven, alwaar hij het eerste onderrigt ontving en geheel als Nederlander gevormd is. Zijn grootvader van moeders zijde, Pieter Kranen, insgelijks een Antwerpenaar, werd in der tijd onder „de Brabantsche poëten" geteld, die „naar de wijze van Cornelis van Ghistele en van Jan Baptista Houwaart, de Rhetorica, gelijk men toen de dichttkunde noemde, hanteerende, onder dat slag van Rymers in agtinge was." Deze Pieter Kranen was een ijverig Doopsgezinde, en had zich in woorden en geschriften zoo scherp uitgelaten, dat hij door de overheid vervolgd werd, doch met zijne kinderen wist te ontkomen. Zijne vrouw werd in zwangeren toestand in den kerker geworpen; doch zij heeft hare regters weten te verbidden, liet een harer kinderen, namelijk hare dochter Sara uit Keulen komen, en door een Katholiek priester doopen en begaf zich daarna insgelijks naar genoemde duitsche stad. Een ander Doopsgezinde Joost van den Vondel genaamd, een hoeden-stoffeerder, die mede Antwerpen om aangelegenheden van godsdienstigen aard had verlaten, werd in het gezin van Pieter Kranen opgenomen, en huwde later met de reeds genoemde Sara, die te Antwerpen door een Katholiek priester gedoopt was. Uit dit huwelijk is onze groote Dichter geboren, „in de straat genaamt de Wijsgas (die Weissgasse) daar de viool uithing". Vondel heeft altijd zijne geboortestad in groote eere gehouden. In zijne opdragt van ''Sinte Ursuls, of der Maaqhden Treurspel''" zegt hij o. a.: <poem>{{gap|8em}}„D' inboorling is in zyne wiegh gehouden {{gap|6em}}En bakermat: Hoe kan hij dit voorby? {{gap|8em}}Al wordt de melk der moeder niet vergouden {{gap|6em}}Van 't kind, dit strekt ten allerminste my {{gap|8em}}Een klein bewys van myn genegentheden, {{gap|6em}}En groote zucht tot mijn geboorteplaats; {{gap|8em}}Daar ik, nu stijf een halleve eeuw geleden, {{gap|6em}}Eerst ryzen zag den glans des dageraats."</poem> Volgens den heer van Lennep en anderen zou de vader van onzen dichter in het jaar 1599 met zijn gezin Keulen hebben verlaten, om naar zijn Vaderland terug te keeren, doch de heer J. A. Alberdingk Thijm heeft uit het Poortersboek van Amsterdam aangetoond dat „Joosten van den Vondel van Antwerpen" aldaar op den 27 Maart 1597 als burger is ingeschreven. Onze dichter moet dus hoogstens tien jaren oud zijn geweest, toen hij te Utrecht, waar zijn vader zich eenigen tijd ophield, het eerste onderrigt in de school ontving. Alvorens echter was de oude Vondel met zijn gezin naar Frankfort gereisd, van daar op Bremen en voorts op Holland, zooals een tijdgenoot zegt, „zich onderweg erbarmelijk behelpende, maakende een wieg tusschen eenige stokken, de luijeren droogende. op den waagen, met teekenen van zoodanige ingetoogenheid en zedigheid, dat de Voerman, dit eenvoudig paar voerende, tegens iemant zeiden: 'T is eveneens alsof ik met Joseph en Maria over weg reize." De heer J. van Lennep, die in de prachtuitgave van ''Vondels werken'' onzen grooten dichter een schoon monument heeft gesticht, geeft een schilderachtige beschrijving van de komst van de Vondels hier te lande, welke wij gaarne eene plaats inruimen. „Ik zie, dunkt mij," zegt hij, „dien ouderwetschen, met leder overtrokken bolderwagen, zich langzaam en met moeite over den gullen zandweg bewegen. Achterin ligt de have der reizigers, zoo beknopt mogelijk zamengepakt, eenige kisten, eenig huisraad in dien donkeren hoek op een gestapeld. Op den voorsten zitbank zit de zorgende moeder, met den kleinen Willem, haar zuige!ing, aan de borst; nevens haar Klemensken, hare oudste reeds veertienjarige telg. Zij hangt de luren en kleedingstukken, op de laatste wisselplaats gewasschen, te droogen over een touw, van de eene zijde des wagens naar de andere zijde gespannen. Achter het drietal schommelt de wieg van het knaapje, of liever de hangmat tusschen twee latten bevestigd. Naast den wagen wandelt de vader des huisgezins, met een, ja, burgerlijk voorkomen, maar waaraan langdurige wederwaardigheden en zorgen zekere achtbaarheid hebben gegeven. Nu eens is hy in gesprek met den voerman, die nevens zijn paard voorttreedt, dan weder beantwoordt hy de kinderlijke vragen van het vijfjarige Saartje, dat, verveeld van het rijden, voorthuppelt aan vaders hand, en nieuwsgierig rondziet naar de ongewone voorwerpen, die zich onderweg aan hare oogen voordoen. Eindelijk, nu voor, nu achter, draaft de twaalfjarige Joost, <ref>Zie de opmerking.</ref> en poogt de voor hem uitvliegende vlinders machtig te worden, of gaart aan den kant der weide versche bloemen, van dien bodem, waar hij later lauweren vergaderen zal." Zóó of ten minste op dergelijke wijze is Vondel het land binnen gekomen, waarvan hij eenmaal een der grootste sieraden zou worden. Wij zullen slechts vlugtig van de eerste jaren na zijne komst in Nederland spreken. Zijn broeder Willem werd in talen en wetenschappen onderwezen en studeerde later in de regten, doch onze Joost werd voor de „neering in koussen opgebragt, waarin zijn vader, die in de Warmoesstraat woonde, zich eerlijk en met goede winst geneerde." Diensvolgens leerde hij slechts een weinig leezen, schrijven en rekenen. De knaap toonde echter al vroegtijdig veel meer lust in letteroefeningen dan in de kousen-nering en werd daarin niet weinig gesterkt door zijn grootvader Kranen, die ongetwijfeld, zooals vele grootvaders, meermalen het verwijt zal hebben moeten hooren, dat hij den jongen bedierf. De eerste gedichten van Vondel waren onbeduidend, want de dichter wordt wel geboren, maar de kunst en het onderwijs moeten hem opvoeden. Desniettemin sprak de Drost van Muiden, Pieter Cornelisz Hooft reeds met grooten lof van hem toen hij naauwelijks de kinderschoenen was ontgroeid. Toen de vader van onzen Vondel overleden was, huwde Joost op drie-en-twintigjarigen leeftijd Maaike de Wolf, die, zeer wijselijk, zich met grooten ijver op de kousen-nering toelegde, dewijl haar man meer aan zijne „liefhebberij" dan aan zijne kousen dacht. Vondel legde zich dan ook met al zijne krachten op de letterkunde toe, en in het jaar 1612, het vijfde na zijne echtverbindtenis, zag zijn eerste treurspel het licht: ''Het Pascha, of de verlossing der kinderen Israëls uit Egypte''. Vondel werd in zijne liefde voor de dichtkunst gerugsteund door Hooft, die, zoo als van Lennep zich uitdrukt, een meesterschap over de taal bezat, en veel meer ontwikkeld was dan onze kousen-kooper, maar ook voornamelijk door de rederijkkamers van dien tijd, welke zijne stukken voordroegen. Hij zag echter al spoedig in dat hem grondige kennis en vorming ontbrak. Hij legde zich daarom jaren lang met zulk een ijver op de levende en doode talen toe, dat hij zijne onderwijzers verbaasde. Door die talen leerde hij de oude schrijvers en dichters in al hun schoonheid kennen; maar dit was voor zijne weetgierigheid niet voldoende; hij vergaderde zich ook schatten van kennis in allerlei wetenschappen, van den landbouw tot de zeevaartkunde, en hij neigde het oor evenzeer naar hen die de kunst beoefende. Een kenmerk van zijn karakter was, dat hij zijn arbeid gaarne aan het oordeel van anderen, zelfs van jongere letterkundigen en geleerden onderwierp. In evengenoemd jaar werd hem eene dochter geschonken, die hij Anna liet noemen; een kind dat hem later is voorgegaan op den weg des heils. Vondel had toen goede dagen: geldelijke zorgen kende hij niet, want zijne goede vrouw ondersteunde hem vlijtig in den handel en daarbij genoot hij huiselijk geluk. Dat geluk werd nog meer verhoogd door de hooge onderscheiding welke hem werd bewezen door mannen van wetenschap en kennis. Het slot te Muiden, waar men hem ter eere, thans een feestelijke bijeenkomst voorbereidt, is getuige geweest van zijne schoonste uren. Men vond daar in gezelligen kring naast Hooft een Caspar van Baerle, Vossius, den wereldberoemden Huig de Groot, Constantijn Huijgens, Laurens Reael en het rijkbegaafde, maar nog niet genoeg gewaardeerde zusterpaar, Anna en Maria Tesselschade en meer anderen. Daar werden Vondels gedichten bewonderd alvorens het publiek er zich op mogt vergasten, daar werd hem een prikkel gegeven om op den ingeslagen weg voort te gaan. Men moest ootmoedig en nederig zijn als Vondel geweest is, om bij zooveel huldebetoon niet verwaand te worden. Nadat hij zijne ''Lofzang op de scheepvaart, de Warande der dieren, het Treurspel van Jeruzalems verwoestinge, de heerlijkheid van Salomon'' en meer andere werken in het licht had gegeven, werd Vondel op het ziekbed nedergeworpen, en bleef jaren lang zoo zwak, dat niemand hem een lang leven voorspelde. In het veertigste jaar van zijn leven vermogt hij eerst die zwakte te overwinnen, en hij is eerst weder gezond geworden toen hij reeds zijn vijftigste jaar was ingetreden. Intusschen hadden in ons land gebeurtenissen van staatkundigen en godsdienstigen aard plaats, die op de dichtwerken en ook op de verdere lotgevallen van onzen Vondel grooten invloed uitoefenden. Wij hebben geen ruimte om over de geschillen der Remonstranten en Contra-remonstranten uit te weiden, doch het moge voldoende zijn aan te stippen dat Vondel in die geschillen geheel zijne overtuiging volgde, en tegen zijn wereldlijk belang in de partij der onderdrukten koos, wat tot bewijs kan dienen dat hij niet zijn aardsch belang beoogde, maar zijn geweten als het rigtsnoer van zijne handelingen volgde. Het harde vonnis van Oldenbarnevelt vervulde hem met verontwaardiging, en zijn wereldlijk belang geheel ter zijde stellende ontwierp hij zijn treurspel ''Palamedes, of vermoorde onnozelheid''. Dit werk zag in den herfst van het jaar 1625 het licht en werd om zijne hooge waarde bewonderd, doch gaf aanleiding tot groote bitterheid bij de heerschende partij; want de toestanden, daarin geschetst, hadden niet slechts de meeste overeenkomst met die welke in betrekking stonden tot hem die door den een een landverrader, door den ander een martelaar des vaderlands werd genoemd, maar men zag op de titelplaat ook een grijsaard die sprekend op Oldenbarnevelt geleek. Het duurde dan ook niet lang of de exemplaren van dit werk werden in beslag genomen en de schrijver aangeklaagd. De pensionaris van Amsterdam, Mr. Adriaen Paeuw, zoon van een van Oldenbarnevelt's regters, eischte dat de overheid van Amsterdam Vondel zou uitleveren, in welk geval het hem mogelijk de hals had gekost, doch die eisch stuitte af op de weigering van den Raad en de Schepenen der stad, en vooral op de kordaatheid van burgemeester Bicker, die op het aandringen van genoemden pensionaris zeide: „als men onze burgers naar den Haag gaat voeren, wat hebben wij dan hier te doen." Middelerwijl verkeerde onze dichter en zijn huisgezin in den grootsten angst. Vondel, die wel wist dat de Staten in dien tijd niet met zich lieten spotten, begaf zich heimelijk in de woning van zijn zwager de Wolf. Wat zijne vrienden aangaat, deze wilden zich zijn lot niet aantrekken; zij beschimpten hem zelfs over zijn „geschrijf" en lieten hem weten, dat hij beter zou doen met<noinclude></noinclude> 8hd40skyhnce148n8slcumvixh8ofra 229047 229046 2026-11-02T19:31:54Z Dedden 258 229047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Dedden" />{{c|'''58'''}}</noinclude>{{hwe|den|midden}} van dat lustoord rijst thans het standbeeld van den grooten dichter, om daar, in tijdelijken zin gesproken, ten eeuwigen dage aan zijne kunstgewrochten te herinneren. Van nu af aan zal het onmogelijk geworden zijn, dat er nog een Amsterdammer getroffen wordt die niet weet wie en wat Vondel was, zoo als tot dus verre, helaas, maar al te zeer het geval geweest is, en wij hopen dat het van nu af aan ook onmogelijk zal zijn, om Nederlanders te ontmoeten die met Schiller, Göthe, Lamartine en andere buitenlandsche dichters dweepen en nooit een vers van den „doorluchtigen Nederlandschen poëet," zooals een zijner tijdgenooten hem noemt, in zijne handen heeft gehad. Want het is waar dat het Nederlandsche Volk den grooten Vondel slechts bij name kent. Zeer teregt laat daarom Nicolaas Beets, in zijn geestig „gesprek met den Ouden Man", den dichter vragen: Word ik gelezen? Kent men mij? Neen, men kent Vondel niet, ook nu nog niet, op het oogenblik dat zijn standbeeld gaat verrijzen. Uit eene traditionnele gewoonte gaat de Amsterdammer jaarlijks zijn ''Gijsbrecht van Amstel'' zien en toejuichen, doch wat hij meer van hem kent of weet is zeer luttel. Wij willen daarom in ons blad, bij zijn welgelijkend portret en de afbeelding van zijn standbeeld eenige bijzonderheden uit zijn lang en zeer merkwaardig leven mededeelen, in de hoop van daardoor bij onze lezers, voor zooveel dit noodig mogt zijn, den lust op te wekken, om ook met zijne dichtwerken kennis te maken, die thans volledig en ook in afzonderlijke stukken tegen zeer gematigde prijzen te verkrijgen zijn. Joost van den Vondel is geen geboren Nederlander, want hij zag op den 17 November 1587 te Keulen het levenslicht. Het zou desniettemin eene ongerijmdheid zijn om Vondel geen Nederlander te noemen, want zijne ouders waren beiden te Antwerpen geboren, en hij zelf heeft, nog zeer jong zijnde, zich met hen naar Nederland begeven, alwaar hij het eerste onderrigt ontving en geheel als Nederlander gevormd is. Zijn grootvader van moeders zijde, Pieter Kranen, insgelijks een Antwerpenaar, werd in der tijd onder „de Brabantsche poëten" geteld, die „naar de wijze van Cornelis van Ghistele en van Jan Baptista Houwaart, de Rhetorica, gelijk men toen de dichttkunde noemde, hanteerende, onder dat slag van Rymers in agtinge was." Deze Pieter Kranen was een ijverig Doopsgezinde, en had zich in woorden en geschriften zoo scherp uitgelaten, dat hij door de overheid vervolgd werd, doch met zijne kinderen wist te ontkomen. Zijne vrouw werd in zwangeren toestand in den kerker geworpen; doch zij heeft hare regters weten te verbidden, liet een harer kinderen, namelijk hare dochter Sara uit Keulen komen, en door een Katholiek priester doopen en begaf zich daarna insgelijks naar genoemde duitsche stad. Een ander Doopsgezinde Joost van den Vondel genaamd, een hoeden-stoffeerder, die mede Antwerpen om aangelegenheden van godsdienstigen aard had verlaten, werd in het gezin van Pieter Kranen opgenomen, en huwde later met de reeds genoemde Sara, die te Antwerpen door een Katholiek priester gedoopt was. Uit dit huwelijk is onze groote Dichter geboren, „in de straat genaamt de Wijsgas (die Weissgasse) daar de viool uithing". Vondel heeft altijd zijne geboortestad in groote eere gehouden. In zijne opdragt van ''Sinte Ursuls, of der Maaqhden Treurspel''" zegt hij o. a.: <poem>{{gap|8em}}„D' inboorling is in zyne wiegh gehouden {{gap|6em}}En bakermat: Hoe kan hij dit voorby? {{gap|8em}}Al wordt de melk der moeder niet vergouden {{gap|6em}}Van 't kind, dit strekt ten allerminste my {{gap|8em}}Een klein bewys van myn genegentheden, {{gap|6em}}En groote zucht tot mijn geboorteplaats; {{gap|8em}}Daar ik, nu stijf een halleve eeuw geleden, {{gap|6em}}Eerst ryzen zag den glans des dageraats."</poem> Volgens den heer van Lennep en anderen zou de vader van onzen dichter in het jaar 1599 met zijn gezin Keulen hebben verlaten, om naar zijn Vaderland terug te keeren, doch de heer J. A. Alberdingk Thijm heeft uit het Poortersboek van Amsterdam aangetoond dat „Joosten van den Vondel van Antwerpen" aldaar op den 27 Maart 1597 als burger is ingeschreven. Onze dichter moet dus hoogstens tien jaren oud zijn geweest, toen hij te Utrecht, waar zijn vader zich eenigen tijd ophield, het eerste onderrigt in de school ontving. Alvorens echter was de oude Vondel met zijn gezin naar Frankfort gereisd, van daar op Bremen en voorts op Holland, zooals een tijdgenoot zegt, „zich onderweg erbarmelijk behelpende, maakende een wieg tusschen eenige stokken, de luijeren droogende. op den waagen, met teekenen van zoodanige ingetoogenheid en zedigheid, dat de Voerman, dit eenvoudig paar voerende, tegens iemant zeiden: 'T is eveneens alsof ik met Joseph en Maria over weg reize." De heer J. van Lennep, die in de prachtuitgave van ''Vondels werken'' onzen grooten dichter een schoon monument heeft gesticht, geeft een schilderachtige beschrijving van de komst van de Vondels hier te lande, welke wij gaarne eene plaats inruimen. „Ik zie, dunkt mij," zegt hij, „dien ouderwetschen, met leder overtrokken bolderwagen, zich langzaam en met moeite over den gullen zandweg bewegen. Achterin ligt de have der reizigers, zoo beknopt mogelijk zamengepakt, eenige kisten, eenig huisraad in dien donkeren hoek op een gestapeld. Op den voorsten zitbank zit de zorgende moeder, met den kleinen Willem, haar zuige!ing, aan de borst; nevens haar Klemensken, hare oudste reeds veertienjarige telg. Zij hangt de luren en kleedingstukken, op de laatste wisselplaats gewasschen, te droogen over een touw, van de eene zijde des wagens naar de andere zijde gespannen. Achter het drietal schommelt de wieg van het knaapje, of liever de hangmat tusschen twee latten bevestigd. Naast den wagen wandelt de vader des huisgezins, met een, ja, burgerlijk voorkomen, maar waaraan langdurige wederwaardigheden en zorgen zekere achtbaarheid hebben gegeven. Nu eens is hy in gesprek met den voerman, die nevens zijn paard voorttreedt, dan weder beantwoordt hy de kinderlijke vragen van het vijfjarige Saartje, dat, verveeld van het rijden, voorthuppelt aan vaders hand, en nieuwsgierig rondziet naar de ongewone voorwerpen, die zich onderweg aan hare oogen voordoen. Eindelijk, nu voor, nu achter, draaft de twaalfjarige Joost, <ref>Zie de opmerking.</ref> en poogt de voor hem uitvliegende vlinders machtig te worden, of gaart aan den kant der weide versche bloemen, van dien bodem, waar hij later lauweren vergaderen zal." Zóó of ten minste op dergelijke wijze is Vondel het land binnen gekomen, waarvan hij eenmaal een der grootste sieraden zou worden. Wij zullen slechts vlugtig van de eerste jaren na zijne komst in Nederland spreken. Zijn broeder Willem werd in talen en wetenschappen onderwezen en studeerde later in de regten, doch onze Joost werd voor de „neering in koussen opgebragt, waarin zijn vader, die in de Warmoesstraat woonde, zich eerlijk en met goede winst geneerde." Diensvolgens leerde hij slechts een weinig leezen, schrijven en rekenen. De knaap toonde echter al vroegtijdig veel meer lust in letteroefeningen dan in de kousen-nering en werd daarin niet weinig gesterkt door zijn grootvader Kranen, die ongetwijfeld, zooals vele grootvaders, meermalen het verwijt zal hebben moeten hooren, dat hij den jongen bedierf. De eerste gedichten van Vondel waren onbeduidend, want de dichter wordt wel geboren, maar de kunst en het onderwijs moeten hem opvoeden. Desniettemin sprak de Drost van Muiden, Pieter Cornelisz Hooft reeds met grooten lof van hem toen hij naauwelijks de kinderschoenen was ontgroeid. Toen de vader van onzen Vondel overleden was, huwde Joost op drie-en-twintigjarigen leeftijd Maaike de Wolf, die, zeer wijselijk, zich met grooten ijver op de kousen-nering toelegde, dewijl haar man meer aan zijne „liefhebberij" dan aan zijne kousen dacht. Vondel legde zich dan ook met al zijne krachten op de letterkunde toe, en in het jaar 1612, het vijfde na zijne echtverbindtenis, zag zijn eerste treurspel het licht: ''Het Pascha, of de verlossing der kinderen Israëls uit Egypte''. Vondel werd in zijne liefde voor de dichtkunst gerugsteund door Hooft, die, zoo als van Lennep zich uitdrukt, een meesterschap over de taal bezat, en veel meer ontwikkeld was dan onze kousen-kooper, maar ook voornamelijk door de rederijkkamers van dien tijd, welke zijne stukken voordroegen. Hij zag echter al spoedig in dat hem grondige kennis en vorming ontbrak. Hij legde zich daarom jaren lang met zulk een ijver op de levende en doode talen toe, dat hij zijne onderwijzers verbaasde. Door die talen leerde hij de oude schrijvers en dichters in al hun schoonheid kennen; maar dit was voor zijne weetgierigheid niet voldoende; hij vergaderde zich ook schatten van kennis in allerlei wetenschappen, van den landbouw tot de zeevaartkunde, en hij neigde het oor evenzeer naar hen die de kunst beoefende. Een kenmerk van zijn karakter was, dat hij zijn arbeid gaarne aan het oordeel van anderen, zelfs van jongere letterkundigen en geleerden onderwierp. In evengenoemd jaar werd hem eene dochter geschonken, die hij Anna liet noemen; een kind dat hem later is voorgegaan op den weg des heils. Vondel had toen goede dagen: geldelijke zorgen kende hij niet, want zijne goede vrouw ondersteunde hem vlijtig in den handel en daarbij genoot hij huiselijk geluk. Dat geluk werd nog meer verhoogd door de hooge onderscheiding welke hem werd bewezen door mannen van wetenschap en kennis. Het slot te Muiden, waar men hem ter eere, thans een feestelijke bijeenkomst voorbereidt, is getuige geweest van zijne schoonste uren. Men vond daar in gezelligen kring naast Hooft een Caspar van Baerle, Vossius, den wereldberoemden Huig de Groot, Constantijn Huijgens, Laurens Reael en het rijkbegaafde, maar nog niet genoeg gewaardeerde zusterpaar, Anna en Maria Tesselschade en meer anderen. Daar werden Vondels gedichten bewonderd alvorens het publiek er zich op mogt vergasten, daar werd hem een prikkel gegeven om op den ingeslagen weg voort te gaan. Men moest ootmoedig en nederig zijn als Vondel geweest is, om bij zooveel huldebetoon niet verwaand te worden. Nadat hij zijne ''Lofzang op de scheepvaart, de Warande der dieren, het Treurspel van Jeruzalems verwoestinge, de heerlijkheid van Salomon'' en meer andere werken in het licht had gegeven, werd Vondel op het ziekbed nedergeworpen, en bleef jaren lang zoo zwak, dat niemand hem een lang leven voorspelde. In het veertigste jaar van zijn leven vermogt hij eerst die zwakte te overwinnen, en hij is eerst weder gezond geworden toen hij reeds zijn vijftigste jaar was ingetreden. Intusschen hadden in ons land gebeurtenissen van staatkundigen en godsdienstigen aard plaats, die op de dichtwerken en ook op de verdere lotgevallen van onzen Vondel grooten invloed uitoefenden. Wij hebben geen ruimte om over de geschillen der Remonstranten en Contra-remonstranten uit te weiden, doch het moge voldoende zijn aan te stippen dat Vondel in die geschillen geheel zijne overtuiging volgde, en tegen zijn wereldlijk belang in de partij der onderdrukten koos, wat tot bewijs kan dienen dat hij niet zijn aardsch belang beoogde, maar zijn geweten als het rigtsnoer van zijne handelingen volgde. Het harde vonnis van Oldenbarnevelt vervulde hem met verontwaardiging, en zijn wereldlijk belang geheel ter zijde stellende ontwierp hij zijn treurspel ''Palamedes, of vermoorde onnozelheid''. Dit werk zag in den herfst van het jaar 1625 het licht en werd om zijne hooge waarde bewonderd, doch gaf aanleiding tot groote bitterheid bij de heerschende partij; want de toestanden, daarin geschetst, hadden niet slechts de meeste overeenkomst met die welke in betrekking stonden tot hem die door den een een landverrader, door den ander een martelaar des vaderlands werd genoemd, maar men zag op de titelplaat ook een grijsaard die sprekend op Oldenbarnevelt geleek. Het duurde dan ook niet lang of de exemplaren van dit werk werden in beslag genomen en de schrijver aangeklaagd. De pensionaris van Amsterdam, Mr. Adriaen Paeuw, zoon van een van Oldenbarnevelt's regters, eischte dat de overheid van Amsterdam Vondel zou uitleveren, in welk geval het hem mogelijk de hals had gekost, doch die eisch stuitte af op de weigering van den Raad en de Schepenen der stad, en vooral op de kordaatheid van burgemeester Bicker, die op het aandringen van genoemden pensionaris zeide: „als men onze burgers naar den Haag gaat voeren, wat hebben wij dan hier te doen." Middelerwijl verkeerde onze dichter en zijn huisgezin in den grootsten angst. Vondel, die wel wist dat de Staten in dien tijd niet met zich lieten spotten, begaf zich heimelijk in de woning van zijn zwager de Wolf. Wat zijne vrienden aangaat, deze wilden zich zijn lot niet aantrekken; zij beschimpten hem zelfs over zijn „geschrijf" en lieten hem weten, dat hij beter zou doen met<noinclude></noinclude> 5oks6d0w3gsoutgbqo6b96rnp6kmogk 104 90314 229051 2026-11-02T20:46:07Z Dedden 258 /* Proefgelezen */ 229051 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Dedden" />{{c|'''194'''}}</noinclude>gebragt, den volgenden morgen waren meer dan honderd harer inwoners reeds bezweken. De verwarring van dien eersten dag is onmogelijk te beschrijven. AI wat vlugten kon, vlugtte naar de omliggende bosschen en gebergten; de dooden bleven onbegraven; de zieken werden onmeêdoogend verlaten. Juist woonde de Kardinaal Altieri te Rome de zitting bij van een der vele geleerde genootschappen, die daar vergaderen, toen hij de tijding ontving van de ontzettende ramp, welke zijne bisschoppelijke stad getroffen had. Hij aarzelt geen enkel oogenblik, keert niet eens naar zijne woning terug, doet onverwijld zijn rijtuig inspannen, roept geneesheeren en dienaren te zamen, vraagt wie hunner hem naar Albano wil volgen en begeeft zich zonder toeven te midden zijner dierbare, zoo zwaar beproefde kudde. Zoodra hij aan de poort kwam, verliet hij zijn rijtuig, ging ook hier niet naar het bisschoppelijk paleis, maar begon dadelijk met het bezoeken der arme zieken. Geen straat, geen huis werd overgeslagen. Hij was in den volsten zin des woords alles voor allen. Als eenvoudig priester zat die Prins der H. Roomsche Kerk niet slechts des daags maar ook des nachts aan het ziekbed der armste en afzigtelijkste cholera-zieken neder, hoorde hunne biecht, bereidde hen tot den grooten overgang naar de eeuwigheid voor, stond hen, zooveel hij kon, in hunnen doodstrijd bij en bood hun niet enkel naar de ziel alle geestelijke hulp, maar bewees ook tevens aan hunne ligchamen en lijken de nederigste diensten. Zooveel opoffering wilde God aan zijnen dienaar loonen, en hij schonk den Kardinaal Allieri het voorregt den heldendood te sterven op het slagveld der Christelijke liefde. Den 10^en Augustus was hij den ganschen dag zonder eenige verpoozing aan het sterfbed of den grafkuil zijner geliefde kinderen geweest; laat in den avond zonk hij van uitputting neder; dienzelfden nacht werd hij door de vreeselijke ziekte aangetast en in den vroegen morgen van den 11^den lag hij op zijn uiterste. De Kardinaal Sacconi snelde tot hem en verliet hem niet meer, terwijl de Kardinaal di Pietro het heilig werk der ziekenverpleging overnam. In minder dan een uur tijds had zich de droevige mare door Albano verbreid. De priesters kwamen haastig zich om den veelgeliefden Opperherder scharen, ten einde zijnen laatsten vaderlijken zegen te ontvangen. De Kardinaal bleef in dat verheven oogenblik, wat hij in geheel zijn leven was geweest: kalm en vastberaden; hij sprak hun met de grootste eenvoudigheid en volmaaktste gerustheid over den naderenden dood, verklaarde openlijk, dat hij zich gelukkig gevoelde te mogen sterven en smeekte hen, de taak, die hij met zooveel ijver en getrouwheidl te zamen met hem begonnen waren, te blijven voortzetten, wanneer hij de aarde zou hebben verlaten. Hij strekte zijne bisschoppelijke hand zegenend over hen uit, en op dat oogenblik hoorde men niets dan het geween der aanwezigen en de zwakke stem van den stervenden Prelaat. Nu was het verheven oogenblik daar, waarop de heilige Kardinaal voor het laatst zijnen God en Zaligmaker in het geheimenis der H. Communie ontvangen zoude, alvorens voor eeuwig met Hem vereenigd te worden in het hemelsch Jerusalem. Toen het Allerheiligste Sakrament in de kamer van den doorluchtigen kranke was binnengedragen, sprak hij met al de kracht, die zijn uitgeput ligchaam hem nog kon schenken, de volgende verhevene woorden: „Mijn God, Gij weet, dat ik een groot zondaar ben; maar ook ik weet, dat Uwe barmhartigheden menigvuldiger zijn dan mijne zonden. Hoe zal ik U bedanken voor de gunst, die Gij mij bewijst, met mij hier te laten sterven te midden der kudde, welke Gij aan mijne zorgen hebt toevertrouwd! Het is waar, die arme kudde wordt thans zwaar door U beproefd, maar terwijl Gij de ligchamen aan den dood overlevert, redt Gij de zielen… Ik dank U, o mijn God !... Ik beveel aan U Uwen Plaatsbekleeder op aarde, mijne ambtgenooten de Kardinalen, de orde der Bisschoppen, de priesterschap, en inzonderheid mijne geestelijkheid en mijn arm volk. Ik beveel aan U mijne ziel en stel haar in Uwe handen met liefde en een volkomen vertrouwen op Uwe overgroote barmhartigheid." Na het uitspreken dezer woorden, ontving de Kardinaal het H. Oliesel met eene groote godsvrucht. Nog eenmaal verhief hij zegenend zijne hooge-priesterlijke hand, en die laatste zegen gold de dappere Zouaven, welke den Bisschop van Albano in het strijdperk der Christelijke liefde trouw en onverschrokken hadden ter zijde gestaan. Verreweg het grootste gedeelte van die kleine heldenschaar bestond uit Zonen van Nederland. „De stervende Kardinaal," zoo schrijft een hunner, „spoorde ons aan moed te houden en voort te gaan met de ongelukkigen te helpen. Hij beloofde, dat hij veel voor ons zoude bidden, wat hij ongetwijfeld nu reeds doet. Hij is zeer heilig en kalm afgestorven met de woorden: ''ik heb voor mijnen God geleefd; ik ga voor Hem sterven en eeuwig met Hem heerschen''." Met een woord van zegen voor onze Nederlandsche helden op de lippen stierf de Kardinaal. Dat de Zouaven hem hiervoor dankbaar zijn bewijst het volgende gedicht, door een hunner vervaardigd {{gap|12em}}EEN BLIK IN ALBANO. <poem>{{gap|6em}}De nacht omhulde de aarde alom in somber duister; {{gap|8em}}Geen wezen, groot of klein, beweegt zich meer op straat. {{gap|6em}}De maan gaat statig op en schiet haar zilv'ren luister, {{gap|8em}}Zoodat het gansch heelal als in het daglicht staat. {{gap|6em}}Het droeve Albano treurt; het kan zich niet verblijden {{gap|8em}}In 't schouwspel van den nacht, vol hemel-majesteit: {{gap|6em}}Het ziet geen nacht'lijk schoon maar wel een nacht van lijden, {{gap|8em}}Een rouwfloers over zich vol smarte uitgespreid. {{gap|6em}}Het droeve Albano treurt; een beul, door God gezonden, {{gap|8em}}Zweept op de baan der smart zijn zonen pijnlijk voort; {{gap|6em}}Zijn slagen baren wee, en oop'nen aller monden, {{gap|8em}}Waaruit noodgeklaag en doodenliederen hoort. {{gap|6em}}Het droeve Albano treurt; een geesel is gezeten {{gap|8em}}Op zijne zegekar en trekt vernielend voort; {{gap|6em}}Aan 't droevig hart, door hem vaneen gereten, {{gap|8em}}Ontvliedt een bange zucht, maar die wordt niet verhoord. {{gap|6em}}Nog eens: Albano treurt; 't staat reddingloos in 't, ronde; {{gap|8em}}Luidt klinkt zijn noodgeklaag; het ziet geen redding meer; {{gap|6em}}Reeds heeft een groot getal zijn rust in 't graf gevonden; {{gap|8em}}Nog ziet geen reddingsgeest meêdoogend er op neêr. {{gap|6em}}Albano, zult ge dan verplet, ter neder zinken, {{gap|8em}}Uw kindren zien vergaan door 's Heeren felle straf? {{gap|6em}}O neen, Albano, neen! U zal in de ooren klinken {{gap|8em}}Een stem vol zoete troost: zie, hulp daalt voor U af. {{gap|6em}}Altieri hoort uw stem; hem treffen uwe klagten; {{gap|8em}}Als priester, kardinaal ziet hij meêdoogend neêr. {{gap|6em}}Albano, droog uw traan! hij zal uw leed verzachten; {{gap|8em}}Hij smeekt om Gods genâ en knielt voor 't altaar neêr. {{gap|6em}}Altieri zweeft op straat bij dagen en bij nachten; {{gap|8em}}Geen ziekbed waar niet hij vol zorg ter zij zal staan. {{gap|6em}}Hij vult de leêge beurs, om lijden te verzachten; {{gap|8em}}Hij vaagt aan 't sterfbed nog, zoo menig lijdenstraan. {{gap|6em}}Niet hij alleen zal U, Albano, hulp betoonen; {{gap|8em}}Niet hij alleen is U ter redding toegesneld; {{gap|6em}}Neen, de bloem, de kern van Neêrlands dierbre zonen, {{gap|8em}}Zij redden waar 't maar slechts de naastenliefde geldt. {{gap|6em}}Het hospitaal ziet hen zijn poorten binnenstroomen; {{gap|8em}}Zij wijken voor geen smet; zij vreezen voor geen last; {{gap|6em}}Waar slechts hun vorschend oog een zieke aan ziet komen, {{gap|8em}}Daar wordt hun eed'le hulp milddadig toegepast. {{gap|6em}}Nog meer, Albano! zie daar rond langs uwe straten, {{gap|8em}}Sla de Zouaven gàa, en zwaai hun uwen lof! {{gap|6em}}O zie! de doode zelf, door u gevreesd, verlaten, {{gap|8em}}Wordt door Zouavenmoed, gebragt op 't kerkehof. {{gap|6em}}Daar, op dien akker Gods, zie daar die drie zouaven {{gap|8em}}Met moed, nooit uitgeput, met ijver onverpoosd; {{gap|6em}}Zie ze in den harden grond der dooden grafkuil graven, {{gap|8em}}Hoewel de moede hand het zweet van 't aanschijn loost. {{gap|6em}}Albano hoop! met deze menschen vrinden {{gap|8em}}Die mannen vol van moed, die mannen van geloof {{gap|6em}}Zult gij, als God dit wil, het eind der smarte vinden; {{gap|8em}}O neen hun edel hart is voor uw stem niet doof. {{gap|6em}}Helaas! daar breekt de kracht van 't edel drietal mannen, {{gap|8em}}Dat kroost van Neêrland sneeft; bezweken zinkt het neêr! {{gap|6em}}De boog was door hun liefde en moed te hard gespannen. {{gap|8em}}Maar - in hun vriendenkring vindt gij uw redders weêr. {{gap|6em}}Dan 't is nog niet genoeg, slechts over hen te klagen; {{gap|8em}}O neen een nieuwe pijl kliteft u door 't bloedend hart; {{gap|6em}}Hii, wien ge nooit vergeefs om troost, om hulp kwaamt vragen, {{gap|8em}}Hij viel, hij werd geboeid aan 't pijnlijk bed van smart. {{gap|6em}}O zie, hoe fel, hoe ras de krachten hem ontzinken! {{gap|8em}}Voor 't laatst spreekt hij vol smart zijn zegen voor u uit {{gap|6em}}Hoor nu nog eens, voor 't, laatst, Altieri's woorden klinken, {{gap|8em}}En dan, Albano, treur, daar hij de oogen sluit. {{gap|6em}}Zouaven, Kardinaal! Wiens mond zal loflijk melden {{gap|8em}}Al 't geen gij hebt volbragt voor Alba's burgerij? {{gap|6em}}Vergeefs klinkt hier voor u en ook voor Neêrlands helden {{gap|8em}}Het zwak en nietig woord, dat thans ontvliedt van mij. {{gap|6em}}Niet ik, maar eeuwig zal Albano's kroost vermelden {{gap|8em}}Dat ware offermoed van Pius zetel daalt; {{gap|6em}}Rust zacht, o Kardinaal! rust zacht dan, Neêrlands helden! {{gap|8em}}Uw asch beschaamt het rot, dat op uw liefde smaalt. {{gap|6em}}O mogt de goede God. Albano's bede hooren, {{gap|8em}}Mogt Zijne vaderhand afwenden alle straf! {{gap|6em}}Dan stemmen wij verrukt, de reine Christenkooren, {{gap|8em}}En brengen we u onzen lof o God, die nam en gaf.</poem> Door een onzer belangstellende lezers zijn wij in staat, gesteld bovenstaand gedicht te plaatsen. De vervaardiger is een Delftsch Zouaaf, een burger jongeling zonder wetenschappelijke vorming die voor God en den Paus, sedert een jaar een voorhamer tegen dc karabijn verwisseld heeft. Zijn naam is J.A. Tulk<noinclude></noinclude> 2cq4bocqinswnsausw6clvkcy4dapxo 229054 229051 2026-11-03T08:05:53Z Dedden 258 229054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Dedden" />{{c|'''194'''}}</noinclude><section begin="s1"/>gebragt, den volgenden morgen waren meer dan honderd harer inwoners reeds bezweken. De verwarring van dien eersten dag is onmogelijk te beschrijven. AI wat vlugten kon, vlugtte naar de omliggende bosschen en gebergten; de dooden bleven onbegraven; de zieken werden onmeêdoogend verlaten. Juist woonde de Kardinaal Altieri te Rome de zitting bij van een der vele geleerde genootschappen, die daar vergaderen, toen hij de tijding ontving van de ontzettende ramp, welke zijne bisschoppelijke stad getroffen had. Hij aarzelt geen enkel oogenblik, keert niet eens naar zijne woning terug, doet onverwijld zijn rijtuig inspannen, roept geneesheeren en dienaren te zamen, vraagt wie hunner hem naar Albano wil volgen en begeeft zich zonder toeven te midden zijner dierbare, zoo zwaar beproefde kudde. Zoodra hij aan de poort kwam, verliet hij zijn rijtuig, ging ook hier niet naar het bisschoppelijk paleis, maar begon dadelijk met het bezoeken der arme zieken. Geen straat, geen huis werd overgeslagen. Hij was in den volsten zin des woords alles voor allen. Als eenvoudig priester zat die Prins der H. Roomsche Kerk niet slechts des daags maar ook des nachts aan het ziekbed der armste en afzigtelijkste cholera-zieken neder, hoorde hunne biecht, bereidde hen tot den grooten overgang naar de eeuwigheid voor, stond hen, zooveel hij kon, in hunnen doodstrijd bij en bood hun niet enkel naar de ziel alle geestelijke hulp, maar bewees ook tevens aan hunne ligchamen en lijken de nederigste diensten. Zooveel opoffering wilde God aan zijnen dienaar loonen, en hij schonk den Kardinaal Allieri het voorregt den heldendood te sterven op het slagveld der Christelijke liefde. Den 10^en Augustus was hij den ganschen dag zonder eenige verpoozing aan het sterfbed of den grafkuil zijner geliefde kinderen geweest; laat in den avond zonk hij van uitputting neder; dienzelfden nacht werd hij door de vreeselijke ziekte aangetast en in den vroegen morgen van den 11^den lag hij op zijn uiterste. De Kardinaal Sacconi snelde tot hem en verliet hem niet meer, terwijl de Kardinaal di Pietro het heilig werk der ziekenverpleging overnam. In minder dan een uur tijds had zich de droevige mare door Albano verbreid. De priesters kwamen haastig zich om den veelgeliefden Opperherder scharen, ten einde zijnen laatsten vaderlijken zegen te ontvangen. De Kardinaal bleef in dat verheven oogenblik, wat hij in geheel zijn leven was geweest: kalm en vastberaden; hij sprak hun met de grootste eenvoudigheid en volmaaktste gerustheid over den naderenden dood, verklaarde openlijk, dat hij zich gelukkig gevoelde te mogen sterven en smeekte hen, de taak, die hij met zooveel ijver en getrouwheidl te zamen met hem begonnen waren, te blijven voortzetten, wanneer hij de aarde zou hebben verlaten. Hij strekte zijne bisschoppelijke hand zegenend over hen uit, en op dat oogenblik hoorde men niets dan het geween der aanwezigen en de zwakke stem van den stervenden Prelaat. Nu was het verheven oogenblik daar, waarop de heilige Kardinaal voor het laatst zijnen God en Zaligmaker in het geheimenis der H. Communie ontvangen zoude, alvorens voor eeuwig met Hem vereenigd te worden in het hemelsch Jerusalem. Toen het Allerheiligste Sakrament in de kamer van den doorluchtigen kranke was binnengedragen, sprak hij met al de kracht, die zijn uitgeput ligchaam hem nog kon schenken, de volgende verhevene woorden: „Mijn God, Gij weet, dat ik een groot zondaar ben; maar ook ik weet, dat Uwe barmhartigheden menigvuldiger zijn dan mijne zonden. Hoe zal ik U bedanken voor de gunst, die Gij mij bewijst, met mij hier te laten sterven te midden der kudde, welke Gij aan mijne zorgen hebt toevertrouwd! Het is waar, die arme kudde wordt thans zwaar door U beproefd, maar terwijl Gij de ligchamen aan den dood overlevert, redt Gij de zielen… Ik dank U, o mijn God !... Ik beveel aan U Uwen Plaatsbekleeder op aarde, mijne ambtgenooten de Kardinalen, de orde der Bisschoppen, de priesterschap, en inzonderheid mijne geestelijkheid en mijn arm volk. Ik beveel aan U mijne ziel en stel haar in Uwe handen met liefde en een volkomen vertrouwen op Uwe overgroote barmhartigheid." Na het uitspreken dezer woorden, ontving de Kardinaal het H. Oliesel met eene groote godsvrucht. Nog eenmaal verhief hij zegenend zijne hooge-priesterlijke hand, en die laatste zegen gold de dappere Zouaven, welke den Bisschop van Albano in het strijdperk der Christelijke liefde trouw en onverschrokken hadden ter zijde gestaan. Verreweg het grootste gedeelte van die kleine heldenschaar bestond uit Zonen van Nederland. „De stervende Kardinaal," zoo schrijft een hunner, „spoorde ons aan moed te houden en voort te gaan met de ongelukkigen te helpen. Hij beloofde, dat hij veel voor ons zoude bidden, wat hij ongetwijfeld nu reeds doet. Hij is zeer heilig en kalm afgestorven met de woorden: ''ik heb voor mijnen God geleefd; ik ga voor Hem sterven en eeuwig met Hem heerschen''." Met een woord van zegen voor onze Nederlandsche helden op de lippen stierf de Kardinaal. Dat de Zouaven hem hiervoor dankbaar zijn bewijst het volgende gedicht, door een hunner vervaardigd <section end="s1"/> <section begin="s2"/> {| border="0" align="center" |- | {{c|EEN BLIK IN ALBANO. {{rule|height=1px|200px}} }} |- |<poem>De nacht omhulde de aarde alom in somber duister; Geen wezen, groot of klein, beweegt zich meer op straat. De maan gaat statig op en schiet haar zilv'ren luister, Zoodat het gansch heelal als in het daglicht staat. Het droeve Albano treurt; het kan zich niet verblijden In 't schouwspel van den nacht, vol hemel-majesteit: Het ziet geen nacht'lijk schoon maar wel een nacht van lijden, Een rouwfloers over zich vol smarte uitgespreid. Het droeve Albano treurt; een beul, door God gezonden, Zweept op de baan der smart zijn zonen pijnlijk voort; Zijn slagen baren wee, en oop'nen aller monden, Waaruit noodgeklaag en doodenliederen hoort. Het droeve Albano treurt; een geesel is gezeten Op zijne zegekar en trekt vernielend voort; Aan 't droevig hart, door hem vaneen gereten, Ontvliedt een bange zucht, maar die wordt niet verhoord. Nog eens: Albano treurt; 't staat reddingloos in 't, ronde; Luidt klinkt zijn noodgeklaag; het ziet geen redding meer; Reeds heeft een groot getal zijn rust in 't graf gevonden; Nog ziet geen reddingsgeest meêdoogend er op neêr. Albano, zult ge dan verplet, ter neder zinken, Uw kindren zien vergaan door 's Heeren felle straf? O neen, Albano, neen! U zal in de ooren klinken Een stem vol zoete troost: zie, hulp daalt voor U af. Altieri hoort uw stem; hem treffen uwe klagten; Als priester, kardinaal ziet hij meêdoogend neêr. Albano, droog uw traan! hij zal uw leed verzachten; Hij smeekt om Gods genâ en knielt voor 't altaar neêr. Altieri zweeft op straat bij dagen en bij nachten; Geen ziekbed waar niet hij vol zorg ter zij zal staan. Hij vult de leêge beurs, om lijden te verzachten; Hij vaagt aan 't sterfbed nog, zoo menig lijdenstraan. Niet hij alleen zal U, Albano, hulp betoonen; Niet hij alleen is U ter redding toegesneld; Neen, de bloem, de kern van Neêrlands dierbre zonen, Zij redden waar 't maar slechts de naastenliefde geldt. Het hospitaal ziet hen zijn poorten binnenstroomen; Zij wijken voor geen smet; zij vreezen voor geen last; Waar slechts hun vorschend oog een zieke aan ziet komen, Daar wordt hun eed'le hulp milddadig toegepast. Nog meer, Albano! zie daar rond langs uwe straten, Sla de Zouaven gàa, en zwaai hun uwen lof! O zie! de doode zelf, door u gevreesd, verlaten, Wordt door Zouavenmoed, gebragt op 't kerkehof. Daar, op dien akker Gods, zie daar die drie zouaven Met moed, nooit uitgeput, met ijver onverpoosd; Zie ze in den harden grond der dooden grafkuil graven, Hoewel de moede hand het zweet van 't aanschijn loost. Albano hoop! met deze menschen vrinden Die mannen vol van moed, die mannen van geloof Zult gij, als God dit wil, het eind der smarte vinden; O neen hun edel hart is voor uw stem niet doof. Helaas! daar breekt de kracht van 't edel drietal mannen, Dat kroost van Neêrland sneeft; bezweken zinkt het neêr! De boog was door hun liefde en moed te hard gespannen. Maar - in hun vriendenkring vindt gij uw redders weêr. Dan 't is nog niet genoeg, slechts over hen te klagen; O neen een nieuwe pijl kliteft u door 't bloedend hart; Hii, wien ge nooit vergeefs om troost, om hulp kwaamt vragen, Hij viel, hij werd geboeid aan 't pijnlijk bed van smart. O zie, hoe fel, hoe ras de krachten hem ontzinken! Voor 't laatst spreekt hij vol smart zijn zegen voor u uit Hoor nu nog eens, voor 't, laatst, Altieri's woorden klinken, En dan, Albano, treur, daar hij de oogen sluit. Zouaven, Kardinaal! Wiens mond zal loflijk melden Al 't geen gij hebt volbragt voor Alba's burgerij? Vergeefs klinkt hier voor u en ook voor Neêrlands helden Het zwak en nietig woord, dat thans ontvliedt van mij. Niet ik, maar eeuwig zal Albano's kroost vermelden Dat ware offermoed van Pius zetel daalt; Rust zacht, o Kardinaal! rust zacht dan, Neêrlands helden! Uw asch beschaamt het rot, dat op uw liefde smaalt. O mogt de goede God. Albano's bede hooren, Mogt Zijne vaderhand afwenden alle straf! Dan stemmen wij verrukt, de reine Christenkooren, En brengen we u onzen lof o God, die nam en gaf.</poem> |- |} <section end="s2"/> <section begin="s3"/>Door een onzer belangstellende lezers zijn wij in staat, gesteld bovenstaand gedicht te plaatsen. De vervaardiger is een Delftsch Zouaaf, een burger jongeling zonder wetenschappelijke vorming die voor God en den Paus, sedert een jaar een voorhamer tegen dc karabijn verwisseld heeft. Zijn naam is J.A. Tulk <section end="s3"/><noinclude></noinclude> i3s1bgqpltx25g0h3o5wf2qnuofrs8g 0 90315 229055 2026-11-03T08:06:37Z Dedden 258 Nieuwe pagina aangemaakt met '<pages index="De Katholieke Illustratie vol 001.pdf" from=200 fromsection=s1 to=201 header=1 Titel="Kardinaal Altieri" auteur="onbekend auteur" current="''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 25 (1867), p.&nbsp;41."/> {{DEFAULTSORT:Altieri (kardinaal)}} [[Categorie:De Katholieke Illustratie - Jaargang 1]] [[Categorie:Lodovico Altieri]]' 229055 wikitext text/x-wiki <pages index="De Katholieke Illustratie vol 001.pdf" from=200 fromsection=s1 to=201 header=1 Titel="Kardinaal Altieri" auteur="onbekend auteur" current="''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 25 (1867), p.&nbsp;41."/> {{DEFAULTSORT:Altieri (kardinaal)}} [[Categorie:De Katholieke Illustratie - Jaargang 1]] [[Categorie:Lodovico Altieri]] j6d0fomx9evqpqcqiyqix22cjziyebv 229057 229055 2026-11-03T08:10:46Z Dedden 258 229057 wikitext text/x-wiki <pages index="De Katholieke Illustratie vol 001.pdf" from=200 fromsection=s1 to=201 header=1 Titel="Kardinaal Altieri" auteur="onbekend auteur" current="''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 25 (1868), p.&nbsp;193-194."/> {{DEFAULTSORT:Altieri (kardinaal)}} [[Categorie:De Katholieke Illustratie - Jaargang 1]] [[Categorie:Lodovico Altieri]] fdawkkjcsnb9sz85eozz7zmm78v0ycm 0 90316 229056 2026-11-03T08:10:23Z Dedden 258 Nieuwe pagina aangemaakt met '<pages index="De Katholieke Illustratie vol 001.pdf" from=201 fromsection=s2 to=201 tosection=s2 header=1 Titel="Een blik in Albano" auteur="J.A. Tulk" current="''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 25 (1868), p.&nbsp;194."/> {{DEFAULTSORT:Albano (een blik in)}} [[Categorie:De Katholieke Illustratie - Jaargang 1]] [[Categorie:Poëzie]]' 229056 wikitext text/x-wiki <pages index="De Katholieke Illustratie vol 001.pdf" from=201 fromsection=s2 to=201 tosection=s2 header=1 Titel="Een blik in Albano" auteur="J.A. Tulk" current="''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 25 (1868), p.&nbsp;194."/> {{DEFAULTSORT:Albano (een blik in)}} [[Categorie:De Katholieke Illustratie - Jaargang 1]] [[Categorie:Poëzie]] fjjutlqgy22s33m9cbypevmtnc6z8ep 14 90317 229058 2026-11-03T08:11:29Z Dedden 258 Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:Geestelijke]]' 229058 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Geestelijke]] 0hggfcslfajzer2szxbv22pghxiplk2 229060 229058 2026-11-03T08:15:12Z Dedden 258 229060 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Altieri, Lodovico}} [[Categorie:Geestelijke]] f2mbmxjxozgnx3t9btk3js0mlh2nhdk 14 90318 229061 2026-11-03T08:15:39Z Dedden 258 Nieuwe pagina aangemaakt met '{{DEFAULTSORT:Wiseman, Nicholas}} [[Categorie:Geestelijke]]' 229061 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Wiseman, Nicholas}} [[Categorie:Geestelijke]] k63r5k1vj7ifb1mt8z9dkr8zs8d2vte 14 90319 229063 2026-11-03T08:17:55Z Dedden 258 Nieuwe pagina aangemaakt met '{{DEFAULTSORT:Zwijsen, Joannes)}} [[Categorie:Geestelijke]]' 229063 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Zwijsen, Joannes)}} [[Categorie:Geestelijke]] h49vobzic1f95saigbvr10uhn416291