Wikipedia nnwiki https://nn.wikipedia.org/wiki/Hovudside MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Filpeikar Spesial Diskusjon Brukar Brukardiskusjon Wikipedia Wikipedia-diskusjon Fil Fildiskusjon MediaWiki MediaWiki-diskusjon Mal Maldiskusjon Hjelp Hjelpdiskusjon Kategori Kategoridiskusjon Tema Temadiskusjon Undertekstar Undertekstdiskusjon Modul Moduldiskusjon Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 2480 3683333 3640079 2026-11-08T12:50:42Z Ranveig 39 +Ref. 3683333 wikitext text/x-wiki {{infoboks organisasjon}} '''Normisjon''' er ein evangelisk-luthersk [[misjon]]sorganisasjon som organiserer over 70 tusen personar over heile Noreg, inkludert medlemmane i Acta - barn og unge i Normisjon. I dei fleste storbyane har Normisjon eigne forsamlingar. Normisjon driv også ei omfattande verksemd på bedehus og i husfellesskap. Normisjon blei grunnlagt 1. januar 2001 etter at [[Det norske lutherske Indremisjonsselskap]], [[Langesundsfjordens indremisjonsselskap]] og [[Den norske Santalmisjon]] fusjonerte.<ref>{{Citation|title=Vår historie|url=https://www.normisjon.no/var-historie/|website=Normisjon|accessdate=2026-11-08|language=nb-NO}}</ref> Organisasjonen er ei sjølvstendig rørsle med tett samarbeid med [[Den norske kyrkja]] og andre lutherske kyrkjesamfunn. Normisjon har verksemd over heile Noreg gjennom 13 regionar, og også i [[India]], [[Bangladesh]], [[Kambodsja]], [[Ecuador]], [[Mali]], [[Aserbajdsjan]], [[Bhutan]], [[Nepal]], [[Uganda]] og [[Cuba]]. == Historie == Santalmisjonen blei stifta 1867 av [[misjonær]]en [[Lars Olsen Skrefsrud]] (1840–1910) og [[Hans Peter Børresen]] (1825–1901). Det norske lutherske Indremisjonsselskap blei stifta 1868. Dei to organisasjonane slo seg saman i 2001. == Leiar av landsstyret == * [[Kurt Hjemdal]]: 2006–2012 * Tormod Kleiven: 2012– == Generalsekretærar == * Anfin Skaaheim: 2001–2003 * [[Rolf Kjøde]]: 2003–2014 * Anna Birgitta Langmoen Kvelland: 2014–2020 * Kjetil Vestel Haga (2020–)<ref>{{snl|dato=12. desember 2025}}</ref> == Skular drivne av Normisjon == * [[Gå Ut Senteret]], Hurdal * [[Bibelskolen i Grimstad]] * Acta Bibelskole, Stavanger * Høgskolen i Staffeldtsgate (Saman med [[Frikirken]].) == Agenda 3:16 == [[Agenda 3:16]] er Noregs største kristne månadsmagasin. Bladet blir utgjeve av Normisjon, og har som mål å formidle tru og kristne verdiar. Bladet er normalt på 60 sider, trykka på glansa papir, stifta og gjennomgåande fire-fargar. Opplag i 2012: ca. 11 000. Organisasjonen gjev også ut 13 regionale blad med fokus på kva som skjer i Normisjon lokalt. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refforbetre|dato=2026}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Kristen misjon]] [[Kategori:Den norske kyrkja]] [[Kategori:Norsk misjonsverksemd]] [[Kategori:Skipingar i 2001]] c439r18fr3jabe7y8fuhmrwtl3powp4 0 5612 3683401 3423386 2026-11-09T09:06:58Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683401 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar |føregangar=[[Einar Gerhardsen]] |verv=[[Norske statsministrar|Statsminister i Noreg]] |periode=1965-1971 |etterfylgjar=[[Trygve Bratteli]] }} '''Per Borten''' ({{levde|3. april|1913|20. januar|2005|Borten}}) var ein norsk [[politikar]] frå [[Senterpartiet]]. Han vart fødd i [[Flå i Sør-Trøndelag|Flå]] i [[Sør-Trøndelag fylke|Sør-Trøndelag]], og døydde i [[Trondheim]]. Han var [[statsminister]] i ei [[borgarleg]] [[samlingsregjering]] eller [[koalisjonsregjering]] frå [[12. oktober]] [[1965]] til [[17. mars]] [[1971]]. Partia [[Senterpartiet]], [[Venstre]], [[Høgre]] og [[Kristeleg Folkeparti]] gjekk saman om å danna regjering. Borten tok eksamen ved [[Norges Landbrukshøgskole]] i 1939, og var [[Agronom|heradsagronom]] i [[Alvdal]] og [[Folldal]], før han vart [[ordførar]] i heimbygda Flå frå 1945 til 1955. Han vart [[stortingsrepresentant]] i 1950, og formann i Bondepartiet (i dag Senterpartiet) i 1955. Borten tok over som statsminister etter at [[Einar Gerhardsen]] si regjering frå [[Arbeidarpartiet]] gjekk av. Borten gjekk av som statsminister då det vart kjent at han skulle ha gjeve ut informasjon som skulle vore løynd. Informasjonen var knytt til forhandlingene om [[Noreg]] sine vilkår i høve eit mogleg medlemsskap i [[EF]], det seinare [[EU]]. Seinare kom det fram at ein statssekretær hadde gjeve ut informasjonen. [[Trygve Bratteli]] si regjering frå [[Arbeidarpartiet]] etterfylgde Per Borten si regjering. Borten var kjend for ein likefram stil. Han lét seg mellom anna intervjua av avisa [[Dagbladet]] med berre [[underbukse]] på seg. Eit kjent sitat frå Borten er då han skulle skildra korleis det var å vera statsminister i samlingsregjeringa: «Det har vore som å bera staur». == Sjå òg == * [[Bortenregjeringa]] * [[Lengst sitjande norske statsministrar]] == Bakgrunnsstoff == * [http://www.nrk.no/programmer/stemmer_fra_arkivet/stemmer_fra_politikken/3074255.html Nokre opptak med Borten frå NRK sitt arkiv] * [http://www.ovlien.no/borten.html Portrettintervju med Per Borten]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.norgesdokumentasjon.no/intervjuer.php?mode=vis&id=74 Norgesdokumentasjon; intervju med Per Borten] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050504164557/http://www.norgesdokumentasjon.no/intervjuer.php?mode=vis&id=74 |date=2005-05-04 }} * [http://www.senterpartiet.no/hovedorg/nyhetene/7965/index.shtml www.senterpartiet.no om Per Borten] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050212161002/http://senterpartiet.no/hovedorg/nyhetene/7965/index.shtml |date=2005-02-12 }} ; Litteratur * Brunvand, Olav: ''Fra samspill til sammenbrudd'', Oslo 1973. * Finstad, Hans Chr.: ''Fra drakamp til samspill'', Oslo 1970. * Greipsland, Torbjørn (et al.): ''Per Borten - omdiskutert og avholdt'', Oslo 1984. * Hoemsnes, Ole N.: ''Skjebnedøgn'', Oslo 1986. * Madsen, Roar: ''Motstraums; Senterpartiets historie 1959-2000'', ISBN 82-521-5435-2 * Nielsen, May-Brith Ohman: ''Bondekamp om markedsmakt; Senterpartiets historie 1920-1959'', Oslo 2001 ISBN 82-521-5434-4 * Sørebø, Herbjørn: ''Slik sprakk koalisjonen. Stormen om statsminister Per Borten,'' Oslo 1971. * Unneberg, Bjørn: ''Per Borten; bonde og statsmann'', Oslo 1988. * Vassbotn, Per: ''Lekkasje og forlis. Om regjeringen Bortens fall'', Oslo 1971. {{Norske statsministrar etter 1945}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske statsministrar]] [[Kategori:Regjeringa Borten]] [[Kategori:Senterpartistatsrådar]] [[Kategori:Leiarar for Senterpartiet]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1950-1953]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1954-1957]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1958-1961]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1961-1965]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1965-1969]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1969-1973]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1973-1977]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Sør-Trøndelag]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Sp]] [[Kategori:Studentar ved Noregs landbrukshøgskule]] [[Kategori:Norske agronomar]] [[Kategori:Folk frå Melhus]] t1s5ywf96z3mlfaq6exo6ot3ikhrfci 0 13357 3683331 3496889 2026-11-08T12:43:55Z Ranveig 39 Ref-flikk 3683331 wikitext text/x-wiki {{Fakta om Costa Rica}} '''Costa Rica''' er ein [[republikk]] i [[Mellom-Amerika]]. Landet grensar til [[Nicaragua]] i nord og [[Panama]] i sør. Landet har kystline mot [[Atlanterhavet]] i aust og [[Stillehavet]] i vest. Hovudstaden er [[San José i Costa Rica|San José]], som ligg midt i landet. Costa Rica har i overkant av 4,5 millionar innbyggjarar (2011), og eit areal på 51 100&nbsp;km². [[Spania]] tok kontroll over området på [[1600-talet]] som den sørlegaste provinsen i [[Ny-Spania]]. Etter å ha vore ein del av [[Mexico|det meksikanske riket]] i kort tid var Costa Rica ein stat i [[Den sentralamerikanske føderasjonen]] i perioden [[1823]] til [[1839]]. Frå [[1840-talet]] var Costa Rica ein uavhengig stat. Sidan 1800-talet har det berre vore to periodar med ustabilitet i landet. Den fyrste var i [[1917]] til [[1919]], då [[Federico Tinoco]] herska som diktator. Den andre var i [[1948]], då ein 44-dagars borgarkrig braut ut som fylgje av eit omstridt presidentval. Hæren blei oppløyst i [[1949]]. Costa Rica er eit av dei få [[demokrati]]ske landa i verda utan [[militærvesen]]. Landet har i dag eit stabilt demokrati, og er det eldste demokratiet i Latin-Amerika. Costa Rica har eit svært rikt [[biologisk mangfald]], og rundt ein fjerdedel av arealet i landet er verna område, noko som er ein større del enn i noko anna land i verda. I 2007 offentleggjorde regjeringa planar om å bli det første karbonnøytrale landet i verda innan 2021. Det har alltid vore blant dei latinamerikanske landa med høgast [[Human Development Index|HDI]], og var i 2012 rangert som nummer 62 i verda. [[New Economics Foundation]] rangerte Costa Rica først i verda på sin [[Happy Planet Index]] i 2009 og 2012, og som det grønaste landet i verda i 2009. Det har blitt eit populært [[turistmål]], og turistnæringa er ei av dei viktigaste inntektskjeldene i landet. Dei viktigaste eksportvarene er [[kaffi]] og [[banan]]ar, følgd av kakao, sukker, storfekjøt og ananas. [[Fil:Cs-map.gif|mini|venstre|Kart over Costa Rica]] == Geografi == === Naturtilhøve og geologi === [[Fil:Isla_del_Coco-chatham_beach.jpg|høgre|mini|Catham-stranda på [[Kokosøya]].]] [[Fil:Arenallong.jpg|høgre|mini|Den aktive vulkanen Arenal]] Costa Rica har fleire [[fjellkjede]]r, mange høge fjell og 112 [[vulkan]]ar, 10 av dei aktive. Det høgaste punktet i landet er fjellet [[Cerro Chirripó]] (3819 meter over havet), og den høgaste vulkanen er [[Irazú]] (3432 moh.). Dei fleste vulkanane finst i den nordlege og sentrale delen av landet. Costa Rica er utsett for vulkanutbrot og [[jordskjelv]]. Mellom fjellkjedene ligg det store høgfjellplatået Meseta Central, som ligg 1000–1500 meter over havet. Jorda i området består av fruktbar [[vulkansk oske]]. Der bur halvparten av folkesetnaden, og der ligg det fleire store byar, som San José, [[Cartago]] og [[Alajuela]]. Langs den karibiske kysten veks det tett skog. I denne delen av landet er det eit rikt dyreliv, og i likskap med låglandet ved Stillehavet finst det [[mangrove]]skogar og kvite [[Strand|sandstrender]]. Den største innsjøen er [[Arenal-sjøen|Arenalsjøen]], som ligg ved vulkanen Arenal. Costa Rica har fleire øyar; den største er Calero, som har eit areal på 151,6&nbsp;km². Det finst òg fleire elver, blant anna [[Pacuare]] og [[Reventazón]]. Dei største miljøproblema i Costa Rica er [[Erosjon|jorderosjon]] og [[Ureining|luftforureining]]. === Klima === Klimaet er [[Tropisk klima|tropisk]] og [[Subtropisk klima|subtropisk]] i høglandet. Regntida varer frå [[mai]] til [[oktober]], og kan forårsaka [[flaum]] i låglandet. Tørketida varer frå [[september]] til [[oktober]] i låglandet, og frå [[desember]] til [[april]] andre stadar. Klimaet er påverka av [[nordaustpassaten]], og gjer at låglandet ved kysten til Det karibiske havet får meir nedbør enn låglandet ved Stillehavet. Den årlege nedbørsmengda varierer frå stad til stad. Byen [[Limón]], ved kysten til Det karibiske havet, har ei årleg nedbørsmengd på omtrent 3100&nbsp;mm. Langs stillehavskysten regner det 1000–2000&nbsp;mm i året, og i San José er nedbørsmengda omtrent 1900&nbsp;mm kvart år. Gjennomsnittstemperaturen er omtrent 27&nbsp;°C i låglandet, og det er svært små variasjonar mellom regntida og tørketida. I høglandet er det kaldare, og i San José (1150 meter over havet) er gjennomsnittstemperaturen omtrent 20&nbsp;°C. Det blir 4–7&nbsp;°C kaldare per 1000 meter høgare ein kjem, og nedbøren minskar òg. Costa Rica er fullt av mikroklima, eller lokale klimavariasjonar. Kombinasjonen av ujamne kystliner, store havområde på kvar side av landet og ein svært variert topografi fører til mange forskjellige lokale [[vind]]- og [[regn]]mønster, som er nesten umoglege å oppsummere. Temperaturen litt opp i høgda, som i [[San José]], er behageleg, men med litt kjølige netter om vinteren. Dei lågareliggande områda er varmare og med høgare luftfukt. Temperaturane er som regel høgare på vestsida av landet enn på austsida, og kjem seinare over 35&nbsp;°C på våren i området som [[Guanacaste]] og [[Puntarenas]]. Andre område, som [[Generaldalen]], er tørrare enn andre, sjølv om «tørr» er et relativ omgrep i dette ganske så våte landet. Regnbyene kjem ofte mellom mai og tidleg november. ''Canicula'' er derimot ein periode på nokre veker ei gong i juli og august, då det kjem lite nedbør. I fjellsidene mot [[Stillehavet]] og på kysten av [[Karibia]], gjev regnet seg i september og oktober, før det aukar på igjen i januar eller seinare. Nesten alle månadane får ein del nedbør nær Karibia, men mykje av det kjem om natta. Det er tørt nesten alle andre stader frå februar til april med meir sol enn om sumaren. [[Fil:Costa-Rica-colibri-humming-bird.jpg|mini|[[Kolibri]] frå Costa Rica.]] === Plante- og dyreliv === [[Fil:PN_Braulio_Carrillo.jpg|høgre|mini|Regnskogen i Braulio Carrillo nasjonalpark]] [[Fil:Red_eyed_tree_frog_edit2.jpg|høgre|mini|Raudauga lauvfrosk (''Agalychnis callidryas'')]] Costa Rica er heim til eit stort mangfald av [[Plantar|planter]] og [[dyr]]. Sjølv om landet berre dekkjer omtrent 0,1 % av den totale landmassen i verda, huser det 5 % av dyr og plantar i verda. Omtrent 25 % av arealet i landet er [[nasjonalpark]]ar og verna område. Costa Rica er det landet i verda der størst prosentdel av arealet er verna område. Fleire stadar heilt ut mot kysten veks det mangroveskog, særleg langs nordkysten. Ved låglandet i nord finst det òg [[tropisk regnskog]]. Ved stillehavskysten er det ein meir tørkeprega vegetasjon. Der finst det lauvvfellande skog og [[Savanne|skogsavanner]] austom [[Nicoyahalvøya]]. På høglandet veks det [[gran]] og [[furu]], men når ein kjem over 2500 meter over havet går vegetasjonen over i [[grasslette]]r. Fleire stadar i landet finst det [[våtmark]]er, og i havet finst det [[korallrev]]. I tillegg finst det over 1000 [[Orkidéfamilien|orkidéarter]] og 800 [[bregnar]]. Dyrelivet omfattar 50 000 ulike arter [[insekt]], 850 [[Fuglar|fuglearter]], omtrent 200 [[krypdyr]]artar og 208 andre ulike dyreartar. [[Fauna]]en er ei blanding av [[Nord-Amerika|nordamerikanske]] og [[Sør-Amerika|søramerikanske]] artar. Dei nordlege artane er blant anna [[ekorn]]artar, [[kvithalehjort]], [[spissmus]], [[bomullshalekanin]] og [[prærieulv]]. [[Beltedyr]], [[dovendyr]], [[primatar]] og [[maurslukar]]ar er døme frå den sørlege faunaen. Blant dei vanlegaste fugleartene er [[Papegøyefuglar|papegøyar]], [[kolibriar]] og [[kardinalar]]. På lista over registrerte amfibium i Costa Rica er det 194 [[art]]er, tre av dei utdøydde. == Historie == === Førkolumbisk tid og europeisk oppdaging === [[Fil:Pre-Columbian_incense_burner,_Costa_Rica_(Carlos_Museum).jpg|venstre|mini|Ei førkolumbisk røykjelsebrennar, frå perioden 500–1359 e.Kr.]] Før landet blei oppdaga av europearane var den nordlege delen av landet folkesett av [[mayaer]]. Dei sentrale og sørlege delane av landet var folkesett av chibchaer. [[Kristoffer Columbus|Christofer Columbus]] og hans ekspedisjon var dei første europearane som vitja landet i [[1502]]. Columbus gav det namnet ''Costa del Oro'', som tyder 'Gullkysten'. Seinare blei det vanleg å kalla landet Costa Rica, som tyder 'Den rike kysten'. === Kolonisering og avkolonisering === I byrjinga var den spanske interessa for landet ganske liten og det tok litt tid før landet blei [[koloni]]sert. I [[1564]] grunnla spanjolane Cartago, som blei den første hovudstaden i landet. Spania tok kontroll over området på 1600-talet, og gjorde det til den sørlegaste provinsen i [[Ny-Spania]]. Det meste av folkesetnaden var småbønder som dyrka jord til eige bruk, og ikkje godseigarar slik som i nabolanda. Landet blei sjølvstendig frå Spania i [[1821]]. Etter å ha vore ein del av [[Det meksikanske imperiet]] i kort tid, blei Costa Rica ein stat i [[Den mellomamerikanske føderasjonen]] i perioden [[1823]] til [[1839]]. Nordamerikanaren William Walker erobra Nicaragua, og han prøvde å ta over heile Mellom-Amerika på midten 1800-talet. Den costaricansske presidenten [[Juan Rafael Mora]] sende ut ein hær som klarte å nedkjempa han. === Kaffi og bananar === [[Fil:DirkvdM_orosi_valley_bird.jpg|høgre|mini|Kaffiplantasje i Orosi-dalen]] På midten av 1800-talet blei [[kaffi]] den viktigaste produksjonsvara, og frå [[1870]] til [[1882]] opplevde landet ein oppgangsperiode under general [[Tomás Guardia]]. I 1886 blei det innført obligatoriske skulegang og det blei bygd fleire skikkelege [[Skule|skular]]. I åra 1888–1889 var det forsøk på å danna ein ny union av mellomamerikanske statar, men forsøket mislukkast. [[Jarnbane]]ingeniøren [[Henry Meiggs]] inngjekk ei avtale med styresmaktene i Costa Rica om å byggja ei jarnbanelinje frå stillehavskysten til den karibiske kysten via hovudstaden. [[Minor Keith]] tok over arbeidet etter at Meiggs døydde i 1877. Arbeidarane blei stort sett henta frå [[Jamaica]]. Etter at jarnbana var ferdigbygd blei mange av arbeidarane tilsett ved Minor Keith sine [[Plantasje|bananplantasjar]]. Plantasjane låg langs jarnbanelinja i det tropiske låglandet ved Det karibiske havet. Desse plantasjane var byrjinga på [[United Fruit Company]], og Costa Rica bli snart den største bananleverandøren i verda. I 1913 stod kaffi og bananar for omtrent 85 % av eksportinntektene til landet. === Samfunnsutvikling === Costa Rica utvikla seg til å bli eit dynamisk samfunn, og sidan 1889 har landet vore demokratisk styrt. Sidan 1800-talet har det berre vore to periodar med ustabilitet i landet. Den første vara frå 1917 til, då [[Federico Tinoco]] herska som diktator, og den andre var i 1948, då det braut ut ein 44 dagar lag borgarkrig som følgje av eit omstridt presidentval. Det blei innført røysterett for menn i 1913, men slavane på bananplantasjane fekk ikkje røysterett. Landet prioriterte helse og utdanning framfor militæret, og Costa Rica hadde på denne tid ein av dei mest utvikla [[Fagorganisasjon|fagorganiseringene]] i heile [[Amerika]]. I 1921 blei det innført 8-timars arbeidsdag. Den økonomiske krisa på 1930-talet fekk katastrofale følgjer for kaffieksporten. Samstundes blei bananplantasjane øydelagde av banansjukdomar, og det var mykje uro rundt fagforeiningane. Kommunistpartiet, som blei oppretta i 1929, og sosialistpartiet støtta fagforeiningane, men president [[León Cortes Castro]] motarbeidde dei. Hæren blei oppløyst i 1949, og Costa Rica er framleis eit av dei få demokratiske landa i verda utan forsvar. I 1949 blei det innført røysterett for kvinner. I 1986 blei [[Óscar Arias Sánchez]] vald til president. Landa i Mellom-Amerika var på denne tida truga av borgarkrig og økonomisk krise, og han bidrog til å roa ned situasjonen. Han vann [[Nobels fredspris]] i 1987. I 1989 offentleggjorde ein parlamentarisk undersøkingskommisjon ein rapport om narkotikahandelen i landet. Der stod det at dei to største politiske partia, PLN og PUSC, hadde motteke pengar frå narkotikahandel for å finansiera valkampane sina i 1986. [[Rafael Angel Calderón]] blei vald til president i 1990. Han appellerte til dei fattige og dårleg utdanna med lovnader om forandring. Calderón innførte eit hardhendt økonomisk program som blant anna reduserte underskotet i statsbudsjettet. Arbeidsløysa steig som følgje av dette, og det same gjorde misnøya blant folkesetnaden. I juli 1996 blei landet ramma av ein [[orkan]]. Skadane blei rekna til rundt 100 millionar dollar, og 30 menneske døydde. I 2001 blei det oppført ein mur langs grensa til Nicaragua, og dette førte til ei krise mellom dei to landa. Styresmaktene i Nicaragua meinte at føremålet med muren var å avgrensa den ulovlege innvandringa til Costa Rica, medan costaricanarane meinte at muren var eit ledd i utvida tollreglar. I mai 2003 gjekk fleire arbeidsgrupper til [[streik]]. Elektrisitets- og telekommunikasjonsarbeidarar protesterte mot regjeringa sine privatiseringsplanar, og lærarane kravde høgare løn. Streikane førte til at tre ministrar i regjeringa måtte gå av. I juli 2004 gjennomførte tilsette innanfor offentleg sektor ein ny streik etter at forhandlarane deira hadde avvist eit tilbod frå regjeringa om 4 % lønnsauke. Arbeidarane kravde ein lønnsauke på 10 %, og ein av hovudgrunnene til det var at inflasjonen i 2004 var komen opp på 6,26 %. Dei streikande heldt demonstrasjonar i fleire store byar, og i september vedtok regjeringa til slutt ein lønnsauke. Under presidentvalet i 2006 blei Óscar Arias Sánchez vald til president på nytt. Han arbeidde blant anna for fleire jobbar og reduksjon av dei høge levekostnadane. I april 2007 var det halde ei folkerøysting om Costa Rica skulle verta med i [[CAFTA|Den mellomamerikanske fellesmarknaden]]. 51,56 % røysta for, og 48,44 % røysta mot. Det vart altså svært jamt, men landet blei medlem. I 2010 blei [[Laura Chinchilla]] vald til president. == Folkesetnad == [[Fil:Costarricenses.jpg|mini|Unge kostarikanarar]] Costa Rica hadde 4 872 166 innbyggjarar i 2015. 80 % av dei var rekna som kvite, 14 % som [[mestis]]ar, 3 % som svarte, 1 % som [[Amerikanske urfolk|urfolk]], 1 % som [[Folkerepublikken Kina|kinesarar]] og resten folk frå andre folkegrupper. Dei fleste kvite i landet kjem frå [[Spania]], men òg frå [[Italia]], [[Tyskland]] og [[Polen]]. Stort sett alle svarte er etterkommarar av [[Slaveri|slavar]]. I Costa Rica finst det mange [[Arbeidsinnvandring|arbeidsinnvandrarar]], hovudsakleg frå [[Colombia]] og [[Nicaragua]]. Mellom 10 og 15 % av folkesetnaden i landet kjem frå Nicaragua. Dei fleste av desse reiser heim igjen etter at sesongarbeidet er slutt. Folketettleiken er 78,6/km², og det er høgast folketettleik i Meseta Central. Folkeveksten er på omtrent 1,45 % per år. Omtrent halvparten av innbyggjarane i landet bur i [[Storby|byar]], og San José er den største byen, følgd av [[Cartago i Costa Rica|Cartago]] og [[Heredia]]. === Språk === Det [[Offisielt språk|offisielle språket]] i landet er [[spansk]], og mesteparten av folkesetnaden har spansk som [[morsmål]]. Ein snakkar to hovuddialektar av språket i Costa Rica: Valle Central-spansk og Guanacaste-spansk. Eit viktig særtrekk i Valle Central-spansk er uttale av initial og dobbel <r>, som blir uttalt [ɹ], ein lydar som omtrent tilsvarer r-lyden i [[Angloamerikansk|amerikansk engelsk]]. Det personlege pronomenet ''tú'' blir ikkje brukt i nokon av dialektane, i staden bruker ein ''vos'' og ''usted''. Ein snakkar også fleire [[chibchanske språk]] i Costa Rica. Disse er [[bribri]], [[cabécar]], [[maleku]], [[boruca]] og [[Guaymí|ngäbere]]. Eit [[engelsk]]basert [[kreolspråk]], [[limonesisk kreol]] (eller mekatelyu), blir tala av etterkommarane av jamaicanske arbeidarar på austkysten. === Religion === [[Fil:Basílica.JPG|høgre|mini|Basilikaen i Cartago, der det svarte jomfruikonet på Costa Rica er.]] [[Kristendommen]] er den viktigaste religionen i landet, og rundt 92 % av folkesetnaden er kristne. Omtrent 75 % av folkesetnaden er [[Den katolske kyrkja|katolikkar]], men mengda [[Protestantisme|protestantar]] aukar kraftig. På grunn av innvandring frå [[Asia]] og andre stadar, har [[Buddhismen|buddhisme]], [[Jødedommen|jødedom]], [[bahai]], [[islam]] og [[Hinduismen|hinduisme]] blitt større. Den største av desse er buddhismen; 40 000 av innbyggjarane i landet er buddhistar. == Politikk og administrasjon == === Stat og styresett === Costa Rica er ein demokratisk republikk. Den politiske tilstanden er stabil og demokratisk. [[President]]en har ganske mykje makt, men dei aller fleste beslutningene hans må godkjennast av den lovgjevande forsamlinga. Forsamlinga har 57 medlemmar. Presidenten i landet heiter [[Luis Guillermo Solís Rivera|Luis Guillermo Solís]] (PAC), som blei vald i 2014. Det er val kvart fjerde år. Costa Rica er medlem av blant anna [[Dei sameinte nasjonane|SN]], [[Organisasjonen av amerikanske statar]], [[UNESCO|Unesco]] og [[Verdsorganisasjonen for helse]]. === Administrativ inndeling === [[Fil:Costa_Rica_provinces_named.png|høgre|mini|Kart over provinsane i Costa Rica]] Costa Rica består av sju provinsar som er delt i 81 kantonar totalt, og dei er igjen inndelte i 463 distrikt. Kantonane er leia av ein [[borgarmeister]] som blir vald av innbyggjarane i kvar enkel kanton. Dei sju provinsane heiter Alajuela, Cartago, Guanacaste, Heredia, Limón, Puntarenas og San José. == Økonomi == Costa Rica er eit [[utviklingsland]] med [[marknadsøkonomi]]. Landet har den fjerde høgaste [[inflasjon]]en i [[Latin-Amerika]]. Inflasjonen i 2007 var på omtrent 9,3 %. 18 % av folkesetnaden lever i fattigdom og over 227 000 er arbeidsløse. I 2005 hadde landa eit statsunderskot på 2,1 % og eit handelsunderskot på 5,2 %. Det førde til at skattane auka med 18 %. Likevel er Costa Rica eit land med høg [[Human Development Index|HDI]] og [[Bruttonasjonalprodukt|BNP]]. BNP per innbyggjar meir enn firedobla seg sidan 1983. Det er òg høvesvis små skilnader på rike og fattige. [[USA]] er den viktigaste handelspartnaren, og landa har ei frihandelsavtale. Frå 2004 til 2005 auka òg handelen med [[Russland]] og [[Søraust-Asia]]. [[Valuta|Myntfoten]] i landet er [[costaricansk colón]]. === Turisme === [[Fil:Poas_crater.jpg|høgre|mini|Vulkanen [[Poás]] er eit populært turistmål i Costa Rica]] I 2005 stod turismen for 8,1 % av bruttonasjonalproduktet. Turistindustrien hadde ein omsetnad på 1,9 milliardar [[dollar]] i 2007. Landet hadde 1,9 millionar turistar det året, og omtrent halvparten kom frå [[USA]]. [[Økoturisme]] er populært i landet og mange turistar kjem for å vitja nasjonalparkane og dei verna naturområda. === Landbruk === [[Kaffi]] og [[banan]]ar er dei viktigaste eksportvarene frå landet. Høglandområdet [[Meseta Central]] er sentrum for jordbruket. Der produserer ein mesteparten av kaffien, [[sukker]]et og [[meieri]]produkta i landet, og det blir dyrka [[sukkerrøyr]], [[Bønne|bøner]], [[potet]]er og [[mais]]. 85 % av mjølkeprodukta frå Costa Rica blir produserte av meieriet Dos Pinos. På savanneområdet Guanacaste blir det ala opp [[Storfe|kveg]] og ved stillehavskysten ligg det bananplantasjar. Skogdrift er relativt ubetydeleg for økonomien sjølv om skog dekker 1/3 av arealet i landet, og skogen består av verdifulle tresortar som [[rosentre]], [[Vestindisk seder|seder]] og [[mahogni]]. === Industri og naturressursar === [[Industri]]en omfattar blant anna [[tekstil]] og [[kjemisk industri]]. Industriprodukta blir hovudsakleg produserte i Meseta Central. Costa Rica prøver å bli sjølvforsynt med energi ved å byggja ut [[vasskraftverk]], og vasskraft står no for over 80 % av energiproduksjonen. [[Mineral]]førekomstane i landet omfattar små mengder av [[gull]], [[sølv]], [[mangan]] og [[kvikksølv]]. Ved Boruca er det funne store [[bauksitt]]førekomstar og det har gjort aluminiumsverk viktige for industrien. == Samfunn == === Utdanning og massemedia === Costa Rica er kjend for sitt gode utdanningsvesen. Landet har obligatorisk 9-årig skule. Omtrent 96 % av folkesetnaden over 15 år kan [[Lesekunne|lesa og skriva]], og dette er eit av dei høgaste prosenttala i [[Latin-Amerika]]. Det største og eldste universitetet i landet, Universidad de Costa Rica, ligg i San Pedro de Montes de Oca, rett utanfor San José, og har omtrent 39 000 studentar. Den eldste avisa i Costa Rica er ''La Gaceta'', som blei grunnlagd i 1844. Ei anna kjend avis er ''La Nación''. Landet har 13 lokale fjernsynskanalar og den største er Teletica Canal 7. === Helsevesen og helsetilstand === Etter revolusjonen i 1948 starta styresmaktene å gjennomføra eit svært omfattande sosialomsutprogram. Landet har no eit godt utbygd offentleg helsevesen og gode offentlege trygdeordningar, som blant annan [[alderspensjon]], sjuketrygd og barnetrygd. Spedbarnsdøydelegheiten per tusen er 9 og for nabolandet Nicaragua er det 19.<ref>{{Kilde www|url=https://www.fn.no/Statistikk/Spedbarnsdoedelighet|tittel=Spedbarnsdødelighet|besøksdato=2018-01-15|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20180116081357/https://www.fn.no/Statistikk/Spedbarnsdoedelighet|arkivdato=2018-01-16språk=no-NO|verk=www.fn.no}}</ref> Forventa levealder er 76,2 år. == Kultur == [[Fil:Teatro_National_de_Costa_Rica_-_inside.jpg|mini|Interiør i Teatro Nacional de Costa Rica.]] === Mat og drikke === Mat og drikke er ein viktig del av [[kultur]]en i landet. Nokre døme på ingrediensar som er mykje bruk er ferske grønnsaker, ris, poteter, kjøt, saus og bøner. Matretten [[gallo pinto]] blir gjerne rekna som nasjonalrett i landet. Han består av ris og bøner, og er ofte krydra med løk, kvitlauk og finhakka paprika. ''Casado'' er den tradisjonelle lunsjretten, og inneheld ris, bøner, kjøt, fisk og salat. Vatn, mjølk, kaffi og juice er noke av dei vanlegaste drikkene. Matretten [[chifrijo]] frå 1990-talet er i dag vanleg på dei fleste etestadene i landet. === Musikk === Populære musikksjangrar i Costa Rica er blant anna [[calypso]], [[rock and roll]], [[pop]]musikk, [[reggaeton]], [[soca]], [[salsa]], [[bachata]], [[merengue]] og [[cumbia]]. Mange dansar og songar har eit afrikansk, prekolonialsk og spansk preg. [[Gitar]]en er eit populært instrument, og blir mykje brukt i folkedans. Dei opphavlege musikktradisjonane til urfolka er nærast utdøydde, men nokre dansar og songar har fått nasjonal status. Konservatoriet i landet blei grunnlagt i 1892, og i 1942 blei det underlagd universitetet. === Litteratur === Den første store forfattaren i landet i moderne tid er [[Aquileo J. Echeverría]] (1866–1909). Han skreiv realistiske folkelivsskildringar på vers, og i tillegg til å vera forfattar var han [[politikar]] og [[journalist]]. Etter han følgde fleire kjende forfattarar. Nokre døme er [[José Marín Cañas]], som blant anna skreiv ein roman om [[Chacokrigen]], og [[Yolanda Oreamuno]], ein romanforfattar. ==Kjelder== {{referansar}} {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Costa Rica|Costa Rica]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 30. august 2019.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{Commonskat|Costa Rica}} {{Mellom-Amerika og Karibia}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Costa Rica| ]] [[Kategori:Land i Karibia]] [[Kategori:Tidlegare spanske koloniar]] [[Kategori:Skipingar i 1821]] [[Kategori:Land i Mellom-Amerika]] c1y37snzgdrak4j69cuk70ggcd8zu6g 10 18581 3683349 3617921 2026-11-08T14:07:39Z HerVal7752 105842 [[Kategori:Utgåtte malar]] 3683349 wikitext text/x-wiki <div align=right>{{rediger|Mal:Fakta om Angola}}</div> {{Infoboks_land| lokalt_namn = República de Angola| norsk_namn = Angola| adjektiv = angolansk| bilete_riksvåpen = Emblem of Angola.svg| bilete_flagg = Flag of Angola.svg| bilete_kart = LocationAngola.svg| nasjonale_motto = Virtus Unita Fortior<br />([[Latin]]: Einskap gjev styrke) | nasjonaldag = [[11. november]]| nasjonalsong = [[Angola Avante]]<br />(Heia Angola!)| hovudstad = [[Luanda]]| offisielle_språk = [[Portugisisk]]| styresett = [[Republikk]]| leiar_titlar = [[President]]| leiar_namn = [[João Lourenço]]| sjølvstende_type = Sjølvstende| sjølvstende_hendingar = &nbsp; – Dato| sjølvstende_datoar = Frå [[Portugal]]<br />[[11. november]] [[1975]]| flatevidd_andel_vatn = 0&nbsp;%| folketal_tettleik_rangering = 213| valuta = [[Angolansk kwanza|Kwanza]]| tidssone = [[UTC]] +1| internasjonal_telefonkode = 244| nasjonale_toppdomene = .ao| fotnotar =| }} <noinclude> [[Kategori:Utgåtte malar]] </noinclude> kgc28kw4mvpsnr81j162pvtdziz77rk 0 18582 3683348 3636166 2026-11-08T14:07:21Z HerVal7752 105842 Landboks 3683348 wikitext text/x-wiki {{landboks |namn = Republikken Angola |andre namn = {{lang|pt|República de Angola}} |adjektiv = angolansk |riksvåpen = Emblem of Angola.svg |riksvåpenstorleik = 78 |flagg = Flag of Angola.svg |motto = Virtus Unita Fortior<br />{{ikkjekursiv|([[Latin]] 'Einskap gjev styrke')}} |nasjonaldag = 11. november |nasjonalsong = [[Angola Avante]] |hovudstad = Luanda |styresett = [[Presidentialisme|Presidentiell]] [[republikk]] |statsoverhovudtype = [[President]] |statsoverhovud = João Lourenço |statsministertype = [[Visepresident]] |statsminister = Esperança da Costa |grunnlagdtype = [[Sjølvstende]]{{ikkjefeit| frå<br />[[Portugal]]}} |grunnlagd = [[11. november]] [[1975]] |vassareal = 0&nbsp;% |valuta = [[Angolansk kwanza|Kwanza]] |tidssone = [[UTC]] +1 |telefonkode = +244 |domene = .ao }} '''Angola''', offisielt '''Republikken Angola''',{{mrk|[[portugisisk]] {{lang|pt|República de Angola}} }}{{mrk|tidlegare ''Folkerepublikken Angola''}} er ein [[republikk]] i [[Afrika|Sørvest-Afrika]]. Angola har kyst mot [[Atlanterhavet]] og har grense mot [[Kongo-Brazzaville]], [[Den demokratiske republikken Kongo|Kongo-Kinshasa]], [[Namibia]] og [[Zambia]]. Den angolske provinsen [[Cabinda-provinsen|Cabinda]] er ein enklave som er skild frå resten av landet av Kongo-Brazzaville. Cabinda har Angola si einaste grense mot Kongo-Brazzaville. Hovudstaden og den folkerikaste byen er [[Luanda]], som ligg ved kysten nordvest i landet. Angola er medlem av [[Dei sameinte nasjonane]], [[Den afrikanske unionen]], [[Samveldet av portugisiskspråklege land]], og [[Samarbeidsorganisasjonen for det sørlege Afrika]]. I 2025 var det estimerte folketalet i landet 39 millionar.<ref>{{Cite web |title=Angola Population (2024) – Worldometer |url=https://www.worldometers.info/world-population/angola-population/#google_vignette |access-date=15. januar 2024 |website=worldometers.info|archive-date=15. januar 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115214528/https://www.worldometers.info/world-population/angola-population/#google_vignette |url-status=live }}</ref> Angolansk kultur speglar fleire hundreår med portugisisk påverknad, mellom anna den viktige rolla til [[portugisisk]] som språk og [[den katolske kyrkja]] som religion, blanda med mange ulike innfødde skikkar og tradisjonar. [[File:AngolaOverview_S2_2022.png|mini|venstre|Satellittbilde av Angola frå 2022.]] [[Fil:Angola map.png|mini|venstre|Kart over Angola.]] Angola har vore folkesett sidan eldre steinalder. Etter at [[bantuekspansjonen]] nådde området var det blitt skipa statar på 1200-talet som seinare danna føderasjonar. [[Kongoriket]] fekk overherredøme over dei andre statane frå 1300-talet av. Portugisiske utforskarar skipa samband med Kongo i 1483. I sør var kongerika Ndongo og Matamba, med Ovimbunduriket lenger sør, og Mbundariket i aust. Portugisarane byrja kolonisera kysten frå 1500-talet av. Kongoriket kjempa tre krigar mot Portugal, som enda med at portugisarane overvann Ndongo og Angola blei del av [[det portugisiske imperiet]]. Som for andre portugisiske koloniar medførte militærkuppet i kolonimakta i 1974 ein rask frigjeringsprosess. For Angola drygde denne på grunn av maktkamp mellom tre ulike [[gerilja]]grupper og ein stor europeisk minoritet i landet. Landet fekk fullt sjølvstende først i 1975. Den [[Marxisme-leninisme|marxist-leninistiske]] geriljaen [[MPLA]] med støtte frå [[Sovjetunionen]] tok kontrollen over hovudstaden [[Luanda]] og store delar av resten av landet. Den [[USA]]- og [[Zaire]]støtta [[FNLA]]-geriljaen blei raskt marginalisert, medan [[Unita]]-geriljaen med støtte frå [[Sør-Afrika]] og seinare USA heldt eit fast grep om dei sørlege delane av landet. MPLA hadde to presidentar, [[Agostinho Neto]] fram til 1979 og deretter [[José Eduardo dos Santos]], som vann det demokratiske presidentvalet i 1992 under ein kort fredsperiode mellom dei to stridande partane. Dei skreiv under på ein fredsavtale i 1994, men verkeleg [[fred]] kom først etter at Unita-leiaren [[Jonas Savimbi]] blei drepen i 2002. Sidan slutten av borgarkrigen har Angola blitt omdanna til ein relativt stabil konstitusjonell republikk, med ein av dei raskast veksande økonomiane i verda. Den økonomiske veksten har likevel vore svært ujamn, med det meste av rikdommen konsentrert i ei uforholdsmessig liten del av folkesetnaden i landet. Dei fleste innbyggjarane i Angola har låg levestandard. Forventa levealder er blant dei lågaste i verda, medan spedbarnsdødelegheita er blant dei høgaste.<ref name="expectancy">{{cite web |year=2014 |title=Life expectancy at birth |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160120024054/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html |archive-date=20. januar 2016 |access-date=4. mars 2010 |work=World Fact Book |publisher=United States Central Intelligence Agency}}</ref> == Ordsoge == Namnet «Angola» kjem frå det [[portugisisk]]e kolonialnamnet {{Lang|pt|[[Portugisisk Angola|Reino de Angola]]}} (‘Kongedømet Angola’), som blei nytta så tidleg som i [[Paulo Dias de Novais]] sitt charter frå 1571.<ref>{{Cite book |last=Heywood |first=Linda M. |url=https://books.google.com/books?id=S42CypbRTlQC&pg=PA82 |title=Central Africans, Atlantic Creoles, and the Foundation of the Americas, 1585–1660 |last2=Thornton |first2=John K. |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521770651 |page=82 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150320074507/http://books.google.com/books?id=S42CypbRTlQC&pg=PA82 |archive-date=20. mars 2015}}</ref> Stadnamnet blei danna av portugisarar frå tittelen ''ngola'', som blei nytta av herskarane i [[Kongeriket Ndongo|Ndongo]] og [[Matamba]]. Ndongo i høglandet, mellom elvene [[Cuanza]] og [[Lucala]], var nominelt underlagt [[Kongoriket]], men på 1600-talet søkte det større sjølvstende.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.sahistory.org.za/article/kingdom-kongo-1390-1914|tittel=Kingdom of Kongo 1390–1914|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20190223184815/https://www.sahistory.org.za/article/kingdom-kongo-1390-1914|arkivdato=23. februar 2019|forfattar=Leander|verk=South African History Online|vitja=25. februar 2019}}</ref> == Geografi == [[Fil:Angola Topography.png|mini|venstre|Topografisk kart over Angola.]] Det meste av Angola ligg på [[Kalahari]]-platået. I nord er eit overgangsområde mellom det sørlege platået og [[Kongobassenget]]. Langs [[Atlanterhavet]] strekkjer det seg ei smal [[kystslette]] som til dels består av yngre [[sedimentbergart]]ar med [[olje]]førande lag. Breidda på kystsletta er 70–150&nbsp;km. Til kystsona høyrer òg den vesle enklaven [[Cabinda-provinsen|Cabinda]] nord for munningen til [[Kongoelva]]. Innanfor kystsletta hevar det seg eit breitt [[grunnfjell]]splatå som har tydelege [[terrasse i geologi|terrassar]], mest markert der høglandet fell ned mot kysten. Nokre stader har platålandet karakter av [[fjell]], mest utprega i [[Serra da Chela]] i sørvest. Ein [[horst]]rygg med [[Serra Môco]] (2620 moh.) som det høgaste punktet, går i retning sør–nordaust og dannar eit markert [[vasskilje]]. Austom fjella ligg det høgtliggande [[Bié-platået]] (1500–1800 moh.). Omtrent halvparten av dei talrike elvane i landet har avrenning mot Kongoelva, medan dei andre stort sett har avrenning mot [[Zambezi]]. Berre nokre få renn rett ut i Atlanterhavet, mellom anna [[Cuanza]] (Kwanza), den lengste elva i landet (965&nbsp;km lang), og [[Kunene]], som dannar grense mot [[Namibia]] i sør. [[Cubango]] renn ut i [[Okavango]]. [[Cuango]] er ei sideelv til [[Zambezi]] som renn ut i [[Indiahavet]]. I den austlege delen av Bié-platået spring mellom anna Cuango og [[Kasai-elva|Kasai]] ut, begge sideelvar til Kongo. Den søraustlege delen av Angola dannar ein jamn overgang mot [[Kalahari]]. Platåa er låge, 500–700 moh., og terrenget er forholdsvis flatt. === Klima === [[Fil:Koppen-Geiger Map AGO present.svg|mini|venstre|Klimasoner i Angola etter [[Köppen-klassifisering]].]] Store delar av Angola ligg på eit [[Bié-platået|høgareliggande platå]], og har eit klima som er [[tropisk klima|tropisk]], med ei enkel regntid frå oktober til mars, og ei lang tørketid i mellom. [[Huambo]] har ein normal årsnedbør på 1448&nbsp;mm. På grunn av høgda vert ikkje temperaturen så høg som ein kunne vente i tropane, og fører til eit ganske behageleg klima. Over 1500 moh. er temperaturane meir tempererte, og ikkje tropiske, og ein kan få episodar med frost. Tørketida er ein månad kortare i dei nordlege områda av landet samanlikna med Huambo som har fem månadar utan regn. Dei indre områda får stort sett mellom 1000 og 1500&nbsp;mm i løpet av regntida. Kysten av Angola er derimot uvanleg for desse breiddegradene. Temperaturen og nedbørsmengdene er mykje lågare på grunn av den kalde Benguelastraumen utanfor kysten. Denne fører til [[oppvelling]] av kaldt havvatn, og dei stabile forholda det fører med seg hindrar danninga av regnbyer. Kystbyen [[Moçâmedes]] har ein normal årsnedbør på 55&nbsp;mm. Kystområda har [[ørken]]- eller [[steppe]]landskap nordover mot [[Luanda]], men nedbørsmengdene aukar gradvis nordover, og heilt nord får ein om lag 600&nbsp;mm i året. Kystområda får òg mykje låge [[sky]]er og [[tåke]] når varm luft strøymer utover den kalde havflata. I samband med austleg vind kan temperaturen bli ganske høg, men vanlegvis vert ikkje temperaturen noko særleg høgare enn 25&nbsp;°C. == Historie == [[Fil:Jean_Roy_de_Congo.jpg|portrett|mini|Kong [[João I av Kongo|João I]], [[manikongo]] av [[Kongoriket]].]] Dagens Angola var hovudsakleg folkesett av nomadiske [[Khoisanspråk|khoi-]] og [[sanfolk]] før dei fyrste [[bantumigrasjonane]]. Khoi- og sanfolka var [[Jakt og sanking|jegerar og sankarar]], i staden for å driva husdyrhald eller dyrka jorda.<ref name="Henderson">{{Cite book |last=Henderson |first=Lawrence |title=Angola: Five Centuries of Conflict |date=1979 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0812216202 |location=Ithaca |pages=40–42}}</ref> I det fyrste tusenåret f.Kr. blei desse folka fortrengde av [[bantu]]folk frå nord. Dei fleste av desse kom truleg opphavleg frå det som i dag utgjer Nordvest-[[Nigeria]] og sørlege [[Niger]].<ref name="Miller1">{{Cite book |last=Miller |first=Joseph |title=Kings and Kinsmen: Early Mbundu States in Angola |date=1979 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0198227045 |location=Ithaca |pages=55–56}}</ref> Bantufolka innførte dyrking av [[banan]] og [[taro]], i tillegg til store flokkar med storfe, til dei sentrale høglanda i Angola og Luanda-sletta. Etter at nykomarane busette seg i området utvikla det seg ei rekkje politiske einingar. Den best kjende av desse var [[Kongoriket]]. Det strekte seg nordover frå dagens Angola til det som no er [[Den demokratiske republikken Kongo|Den demokratiske]] [[Kongo-Brazzaville|Republikken Kongo]], [[Republikken Kongo]] og [[Gabon]]. Det etablerte handelsruter med andre bystatar og sivilisasjonar opp- og nedover kysten i Vest- og Sørvest-Afrika. Kjøpmenn knytte til denne ruta kom til [[Store Zimbabwe]] og [[Mutapariket]], men riket hadde lite eller ingen handel over havet.<ref name="The Story of Africa">{{Kjelde www|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1624_story_of_africa/page45.shtml|tittel=The Story of Africa|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20100524040820/http://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1624_story_of_africa/page45.shtml|arkivdato=24 May 2010|utgjevar=[[BBC]]|vitja=27 June 2010}}</ref> I sør låg [[kongeriket Ndongo]], som etter koloniseringa av Portugal av og til blei kalla Dongo. Ved sidan av dette riket låg [[kongeriket Matamba]].<ref name="EB1878">{{cite EB9|mode=cs2|wstitle=Angola|volume=2|page=45}}</ref> Det mindre [[kongeriket Kakongo]] i nord blei seinare ein vasallstat av Kongoriket. Folk i alle desse statane snakka [[kikongo]] som fellesspråk. === Portugisisk kolonisering === [[Fil:Coat_of_Arms_of_the_Kingdom_of_Kongo.jpg|venstre|mini|portrett|Våpenet kong [[Affonso I av Kongo|Afonso I av Kongo]] tildelte kong [[Manuel I av Portugal]].]] Den [[Kongedømet Portugal|portugisiske]] utforskaren [[Diogo Cão]] kom til området i 1484.<ref name="EB1878"/> Året før hadde portugisarar skipa samband med Kongoriket, som på denne tida strekte seg frå dagens [[Gabon]] i nord til elva [[Cuanza|Kwanza]] i sør. Portugisarane grunnla den fyrste handelsposten sin i [[Soyo]], som i dag er den nordlegaste byen i Angola om ein ser bort frå [[Cabinda-provinsen|Cabinda]]-[[Enklave og eksklave|eksklaven]]. [[Paulo Dias de Novais]] grunnla São Paulo de Loanda ([[Luanda]]) i 1575 med hundre busetjarfamiliar og fire hundre soldatar. [[Benguela]] blei skipa som festning i 1587 og fekk bystatus i 1617. Kongoriket var ein autoritær stat som var sentralisert rundt monarken og kontrollerte naboland som vasallar. Det hadde ein sterk økonomi, basert på industri og handel knytt til [[kopar]], [[elfenbein]], salt, skinn og i mindre grad [[Slaveri|slavar]].<ref>{{Kjelde www|url=https://www.africarebirth.com/the-rise-and-fall-of-the-ancient-kongo-kingdom/|tittel=The Rise and Fall of the Ancient Kongo Kingdom|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20240331094540/https://www.africarebirth.com/the-rise-and-fall-of-the-ancient-kongo-kingdom/|arkivdato=31. mars 2024|verk=Africa Rebirth|vitja=31. mars 2024}}</ref> Overgangen frå eit føydalt samfunn med slaveri til eit kapitalistisk samfunn med Portugal ville visa seg å vera avgjerande for historia til Kongoriket.<ref name=":22">{{Cite journal|last=Heywood|first=Linda M.|year=2009|title=Slavery and Its Transformation in the Kingdom of Kongo: 1491-1800|url=http://www.jstor.org/stable/40206695|journal=The Journal of African History|publisher=Cambridge University Press|volume=50|issue=1|pages=1–22|doi=10.1017/S0021853709004228|issn=0021-8537|jstor=40206695|url-access=subscription}}</ref> Etterkvart som sambandet mellom Kongo og Portugal auka på byrjinga av 1500-talet, auka også handel mellom dei to kongerika. Størstedelen av handelen var i [[raffia]], koppar og elfenbein, men òg aukande mengder [[Slaveri|slavar]].<ref name=":22"/> Kongo eksporterte få slavar, og slavehandelen hadde halde seg innanfor landet. Men etter at det blei utvikla vellykka sukkerdyrkande koloniar etter at portugisarar slo seg ned på [[São Tomé]], blei Kongo ei viktige kjelde til slavar for handelsmenn og plantasjar på øya. Korrespondanse frå kong Afonso dokumenterer kjøp og sal av slavar innanfor landet. Dokumenta fortel òg om kva slavar som var blitt tekne som krigsfangar blei gjevne eller selde til portugisiske handelsmenn.<ref name=":32">{{Cite book |last=Atmore, Anthony and Oliver |url=https://archive.org/details/medievalafrica1200rola |title=Medieval Africa, 1250–1800 |year=2001 |page=[https://archive.org/details/medievalafrica1200rola/page/171 171] |url-access=registration}}</ref> Afonso heldt fram med å utvida kongeriket Kongo på 1540-talet, og utvida grensene i sør og aust. Folkevekst i Kongo, i lag med tidlegare religiøse reformer under Afonso, lét herskaren sentralisera makta til hovudstaden og auka makta til monarken. Han etablerte òg eit kongeleg monopol på nokre typar handel.<ref name=":22"/><ref name=":32"/> For å styrka den veksande slavehandelen kravde Afonso og fleire portugisiske kongar eit felles monopol på den eksterne slavehandelen.<ref name=":22" /><ref name=":32" /> Slavarhandelen blei i aukande grad den primære og kanskje einaste økonomiske sektoren i Kongo. Ei stor hindring for Kongoriket var at slavar var den einaste vara dei europeiske maktene var villige til å handla med. Kongo mangla ein effektiv [[Verdsvaluta|internasjonal valuta]]. Kongolesiske adelsfolk kunne kjøpa slavar med den lokale valutaen, [[Skjelpengar|nzimbu-skjel]]. Desse kunne seljast for å få internasjonal valuta. Ettersom slavar var den einaste vara europearar var interesserte i frå regionen på 1500- og 1600-talet, kunne ikkje Kongo-økonomien ikkje diversifisera økonomien sin eller seinare [[Den industrielle revolusjonen|industrialisera]] seg utanfor sektorar som slaveri var involvert i, som våpenindustrien.<ref name="Kingdom of Kongo 1390 – 1914 | South African History Online">{{Kjelde www|url=https://www.sahistory.org.za/article/kingdom-kongo-1390-1914#endnote-45|tittel=Kingdom of Kongo 1390–1914|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20190223184815/https://www.sahistory.org.za/article/kingdom-kongo-1390-1914#endnote-45|arkivdato=23. februar 2019|utgjevar=South African History Online|vitja=31. mars 2024}}</ref><ref name=":52">Rinquist, John: Kongo Iron: ''Symbolic Power, Superior Technology and Slave Wisdom'', African Diaspora Archaeology Newsletter, Volume 11, Issue 3, September 2008, Article 3, pp.14–15</ref> Den auka produksjonen og salet av våpen i kongeriket var på grunn av det fremste problemet med slavehandelen, som var blitt ein stadig meir valdeleg kamp. Det var eit konstant behov for slavar som kongane og dronningane kunne selja i bytte for utanlandske råvarer. Mangelen på dette ville hindra dei i å ha noko innverknad med europeiske makter som Portugal og seinare [[Dei sameinte Nederlanda|Nederlanda]]. Kongolesiske kongar trong denne innverknaden for å få støtte frå europeiske makter for å slå ned lokale opprør. Situasjonen blei stadig vanskelegare under [[Garcia II av Kongo|Garcia II]], som trong hjelp frå det nederlandske militæret for å driva ut portugisarar frå [[Luanda]], til trass for at Portugal var den viktigaste slavehandelspartnaren til Kongo.<ref name="Kingdom of Kongo 1390 – 1914 | South African History Online"/> Tidlege på 1600-talet gjekk talet på utlendingar fanga av kongolesarane som kunne seljast som slavar ned. Styresmaktene byrja å godkjenna å dømma frie kongolesiske borgarar til slaveri for relativt små brotsverk, nesten alle for ulydnad mot det autoritære systemet og aristokratiet. Dersom fleire landsbybuarar blei dømde for å ha gjort eit brotsverk, blei det relativt vanleg at heile landsbyen blei gjort til slavar. Det resulterande kaoset og den interne konflikten frå styret til Garcia II fortsette under sonen og etterfølgjaren hans, [[António I av Kongo|Antonio I]]. Han blei drepen i 1665 av portugisarar i Slaget ved Mbwila, saman med ein vesentlig del av aristokratiet. Kolonimaktene utvida innverknaden sin.<ref>Thornton, John K: ''Warfare in Atlantic Africa 1500–1800,'' 1999.</ref> Etter at António I døydde braut det ut krig i Kongo.<ref name=":52"/> Mykje av stabiliteten og tilgangen til [[jernmalm]] og [[trekol]] som var naudsynt for å oppretthalde våpenindustrien blei broten. Frå då av stod nesten alle innbyggjarane i landet i fare for å bli tekne som slavar.<ref name="Kingdom of Kongo 1390 – 1914 | South African History Online"/><ref>Thornton, John K: ''The Kongolese Saint Anthonty: Dona Beatriz Kimpa Vita and the Antonian Movement, 1684–1706'', page 69.</ref> Mange kongolesarar var dyktige til å laga våpen, og dei blei gjort til slavar for at evnene deira skulle vera tilgjengelege for kolonistar i [[den nye verda]], der dei arbeidde som smedar, med tilverking av jern og med å framstilla kol.<ref name=":52"/> Portugisarane grunnla fleire andre busetnader, festningar og handelsstader langs kysten av Angola, hovudsakleg for handel med angolanske slavar som skulle sendast til plantasjar. Lokale slavehandlarar bidrog med eit stort antal slavar til [[det portugisiske imperiet]],<ref name="Fleisch">{{Cite encyclopedia |year=2004 |title=Angola: Slave Trade, Abolition of |encyclopedia=Encyclopedia of African History |publisher=Routledge |last=Fleisch |first=Axel |editor-last=Shillington |editor-first=Kevin |volume=1 |pages=131–133 |isbn=1-57958-245-1}}</ref> vanlegvis i bytte mot tilverka varer frå Europa.<ref>{{Cite book |last= |title=Angola President Jose Eduardo Dos Santos Handbook |date=2006 |publisher=Int'l Business Publications USA |isbn=0739716069 |page=153}}</ref><ref>{{Cite book |last= |url=http://siteresources.worldbank.org/AFRICAEXT/Resources/africa-brazil-bridging-chapter2.pdf |title=Bridging the Atlantic |page=27 |chapter=The History of Brazil–Africa Relations |access-date=14. mai 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160530153221/http://siteresources.worldbank.org/AFRICAEXT/Resources/africa-brazil-bridging-chapter2.pdf |archive-date=30. mai 2016 |url-status=live}}</ref> Denne delen av [[slavehandelen over Atlanterhavet]] heldt fram til etter at Brasil fekk sjølvstende på 1820-talet.<ref name="Handbook">{{Cite book |title=Angola, a Country Study |publisher=Department of the Army, [[American University]] |year=1991 |isbn=978-0160308444 |editor-last=Collelo |editor-first=Thomas |edition=3. |series=Area Handbook Series |location=Washington, D.C. |pages=14–26}}</ref> [[Fil:Queen_Nzinga_1657.png|høgre|mini|Dronning Ana de Sousa av Ndongo i møte med portugisarar, 1657.]] [[Fil:Cidade_de_São_Paulo_da_Assumpção_de_Loanda.jpg|venstre|mini|Bilde av [[Luanda]] frå 1755.]] Trass i Portugal sine territoriale krav i Angola, var portugisisk kontroll over mykje av landet minimal. På 1500-talet fekk Portugal kontroll over kysten gjennom ei rekkje avtaler og krigar. Livet for dei europeiske kolonistane var vanskeleg og framgangen deira var sakte. Historikaren John Iliffe skreiv at «portugisiske nedteikningar frå Angola på 1500-talet viser at stor [[hungersnaud]] oppstod i gjennomsnitt kvart syttiande år; som saman med epidemiar kunne drepa ein tredel eller ein halvdel av folkesetnaden, øydelegga folkevekst i ein generasjon og tvinga kolonistane tilbake til elvedalane.»<ref>Iliffe, John (2007) [https://books.google.com/books?id=bNGN2URP_rUC ''Africans: the history of a continent''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610211914/https://books.google.com/books?id=bNGN2URP_rUC|date=10 June 2016}}.</ref> Under [[Den portugisiske restaurasjonskrigen]] okkuperte [[Det nederlandske vestindiakompaniet]] den viktigaste busetnaden Luanda i 1641, og nytta alliansar med lokale folkeslag for å utøve angrep mot portugisiske eigedommar andre stader.<ref name="Handbook"/> Ein flåte under leiinga til [[Salvador de Sá]] tok Luanda tilbake i 1648; resten av territoriet var blitt tatt tilbake i 1650. Det blei underskrive nye avtaler med Kongo i 1649; og andre med kongerika Matamba og Ndongo under [[Njinga av Ndongo og Matamba|Njinga]] i 1656. Erobringa av Pungo Andongo i 1671 var den siste store portugisiske ekspansjonen frå Luanda, ettersom forsøk på å invadera Kongo i 1670 og Matamba i 1681 mislukkast. Det etablerte også koloniutpostar innover i landet frå Benguela, men fram til slutten av 1800-talet var utfart frå Luanda og Benguela svært avgrensa. Portugal var hindra av ei rekkje politiske omveltingar i byrjinga av 1800-talet, og var seint ute med å utføra ei større annektering av angolansk territorium.<ref name="Handbook" /> [[Fil:Cadornega.jpg|høgre|mini|portrett|Historia til Angola; skriven i Luanda i 1680.]] Slavehandelen blei avskaffa i Angola i 1836, og i 1854 frigjorde kolonistyresmaktene alle dei eksisterande slavane.<ref name="Handbook"/> Fire år seinare avskaffa ein meir progressiv administrasjon innført av Portugal [[slaveri]]et fullstendig. Men desse dekreta blei stort sett ikkje gjennomførbare, og portugisarar var avhengige av hjelp frå den britiske marinen og det som blei kjent som [[Afrika-blokaden]] for å gjennomføra forbodet mot slavehandel.<ref name="Handbook" /> Dette fall saman med ei rekkje fornya militære ekspedisjonar inn i landet. Midt på 1800-talet hadde Portugal etablert styret sitt så langt nord som [[Kongoelva]], og så langt sør som [[Moçâmedes]].<ref name="Handbook"/> Fram til seint i 1880-åra fanst det forslag i Portugal om å knyta Angola til kolonien sin i [[Mosambik]], men dette blei blokkert av britisk og belgisk motstand.<ref name="Corrado">{{Cite book |last=Corrado |first=Jacopo |title=The Creole Elite and the Rise of Angolan Protonationalism: 1870–1920 |date=2008 |publisher=Cambria Press |isbn=978-1604975291 |location=Amherst, New York |pages=11–13}}</ref> I denne perioden møtte portugisarane ulike former for væpna motstand frå ulike folkegrupper i Angola.<ref>See René Pélissier, ''Les guerres grises: Résistance et revoltes en Angola, (1845-1941)'', Éditions Pélissier, Montamets, 78630 Orgeval (France), 1977</ref> [[Berlinkonferansen]] i 1884-1885 fastsette grensene til kolonien, og avgreidde grensene til portugisiske kravområde i Angola.<ref name="Corrado"/> Handelen mellom Portugal og Afrika auka raskt som eit resultat av [[Toll|vernetoll]]. Dette førte til auka utvikling og ei bølgje av nye portugisiske innvandrarar.<ref name="Corrado" /> I 1925 leidde den amerikanske naturforskaren [[Arthur Stannard Vernay]] ein ekspedisjon til Angola. Mellom 1939 og 1943 dreiv den portugisiske hæren operasjonar mot mucubalane, som dei skulda for opprør og storfetjuveri, og hundrevis av mucubalarar blei drepne. Under kampanjen blei 3 529 folk tekne til fange, 20 % av dei kvinner og born, og fengsla i konsentrasjonsleirar. Mange døydde i fangenskap på grunn av underernæring, vald og tvangsarbeid. Om lag 600 blei sende til [[São Tomé og Príncipe|Sao Tome og Principe]]. Hundre blei òg sende til ein leir i Damba, der 26 % døydde.<ref>{{Cite journal|last=Coca de Campos|first=Rafael|year=2022|title=Kakombola: O genocídio dos Mucubais na Angola Colonial, 1930 – 1943|journal=Atena Editora|language=pt|doi=10.22533/at.ed.663221201|isbn=978-65-5983-766-3}}</ref> === Den angolanske sjølvstendekrigen === [[Fil:Luanda,desfilemilitar_(cropped).jpg|venstre|mini|Portugisiske soldatar marsjerer i Luanda under [[Den portugisiske kolonikrigen]] (1961–1974).]] Under det koloniale lovverket hadde svarte angolanarar forbod mot å skipa politiske parti eller fagforeiningar.<ref name="Okoth">{{Cite book |last=Okoth |first=Assa |title=A History of Africa: African nationalism and the de-colonisation process |date=2006 |publisher=East African Educational Publishers |isbn=9966-25-358-0 |location=Nairobi |pages=143–147}}</ref> Dei fyrste nasjonalistiske rørslene fekk ikkje røter før etter [[andre verdskrigen]], og blei i stor grad leia av ein vestleggjort og portugisisktalande byklasse som inkluderte mange [[mestiço]]ar.<ref name="Dowden">{{Cite book |last=Dowden |first=Richard |url=https://archive.org/details/africaalteredsta00rich/page/207 |title=Africa: Altered States, Ordinary Miracles |publisher=Portobello Books |year=2010 |isbn=978-1-58648-753-9 |location=London |pages=[https://archive.org/details/africaalteredsta00rich/page/207 207–208]}}</ref> På byrjinga av 1960-talet blei andre foreiningar med røter i arbeidaraktivisme i landbruket del av rørsla.<ref name="Okoth" /> Portugal nekta å ta imøtekoma krava om sjølvråderett i Angola, og dette førte til ein væpna konflikt som braut ut i 1961 med [[Baixa de Cassanje]]-opprøret og gradvis utvikla seg til ein langvarig sjølvstendekrig som varte ved i dei neste tolv åra.<ref name="Cornwell">{{Kjelde www|url=http://www.issafrica.org/pubs/books/Angola/4cornwell.pdf|tittel=The War of Independence|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20150221015144/http://www.issafrica.org/pubs/books/Angola/4cornwell.pdf|arkivdato=21 February 2015|forfattar=Cornwell|førenamn=Richard|utgjevar=Institute for Security Studies|vitja=20 February 2015}}</ref> Gjennom konflikten kom tre militante nasjonalistrørsler med kvar sine geriljagrupper ut av kampane mellom den portugisiske regjeringa og lokale styrkar, med varierande gradar av støtte frå [[det portugisiske kommunistpartiet]].<ref name="Dowden" /><ref name="Stockwell">{{Cite book |last=Stockwell |first=John |title=In Search of Enemies |publisher=Futura Publications Limited |year=1979 |isbn=978-0393009262 |location=London |pages=44–45}}</ref> Den nasjonale frigjeringsfronten, ''Frente Nacional de Libertação de Angola'' ([[FNLA]]) rekrutterte [[Kongofolk|bakongo]]-flyktnningar i [[Zaïre|Zaire]].<ref name="Hanlon">{{Cite book |last=Hanlon |first=Joseph |url=https://archive.org/details/beggaryourneighb00hanl |title=Beggar Your Neighbours: Apartheid Power in Southern Africa |date=1986 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0253331311 |location=Bloomington |page=[https://archive.org/details/beggaryourneighb00hanl/page/155 155] |url-access=registration}}</ref> Ved hjelp av dei særleg gunstige politiske tilhøva i [[Kinshasa|Léopoldville]], og særleg frå ei felles grense med Zaire, kunne angolanske politiske leiarar i eksil byggja opp ein maktbase blant store eksilsamfunn frå tilknytte familiar, klanar og tradisjonsgrupper.<ref name="Chabal">{{Cite book |last=Chabal |first=Patrick |title=A History of Postcolonial Lusophone Africa |date=2002 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0253215659 |location=Bloomington |page=142}}</ref> Folk på begge sider av grensa snakka gjensidig forståelege dialektar og hadde felles band til det historiske Kongkonget.<ref name="Chabal" /> Sjølv om angolanarar som utlendingar ikkje kunne dra nytte av det statlege sysselsettingsprogrammet til [[Mobutu Sese Seko]], fann nokre arbeid som mellommenn for dei fråverande eigarane av ulike lukrative private føretak. Migrantane danna til slutt FNLA med føremål om å prøva å få politisk makt etter at dei vende tilbake til Angola.<ref name="Chabal" /> [[Fil:FNLA1973.jpg|mini|Medlemmar av FNLA i Angola som trener i 1973.]] Eit geriljainitiativ mot portugisarane av hovudsakleg [[ovimbundufolk]] byrja i sentrale Angola frå 1966 og var leia av [[Jonas Savimbi]] og ''União Nacional para a Independência Total de Angola'' (UNITA).<ref name="Hanlon"/> Rørsla blei hindra av den geografiske avstanden frå vennlege grenser, den etniske fragmenteringa blant ovimbundufolk og isolering av bønder på europeiske plantasjar der dei hadde få høve til å mobilisera seg.<ref name="Chabal"/> På slutten av 1950-talet fekk veksten til ''Movimento Popular de Libertação de Angola'' (MPLA) i aust og Dembos-åsane nord for Luanda særleg tyding. Organisasjonen blei danna som ei koalisjonsrørsle for motstand av det angolanske kommunistpartiet.<ref name="Cornwell"/> Leiarskapet i organisasjonen var overvegande [[ambundufolk]] og pleia band med arbeidarar i offentleg sektor i Luanda.<ref name="Hanlon"/> Sjølv om både MPLA og rivalane fekk materiell hjelp frå [[Sovjetunionen]] eller [[Folkerepublikken Kina|Kina]], hadde organisasjonen eit sterkt antiimperialistisk syn og var ope kritisk mot [[USA]] og støtta landet gav Portugal.<ref name="Stockwell"/> Dette gjorde det mogleg å vinna fram på den diplomatiske fronten, og be om støtte frå [[Organisasjonen av alliansefrie nasjonar|alliansefrie nasjonar]] som [[Marokko]], [[Ghana]], [[Guinea]], [[Mali]] og [[Den sameinte arabiske republikken]].<ref name="Cornwell" /> MPLA prøvde å flytta hovudkvarteret sitt frå [[Conakry]] til Léopoldville i oktober 1961, og fornya anstrengingane sine for å skapa ein felles front med FNLA, då kjent som ''União dos Povos de Angola'' (UPA) og leiaren [[Holden Roberto]]. Roberto avviste tilbodet.<ref name="Cornwell"/> Då MPLA fyrst prøvde å føra sine eigne opprørarar inn i Angola, blei dei overfalne og utsletta av UPA-partisanar på ordre frå Roberto. Dette skapte ein mal for den bitre innbyrdesstriden som seinare ville bryta ut i [[den angolanske borgarkrigen]].<ref name="Cornwell" /> === Den angolanske borgarkrigen === [[Fil:President_MPLA,_heer_Neto_door_Den_Uyl_ontvangen_premier_Den_Uyl_en_A_Neto_(r),_Bestanddeelnr_927-8518_(cropped).jpg|venstre|mini|portrett|[[Agostinho Neto]], den fyrste presidenten av Angola.]] Gjennom heile [[sjølvstendekrig]]en blei dei tre rivaliserande nasjonalistrørslene alvorleg hindra av politisk og militær fraksjonalisme, og den manglande evna si til å sameina geriljaverksemda mot portugisarane.<ref name="Rothschild1">{{Cite book |last=Rothschild |first=Donald |title=Managing Ethnic Conflict in Africa: Pressures and Incentives for Cooperation |date=1997 |publisher=The Brookings Institution |isbn=978-0815775935 |location=Washington |pages=115–120}}</ref> Mellom 1961 og 1975 konkurrerte MPLA, UNITA og FNLA om innverknad i den angolanske folkesetnaden og det internasjonale samfunnet.<ref name="Rothschild1" /> [[Sovjetunionen]] og [[Cuba]] blei særleg sympatisk stilde mot MPLA, og gav partiet våpen, ammunisjon, pengar og opplæring.<ref name="Rothschild1" /> Dei støtta òg militante i UNITA heilt til det var klart at dei var i uforlikeleg opposisjon til MPLA.<ref name="Revolution">{{Cite book |last=Domínguez |first=Jorge |title=To Make a World Safe for Revolution: Cuba's Foreign Policy |date=1989 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0674893252 |location=Cambridge |pages=131–133}}</ref> Samanbrotet til den portugisiske [[Estado Novo]]-regjeringa etter [[Nellikrevolusjonen]] i 1974 avbraut all portugisisk militær aktivitet i Afrika, og førte fram til våpenkvile og forhandlingar om angolansk sjølvstende.<ref name="Rothschild1"/> [[Organisasjonen for afrikansk eining]] oppmuntra Holden Roberto, Jonas Savimbi og MPLA-leiaren [[Agostinho Neto]] til å koma saman i [[Mombasa]] tidleg i januar 1975, og dei forhandla fram ein avtale om å skipa ei koalisjonsregjering.<ref name="Weigert">{{Cite book |last=Weigert |first=Stephen |title=Angola: A Modern Military History |publisher=Palgrave-Macmillan |year=2011 |isbn=978-0230117778 |location=Basingstoke |pages=56–65}}</ref> Dette blei ratifisert i Alvor-avtalen seinare same månaden, som kalla på ei folkerøystene og fastsetja sjølvstendedatoen til landet til 11. november 1975.<ref name="Weigert" /> Alle tre gruppene følgde likevel opp våpenkvila ved å utnytta den gradvise portugisiske tilbaketrekkinga til å ta over ulike strategiske posisjonar, skaffa fleire våpen og utvide dei militære styrkane sine.<ref name="Weigert" /> Den raske tilføringa av våpen frå mange eksterne kjelder, særleg Sovjetunionen og USA, og eskalering av spenningane mellom nasjonalistpartia, dreiv fram eit nytt utbrot av fiendskap.<ref name="Weigert" /> Med stilltiande amerikansk og zairisk støtte byrja FNLA å samla store tal av troppar i nordlege Angola i eit forsøk på å bli militært overlegne.<ref name="Rothschild1" /> I mellomtida byrja MPLA å sikra kontroll over Luanda, der ambunduane historisk stod sterkt.<ref name="Rothschild1" /> Det braut ut sporadisk vald ut i Luanda i løpet av dei neste månadene etter at FNLA angreip det politiske hovudkvarteret til MPLA i mars 1975.<ref name="Weigert" /><ref name="Spikes">{{Cite book |last=Spikes |first=Daniel |title=Angola and the Politics of Intervention: From Local Bush War to Chronic Crisis in Southern Africa |publisher=McFarland & Company |year=1993 |isbn=978-0899508887 |location=Jefferson |pages=143–144}}</ref> Konflikten intensifiserte seg med gatekampar i april og mai, og UNITA blei involvert etter at over to hundre medlemmar av partiet blei massakrerte av ein MPLA-styrke i juni.<ref name="Weigert" /> Ein oppgang i sovjetiske våpenleveransar til MPLA påverka ei avgjersle frå Central Intelligence Agency (CIA) om å òg gje betydeleg hemmeleg hjelp til FNLA og UNITA.<ref name="Vanneman">{{Cite book |last=Vanneman |first=Peter |url=https://archive.org/details/sovietstrategyin00vann |title=Soviet Strategy in Southern Africa: Gorbachev's Pragmatic Approach |date=1990 |publisher=Hoover Institution Press |isbn=978-0817989026 |location=Stanford |pages=[https://archive.org/details/sovietstrategyin00vann/page/48 48–49] |url-access=registration}}</ref> I august 1975 bad MPLA om direkte hjelp frå Sovjetunionen i form av bakkestyrkar.<ref name="Vanneman"/> Sovjetarane avslo spurnaden, og tilbaud å senda rådgjevarar, men ingen tropper. Cuba var meir imøtekomande, og seint i september sendte landet nesten fem hundre kamppersonell til Angola, i lag med sofistikerte våpen og forsyningar.<ref name="Revolution"/> Ved sjølvstendet var det over tusen cubanske soldatar i landet.<ref name="Vanneman" /> Dei blei haldne forsynte av ei massiv flybru danna av sovjetiske fly.<ref name="Vanneman" /> Den vedvarande oppbygginga av cubansk og sovjetisk militær hjelpte MPLA til å driva motstandarane sine ut frå Luanda og stoppa innblanding frå zairiske og sørafrikanske styrkar, som var blitt sende ut i eit forsinka forsøk på å hjelpa FNLA og UNITA.<ref name="Weigert"/> FNLA blei stort sett utradert etter det avgjerande slaget ved [[Quifangondo]], men UNITA klarte å trekka ut sivile leiarar og militsfolk frå Luanda og søka tilflukt i sørlege provinsar.<ref name="Rothschild1"/> Derfrå heldt Savimbi fram med å driva eit innbite opprør mot MPLA.<ref name="Vanneman" /> [[Fil:Cuban_PT-76_Angola.JPG|mini|Sovjetiskprodusert cubansk PT-76-stridsvogn i Luanda under den cubanske intervensjonen i Angola i 1976.]] Mellom 1975 og 1991 innførte MPLA eit økonomisk og politisk system basert på prinsippa for vitskapleg sosialisme, som inkorporerte [[planøkonomi]] og ein marxistisk-leninistisk [[eittpartistat]].<ref name="Arming">{{Cite book |last=Ferreira |first=Manuel |title=Arming the South: The Economics of Military Expenditure, Arms Production and Arms Trade in Developing Countries |date=2002 |publisher=Palgrave-Macmillan |isbn=978-0-230-50125-6 |editor-last=Brauer |editor-first=Jurgen |location=Basingstoke |pages=251–255 |editor-last2=Dunne |editor-first2=J. Paul}}</ref> Det byrja eit ambisiøst nasjonaliseringsprogram, og den innanlandske private sektoren blei i stor grad avskaffa.<ref name="Arming" /> Privateigde føretak blei nasjonaliserte og innlemma i ein paraplyorganisasjon av statlege bedrifter kjend ''Unidades Economicas Estatais'' (UEE).<ref name="Arming" /> Under MPLA gjekk Angola gjennom ein signifikant grad av moderne [[industrialisering]].<ref name="Arming" /> Samstundes auka korrupsjonen i landet, og offentlege ressursar blei antan delte ut ueffektivt eller berre misbrukte av embetsmenn for personleg rikdom.<ref name="SSG1">{{Cite book |last=Akongdit |first=Addis Ababa Othow |title=Impact of Political Stability on Economic Development: Case of South Sudan |date=2013 |publisher=AuthorHouse Ltd, Publishers |isbn=978-1491876442 |location=Bloomington |pages=74–75}}</ref> Regjeringspartiet overlevde eit forsøk på statskupp av den [[Maoisme|maoistiske]] ''Organização Comunista de Angola'' (OCA) i 1977, som blei undertrykt etter ei rekkje blodige politiske utreinskingar der tusenvis av OCA-tilhengarar omkom.<ref name="Tucker1">{{Cite book |last=Tucker |first=Spencer |title=Encyclopedia of Insurgency and Counterinsurgency: A New Era of Modern Warfare |date=2013 |publisher=ABC-CLIO Ltd, Publishers |isbn=978-1610692793 |location=Santa Barbara |pages=374–375}}</ref> MPLA gav opp den marxistiske ideologien sin på den tredje partikongressen i 1990, og erklærte [[sosialdemokrati]] for å vera den nye plattforma sin.<ref name="Tucker1"/> Angola blei så medlem av [[Det internasjonale pengefondet]], og avgrensingar av marknadsøkonomien blei reduserte i eit forsøk på å tiltrekka seg utanlandske investeringar.<ref name="Tordoff1">{{Cite book |last=Tordoff |first=William |title=Government and Politics in Africa |date=1997 |publisher=Palgrave-Macmillan |isbn=978-0333694749 |edition=Third |location=Basingstoke |pages=97–98}}</ref> I mai 1991 kom det til fredsavtale med UNITA gjennom Bicesse-avtalen, som la planar om eit nytt val i september 1992.<ref name="Tordoff1" /> Då MPLA fekk ein stor valsiger, protesterte UNITA mot resultata av både president- og parlamentsvalet og gjekk tilbake til krigføring.<ref name="Tordoff1" /> Etter valet fann halloween-massakren stad frå 30. oktober til 1. november, der MPLA-styrkar drap tusenvis av UNITA-tilhengjarar.<ref>{{Cite book |last=W. James |first=Martin |title=Historical Dictionary of Angola |publisher=Rowman & Littlefield |year=2004 |isbn=978-1538111239 |pages=161–162}}</ref> === 2000-talet === [[Fil:Porto_de_Luanda_-_Angola_2015.jpg|høgre|mini|Luanda har hatt utbreidd byfornying på 2000-tale, i stor grad støtta av profitt frå olje- og diamantindustrien.]] 22. februar 2002 drap regjeringstyrkar Jonas Savimbi i ei trefning i Moxico-provinsen.<ref>{{Kjelde www|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1839252.stm|tittel=Savimbi 'died with gun in hand'|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20230614151458/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1839252.stm|arkivdato=14. juni 2023|språk=en|utgjevar=BBC News|vitja=14. august 2023}}</ref> UNITA og MPLA blei samde om Luena-memorandumet i april; UNITA gjekk med på å gje opp den væpna fløya si.<ref>{{Kjelde www|url=https://ukzn-dspace.ukzn.ac.za/bitstream/handle/10413/14282/Naufila_Marmiliano_Keyse_de%20Oliveira_2016.pdf|tittel=A search for an integrated peace framework for Angola: the case of Kuito-Bié and Viana|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20230814223551/https://ukzn-dspace.ukzn.ac.za/bitstream/handle/10413/14282/Naufila_Marmiliano_Keyse_de%20Oliveira_2016.pdf|arkivdato=14. august 2023|forfattar=Naufila|førenamn=Marmiliano Keyse de Oliveira|år=2016|verk=[[University of KwaZulu Natal]]|vitja=14. august 2023}}</ref> Med val i 2008 og 2012 oppstod det eit system med MPLA som statsberande parti med UNITA og FNLA som opposisjonsparti.<ref>{{Cite book |last=Pacatolo |first=Carlos |url=https://iep.lisboa.ucp.pt/pt-pt/asset/10381/file |title=The Emerging Predominant Party Systems in Angola (2008– 2017) |publisher=CIEP – Centro de Investigação do Instituto de Estudos Políticos |year=2022 |location=Lisboa |pages=3–15 |access-date=19. februar 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219152508/https://iep.lisboa.ucp.pt/pt-pt/asset/10381/file |archive-date=19. februar 2023 |url-status=live}}</ref> Angola har ein alvorleg humanitær krise som resultat av den langvarige krigen, ei mengd utlagde [[landmine]]r og den vedvarande politiske agitasjonen for sjølvstende for eksklaven [[Cabinda-provinsen|Cabinda]]. Dei fleste av dei interne flyktningane har slått seg ned i uformelle busetnader rundt hovudstaden. Situasjonen for angolanarar i ''musseques'' (slumområde) er framleis desperat.<ref>For an overall analysis see Ricardo Soares de Oliveira, Magnificent and Beggar Land: Angola since the Civil War, London: Hurst, 2015</ref><ref>Lari (2004), Human Rights Watch (2005)</ref> Ein [[tørke]] i 2016 førte til den verste matkrisa i [[sørlege Afrika]] på 25 år. Ho ramma 1,4 millionar menneske i sju av dei 18 provinsane i Angola. Matprisane gjekk opp og akutt [[Feilernæring|underernæring]] blei dobla, noko som hadde ein effekt på over 95 000 born.<ref>{{Cite news|last=Vidal|first=John|date=22. mai 2016|title=How southern Africa is coping with worst global food crisis for 25 years|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2016/may/22/southern-africa-worst-global-food-crisis-25-years|url-status=live|access-date=13 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518174602/https://www.theguardian.com/global-development/2016/may/22/southern-africa-worst-global-food-crisis-25-years|archive-date=18. mai 2024|issn=0261-3077}}</ref> [[José Eduardo dos Santos]] gjekk av som [[president i Angola]] etter 38 år ved makta i 2017, og blei etterfølgd av [[João Lourenço]], som han sjølv hadde handplukka.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.dw.com/en/who-is-angolas-new-president-joao-lourenco/a-40218458|tittel=Who is Angola's new president Joao Lourenco? &#124; DW &#124; 26.09.2017|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20210203010533/https://www.dw.com/en/who-is-angolas-new-president-joao-lourenco/a-40218458|arkivdato=3. februar 2021|utgjevar=Deutsche Welle|vitja=26. februar 2021}}</ref> Nokre medlemmar av familien dos Santos blei seinare knytte til stor korrupsjon. Dottera [[Isabel dos Santos]] blei avsett som leiar for det statlege ojeselskapet [[Sonangol Group|Sonangol]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-42003016|title=Angola sacks Africa's richest woman|date=15. november 2017|publisher=[[BBC News]]|access-date=21 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171118031625/http://www.bbc.com/news/world-africa-42003016|archive-date=18. november 2017|url-status=live}}</ref> og seinare etterforska for korrupson. I august 2020 blei sonen [[José Filomeno dos Santos]] dømd til fengsel i fem år for svindel og korrupsjon.<ref>{{cite news |title=José Filomeno dos Santos: Son of Angola's ex-leader jailed for five years |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53774288 |publisher=BBC News |date=14 August 2020 |access-date=7 June 2022 |archive-date=7. juni 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607203552/https://www.bbc.com/news/world-africa-53774288 |url-status=live }}</ref> I juli 2022 døydde tidlegare president dos Santos i Spania.<ref>{{Cite news|date=28. august 2022|title=José Eduardo dos Santos: State funeral for Angola ex-president|publisher=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-62705492|url-status=live|access-date=5 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230131233938/https://www.bbc.com/news/world-africa-62705492|archive-date=31. januar 2023}}</ref> I august 2022 vann MPLA igjen fleirtal ved valet, og Lourenço blei vald til president att for ein andre femårsperiode. Fleirtalet var likevel det lågaste partiet hadde hatt i historia.<ref>{{Cite news|title=Angola's MPLA ruling party wins elections and presidency|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/8/29/angola-ruling-party-wins-vote-and-president-a-second-term|url-status=live|access-date=5. september 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213030812/https://www.aljazeera.com/news/2022/8/29/angola-ruling-party-wins-vote-and-president-a-second-term|archive-date=13. desember 2022}}</ref> == Folkesetnad == [[Fil:Angola Ethnic map 1970.svg|mini|upright=1.2|Historisk etnisk inndeling av Angola]] {|class="infobox" style="font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 200px;" |- style="color:black; background:#f5f5f5;" !Folkegrupper<ref name="CIA"/> |- |{{Pie chart |value1=37.0 |label1=[[ovimbundu]] |value2=25.0 |label2=[[kimbundu]] |label3=[[Kongofolk|bakongo]] |value3=13.0 |etikett4=Andre |value4=25.0 |breidd=150 |color1=ivory |color2=lightskyblue |color3=darkseagreen |color4=gold}} |} Angola gjennomførte ei folketeljing i 2014 for fyrste gong sidan 1970. Ho fann eit folketal på {{formatnum:24383301}},<ref name="INE Angola">{{Citation |title=Resultados Definitivos do Recenseamento Geral da População e da Habitação de Angola 2014 |date=mars 2016 |url=http://aiangola.com/wp-content/uploads/2016/03/Publica%C3%A7%C3%A3o-Resultados-Definitivos-Censo-Geral-2014_Vers%C3%A3o-22032016_DEFINITIVA-18H17.pdf |trans-title=Final Results of the General Census of Population and Housing of Angola 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160506013702/http://aiangola.com/wp-content/uploads/2016/03/Publica%C3%A7%C3%A3o-Resultados-Definitivos-Censo-Geral-2014_Vers%C3%A3o-22032016_DEFINITIVA-18H17.pdf |publisher=Instituto Nacional de Estatística |language=pt |archive-date=6 .mai 2016 |url-status=dead}}</ref> 12&nbsp;499&nbsp;041 menn og 13&nbsp;289&nbsp;983 kvinner.<ref name="CensusUNData">{{webbref | url = https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2015/Table03.pdf | titel = 3. Population by sex, annual rate of population increase, surface area and density | utgivare = United Nations Statistics Division | språk = en, fr | sid = 1 | hämtdatum = 2 juni 2017 }}</ref> Ved den føre folketeljinga fann ein eit folketal på 5&nbsp;646&nbsp;166, der 2&nbsp;943&nbsp;974 var menn og 2&nbsp;702&nbsp;192 kvinner.<ref name="AngolaCensusExtra">{{webbref | url = http://data.un.org/Data.aspx?d=POP&f=tableCode%3a1 | titel = Population by sex and urban/rural residence | utgivare = United Nations Statistics Division | språk = engelsk | hämtdatum = 2. juni 2017 }}</ref> Dei viktigaste folkegruppene i landet er [[ovimbunduar]] (37 %), [[kimbunduar]] (25 %) og [[bakongoar]] (13 %).<ref name=CIA>{{Cite CIA World Factbook|country=Angola|title=Angola|access-date=22. juni 2023|year=2023}}</ref> Det finst eit drygt hundretals bantutalande folk i landet, med innslag av sanfolk i sør. Angola er ganske tynt folkesett bortsett frå rundt kystbyane og på det sentrale høgplatået. Den [[Urbanisering|urbane]] folkesetnaden var på 62 prosent i 2014.<ref name="AngolaCensusExtra"/> Landet er prega av mange tiår med [[borgarkrig]] og har ei fattig og lågt utdanna befolkning. Gjennomsnittleg alder er 18,2 år (2002) og gjennomsnittleg levealder 37,0 år (2003). Over halvparten av den vaksne befolkninga kan ikkje lesa eller skriva. === Språk === Ein talar [[portugisisk]], [[bantuspråk]] som [[umbundu]] og [[kimbundu]] og andre afrikanske språk i Angola.<ref name="CIA"/> Portugisisk er det offisielle språket. Det finst rundt 40 språk i Angola.<ref name="Etno">{{citation|url=https://www.ethnologue.com/country/AO/languages/ |title=Angola|utgjevar= Ethnologue|vitja=2025-08-17}}</ref> Dei fleste språka er bantuspråk. I tillegg blir det tala [[khoisanspråk]] av [[sanfolk]] i [[Kalahari]]. === Religion === Majoriteten av folkesetnaden i Angola (53&nbsp;prosent) er offisielt [[kristne|kristen]]. 38&nbsp;prosent er [[den katolske kyrkja|katolikkar]] og 15&nbsp;prosent er [[Protestantisme|protestantar]]. Til den sistnemnde gruppa høyrer [[Assemblies of God]], [[Convenção Baptista de Angola]], [[Igreja Evangélica Baptista em Angola]], [[Igreja Evangélica Congregacional em Angola]], [[Evangelical Church of Angola]], [[Our Lord Jesus Christ Church in the World]] (Kimbanguist), [[Reformed Evangelical Church of Angola]], [[Sjundedagsadventisterna]], [[Union of Evangelical Churches of Angola]] og [[Den sameinte metodistkyrkja]]. I Angola finst det òg over 143&nbsp;000 [[Jehovas vitne]] (2017). Rundt halvparten av angolanarane praktiserer innfødde religionar, med innslag av [[animisme]] og/eller forfedredyrking. Det finst også ein [[muslimar|muslimsk]] minoritet med færre enn 100&nbsp;000 tilhengjarar, hovudsakleg med opphav i innvandrarar frå Vest-Afrika og [[Libanon]].<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108352.htm International Religious Freedom Report 2008]</ref> == Kultur == === Massemedia === [[Fil:Rádio_Malanje.JPG|mini|Radio Malanje.]] Pressa blei nasjonalisert i 1976. Dei fleste avisene og tidsskrifta kjem ut i Luanda, blant dei: * ''Jornal de Angola'' med magasinet ''Cultura'' * ''Noticias de Angola'' I dag finst det også fleire private vekeblad. Angolanske radiostasjonar sender på fleire språk, som portugisisk, engelsk, fransk, spansk, chokwe, kikongo, kimbundu og umbundu.<ref>[https://www.britannica.com/place/Angola/Government-and-society/ ”Media and publishing”] {{Wayback|url=https://www.britannica.com/place/Angola/Government-and-society/|date=20170923024522}}. Läst 21 januari 2018.</ref> Den statlege TV-stasjonen ''Televisão Pública de Angola (TPA) '' blei grunnlagd i 1973. No finst det fleire private TV-kanalar. ''Agência Angola Press (Angop) '' er eit statleg nyheitsbyrå. Internett blei brukt av 23 prosent av folkesetnaden i 2016.<ref>[http://www.internetlivestats.com/internet-users-by-country/ ”Internet Users by Country (2016)”]. Läst 31 januari 2018.</ref> === Kunstartar === Kulturen i Angola har røter hos bantufolka som levde i det gamle Kongoriket. Portugisarar, som kom til kysten av landet for 400 år sidan, byrja ikkje setja kulturelle spor før på sistedelen av 1800-talet, innan felt som arkitektur, litteratur og musikk ([[fado]]).<ref name="EofA">{{Webbref|url=https://angola.org/culture/|titel=Angolan Culture|hämtdatum=2022-03-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190724063137/https://angola.org/culture/|arkivdatum=2019-07-24}} Läst 22 november 2017.</ref> ==== Musikk og dans ==== [[Fil:Angola_Trompete_und_Panflöte_Linden-Museum_38362_38365.jpg|mini|Angolansk tradisjonell trompet og panfløyte.]] Angola har ein levande musikkultur der kvar region i landet har sin eigen lokale dans. Den angolanske dansen [[semba]] spreidde seg i samband med slavehandelen til Brasil. Frå semba har det utvikla seg andre dansar, som kizomba og kuduro. Kuduro kjem frå språket kimbundu, men har dobbel tyding ved at det tyder "hard rumpe" på portugisisk. Dansen kan liknast med ei blanding av techno, funk, batucada og afro. Kizomba er ein pardans som har liknande dansesteg som latinsk [[bachata]]. Kizomba er blitt meir og meir populær, og blir i dag òg dansa i Portugal. Kjende musikarar frå Angola er [[Bonga (musician)|Bonga]], [[Waldemar Bastos]], [[Lourdes Van-Dúnem|Maria de Lourdes Van-Dúnem]], [[Paulo Flores]] og [[Teta Lando]].{{sfn|Oyebade|2007|p=145-151}} ==== Biletkunst ==== [[Fil:Masks_of_Africa_of_Chokwe_people.jpg|mini|Maske frå chokwefolket.]] Nord-Angola er eit av dei mest kunstrike områda i Afrika, særleg når det gjeld det gamle Kongoriket. Skulpturkunsta deira er naturalistisk og omfattar fetisjar, mor og barn- og forfaderfigurar. Forfader-statuane til chokwefolket er mektige. Tradisjonelle masker er blitt laga i tre eller tøy for å nyttast av dansarar.<ref>{{Bokref|redaktör=Engström Christer, Marklund Kari|titel=Nationalencyklopedin: ett uppslagsverk på vetenskaplig grund utarbetat på initiativ av Statens kulturråd|år=1989-1996|utgivare=Bra böcker|utgivningsort=Höganäs|språk=swe|isbn=91-7024-619-X|libris=8211184}}</ref> Ein viktig angolansk samtidskunstnar er [[António Ole|Antonio Ole]].<ref name="Siegert2">Nadine Siegert (2010) ''António Ole'', Journal of Contemporary African Art, nr.26, sid:39-47, DOI 10.1215/10757163-2009-004</ref> Olé er frå Luanda, og er ein internasjonalt kjend biletkunstnar som mellom anna er representert på [[Moderna museet]] i Stockholm. Han arbeider med film og fotografi og har delteke i biennalar i Havanna, Johannesburg og Venezia.<ref>{{Webbref|url=http://www.culturebase.net/artist.php?1237|titel=Antonio Olé|hämtdatum=2015-09-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304185433/http://www.culturebase.net/artist.php?1237|arkivdatum=2016-03-04}}</ref> I Luanda opna tekstilkunstnaren [[Marcela Costa]] eit galleri, Celamar, som ho har utvikla til eit mangfaldig kulturelt senter som speglar den rike floraen av kunsttalent i Angola. Ho har mellom anna investert mykje i kvinnelege kunstnarar.<ref>{{Webbref|url=http://www.miljomagasinet.se/artiklar/120801-reportage-fran-angola-del-ii.html|titel=Reportage från Angola del II|hämtdatum=2018-02-21|verk=www.miljomagasinet.se|språk=sv}}</ref> ==== Litteratur ==== Utviklinga av angolansk litteratur byrja skyta fart omtrent samstundes med veksten til nasjonalismen og lengta etter frigjering frå kolonimakta. Den litterære rørsla stod nær MPLA, som blei grunnlagd av intellektuelle angolanarar og portugisarar, sistnemnde i opposisjon mot diktaturet og dei umenneskelege vilkåra i Angola.<ref>{{Tidskriftsref|rubrik=Angolas litteratur|url=http://snl.no/Angolas_litteratur|tidskrift=Store norske leksikon|år=2020-10-30|hämtdatum=2022-03-23|språk=nb|förnamn=Helge|efternamn=Rønning}}</ref> Det angolanske forfattarforbundet, UEA, blei skipa ein månad etter sjølvstandet, den 10. desember 1975. Den fyrste presidenten for forbundet var diktaren Agostinho Neto, som også var den fyrste presidenten i Angola. UEA har bibliotek, forlag, førelesingsal og internettkafé i Luanda.<ref>{{Webbref|titel=União dos Escritores Angolanos|url=https://www.ueangola.com/|verk=União dos Escritores Angolanos|hämtdatum=2022-03-23|språk=pt-pt|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220315194619/https://www.ueangola.com/|arkivdatum=2022-03-15}}</ref> === Tradisjonar === ==== Matkultur ==== Angolansk matkultur er påverka av fleire utanlandske matkulturar, særleg den portugisiske, som følgde med alle innvandrarane i kolonitida. Basiskosten består av bønner, ris og mjøl kombinert med kjøt og fisk med mange ulike sausar.{{Sfn|Oyebade|2007}} Angola har ein lang kyst med mange elver, og fersk fisk og skaldyr er derfor ein vanleg del av kvardagsmaten. ==== Festivalar ==== I 2014 blei den nasjonale kulturfestivalen{{Efn|National Festival of Angolan Culture.}} gjenoppteken etter eit avbrot på 25 år på grunn av krigen. Festivalen blei halden i 20 dagar i alle provinshovudstader.<ref>[http://www.angop.ao/angola/en_us/noticias/lazer-e-cultura/2014/11/51/Retrospect2014-Fenacult-marks-cultural-year,58a0fcae-b594-4edd-bc8b-1d7e2e798f14.html/ ”National Angolan Festival of Culture”] {{Wayback|url=http://www.angop.ao/angola/en_us/noticias/lazer-e-cultura/2014/11/51/Retrospect2014-Fenacult-marks-cultural-year,58a0fcae-b594-4edd-bc8b-1d7e2e798f14.html/|date=20170707065421}}. Vitja 19. januar 2018.</ref> ==== Karneval ==== Karnevalen i Luanda har gamle aner, og blei skildra av portugisarar allereie i 1857. På denne folkefesten kledde ein seg ut som personar frå det gamle Kongoriket. Der var kongar, dronningar, krigarar, portugisarar og mange andre.<ref>{{Bokref|efternamn=Lagerström|förnamn=Birgitta|medförfattare=Nilsson Hillevi, Lagerström Birgitta|titel=Angolanskor|år=1993|utgivare=Afrikagrupperna|utgivningsort=Stockholm|språk=swe|isbn=91-85584-43-6|libris=7750595 sid 89, läst 15-09-11}}</ref> I byrjinga var karnevalet ein spontan fest, organisert av foreiningar som valde ruter og framførte sine eigne rytmar. Frå 1990-talet byrja karneval å spreia seg til andre byar og fekk støtte av respektive kommunar.<ref>[http://www.our-africa.org/angola/carnival/ ”Carnival time”] {{Wayback|url=http://www.our-africa.org/angola/carnival/|date=20171214224731}}. Läst 23 november 2017.</ref> Karnevalet på [[Avenida 4 de Fevereiro|Marginal do Luanda]] er blitt kjent, og kan minna om [[karnevalet i Rio de Janeiro]]. ==== Andre festar og festivalar ==== * Festen på Luandaøya er ein årleg fest den andre fredagen i november og ein hyllest til Kianda, vassgudinna som er vernehelgen for fiskarar.<ref name="iex">{{kjelde www|url=https://www.iexplore.com/articles/travel-guides/africa/angola/festivals-and-events/ |tittel=Angola Holidays and Festivals |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160525172954/https://www.iexplore.com/articles/travel-guides/africa/angola/festivals-and-events/|arkivdato=2016-05-25|vitja=19. januar 2018}}</ref> * Musikkfestivalen i Sumbe er ein internasjonal festival som blir halden i tre dagar i september i provinsen Cuanza Sul.<ref name="iex"/> * Muxima pilegrimsvandring i august/september er ein populær religiøs festival og går til Vår frue-kyrkja i Muxima.<ref>[http://www.angolamarket.com/index.php?page=view/article/116/Muxima-Pilgrimage/ ”Muxima Pilgrimage”] {{Wayback|url=http://www.angolamarket.com/index.php?page=view%2Farticle%2F116%2FMuxima-Pilgrimage%2F|date=20180120124316}}. Vitja 20. januar 2018.</ref> === Idrett === ==== Fotball ==== [[Fil:Fans_of_the_Angolan_national_football_team_in_Cologne.jpg|mini|Angolanske fotballfans i [[Köln]].]] Angola var vert for det afrikanske fotballmeisterskapet i 2010. Angola kom på femte plass av 15 tevlande lag. Landslaget deltok for fyrste gong i [[VM i fotball 2006|VM i fotball]] i Tyskland i 2006. Det blei slått ut av Portugal, som kom på fjerde plass i turneringa. ==== Basketball og handball ==== Herrelaget i basketball har vunne ei rekkje afrikanske meisterskap, og deltar regelmessig i dei olympiske leikane. Angola delteke i VM i handball for damer i fleire år. ==== Andre ==== Den afrikansk-brasilianiske kampsporten ''[[capoeira]]'' er svært populær i Angola.<ref>[http://mestreroberval.com/ ”Capoeira Angola”] {{Wayback|url=http://mestreroberval.com/|date=20180121002943}}. Vitja 19. januar 2018.</ref> Sporten blei ført til [[Brasil]] med angolanske slavar.<ref>[http://www.topendsports.com/world/countries/angola.htm/ ”Sport in Angola”] {{Wayback|url=http://www.topendsports.com/world/countries/angola.htm/|date=20170701114545}}. Vitja 27. november 2017.</ref> ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *{{kjelde www|tittel=Angolas geologi og landformer|dato=2013-01-12|verk=Store norske leksikon|henta =21. januar 2014 |url=http://snl.no/Angolas_geologi_og_landformer}} === Trykte kjelder === * {{bokref |redaktör=Daleke Pia |titel=Länder i fickformat. 202, Angola |utgåva=Omarb. och aktualiserad version /[av Ulla Nordlöf-Lagerkranz ; redaktör: Pia Daleke] |år=2015 |utgivare=Utrikespolitiska institutet (UI) |utgivningsort=Stockholm |språk=swe |isbn=978-91-7507-300-2 |libris=18886427 }} * {{bokref |titel=Befrielsekampen i Afrika |utgåva=1. uppl. |år=1977 |utgivare=Utg. |utgivningsort=Stockholm |språk=sv |isbn=91-85584-02-9 |libris=7750562 }} *{{cite book |ref=CITEREFOyebade2007 |last=Oyebade |first=Adebayo O. |title=Culture and customs of Angola |series=Culture and customs of Africa, 1530-8367 |year=2007 |publisher=Greenwood Press |place=Westport, Conn. |language=en |isbn=0-313-33147-2 }} *{{bokref |efternamn=Hodges |förnamn=Tony. |titel=Angola: anatomy of an oil state |utgåva=2. |serie=African issues, 99-2469405-8 |år=2004 |utgivare=Indiana Univ. Press |utgivningsort=Bloomington |språk=eng |isbn=0-253-21678-8 |libris=12236919 }} ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Angola|Angola]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 17. november 2005 og 19. august 2025.'' *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Angola|Angola]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 6. august 2025.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{Commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Sørlege Afrika}} {{AU}} {{OPEC}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Angola| ]] [[Kategori:Sørlege Afrika]] [[Kategori:Land i Afrika]] [[Kategori:Tidlegare portugisiske koloniar]] [[Kategori:AU-land]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2025]] ps58dpec6w6ko1h1r6nwhx0m8pa9j0r 0 20315 3683346 3397088 2026-11-08T14:03:40Z HerVal7752 105842 Landboks 3683346 wikitext text/x-wiki {{landboks |namn = Republikken Mosambik |andre namn = {{lang|pt|República de Moçambique}} |adjektiv = mosambikisk |riksvåpen = EscudoMozambique.PNG |flagg = Flag of Mozambique.svg |motto = |nasjonaldag = 25. juni |nasjonalsong = [[Pátria Amada]] |hovudstad = Maputo |minoritetsspråktype = Anerkjente<br />&nbsp; &nbsp; &nbsp;regionale<br />&nbsp; &nbsp; &nbsp;språk |minoritetsspråk = [[tsonga]], [[makhuwa]], [[sena]], [[lomwe]] og [[swahili]] |styresett = [[Semipresidentialisme|Semipresidentiell]] [[republikk]] under eit [[autoritær]]t styre |statsoverhovudtype = [[President]] |statsoverhovud = Daniel Chapo |statsminister = Maria Benvinda Levy |grunnlagdtype = [[Sjølvstende]]{{ikkjefeit| frå<br />[[Portugal]]}} |grunnlagd = [[25. juni]] [[1975]] |vassareal = 2,2&nbsp;% |valuta = [[Metical]] |tidssone = [[UTC]] +2 |telefonkode = +258 |domene = .mz }} '''Mosambik''', offisielt '''Republikken Mosambik''',{{mrk|[[portugisisk]] {{lang|pt|República de Moçambique}} }} er ein stat søraust i [[Afrika]] som har grenser til [[Malawi]], [[Sør-Afrika]], [[Eswatini]], [[Tanzania]], [[Zambia]] og [[Zimbabwe]] og kystline til [[Mosambikkanalen]] i [[Indiahavet]]. [[Zambezi]]elva renn gjennom nordlege område av landet. == Historie == Dei fyrste innbyggjarane i Mosambik var [[sanfolk|san]]-[[jegerar og samlarar]], forfedrar til [[khoisan]]folka. Mellom det 1. hundreåret og det 4. hundreåret migrerte bølgjer av [[bantu]]språklege folkeslag frå nord gjennom [[Zambezi]]-dalen og så gradvis inn på platået og kystområda. Bantuane var jordbrukarar og jernsmedar. [[Fil:Mozambique n2.jpg|mini|venstre|Ilha de Moçambique vart fyrst okkupert av portugisiske oppdagarar seint på 1400-talet.]] Då [[Portugal|portugisiske]] reisande nådde Mosambik i 1498, hadde [[arabarar|arabiske]] handelsbusetnadar eksistert langs kysten og øyane utanfor i fleire hundreår. Frå om lag 1500 vart portugisiske handelsstasjonar og [[festning]]ar vanlege stoppestader på den nye ruta til austen. Seinare reiste handelsmenn og utforskarar til dei indre regionane på leiting etter [[gull]] og [[slaveri|slavar]]. Sjølv om den portugisiske innflytnaden gradvis vart utvida, var makta deira avgrensa og utøvd gjennom individuelle busetjarar som vart gjevne mykje sjølvstyre. Resultatet var at investeringane mangla medan [[Lisboa]] konsentrerte seg om den lukrative handelen med [[India]] og det fjerne austen og om koloniseringa av [[Brasil]]. Tidleg på 1900-talet hadde portugisarane endra administrasjonen av store delar av Mosambik til store private selskap, som [[Mosambik-kompaniet]], [[Zambezi-kompaniet]] og [[Niassa-kompaniet]], kontrollert og finansiert hovudsakleg av [[Storbritannia|britar]] som etablerte jernbaneliner til dei britiske koloniane i nærleiken og [[Sør-Afrika]]. På grunn av at politikken vart laga for å kome kvite busetjarar og det portugisiske heimlandet til gode, vart lita merksemd retta mot den nasjonale integrasjonen i Mosambik, den økonomiske [[infrastruktur]]en i landet eller opplæring av folkesetnaden. Medan mange europeiske nasjonar gav sjølvstende til sine koloniar etter [[den andre verdskrigen]], klamra Portugal seg til konseptet om at Mosambik og andre portugisiske koloniar var provinsar av moderlandet, og emigrasjonen til koloniane bloma. Den portugisiske folkesetnaden i Mosambik ved sjølvstendet var på rundt 250&nbsp;000. Ynsket om mosambikisk sjølvstende utvikla seg raskt, og i 1962 skipa fleire antikolonistiske politiske grupper [[FRELIMO|Frente de Libertação de Moçambique]] (FRELIMO) som sette i gang ein væpna kampanje mot portugisarane sitt kolonistyre i september 1964. Etter ti år med sporadisk krigføring og større politiske endringar i Portugal, vart Mosambik sjølvstendig 25. juni 1975. Etter det portugisiske [[statskupp]]et i april 1974, braut portugisisk kolonialisme saman. I Mosambik kom det ei militær avgjerd om å trekkje seg ut i konteksten av eit tiår med væpna antikolonialistisk kamp, fyrst leia av amerikansk-utdanna [[Eduardo Mondlane]] som vart myrda i 1969. Då sjølvstendet vart oppnådd i 1975, etablerte leiarane av den militære kampanjen til FRELIMO raskt ein [[eitpartistat]] alliert med den [[Sovjetunionen|sovjetiske]] blokka og forbaud rivaliserande politisk aktivitet. FRELIMO eliminerte politisk pluralisme, religiøse utdanningsinstitusjonar og rolla til tradisjonelle autoritetar. [[Fil:Mozambique-CIA WFB Map.png|mini|venstre|Kart over Mosambik.]] Den nye regjeringa under president [[Samora Machel]] gav ly og støtte til sørafrikanske ([[African National Congress|ANC]]) og zimbabwiske frigjeringsrørsler ([[ZANU]]), medan regjeringane i fyrst [[Rhodesia]] og seinare Sør-Afrika under [[apartheid]] fostra og finansierte ei væpna opprørsrørsle i sentrale Mosambik. Denne vart kalla [[Resistência Nacional Moçambicana]] (RENAMO). [[Borgarkrigen i Mosambik|Borgarkrig]], sabotasje frå nabostatane og økonomisk kollaps karakteriserte det fyrste tiåret med mosambikisk sjølvstende. Ein annan ting som prega denne perioden var masseutvandringa av portugisarar, svak infrastruktur, nasjonalisering og økonomisk vanstyre. I løpet av det meste av borgarkrigen, klarte ikkje regjeringa å utøve effektiv kontroll utanfor dei urbane områda, og mange av dei var avskorne frå hovudstaden. Ein trur at om lag ein million mosambikarar omkom under borgarkrigen, 1,7 millionar flykta til nabostatane og fleire millionar var interne flyktningar. Den 19. oktober 1986 var Samora Machel på veg tilbake frå eit internasjonalt møte i [[Malawi]] i presidenten sitt fly, [[Tupolev Tu-134]] då det krasja i [[Lebombo-fjella]] nær Mbuzini. Det var ni overlevande etter krasjet, men president Machel og 24 andre døydde, inkludert ministrar og embetsmenn i den mosambiske regjeringa. Representantar for [[Sovjetunionen]] hevda at flyet med vilje vart omdirigert av eit falskt [[VHF-peileutrusting|navigasjonssignal]]. Denne teknologien skal ha vorte gjeven av militære etteretningsoperatørar frå [[apartheid]]-regjeringa. Etterfølgjaren til Machel, [[Joaquim Chissano]], heldt fram reformene og innleia fredsforhandlingar med RENAMO. Den nye grunnlova vart innført i 1990. Denne la grunnlaget for eit fleirpartisystem, marknadsbasert økonomi og frie val. Borgarkrigen slutta i oktober 1992 med [[den mosambikiske fredsavtalen i Roma|den generelle fredsavtalen i Roma]]. Under overoppsyn av ONUMOZ sine fredsvernande styrkar frå [[FN]], vende freden tilbake til Mosambik. Før midten av 1995 hadde meir enn 1,7 millionar mosambikiske flyktningar som hadde søkt asyl i nabolanda [[Malawi]], [[Zimbabwe]], [[Eswatini]], [[Zambia]], [[Tanzania]] og Sør-Afrika som eit resultat av krig og tørke, vendt tilbake som del av den største tilbakeføringa ein har sett i subsaharisk Afrika. I tillegg vende rundt fire millionar interne flyktningar tilbake til dei opphavlege områda sine. == Klima == Sjølv om dei sørlege områda av landet strekkjer seg ut av tropane, har heile landet eit typisk [[tropisk klima]]. [[Sump]]områda i sør har mykje varmt og lummert [[vêr]] i regntida frå desember til mars, og mildt vêr med enkelte [[regn]]byer om vinteren. [[Maputo]] har ein normal årsnedbør på 761&nbsp;mm. Lenger nord kjem regnbyene oftare, og vêret er enno meir klamt. [[Sofala]], som ligg her, har ein normal årsnedbør på 1523&nbsp;mm. Indre område er derimot tørrare og varmare, særleg [[Limpopo]]dalen og [[Tete]]området. Temperaturane her ligg på rundt 35&nbsp;°C på dagtid i oktober og november før regnet kjem. [[Tropisk syklon|Tropiske syklonar]] går sjeldan inn over landet, men kan stundom gje store nedbørsmengder og [[flaum]] frå desember til april. ==Merknader== {{merknadar}} ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=2026}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Sørlege Afrika}} {{AU}} {{geografispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Mosambik| ]] [[Kategori:Land i Afrika]] [[Kategori:Vest-Afrika]] [[Kategori:Tidlegare portugisiske koloniar]] [[Kategori:AU-land]] 9tylx7ropogwera84fmzacxipkln7hr 10 20344 3683347 2958132 2026-11-08T14:04:11Z HerVal7752 105842 [[Kategori:Utgåtte malar]] 3683347 wikitext text/x-wiki <div align=right>{{endre|Mal:Fakta om Mosambik}}</div> {{Infoboks_land| lokalt_namn = Republica de Moçambique| norsk_namn = Mosambik| adjektiv = mosambikisk| bilete_riksvåpen = EscudoMozambique.PNG| bilete_flagg = Flag of Mozambique.svg| bilete_kart = LocationMozambique.png| nasjonale_motto = | nasjonaldag = [[25. juni]]| nasjonalsong = [[Pátria Amada]]| hovudstad = [[Maputo]]| offisielle_språk = [[Portugisisk]]| styresett = [[Republikk]]| leiar_titlar = [[President]] <br> [[Statsminister]]| leiar_namn = [[Armando Guebuza]] <br> [[Alberto Vaquina]]| sjølvstende_type = Sjølvstende| sjølvstende_hendingar = frå [[Portugal]]| sjølvstende_datoar = [[25. juni]] [[1975]]| flatevidd_andel_vatn = 2,2&nbsp;%| folketal_teljing = 21 397 000| folketal_teljing_år = 2007| folketal_tettleik_rangering = 149| valuta = [[Metical]]| tidssone = [[UTC]] +2| internasjonal_telefonkode = 258| nasjonale_toppdomene = .mz| fotnotar =| }} <noinclude> [[Kategori:Utgåtte malar]] </noinclude> qro1fx0qbuoky71ja0asdhrorw11eza 0 27108 3683367 3411370 2026-11-08T20:16:08Z ~2026-59475-85 160748 /* Bakgrunnsstoff */ Korrigert lenke 3683367 wikitext text/x-wiki [[Fil:Citrcx1silver.jpg|mini|høgre|Citroën CX]] '''Citroën CX''' var ein [[bil]] produsert av [[Citroën]] frå 1974 til 1991 i 1&nbsp;170&nbsp;645 eksemplar (Berline og Break). Berline var personbil, og Break stasjonsvogn/varebil. Break (samt Prestige; Berline med ekstra god plass for baksetepassasjerane) hadde lenger akselavstand. Bremsar, styring og fjøring (luftfjøring) var hydraulisk styrt. Automatisk nivåregulering (lastuavhengig), som kunne stillast mellom landeveg og terreng. Fekk «ansiktstløfting» i 1985, og vart frå då av (årsmodell 1986) kalla serie 2: Nye instrument, ny midtkonsoll, nye støytfangarar, nye seter, samt div. anna. == Sjå òg == * [[Citroën]] == Bakgrunnsstoff == * [http://www.citroencx.no Citroencx.no] * [https://citroencx.neocities.org/ Citroën CX] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081030111312/http://leirdal.info/framsida/framsida.html |date=2008-10-30 }} {{spire}} [[Kategori:Citroën]] phdhmgtvg879twcreep49sefuyffxzk 3683368 3683367 2026-11-08T20:18:46Z Johshh 122989 Rullar attende versjon [[Special:Diff/3683367|3683367]] av [[Special:Contributions/~2026-59475-85|~2026-59475-85]] ([[User talk:~2026-59475-85|diskusjon]]) 3683368 wikitext text/x-wiki [[Fil:Citrcx1silver.jpg|mini|høgre|Citroën CX]] '''Citroën CX''' var ein [[bil]] produsert av [[Citroën]] frå 1974 til 1991 i 1&nbsp;170&nbsp;645 eksemplar (Berline og Break). Berline var personbil, og Break stasjonsvogn/varebil. Break (samt Prestige; Berline med ekstra god plass for baksetepassasjerane) hadde lenger akselavstand. Bremsar, styring og fjøring (luftfjøring) var hydraulisk styrt. Automatisk nivåregulering (lastuavhengig), som kunne stillast mellom landeveg og terreng. Fekk «ansiktstløfting» i 1985, og vart frå då av (årsmodell 1986) kalla serie 2: Nye instrument, ny midtkonsoll, nye støytfangarar, nye seter, samt div. anna. == Sjå òg == * [[Citroën]] == Bakgrunnsstoff == * [http://www.citroencx.no Citroencx.no] * [http://www.leirdal.info/framsida/framsida.html Citroën CX] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081030111312/http://leirdal.info/framsida/framsida.html |date=2008-10-30 }} {{spire}} [[Kategori:Citroën]] c3wzrjrzb5kdszmja9ppzyke58tmqeg 3683385 3683368 2026-11-09T08:08:15Z Ranveig 39 Oppdat. bakgrunnsstoff 3683385 wikitext text/x-wiki [[Fil:Citrcx1silver.jpg|mini|høgre|Citroën CX]] '''Citroën CX''' var ein [[bil]] produsert av [[Citroën]] frå 1974 til 1991 i 1&nbsp;170&nbsp;645 eksemplar (Berline og Break). Berline var personbil, og Break stasjonsvogn/varebil. Break (samt Prestige; Berline med ekstra god plass for baksetepassasjerane) hadde lenger akselavstand. Bremsar, styring og fjøring (luftfjøring) var hydraulisk styrt. Automatisk nivåregulering (lastuavhengig), som kunne stillast mellom landeveg og terreng. Fekk «ansiktstløfting» i 1985, og vart frå då av (årsmodell 1986) kalla serie 2: Nye instrument, ny midtkonsoll, nye støytfangarar, nye seter, samt div. anna. == Sjå òg == * [[Citroën]] == Bakgrunnsstoff == * [http://www.citroencx.no Citroencx.no] * [https://citroencx.neocities.org/ Citroën CX]. Privat norsk nettstad om bilen. {{spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Citroën]] hrn5xrxq6o67dk8vivfoipg3g9gcu5z 0 38015 3683400 3422714 2026-11-09T09:06:52Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683400 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Olaf Eliassen''' ({{fødd|3. september|1949|Eliassen, Olaf}}) er [[Det norske sametinget|sametingsrepresentant]] for [[Senterpartiet]] i perioden 2005-2009. Han vart vald inn frå Porsanger valkrins. Han var også sametingsrepresentant i perioden 2001-2005.<ref>[http://www.sametinget.no/artikkel.aspx?MId1=269&AId=659&back=1&sprak=norsk Presentasjon av Olaf Eliassen på nettstaden til Det norske sametinget]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Eliassen er gardbrukar og er busett ved Gåradakvatn i [[Porsanger kommune]].<ref name=Sameradioen>[http://www.nrk.no/kanal/nrk_sami_radio/1.6604306 «Olaf Eliassen» på nettstaden til NRK Sameradioen]</ref> Ved sametingsvalet i 2009 er Eliassen andrekandidat på lista til [[Árja]] i [[Ávjovárri valkrins]].<ref name=Sameradioen/> == Referansar == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.nrk.no/kanal/nrk_sami_radio/1.6604306 «Olaf Eliassen» på nettstaden til NRK Sameradioen] {{Autoritetsdata}} {{Sametingsrepresentantar_i_Noreg_2009-2013}} {{Sametingsrepresentantar i Noreg 2005-2009}} {{Samisk spire}} [[Kategori:Samiske politikarar]] [[Kategori:Sametingsrepresentantar frå Sp]] [[Kategori:Sametingsrepresentantar 2005-2009]] [[Kategori:Folk frå Porsanger]] [[Kategori:Sametingsrepresentantar 2009-2013]] 93roj6my95f8y7mkk6yev8wmcg9pow7 0 38017 3683402 3441194 2026-11-09T09:07:03Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683402 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Per Edvind Varsi''' ({{fødd årstal|1945|Varsi, Per Edvind}}) var [[Det norske sametinget|sametingsrepresentant]] for [[Arbeiderpartiet]] i perioden 2005-2009. Han vart vald inn frå Alta/Kvalsund valdistrikt. Han var 2. vararepresentant til Det norske sametinget i valperiodane 1993-97, 1997-01 og 2001-05.<ref>[http://www.sametinget.no/artikkel.aspx?MId1=269&AId=1017&back=1 Presentasjon av Per Edvind Varsi på nettstaden til Det norske sametinget]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Varsi er fagutdanna servitør og har arbeidd som faglærar innan yrkesfagleg studieretning. Han er busett i [[Alta kommune]].<ref>[http://www.samfunnsveven.no/cms/polsys/I130.cfm?urlname=&lan=&MenuItem=&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=130&valgaar=2005&fylke=Alta/Kvalsund&partikode=21 Vallista for Det norske Arbeidarparti i Alta/Kvalsund til Sametingsvalet i 2005 på nettstaden samfunnsveven.no]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Referansar == {{fotnoteliste}} {{Sametingsrepresentantar i Noreg 2005-2009}} {{Samisk spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sametingsrepresentantar 2005-2009]] [[Kategori:Sametingsrepresentantar frå Ap]] [[Kategori:Folk frå Tana]] nd9af3xm5elicdlevfklp0dfa1ee5lu 3683473 3683402 2026-11-09T10:15:06Z Ranveig 39 Mal:Datoar 3683473 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Per Edvind Varsi''' ({{datoar}}) var [[Det norske sametinget|sametingsrepresentant]] for [[Arbeiderpartiet]] i perioden 2005-2009. Han vart vald inn frå Alta/Kvalsund valdistrikt. Han var 2. vararepresentant til Det norske sametinget i valperiodane 1993-97, 1997-01 og 2001-05.<ref>[http://www.sametinget.no/artikkel.aspx?MId1=269&AId=1017&back=1 Presentasjon av Per Edvind Varsi på nettstaden til Det norske sametinget]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Varsi er fagutdanna servitør og har arbeidd som faglærar innan yrkesfagleg studieretning. Han er busett i [[Alta kommune]].<ref>[http://www.samfunnsveven.no/cms/polsys/I130.cfm?urlname=&lan=&MenuItem=&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=130&valgaar=2005&fylke=Alta/Kvalsund&partikode=21 Vallista for Det norske Arbeidarparti i Alta/Kvalsund til Sametingsvalet i 2005 på nettstaden samfunnsveven.no]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Referansar == {{fotnoteliste}} {{Sametingsrepresentantar i Noreg 2005-2009}} {{Samisk spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sametingsrepresentantar 2005-2009]] [[Kategori:Sametingsrepresentantar frå Ap]] [[Kategori:Folk frå Tana]] jdf8rpofpyped4bidu2cygp9o1eji3n 0 43056 3683345 3595383 2026-11-08T13:56:32Z HerVal7752 105842 Geoboks 3683345 wikitext text/x-wiki {{om||}} {{geoboks|by |andre namn = Pola<br />Puola<br />Pulj<br />Póla |bilete = Pula-avion.JPG |bilettekst = Pula sett frå lufta |flagg = Zastava Pule.svg |våpen = Grb Pule (2).svg |fylke = [[Fylket Istria|Istria]] |høgd = 0 }} '''Pula'''{{mrk|[[italiensk]] og [[venetiansk]] '''''Pola''''', [[istriotisk]] ''Puola'', [[slovensk]] ''Pulj'', [[ungarsk]] ''Póla''}} er ein by og ein [[Bykommunar i Kroatia|bykommune]] i [[Fylke i Kroatia|fylket]] [[Fylket Istria|Istria]] i [[Kroatia]].<ref name=Grunnlov/><ref name=Territorium/> Sjølv om [[Pazin]] er fylkeshovudstad, held fylkesregjeringa til i Pula.<ref name="Istria"/> [[Fil:Croatia Pula Amphitheatre 2014-10-11 11-04-27.jpg|mini|venstre|Det romerske amfiteateret i Pula.]] Frå 1800-talet og gjennom [[den første verdskrigen]] var Pula hovudkvarter for den austerriksk-ungarske marinen. Som resten av området har byen eit mildt [[middelhavsklima]], roleg sjø og urørt natur. Byen har lange tradisjonar for [[vinproduksjon]], [[fiske]], [[skipsbygging]] og [[turisme]]. Pula har òg vore det administrative senteret i Istria sidan antikken. ==Folketal== [[File:Pola cartina.svg|mini|Kommunen Pula innanfor [[Fylket Istria|Istria]] fylke.]] Den einaste busetnaden i kommunen ved dei siste folketeljingane var: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name="2001 Census"/> !! Folketal 2011<ref name="2011 Census"/> !! Folketal 2021<ref name="2021 Census"/> |- | style=text-align:left; | Pula / Pola || 58 594 || 57 460 || 52 220 |- ! Kommunen Pula / Pola !style=text-align:right; | 58 594 !style=text-align:right; | 57 460 !style=text-align:right; | 52 220 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} ==Kjelder== <references> <ref name=Grunnlov>{{Kjelde www |url = https://www.usud.hr/sites/default/files/dokumenti/The_consolidated_text_of_the_Constitution_of_the_Republic_of_Croatia_as_of_15_January_2014.pdf |tittel = The Constitution of the Republic of Croatia |utgjevar = Constitutional Court of the Republic of Croatia |dato = 15. januar 2014 |vitja = 7. januar 2025 |språk = engelsk |kommentar = Offisiell omsetjing }}</ref> <ref name=Territorium>{{Kjelde www |url = https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2006_07_86_2045.html |tittel = Zakon o područjima županija, gradova i općina u Republici Hrvatskoj (''Lov om territoria til fylke, byar og kommunar i Republikken Kroatia'') |publikasjon = Narodne novine (''Offisielt lysingsblad'') |dato = 19. juli 2006 |vitja = 7. januar 2025 |språk = kroatisk }}</ref> <ref name="2021 Census">{{Kjelde www |url = https://podaci.dzs.hr/media/rqybclnx/popis_2021-stanovnistvo_po_naseljima.xlsx |tittel = Population by age and sex, by settlements, 2021 Census |publikasjon = Narodne novine (''Offisielt lysingsblad'') |dato = 2022 |vitja = 13. januar 2025 |språk = kroatisk, engelsk }}</ref> <ref name="2011 Census">{{Kjelde www |url = https://web.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/results/htm/e01_01_01/E01_01_01.html |tittel = Census of Population, Households and Dwellings 2011; Population by age and sex, by settlements |utgjevar = Croatian Bureau of Statistics |vitja = 13. januar 2025 |språk = engelsk }}</ref> <ref name="2001 Census">{{Kjelde www |url = https://web.dzs.hr/Eng/censuses/Census2001/Popis/E01_01_01/E01_01_01.html |tittel = Census 2001; Population by age and sex, by settlements |publikasjon = Croatian Bureau of Statistics |vitja = 13. januar 2025 |språk = kroatisk, engelsk }}</ref> <ref name="Istria">{{Kjelde www |url = https://www.istra-istria.hr/en/region-of-istria/general-information/organization/ |tittel = Establishment |utgjevar = Regione Istriana |vitja = 4. mars 2025 |språk = kroatisk, italiensk, engelsk }}</ref> </references> ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar og tettstader i Istria fylke]] [[Kategori:Bykommunar i Istria fylke]] q1ei1it6iq62s3y6y78tblukx2uitpz 0 49338 3683425 3219587 2026-11-09T09:09:00Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683425 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar |namn2=armensk Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյան |verv=President i Armenia |periode=1998-2008 |føregangar=[[Levon Ter-Petrosian]] |etterfylgjar=[[Serzj Sargsian]] |verv2=Statsminister i Armenia |føregangar2=[[Armen Sargsian]] |periode2=1997-1998 |etterfylgjar2=[[Armen Darbinjan]] }} '''Robert Sedraki Kotsjarjan''' ({{fødd|31. august|1954|fødestad = i [[Stepanakert]] i [[Nagorno-Karabakh]]|Kotsjarjan, Robert}}) er ein [[Armenia|armensk]] politikar, og var president i Armenia frå 4. februar 1998 til 9. april 2008. Kotsjarjan var ein av leiarane for rørsla i Nagorno-Karabakh som gjekk inn for lausriving frå [[Aserbajdsjan]]. Då Nagorno-Karabakh erklærte sjølvstende i 1992 vart Kotsjarjan den første presidenten i utbrytarrepublikken, som har ei nær tilknyting til Armenia. I 1997 forlet han denne posten då han vart statsminister i Armenia. I 1998 vart han vald til president, etter at forgjengaren vart pressa til å gå av. I 2003 vart Kotsjarjan gjenvald som president. Ved begge presidentvala har det kome skuldingar om uregelmessigheiter. Etter grunnlova hadde ikkje Kotsjarjan høve til å stilla til val til ein tredje periode. Ved presidentvalet 19. februar 2008 støtta han kandidaturet til statsministeren sin, [[Serzj Sargsian]], som vann valet. Han er gift og har tre born. {{autoritetsdata}} [[Kategori:Armenske presidentar]] [[Kategori:Armenske statsministrar]] hnqd8a58q9sudhltg5f7dy9q6yu71vj 3 50684 3683397 259333 2026-11-09T09:06:30Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683397 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 50766 3683396 259454 2026-11-09T09:06:19Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683396 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 50774 3683393 259472 2026-11-09T09:06:02Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683393 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 51090 3683394 260276 2026-11-09T09:06:07Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683394 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 51126 3683395 260391 2026-11-09T09:06:13Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683395 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 55383 3683392 289501 2026-11-09T09:05:58Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683392 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 55533 3683391 289964 2026-11-09T09:05:52Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683391 wikitext text/x-wiki \ 0z0d3804gv93qmfha7i9jo7nedqybhv 0 66312 3683313 3600073 2026-11-08T12:02:58Z Migne 2086 3683313 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |våpen = DEU Lenggries COA.svg |stat = Bayern |region = Niederbayern |distrikttype = Landkreis |distrikt = [[Bad Tölz-Wolfratshausen]] |høgd = 679 |postnummer = 83661 |retningsnummer = 08042, 08045 |bilnummer = TÖL }} '''Lenggries''' er ein by og ein kommune i [[Tyskland]] i [[delstatar i Tyskland|delstaten]] [[Bayern]] med ikring 9&nbsp;500 innbyggjarar. Byen ligg ved elva [[Isar]] og høyrer til Landkreis Bad Tölz-Wolfratshausen. == Geografi == Lenggries ligg ved elva Isar før ho renn inn i [[Alpenvorland]]. I aust ligg [[Tegernseer]]fjella, i vest ligg fjellet [[Brauneck]] med ei høgd på over 1&nbsp;551 meter over havet. Brauneck er eit kjent skiområde. Byen Lenggries ligg 700 meter over havet. == Historie == Lenggries vart først nemnd i dokument i 1220. I mange år var Lenggries den einaste busetnaden i området som vart styrt av baronane av Hörwarth frå Hofmarkslottet. I 1705 vart den første motstanden mot [[austerrike|austerrikarane]] organisert i Lenggries. Dette førte seinare til slaget ved [[Sendlinger Bauernschlacht]]. Frå 1808 til 1818 vart Lenggries ein politisk sjølvstendig kommune. I 1924 vart Lenggries knytt til jernbanenettverket, som førte til auka turisme, som i dag er hovudnæringa for staden. Frå 1935 til 1939 var ein [[Gebirgsjäger]] (tyske fjellinfanteristar) stasjonert i Lenggries. {{panoramabilete|Lenggries Brauneck.jpg|900px|Panoramabilete.}} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lenggries|Lenggries]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. juli 2007.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Tyskland]] [[Kategori:Byar i Bayern]] qllzkge6szjrkk7i7xyqshcwz39lu98 3683314 3683313 2026-11-08T12:04:37Z Migne 2086 3683314 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |våpen = DEU Lenggries COA.svg |stat = Bayern |region = Niederbayern |distrikttype = Landkreis |distrikt = [[Bad Tölz-Wolfratshausen]] |høgd = 679 |postnummer = 83661 |retningsnummer = 08042, 08045 |bilnummer = TÖL }} '''Lenggries''' er ein by og ein kommune i [[Tyskland]] i [[delstatar i Tyskland|delstaten]] [[Bayern]] med ikring 9&nbsp;500 innbyggjarar. Byen ligg ved elva [[Isar]] og høyrer til Landkreis Bad Tölz-Wolfratshausen. == Geografi == Lenggries ligg ved elva Isar før ho renn inn i [[Alpenvorland]]. I aust ligg [[Tegernseer]]fjella, i vest ligg fjellet [[Brauneck]] med ei høgd på over 1&nbsp;551 meter over havet. Brauneck er eit kjent skiområde. Byen Lenggries ligg 700 meter over havet. == Historie == Lenggries vart først nemnd i dokument i 1220. I mange år var Lenggries den einaste busetnaden i området som vart styrt av baronane av Hörwarth frå Hofmarkslottet. I 1705 vart den første motstanden mot [[austerrike|austerrikarane]] organisert i Lenggries. Dette førte seinare til slaget ved [[Sendlinger Bauernschlacht]]. Frå 1808 til 1818 vart Lenggries ein politisk sjølvstendig kommune. I 1924 vart Lenggries knytt til jernbanenettverket, som førte til auka turisme, som i dag er hovudnæringa for staden. Frå 1935 til 1939 var ein [[Gebirgsjäger]] (tyske fjellinfanteristar) stasjonert i Lenggries. ==Folk== Skirennanarane [[Martina Ertl]] og [[Hilde Gerg]] er frå Lenggries. {{panoramabilete|Lenggries Brauneck.jpg|900px|Panoramabilete.}} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lenggries|Lenggries]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. juli 2007.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Tyskland]] [[Kategori:Byar i Bayern]] daw315i6i9jw8u61ij5ejt8ikz1gqq1 3683315 3683314 2026-11-08T12:05:41Z Migne 2086 3683315 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |våpen = DEU Lenggries COA.svg |stat = Bayern |region = Niederbayern |distrikttype = Landkreis |distrikt = [[Bad Tölz-Wolfratshausen]] |høgd = 679 |postnummer = 83661 |retningsnummer = 08042, 08045 |bilnummer = TÖL }} '''Lenggries''' er ein by og ein kommune i [[Tyskland]] i [[delstatar i Tyskland|delstaten]] [[Bayern]] med ikring 9&nbsp;500 innbyggjarar. Byen ligg ved elva [[Isar]] og høyrer til Landkreis Bad Tölz-Wolfratshausen. Kommunen har ei lang grense mot [[Austerrike]] i sør. == Geografi == Lenggries ligg ved elva Isar før ho renn inn i [[Alpenvorland]]. I aust ligg [[Tegernseer]]fjella, i vest ligg fjellet [[Brauneck]] med ei høgd på over 1&nbsp;551 meter over havet. Brauneck er eit kjent skiområde. Byen Lenggries ligg 700 meter over havet. == Historie == Lenggries vart først nemnd i dokument i 1220. I mange år var Lenggries den einaste busetnaden i området som vart styrt av baronane av Hörwarth frå Hofmarkslottet. I 1705 vart den første motstanden mot [[austerrike|austerrikarane]] organisert i Lenggries. Dette førte seinare til slaget ved [[Sendlinger Bauernschlacht]]. Frå 1808 til 1818 vart Lenggries ein politisk sjølvstendig kommune. I 1924 vart Lenggries knytt til jernbanenettverket, som førte til auka turisme, som i dag er hovudnæringa for staden. Frå 1935 til 1939 var ein [[Gebirgsjäger]] (tyske fjellinfanteristar) stasjonert i Lenggries. ==Folk== Skirennanarane [[Martina Ertl]] og [[Hilde Gerg]] er frå Lenggries. {{panoramabilete|Lenggries Brauneck.jpg|900px|Panoramabilete.}} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Lenggries|Lenggries]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. juli 2007.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Tyskland]] [[Kategori:Byar i Bayern]] pyajkstxks4koc7x1metmzm0vivwe55 0 79783 3683332 3683305 2026-11-08T12:46:18Z Ranveig 39 Flikk 3683332 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''''Agenda 3:16''''' er eit norsk, kristent månadsmagasin som har kome ut sidan 2001. Det er redaksjonelt fristilt frå eigaren sin, [[Normisjon]]. ''Agenda 3:16'' hadde per 1. januar 2017 eit opplag på 9&nbsp;000 blad, rundt 8&nbsp;000 abonnentar og omlag 40&nbsp;000 lesarar. Bladet er ei vidareføring av ''[[For fattig og rik]]'' og ''[[Santalen]]''. Redaktør for bladet er Kristin Wennemo Malmin. Bladet har vunne prisar og fått heiderleg omtale av [[Den Norske Fagpresses Forening]] fleire gonger, jf. [[Fagpresseprisen]].<ref>{{Kjelde www|url=http://www.fagpressen.no/Fagpresseprisene/Tidligere-Fagpresseprisvinnere|tittel=Tidligere Fagpressevinnere|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20141013042754/http://www.fagpressen.no/Fagpresseprisene/Tidligere-Fagpresseprisvinnere|arkivdato=13. oktober 2014|utgjevar=Fagpressen}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{Bladlenkjer}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske kristne tidsskrift]] [[Kategori:Skipingar i 2001]] l08cd30j4g3gk84g52l2ds9p3kabrht 0 89788 3683420 3423380 2026-11-09T09:08:31Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683420 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Per-André Johansen''' ({{fødd|27. mai|1970|Johansen, Per}}) er ein norsk politikar. Han var [[ordførar]] i [[Bindal kommune]] frå 2007 til 2010. Han var innvald på lista til [[Det norske arbeidarparti|Arbeidarpartiet]]. Han har bakgrunn som lærar, og kom frå stillinga som rektor ved [[Terråk skole]]. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.bindal.kommune.no/nordland/bindal/bindalk.nsf/id/85E316CBFDA71628C1256FA1005A191F?OpenDocument Ordføraren] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607165858/http://www.bindal.kommune.no/nordland/bindal/bindalk.nsf/id/85E316CBFDA71628C1256FA1005A191F?OpenDocument |date=2007-06-07 }} – Bindal kommune * [http://nordland.arbeiderparti.no/index.gan?id=596 Bindal Arbeidarparti]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ap-ordførarar i Nordland]] [[Kategori:Ordførarar i Bindal]] [[Kategori:Folk frå Bindal]] 6ssow8zro1bbucdhyjcd13edig4ajha 3683479 3683420 2026-11-09T10:20:46Z Ranveig 39 Biografibolk frå nowiki, fjerna daudt bakgrunnsstoff. 3683479 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Per-André Johansen''' ({{datoar}}) er ein norsk politikar og skulemann. Han var [[ordførar]] i [[Bindal kommune]] frå 2007 til 2010. Han var innvald på lista til [[Det norske arbeidarparti|Arbeidarpartiet]]. == Liv og virke == Johansen voks opp i [[Bodø]].<ref name="Ytringen">{{Kilde artikkel|tittel=Historisk klubbeoverrekkelse|avis=Ytringen|dato=19. oktober 2007|side=9}}</ref> Han er utdanna ved [[Nesna lærerhøgskole]]. I 1994 byrja han som [[adjunkt]] ved [[Terråk skole]] i [[Bindal]], der han blei [[rektor]] i 2001.<ref name="Ytringen" /><ref name="LinkedIn">{{Kilde www|url=https://www.linkedin.com/in/per-andr%C3%A9-johansen-387a8821/details/experience/|tittel=Per-André Johansens profil|utgiver=LinkedIn|besøksdato=12. juni 2025}}</ref> Etter kommunevalet i 2007 blei Johansen vald til ordførar i Bindal.<ref name="Ytringen" /> Han blei fritatt frå dei kommunale verva sine i 2010 på grunn av sjukdom.<ref>{{Kilde www|url=https://www.banett.no/nyheter/i/k331Qv/ordforeren-trekker-seg|tittel=Ordføreren trekker seg|avis=Brønnøysunds Avis|dato=25. mars 2010|besøksdato=12. juni 2025}}</ref> Johansen var oppvekst- og kultursjef i Bindal kommune frå 2011 til 2016, rektor ved Kolvereid skole i [[Nærøy]] frå 2016 til 2020 og rektor ved Bindalseidet skole frå 2020 til 2023.<ref name="LinkedIn" /><ref>{{Kilde www|url=https://www.banett.no/nyheter/i/bnyGle/blir-rektor-i-naeroy|tittel=Blir rektor i Nærøy|avis=Brønnøysunds Avis|dato=12. juni 2016|besøksdato=12. juni 2025}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://ytringen.no/en-likanes-kar-med-lun-humor/19.3859|tittel=En likanes kar med lun humor|avis=Ytringen|dato=9. august 2020|besøksdato=12. juni 2025}}</ref> I 2023 blei han på nytt oppvekst- og kultursjef i Bindal kommune.<ref name="LinkedIn" /><ref>{{Kilde www|url=https://www.banett.no/nyheter/i/EQKPr5/rektor-blir-ny-oppvekst-og-kultursjef|tittel=Rektor blir ny oppvekst- og kultursjef|avis=Brønnøysunds Avis|dato=30. mars 2023|besøksdato=12. juni 2025}}</ref> == Kjelder== <references /> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ap-ordførarar i Nordland]] [[Kategori:Ordførarar i Bindal]] [[Kategori:Folk frå Bindal]] l4bkb71idk193mjseeitgoyxtsg879m 0 90796 3683424 3521173 2026-11-09T09:08:47Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683424 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} [[File:Robert Kennedy (1962).jpg|thumb|Robert Kennedy (1962)]] '''Robert Francis «Bobby» Kennedy''', også kalla «RFK», ({{levde|20. november|1925|6. juni|1968|Kennedy, Robert}}), var ein [[USA|amerikansk]] [[politikar]] fødd i [[Brookline]] i [[Massachusetts]]. Han var son av [[Joseph Kennedy]] og bror av den amerikanske [[president]]en [[John F. Kennedy]] og senator [[Edward Kennedy]]. Under brorens presidentperiode var han [[justisminister]]. Han vart drepen i eit [[attentat]] i California 1968 mens han førte valkamp for å bli presidentkandidat for [[Det demokratiske parti|Demokratane]]. Under [[andre verdskrigen]] meldte den 18 år gamle Kennedy seg til [[US Navy]] der han gjennomgjekk grunnopplæring. Han var ikkje i aktiv [[krig]]steneste. Robert Kennedy gjekk på [[college]] ved [[Harvard]] og tok eksemen i [[1948]] og tok [[Rettsvitenskap|juridikum]] ved ''University of Virginia Law School'' i [[1951]]. Kennedy var gift frå [[17. juni]] [[1950]] med Ethel Skakel og saman fekk dei elleve born. Da storebroren stilte som presidentkandidat, var det Robert Kennedy som organiserte valkampen. Han vart justisminister etter valsigeren. Av oppgåvene han konsentrerte seg om som justisminister var arbeidet mot den organiserte kriminaliteten og tilknytinga denne hadde inn i amerikansk [[fagrørsle]], mellom anna leiaren for de amerikanske transportarbeidarane [[Jimmy Hoffa]]. Han var heile tida ein del av presidentens innarste krets, særleg kom dette fram under invasjonen i [[Grisebukta]] og [[Cubakrisa]]. Robert Kennedy støtta aktivt den amerikanske borgarrettsrørsla og var ein viktig politisk støttespeler for denne. Etter drapet på president John F. Kennedy heldt Robert Kennedy fram som justisminister for [[Lyndon B. Johnson]], men samarbeidet mellom desse var ikkje godt. Etter ni månader vart Kennedy vald som [[senator]] frå [[New York State|New York]]. Johnson planla å stille til attval som president i 1968, men etter [[Tet-offensiven]] i februar same år vart det klart at [[Vietnamkrigen|krigen i Vietnam]] ikkje gjekk som forventa, og Johnson trekte seg frå valkampen 31. mars. Den 16. mars hadde Kennedy erklært seg som kandidat. Kennedy vann primærvala i [[Indiana]] og [[Nebraska]], men tapte i [[Oregon]]. Det var difor viktig for Kennedy å vinne primærvalet i [[California]], slik at han kunne få eit forsprang på sin sterkaste rival, [[Hubert Humphrey]]. Kennedy vann valet i California 4. juni, men vart skoten av den 24 årige palestinaren [[Sirhan Sirhan]] etter at han hadde halde sin takketale tidleg om morgonen 5. juni. Kennedy døydde på sjukehuset 6. juni 1968. Robert Kennedy er gravlagt på [[Æresgravlunden i Arlington]]. == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Robert F. Kennedy|Robert F. Kennedy]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. april 2008.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{Commons2|Robert Kennedy}} {{spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Senatorar i USA]] [[Kategori:USA-amerikanske politikarar]] [[Kategori:Folk frå Massachusetts]] [[Kategori:Folk frå New York]] [[Kategori:Elevar ved Harvard University]] 1y70galcf3v3h39qcf9r13vk63vbc7k 0 118623 3683426 3272722 2026-11-09T09:09:10Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683426 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar |verv=[[Statsminister i Storbritannia]] |priode=1721]] eller 1730-1742 |etterfylgjar=[[Spencer Compton, 1. earl av Wilmington|Spencer Wilmington]] }} '''Robert Walpole, 1. jarl av Orford''' ({{levde|26. august|1676|18. mars|1745|Walpole, Robert}}), før 1742 kjend som '''sir Robert Walpole''', var ein [[Storbritannia|britisk statsmann]] som generelt vert rekna som den første [[britiske statsministrar|statsministeren i Storbritannia]]. Sjølv om stillinga «statsminister» ikkje var lovfesta eller i offislell bruk på denne tida vert Walpole likevel rekna for å ha dette embetet [[de facto|i røynda]] på grunn av den store innverknaden han hadde i den britiske regjeringa. Han høyrte til [[Det britiske Whig-partiet|Whig-partiet]] og vart først vald i 1701. Walpole tente under regjeringstida til [[Georg I av Storbritannia|Georg I]] og [[Georg II av Storbritannia|Georg II]]. Regjeringstida hans vert ofte datert frå 1721 då han vart [[finansminister]] (''First Lord of the Treasury''). Andre reknar perioden frå 1730 då [[Charles Townshend|Lord Townshend]] pensjonerte seg og han vart den einerådande regjeringssjefen. At somme reknar at perioden hans starta i 1721 kjem av at pressa på denne tida fokuserte langt meir på Walpole enn på motpartane hans. Walpole sat i regjeringa til han trekte seg tilbake i 1742 etter nederlaget i [[slaget ved Cartagena de Indias|slaget ved Cartagena]]. Dette gjer regjeringstida hans til den lengste i britisk historie. Han var far til forfattaren [[Horace Walpole]]. == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Robert Walpole|Robert Walpole]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 29. desember 2008.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Britiske statsministrar]] l99myomrpbdw4r3nntb7dutfowb16t3 0 145552 3683421 3583169 2026-11-09T09:08:36Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683421 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar|bilete=Robert Clive, 1st Baron Clive by Nathaniel Dance, (later Sir Nathaniel Dance-Holland, Bt).jpg |bilettekst=''Robert Clive, 1st Baron Clive'' måla av [[Nathaniel Dance]] }} '''Robert Clive''', ''Baron Clive of Plassey'', ({{levde|29. september|1725| fødestad = [[Styche]] nær [[Market Drayton]] i [[Shropshire]] i [[England]]|22. november|1774|dødsstad = i [[London]]|Clive, Robert}}) var ein [[Storbritannia|britisk]] offiser og [[kolonialist]]. Han har fått æra for å sikre [[India]] og rikdomen som følgde for den britiske krona.<ref>Chris Roberts, ''Heavy Words Lightly Thrown: The Reason Behind Rhyme'', Thorndike Press,2006 (ISBN 0-7862-8517-6)</ref> Han var ein av dei viktigaste personane i opprettinga av [[Britisk India]]. [[Fil:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|mini|venstre|[[Francis Hayman]]: ''Robert Clive and Mir Jafar after the Battle of Plassey'', 1757 ]] Han tenestegjorde frå 1743 i [[India]] i [[Det britiske ostindiske kompaniet]]. Han kjempa mot [[Frankrike|franskmenn]] og [[Nederlanda|hollendarar]] og vann sigrar ved [[omleiringa av Arcot|Arcot]] i 1751, [[Trichinopoly]] i 1752 og [[Biderra]] [[1759]], samt over [[nawab]]en av [[Bengal]] i [[slaget ved Plassey]] i 1757. Han vart etter sigeren i Plassey den første britiske [[guvernør]]en i Bengal, men vende i 1760 attende til heimlandet for å få tittelen «Baron Clive of Plassey» der. Han vart så igjen guvernør i Bengal 1765-1767, der han han effektivt stoppa [[korrupsjon]] og ineffektivitet. Han vart likevel skulda for ikkje å ha skøytt vervet etter han kom attende til Storbritannia, og tok til slutt [[sjølvmord|livet sitt]], sjølv etter at han i 1773 vart reinvaska. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Robert Clive|Robert Clive]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, og «[[:en:Robert Clive, 1st Baron Clive|Robert Clive, 1st Baron Clive]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}} den 1. januar 2010.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Britiske generalar]] [[Kategori:Britiske øvstkommanderande i India]] [[Kategori:Britar i sjuårskrigen]] giznwjl4xwq60ec5crvd44xmapnofyt 0 162654 3683354 3682713 2026-11-08T15:33:54Z Ranveig 39 Fmt., ref. 3683354 wikitext text/x-wiki {{Kursiv tittel}} {{Infoboks avis}} [[Fil:Kongen og Hans Majestæt by Andreas Bloch.png|mini|«‘Kongen’ og ‘Hs. Majestæt’ mødes». Frå venstre: [[Christen Collin]], [[Bjørnstjerne Bjørnson]], [[Gunnar Heiberg]], [[Olaf Thommessen]] og [[Christian Krohg]]. Karikatur teikna av [[Andreas Bloch]] for ''Korsaren'' i 1896.]] '''''Korsaren''''' var eit norsk skjemteblad som kom ut i Kristiania mellom 1894 og 1926.<ref>{{snl}}</ref> Det etterfølgde ''Krydseren''.<ref>''[[Nordisk familjebok]]. Uggleupplagen,'' [https://runeberg.org/nfbo/0078.html «Krydseren» ]</ref> Bladet ''Krydseren'' vart starta av Harald Hjalmar Schmidt i 1879. Fram til 1883 utkom bladet anonymt, frå då av stod Schmidt som redaktør. Han styrte bladet til 1892. I 1894 endra bladet namn til ''Korsaren''. Egil Hartmann var redaktør 1894-1903. I 1907 fekk ''Korsaren'' ein skarpare politisk profil med den norske forfattaren [[Hans Jæger]], og den danske anarkisten Jean Jacques Ipsen som redaktørar. ''Korsaren'' skulle arbeide mot sosialdemokratisk alliansepolitikk og statsparlamentarisme. Dette organet kom i ti nummer, og vart etterfølgd av ''Revolten'' som kom i åtte nummer. [[Andreas Bloch]] og [[Gustav Lærum]] var mellom dei fremste teiknarane i ''Korsaren''.<ref>{{Citation|title=1083-1084 (Nordisk familjebok / Uggleupplagan. 14. Kikarsikte - Kroman)|url=https://runeberg.org/nfbn/0574.html|publisher=Project Runeberg|website=runeberg.org|date=1911|accessdate=2026-11-07|language=sv}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{Bladlenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare norske tidsskrift]] [[Kategori:Anarkistiske blad]] [[Kategori:Publikasjonar skipa i 1879]] [[Kategori:Nedleggingar i 1926]] [[Kategori:Norske skjemteblad]] foizqvtzq93b636mb0ag0ua98uezjwv 0 164473 3683415 3223093 2026-11-09T09:08:06Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683415 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar |bilete = Per Rune Henriksen.JPG |bilettekst = Per Rune Henriksen{{foto|Jarle Vines}} |commons = Per Rune Henriksen }} '''Per Rune Henriksen''' ({{fødd|14. mars|1960|Henriksen, Per Rune|fødestad = i [[Bergen]]}}) er ein norsk politikar frå [[Det norske Arbeidarpartiet|Arbeidarpartiet]]. Han vart vald inn på [[Stortinget]] frå [[Hordaland fylke|Hordaland]] i [[Stortingsvalet 2005|2005]] og vald på nytt i [[Stortingsvalet 2009|2009]] og [[Stortingsvalet 2013|2013]]. Henriksen tok U. Pihls gymnas, naturfaglinje 1976-1977, Bergen yrkesskole, tømrarlinja 1977-1978 og avla svennebrev som tømrar i 1981. Henriksen var tilsett hos byggmeister S. H. Pedersen 1978-1981, byggmeister Odd Ådnekvam A/S 1982-1985, NOREMA A/S 1985-1986, Bybygg A/S 1986-1987, Fagbygg Vest 1987-1988, Fredskorpset i [[Kenya]] for [[Norad]] 1988-1990, Bygg og Rehabilitering 1990-1991, Regionalt verneombod Fellesforbundet 1992-1997 og sekretær LO i Bergen og Omland 1997-2005. I perioden 2000-2006 var han styreleiar i Bergen og Omegn Boligbyggelag. 3. september 2010 vart han i [[statsråd]] utnemnd til [[statssekretær]] for [[Terje Riis-Johansen]]. Han var statssekretær i [[Regjeringa Stoltenberg II]] fram til 7. mai 2013.<ref>{{Kjelde www|url = https://www.regjeringen.no/no/om-regjeringa/tidligere/ministerier_regjeringer/nyere_tid/regjeringer/jens-stoltenbergs-andre-regjering/id449424/|tittel = Jens Stoltenbergs andre regjering|vitja = 2017-10-17|utgjevar = Regjeringa.no}}</ref> ==Stortingskomitear== *2005&ndash;2009 medlem i [[Arbeids- og sosialkomitéen]]. *2005&ndash;2009 medlem i [[Valkomitéen]]. *2009–2013 medlem av [[Energi- og miljøkomiteen]]. ==Kjelder== {{refstart}} {{refslutt}} * {{Stortingetbio|PRH}} {{stortingsrep 2005-2009}} {{stortingsrep 2009-2013}} {{stortingsrep 2013-2017}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Ap]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Hordaland]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2005-2009]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2009-2013]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2013-2017]] [[Kategori:Statssekretærar frå Ap]] [[Kategori:Statssekretærar i Regjeringa Stoltenberg II]] [[Kategori:Folk frå Bergen]] bwubr1t9kwfreo0bwa382rti1095w1g 0 164556 3683414 3286728 2026-11-09T09:08:01Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683414 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Per Roar Bredvold''' ({{fødd|5. mars|1957|Bredvold, Per Roar|fødestad = i [[Elverum kommune|Elverum]]}}) er ein norsk politikar for [[Framstegspartiet]] frå [[Åsnes]] i [[Hedmark fylke|Hedmark]]. Han vart vald inn på [[Stortinget]] frå Hedmark i 1997 og vald på nytt i 2001, 2005 og 2009. Bredvold har [[befalsskule]], og arbeidde i forsvaret 1976-91, på Haslemoen, Sætermoen og Vardåsen. Han er sidan sjølvstendig næringsdrivande. Han var medlem av Åsnes kommunestyre og formannskap 1991-2003. Han var medlem av Hedmark fylkesting og fylkesutval 1991-1998. ==Stortingskomitear== *1997&ndash;2001 medlem av [[Familie-, kultur- og administrasjonskomiteen]] *1997&ndash;2001 medlem av [[Valkomiteen]] *2005–2009 medlem av [[Forsvarskomiteen]] *2005–2009 medlem av Valkomiteen *2005–2009 medlem av Forsvarskomiteen *2005–2009 varamedlem av [[Den utvida utanrikskomiteen]] *2009–2013 medlem av [[Næringskomiteen]] ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=PB Stortinget.no - Biografi] *[http://www.frp.no/?module=Articles;action=Article.publicShow;ID=13245/ Framstegspartiet - Biografi] {{stortingsrep 2009-2013}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå FrP]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Hedmark]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1997-2001]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2001-2005]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2005-2009]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2009-2013]] [[Kategori:Folk frå Åsnes]] edzpb88fuur9vorp9wg4yact2c0ypzv 0 169577 3683483 3290806 2026-11-09T11:43:25Z Johshh 122989 /* Bakgrunnsstoff */ 3683483 wikitext text/x-wiki {{infoboks tidsskrift}} '''''Norsk Retstidende''''' er ein norsk publikasjon som blei gjeven ut på papir frå 1836 til 2015. Han blei gitt ut av [[Den Norske Advokatforening]], og inneheld dei aller fleste dommane frå [[Den norske høgsteretten]] og ankeutvalet til høgsteretten. Frå 2016 har publikasjonen kome ut elektronisk som pdf-fil og e-bok frå [[Lovdata]].<ref>{{Cite journal|date=2017-10-11|title=Norsk Retstidende|url=http://snl.no/Norsk_Retstidende|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref> Publikasjonen har hatt namnet ''Norsk Retstidende'' sidan 1909, men har hatt føregangarar tilbake til 1836. Han inneheldt dei fleste [[dom|dommane]] og [[orskurd]]ane frå [[Noregs Høgsterett|Høgsterett]] og [[Høgsteretts ankeutval]]. Tidlegare inneheldt Norsk Retstidende også juridiske artiklar. Til og med 1969 blei også juridiske kandidater sine eksamenskarakterar publisert i Norsk Retstidende. Sjølv om Lovdata i dag i stor grad har overteke Retstidende si rolle som kjelde for avgjerder frå Høgsterett, er det framleis vising til års- og sidetal i Retstidende som blir brukt til å identifisere ei avgjerd. Til dømes viser ein til «Rt. 1975 s. 220 (husmordommen)». Med dette meiner ein at dommen står i Retstidende frå 1975 på side 220. Namnet i parentes er eit eksempel på eit «kallenamn», som gjer det lettare å hugse dommen, og på denne måten også vise til han. Ein kan vise til dommen berre som «Rt. 1975 s. 220», som er det mest formelle. Ein kan også vise til han med berre kallenamnet «husmordommen», noko som er mindre formelt og mest vanleg å gjere viss det er snakk om svært kjende dommar. Ein kan også bruke beggge delar. «Rt. 1975 s. 220» kan også skrivast som «Rt. 1975-220». ==Sjå også== * [[Rettens Gang]] * [[Norsk Lovtidend]] == Kjelder == {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Norsk Retstidende|Norsk Retstidende]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 14. november 2010.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{Bladlenkjer}} *[https://lovdata.no/publikasjoner/retstidende Norsk Retstidende] ved lovdata.no (krev innlogging) {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norsk rettskjeldelære]] [[Kategori:Skipingar i 1836]] [[Kategori:Norske juridiske tidsskrift]] [[Kategori:Tidlegare norske tidsskrift]] r5ldlewew1cidgf8jfsmoiiycuur2l3 0 200640 3683335 3411062 2026-11-08T12:55:26Z Ranveig 39 Ref-flikk 3683335 wikitext text/x-wiki {{om|ein musikktype|kvinnenamnet Carol|Carola|mannsnamnet Carol|Karl}} [[fil:U.S. Army Band - Coventry Carol.ogg|mini|«Coventry Carol» frå 1500-talet framført av U.S. Army Band.]] [[fil:Agincourtcarol.jpg|mini|Tekst og noter til «Agincourt Carol» frå 1400-talet.]] [[fil:God Rest You Merry, Gentlemen.ogg|mini|«God Rest You Merry, Gentlemen» framført av The Carol Singers i 1917.]] [[fil:English folk-carols.djvu|mini|page=69|Blad frå carolsamlinga ''English folk-carols'' frå 1911.]] '''Carol''' (uttalt /kˈærəl/) er ein [[song]]type frå [[England]] med røter frå [[mellomalderen]]. Han blei opphavleg sungen til dans, men blei seinare for det meste framført som musikk åleine. Carolar var knytte til feiringar som [[jul]], [[påske]] eller [[siger]], og hadde ofte [[kristendommen|kristent]] innhald, særleg knytt til [[juleevangeliet]], [[jomfru Maria]] og liknande. I moderne engelsk viser omgrepet «carols» som oftast til [[julesongar]], og kan også omfatta ein del nyare og utanlandske songar. ==Historie== Ordet carol kjem frå gammalfransk «carole», og dei to orda viser begge til gledesfylte dansesongar. Opphavleg blei carolar sungne til [[ringdans]], kanskje særleg av unge kvinner. Opphavleg var songane truleg [[monofoni|einstemmige]]. Dei blei etterkvart utvikla i [[polyfoni|fleirstemmige]] former til bruk i kyrkjer og religiøse prosesjonar, til framføring av profesjonelle [[kor]]. Mange av songane var del av [[mysteriespel]] knytt til dei ulike kristne høgtidene. Ein mellomaldercarol kunne ha engelsk, latinsk eller [[makaronisk]] (blanda) tekst. Songane var vanlegvis bygde opp av refreng, som ein gjerne byrja og slutta med, og vers med lik struktur og enderim. Frå tida rundt 1500 kunne carolar ha to refreng, eller ulik melodi for ulike vers. Tidsrommet mellom 1350 og 1550 er rekna som ei gylden tid for den engelske carolen. Han var hovudmusikkforma på denne tida, utvikla i ein særeigen stil ulik kontinentaleuropeisk musikk.<ref name=Fallows/> Rundt femhundre tekstar og ein handfull melodiar er bevarte frå denne tida, hovudsakleg med innhald knytt til jul og elles knytt til påske, moralske råd, satire, kjærleik eller andre emne. Det kongelege Fayrfax-manuskriptet frå 1400-talet inneheld fleire carolar, mange av dei med kjend komponist, som [[Robert Fayrfax]], [[William Cornyshe]] eller [[komponisten John Browne|John Browne]]. [[Reformasjonen i England]] førte til at mysteriespel og dei tilhøyrande songane deira blei fortrengde frå kyrkjene til fordel frå bibelbaserte metriske salmar. Det blei likevel skrive og framført musikk etter carolmønster blant overklassen, til dømes komposisjonar av [[William Byrd]] og [[Thomas Weelkes]]. Allmugen fortsette også å synga carolar. Desse var enklare folkesongar knytt til jul og andre høgtider, som [[May Day]]. Dei kunne ha form som [[balladar]] eller [[hymne]] og vera med eller utan refreng. Desse songane blei samla inn saman med anna folkeminne på 1700- og 1800-talet. Fleire samtidige diktarar og komponistar blei inspirerte til å skriva carolliknande songar, ofte til eldre melodiar. Utanlandska julesongar blei også omsette og kalla carolar. Omgrepet «carol» blei etterkvart utvida til å gjelda det meste av julesongar ein song i kyrkja eller heimen, sjølv om mange framleis skil mellom «carols» og «hymns» ([[salme|salmar]]). I dag er carolar særleg knytt til julegudstenester og -konsertar. Dei kan framførast av kor, som allsong, eller som instrumentalmusikk. Frå 1880 blei det utarbeidd ei eiga gudstenesteform kalla «Nine Lessons and Carols» som omfatta opplesing av ni korte tekstar med carolar imellom. Skikken blei utbreidd, og gudstenesta frå [[King's College i Cambridge]] blir kringkasta årleg av BBC. ==Døme på carolar== ===Frå mellomalderen=== [[Fil:U.S. Army Band - This Endris Night.ogg|mini|«This Endris Night» framført av U.S. Army Band.]] * «Gabriel, from Heaven-King» (1200-talet) * «[[Agincourt Carol]]» (også «Agincourt Song/Hymn» og «Deo gratias Anglia») (1400-talet) * «[[The Cherry-Tree Carol]]» (1400-talet) * «Adam lay ybounden» (1400-talet) * «I syng of a mayden» (1400-talet) * «Lullay, mine liking» (1400-talet) * «Saint Stephen and Herod» (1400-talet) * «This Endris Night» (1400-talet) * «Corpus Christi Carol» (nedskriven 1504) * «[[Boar's Head Carol]]» (nedskriven 1521) *«Coventry Carol» (1500-talet) *«Green groweth the holly»(1500-talet) [[fil:A Virgin Unspotted.ogg|mini|«A Virgin Unspotted» framført [[a cappella]].]] [[Fil:XRF 12days.jpg|mini|[[The Twelve Days of Christmas|«The Twelve Days of Christmas»]]]] ===Folkesongar frå 1600- til 1800-talet=== * «A Virgin Unspotted» (nedskriven 1661) * «[[I Saw Three Ships]]» (1600-talet eller tidlegare) *«Sussex Carol» (1600-talet) *«[[God rest you merry, gentlemen]]» (1700-talet) *«The Holly and the Ivy» (truleg 1700-talet) *«Wexford Carol» (1700-talet, frå Irand) *«Twelve Days of Christmas» (utgjeven rundt 1780) *«Tomorrow shall be my dancing day» (først utgjeven 1833) *«Down in yon forest» *«The Bitter Withy» *«[[The First Nowell]]» [[fil:Angels We Have Heard on High (Kevin MacLeod) (ISRC USUAN1100329).oga|mini|Instrumentalversjon av «Angels we have heard on high».]] ===Nyare songar rekna som carolar=== *«[[Joy to the World]]» (1719) *«[[Hark! The Herald Angels Sing]]» (1739) *«[[Once in Royal David's City]]» (1848) *«[[Good King Wenceslas]]» (1853) *«Angels we have heard on high» (1862) *«[[In the Bleak Midwinter]]» (1870-åra) *«[[We Three Kings]]» (1850-åra) *«[[Ding Dong Merrily on High]]» (1924) ==Kjelder== {{refstart|liste= <ref name=Fallows> {{citation|title=The Fayrfax Manuscript|author=David Fallows|p=127|journal=The Musical Times |volume= 117|number=1596|year=1976}}</ref> }} * {{citation|contribution=carol|year=2011|title=Encyclopædia Britannica|publisher=Encyclopædia Britannica|place= Chicago}} * {{citation|contribution=carol|title=The Concise Oxford Dictionary of Music|author=Michael Kennedy og Joyce Kennedy|year=2007|publisher=Oxford Reference Online. Oxford University Press}} * {{citation|contribution=carol|title=The Oxford Companion to Music|author=Peter Wilton|year=2002|publisher=Oxford Reference Online. Oxford University Press}} * {{citation|contribution=carol|title=The Oxford Companion to English Literature|editor=Dinah Birch|year=2002|publisher=Oxford Reference Online. Oxford University Press}} {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{Commonskat|Christmas carols|Christmas carols}} *[http://www.hymnsandcarolsofchristmas.com/HTML/The_hymns_and_carols_.htm The Hymns and Carols of Christmas], ei omfattande tekst- og kommentarsamling. *[http://www.christmas-carol-music.org/ ChristmasCarolMusic.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517044524/http://www.christmas-carol-music.org/ |date=2008-05-17 }} Frie noter. {{Autoritetsdata}} [[kategori:Julesongar]] [[kategori:Engelsk litteratur]] [[kategori:Engelsk musikk]] [[Kategori:Engelske ord og uttrykk]] iywaq7002mbu6zt00sfxwkt53ua1chl 0 203105 3683316 3683286 2026-11-08T12:17:31Z Ranveig 39 Kjeldebolk 3683316 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Lise-Marie Morerod''' ({{datoar}}) er ein [[Sveits|sveitsisk]], tidlegare skirennar frå landsbyen Les Diablerets i [[Ormont-Dessus]] i [[kanton]]en [[Vaud]]. Ho var verdas beste kvinnelege skialpinist i 1977, då ho vann verdscupen i alpint. Gjennom sine år som aktiv vann ho 24 verdscuprenn; 10 i [[slalåm]] og 14 i storslalåm. 41 gongar kleiv ho opp på pallen, meir enn halvparten av gongane etter storslalåmtevlingar. Frå verdsmeisterskapa 1974 og 1978 fekk ho med seg høvesvis ein bronse- og ein sølvmedalje. ==Aktiv== Morerod vart sveitsisk meister i storslalåm i 1972, knapt 16 år gammal. [[Marie-Theres Nadig]], som ein månad i førevegen hadde vorte olympisk meister i både storslalåm og utfor under [[Alpine greiner under Vinter-OL 1972|Vinter-OL 1972]] i [[Sapporo]], hamna bak henne på resultatlista. Morerod debuterte i verdscupen i alpint i 1973. Hennar besteresultat i debutsesongen var sjetteplassen i avslutningsrennet i storslalåm i Heavenly Valley i USA. Gjennombrotet kom i 1974 då ho to gongar kom på andreplass i storslalåmrenn i verdscupen, det første vart avvikla i [[Pfronten]]. Det var likevel ei stor overrasking at ho vann bronsemedaljen i slalåm under [[VM i alpine greiner 1974]] i [[St. Moritz]]. Samanlagt i verdscupen kom ho på åttandeplass. I 1975 kom hennar første siger i verdscupen, eit slalåmrenn i [[Garmisch-Partenkirchen]]. I 1976 kom Morerod på andreplass i verdscupen i alpint, berre [[Rosi Mittermaier]] frå [[Vest-Tyskland]] var betre enn henne. Under [[Alpine greiner under Vinter-OL 1976|vinter-OL]] i [[Innsbruck]] kom Morerod på fjerdeplass i storslalåm. Sesongen etter, 1977, vann ho åtte verdscuprenn og vart den første sveitsiske kvinna som vann verdscupen i alpint. Samstundes vann ho både [[slalåm]]cupen og storslalåmcupen. Morerod fekk sølvmedaljen i storslalåm under [[VM i alpine greiner 1978]] i Garmisch-Partenkirchen, fem hundredels sekund bakom vest-tyske [[Maria Epple]]. I storslalåmtevlinga vart ho nummer 7. I verdscupen kom ho den sesongen på tredjeplass, og vann storslalåmcupen for tredje sesong på rad. Morerod vart sveitsisk dobbelmeister i slalåm og storslalåm i 1974, 1975, 1977 og 1978. 22. juli 1978 vart Morerod alvorleg skadd i ei bilulykke ved Vernayaz. Med brotskadar og alvorlege hovudskadar låg ho tre veker i koma, og låg på sjukehus i seks månader. Ho gjorde comeback i 1979/80-sesongen, men ellevteplassen under storslalåmrennet [[Megève]] vart hennar beste resultat i verdscupen. Ved sesongslutt la ho opp som aktiv alpinist, etter råd frå legar. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Lise-Marie Morerod|Lise-Marie Morerod]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 16. januar 2012.'' </div> ==Bakgrunnsstoff== * {{FIS|S=AL|ID=41416}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sveitsiske alpinistar]] [[Kategori:Sveitsiske deltakarar under vinter-OL 1976]] [[Kategori:Alpinistar under vinter-OL 1976]] glulruwfum5ognm14bf3nbiwn346o1v 3683317 3683316 2026-11-08T12:17:45Z Ranveig 39 3683317 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Lise-Marie Morerod''' ({{datoar}}) er ein [[Sveits|sveitsisk]] tidlegare skirennar frå landsbyen Les Diablerets i [[Ormont-Dessus]] i [[kanton]]en [[Vaud]]. Ho var verdas beste kvinnelege skialpinist i 1977, då ho vann verdscupen i alpint. Gjennom sine år som aktiv vann ho 24 verdscuprenn; 10 i [[slalåm]] og 14 i storslalåm. 41 gongar kleiv ho opp på pallen, meir enn halvparten av gongane etter storslalåmtevlingar. Frå verdsmeisterskapa 1974 og 1978 fekk ho med seg høvesvis ein bronse- og ein sølvmedalje. ==Aktiv== Morerod vart sveitsisk meister i storslalåm i 1972, knapt 16 år gammal. [[Marie-Theres Nadig]], som ein månad i førevegen hadde vorte olympisk meister i både storslalåm og utfor under [[Alpine greiner under Vinter-OL 1972|Vinter-OL 1972]] i [[Sapporo]], hamna bak henne på resultatlista. Morerod debuterte i verdscupen i alpint i 1973. Hennar besteresultat i debutsesongen var sjetteplassen i avslutningsrennet i storslalåm i Heavenly Valley i USA. Gjennombrotet kom i 1974 då ho to gongar kom på andreplass i storslalåmrenn i verdscupen, det første vart avvikla i [[Pfronten]]. Det var likevel ei stor overrasking at ho vann bronsemedaljen i slalåm under [[VM i alpine greiner 1974]] i [[St. Moritz]]. Samanlagt i verdscupen kom ho på åttandeplass. I 1975 kom hennar første siger i verdscupen, eit slalåmrenn i [[Garmisch-Partenkirchen]]. I 1976 kom Morerod på andreplass i verdscupen i alpint, berre [[Rosi Mittermaier]] frå [[Vest-Tyskland]] var betre enn henne. Under [[Alpine greiner under Vinter-OL 1976|vinter-OL]] i [[Innsbruck]] kom Morerod på fjerdeplass i storslalåm. Sesongen etter, 1977, vann ho åtte verdscuprenn og vart den første sveitsiske kvinna som vann verdscupen i alpint. Samstundes vann ho både [[slalåm]]cupen og storslalåmcupen. Morerod fekk sølvmedaljen i storslalåm under [[VM i alpine greiner 1978]] i Garmisch-Partenkirchen, fem hundredels sekund bakom vest-tyske [[Maria Epple]]. I storslalåmtevlinga vart ho nummer 7. I verdscupen kom ho den sesongen på tredjeplass, og vann storslalåmcupen for tredje sesong på rad. Morerod vart sveitsisk dobbelmeister i slalåm og storslalåm i 1974, 1975, 1977 og 1978. 22. juli 1978 vart Morerod alvorleg skadd i ei bilulykke ved Vernayaz. Med brotskadar og alvorlege hovudskadar låg ho tre veker i koma, og låg på sjukehus i seks månader. Ho gjorde comeback i 1979/80-sesongen, men ellevteplassen under storslalåmrennet [[Megève]] vart hennar beste resultat i verdscupen. Ved sesongslutt la ho opp som aktiv alpinist, etter råd frå legar. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Lise-Marie Morerod|Lise-Marie Morerod]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 16. januar 2012.'' </div> ==Bakgrunnsstoff== * {{FIS|S=AL|ID=41416}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sveitsiske alpinistar]] [[Kategori:Sveitsiske deltakarar under vinter-OL 1976]] [[Kategori:Alpinistar under vinter-OL 1976]] cwvcsyu2w73aeiha6awp4po9v6ffzo3 0 248363 3683455 2845683 2026-11-09T09:21:23Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683455 wikitext text/x-wiki {{geoboks|nunatak | land = Antarktis | stad = [[Palmer Land]] | høgdenivå = 670 | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=69|lat_m=38|lat_NS=S | long_d=68|long_m=20|long_EW=W }} '''Boreas Peak''' er ein [[nunatak]], 670 moh., ved nordsida av enden av [[Eurekabreen]] ved [[Rymill Coast]] i [[Palmer Land]]. Det beste utgangspunktet for å nå Eurekabreen frå [[George VI Sound]] er nær denne nunataken. Det vart namngjeve av [[UK Antarctic Place-Names Committee]] etter [[Anemoi#Boreas|Boreas]], nordavinden på gresk, i samband med stader i nærleiken er kalla opp etter vindar. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Boreas Peak|Boreas Peak]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 15. mars 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene: '' * {{usgs-gazetteer|id=1675}} </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nunatakar i Palmer Land]] m31h8021e5oaoek22e4kil4zo5tlq8m 0 248379 3683454 2443700 2026-11-09T09:15:49Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683454 wikitext text/x-wiki {{geoboks|nunatak | land = Antarktis | stad = [[Palmer Land]] | høgdenivå = 1755 | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under |fri = [[Antarktistraktaten]] |lat_d=74|lat_m=53|lat_NS=S |long_d=71|long_m=14|long_EW=W }} '''Mount Cahill''' er ein av [[Sky-Hi Nunataks]] i [[Palmer Land]], med ei høgd opp mot 1755 moh. aust-nordaust for [[Mount Carrara]]. Det vart namngjeven i 1987 av [[Advisory Committee on Antarctic Names]] etter Laurence J. Cahill jr., ein fysikar ved [[University of Minnesota]] og sjefsforskar på fysikken i den øvre atomsfæren ved [[Siple-stasjonen]] og [[Amundsen-Scott-stasjonen]] i mange år frå 1973. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mount Cahill|Mount Cahill]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 15. mars 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' * {{usgs-gazetteer|id=2289|name=Cahill, Mount}} </div> {{DEFAULTSORT:Cahill, Mount}} [[Kategori:Nunatakar i Palmer Land]] pqesgg9mn0v5es5i5b0l0ue5ze8sgzm 0 248452 3683450 2850893 2026-11-09T09:14:27Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683450 wikitext text/x-wiki {{geoboks|nunatak | land = Antarktis | stad = [[Palmer Land]] | fjellkjede = Gutenko Mountains | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=71|lat_m=51|lat_NS=S | long_d=64|long_m=38|long_EW=W }} '''Mount Jukkola''' er eit spisst, pyramideforma fjell, eller [[nunatak]], sør i dei sentrale [[Guthridge Nunataks]] i [[Gutenko Mountains]] sentralt i [[Palmer Land]]. Det vart kartlagt av [[US Geological Survey]] (USGS) i 1974. Fjellet vart namngjeven av [[Advisory Committee on Antarctic Names]] (US-ACAN) etter løytnant Lloyd A. Jukkola i [[U.S. Navy]], som var øvstkommanderande ved [[Palmer-stasjonen]] i 1973. ==Kjelder== {{usgs-gazetteer|name=Mount Jukkola}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Jukkola}} [[Kategori:Nunatakar i Palmer Land]] ndqk10smo5syknbvglndopyqrda1in0 0 248464 3683449 2850052 2026-11-09T09:14:17Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683449 wikitext text/x-wiki {{geoboks|nunatak | land = Antarktis | stad = [[Palmer Land]] | fjellkjede = Guthridge Nunataks | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=71|lat_m=50|lat_NS=S | long_d=64|long_m=6|long_EW=W }} '''Lokey Peak''' er eit lite, spisst [[fjell]], eller [[nunatak]], som står ved søraustenden av [[Guthridge Nunataks]] i [[Gutenko Mountains]] sentralt i [[Palmer Land]]. Det vart kartlagt av [[US Geological Survey]] (USGS) i 1974. Det vart namngjeve av [[Advisory Committee on Antarctic Names]] (US-ACAN) etter William M. Lokey, stasjonssjef ved [[Palmer-stasjonen]], 1975. Han hadde tidlegare overvintra ved [[McMurdo-basen]] i 1970 og 1974. ==Kjelder== {{usgs-gazetteer|name=Lokey Peak}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nunatakar i Palmer Land]] 6akjlyjybvp3mynqe1tp943vnqul2s4 0 248523 3683448 2445163 2026-11-09T09:13:31Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683448 wikitext text/x-wiki {{geoboks|nunatak | land = Antarktis | stad = [[Palmer Land]] | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=74|lat_m=12|lat_NS=S | long_d=76|long_m=28|long_EW=W }} '''Mount Southern''' er eit lite [[fjell]] eller [[nunatak]], 1,5 nautiske mil (2,8&nbsp;km) nordaust for [[Mount Harry]] og 14 nautiske mil (26&nbsp;km) søraust for [[FitzGerald Bluffs]] i [[Palmer Land]]. Det vart oppdaga og fotografert av [[Lincoln Ellsworth]] den 23. november 1935. Det vart kartlagt av [[US Geological Survey]] (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av [[U.S. Navy]], 1961-66. Det vart namngjeve av [[Advisory Committee on Antarctic Names]] (US-ACAN) etter Merle E. Southern, ein topografisk ingeniør i USGS i Antarktis, 1967-68. ==Kjelder== {{usgs-gazetteer|name=Mount Southern}} {{DEFAULTSORT:Southern}} [[Kategori:Nunatakar i Palmer Land]] 34yaau8yy5glin5nmpakwwjcywt5klh 0 249063 3683321 3682799 2026-11-08T12:21:35Z Ranveig 39 3683321 wikitext text/x-wiki {{geoboks|fjell | land = Antarktis | stad = [[Dronning Maud Land]] | fjellkjede = Conradfjella | høgdenivå = 3053 | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under |fri = [[Antarktistraktaten]] |lat_d=71|lat_m=52|lat_NS=S |long_d=9|long_m=45|long_EW=E }} '''Sandeggtind''' er eit 3053&nbsp;moh. høgt [[fjell]], som ligg 1,5&nbsp;km sør for [[Sandhø]] på [[Sandegga]] i [[Conradfjella]] i [[Dronning Maud Land]]. Det vart oppdaga og fotografert av [[Den tredje tyske antarktisekspedisjonen]] (1938–1939), leia av kaptein [[Alfred Ritscher]]. Det vart kartlagt av Noreg frå flyfoto og landmålingar av NorAE, 1956–60, og namngjeve av dei. ==Sjå òg== * [[Fjell i Dronning Maud Land]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sandeggtind Peak|Sandeggtind Peak]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. mars 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{cite gnis | type = antarid | id = 13239 | name = Sandeggtind Peak | accessdate = 16. oktober 2012}} {{usgs-gazetteer|name=Sandeggtind Peak}} </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fjell i Dronning Maud Land]] [[Kategori:Orvinfjella]] q25r5s2z34mto1p4nebuqrbhxwswmib 0 259385 3683462 3682367 2026-11-09T09:40:36Z ~2026-59461-78 160761 3683462 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist |namn = Premiata Forneria Marconi |bilete = Premiata Fornería Marconi after a live show (2007-08-25).jpg |bilettekst = Premiata Forneria Marconi spelar på ''Notte Per Te''-festivalen i august 2007. |bakgrunn= gruppe |land = [[Milano]] i [[Italia]] |sjanger = [[Progressiv rock]] |aktive år = 1970 til i dag |medlemmer = Franco Mussida<br />[[Franz Di Cioccio]]<br />Patrick Djivas,<br /> Lucio Fabbri<br />Gianluca Tagliavini<br >Piero Monterisi |tidlegare medlemmer = [[Flavio Premoli]]<br />Roberto Gualdi<br />Giorgio Piazza<br />[[Mauro Pagani]]<br />Bernardo Lanzetti<br />Gregory Bloch<br />Walter Calloni }} '''Premiata Forneria Marconi (PFM)''' (tyder ‘Det prisvinnande Marconi-bakeriet’) er eit [[italiensk progressiv rock|norrønt progressiv rock]]eband. Det vart den første italienske gruppa som hadde suksess i utlandet og gjekk inn på salslistene både i Storbritannia og USA. Mellom 1973 og 1977 gav dei ut fem album med engelsk tekst. Dei hadde òg fleire populære turnear i Europa og Amerika og spelte på den populære [[Reading Festival]] i [[England]] og på eit populært nasjonalt TV-program i USA. PFM innførte nye lydar, som [[synthesizer]]en, i italiensk musikk. Dei var òg av dei første til å kombinere [[symfoni]]sk [[klassisk musikk|klassisk]] og tradisjonell [[italiensk musikk]] med rock. Dette og den lange tida dei har halde på har gjort til dei til eit av dei viktigaste banda i den internasjonale progrock-sjangeren. == Historie == === 1966-1970 === [[Fil:PFM1.jpg|mini|Frå venstre til høgre: Patrick Djivas, Franz Di Cioccio, Franco Mussida.]] Dei originale kjernemedlemmane i PFM (Mussida, Di Cioccio, Premoli, and Piazza) kom saman i midten av 1960-åra og spelte i lag som akkompagnement for mange italienske pop-, rock- og folkeartistar, som [[Lucio Battisti]], [[songaren Mina|Mina]], [[Adriano Celentano]] og [[Fabrizio De André]]. Dei var med på mange innspelingar for andre artistar i denne perioden og etablerte seg raskt som nokre av dei mest etterspurte i italiensk rock og pop. Mussida, Premoli, Piazza og Di Cioccio danna så gruppa «I quelli» (tyder ‘Dei der’ eller ‘Dei karane’) i 1968. I quelli gav ut eitt album og nokre populære italienske singlar. Premiata Forneria Marconi vart offisielt starta i [[Milano]] i 1970 då medlemmar av I quelli møtte [[Mauro Pagani]] frå gruppa Dalton. Pagani hjelpte gruppa å utvide stilen sin med fiolin og fløyte. På denne tida var dei alt erfarne musikarar og hadde ingen problem med å spele kompleks progressiv heavy rock, som leiande engelske og amerikanske grupper spelte. På dei tidlege konsertane sine spelte dei mellom anna coverversjonar av grupper som [[King Crimson]] og [[Jethro Tull]].<ref>{{Cite web|date=19 March 2015|title=Interview: Franz Di Cioccio (Premiata Forneria Marconi) l|url=https://www.hit-channel.com/interviewfranz-di-cioccio-premiata-forneria-marconi/79130|website=www.hit-channel.com}}</ref> Andre band som inspirerte dei i starten var [[musikkgruppa Chicago|Chicago]], [[Ekseption]] og [[The Flock]]. Dei hadde eit langt namn, som italienske progressive band hadde ein tendens til å ha på denne tida, så dei vart vanlegvis berre omtalt som «La Premiata» og seinare «PFM». Etter å ha forkasta [[Isotta-Fraschini]] (ein italiensk bilprodusent) slo gruppa seg til ro med forslaget til Pagani, «Forneria Marconi» (som tyder «Bakeriet Marconi»), lånt frå eit skilt i ein butikk i den vesle byen Chiari, nær [[Brescia]]. Plateprodusenten og venen Alessandro Colombini meinte at namnet ikkje var tydeleg nok og la til «Premiata» (prisvinnande). Somme meinte namnet «Premiata Forneria Marconi» var for langt, men gruppa meinte at dess vanskelegare det var å hugse namnet til bandet, dess vanskelegare var det å gløyme. === Italiensk og internasjonal suksess (1971-1975) === [[File:Premiata Fornería Marconi performing live (August 25, 2007).jpg|mini|Franz Di Cioccio (med Lucio Fabbri i bakgrunnen.)]] I juni 1971 vart PFM inviterte til den første ''Festival d'Avanguardia e Nuove Tendenze'' i [[Viareggio]], som dei vann, i lag med [[Osanna]] og [[Mia Martini]]. Seinare i 1971 fekk gruppa kontrakt med [[Numero Uno]], ei avdeling under [[RCA Records]] i Italia, og gav ut den første singelen sin, «[[Impressioni di settembre]]»/«La carrozza di Hans». Han vart ein suksess og kjend som den første italienske hitsingelen med [[syntheiszer]] på. Begge songane vert framleis mykje spelt av gruppa. Tidleg i 1972 gav PFM ut det første albumet, ''[[Storia di un minuto]]''. Albumet toppa den italienske albumlista den første veka og bandet vart det første frå Italia som oppnådde slik suksess. Det inneheld nyinnspelingar av den første singelen, i tillegg til «È Festa» og «Dove... Quando...», som framleis ofte vert framført på konsertane deira. Seinare i 1972 gav dei ut det andre albumet sitt, ''[[Per un amico]]''. Dette albumet opna døra for eit større publikum over heile Europa. Musikken vart spelt inn med ein meir sofistikert [[fleirsporsinnspeling|16-spors]]produksjon der bandet foredla den italienske progrockstilen sin. [[Greg Lake]] frå [[Emerson, Lake & Palmer]] oppdaga PFM medan ELP var på turne i Italia og PFM fekk kontrakt med [[Manticore Records]]. Det første albumet på Manticore, ''[[Photos of Ghosts]]'' vart gjeve ut i heile Europa, Japan og Nord-Amerika og PFM vart det første italienske rockebandet som fekk suksess utanlands. Det var òg eit av dei første ikkje-britiske europeiske innspelingane som hadde suksess på listene i USA, og nådde 180. plass på [[Billboard 200]] i november 1973. Albumet inneheld stort sett nyinnspelingar frå ''Per un amico'' med engelsk tekst. Dei nye tekstane (ikkje omsetjingar) vart skrivne av det tidlegare [[King Crimson]]-medlemmet [[Peter Sinfield]], som hjelpte til med å produsere og mikse den nye innspelinga ved [[Advision Studios]] i [[London]]. Sinfield foreslo òg å forkorte namnet deira til PFM på dette albumet. Av songar finn ein «Celebration» (ei nyinnspeling av «È Festa») som vart mykje spelt på [[album-oriented rock]]-stasjonar i USA og Canada. [[File:Patrick Djivas of Premiata Fornería Marconi (2007-08-25).jpg|mini|Patrick Djivas.]] Etter ''Photos of Ghosts'' kom ut, slutta bassisten Giorgio Piazza i gruppa, og vart erstatta av Patrick Djivas, som har vore med i gruppa sidan. Det neste PFM-albumet som kom ut i Italia var ''[[L'isola di niente]]'' i 1974. Høgdepunkt frå dette albumet er mellom anna «Dolcissima Maria» og den instrumentale «Via Lumiere». Igjen vart det spelt inn ein engelskspråkleg versjon av albumet for Manticore som ''[[The World Became the World]]''. Det engelske albumet inneheldt ein annan nyinnspeling av «Impressioni di settembre» som tittelsporet. Dette var siste gongen dei samarbeidde med Peter Sinfield, sidan gruppa ikkje var heilt nøgd med innhaldet i dei engelske tekstane hans. På turneen deira i USA i 1974 spelte PFM konsertar med [[Little Feat]], [[The Beach Boys]], [[The Allman Brothers Band]], [[Aerosmith]], [[ZZ Top]] og [[Peter Frampton]]. Dei vart utsette for tjuveri rett før ein konsert med [[Santana]] den 25. juli ved [[Paramount Theatre i Seattle|Paramount Theatre]] i [[Seattle]]. Mellom anna vart det stole to gitar og to bassgitarar. Konsertopptak vart gjort i [[Cleveland]] og [[Toronto]] og gjevne ut i USA som det siste albumet til PFM for Manticore, kalla ''[[Cook av PFM|Cook]]''. Albumet låg åtte veker på Billboard 200-lista og nådde 154. plass i januar 1975. Dei same innspelingane vart gjeve ut i Europa med forskjellig plateomslag og kalla ''Live in USA''. PFM nådde eit stort publikum i USA då dei spelte på [[TV-serien The Midnight Special|Midnight Special]] på [[NBC]] i februar 1975. Her framførte dei «Celebration» og den instrumentale «Alta Loma Nine Till Five». === 1975-1978 === Det største ankepunktet til PFM hadde alltid vore at dei mangla ein sterk solovokalist, og dei tok derfor inn [[Bernardo Lanzetti]], som tidlegare hadde sunge for [[Acqua Fragile]]. Som student hadde Lanzetti budd i [[Austin]] i Texas nokre år. Men det viktigaste var at han hadde ei kraftig og særeigen røyst og kunne snakke flytande engelsk. Den første utgjevinga til det seks mann-store bandet var ''[[Chocolate Kings]]'' i 1975. Musikken var hardare og hadde moderat suksess i heimlandet, men var det minst populære albumet dei hadde gjeve ut så langt. Det same albumet vart gjeve ut med eit annleis plateomslag på Manticore i Storbritannia og på [[Asylum Records]] i USA. Det kontroversielle britiske/amerikanske omslaget synte biletet av ei delvis opna sjokoladeplate pakka inn i eit papir som synte det flagget til USA. PFM spelte tittelsporet på albumet på [[BBC]]-programmet [[The Old Grey Whistle Test]] i 1976. Albumet nådde Topp 20 i Storbritannia, men var mindre populært andre stader. Mauro Pagani slutta i bandet etter ''Chocolate Kings'' for å starte ein solokarriere. Lanzetti var òg med på ''[[Jet Lag av Premiata Forneria Marconi|Jet Lag]]'' (1977), eit album som var sterkt påverka av [[jazzfusion]]-miljøet i Los Angeles, der albumet var spelt inn. Dette var det siste albumet deira med engelsk tekst og det siste forsøket deira på å nå eit internasjonalt publikum. Det var òg det siste albumet deira som vart gjeve ut i USA, òg dette på Asylum. Fiolinisten Gregory Bloch, som tidlegare spelte i gruppa [[It's a Beautiful Day]], erstatta Mauro Pagani og spelte inn eitt album. For ''[[Passpartù]]'' (1978) tok PFM inn to nye perkusjonistar og endra musikalsk retning igjen. Albumet inneheld sju songar på italiensk og ein instrumental, prega av ein internasjonal popstil, eit tidleg døme på det som i dag vert kalla «[[Worldbeat]]». Albumet inneheld for det meste akustisk gitar (i staden for elektrisk) og baserer seg på italiensk folkemusikk og latinsk musikk, i tillegg til ein jazzpopstil som kunne minna om [[Steely Dan]]. Dette var det siste albumet deira med Lanzetti, som slutta for å starte ein solokarriere. [[File:Premiata Forneria Marconi-Modena2007.jpg|mini|Premiata Forneria Marconi på scenen i [[Modena]].]] === 1979-1987 === I 1979 spelte PFM igjen som akkompagnement for [[Fabrizio De André]]. Gruppa medverka med nye arrangement for songane til De André og bandet turnerte i Italia i fulle konserthallar. De André og PFM gav ut to populære album i denne perioden, kalla ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM]]'' (1979) og ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM, Volume 2]]'' (1980). I 1980-åra hadde PFM framleis suksess i heimlandet og konsentrerte seg om kommersiell rockemusikk for det breie italienske publikummet. I 1980 slutta Flavio Premoli i gruppa og starta det som vart ein suksessrik karriere som låtskrivar og artistar for italienske filmar og fjernsyn. Multi-instrumentalisten Lucio Fabbri kom med i gruppa på fiolin, klaverinstrument og rytmegitar. Album som vart spelte inn i denne perioden var ''[[Suonare Suonare]]'' (1980), ''[[Performance]]'' (1980), ''[[Come ti va in riva alla città]]'' (1981) og ''[[PFM? PFM!]]'' (1984). Tittelsporet på albumet deira frå 1987, ''[[Miss Baker]]'', vart skriven til ære for den amerikanske dansaren [[Josephine Baker]]. Sjølv om PFM gav seg i 1987 vart dei aldri offisielt oppløyst. === Nyare år (1997 til i dag) === På nyare innspelingar har gruppa blanda populær italiensk musikk med progressiv rock. I 1997 kom Flavio Premoli attende til gruppa i lag med tre andre kjernemedlemmar (DiCioccio, Djivas, Mussida) og gav ut albumet ''[[Ulisse av PFM|Ulisse]]''. Det var ikkje like progressivt som albuma deira frå 1970-åra, men vart godt likt av tilhengjarane. Suksessen med ''Ulisse'' var med på føre PFM attende til eit internasjonalt progrockpublikum. ''Ulisse'' er ein [[songsyklus]] basert på ''[[Odysseen]]'' av [[Homer]], med tekst av den italienske tekstforfattaren [[Vincenzo Incenzo]]. Eit dobbelt konsertalbum, ''[[www.pfmpfm.it]]'', vart spelt inn med to innleigde musikarar på den utselte italienske turneen deira året etter. ''[[Serendipity av PFM|Serendipity]]'' kom ut i 2001 og konsertalbumet ''[[Live In Japan 2002 av PFM|Live In Japan 2002]]'' året etter som eit dobbeltalbum og ein DVD. Konsertalbumet inneheld òg to nye studioopptak av eit samarbeid med [[Peter Hammill]] frå [[Van der Graaf Generator]]. Hammill skreiv tekstane og song på det som var den første innspelinga til gruppa med englesk tekst sidan 1977, kalla ''[[Sea of Memory]]''. ''[[Piazza del Campo av PFM|Piazza del Campo]]'' (2005) vart gjeve ut på både CD og som CD+DVD. DVDen var eit konsertopptak med Mauro Pagani i bandet, filma utandørs på hovudplassen i [[Siena]]. Den italienske rockestjerna [[Piero Pelù]] er òg med på denne konserten. På grunn av dårleg helse slutta klaverspelaren Flavio Premoli for andre gong i 2005. PFM reiste attende til USA for første gong sidan 1977 for å spele på Progressive Arts Showcase ved [[Bethlehem i Pennsylvania]] den 8. juli 2005. ''[[Stati di Immaginazione]]'' kom ut i 2006 og var heilt instrumentalt. I 2010 gav PFM ut ''A.D. 2010 La Buona Novella'', ei omarbeiding av [[Fabrizio de Andre]]-albumet ''[[La Buona Novella]]''. Gruppa har halde fram å spele i Italia dei siste åra og er framleis populære i heimlandet. == Medlemmar == === Noverande === * [[Franco Mussida]]: Gitar, mandolin, vokal (1970 til i dag) * [[Franz Di Cioccio]]: Tromer, vokal (1970 til i dag) * [[Patrick Djivas]]: Bass, programmering (1974 til i dag) * [[Lucio Fabbri]]: [[fiolin]], [[klaverinstrument]] (1979–1987, 2000 til i dag) * [[Gianluca Tagliavini]]: [[piano]], [[Hammondorgel|Hammond]], [[Minimoog]], andre klaverinstrument (2005 til i dag) * [[Piero Monterisi]]: Trommer (2006 til i dag) === Tidlegare=== * [[Flavio Premoli]]: [[piano]], [[klaverinstrument]], [[Mellotron]], [[Moog synthesizer]], solovokal (1970–1980, 1997–2005) * [[Giorgio Piazza]]: bass (1970–1974) * [[Mauro Pagani]]: [[fløyte]], [[piccolo]], fiolin, vokal (1970–1976) * [[Bernardo Lanzetti]]: solovokal, rytmegitar (1975–1977) * [[Gregory Bloch]]: fiolin (1976–1977) * [[Walter Calloni]]: [[trommer]] (1982–1987) * [[Roberto Gualdi]]: trommer (1997–2005) == Diskografi == === Studioalbum === * ''[[Storia di un minuto]]'' (1972) * ''[[Per un amico]]'' (1972) * ''[[L'isola di niente]]'' (1974) * ''[[Chocolate Kings]]'' (1975) * ''[[Jet Lag av Premiata Forneria Marconi|Jet lag]]'' (1977) * ''[[Passpartù]]'' (1978) * ''[[Suonare Suonare]]'' (1980) * ''[[Come Ti Va In Riva Alla Città]]'' (1981) * ''[[P.F.M.? P.F.M.!]]'' (1984) * ''[[Miss Baker]]'' (1987) * ''[[Ulisse av PFM|Ulisse]]'' (1997) * ''[[Serendipity av Premiata Forneria Marconi|Serendipity]]'' (2000) * ''[[Dracula av PFM|Dracula]]'' (2005) * ''[[Stati di immaginazione]]'' (2006) * ''[[A.D. 2010 - La buona novella]]'' (2010) * ''PFM in Classic – Da Mozart a Celebration'' (2013) * ''Emotional Tattoos'' (2017) * ''I Dreamed of Electric Sheep - Ho sognato pecore elettriche'' (2021) === Engelske versjonar === * ''[[Photos of Ghosts]]'' (1973 - versjon av ''[[Per un amico]]'') * ''[[The World Became the World]]'' (1974 - versjon av ''[[L'isola di niente]]'') === Konsertalbum === * ''[[Live in USA]]'' (1974, òg kjent som ''Cook'') * ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM]]'' (1979, med [[Fabrizio De André]]) * ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM, Vol 2]]'' (1980, med Fabrizio De André) * ''[[Performance av PFM|Performance]]'' (1981) * ''[[www.pfmpfm.it]]'' (1998) * ''[[Live in Japan 2002 av PFM|Live in Japan 2002]]'' (2002) * ''[[Piazza del Campo av PFM|Piazza del Campo]]'' (2005) * ''PFM canta De André'' (2008) * ''Live in Roma guest Ian Anderson'' (2012) * ''Un Minuto'' (2014) * ''Un Amico'' (2014) * ''Un'Isola'' (2014) * ''A Ghost'' (2015) * ''The World'' (2015) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Premiata Forneria Marconi|Premiata Forneria Marconi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. juni 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Italienske progressive rockegrupper]] [[Kategori:Symfoniske rockegrupper]] [[Kategori:Musikkgrupper skipa i 1970]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2026]] 27ac1d1w7znc5k10rqam2z781640x3p 3683465 3683462 2026-11-09T09:44:18Z ~2026-59461-78 160761 3683465 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist |namn = Premiata Forneria Marconi |bilete = Premiata Fornería Marconi after a live show (2007-08-25).jpg |bilettekst = Premiata Forneria Marconi spelar på ''Notte Per Te''-festivalen i august 2007. |bakgrunn= gruppe |land = [[Milano]] i [[Italia]] |sjanger = [[Progressiv rock]] |aktive år = 1970 til i dag |medlemmer = Franco Mussida<br />[[Franz Di Cioccio]]<br />Patrick Djivas,<br /> Lucio Fabbri<br />Gianluca Tagliavini<br >Piero Monterisi |tidlegare medlemmer = [[Flavio Premoli]]<br />Roberto Gualdi<br />Giorgio Piazza<br />[[Mauro Pagani]]<br />Bernardo Lanzetti<br />Gregory Bloch<br />Walter Calloni }} '''Premiata Forneria Marconi (PFM)''' (tyder ‘Det prisvinnande Marconi-bakeriet’) er eit [[italiensk progressiv rock]]eband. Det vart den første italienske gruppa som hadde suksess i utlandet og gjekk inn på salslistene både i Storbritannia og USA. Mellom 1973 og 1977 gav dei ut fem album med engelsk tekst. Dei hadde òg fleire populære turnear i Europa og Amerika og spelte på den populære [[Reading Festival]] i [[England]] og på eit populært nasjonalt TV-program i USA. PFM innførte nye lydar, som [[synthesizer]]en, i italiensk musikk. Dei var òg av dei første til å kombinere [[symfoni]]sk [[klassisk musikk|klassisk]] og tradisjonell [[italiensk musikk]] med rock. Dette og den lange tida dei har halde på har gjort til dei til eit av dei viktigaste banda i den internasjonale progrock-sjangeren. == Historie == === 1966-1970 === [[Fil:PFM1.jpg|mini|Frå venstre til høgre: Patrick Djivas, Franz Di Cioccio, Franco Mussida.]] Dei originale kjernemedlemmane i PFM (Mussida, Di Cioccio, Premoli, and Piazza) kom saman i midten av 1960-åra og spelte i lag som akkompagnement for mange italienske pop-, rock- og folkeartistar, som [[Lucio Battisti]], [[songaren Mina|Mina]], [[Adriano Celentano]] og [[Fabrizio De André]]. Dei var med på mange innspelingar for andre artistar i denne perioden og etablerte seg raskt som nokre av dei mest etterspurte i italiensk rock og pop. Mussida, Premoli, Piazza og Di Cioccio danna så gruppa «I quelli» (tyder ‘Dei der’ eller ‘Dei karane’) i 1968. I quelli gav ut eitt album og nokre populære italienske singlar. Premiata Forneria Marconi vart offisielt starta i [[Milano]] i 1970 då medlemmar av I quelli møtte [[Mauro Pagani]] frå gruppa Dalton. Pagani hjelpte gruppa å utvide stilen sin med fiolin og fløyte. På denne tida var dei alt erfarne musikarar og hadde ingen problem med å spele kompleks progressiv heavy rock, som leiande engelske og amerikanske grupper spelte. På dei tidlege konsertane sine spelte dei mellom anna coverversjonar av grupper som [[King Crimson]] og [[Jethro Tull]].<ref>{{Cite web|date=19 March 2015|title=Interview: Franz Di Cioccio (Premiata Forneria Marconi) l|url=https://www.hit-channel.com/interviewfranz-di-cioccio-premiata-forneria-marconi/79130|website=www.hit-channel.com}}</ref> Andre band som inspirerte dei i starten var [[musikkgruppa Chicago|Chicago]], [[Ekseption]] og [[The Flock]]. Dei hadde eit langt namn, som italienske progressive band hadde ein tendens til å ha på denne tida, så dei vart vanlegvis berre omtalt som «La Premiata» og seinare «PFM». Etter å ha forkasta [[Isotta-Fraschini]] (ein italiensk bilprodusent) slo gruppa seg til ro med forslaget til Pagani, «Forneria Marconi» (som tyder «Bakeriet Marconi»), lånt frå eit skilt i ein butikk i den vesle byen Chiari, nær [[Brescia]]. Plateprodusenten og venen Alessandro Colombini meinte at namnet ikkje var tydeleg nok og la til «Premiata» (prisvinnande). Somme meinte namnet «Premiata Forneria Marconi» var for langt, men gruppa meinte at dess vanskelegare det var å hugse namnet til bandet, dess vanskelegare var det å gløyme. === Italiensk og internasjonal suksess (1971-1975) === [[File:Premiata Fornería Marconi performing live (August 25, 2007).jpg|mini|Franz Di Cioccio (med Lucio Fabbri i bakgrunnen.)]] I juni 1971 vart PFM inviterte til den første ''Festival d'Avanguardia e Nuove Tendenze'' i [[Viareggio]], som dei vann, i lag med [[Osanna]] og [[Mia Martini]]. Seinare i 1971 fekk gruppa kontrakt med [[Numero Uno]], ei avdeling under [[RCA Records]] i Italia, og gav ut den første singelen sin, «[[Impressioni di settembre]]»/«La carrozza di Hans». Han vart ein suksess og kjend som den første italienske hitsingelen med [[syntheiszer]] på. Begge songane vert framleis mykje spelt av gruppa. Tidleg i 1972 gav PFM ut det første albumet, ''[[Storia di un minuto]]''. Albumet toppa den italienske albumlista den første veka og bandet vart det første frå Italia som oppnådde slik suksess. Det inneheld nyinnspelingar av den første singelen, i tillegg til «È Festa» og «Dove... Quando...», som framleis ofte vert framført på konsertane deira. Seinare i 1972 gav dei ut det andre albumet sitt, ''[[Per un amico]]''. Dette albumet opna døra for eit større publikum over heile Europa. Musikken vart spelt inn med ein meir sofistikert [[fleirsporsinnspeling|16-spors]]produksjon der bandet foredla den italienske progrockstilen sin. [[Greg Lake]] frå [[Emerson, Lake & Palmer]] oppdaga PFM medan ELP var på turne i Italia og PFM fekk kontrakt med [[Manticore Records]]. Det første albumet på Manticore, ''[[Photos of Ghosts]]'' vart gjeve ut i heile Europa, Japan og Nord-Amerika og PFM vart det første italienske rockebandet som fekk suksess utanlands. Det var òg eit av dei første ikkje-britiske europeiske innspelingane som hadde suksess på listene i USA, og nådde 180. plass på [[Billboard 200]] i november 1973. Albumet inneheld stort sett nyinnspelingar frå ''Per un amico'' med engelsk tekst. Dei nye tekstane (ikkje omsetjingar) vart skrivne av det tidlegare [[King Crimson]]-medlemmet [[Peter Sinfield]], som hjelpte til med å produsere og mikse den nye innspelinga ved [[Advision Studios]] i [[London]]. Sinfield foreslo òg å forkorte namnet deira til PFM på dette albumet. Av songar finn ein «Celebration» (ei nyinnspeling av «È Festa») som vart mykje spelt på [[album-oriented rock]]-stasjonar i USA og Canada. [[File:Patrick Djivas of Premiata Fornería Marconi (2007-08-25).jpg|mini|Patrick Djivas.]] Etter ''Photos of Ghosts'' kom ut, slutta bassisten Giorgio Piazza i gruppa, og vart erstatta av Patrick Djivas, som har vore med i gruppa sidan. Det neste PFM-albumet som kom ut i Italia var ''[[L'isola di niente]]'' i 1974. Høgdepunkt frå dette albumet er mellom anna «Dolcissima Maria» og den instrumentale «Via Lumiere». Igjen vart det spelt inn ein engelskspråkleg versjon av albumet for Manticore som ''[[The World Became the World]]''. Det engelske albumet inneheldt ein annan nyinnspeling av «Impressioni di settembre» som tittelsporet. Dette var siste gongen dei samarbeidde med Peter Sinfield, sidan gruppa ikkje var heilt nøgd med innhaldet i dei engelske tekstane hans. På turneen deira i USA i 1974 spelte PFM konsertar med [[Little Feat]], [[The Beach Boys]], [[The Allman Brothers Band]], [[Aerosmith]], [[ZZ Top]] og [[Peter Frampton]]. Dei vart utsette for tjuveri rett før ein konsert med [[Santana]] den 25. juli ved [[Paramount Theatre i Seattle|Paramount Theatre]] i [[Seattle]]. Mellom anna vart det stole to gitar og to bassgitarar. Konsertopptak vart gjort i [[Cleveland]] og [[Toronto]] og gjevne ut i USA som det siste albumet til PFM for Manticore, kalla ''[[Cook av PFM|Cook]]''. Albumet låg åtte veker på Billboard 200-lista og nådde 154. plass i januar 1975. Dei same innspelingane vart gjeve ut i Europa med forskjellig plateomslag og kalla ''Live in USA''. PFM nådde eit stort publikum i USA då dei spelte på [[TV-serien The Midnight Special|Midnight Special]] på [[NBC]] i februar 1975. Her framførte dei «Celebration» og den instrumentale «Alta Loma Nine Till Five». === 1975-1978 === Det største ankepunktet til PFM hadde alltid vore at dei mangla ein sterk solovokalist, og dei tok derfor inn [[Bernardo Lanzetti]], som tidlegare hadde sunge for [[Acqua Fragile]]. Som student hadde Lanzetti budd i [[Austin]] i Texas nokre år. Men det viktigaste var at han hadde ei kraftig og særeigen røyst og kunne snakke flytande engelsk. Den første utgjevinga til det seks mann-store bandet var ''[[Chocolate Kings]]'' i 1975. Musikken var hardare og hadde moderat suksess i heimlandet, men var det minst populære albumet dei hadde gjeve ut så langt. Det same albumet vart gjeve ut med eit annleis plateomslag på Manticore i Storbritannia og på [[Asylum Records]] i USA. Det kontroversielle britiske/amerikanske omslaget synte biletet av ei delvis opna sjokoladeplate pakka inn i eit papir som synte det flagget til USA. PFM spelte tittelsporet på albumet på [[BBC]]-programmet [[The Old Grey Whistle Test]] i 1976. Albumet nådde Topp 20 i Storbritannia, men var mindre populært andre stader. Mauro Pagani slutta i bandet etter ''Chocolate Kings'' for å starte ein solokarriere. Lanzetti var òg med på ''[[Jet Lag av Premiata Forneria Marconi|Jet Lag]]'' (1977), eit album som var sterkt påverka av [[jazzfusion]]-miljøet i Los Angeles, der albumet var spelt inn. Dette var det siste albumet deira med engelsk tekst og det siste forsøket deira på å nå eit internasjonalt publikum. Det var òg det siste albumet deira som vart gjeve ut i USA, òg dette på Asylum. Fiolinisten Gregory Bloch, som tidlegare spelte i gruppa [[It's a Beautiful Day]], erstatta Mauro Pagani og spelte inn eitt album. For ''[[Passpartù]]'' (1978) tok PFM inn to nye perkusjonistar og endra musikalsk retning igjen. Albumet inneheld sju songar på italiensk og ein instrumental, prega av ein internasjonal popstil, eit tidleg døme på det som i dag vert kalla «[[Worldbeat]]». Albumet inneheld for det meste akustisk gitar (i staden for elektrisk) og baserer seg på italiensk folkemusikk og latinsk musikk, i tillegg til ein jazzpopstil som kunne minna om [[Steely Dan]]. Dette var det siste albumet deira med Lanzetti, som slutta for å starte ein solokarriere. [[File:Premiata Forneria Marconi-Modena2007.jpg|mini|Premiata Forneria Marconi på scenen i [[Modena]].]] === 1979-1987 === I 1979 spelte PFM igjen som akkompagnement for [[Fabrizio De André]]. Gruppa medverka med nye arrangement for songane til De André og bandet turnerte i Italia i fulle konserthallar. De André og PFM gav ut to populære album i denne perioden, kalla ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM]]'' (1979) og ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM, Volume 2]]'' (1980). I 1980-åra hadde PFM framleis suksess i heimlandet og konsentrerte seg om kommersiell rockemusikk for det breie italienske publikummet. I 1980 slutta Flavio Premoli i gruppa og starta det som vart ein suksessrik karriere som låtskrivar og artistar for italienske filmar og fjernsyn. Multi-instrumentalisten Lucio Fabbri kom med i gruppa på fiolin, klaverinstrument og rytmegitar. Album som vart spelte inn i denne perioden var ''[[Suonare Suonare]]'' (1980), ''[[Performance]]'' (1980), ''[[Come ti va in riva alla città]]'' (1981) og ''[[PFM? PFM!]]'' (1984). Tittelsporet på albumet deira frå 1987, ''[[Miss Baker]]'', vart skriven til ære for den amerikanske dansaren [[Josephine Baker]]. Sjølv om PFM gav seg i 1987 vart dei aldri offisielt oppløyst. === Nyare år (1997 til i dag) === På nyare innspelingar har gruppa blanda populær italiensk musikk med progressiv rock. I 1997 kom Flavio Premoli attende til gruppa i lag med tre andre kjernemedlemmar (DiCioccio, Djivas, Mussida) og gav ut albumet ''[[Ulisse av PFM|Ulisse]]''. Det var ikkje like progressivt som albuma deira frå 1970-åra, men vart godt likt av tilhengjarane. Suksessen med ''Ulisse'' var med på føre PFM attende til eit internasjonalt progrockpublikum. ''Ulisse'' er ein [[songsyklus]] basert på ''[[Odysseen]]'' av [[Homer]], med tekst av den italienske tekstforfattaren [[Vincenzo Incenzo]]. Eit dobbelt konsertalbum, ''[[www.pfmpfm.it]]'', vart spelt inn med to innleigde musikarar på den utselte italienske turneen deira året etter. ''[[Serendipity av PFM|Serendipity]]'' kom ut i 2001 og konsertalbumet ''[[Live In Japan 2002 av PFM|Live In Japan 2002]]'' året etter som eit dobbeltalbum og ein DVD. Konsertalbumet inneheld òg to nye studioopptak av eit samarbeid med [[Peter Hammill]] frå [[Van der Graaf Generator]]. Hammill skreiv tekstane og song på det som var den første innspelinga til gruppa med englesk tekst sidan 1977, kalla ''[[Sea of Memory]]''. ''[[Piazza del Campo av PFM|Piazza del Campo]]'' (2005) vart gjeve ut på både CD og som CD+DVD. DVDen var eit konsertopptak med Mauro Pagani i bandet, filma utandørs på hovudplassen i [[Siena]]. Den italienske rockestjerna [[Piero Pelù]] er òg med på denne konserten. På grunn av dårleg helse slutta klaverspelaren Flavio Premoli for andre gong i 2005. PFM reiste attende til USA for første gong sidan 1977 for å spele på Progressive Arts Showcase ved [[Bethlehem i Pennsylvania]] den 8. juli 2005. ''[[Stati di Immaginazione]]'' kom ut i 2006 og var heilt instrumentalt. I 2010 gav PFM ut ''A.D. 2010 La Buona Novella'', ei omarbeiding av [[Fabrizio de Andre]]-albumet ''[[La Buona Novella]]''. Gruppa har halde fram å spele i Italia dei siste åra og er framleis populære i heimlandet. == Medlemmar == === Noverande === * [[Franco Mussida]]: Gitar, mandolin, vokal (1970 til i dag) * [[Franz Di Cioccio]]: Tromer, vokal (1970 til i dag) * [[Patrick Djivas]]: Bass, programmering (1974 til i dag) * [[Lucio Fabbri]]: [[fiolin]], [[klaverinstrument]] (1979–1987, 2000 til i dag) * [[Gianluca Tagliavini]]: [[piano]], [[Hammondorgel|Hammond]], [[Minimoog]], andre klaverinstrument (2005 til i dag) * [[Piero Monterisi]]: Trommer (2006 til i dag) === Tidlegare=== * [[Flavio Premoli]]: [[piano]], [[klaverinstrument]], [[Mellotron]], [[Moog synthesizer]], solovokal (1970–1980, 1997–2005) * [[Giorgio Piazza]]: bass (1970–1974) * [[Mauro Pagani]]: [[fløyte]], [[piccolo]], fiolin, vokal (1970–1976) * [[Bernardo Lanzetti]]: solovokal, rytmegitar (1975–1977) * [[Gregory Bloch]]: fiolin (1976–1977) * [[Walter Calloni]]: [[trommer]] (1982–1987) * [[Roberto Gualdi]]: trommer (1997–2005) == Diskografi == === Studioalbum === * ''[[Storia di un minuto]]'' (1972) * ''[[Per un amico]]'' (1972) * ''[[L'isola di niente]]'' (1974) * ''[[Chocolate Kings]]'' (1975) * ''[[Jet Lag av Premiata Forneria Marconi|Jet lag]]'' (1977) * ''[[Passpartù]]'' (1978) * ''[[Suonare Suonare]]'' (1980) * ''[[Come Ti Va In Riva Alla Città]]'' (1981) * ''[[P.F.M.? P.F.M.!]]'' (1984) * ''[[Miss Baker]]'' (1987) * ''[[Ulisse av PFM|Ulisse]]'' (1997) * ''[[Serendipity av Premiata Forneria Marconi|Serendipity]]'' (2000) * ''[[Dracula av PFM|Dracula]]'' (2005) * ''[[Stati di immaginazione]]'' (2006) * ''[[A.D. 2010 - La buona novella]]'' (2010) * ''PFM in Classic – Da Mozart a Celebration'' (2013) * ''Emotional Tattoos'' (2017) * ''I Dreamed of Electric Sheep - Ho sognato pecore elettriche'' (2021) === Engelske versjonar === * ''[[Photos of Ghosts]]'' (1973 - versjon av ''[[Per un amico]]'') * ''[[The World Became the World]]'' (1974 - versjon av ''[[L'isola di niente]]'') === Konsertalbum === * ''[[Live in USA]]'' (1974, òg kjent som ''Cook'') * ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM]]'' (1979, med [[Fabrizio De André]]) * ''[[In Concerto - Arrangiamenti PFM, Vol 2]]'' (1980, med Fabrizio De André) * ''[[Performance av PFM|Performance]]'' (1981) * ''[[www.pfmpfm.it]]'' (1998) * ''[[Live in Japan 2002 av PFM|Live in Japan 2002]]'' (2002) * ''[[Piazza del Campo av PFM|Piazza del Campo]]'' (2005) * ''PFM canta De André'' (2008) * ''Live in Roma guest Ian Anderson'' (2012) * ''Un Minuto'' (2014) * ''Un Amico'' (2014) * ''Un'Isola'' (2014) * ''A Ghost'' (2015) * ''The World'' (2015) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Premiata Forneria Marconi|Premiata Forneria Marconi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. juni 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Italienske progressive rockegrupper]] [[Kategori:Symfoniske rockegrupper]] [[Kategori:Musikkgrupper skipa i 1970]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2026]] ld0sytofo3ohw8opacavdywabcgg0s2 0 260268 3683458 3586555 2026-11-09T09:21:58Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683458 wikitext text/x-wiki {{geoboks|nunatak | land = Antarktis | stad = [[Palmer Land]] | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=70|lat_m=50|lat_NS=S | long_d=66|long_m=41|long_EW=W }} '''Aldebaran Rock''' er ein særleg kjenneleg [[nunatak]] med lyseraudt fjell, nær toppen av [[Bertrambreen]] og 8&nbsp;km nordaust for [[Pegasus Mountains]] vest i [[Palmer Land]] i [[Antarktis]]. Han vart namngjeven av [[United Kingdom Antarctic Place-Names Committee]] etter [[Aldebaran]], ei oransjefarga stjerne som er den lysaste i [[stjernebiletet]] [[Tyren]]. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aldebaran Rock|Aldebaran Rock]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 8. juli 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' * {{usgs-gazetteer|id=211}} {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nunatakar i Palmer Land]] 3vvny9lvywedqxmzcych2kdxjo1f1oy 0 260270 3683457 2844959 2026-11-09T09:21:51Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683457 wikitext text/x-wiki {{geoboks|nunatak | land = Antarktis | stad = [[Palmer Land]] | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under |fri = [[Antarktistraktaten]] |lat_d=75|lat_m=6|lat_NS=S |long_d=68|long_m=18|long_EW=W }} '''Anderson Nunataks''', òg kalla '''Shimizu Nunatak''', er ei gruppe [[nunatak]]ar som strekkjer seg ut [[Sweeney Mountains]] i [[Antarktis]]. Dei vart oppdaga og fotografert frå lufta av [[Ronne antarktiske forskingsekspedisjon]] i 1947&ndash;48, og kartlagd av [[US Geological Survey]] frå landmålingar og frå flyfoto tekne av [[U.S. Navy]] i 1961&ndash;67. Han vart namngjeven av [[Advisory Committee on Antarctic Names]] etter Richard E. Anderson, ein flyelektrikar på [[R4D]]-flyturane i 1961, inkludert 4. november under ein flytur frå [[Byrd-stasjonen]] til [[Eights Coast]]. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anderson Nunataks|Anderson Nunataks]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 8. juli 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' * {{usgs-gazetteer|id=412}} </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nunatakar i Palmer Land]] mcksptq31if31qssleda9b5yf06g2qs 0 260273 3683456 2845168 2026-11-09T09:21:40Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683456 wikitext text/x-wiki {{geoboks|nunatak | bilete = Auriga Nunataks, Antarctica.jpg | bilettekst = To Twin Otter-fly frå [[British Antarctic Survey]] landar ved Auriga Nunataks | land = Antarktis | stad = [[Palmer Land]] | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=70|lat_m=42|lat_NS=S | long_d=66|long_m=38|long_EW=W }} '''Auriga Nunataks''' er ei lita gruppe [[nunatak]]ar i [[Palmer Land]] i [[Antarktis]], 21,5&nbsp;km aust for [[Wade Point]] ved toppen av [[Bertrambreen]]. Den høgaste av desse har ein høg spiss og er synleg på stor avstand. Dei vart namngjevne av [[UK Antarctic Place-Names Committee]] etter [[stjernebiletet]] [[Kusken]] (Auriga på engelsk). ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Auriga Nunataks|Auriga Nunataks]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 8. juli 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' * {{usgs-gazetteer|id=721}} </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nunatakar i Palmer Land]] mm01lc0o24ewybaqh35y81fvbb9mnm2 0 260380 3683453 2848073 2026-11-09T09:14:59Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683453 wikitext text/x-wiki {{geoboks|nunatak | land = Antarktis | stad = [[Palmer Land]] | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=74|lat_m=55|lat_NS=S | long_d=72|long_m=40|long_EW=W }} '''Grossman Nunataks''' er ei gruppe på kring eit dusin [[nunatak]]ar i [[Palmer Land]] i Antarktis, som ligg 1300-1500 moh. og strekkjer seg 18&nbsp;[[nautisk mil|nautiske mil]] nordvest–søraust mellom [[Lyon Nunataks]] og [[Sky-Hi Nunataks]]. Gruppa omfattar fjell frå [[Smith Nunataks]] og [[Whitmill Nunatak]] nordvest til [[Gaylord Nunatak]] og [[Neff Nunatak]] i søraust. Gruppa vart kartlagd av [[US Geological Survey]] (USGS) frå landmålingar og flyfotografi tekne av [[U.S. Navy]] i 1961–68, og frå [[Landsat]]-bilete, 1973–74. Han vart namngjeven av [[Advisory Committee on Antarctic Names]] i 1994 etter Charles Grossman, tidlegare i Branch of Special Maps, USGS, og spesialist på produksjon av kart over Antarktis.<ref name=gnis/> ==Kjelder== {{fotnoteliste|refs= <ref name=gnis>{{cite gnis | type = antarid | id = 6079| name = Grossman Nunataks | accessdate = 21. oktober 2012}}</ref> }} {{usgs-gazetteer|id=6079}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nunatakar i Palmer Land]] a4ch5n91e1j3859ylwg20i0zut8hjp0 0 260384 3683452 2848490 2026-11-09T09:14:50Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683452 wikitext text/x-wiki {{geoboks|nunatak | land = Antarktis | stad = [[Palmer Land]] | kartlokasjon = Antarktis | høgdenivå = 1500 | fjellkjede = | fritype = Administrert under |fri = [[Antarktistraktaten]] |lat_d=72|lat_m=51|lat_NS=S |long_d=65|long_m=0|long_EW=W }} '''Holden Nunataks''' er ei gruppe på kring fire [[nunatak]]ar med ei høgd opp mot 1500 moh. nær toppen av [[Mosbybreen]], to sør for [[Journal Peaks]] sør i det sentrale [[Palmer Land]] i Antarktis. Dei vart kartlagde av [[US Geological Survey]] frå flyfoto tekne av [[U.S. Navy]] i 1966–69. Gruppa vart kartlagd av [[British Antarctic Survey]] (BAS), 1974–75, og vart namngjeven av [[UK Antarctic Place-Names Committee]] etter Godfrey A. Holden, ein assistent i BAS som deltok i landmålinga, og som seinare vart stasjonsoffiser ved [[Rothera Station]] i 1977–78.<ref name=gnis/> ==Kjelder== {{fotnoteliste|refs= <ref name=gnis>{{cite gnis | type = antarid | id = 6882| name = Holden Nunataks | accessdate = 18. oktober 2012}}</ref> }} {{usgs-gazetteer|id=6882}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nunatakar i Palmer Land]] 0jk481l9ekhzen4wb3t8hd1myujyh8r 0 260385 3683451 2856358 2026-11-09T09:14:47Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683451 wikitext text/x-wiki {{geoboks|nunatak | land = Antarktis | stad = [[Palmer Land]] | kartlokasjon = Antarktis | høgdenivå = 1700 | fjellkjede = | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=72|lat_m=8|lat_NS=S | long_d=63|long_m=25|long_EW=W }} '''Holmes Hills''' er ei gruppe ryggar og [[nunatak]]ar med ei høgd opp mot kring 1700 moh. mellom [[Runcornbreen]] og [[Beaumontbreen]], og grensar i sørvest til [[Brennecke Nunataks]], sør i det sentrale [[Palmer Land]] i Antarktis. Dei vart kartlagde av [[US Geological Survey]] frå flyfoto tekne av [[U.S. Navy]] i 1966–69, og kartlagd av [[British Antarctic Survey]] i 1972–73. I samband med at fleire namn i området er kalla opp etter forskarar på kontinentaldrift, vart åsane namngjeve av [[Advisory Committee on Antarctic Names]] i 1978 etter den skotske geolog Arthur Holmes, ein geologiprofessor ved [[Edinburgh University]] i 1943–56.<ref name=gnis/> ==Kjelder== {{fotnoteliste|refs= <ref name=gnis>{{cite gnis | type = antarid | id = 6912| name = Holmes Hills | accessdate = 25. november 2012}}</ref> }} {{usgs-gazetteer|id=6912}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ryggar i Palmer Land]] [[Kategori:Nunatakar i Palmer Land]] 8mfuptpmhja5z2yszn7qtrrf7hswzlk 0 261698 3683322 2845185 2026-11-08T12:22:38Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683322 wikitext text/x-wiki {{geoboks|ås|kategori=rygg | fjellkjede = Jones Mountains | land = Antarktis | stad = [[Ellsworth Land]] | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=73|lat_m=30|lat_NS=S | long_d=94|long_m=22|long_EW=W }} '''Avalanche Ridge''' er ein fjellrygg, 1,5&nbsp;km lang som strekkjer seg nord frå [[Pillsbury Tower]] og skil [[Basecamp Valley]] frå [[Austin Valley]] i [[Jones Mountains]] i Antarktis. Han vart kartlagd av ei gruppe frå [[University of Minnesota]] 1960–61, og fekk dette namnet av dei på grunn av dei stadige [[snøras]]a på sidene av ryggen. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Avalanche Ridge|Avalanche Ridge]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. august 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' * {{usgs-gazetteer|id=768}} </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ryggar i Ellsworth Land]] 7cws4l8xlbu6hnvwecblinqceqqh2t4 3683329 3683322 2026-11-08T12:40:22Z Ranveig 39 3683329 wikitext text/x-wiki {{geoboks|ås|kategori=rygg | fjellkjede = Jones Mountains | land = Antarktis | stad = [[Ellsworth Land]] | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=73|lat_m=30|lat_NS=S | long_d=94|long_m=22|long_EW=W }} '''Avalanche Ridge''' er ein fjellrygg i Antarktis som er 1,5&nbsp;km lang og strekkjer seg nord frå [[Pillsbury Tower]]. Han skil [[Basecamp Valley]] frå [[Austin Valley]] i [[Jones Mountains]] i Antarktis. Ryggen vart kartlagd av ei gruppe frå [[University of Minnesota]] 1960–61, og fekk dette namnet av dei på grunn av dei stadige [[snøras]]a på sidene sine. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Avalanche Ridge|Avalanche Ridge]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. august 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' * {{usgs-gazetteer|id=768}} </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ryggar i Ellsworth Land]] 2qgflwzzxk5kh90ie2mmks5tgyllc9w 0 261699 3683323 2845311 2026-11-08T12:22:44Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683323 wikitext text/x-wiki {{geoboks|ås|kategori=rygg | bilete = Vinson-Map.jpg | bilettekst = Sentinel Range | høgdenivå = 1200 | land = Antarktis | stad = [[Ellsworth Land]] | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=78|lat_m=8|lat_NS=S | long_d=84|long_m=50|long_EW=W }} '''Barnes Ridge''' er ein rygg 7&nbsp;[[nautisk mil|nautiske mil]] lang, med ei høgd opp mot over 1200 moh. and som strekkjer seg mellom [[Youngbreen]] og [[Ellenbreen]] ved austsida av [[Sentinel Range]] i [[Ellsworth Mountains]] i [[Antarktis]]. Han grensar til [[Rutfordstraumen]] i aust og [[Arapyabreen]] i vest. Han vart kartlagd av [[US Geological Survey]] frå landmålingar og frå flyfoto tekne av [[U.S. Navy]] i 1957–59, og vart namngjeven av [[Advisory Committee on Antarctic Names]] etter Stephen S. Barnes, ein forskingssjef ved [[Byrd-stasjonen]] i 1958.<ref name=gnis/> == Kjelder == {{fotnoteliste|refs= <ref name=gnis>{{cite gnis | type = antarid | id = 998| name =Barnes Ridge | accessdate = 25. oktober 2012}}</ref> }} * [http://data.aad.gov.au/aadc/gaz/scar/ SCAR Composite Antarctic Gazetteer]. {{usgs-gazetteer|id=998}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ryggar i Ellsworth Land]] te14dd1amd1vj9l81x956efhgu235t0 3683328 3683323 2026-11-08T12:39:32Z Ranveig 39 3683328 wikitext text/x-wiki {{geoboks|ås|kategori=rygg | bilete = Vinson-Map.jpg | bilettekst = Sentinel Range | høgdenivå = 1200 | land = Antarktis | stad = [[Ellsworth Land]] | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=78|lat_m=8|lat_NS=S | long_d=84|long_m=50|long_EW=W | viskart=nei }} '''Barnes Ridge''' er ein rygg i Antarktis som er 7&nbsp;[[nautisk mil|nautiske mil]] lang, med ei høgd opp mot over 1200 moh. Han strekkjer seg mellom [[Youngbreen]] og [[Ellenbreen]] ved austsida av [[Sentinel Range]] i [[Ellsworth Mountains]] i [[Antarktis]]. Han grensar til [[Rutfordstraumen]] i aust og [[Arapyabreen]] i vest. Han vart kartlagd av [[US Geological Survey]] frå landmålingar og frå flyfoto tekne av [[U.S. Navy]] i 1957–59, og vart namngjeven av [[Advisory Committee on Antarctic Names]] etter Stephen S. Barnes, ein forskingssjef ved [[Byrd-stasjonen]] i 1958.<ref name=gnis/> == Kjelder == {{fotnoteliste|refs= <ref name=gnis>{{cite gnis | type = antarid | id = 998| name =Barnes Ridge | accessdate = 25. oktober 2012}}</ref> }} * [http://data.aad.gov.au/aadc/gaz/scar/ SCAR Composite Antarctic Gazetteer]. {{usgs-gazetteer|id=998}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ryggar i Ellsworth Land]] 0s8e9ipgvjaup5ngkg29gnq3p3wluez 0 261700 3683324 2846076 2026-11-08T12:22:52Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683324 wikitext text/x-wiki {{geoboks|ås|kategori=rygg | høgdenivå = 1180 | fjellkjede = Jones Mountains | land = Antarktis | stad = [[Ellsworth Land]] | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=73|lat_m=31|lat_NS=S | long_d=94|long_m=24|long_EW=W }} '''Camelback Ridge''' er ein kort fjellrygg med ei høgder opp mot 1180 og 1141 moh. i endane, like vest for [[Pemmican Bluff]] i [[Jones Mountains]]. Han vart kartlagd av ei gruppe frå [[University of Minnesota]], 1960–61, som namngav han etter den kamelrygg-liknande utsjånaden. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Camelback Ridge|Camelback Ridge]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. august 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene: '' * {{usgs-gazetteer|id=2322}} </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ryggar i Ellsworth Land]] o4ccmqg8ofli56y3ccpizf4exe943xq 0 261741 3683325 2854347 2026-11-08T12:23:25Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683325 wikitext text/x-wiki {{geoboks|ås|kategori=rygg | fjellkjede = Sentinel Range | land = Antarktis | stad = [[Ellsworth Land]] | kartlokasjon = Antarktis | fritype = Administrert under | fri = [[Antarktistraktaten]] | lat_d=78|lat_m=36|lat_NS=S | long_d=85|long_m=0|long_EW=W }} '''Willis Ridge''' er ein smal fjellrygg som strekkjer seg vest&ndash;aust mellom [[Asterbreen]] og [[Sowersbreen]] på austsida av [[Craddock Massif]] i [[Sentinel Range]]. Han vart namngjeven av [[Advisory Committee on Antarctic Names]] i 2006 etter Michael J. Willis, ein geolog frå [[Ohio State University]] i [[Antarktis]] for sju feltsesongar, 1997&ndash;2006. Han gjorde mellom anna forsking ved [[Siple Dome]] og [[Whillans Ice Stream|Whillans]]-, [[Bindschadler Ice Stream|Bindschadler]]- og [[MacAyeal Ice Stream|MacAyeal]]-straumane. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Willis Ridge|Willis Ridge]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. august 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' * {{usgs-gazetteer|id=18892}} </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ryggar i Ellsworth Land]] omww4jocxioxc9q9g6bj67v0tydg1uo 0 281640 3683337 3138760 2026-11-08T13:41:17Z HerVal7752 105842 Malar 3683337 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by}} '''Assemini''' ([[sardisk]] ''Assèmini''&#8239;) er ein by og ein kommune i provinsen [[Storbyområdet Cagliari]] i regionen [[Sardinia]] i [[Italia]], i kring 12 kilometer nordvest for byen [[Cagliari]]. Kommunen har vel 26&nbsp;000 ibuarar og dekker eit flatemål på 117,5 km². [[Fil:Assemini san pietro.jpg|mini|venstre|San Pietro-kyrkja i Assemini er i hovudsak frå det 16. hundreåret.]] Assemini ligg på ei slette danna av elevane Cixerri, Flumini Mannu og Sa Nuxeddas. Byen har tusenårige tradisjonar for produksjon av [[keramikk]], heilt tilbake til den tida [[Kartago|kartagarane]] rådde i området. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Assemini|Assemini]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. juli 2014.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Kommunar i Storbyområdet Cagliari}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar på Sardinia]] [[Kategori:Byar i Italia]] [[Kategori:Kommunar i storbyområdet Cagliari]] 9w3knx96wcq7gclctv0kknq4cacvmbo 0 281641 3683338 3138762 2026-11-08T13:42:37Z HerVal7752 105842 Malar 3683338 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by}} '''Capoterra''' ([[sardisk]] ''Cabuderra'') er ein by og ein kommune i [[Storbyområdet Cagliari]] i regionen [[Sardinia]] i [[Italia]]. Kommunen har 23&nbsp;000 ibuarar og eit areal på 68,3 km². Capoterra ligg 54 meter over havet på vestsida av Cagliaribukta, om lag 15 kilometer frå [[Cagliari]] by. Næringslivet består i fyrste hand av [[landbruk]], dei siste tiåra har elles [[turisme|turistnæringa]] vakse seg vesentleg for økonomien. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Capoterra|Capoterra]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. juli 2014.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Kommunar i Storbyområdet Cagliari}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar på Sardinia]] [[Kategori:Byar i Italia]] [[Kategori:Kommunar i storbyområdet Cagliari]] p7r600tjhx6hl7p4pwkpmoslgh9fzzv 0 284133 3683342 3131156 2026-11-08T13:47:01Z HerVal7752 105842 Malar 3683342 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by}} '''Monserrato''' er ein by og ein kommune i [[Storbyområdet Cagliari]] i regionen [[Sardinia]] i [[Italia]], om lag fem kilometer nordaust for byen [[Cagliari]]. Kommunen har vel 18&nbsp;500 ibuarar og eit areal på 6,5 km². [[Fil:Cable-stayed bridge of the Monserrato University Campus interchange.JPG|mini|venstre|Kabelbru ved universitetet i Monserrato.]] I [[mellomalderen]], då med namnet Pauli, var landsbyen del av Cagliari-judikaturet. Seinare låg byen under respektive republikken [[Pisa]], Aragon-ætta og Arborea-judikaturet. Seinare var det eit vasallrike under kongeriket [[Spania]] først, og så [[hertugdømet Savoie]]. Monserrato var eigen kommune til 1928, då han vart lagd under Cagliari. Etter ei lokal folkeavrøysting i 1991 vart Monserrato på ny ein sjølvstendig kommune. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monserrato|Monserrato]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 20. august 2014.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{kommunar i Storbyområdet Cagliari}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Byar på Sardinia]] [[Kategori:Byar i Italia]] adbhgtbdt4xx1go5tvx2zgyrmfrt679 0 291229 3683466 3458278 2026-11-09T09:44:59Z Migne 2086 3683466 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Markus Wasmeier''' ({{fødd|9. september|1963|Wasmeier, Markus}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare skirennar frå [[Schliersee]] i [[Bayern]] som vann to OL-gull på [[Lillehammer]] i 1994 og VM-gull i storslalåm i 1985. ===Aktiv=== Wasmeier overraska stort då han vart verdsmeister i storslalåm ved [[VM i alpine greiner 1985]] i [[Bormio]]. Eitt år seinare, den 9. februar 1986, vann han sine to fyrste renn i [[verdscupen i alpine greiner]] i [[Frankrike|franske]] Morzine. Han sigra då i eit kombinasjonsrenn og eit super-g-renn. Fram til januar 1992 vann han ytterlegare sju verdscuprenn, fem av triumfane kom i super-g og to i utfor. Wasmeier tok bronsemedaljen i super-G ved [[VM i alpine greiner 1987|alpin-VM 1987]] i [[Crans-Montana]] i [[Sveits]]. I 1987-sesongen kapra han [[FIS]]-pokalen som beste super-g-utøvar i verdscupen. Både i 1986 og 1987 vart han nummer tre i verdscupen i alpine greiner. Under [[Alpine greiner under Vinter-OL 1994|Vinter-OL 1994]] på [[Lillehammer]] vann Wasmeier to gullmedaljar, fyrst i super-a og så i storslalåm. Dermed var han både verdsmeister og olympisk meister i storslalåm, ei grein han aldri vann eit verdscuprenn i. Etter OL-sesongen la Wasmeier opp som alpinist. ==Kjelder== *''Sportsboken'', aktuelle årgangar <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Markus Wasmeier|Markus Wasmeier]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 13. desember 2014.'' </div> == Bakgrunnsstoff == * {{FIS|S=AL|ID=65314}} * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/98834 |tittel = Markus Wasmeier |vitja = 2023-01-25 |utgjevar = olympedia.org |språk = engelsk }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske alpinistar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i alpine greiner]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Tyskland]] [[Kategori:Vesttyske deltakarar under vinter-OL 1988]] [[Kategori:Alpinistar under vinter-OL 1988]] [[Kategori:Tyske deltakarar under vinter-OL 1992]] [[Kategori:Alpinistar under vinter-OL 1992]] [[Kategori:Medaljevinnarar under vinter-OL 1994]] [[Kategori:Tyske deltakarar under vinter-OL 1994]] [[Kategori:Alpinistar under vinter-OL 1994]] dna7z6tao507skc4yab559vfkoh1b1s 3683472 3683466 2026-11-09T10:12:58Z Ranveig 39 super-g 3683472 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Markus Wasmeier''' ({{fødd|9. september|1963|Wasmeier, Markus}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare skirennar frå [[Schliersee]] i [[Bayern]] som vann to OL-gull på [[Lillehammer]] i 1994 og VM-gull i storslalåm i 1985. ===Aktiv=== Wasmeier overraska stort då han vart verdsmeister i storslalåm ved [[VM i alpine greiner 1985]] i [[Bormio]]. Eitt år seinare, den 9. februar 1986, vann han sine to fyrste renn i [[verdscupen i alpine greiner]] i [[Frankrike|franske]] Morzine. Han sigra då i eit kombinasjonsrenn og eit super-g-renn. Fram til januar 1992 vann han ytterlegare sju verdscuprenn, fem av triumfane kom i super-g og to i utfor. Wasmeier tok bronsemedaljen i super-G ved [[VM i alpine greiner 1987|alpin-VM 1987]] i [[Crans-Montana]] i [[Sveits]]. I 1987-sesongen kapra han [[FIS]]-pokalen som beste super-g-utøvar i verdscupen. Både i 1986 og 1987 vart han nummer tre i verdscupen i alpine greiner. Under [[Alpine greiner under Vinter-OL 1994|Vinter-OL 1994]] på [[Lillehammer]] vann Wasmeier to gullmedaljar, fyrst i super-g og så i storslalåm. Dermed var han både verdsmeister og olympisk meister i storslalåm, ei grein han aldri vann eit verdscuprenn i. Etter OL-sesongen la Wasmeier opp som alpinist. ==Kjelder== *''Sportsboken'', aktuelle årgangar <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Markus Wasmeier|Markus Wasmeier]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 13. desember 2014.'' </div> == Bakgrunnsstoff == * {{FIS|S=AL|ID=65314}} * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/98834 |tittel = Markus Wasmeier |utgjevar = olympedia.org |språk = engelsk }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske alpinistar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i alpine greiner]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Tyskland]] [[Kategori:Vesttyske deltakarar under vinter-OL 1988]] [[Kategori:Alpinistar under vinter-OL 1988]] [[Kategori:Tyske deltakarar under vinter-OL 1992]] [[Kategori:Alpinistar under vinter-OL 1992]] [[Kategori:Medaljevinnarar under vinter-OL 1994]] [[Kategori:Tyske deltakarar under vinter-OL 1994]] [[Kategori:Alpinistar under vinter-OL 1994]] 0gxec67xaatkzjc0deufauue2c9v2n7 0 300111 3683334 3329311 2026-11-08T12:53:01Z Ranveig 39 Flikk 3683334 wikitext text/x-wiki {{Infoboks forfattar | namn = Ola Johannesson Vik | bilete =Ola Johannesson Vik.jpg | fødd = 1854 | død = 1897 }} '''Ola Johannesson Vik''' ({{levde|?|1854|?|1897|Vik, Ola Johannesson}}) var ein norsk lærar og bladutgjevar frå [[Viksdalen]] i [[Sunnfjord kommune]] i [[Sogn og Fjordane]]. I 1879 busette Vik seg i Dalen krins i [[Bremanger]], og i 1890 kjøpte han prenteverk og gav ut på eige forlag fleire mindre bøker/hefter og blada ''Forteljaren'' (1891-92) og ''Livet'' (1893). Vik var også engasjert i fråhaldsrørsla, kristent arbeid og målreising. ==Bibliografi== ===Bøker=== * {{Bok | utgjeve= 1892 | tittel= Lykken : eller Hvorledes en skal bli lykkelig | stad= [[Bremangerpollen]] | forlag= Eige forlag }} * {{Bok | utgjeve= 1892 | tittel= Den vetle maallæra | stad= Bremangerpollen | forlag= Eige forlag }} * {{Bok | utgjeve= 1894 | tittel= Nokre brevmynstre i norskt landsmaal: innhald: Kjærastebrev, venarbrev & gjestebodsbrev, søknader, attestar, fullmakter, kontrakter, skjøytor o.m.s. | stad= Bremangerpollen | forlag= Eige forlag }} * {{Bok | utgjeve= 1896 | tittel= Visdom for hvert Menneske | stad= Bremangerpollen | forlag= Eige forlag }} * {{Bok | utgjeve= 1897 | tittel= Digre Skrøner i straalande Humør: til berre laatt og Løgje og Lærdom fyr kvar livsfrisk Gut og Gjente kring Norigs Dalar og Strender | stad= Bremangerpollen | forlag= Eige forlag }} ==Kjelder== *{{Artikkelkjelde | forfattar= Åsmund Berthelsen | utgjevingsår= 1984 | tittel= Lærar, forfattar og boktrykkar på Bremangerlandet i 1890-åra : ein heilhuga idealist i alle måtar | publikasjon= [[Sogn og Fjordane magasin]] | nummer=3 | side=12-15 og 26 }} *{{Kjelde bok | forfattar= Carl Lauritz Lund-Iversen | utgjeve= 1990 | tittel= Ord gjennom år: dikting og diktarar frå Sunnfjord og Nordfjord: 1700-1986: med bibliografi: ein antologi ved Carl Lauritz Lund-Iversen | stad= Naustdal | forlag= Sogn og Fjordane Forlag | url= http://www.nb.no/nbsok/nb/0e7ccf22b676c1fd4244a12248d678fc?index=0#0 }} ==Bakgrunnsstoff== * [https://vestland.bib.no/cgi-bin/websok-fjognedok?mode=vt&eccl=vik+ola+johannesson%2fEO&st=a Om Ola Johannesson Vik i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane] * {{bok | utgjeve= 1981 | tittel= Gamalt frå Bremanger | stad=[[Svelgen]] | forlag=Bremanger sogelag | kommentar=Av innhaldet: Ola Johannesson Vik, s. 229-234 | url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014093008067 }} * {{bok | utgjeve= 1981 | tittel= Målreising i 75 år : Noregs mållag 1906-1981 | stad=Oslo | forlag=Fonna forlag | url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007071004004 }} *{{bok | forfattar= Jens Sigdestad | utgjeve= 2004 | tittel= Ola Johannesson Vik 1854-1897 | stad=Volda | forlag=[[Høgskulen i Volda]] | kommentar= Semesteroppgåve i nynorsk skriftkultur }} ===I tidsskrift - eit utval=== * [https://vestland.bib.no/cgi-bin/websok-fjognedok?mode=vt&eccl=vik+ola+johannesson%2fFO&st=a Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Forfattarar frå Gaular]] [[Kategori:Forfattarar frå Bremanger]] [[Kategori:Norske sakprosaforfattarar]] [[Kategori:Målfolk]] d7mni72crlegumw5v8zqcaawaqi7cf3 0 301550 3683459 3679300 2026-11-09T09:25:41Z Ranveig 39 Flikk 3683459 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune|land=Israel |namn=Rehovot |symbol=Rehovot COA.svg |symbol_type= |bilete=Rehovot Aerial View.jpg |bilettekst= |andre namn1={{hebraisk|רְחוֹבוֹת}} |ISO=Rḥobot |andre namn= |etymologi=Vide stader<ref>Frå [[Første Mosebok]] 26:22.</ref> |lat_d = 31|lat_m = 53|lat_s = 52.67|lat_NS = N |long_d = 34|long_m = 48|long_s = 29.24|long_EW = E |grunnlagd=1890 |kategori=by |andre namn1= |distrikttype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] | distrikt =[[Det sentrale distriktet i Israel|Sentral]] |folketal=112700 |folketal merknad= <ref name="cbs populations"/> |folketal_i_år=2009 |folketettleik = auto | areal =23.041 |borgarmeister=[[Rahamim Malul]] |nettstad=[http://www.rehovot.muni.il www.rehovot.muni.il] |land = Israel |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} }} '''Rehovot''' ([[hebraisk skrift]] רְחוֹבוֹת) er ein by i [[Det sentrale distriktet i Israel|Sentral-Israel]] i [[Israel]], kring 20 kilometer sør for [[Tel Aviv]]. I følgje [[Israelsk statistisk sentralbyrå]] (CBS) hadde byen mot slutten av 2009 eit folketal på 112&nbsp;700.<ref name="cbs populations">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/population/new_2010/table3.pdf|publisher=[[Israelsk statistisk sentralbyrå]]|title=Table 3 – Population of Localities Numbering Above 2&nbsp;000 Residents and Other Rural Population|date=30. september 2014|accessdate=1. oktober 2014}}</ref> Den offisielle nettstaden til Rehovot estimerer folketalet til å vere 114&nbsp;000. Rehovot vart grunnlagd i 1890 av polske immigrantar på land kjøpt frå kristne arabarar.<ref name=EJ>{{cite book | author = O. Efraim |author2=S. Gilboa | chapter = Reḥovot | title = Encyclopaedia Judaica | editor = Michael Berenbaum |editor2=Fred Skolnik | edition = 2 | volume = 17 | place =Detroit | publisher = Macmillan Reference USA | year = 2007}}</ref> ==Etymologi== [[Israel Belkind]], som grunnla [[Bilu]]-rørsla, føreslo namnet «Rehovot» (tyder 'vide flater') basert på [[Første Mosebok]] 26:22: «Så drog han derifrå og grov endå ein brønn. Den vart det ingen strid om. Difor kalla Isak han Rehobot og sa: 'No har Herren gjeve oss nok rom, så vi kan vera fruktbare i landet'.»<ref name="Paraszczuk">{{cite news |author=Paraszczuk |date=18. august 2014 |url=http://www.jpost.com/Local-Israel/Tel-Aviv-And-Sentral/Rehovot-keeps-an-eye-on-the-past-as-it-looks-to-the-future |title=Rehovot keeps an eye on the past as it looks to the future |newspaper=The Jerusalem Post |accessdate=29. mars 2014|first=Joanna}}</ref> Den bibelske byen ''[[Rehobot i Bibelen|Rehobot]]'' ligg i [[Negev]]ørkenen.<ref>[http://www.jafi.org/JewishAgency/English/jewish%20education/Compelling%20Content/Eye%20on%20Israel/Places%20in%20Israel/Rehovot.htm Jewish Agency for Israel: Rehovot]</ref> == Historie == [[Fil:V01p249001 Rehoboth.jpg|mini|Rehovot i gamle dagar.]] Rehovot vart grunnlagd nær ein stad kalla Khirbat Deiran, som no ligg i sentrum av eit oppbygd område av byen.<ref name=Fischer/> Utgravingar ved Khirbat Deiran har avdekt spor etter busetnad i hellenistisk og romersk tid, og gjennom bysantinsk tid, og det vart gjort ei stor utviding på kring 60 mål tidleg i islamsk styre.<ref name=Fischer/> Spor av jødisk og kanskje samaritanske okkupantar under romersk og bysantinsk tid er funne.<ref>{{cite journal | author = A. Bouchenino | title = Building remains and industrial installations from the early Islamic period at Khirbat deiran, Reḥovot | journal = Atiqot | volume = 56 | year = 2007 | pages = 119–144, 84*–85*}}</ref> I 1939 vart Khirbet Deiran identifisert av Klein som Kerem Doron («Doron-vingardaen»), ein stad nemnt i [[Talmud Yerushalmi]] (''Peah'' 7,4), men Fischer meiner det ikkje finst noko som støttar denne identifiseringa,<ref name=Fischer>{{cite journal | title = Rural settlement i vicinity of Yavneh i bysantinsk period: A religio-archaeological perspective | author = M. Fischer |author2= I. Taxel |author3= D. Amit | journal = Bulletin of the American Schools of Oriental Research | number = 350 | year = 2008 | pages = 7–35}}</ref> medan Kalmin er usikker på om om Doron var ein stad eller ein person.<ref>{{cite book | author = Richard Kalmin | title = Jewish Babylonia between Persia and Roman Palestine | publisher = Oxford University Press | year = 2006 | pages = 180, 252}}</ref> [[Moshava]]en Rehovot vart grunnlagd på kystsletta av [[polske jødar]] som ønskte å opprette ein busetnad uavhengig av baron [[Edmond James de Rothschild]]. Landområdet vart kjøpt av Menuha Venahala-samfunnet, ein organisasjon i Warszawa som skaffa midlar for ein jødisk busetnad i Eretz Israel.<ref name=Paraszczuk/> I mars 1892 oppstod det ein krangel om rettane til markene kring busetnaden mellom innbyggjarane i Rehovot og nabolandsbyen Zarnuqa, som tok to år å løyse. Ein annan krangel braut ut med beduinstamma Suteriya, som hadde dyrka delar av marka som leigebønder. I følgje [[Moshe Smilansky]], ein av dei tidlege nybyggjarane i Rehovot, hadde beduinane fått kompensasjon for landområdet, men nekta å dra derfrå. I 1893 gjekk dei til åtak på moshaven. Ein respektert, arabisk sjeik gjekk imellom og dei kom fram til ei løysing, der beduinane fekk ein ytterlegare sum pengar, som dei nytta til å grave ein brunn.<ref name=":1">{{cite book |url=http://books.google.co.il/books?id=8Teb4dKHQcoC&pg=PA92&lpg=PA92&dq=establishment+of+rehovot&source=bl&ots=-Numr-8d91&sig=U6HBumhDObDQnctM4ZddjmYKunk&hl=en&sa=X&ei=CnH2UrSaK6eW0QXw-4CwBQ&redir_esc=y#v=onepage&q=establishment%20of%20rehovot&f=false |title=The Claim of Dispossession: Jewish Land-Settlement and arabarane, 1878-1948 |author=Aryeh L. Avneri |publisher=Transaction Publishers |date=1982 |isbn=9781412836210 |accessdate=29. mars 2014}}</ref> I 1890 var regionen ei udyrka øydemark, utan tre, hus eller vatn.<ref name=":1" /> Nybyggjarane i Rehovot planta vinranker og lundar av [[mandel]] og [[sitrus]]tre, men sleit med mislukka avlingar, plantesjukdommar og problem med å få selt varene sine. Den første sitruslunden vart planta av Zalman Minkov i 1904. Nokre få jemenittiske familiar kom til Rehovot før 1908.<ref name=Shlinony>{{cite book | author = Zvi Shilony | title = Ideology and Settlement; the Jewish National Fund, 1897–1914 | publisher = Magnes Press | place = Jerusalem | year = 1998 | pages = 303–307}}</ref> I 1924 inngjekk den britiske hæren ein avtale med [[Israel Electric Corporation|Palestina Electric Company]] for å byggje ut elektrisitetsnettverket i området.<ref>{{cite book |last=Shamir |first=Ronen |date=2013 |title=Current Flow: The Electrification of Palestina |publisher=Stanford University Press}}</ref> Ein jordbruksforskingsstasjon opna i Rehovot i 1932 vart jordbruksinstituttet ved [[Det hebraiske universitetet i Jerusalem]]. Den 29. februar 1948 sprengde [[Lehi-gruppa]] [[Kairo–Haifa-togbombinga i 1948|toget frå Kairo til Haifa]] kort tid etter at det forlet Rehovot. 29 britiske soldatar mista livet, medan 35 vart skadde. Lehi sa bombinga var hemn for [[Ben Yehuda-bombinga#1948|bombinga i Ben Yehuda-gata]] ei veke tidlegare. ==Idrett== Rehovot har hatt tre fotballklubbar i den øvste divisjonen i israelsk fotball: [[Maccabi Rehovot F.C.|Maccabi Rehovot]] frå 1949 til 1956, [[Maccabi Sha'arayim F.C.|Maccabi Sha'arayim]] frå 1963 til 1969 og igjen i 1985, og [[Hapoel Marmorek F.C.|Hapoel Marmorek]] i sesongen 1972-73. I dag er Marmorek den høgast rangerte klubben, og spelar i [[Liga Artzit]], det tredje nivået. ==Venskapsbyar== Rehovot er venskapsby med: {| class="wikitable" |- valign="top" | *{{flaggikon|UK}} '''[[Manchester]]''' i Storbritannia *{{flaggikon|ARG}} '''[[Paraná i Entre Ríos|Parana]]''' i [[Argentina]] *{{flaggikon|FRA}} '''[[Grenoble]]''' i Frankrike<ref name="Grenoble">{{cite web |author=Jérôme Steffenino, Marguerite Masson |url=http://www.grenoble.fr/103-jumelages-et-cooperations.htm|title=Ville de Grenoble –Coopérations et villes jumelles |publisher=Grenoble.fr |date= |accessdate=16. mai 2013}}</ref> || *{{flaggikon|USA}} '''[[Rochester i New York|Rochester]]''' i USA *{{flaggikon|USA}} '''[[Albuquerque i New Mexico|Albuquerque]]''' i USA *{{flaggikon|GER}} '''[[Heidelberg]]''' i Tyskland sidan 1983<ref name=twintown>{{cite web|url=http://www.heidelberg.de/servlet/PB/menu/1123764_l1/index.html|title=Twinning|publisher=City of Heidelberg|accessdate=2009-11-12|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610082402/http://www.heidelberg.de/servlet/PB/menu/1123764_l1/index.html}}</ref> |} ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rehovot|Rehovot]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. juli 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.rehovot.muni.il Offisiell nettstad] {{språkikon|he}} *[http://myrehovot.info/eng MyRehovot.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090507191451/http://myrehovot.info/eng/ |date=2009-05-07 }} {{Det sentrale distriktet i Israel}} {{Største byar i Israel}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Busetnader grunnlagde i 1890]] [[Kategori:Byar i Israel]] [[Kategori:Rehovot| ]] [[Kategori:Tegart-fort]] [[Kategori:Jødiske landsbyar i Det osmanske riket]] [[Kategori:1890 i Det osmanske riket]] g8uhnlqj8rfo0q61oe1hgbe258sxx5o 0 305936 3683418 3660329 2026-11-09T09:08:22Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683418 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar |bilete=Per Severin Hjermann.jpg |bilettekst=Opphavsrett: Stortingsarkivet. }} '''Per Severin Hjermann''' ({{levde|?|1891|?|1972|Hjermann, Per Severin}}) var ein norsk bonde og skribent frå garden [[Stødnum]] i [[Lærdal]] i [[Sogn]]. Han var representant på Stortinget for [[Bondepartiet]] 1954-1961.<ref>Bjørkum og Bondevik 1978, side 385</ref> ==Bibliografi== ===Bøker=== * {{Bok | utgjeve= 1957 | tittel= Industritiltak på bygdegrunn : Lerums Saftfabrik gjennom 50 år }} * {{Bok | utgjeve= 1961 | tittel= Vestlandsbonden i kommunen og fylkeskommunen : foredrag på 24. Vestlandske bondestemna, mars 1961 | stad=Bergen | url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010110805049 }} * {{Bok | utgjeve= 1961 | tittel= Stødnum i Lærdal G.nr 29, br.nr 1 : 300 år i same ætti | stad=Leikanger | forlag=Utgitt på eige forlag | url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2017092248039 }} * {{Bok | utgjeve= 1965 | tittel= Helsings-kvæde til vestlandske bondestemna på fest i hotell Norge 1965 | stad=Bergen | forlag=Forlag ikkje oppgitt | url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2011041506012 }} * {{Bok | utgjeve= 1965 | tittel= I. C. Lindstrøms Dampskipsekspedisjon i Lærdal 100 år : 1865-1965 }} * {{Bok | utgjeve= 1969 | tittel= Hauge kyrkje på Lærdalsøyri 100 år : 1869-1969 | stad=[[Leikanger]] | forlag=Ingvald Husabø Prenteverk | isbn= | id= | kommentar= | url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014011708052 }} ===I bøker - eit utval=== * {{Bok | utgjeve= 1973 | tittel= I manns minne : daglegliv ved hundreårsskiftet : frå Nasjonalforeningens landskonkurranse for eldre : Sogn og Fjordane i manns minne | stad=Oslo | forlag=Samlaget | isbn=82-521-0258-1 | id= | kommentar=Av innhaldet: Per Severin Hjermann fortel på side 97-101 om ''Den gamle røykstova'' på ættegarden Stødnum, om ''Nybygging'' og om ''Nokre minne frå gutedagane'' | url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007072001093 }} ===I tidsskrift - eit utval=== * [https://vestland.bib.no/cgi-bin/websok-fjognedok?mode=vt&eccl=hjermann+per+severin%2fFO&st=a Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane] ==Kjelder== * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2017082948015 Tidsskrift. Nummer 26. Utgjeve av Historielaget for Sogn. Dikting og diktarar frå Sogn]. Ved [[Andreas Bjørkum]] og [[Jarle Bondevik]] Kaupanger : Historielaget, 1978 ===Referansar=== <references/> ==Bakgrunnsstoff== * {{Nbsøk|Hjermann, Per Severin|bøker av}} * [https://vestland.bib.no/cgi-bin/websok-fjognedok?tnr=3779 Om Per Severin Hjermann i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane] * [https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=PEHE Biografi om Per Severin Hjermann på nettsida til Stortinget] * {{Kjelde www |url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_dra_1994-06242P |tittel = I kårstua. Nyttårsvisitt hos Per Severin Hjermann, Lærdal |utgjevar = NRK 4.januar 1962. Programleiar Jan Frydenlund }} * {{Kjelde www |url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_dra_1994-05127P |tittel = Vårprat med Per Severin Hjermann i Lærdal |utgjevar = NRK 29.mai 1962. Programleiar Jan Frydenlund }} * [http://www.disnorge.no/gravminner/bilde.php?id=1476416 Gravminner] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Forfattarar frå Lærdal]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Sogn og Fjordane]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1954-1957]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1958-1961]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Sp]] [[Kategori:Folk frå Lærdal]] [[Kategori:Nynorskforfattarar]] [[Kategori:Norske sakprosaforfattarar]] 15t6unpd2cw8bfdte2knscrpjaqenh6 3683476 3683418 2026-11-09T10:18:01Z Ranveig 39 3683476 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar |bilete=Per Severin Hjermann.jpg |bilettekst=Opphavsrett: Stortingsarkivet. }} '''Per Severin Hjermann''' ({{levde|?|1891|?|1972|Hjermann, Per Severin}}) var ein norsk bonde og skribent frå garden [[Stødnum]] i [[Lærdal]] i [[Sogn]]. Han var representant på Stortinget for [[Bondepartiet]] 1954-1961.<ref>Bjørkum og Bondevik 1978, side 385</ref> ==Bibliografi== ===Bøker=== * {{Bok | utgjeve= 1957 | tittel= Industritiltak på bygdegrunn : Lerums Saftfabrik gjennom 50 år }} * {{Bok | utgjeve= 1961 | tittel= Vestlandsbonden i kommunen og fylkeskommunen : foredrag på 24. Vestlandske bondestemna, mars 1961 | stad=Bergen | url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2010110805049 }} * {{Bok | utgjeve= 1961 | tittel= Stødnum i Lærdal G.nr 29, br.nr 1 : 300 år i same ætti | stad=Leikanger | forlag=Utgitt på eige forlag | url=https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2017092248039 }} * {{Bok | utgjeve= 1965 | tittel= Helsings-kvæde til vestlandske bondestemna på fest i hotell Norge 1965 | stad=Bergen | forlag=Forlag ikkje oppgitt | url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2011041506012 }} * {{Bok | utgjeve= 1965 | tittel= I. C. Lindstrøms Dampskipsekspedisjon i Lærdal 100 år : 1865-1965 }} * {{Bok | utgjeve= 1969 | tittel= Hauge kyrkje på Lærdalsøyri 100 år : 1869-1969 | stad=[[Leikanger]] | forlag=Ingvald Husabø Prenteverk | isbn= | id= | kommentar= | url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2014011708052 }} ===I bøker - eit utval=== * {{Bok | utgjeve= 1973 | tittel= I manns minne : daglegliv ved hundreårsskiftet : frå Nasjonalforeningens landskonkurranse for eldre : Sogn og Fjordane i manns minne | stad=Oslo | forlag=Samlaget | isbn=82-521-0258-1 | kommentar=Av innhaldet: Per Severin Hjermann fortel på side 97-101 om ''Den gamle røykstova'' på ættegarden Stødnum, om ''Nybygging'' og om ''Nokre minne frå gutedagane'' | url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007072001093 }} ==Kjelder== * [https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2017082948015 Tidsskrift. Nummer 26. Utgjeve av Historielaget for Sogn. Dikting og diktarar frå Sogn]. Ved [[Andreas Bjørkum]] og [[Jarle Bondevik]] Kaupanger : Historielaget, 1978 ===Referansar=== <references/> ==Bakgrunnsstoff== * {{Nbsøk|Hjermann, Per Severin|bøker av}} * [https://vestland.bib.no/cgi-bin/websok-fjognedok?tnr=3779 Om Per Severin Hjermann i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane] * [https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=PEHE Biografi om Per Severin Hjermann på nettsida til Stortinget] * {{Kjelde www |url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_dra_1994-06242P |tittel = I kårstua. Nyttårsvisitt hos Per Severin Hjermann, Lærdal |utgjevar = NRK 4.januar 1962. Programleiar Jan Frydenlund }} * {{Kjelde www |url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_dra_1994-05127P |tittel = Vårprat med Per Severin Hjermann i Lærdal |utgjevar = NRK 29.mai 1962. Programleiar Jan Frydenlund }} * [http://www.disnorge.no/gravminner/bilde.php?id=1476416 Gravminner] ===I tidsskrift - eit utval=== * [https://vestland.bib.no/cgi-bin/websok-fjognedok?mode=vt&eccl=hjermann+per+severin%2fFO&st=a Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Forfattarar frå Lærdal]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Sogn og Fjordane]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1954-1957]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1958-1961]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Sp]] [[Kategori:Folk frå Lærdal]] [[Kategori:Nynorskforfattarar]] [[Kategori:Norske sakprosaforfattarar]] 51hpswgq7i32m22lx4xo6dxdusopz3w 0 320936 3683320 3682823 2026-11-08T12:21:16Z Ranveig 39 3683320 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkalbum | tittel = Man on the Edge | artist = [[Iron Maiden]] | album = [[The X Factor av Iron Maiden|The X Factor]] | B-side = «The Edge of Darkness» <br /> «Judgement Day» <br /> «Justice of the Peace» <br /> «I Live My Way» <br /> «Blaze Bayley Interview» | utgjeve = 25. september 1995 | format = Singel | innspelt = | sjanger = [[Heavy metal]] | lengd = 4:19 | selskap = [[EMI]]<ref name="amazon">{{cite web |url=http://www.amazon.com/Man-Edge-Picture-Disc-Poster/dp/B006EB5E9Q/ref=sr_1_3?s=music&ie=UTF8&qid=1325472558&sr=1-3 |title=Man on the Edge |website=Amazon.com}}</ref> | låtskrivar = [[Blaze Bayley]] <br /> [[Janick Gers]]<ref name="official">{{cite web |url=http://www.ironmaiden.com/index.php?categoryid=22&p2_articleid=316 |title=The X Fator |work=Iron Maiden Official Website |archivedate=2016-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160205052206/http://www.ironmaiden.com/index.php?categoryid=22&p2_articleid=316 |access-date=2016-09-01}}</ref> | produsent = | førre = «[[Hallowed Be Thy Name|Hallowed Be Thy Name (live)]]» <br /> (1993) | kronologi = ja | neste = «[[Lord of the Flies av Iron Maiden|Lord of the Flies]]» <br /> (1996) }} «'''Man on the Edge'''» er ein song av [[Iron Maiden]] frå albumet ''[[The X Factor av Iron Maiden|The X Factor]]'' frå 1995. Songen er basert på filmen ''[[Falling Down]]'' med [[Michael Douglas]]. Han var den første singelen bandet gav ut med [[Blaze Bayley]] på vokal. ==Oversyn== I tillegg til eit intervju med Bayley og eit anna spor frå ''[[The X Factor av Iron Maiden|The X Factor]]'', inneheld singelen tre originale songar som ikkje kom med på albumet. Det er ein av to songar frå Blaze Bayley-tid som kom med på samleplata ''[[Edward the Great]]'', i lag med «[[Futureal]]», i tillegg til ein av tre som kom med på ''[[Best of the Beast]]'' i lag med «Sign of the Cross» og «[[Virus av Iron Maiden|Virus]]». Iron Maiden spelte ofte denne songen under [[Ed Hunter]]-turneen i 1999, og var dermed ein av fem songar frå Bayley-tida som vart spelte på konsertane til bandet etter han slutta. Ein konsertversjon av songen frå 1999 vart gjeven ut på singelutgåva av «[[The Wicker Man av Iron Maiden|The Wicker Man]]» i 2000 og samleplata ''[[From Fear to Eternity]]'' frå 2011, med [[Bruce Dickinson]] på vokal. Det vart laga tre musikkvideoar for songen. Den eine var filma i [[Masada]] i [[Israel]], den andre var meir filmaktig der bandet spelar medan ein man kastar seg sjølv utfor ein bygning, og den tredje var ein promovideo som bestod av klipp frå ein lågkomisk [[stumfilm]] i svartkvit. Denne tredje versjonen fanst som eit [[påskeegg]] på DVD-en ''Visions of the Beast''. Songen vart nytta i videospelet ''[[Carmageddon 2]]''. På singelomslaget til CD 1 er hjernen til Eddie skoren i to, medan på omslaget til CD 2 er hjernen intakt. ==Innhald== ===CD 1=== # «Man on the Edge» ([[Blaze Bayley]], [[Janick Gers]]) – 4:19 # «The Edge of Darkness» ([[Steve Harris]], Bayley, Gers) – 6:40 # «Judgement Day» (Bayley, Gers) – 4:09 # «Blaze Bayley Interview, Part I» – 5:41 ===CD 2=== # «Man on the Edge» (Bayley, Gers) – 4:19 # «The Edge of Darkness» (Harris, Bayley, Gers) – 6:40 # «Justice of the Peace» ([[Dave Murray]], Harris) – 3:38 # «Blaze Bayley Interview, Part II» – 5:55 ===12" vinyl=== # «Man on the Edge» (Bayley, Gers) – 4:19 # «The Edge of Darkness» (Harris, Bayley, Gers) – 6:40 # «I Live My Way» (Harris, Bayley, Gers) - 3:48 == Medverkande == Henta frå singelomslaget:<ref>{{cite AV media notes |title=«Man on the Edge» CD One|author=Iron Maiden |date=25. september 1995 |publisher=EMI }}</ref><ref>{{cite AV media notes |title=«Man on the Edge» CD Two|author=Iron Maiden |date=25. september 1995 |publisher=EMI }}</ref><ref>{{cite AV media notes |title=«Man on the Edge» Biletdisk Single|author=Iron Maiden |date=25. september 1995 |publisher=EMI }}</ref> ;Iron Maiden *[[Blaze Bayley]]&nbsp;– [[solovokal]] *[[Dave Murray]]&nbsp;– [[gitar]] *[[Janick Gers]]&nbsp;– gitar *[[Steve Harris]]&nbsp;– [[bassgitar]], [[plateprodusent|produsent]], [[lydmiksing|miksing]] *[[Nicko McBrain]]&nbsp;– [[trommer]] ;Produksjon *Nigel Green&nbsp;– produsent, miksing *Ronal Whelan&nbsp;– [[lydmastering|mastering]] ==Lister== {|class="wikitable sortable" |- ! Liste (1995) ! Plassering |- | [[Finland|Den finske singellista]] |align="center"| 1<ref name= "Finland">{{cite web | url = http://finnishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Iron+Maiden | title = Iron Maiden Diskografi | accessdate = 31. august 2016| work = [[Den finske albumlista]] | publisher = Finnishcharts.com}}</ref> |- | [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|Den franske singellista]] |align="center"| 33<ref>{{cite web | url = http://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Iron+Maiden | title = Discographie Iron Maiden | language = fr| accessdate = 31. august 2016 | work = [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|SNEP]] | publisher = Lescharts.com}}</ref> |- | [[VG-lista|VG-lista i Noreg]] | style="text-align:center;"| 18<ref name= "Norway">{{cite web | url = http://norwegiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Iron+Maiden | title = Iron Maiden discography | accessdate = 31. august 2016 |publisher=norwegiancharts.com |work = [[VG-lista]]}}</ref> |- | [[Sverigetopplistan]] | style="text-align:center;"| 23<ref name= "Sweden">{{cite web | url = http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Iron+Maiden | title = Iron Maiden discography | accessdate = 31. august 2016 |publisher=swedishcharts.com |work = [[Sverigetopplistan]]}}</ref> |- | [[UK Singles Chart]] | style="text-align:center;"| 10<ref>{{cite web | url = http://www.officialcharts.com/archive-chart/_/1/1995-10-07/ | title = Top 40 Official Singles Chart UK Archive 7 October 1995 | accessdate = 31. august 2016|publisher=[[Official Charts Company]]}}</ref> |} ==Andre versjonar== * Metal-bandet [[Iron Rainbow]] spelte ein versjon av «Man on the Edge» for samlealbumet ''Metal Injection (A Lethal Dose of Heavy Metal Mayhem)'' frå 1998. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Man on the Edge|Man on the Edge]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. september 2016.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * {{MetroLyrics song|iron-maiden|man-on-the-edge}}<!-- Licensed lyrics provider --> {{Iron Maiden}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Man On The Edge}} [[Kategori:Iron Maiden-songar]] [[Kategori:Singlar frå 1995]] [[Kategori:Songar skrivne av Blaze Bayley]] [[Kategori:Songar skrivne av Janick Gers]] [[Kategori:Nummmer-ein-singlar i Finland]] tgqkeve7jcqhb746oz7v8d45nismurd 0 322316 3683410 3234253 2026-11-09T09:07:45Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683410 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Per Lønning''' ({{levde|24. februar|1928|21. august|2016|Lønning, Per}}) var ein norsk teolog og politikar frå [[Bergen]]. [[Inge Lønning]] var ein yngre bror. Per Lønning var stortingsrepresentant for Oslo og partiet [[Høgre]] i tida 1958–65, på [[Stortinget]] var han medlem i Kyrkje- og undervisningskomiteen. Deretter var han domprost i Bergen til 1969, då han vart utnemnd til biskop i den nyopretta [[Borg bispedømme]]. I 1975 tok han avskjed i protest mot Stortinget vedtok ei ny abortlov. Frå 1977 var underviste i ti år om idehistoria til kristendommen ved [[Universitetet i Oslo]]. Åra 1987-94 var Lønning biskop i [[Bjørgvin]]. Lønning gav frå 1950-talet ut ei rekke bokverk; både preike- og salmesamlingar, debattbøker, og bøker om truslære. == Kjelder == * Store norske leksikon. * {{stortingetbio|PELØ}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske biskopar]] [[Kategori:Norske teologiprofessorar]] [[Kategori:Norske salmediktarar]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1958-1961]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1961-1965]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Høgre]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Oslo]] [[Kategori:St. Olavs Orden]] [[Kategori:Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi]] [[Kategori:Folk frå Bergen]] lnii0dptdhzfd787f0jnyqp0ktj38a6 0 333381 3683411 3236787 2026-11-09T09:07:54Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683411 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Per Mellesmo''' ({{levde|15. september|1919|3. mai|1993|Mellesmo, Per}}) var ein norsk gartnar og stortingsrepresentant frå [[Vågå]] i [[Oppland]], medlem i [[Arbeidarpartiet]]. Mellesmo, som var son til ein elektrikar, gjekk gartnarskule 1938-40. Frå 1940 til -48 arbeidde han etter tur på gartneri i [[Biri]], i [[Sandnes]], i [[Moss]] og i [[Danmark]]. I 1948 byrja han å drive gartneri på [[Vinstra]], frå 1956 dreiv han også blomsterforretning same staden til 1987. I tre etterfølgjande stortingsperiodar; [[Stortingsvalet 1953|1954]]-57,1958-61 og 1961-65 var Mellesmo første vararepresentant for Arbeidarpartiet i Oppland. Alle desse tre periodane møtte han bolkevis på [[Stortinget]]. I tida 22.1.1955-14.5.1956 møtte han fast i staden for statsråd [[Olav Meisdalshagen]], medlem i Protokollkomiteen. Då same Meisdalshagen døydde i november 1959 var Mellesmo fast på Opplands-benken ut valperioden, med sete i Utanriks- og konstitusjonskomiteen. Så var han fast representant 4.2.1963-28.8.1963 då [[Oskar Skogly]] var statsråd, medan han atter møtte fast frå 5. mai 1964, etter [[Gunnar Kalrasten]] døydde. I 1963 medlem i Protokollkomiteen, i 1964-65 i Samferdslekomiteen. Frå 1965 til 1977 møtte Mellesmo på Stortinget utan avbrot. Han var medlem 1965-69 i Administrasjonskomiteen, 1969-73 i [[Industrikomiteen]] og 1973-77 i [[Kommunal- og miljøvernkomiteen]]. ==Kjelder== *[https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=PEME Stortingsbiografi] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1954-1957]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1958-1961]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1961-1965]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1965-1969]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1969-1973]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1973-1977]] [[Kategori:Folk frå Vågå]] [[Kategori:Norske gartnarar]] 3ng0rnmvbj34duuqrq1nlvlobml4niv 0 333651 3683405 3242574 2026-11-09T09:07:07Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683405 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Per Erik Monsen''' ({{levde|18. april|1946|16. februar|2008|Monse, Per Erik}}) var ein norsk skulemann og politikar frå [[Sandefjord]], som representerte [[Framstegspartiet]] og [[Vestfold fylke]] på [[Stortinget]] frå 1997 til 2005. Monsen arbeidde ei tid ved Framnes mekaniske verksted i Sandefjord, før han åra 1974-77 utdanna seg på lærarskule. Frå 1978 var han lærar på Fevang skole i heimbyen, til dess han i 1997 vart vald til stortingsrepresentant. Monsen engasjerte seg i lokalpolitikken frå midt på 1980-talet, mellom anna var han i tolv år nestleiar i bygningsrådet. Frå 1990 til 1997 var han varaordførar i Sandefjord. Ved stortingsvalet 1997 sikra han seg plass på Stortinget frå Vestfold, og vart attvald i 2001. Alle åtte åra på Tinget var han medlem i Finanskomiteen. ==Kjelder== *[https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=PEM Stortingsbiografi] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1997-2001]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2001-2005]] [[Kategori:Folk frå Sandefjord]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå FrP]] q05leuye4us8c7x0schslupmn7oof7i 0 358951 3683358 3567239 2026-11-08T15:44:19Z RamnAugo 130036 /* Karriere */ 3683358 wikitext text/x-wiki {{språkvask}} {{opprydding}} {{infoboks skodespelar|bilete=Humphrey Bogart 1940.jpg}} '''Humphrey DeForest Bogart''' ({{datoar}}) var ein [[USA|amerikansk]] [[skodespelar]], ofte rekna som ein av dei største gjennom alle tider. Nokre av dei best kjende filmane hans er ''[[Malteserfalken]]'', ''[[filmen Casablanca|Casablanca]]'' og ''[[Afrikadronningen]].'' For sistnemnde film vann han den einaste [[Oscar-prisen|oscarprisen]] i karrieren sin. I 1999 vart han kåra til den største mannlege filmlegenda gjennom tidene av [[Det amerikanske filminstituttet]]. == Tidleg liv == Bogart var fødd i i [[New York by|New York]] som son av Belmont (1867–1934) og Maud Bogart (1865–1940).<ref>''Ontario County Times'' birth announcement, January 10, 1900.</ref><ref>[http://www.snopes.com/movies/actors/bogart2.asp Birthday of Reckoning].</ref> Etternamnet hans er av nederlandsk opphav og tyder '[ein som lever ved ein] frukthage'.<ref>{{Cite journal|last=Hanks|first=Patrick|year=2006|editor-last=Hanks|editor-first=Patrick|title=Bogard|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195081374.001.0001/acref-9780195081374-e-5856|language=en|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-508137-4}}</ref> Belmont var kirurg, medan Maud var designar og etter kvart ansvarleg redaktør for eit motemagasin. Begge foreldra, især mora, tente godt, og Humphrey Bogart fekk såleis ein oppvekst som materielt sett står i sterk kontrast til rollefigurane han seinare vart kjend for. Likevel var tilhøvet i liten grad prega av kjensler, og meir av krangling.<ref>{{Cite book|first=Jeffrey|last=Meyers|title=Bogart: A Life in Hollywood|location=London|publisher=Andre Deutsch Ltd.|year=1997|isbn=0-233-99144-1|page=9-22}}</ref> Bogart viste lite eller inga interesse for akademiske studium, og etter eit mislukka forsøk frå foreldra på å få han til å studera, valde han sjølv å melda seg inn i marinen og tenestegjorde der i slutten av [[Den fyrste verdskrigen|første verdskrigen]]. Etter denne tida vart han involvert via vener i show-business, for det meste svært lettbeinte komediar. Den første rolla hans var i ''Drifting'' i 1922.<ref name=Who/> Bogart utmerkte seg ikkje spesielt i desse rollene, men heller i livet bak oppsetjingane, der han vart med i [[speakeasy|barar]] som selde sprit ulovleg. Om det var i tida i marinen er usikkert, men det er sannsynleg at han rundt denne tida fekk det karakteristiske arret sitt i andletet. Ifølgje [[David Niven]] sa Bogart til han det stamma frå eit uhell som barn. == Karriere == [[Fil:Bacall_and_Bogart_on_the_set_of_The_Big_Sleep.jpg|mini|Lauren Bacall og Bogart under innspelinga av ''Den store søvnen'' (1946).]] Etter [[børskrakket i 1929]] vart det stadig vanskelegare å setja opp teaterstykke, og dei fleste skodespelarane vende seg mot film. Bogart byrja filmkarrieren sin i 1928 med filmen ''The Dancing Town''.<ref>{{Citation|title=The dancing town / Daniel Frohman presents ; Paramount Famous Lasky Corp. ; produced by Eugene Spitz ; directed by Edmund Lawrence ; scenario by Adeline Leitzbach. - University of California Los Angeles|url=https://search.library.ucla.edu/discovery/fulldisplay?docid=alma99299013506533&context=L&vid=01UCS_LAL:UCLA&lang=en&search_scope=FTVA&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=FTVA_slot&query=title,contains,Dancing%20Town,AND&mode=advanced&offset=0|website=search.library.ucla.edu|accessdate=2024-09-07|language=en}}</ref> Det var likevel rolla hans på [[Broadway]] i teateroppsetjinga ''The Petrified Forest'' som gav han merksemd og skapte karrieren. Filmkarrieren byrja med ei lang rekkje [[B-film]]ar, der han stort sett spelte den same rolla, det vil seia ein gangster. Sidan [[Warner Bros.]] ikkje hadde nokre planar om å bruka Bogart som helt, spelte han stort sett biroller, og [[James Cagney]], [[Edward G. Robinson]] og fleire andre filmstjerner som sidan er vortne langt mindre kjende, tok hovudrollene. Den store forandringa kom då Bogart vart gjeven hovudrolla, om enn fordi fleire av dei ovannemnde takka nei til filmen ''High Sierra'' (1941). Denne filmen var basert på ein roman av [[William Riley Burnett]] som John Huston hadde skrive om til film. Med Bogart i hovudrolla fekk filmen, og særleg Bogart, gode meldingar.<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,851035-2,00.html|title=The New Pictures, Feb. 17, 1941|work=[[Time (magasin)|Time]]|date=1941-02-17|access-date=2018-11-13|archive-date=2009-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20091023024827/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,851035-2,00.html|url-status=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2000/01/16/movies/spring-films-revivals-how-one-role-made-bogart-into-an-icon.html|title=SPRING FILMS/REVIVALS; How One Role Made Bogart Into an Icon|work=[[The New York Times]]|date=2000-01-16|last=Sragow|first=Michael}}</ref> I neste film av ein viss storleik spelte Bogart i Huston sin debut som regissør, ein film som skaffa begge umiddelbar A-kjendisstatus. ''Malteserfalken'' (1941) var basert på boka med same namn av krimforfattaren [[Dashiell Hammett]], og handlar om detektiven Sam Spade som vert trekt med i eit desperat spel om ein pakke på avvegar. Bogart hadde gjennom dei mange rollene sine som gangster brukt mykje tid til å perfeksjonera rolla som etter kvart vart varemerket hans: den tøffe mannen som eigenleg hadde samvit, men det var godt skjult bak eit svært tøft ytre. Bogart fekk dermed spela i A-filmar, og den neste store filmen hans vart ein endå større suksess. ''[[Filmen Casablanca|Casablanca]]'' (1942) var den første filmen der Bogart hadde ei hovudrolle i ein romantisk film. Det vanskelege tilhøvet hans til ekskjærasten, den tilgjorde nøytraliteten og evna hans til å balansera mellom alle fraksjonane som forlangte absolutt lojalitet, er gått inn i Hollywood-mytologien som ei av dei best kjende forteljingane. Etter desse filmane kom fire filmar med den framtidige kona til Bogart, [[Lauren Bacall]]: ''Å ha og ikke ha'' (1944), ''Den store søvnen'' (1946), ''Mørk passasje'' (1947) og ''Stormvarsel'' (1948). Han laga òg ''Sierra Madres skatt'' (1948), ein film blotta for romantikk og lukkeleg slutt. Filmen vann oscarpris, men vart ingen publikumssuksess. I 1951 laga Bogart filmen ''[[Afrikadronningen]]'' med [[Katharine Hepburn]]. Filmen vart ein publikumssuksess, og Bogart vann ein oscarpris for si rolle.<ref name=Who>{{Cite journal|last=|first=|date=2003|title=Bogart, Humphrey|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192800916.001.0001/acref-9780192800916-e-214|journal=Who's Who in the Twentieth Century|language=en|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/acref/9780192800916.001.0001/acref-9780192800916-e-214|isbn=978-0-19-280091-6}}</ref> Bogart har fått ei stjerne på [[Hollywood Walk of Fame]]. Han er generelt sett på for å vera eit kulturikon. I den biografiske TV-filmen ''Bogie'' (1980) vart han spelt av Kevin O'Connor. I 1999 vart Bogart kåra til den største mannlege filmlegenda gjennom tidene av [[Det amerikanske filminstituttet]].<ref>{{Kilde www|url=http://www.afi.com/100Years/stars.aspx|tittel=AFI's 100 Years...100 Stars|utgiver=[[Det amerikanske filminstituttet]]|språk=engelsk}}</ref> == Privatliv == Bogart var gift fire gonger. Dei tre første ekteskapa enda med skilsmisse, men det siste varte ut livet hans. Bogart var gift med Helen Menken frå 20. mai 1926 til 18. november 1927, Mary Philips frå 3. april 1928 til 1938 og Mayo Methot frå 21. august 1938 til 10. mai 1945. 21. mai 1945 gifta han seg med Lauren Bacall, som han fekk ein son og ei dotter med. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Humphrey Bogart|Humphrey Bogart]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 13. oktober 2018.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Hollywood Walk of Fame]] [[Kategori:Folk frå New York City]] [[Kategori:USA-amerikanske skodespelarar]] [[Kategori:Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang]] nle3tos8v6fx7537alk083csgaazpnq 3683390 3683358 2026-11-09T09:04:25Z Ranveig 39 Ref-flikk, filmliste frå no: 3683390 wikitext text/x-wiki {{språkvask}} {{opprydding}} {{infoboks skodespelar|bilete=Humphrey Bogart 1940.jpg}} '''Humphrey DeForest Bogart''' ({{datoar}}) var ein [[USA|amerikansk]] [[skodespelar]], ofte rekna som ein av dei største gjennom alle tider. Nokre av dei best kjende filmane hans er ''[[Malteserfalken]]'', ''[[filmen Casablanca|Casablanca]]'' og ''[[Afrikadronningen]].'' For sistnemnde film vann han den einaste [[Oscar-prisen|oscarprisen]] i karrieren sin. I 1999 vart han kåra til den største mannlege filmlegenda gjennom tidene av [[Det amerikanske filminstituttet]]. == Tidleg liv == Bogart var fødd i i [[New York by|New York]] som son av Belmont (1867–1934) og Maud Bogart (1865–1940).<ref>''Ontario County Times'' birth announcement, January 10, 1900.</ref><ref>[http://www.snopes.com/movies/actors/bogart2.asp Birthday of Reckoning].</ref> Etternamnet hans er av nederlandsk opphav og tyder '[ein som lever ved ein] frukthage'.<ref>{{Citation|last=Hanks|first=Patrick|year=2006|editor-last=Hanks|editor-first=Patrick|title=Bogard|work=Dictionary of American Family Names|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195081374.001.0001/acref-9780195081374-e-5856|language=en|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-508137-4}}</ref> Belmont var kirurg, medan Maud var designar og etter kvart ansvarleg redaktør for eit motemagasin. Begge foreldra, især mora, tente godt, og Humphrey Bogart fekk såleis ein oppvekst som materielt sett står i sterk kontrast til rollefigurane han seinare vart kjend for. Likevel var tilhøvet i liten grad prega av kjensler, og meir av krangling.<ref>{{Cite book|first=Jeffrey|last=Meyers|title=Bogart: A Life in Hollywood|location=London|publisher=Andre Deutsch Ltd.|year=1997|isbn=0-233-99144-1|page=9-22}}</ref> Bogart viste lite eller inga interesse for akademiske studium, og etter eit mislukka forsøk frå foreldra på å få han til å studera, valde han sjølv å melda seg inn i marinen og tenestegjorde der i slutten av [[Den fyrste verdskrigen|første verdskrigen]]. Etter denne tida vart han involvert via vener i show-business, for det meste svært lettbeinte komediar. Den første rolla hans var i ''Drifting'' i 1922.<ref name=Who/> Bogart utmerkte seg ikkje spesielt i desse rollene, men heller i livet bak oppsetjingane, der han vart med i [[speakeasy|barar]] som selde sprit ulovleg. Om det var i tida i marinen er usikkert, men det er sannsynleg at han rundt denne tida fekk det karakteristiske arret sitt i andletet. Ifølgje [[David Niven]] sa Bogart til han det stamma frå eit uhell som barn. == Karriere == [[Fil:Bacall_and_Bogart_on_the_set_of_The_Big_Sleep.jpg|mini|Lauren Bacall og Bogart under innspelinga av ''Den store søvnen'' (1946).]] Etter [[børskrakket i 1929]] vart det stadig vanskelegare å setja opp teaterstykke, og dei fleste skodespelarane vende seg mot film. Bogart byrja filmkarrieren sin i 1928 med filmen ''The Dancing Town''.<ref>{{Citation|title=The dancing town / Daniel Frohman presents ; Paramount Famous Lasky Corp. ; produced by Eugene Spitz ; directed by Edmund Lawrence ; scenario by Adeline Leitzbach. - University of California Los Angeles|url=https://search.library.ucla.edu/discovery/fulldisplay?docid=alma99299013506533&context=L&vid=01UCS_LAL:UCLA&lang=en&search_scope=FTVA&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=FTVA_slot&query=title,contains,Dancing%20Town,AND&mode=advanced&offset=0|website=search.library.ucla.edu|accessdate=2024-09-07|language=en}}</ref> Det var likevel rolla hans på [[Broadway]] i teateroppsetjinga ''The Petrified Forest'' som gav han merksemd og skapte karrieren. Filmkarrieren byrja med ei lang rekkje [[B-film]]ar, der han stort sett spelte den same rolla, det vil seia ein gangster. Sidan [[Warner Bros.]] ikkje hadde nokre planar om å bruka Bogart som helt, spelte han stort sett biroller, og [[James Cagney]], [[Edward G. Robinson]] og fleire andre filmstjerner som sidan er vortne langt mindre kjende, tok hovudrollene. Den store forandringa kom då Bogart vart gjeven hovudrolla, om enn fordi fleire av dei ovannemnde takka nei til filmen ''High Sierra'' (1941). Denne filmen var basert på ein roman av [[William Riley Burnett]] som John Huston hadde skrive om til film. Med Bogart i hovudrolla fekk filmen, og særleg Bogart, gode meldingar.<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,851035-2,00.html|title=The New Pictures, Feb. 17, 1941|work=[[Time (magasin)|Time]]|date=1941-02-17|access-date=2018-11-13|archive-date=2009-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20091023024827/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,851035-2,00.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2000/01/16/movies/spring-films-revivals-how-one-role-made-bogart-into-an-icon.html|title=SPRING FILMS/REVIVALS; How One Role Made Bogart Into an Icon|work=[[The New York Times]]|date=2000-01-16|last=Sragow|first=Michael}}</ref> I neste film av ein viss storleik spelte Bogart i Huston sin debut som regissør, ein film som skaffa begge umiddelbar A-kjendisstatus. ''Malteserfalken'' (1941) var basert på boka med same namn av krimforfattaren [[Dashiell Hammett]], og handlar om detektiven Sam Spade som vert trekt med i eit desperat spel om ein pakke på avvegar. Bogart hadde gjennom dei mange rollene sine som gangster brukt mykje tid til å perfeksjonera rolla som etter kvart vart varemerket hans: den tøffe mannen som eigenleg hadde samvit, men det var godt skjult bak eit svært tøft ytre. Bogart fekk dermed spela i A-filmar, og den neste store filmen hans vart ein endå større suksess. ''[[Filmen Casablanca|Casablanca]]'' (1942) var den første filmen der Bogart hadde ei hovudrolle i ein romantisk film. Det vanskelege tilhøvet hans til ekskjærasten, den tilgjorde nøytraliteten og evna hans til å balansera mellom alle fraksjonane som forlangte absolutt lojalitet, er gått inn i Hollywood-mytologien som ei av dei best kjende forteljingane. Etter desse filmane kom fire filmar med den framtidige kona til Bogart, [[Lauren Bacall]]: ''Å ha og ikke ha'' (1944), ''Den store søvnen'' (1946), ''Mørk passasje'' (1947) og ''Stormvarsel'' (1948). Han laga òg ''Sierra Madres skatt'' (1948), ein film blotta for romantikk og lukkeleg slutt. Filmen vann oscarpris, men vart ingen publikumssuksess. I 1951 laga Bogart filmen ''[[Afrikadronningen]]'' med [[Katharine Hepburn]]. Filmen vart ein publikumssuksess, og Bogart vann ein oscarpris for si rolle.<ref name=Who>{{Citation|last=|first=|date=2003|title=Bogart, Humphrey|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192800916.001.0001/acref-9780192800916-e-214|work=Who's Who in the Twentieth Century|language=en|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/acref/9780192800916.001.0001|isbn=978-0-19-280091-6}}</ref> Bogart har fått ei stjerne på [[Hollywood Walk of Fame]]. Han er generelt sett på for å vera eit kulturikon. I den biografiske TV-filmen ''Bogie'' (1980) vart han spelt av Kevin O'Connor. I 1999 vart Bogart kåra til den største mannlege filmlegenda gjennom tidene av [[Det amerikanske filminstituttet]].<ref>{{Kilde www|url=http://www.afi.com/100Years/stars.aspx|tittel=AFI's 100 Years...100 Stars|utgiver=[[Det amerikanske filminstituttet]]|språk=engelsk}}</ref> == Privatliv == Bogart var gift fire gonger. Dei tre første ekteskapa enda med skilsmisse, men det siste varte ut livet hans. Bogart var gift med Helen Menken frå 20. mai 1926 til 18. november 1927, Mary Philips frå 3. april 1928 til 1938 og Mayo Methot frå 21. august 1938 til 10. mai 1945. 21. mai 1945 gifta han seg med Lauren Bacall, som han fekk ein son og ei dotter med. == Filmar i utval == {{Div col|kol=2}} * [[1931|1931]] – ''[[Med legeme og sjel]]'' * [[1932|1932]] – ''[[Tre på en fyrstikk]]'' * [[1936|1936]] – ''[[Den forstenede skog]]'' * [[1937|1937]] – ''[[En merket kvinne]]'' * [[1937|1937]] – ''[[En bokser blant gangstere]]'' * [[1937|1937]] – ''[[Gaten uten navn]]'' * [[1938|1938]] – ''[[Underverdenens diktator]]'' * [[1938|1938]] – ''[[Svarte engler]]'' * [[1939|1939]] – ''[[Seier i mørket]]'' * [[1940|1940]] – ''[[De kjører i natten]]'' * [[1941|1941]] – ''[[High Sierra]]'' * [[1941|1941]] – ''[[Malteserfalken]]'' * [[1942|1942]] – ''[[Bogart Rydder Opp (film)|Bogart Rydder Opp]]'' * [[1942|1942]] – ''[[Friheten er min fiende (film)|Friheten er min fiende]]'' * [[1942|1942]] – ''[[Panama i fare (1942)|Panama i fare]]'' * [[1942|1942]] – ''[[Casablanca (film)|Casablanca]]'' * [[1943|1943]] – ''[[Sahara (1943)|Sahara]]'' * [[1944|1944]] – ''[[Passage to Marseille]]'' * [[1944|1944]] – ''[[Å ha og ikke ha]]'' * [[1946|1946]] – ''[[Den store søvnen (1946)|Den store søvnen]]'' * [[1947|1947]] – ''[[Hete døgn]]'' * [[1947|1947]] – ''[[Begjær og brøde]]'' * [[1947|1947]] – ''[[Mørk passasje]]'' * [[1948|1948]] – ''[[Sierra Madres skatt]]'' * [[1948|1948]] – ''[[Stormvarsel]]'' * [[1949|1949]] – ''[[Tokyo Joe]]'' * [[1950|1950]] – ''[[Jetflygeren]]'' * [[1950|1950]] – ''[[Nakne nerver]]'' * [[1951|1951]] – ''[[Afrikadronningen]]'' * [[1952|1952]] – ''[[Den siste trussel]]'' * [[1953|1953]] – ''[[Svindlernes marked]]'' * [[1954|1954]] – ''[[Mytteriet på Caine (film)|Mytteriet på Caine]]'' * [[1954|1954]] – ''[[Sabrina (1954)|Sabrina]]'' * [[1954|1954]] – ''[[Barfotgrevinnen]]'' * [[1955|1955]] – ''[[Vi er ingen engler]]'' * [[1955|1955]] – ''[[Det store spill]]'' * [[1955|1955]] – ''[[Desperate timer (1955)|Desperate timer]]'' * [[1956|1956]] – ''[[Jo hardere faller de]]'' {{Div col end}} ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Humphrey Bogart|Humphrey Bogart]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 13. oktober 2018.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Hollywood Walk of Fame]] [[Kategori:Folk frå New York City]] [[Kategori:USA-amerikanske skodespelarar]] [[Kategori:Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang]] ptytxermf6t4sjhnzpksltumathsfb1 0 359776 3683407 3632674 2026-11-09T09:07:19Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683407 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Per Andreas Hildhe Kleppe''' ({{datoar}}) var ein [[Noreg|norsk]] [[Samfunnsøkonomi|sosialøkonom]] og politikar for [[Arbeidarpartiet]]. Han var statsråd i alle Arbeidarparti-regjeringane i 1970-åra, og var den lengstsitjande finansministeren på 1900-talet med seks år i departementet frå 1973 til 1979. Han var elles handels- og skipsfartsminister 1971–1972 og minister for samordna langtidsplanlegging 1980–1981. Han var generalsekretær i [[EFTA]] 1981-1988. ==Familie== Han var son av advokat Knut Sigurd Kleppe (1897-1980) og husmor Nathalie Mathilde Andersen (1896-1973). == Bibliografi == * ''Main aspects of economic policy in Norway since the war'', Oslo 1968 * ''EFTA-NORDEK-EEC. Analys av de nordiska ländernas integrationsproblem'', Stockholm 1970 * Med Førde, Einar et al.: ''Næringslivet på anklagebenken'', Oslo 1972 * ''Bank- og kredittvesenet'' 2. utg, Tiden Oslo * Med Didriksen, Jan: «Hvem tjener på industrien?», i Industriforum, Oslo 1977 * ''Norsk økonomi og dens internasjonale sammenheng'', Oslo 1979 * «Utviklingen av de offentlige utgifter og styringen av disse i de nordiske land i 70-årene», i Nordisk Administrativt tidsskrift, København 1981 * «Synspunkter på norsk sentraladministrasjon», i Nordisk Administrativt tidsskrift, København 1982 * «International trends in developments of production and industrial structure»", EFTA occasional papers no. 1, Genève 1983 * «Status for Keynesianitan», EFTA occasional papers no. 3, Genève 1983 * «Motkonjunkturpolitikken i midten av 1970-årene» i: Full sysselsetting og økonomisk vekst. ''Festskrift til Eivind Erichsen'', Oslo 1987 * «Kan Stortingets budsjettsaldering forenkles?», i Med Finanskomiteen i arbeid, Oslo 1988 * ''Norges vei til Europa'', Ascehoug Oslo 1989 * ''Visjonen og hverdagen'', Tiden Oslo 1990 * «Kampen om 70-åra», i ''Festskrift til Gudmund Hernes'', FAFO 1991 * «Internasjonaliseringen og sysselsettingen», i Tanker om ledelse – i kjølvannet av LOS 1994 * «Økonomisk vekst og konkurranseevne – hva er de sentrale faktorene?», i Per Heum og Dag Stokland (red.): Internasjonalisering og nasjonal næringspolitikk. FAFO-rapport 173/SNF-rapport nr. 60 1994 * ''Solidaritetsalternativet: fortid og framtid''. Fafo-rapport 279, Oslo 1999 * ''Arbeidslinjer og de svake gruppene på arbeidsmarkedet''. Fafo-rapport 280, Oslo 1999 * ''Bedre tjenesteyting i kommunene''. Fafo 297, Oslo 1999 * ''Kleppepakke, Meninger og minner fra et politisk liv'', Aschehoug Oslo 2003 == Kjelder== {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på [[:nb:Per Kleppe|Per Kleppe]] i Wikipedia på bokmål, utgåva frå 5. desember 2018'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== * [https://snl.no/Per_Kleppe Per Kleppe] i [[Store norske leksikon]] * {{NBL|Per_Kleppe}} * {{Stortingetbio|PEKL}}  {{autoritetsdata}} [[Kategori:Ap-statsrådar]] [[Kategori:EFTA]] [[Kategori:Finlands løves orden]] [[Kategori:Nordstjerneordenen]] [[Kategori:Norske finansministrar]] [[Kategori:Norske handelsministrar]] [[Kategori:Norske sosialøkonomar]] [[Kategori:Folk frå Oslo]] [[Kategori:St. Olavs Orden]] [[Kategori:Statsrådar i Regjeringa Bratteli I]] [[Kategori:Statsrådar i Regjeringa Bratteli II]] [[Kategori:Statsrådar i Regjeringa Brundtland I]] [[Kategori:Statsrådar i Regjeringa Nordli]] [[Kategori:Statssekretærar frå Ap]] gkd0fr4zm91ilm2sum4m3yjx7gz49f3 0 360703 3683398 3619496 2026-11-09T09:06:39Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1981]] til [[Holmenkollrenna 1981]] 3619496 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrennet 1981''' fann stad tida 12. til 15. mars 1981 i [[Oslo]]. ==Menn== === 15 km === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Pål Gunnar Mikkelsplass]] | align=left| Bromma IL | align=left| 41.25,0 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Oddvar Brå]] | align=left| [[Idrettslaget Leik]] | align=left| 41.41,3 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Tore Gullen]] | align=left| [[Jevnaker Idrettsforening|Jevnaker IF]] | align=left| 41.59,65 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Gunde Svan]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=left| 41.59,68 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Lars Erik Eriksen]] | align=left| [[Bjerke IL]] | align=left| 42.15,0 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Geir Holte]] | align=left| Hokksund IL | align=left| 42.24,0 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Jurij Burlakov | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=left| 42.25,0 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Hans Erik Tofte]] | align="left" | [[Kjelsås IL]] | align=left| 42.25,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Harri Kirvesniemi]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=left| 42.32,4 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align="left" | [[Juha Mieto]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=left| 42.32,8 |} </div> Dato: 12. mars<br /> {{clear}} === 50 km === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Oddvar Brå]] | align=left| [[Idrettslaget Leik]] | align=right| 2.26.28,0 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Aleksandr Zavjalov]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 2.26.50,3 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Ove Aunli]] | align=left| [[Kyrksæterøra]] IL | align=right| 2.27.58,8 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Jan Lindvall]] | align=left| [[Tromsdalen]] UI | align=right| 2.28.41,3 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Jurij Burlakov | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 2.29.27,8 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Thomas Wassberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.29.57,1 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Franz Renggli | align="left" | {{flagg|Sveits}} | align=right| 2.30.01,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Rozalin Bakijev | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 2.30.48,3 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| Veijo Hämälainen | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 2.31.20,3 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align="left" | [[Juha Mieto]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 2.31.24,6 |} </div> Dato: 14. mars<br /> {{clear}} === 4 x 10 km stafett === <div style="float:left;text-align:left;padding-right:15px"> {| style="border-style:solid;border-width:1px;border-color:#808080;color:black;background-color:#EFEFEF" cellspacing="2" cellpadding="2" width="430px" |- ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid |- valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! align=center| 1 | {{flagg|Noreg|lenke}} | <small>[[Tor Håkon Holte]] <br /> [[Tore Gullen]] <br /> [[Ove Aunli]] <br /> [[Pål Gunnar Mikkelsplass]] </small> | 2.00.29 |- valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! align=center| 2 | {{flagg|Sverige|lenke}} | <small>Benny Kohlberg <br /> [[Gunde Svan]] <br /> Sven-Erik Danielsson <br /> [[Thomas Wassberg]]</small> | 2.01.29 |- valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! align=center| 3 | {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | <small> [[Jevgenij Beljajev]] <br /> Aleksandr Tsjaiko <br /> Jurij Burlakov <br /> Vladimir Nikitin</small> | 2.01.59 |} </div> {{clear}} === Kombinert === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Jouko Karjalainen]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 419,82 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Konrad Winkler]] | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 414,64 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| Günther Schmieder | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 411,56 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Andreas Langer | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 409,20 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Hubert Schwarz | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland}} | align=right| 407,45 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Stanislaw Kawulok | align="left" | {{flagg|Polen}} | align=right| 406,70 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Aleksandr Majorov | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 406,23 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align="left" | [[Uwe Dotzauer]] | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 401,52 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align="left" | Bjørn Bruvoll | align=left| Steinkjer Skiklubb | align=right| 401,37 |} </div> {{clear}} === Hopprenn === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Roger Ruud]] | align=left| Lensbygda SK | align=right| 258,8 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Horst Bulau]] | align=left|{{flagg|Canada|lenke}} | align=right| 258,8 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Johan Sætre]] | align=left| IL Trysilgutten | align=right| 258,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Primož Ulaga]] | align="left" | {{flagg|Jugoslavia}} | align=right| 254,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align="left" | [[Hubert Neuper]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 254,2 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Tom Levorstad]] | align=left| Kråkstad IL | align=right| 252,4 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align="left" | [[Jari Puikkonen]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 251,8 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align="left" | [[Armin Kogler]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 247,8 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Henry Glaß]] | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 246,6 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Ole Bremseth]] | align=left| Hokksund IL | align=right| 246,2 |} </div> Dato: 15. mars<br /> {{clear}} ==Kvinner== ===5 km=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align="left" | [[Květa Jeriová]] | align="left" | {{flagg|Tsjekkoslovakia}} | align=right| 15.40,8 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align="left" | [[Barbara Petzold]] | align="left" | {{flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 15.47,2 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Berit Aunli]] | align=left| [[Strindheim IL]] | align=right| 15.51,0 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Carola Anding | align="left" | {{flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 16.08,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Anette Bøe]] | align=left| [[Bjerke IL]] | align=right| 16.11,0 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align="left" | [[Hilkka Riihivuori]] | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 16.20,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Inger Helene Nybråten]] | align=left| Skrautvål IL | align=right| 16.23,0 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Ljubov Ljadova | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 16.26,6 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Ragnhild Bratberg]] | align=left| Ringsaker IL | align=right| 16.29,3 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Raisa Smetanina]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 16.32,2 |} </div> {{clear}} ===20 km=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Berit Aunli]] | align=left| [[Strindheim IL]] | align=right| 1.05.45,0 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align="left" | [[Hilkka Riihivuori]] | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 1.06.36,2 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| Ljubov Ljadova | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.06.39,3 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align="left" | [[Květa Jeriová]] | align="left" | {{flagg|Tsjekkoslovakia}} | align=right| 1.06.54,3 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Anette Bøe]] | align=left| [[Bjerke IL]] | align=right| 1.07.34,6 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align="left" | [[Marja-Liisa Hämäläinen]] | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 1.07.36,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Inger Helene Nybråten]] | align=left| Skrautvål IL | align=right| 1.07.37,8 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Marit Myrmæl]] | align=left| Meldal IL | align=right| 1.07.51,3 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Brit Pettersen]] | align=left| Søre Ål IL | align=right| 1.08.06,4 |} </div> {{clear}} === 3 x 5 km stafett === <div style="float:left;text-align:left;padding-right:15px"> {| style="border-style:solid;border-width:1px;border-color:#808080;color:black;background-color:#EFEFEF" cellspacing="2" cellpadding="2" width="430px" |- ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid |- valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! align=center| 1 | align="left" | {{flagg|Sovjetunionen}} | align=left| <small> Ljubov Ljadova <br /> Raisa Khvorova <br /> [[Raisa Smetanina]] </small> | 51,18 |- valign="top" style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! align=center| 2 | {{flagg|Aust-Tyskland|lenke}} | align=left| <small> G. Messner <br /> Carola Anding <br /> [[Barbara Petzold]] </small> | 51.43 |- valign="top" style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! align=center| 3 | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=left| <small> [[Anette Bøe]] <br /> [[Inger Helene Nybråten]] <br /> [[Berit Aunli]] </small> | 51.53,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4 | {{flagg|Noreg|lenke}} II | align=left| <small> [[Ragnhild Bratberg]] <br /> [[Marit Myrmæl]] <br /> [[Brit Pettersen]] </small> | 51.55,1 |} </div> {{clear}} ==Kjelder== *''Sportsboken 81-82''. Dreyer Bok Stavanger. 1981. [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Sport i Noreg i 1981]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Oslo]] [[Kategori:Holmenkollrenn]] ghs3s6x1x28jqrsx6q56hw90a6kavsm 0 360708 3683403 3632864 2026-11-09T09:07:05Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1983]] til [[Holmenkollrenna 1983]] 3632864 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrennet 1983''' fann stad tida 10. til 13. mars 1983 i [[Oslo]]. ==Menn== === 15 km === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Gunde Svan]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 40.40,4 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Per Knut Aaland]] | align=left| Lillehammer SK | align=right| 40.52,8 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align="left" | [[Juha Mieto]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 41.03,2 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Karl Kristian Aketun | align=left| [[Bjerke IL]] | align=right| 41.07,4 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Oddvar Brå]] | align=left| [[Idrettslaget Leik]] | align=right| 41.17,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Lars Erik Eriksen]] | align=left| [[Bjerke IL]] | align=right| 41.23,3 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Asko Autio | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 41.24,0 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Kari Härkönen]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 41.24,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Pål Gunnar Mikkelsplass]] | align=left| Bromma IL | align=right| 41.31,2 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Harri Kirvesniemi]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 41.34,0 |} </div> Dato: 10. mars<br /> {{clear}} === 50 km === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| Asko Autio | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 2.20.05,4 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Per Knut Aaland]] | align=left| Lillehammer SK | align=right| 2.20.40,4 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Gunde Svan]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.21.00,1 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Aleksandr Zavjalov]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 2.21.36,0 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Oddvar Brå]] | align=left| [[Idrettslaget Leik]] | align=right| 2.21.49,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Thomas Wassberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.22.00,6 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Karl Kristian Aketun | align=left| [[Bjerke IL]] | align=right| 2.22.17,4 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Geir Holte]] | align=left| Hokksund IL | align=right| 2.22.38,6 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Jan Lindvall]] | align=left| Nordreisa IL | align=right| 2.22.41,3 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Tor Håkon Holte]] | align=left| Hokksund IL | align=right| 2.23.09,5 |} </div> Dato: 12. mars<br /> {{clear}} === Kombinert === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| Kerry Lynch | align="left" | {{flagg|USA}} | align=right| 427,70 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Tom Sandberg]] | align=left| Mo Skilag | align=right|427,58 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Hallstein Bøgseth]] | align=left| Namdalseid IL | align=right| 421,58 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Espen Andersen]] | align=left| [[Ski- og fotballklubben Lyn|Lyn]] | align=right| 421,57 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align="left" | [[Uwe Dotzauer]] | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 415,65 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align="left" | Bjørn Bruvoll | align=left| Steinkjer Skiklubb | align=right| 414,41 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Günther Schmieder | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 412,22 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align="left" | [[Rauno Miettinen]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 410,59 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Jouko Karjalainen]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 408,80 |} </div> {{clear}} === Hopprenn === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Steinar Bråten]] | align=left| Rennebu IL | align=right| 229,0 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Horst Bulau]] | align=left|{{flagg|Canada|lenke}} | align=right| 226,6 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align="left" | [[Armin Kogler]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 224,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Ole Gunnar Fidjestøl]] | align=left| Åmot Idrettsforening | align=right| 224,4 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align="left" | [[Pavel Ploc]] | align="left" | {{flagg|Tsjekkoslovakia}} | align=right| 218,2 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align="left" | Jeff Hastings | align="left" | {{flagg|USA}} | align=right| 214,4 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Roger Ruud]] | align=left| Lensbygda SK | align=right| 213,8 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Rolf Åge Berg]] | align=left| [[Stjørdals-Blink]] | align=right| 212,6 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| Miroslav Slusny | align="left" | {{flagg|Tsjekkoslovakia}} | align=right| 208,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Per Bergerud]] | align=left| Svene Idrettslag | align=right| 208,6 |} </div> Dato: 13. mars<br /> {{clear}} ==Kvinner== ===20 km=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Brit Pettersen]] | align=left| Søre Ål IL | align=right| 1.01.17,7 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align="left" | [[Marja-Liisa Hämäläinen]] | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 1.01.26,8 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| Anna Pasiarová | align="left" | {{flagg|Tsjekkoslovakia}} | align=right| 1.01.37,2 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Ljubov Ljadova | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.01.39,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Anne Jahren]] | align=left| [[Bærum Sportsklubb]] | align=right| 1.01.43,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Raisa Smetanina]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.02.05,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Julija Stepanova | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.02.10,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Ljubov Zimjatova | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.02.28,4 |} </div> {{clear}} ==Kjelder== *''Sportsboken 83-84''. Sportsboken As. Stavanger 1983. [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Sport i Noreg i 1983]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Oslo]] [[Kategori:Holmenkollrenn]] l0kf8m5bfaut392k5050ibc8l6rp8sh 0 360719 3683408 3642304 2026-11-09T09:07:27Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1984]] til [[Holmenkollrenna 1984]] 3642304 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrennet 1984''' fann stad tida 8. til 11. mars 1984 i [[Oslo]]. ==Menn== === 15 km === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Lars Erik Eriksen]] | align=left| [[Bjerke IL]] | align=right| 41.47,4 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Arild Monsen]] | align=left| Molde OI | align=right| 42.26,4 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| Stefan Dotzler | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland}} | align=right| 42.36,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Oddvar Brå]] | align=left| [[Idrettslaget Leik]] | align=right| 42.40,5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Alois Stadlober]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 42.41,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Erik Östlund | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 42.45,5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Mikhail Devjatjarov]] | align="left" | {{flagg|Sovjetunionen}} | align=right| 42.47,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Aleksandr Zavjalov]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 42.49,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Jan Lindvall]] | align=left| Nordreisa IL | align=right| 42.51,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Pål Gunnar Mikkelsplass]] | align=left| Bromma IL | align=right| 43.00,6 |} </div> Dato: 8. mars<br /> <br style="clear:both;" /> === 50 km === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Tor Håkon Holte]] | align=left| Hokksund IL | align=right| 2.29.38,5 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Vladimir Sakhnov]] | align="left" | {{flagg|Sovjetunionen}} | align=right| 2.30.06,1 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Gunde Svan]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.31.02,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Ove Aunli]] | align=left| [[Kyrksæterøra]] IL | align=right| 2.31.08,4 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Oddvar Brå]] | align=left| [[Idrettslaget Leik]] | align=right| 2.31.19,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Lars Erik Eriksen]] | align=left| [[Bjerke IL]] | align=right| 2.31.21,5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Maurilio De Zolt]] | align=left| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.31.32,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Jurij Burlakov | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 2.31.55,4 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align="left" | Andi Grünenfelder | align="left" | {{flagg|Sveits}} | align=right| 2.32.13,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Geir Holte]] | align=left| Hokksund IL | align=right| 2.32.21,2 |} </div> Dato: 10. mars<br /> <br style="clear:both;" /> === Kombinert === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Espen Andersen]] | align=left| [[Ski- og fotballklubben Lyn|Lyn]] | align=right| 426,81 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Tom Sandberg]] | align=left| Mo Skilag | align=right| 421,90 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Geir Andersen]] | align=left| [[Ski- og fotballklubben Lyn|Lyn]] | align=right| 421,74 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Hallstein Bøgseth]] | align=left| Namdalseid IL | align=right| 421,04 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align="left" | Aleksandr Prosvirnin | align="left" | {{flagg|Sovjetunionen}} | align=right| 410,80 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Hubert Schwarz | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland}} | align=right| 409,46 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Klaus Sulzenbacher]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 401,39 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Ildar Garifulin | align="left" | {{flagg|Sovjetunionen}} | align=right| 399,33 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Hopprenn === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| Vladimir Podzimek | align="left" | {{flagg|Tsjekkoslovakia}} | align=right| 209,7 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align="left" | [[Pavel Ploc]] | align="left" | {{flagg|Tsjekkoslovakia}} | align=right| 205,7 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Ole Christian Eidhammer]] | align=left| [[Heimdal IF]] | align=right| 203,9 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Mike Holland | align=left|{{flagg|USA|lenke}} | align=right| 202,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Rolf Åge Berg]] | align=left| [[Stjørdals-Blink]] | align=right| 198,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Primož Ulaga]] | align="left" | {{flagg|Jugoslavia}} | align=right| 198,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" | rowspan="2" style="text-align:center" | 7. | align=left| [[Horst Bulau]] | align=left|{{flagg|Canada|lenke}} | align=right| |- style="background-color:#FFFFFF;" | align=left| Richard Schallert | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 192,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align="left" | [[Armin Kogler]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 190,6 |} </div> Dato: 11. mars<br /> <br style="clear:both;" /> ==Kvinner== ===20 km=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Anette Bøe]] | align=left| Bjerke IL | align=right| 1.04.21,6 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align="left" | [[Marja-Liisa Hämäläinen]] | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 1.04.36,4 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Raisa Smetanina]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.05.36,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Brit Pettersen]] | align=left| Søre Ål IL | align=right| 1.05.54,1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Marie (Johansson) Risby | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 1.06.03,4 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Tamara Markasjanskaja | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.06.03,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Inger Helene Nybråten]] | align=left| Skrautvål IL | align=right| 1.06.05,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Nadesjda Burlakova | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.06.18,7 |} </div> <br style="clear:both;" /> === 3 x 5 km stafett === <div style="float:left;text-align:left;padding-right:15px"> {| style="border-style:solid;border-width:1px;border-color:#808080;background-color:#EFEFEF" cellspacing="2" cellpadding="2" width="430px" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid |- valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! align=center| 1 | align="left" | {{flagg|Sovjetunionen}} | align=left| <small> Ljubov Zimjatova <br /> [[Raisa Smetanina]] <br /> Tamara Markasjanskaja </small> | 46.31 |- valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! align=center| 2 | align="left" | {{flagg|Noreg}} | align="left" | <small> [[Brit Pettersen]] <br /> [[Anette Bøe]] <br /> [[Inger Helene Nybråten]] </small> | 46.54 |- valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! align=center| 3 | {{flagg|Finland|lenke}} | align="left" | <small> [[Pirkko Määttä]] <br /> Eija Hyytiäinen <br /> [[Marja-Liisa Hämäläinen]] </small> | 47.00 |} </div> <br style="clear:both" /> <br /> ==Kjelder== *''Sportsboken 84-85''. Sportsboken As. Stavanger 1984. *[https://www.nb.no/items/03283f81c136f9e7ae63fcdd9f8d5b6a?page=37&searchText=Holmenkollen Arbeiderbladet 12. mars 1984] [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Sport i Noreg i 1984]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Oslo]] [[Kategori:Holmenkollrenn]] r1d7yjihi175ojd30jms2dfc8dcynwq 0 360746 3683412 3551435 2026-11-09T09:07:56Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1985]] til [[Holmenkollrenna 1985]] 3551435 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrennet 1985''' fann stad tida 14. til 17. mars 1985 i [[Oslo]]. ==Menn== === 15 km === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Thomas Wassberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 39.01,1 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Gunde Svan]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 39.06,1 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Pål Gunnar Mikkelsplass]] | align=left| Bromma IL | align=right| 39.54,4 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Giachem Guidon | align="left" | {{flagg|Sveits}} | align=right| 39.57,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Ove Aunli]] | align=left| Kyrksæterøra IL | align=right| 40.05,9 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Thomas Eriksson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 40.20,9 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Ladislav Švanda | align="left" | {{flagg|Tsjekkoslovakia}} | align=right| 40.22,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Martin Hole]] | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 40.22,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| Sven-Erik Danielsson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 40.25,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Vegard Ulvang]] | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 40.28,2 |} </div> Dato: 14. mars<br /> <br style="clear:both;" /> === 50 km === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Geir Holte]] | align=left| Hokksund IL | align=right| 2.17.47,0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Arild Monsen]] | align=left| Hokksund IL | align=right| 2.20.21,0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Per Knut Aaland]] | align=left| Lillehammer SK | align=right| 2.21.26,9 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Holger Bauroth | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 2.22.48,4 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Uwe Bellmann | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 2.22.51,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Eilif K. Mikkelsplass | align=left| Bromma IL | align=right| 2.23.03,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Hans Erik Tofte]] | align=left| Kjelsås IL | align=right| 2.23.11,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Lars Erik Eriksen]] | align=left| [[Bjerke IL]] | align=right| 2.24.14,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| Jan Otto Hoel | align=left| IL Snøhetta | align=right| 2.24.21,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| Sindre Bergan | align=left| Siljan IL | align=right| 2.24.27,3 |} </div> Dato: 16. mars<br /> <br style="clear:both;" /> === Kombinert === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Hermann Weinbuch]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland}} | align=right| 430,40 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Geir Andersen]] | align=left| [[Ski- og fotballklubben Lyn|Lyn]] | align=right| 411,95 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Heiko Hunger]] | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 408,65 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Ivar Olsen | align=left| [[Alta Idrettsforening]] | align=right| 405,34 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Klaus Sulzenbacher]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 394,81 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Hans-Peter Pohl | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland}} | align=right| 393,61 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Ján Klimko | align="left" | {{flagg|Polen}} | align=right| 393,45 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Espen Andersen]] | align=left| [[Ski- og fotballklubben Lyn|Lyn]] | align=right| 391,45 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Hopprenn === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Matti Nykänen]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 226,6 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| Franz Wiegele | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 215,1 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| Gérard Balanche | align="left" | {{flagg|Sveits}} | align=right| 210,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Andreas Felder]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 208,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align="left" | Masahiro Akimoto | align="left" | {{flagg|Japan}} | align=right| 207,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Tuomo Ylipulli | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 202,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Mike Holland | align=left|{{flagg|USA|lenke}} | align=right| 201,5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Steve Collins | align=left|{{flagg|Canada|lenke}} | align=right| 201,4 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Hroar Stjernen]] | align=left| Sprova IL | align=right| 199,8 |} </div> Dato: 17. mars<br /> <br style="clear:both;" /> ==Kvinner== ===20 km=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Anette Bøe]] | align=left| [[Bjerke IL]] | align=right| 59.35,3 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Grete Ingeborg Nykkelmo]] | align=left| Selbu Idrettslag | align=right| 59.58,2 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Brit Pettersen]] | align=left| Søre Ål IL | align=right| 1.00.53,5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Anne Jahren]] | align=left| [[Bærum Sportsklubb]] | align=right| 1.01.31,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Marie (Johansson) Risby | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 1.01.31,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align="left" | [[Marja-Liisa Kirvesniemi]] | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 1.01.33,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Marie Johansson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 1.01.35,1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Anna-Lena Fritzon | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 1.01.43,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Marianne Dahlmo]] | align=left| Bodø OI | align=right| 1.01.47,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Berit Aunli]] | align=left| [[Strindheim IL]] | align=right| 1.01.50,2 |} </div> Dato: 16. mars<br /> <br style="clear:both;" /> === 4 x 5 km stafett === <div style="float:left;text-align:left;padding-right:15px"> {| style="border-style:solid;border-width:1px;border-color:#808080;background-color:#EFEFEF" cellspacing="2" cellpadding="2" width="430px" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid |- valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! align=center| 1 | {{flagg|Noreg|lenke}} | align=left| <small> [[Grete Ingeborg Nykkelmo]] <br /> [[Anne Jahren]] <br /> [[Berit Aunli]] <br /> [[Anette Bøe]] </small> | 57.53 |- valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! align=center| 2 | {{flagg|Sverige|lenke}} | align=left| <small> Marie Johansson <br /> Gunnel Mörtberg <br /> Anna-Lena Fritzon <br /> Karin Lamberg </small> | 58.05 |- valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! align=center| 3 | {{flagg|Aust-Tyskland|lenke}} | align=left| <small> [[Antje Misersky]] <br /> Gaby Nestler <br /> Simone Opitz <br /> Ute Noack </small> | 58.12 |} </div> <br style="clear:both" /> <br /> ==Kjelder== *''Sportsboken 85-86''. Sportsboken As. Stavanger 1985. [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Sport i Noreg i 1985]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Oslo]] [[Kategori:Holmenkollrenn]] g69vxulds19zcjgs8p6ojtvnkhz3q96 0 360751 3683416 3292668 2026-11-09T09:08:20Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1986]] til [[Holmenkollrenna 1986]] 3292668 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrennet 1986''' fann stad dagane 15. og 16. mars 1986 i [[Oslo]]. Rennprogrammet var endra, då 15 km langrenn for menn og 5 km for kvinner var tekne ut. I staden vart det for fyrste gong arrangert stafett-tevlingar over høvesvis 4 x 10 km og 4 x 5 km. ==Menn== === 50 km === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Gunde Svan]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.17.47,0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Torgny Mogren]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.20.21,0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Vegard Ulvang]] | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 2.21.26,9 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Christer Majbäck]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.22.48,4 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Larry Poromaa | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.22.51,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Vladimir Smirnov]] | align=left| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 2.23.03,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Pål Gunnar Mikkelsplass]] | align=left| Bromma IL | align=right| 2.23.11,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Thomas Eriksson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.24.14,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Jan Ottosson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.24.21,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| Erik Östlund | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.24.27,3 |} </div> Dato: 15. mars<br /> <br style="clear:both;" /> === 4 x 10 km stafett === <div style="float:left;text-align:left;padding-right:15px"> {| style="border-style:solid;border-width:1px;border-color:#808080;background-color:#EFEFEF" cellspacing="2" cellpadding="2" width="430px" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid |- valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! align=center| 1 | {{flagg|Sverige|lenke}} | align=left| <small> Erik Östlund <br /> [[Thomas Eriksson]] <br /> [[Torgny Mogren]] <br /> [[Gunde Svan]]</small> | 1.47.12 |- valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! align=center| 2 | {{flagg|Italia|lenke}} | align=left| <small> [[Marco Albarello]] <br /> Alberto Walder <br /> [[Maurilio De Zolt]] <br /> [[Giorgio Vanzetta]] </small> | 1.47.17 |- valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! align=center| 3 | {{flagg|Sverige|lenke}} II | align=left| <small> [[Thomas Wassberg]] <br /> [[Christer Majbäck]] <br /> Lars Håland <br /> Sven Erik Danielsson</small> | 1.47.31 |} </div> Dato: 13. mars<br /> <br style="clear:both" /> <br /> === Kombinert === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Hallstein Bøgseth]] | align=left| Namdalseid IL | align=right| 430,40 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Hermann Weinbuch]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland}} | align=right| 411,95 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Klaus Sulzenbacher]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 408,65 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Hubert Schwarz | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland}} | align=right| 405,34 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Jouko Parviainen | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 394,81 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Geir Andersen]] | align=left| [[Ski- og fotballklubben Lyn|Lyn]] | align=right| 393,61 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Hopprenn === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Ernst Vettori]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 227,5 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Matti Nykänen]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 225,6 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Andreas Felder]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 213,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Trond Jøran Pedersen | align=left| [[Stålkameratene]] | align=right| 212,4 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Franz Neuländtner | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 209,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Horst Bulau]] | align=left|{{flagg|Canada|lenke}} | align=right| 201,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Peter Rohwein | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland}} | align=right| 196,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align="left" | [[Pavel Ploc]] | align="left" | {{flagg|Tsjekkoslovakia}} | align=right| 196,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Vegard Opaas]] | align=left| Grorud IL | align=right| 192,4 |} </div> Dato: 16. mars<br /> <br style="clear:both;" /> ==Kvinner== ===10 km=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| Jaana Savolainen | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 30.31,6 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| Simone Opitz | align=left| {{flagg|Aust-Tyskland|lenke}} | align=right| 30.46,8 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Anne Jahren]] | align=left| [[Bærum Sportsklubb]] | align=right| 30.47,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Giudina Dal Sasso | align=left| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 30.47,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Marjo Matikainen]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 30.48,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Marie-Helene Westin]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 30.52,5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Gaby Nestler | align=left| {{flagg|Aust-Tyskland|lenke}} | align=right| 31.03,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Alžbeta Havrančíková | align="left" | {{flagg|Tsjekkoslovakia}} | align=right| 31.04,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Marianne Dahlmo]] | align=left| Bodø OI | align=right| 30.06,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Brit Pettersen]] | align=left| Søre Ål IL | align=right| 31.10,1 |} </div> Dato: 15. mars<br /> <br style="clear:both;" /> === 4 x 5 km stafett === <div style="float:left;text-align:left;padding-right:15px"> {| style="border-style:solid;border-width:1px;border-color:#808080;background-color:#EFEFEF" cellspacing="2" cellpadding="2" width="430px" |- bgcolor="#EFEFEF" ! Plass ! Land ! Utøvarar ! Tid |- valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! align=center| 1 | {{flagg|Sverige|lenke}} | align=left| <small> Lis Frost <br /> Carina Görlin <br /> Karin Lamberg <br /> Annika Dahlman </small> | 1.04.18 |- valign="top" bgcolor="#DCE5E5" ! align=center| 2 | {{flagg|Noreg|lenke}} | <small> [[Marianne Dahlmo]] <br /> [[Nina Skeime]] <br /> [[Berit Aunli]] <br /> [[Anne Jahren]] </small> | 1.04.37 |- valign="top" bgcolor="#FFDAB9" ! align=center| 3 | {{flagg|Noreg|lenke}} III | <small> [[Inger Helene Nybråten]] <br /> [[Grete Ingeborg Nykkelmo]] <br /> [[Hilde Gjermundshaug]] <br /> Siw Tangen </small> | 1.04.53 |} </div> Dato: 13. mars<br /> <br style="clear:both" /> <br /> ==Kjelder== *''Sportsboken 86-87''. Sportsboken As. Stavanger 1986. *[https://www.nb.no/items/09e50c4b79e3af6e40514aafaf7e02d9?page=23&searchText=Holmenkollen Arbeiderbladet 14. mars 1986] [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Sport i Noreg i 1986]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Oslo]] [[Kategori:Holmenkollrenn]] dogti86478aj5w83b0ed6knkvczqv30 0 360767 3683422 3551752 2026-11-09T09:08:46Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1987]] til [[Holmenkollrenna 1987]] 3551752 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrennet 1987''' fann stad dagane 21. og 22. mars 1987 i [[Oslo]]. ==Menn== === 50 km klassisk stil=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Thomas Wassberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.37.35,2 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Per Knut Aaland]] | align=left| Lillehammer SK | align=right| 2.37.50,8 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Thomas Eriksson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.38.53,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Benny Kohlberg | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.41.00,9 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Erling Jevne]] | align=left| Øyer Idrettslag | align=right| 2.42.03,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Martin Hole]] | align=left| [[Geilo Idrettslag]] | align=right| 2.42.08,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Gianfranco Polvara | align="left" | {{flagg|Italia}} | align=right| 2.42.37,9 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Giachem Guidon | align="left" | {{flagg|Sveits}} | align=right| 2.42.55,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Sturla Brørs]] | align=left| Surnadal IL | align=right| 2.42.55,5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| Jari Laukkanen | align="left"|{{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 2.43.15,7 |} </div> Dato: 21. mars<br /> <br style="clear:both;" /> === Kombinert === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Hermann Weinbuch]] | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland}} | align=right| 432,40 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Trond Arne Bredesen]] | align=left| Gran Idrettslag | align=right| 421,49 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Torbjørn Løkken]] | align=left| [[Biri Idrettslag]] | align=right| 421,46 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Tadeusz Bafia | align="left"|{{flagg|Polen|lenke}} | align=right| 421,30 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Hubert Schwarz | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland}} | align=right| 418,30 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Thomas Müller | align="left" | {{flagg|Vest-Tyskland}} | align=right| 417,29 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Hallstein Bøgseth]] | align=left| Namdalseid IL | align=right| 414,03 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Hippolyt Kempf]] | align=left|{{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 413,33 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Hopprenn === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Andreas Felder]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 229,1 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Ari-Pekka Nikkola]] | align="left"|{{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 226,2 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align="left" | Miran Tepeš | align="left"| {{flagg|Jugoslavia|lenke}} | align=right| 224,1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Ole Gunnar Fidjestøl]] | align=left| Åmot Idrettsforening | align=right| 223,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Jiří Parma]] | align=left| {{flagg|Tsjekkoslovakia|lenke}} | align=right| 221,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Hroar Stjernen]] | align=left| Sprova IL | align=right| 219,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Matti Nykänen]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 216,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Pekka Suorsa | align="left"|{{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 213,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Jon Inge Kjørum]] | align=left| [[Hamarkameratene]] | align=right| 211,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Vegard Opaas]] | align=left| Grorud IL | align=right| 211,1 |} </div> Dato: 22. mars<br /> <br style="clear:both;" /> ==Kvinner== ===20 km klassisk stil=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Brit Pettersen]] | align=left| Søre Ål IL | align=right| 1.07.06 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Raisa Smetanina]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.07.53 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Anne Jahren]] | align=left| [[Bærum Sportsklubb]] | align=right| 1.08.35 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Marianne Dahlmo]] | align=left| Bodø OI | align=right| 1.08.54 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Larisa Lazutina|Larisa Ptitsyna]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.09.00 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Trude Dybendahl]] | align=left| Kjelsås IL | align=right| 1.09.16 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Marjo Matikainen]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 1.09.17 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align="left" | [[Svetlana Nagejkina]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.09.27 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Anfisa Reztsova]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.09.34 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Pirkko Määttä]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 1.09.44 |} </div> Dato: 21. mars<br /> <br style="clear:both;" /> ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/f8450aae344d321642c53754e48762cc?page=45&searchText= Arbeiderbladet 23. mars 1987] [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Sport i Noreg i 1987]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Oslo]] [[Kategori:Holmenkollrenn]] 30k7v626j5yogyj3sjci8c1421qdujj 0 360789 3683427 3551753 2026-11-09T09:09:12Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1988]] til [[Holmenkollrenna 1988]] 3551753 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrennet 1988''' fann stad i tida 17. og 20. mars 1988 i [[Oslo]]. ==Menn== === 50 km fristil=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| Pierre Harvey | align=left| {{flagg|Canada|lenke}} | align=right| 2.13.17,5 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| Silvano Barco | align=left| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.13.31,0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Maurilio De Zolt]] | align=left| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.13.53,4 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Jan Ottosson]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.14.22,4 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Gunde Svan]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.15.14,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Vegard Ulvang]] | align=left| Kirkenes OI | align=right| 2.15.23,1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Uwe Bellmann | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 2.15.23,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Kari Ristanen | align=left| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 2.15.57,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Thomas Wassberg]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.16.44,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Torgeir Bjørn]] | align=left| [[Alvdal IL]] | align=right| 2.16.54,4 |} </div> Dato: 19. mars<br /> <br style="clear:both;" /> === Kombinert === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Torbjørn Løkken]] | align=left| [[Biri Idrettslag]] | align=right| 0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Klaus Sulzenbacher]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 0.42 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align="left" | Uwe Prenzel | align="left"| {{flagg|Aust-Tyskland|lenke}} | align=right| 0.55 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Hippolyt Kempf]] | align=left|{{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.00 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Trond Arne Bredesen]] | align=left| Gran Idrettslag | align=right| 1.07 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Vasilij Savin | align="left" | {{Flagg|Sovjetunionen}} | align=right| 1.36 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Toshiaki Maruyama | align=left| {{flagg|Japan|lenke}} | align=right| 1.42 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align="left" | Andreas Schaad | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.50 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Hallstein Bøgseth]] | align=left| Namdalseid IL | align=right| 1.55 |} </div> <br style="clear:both;" /> === Hopprenn === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Erik Johnsen]] | align=left| Romsås IL | align=right| 217,2 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Ole Gunnar Fidjestøl]] | align=left| Åmot Idrettsforening | align=right| 202,0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| Günther Stranner | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 194,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| Ladislav Dluhoš | align="left"| {{flagg|Tsjekkoslovakia|lenke}} | align=right| 192,9 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Thomas Klauser | align=left| {{flagg|Vest-Tyskland|lenke}} | align=right| 190,9 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Vegard Opaas]] | align=left| Grorud IL | align=right| 190,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Hroar Stjernen]] | align=left| Sprova IL | align=right| 190,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Jan Henrik Trøen]] | align=left| Idrettslaget Trond | align=right| 189,5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align="left" | [[Heinz Kuttin]] | align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} | align=right| 188,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| Magnus Åström | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 185,4 |} </div> Dato: 20. mars<br /> <br style="clear:both;" /> ==Kvinner== ===30 km klassisk stil=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Marjo Matikainen]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 1.35.32,7 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align="left" | [[Marja-Liisa Kirvesniemi]] | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 1.35.38,0 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Marit Wold]] | align=left| Kjelsås IL | align=right| 1.35.58,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Pirkko Määttä]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 1.36.11,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Kerstin Moring | align="left"| {{flagg|Aust-Tyskland|lenke}} | align=right| 1.36.22,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Trude Dybendahl]] | align=left| Kjelsås IL | align=right| 1.36.25,9 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Věra Klimková | align="left"| {{flagg|Tsjekkoslovakia|lenke}} | align=right| 1.36.26,1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Anne Jahren]] | align=left| [[Bærum Sportsklubb]] | align=right| 1.36.33,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| Christina Gilli-Brügger | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.36.36,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| Evi Kratzer | align="left"| {{flagg|Sveits|lenke}} | align=right| 1.36.38,7 |} </div> Dato: 17. mars<br /> <br style="clear:both;" /> ==Kjelder== *''Sportsboken 88-89''. Sportsboken As/VG. 1988. *[https://www.nb.no/items/1f04b6428e03989df8b5203b8c37158c?page=53&searchText= Arbeiderbladet 21. mars 1988] [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Sport i Noreg i 1988]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Oslo]] [[Kategori:Holmenkollrenn]] d5t0no43lp33rarrd9s60pkwrrx1mr8 0 360794 3683431 3112735 2026-11-09T09:09:46Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1989]] til [[Holmenkollrenna 1989]] 3112735 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrennet 1989''' fann stad dagane 4. og 5. mars 1989 i [[Oslo]]. ==Menn== === 50 km fristil=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Vegard Ulvang]] | align=left| Kirkenes OI | align=right| 2.17.39,9 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| Holger Bauroth | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 2.18.03,7 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Torgny Mogren]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.19.25,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Christer Majbäck]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.19.28,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Vladimir Smirnov]] | align=left| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 2.19.37,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Terje Langli]] | align=left| Henning IL | align=right| 2.19.55,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| Uwe Bellmann | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 2.20.00,3 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Igor Badamsjin | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 2.20.17,8 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Oddvar Brå]] | align=left| [[Idrettslaget Leik]] | align=right| 2.20.47,7 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Maurilio De Zolt]] | align=left| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.21.07,8 |} </div> Dato: 4. mars<br /> <br style="clear:both;" /> === Kombinert === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Trond Einar Elden]] | align=left| Namdalseid IL | align=left| 0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Trond Arne Bredesen]] | align=left| Gran Idrettslag | align=left| 0.26 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Knut Tore Apeland]] | align=left| Idrettslaget Rein | align=left| 1.44 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Allar Levandi]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=left| 2.57,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Thomas Abratis | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=left| 2.57,6 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Klaus Sulzenbacher]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=left| 3.00 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Hippolyt Kempf]] | align=left|{{flagg|Sveits|lenke}} | align=left| 3.15 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| [[Bård Jørgen Elden]] | align=left| Namdalseid IL | align=left| 3.21,1 |} </div> Dato: 4. mars<br /> <br style="clear:both;" /> === Hopprenn === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Poeng |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align=left| [[Jens Weißflog]] | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 225,0 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Jon Inge Kjørum]] | align=left| [[Hamarkameratene]] | align=right| 207,5 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Kent Johanssen]] | align=left| Bækkelagets SK | align=right| 204,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Ernst Vettori]] | align="left" | {{flagg|Austerrike}} | align=right| 202,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Jan Boklöv]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 201,5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Ari-Pekka Nikkola]] | align="left"|{{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 196,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Magne Johansen]] | align=left| Leknes Skiklubb | align=right| 195,5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Ingo Züchner | align="left" | {{Flagg|Aust-Tyskland}} | align=right| 194,5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| Mikael Martinsson | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 194,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Ole Gunnar Fidjestøl]] | align=left| Åmot Idrettsforening | align=right| 192,5 |} </div> Dato: 5. mars<br /> <br style="clear:both;" /> ==Kvinner== ===20 km === <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | 1. | align="left" | [[Marja-Liisa Kirvesniemi]] | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 1.04.13,1 |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align=left| [[Tamara Tikhonova]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.04.26,1 |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Anne Jahren]] | align=left| [[Bærum Sportsklubb]] | align=right| 1.04.26,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Jelena Välbe]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.04.57,9 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Marianne Dahlmo]] | align=left| Bodø OI | align=right| 1.04.58,0 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| [[Larisa Lazutina|Larisa Ptitsyna]] | align="left"| {{flagg|Sovjetunionen|lenke}} | align=right| 1.05.41,2 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Manuela Di Centa]] | align=left| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 1.05.41,4 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align="left" | [[Magdalena Wallin]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 1.05.41,5 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Pirkko Määttä]] | align="left" | {{flagg|Finland}} | align=right| 1.05.48,1 |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Trude Dybendahl]] | align=left| Kjelsås IL | align=right| 1.06.08,1 |} </div> Dato: 4. mars<br /> <br style="clear:both;" /> ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/d52ed86624ba69181b7eae3ea7870f93?page=33&searchText= Arbeiderbladet 6. mars 1989] [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Sport i Noreg i 1989]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Oslo]] [[Kategori:Holmenkollrenn]] 8yasgtkvbq2k60emo1kyxdyl6rnxs2p 0 364158 3683339 3138814 2026-11-08T13:43:48Z HerVal7752 105842 Geoboks 3683339 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |provins = Storbyområdet Cagliari |region = Sardinia |høgd = 10 |postnummer = 09033 |retningsnummer = 070 }} '''Decimomannu''' ([[sardisk]] ''Deximumànnu'') er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[storbyområdet Cagliari]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har vel 8&nbsp;000 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 27,72&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 10 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i Storbyområdet Cagliari}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i storbyområdet Cagliari]] bn4lvzb8x43459nie8rfixwqsv1y4fg 0 364160 3683340 3138813 2026-11-08T13:44:48Z HerVal7752 105842 Geoboks 3683340 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = Elmas - Costume tradizionale (01).JPG |provins = Storbyområdet Cagliari |region = Sardinia |høgd = 7 |postnummer = 09067 |retningsnummer = 070 }} '''Elmas''' ([[sardisk]] ''Su Màsu'') er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[storbyområdet Cagliari]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har om lag 9&nbsp;000 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 13,63&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 7 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i Storbyområdet Cagliari}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i storbyområdet Cagliari]] apfest0wq8dbrdd6125joom0g9qar7o 0 364161 3683341 3138820 2026-11-08T13:45:50Z HerVal7752 105842 Geoboks 3683341 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |provins = Storbyområdet Cagliari |region = Sardinia |høgd = 86 |postnummer = 09040 |retningsnummer = 070 }} '''Maracalagonis''' ([[sardisk]] ''Màra'') er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[storbyområdet Cagliari]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har ikring 8&nbsp;000 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 101,37&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 86 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i Storbyområdet Cagliari}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i storbyområdet Cagliari]] 7g20uwmfb834apnikhq6u0mxh24pjxn 0 364162 3683343 3138823 2026-11-08T13:48:17Z HerVal7752 105842 Geoboks 3683343 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |namn = Pula |bilete = Pula (Italy) - Torre del Coltellazzo (01).JPG |provins = Storbyområdet Cagliari |region = Sardinia |høgd = 15 |postnummer = 09010 |retningsnummer = 070 }} '''Pula''' ([[sardisk]] ''Pùla'') er ein [[Kommunar i Italia|kommune]] i [[Italia]] som ligg i [[storbyområdet Cagliari]] i [[Regionar i Italia|regionen]] [[Sardinia]]. Han har omkring 7&nbsp;000 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 138,92&nbsp;km²<ref>{{språkikon|it}} [http://www.istat.it/it/files/2015/04/Altitudini_comuni_DEM.zip Istituto nazionale di statistica - ''Superficie territoriale per zona altimetrica'']</ref> og ligg i ei høgd på 15 meter over havet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Geografispire}} {{Kommunar i Storbyområdet Cagliari}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i storbyområdet Cagliari]] h29cobojryw6tcg9nf0w0rhngubev7e 0 375342 3683356 3682742 2026-11-08T15:39:45Z Ranveig 39 Malar 3683356 wikitext text/x-wiki {{infoboks bygning}} '''Vyšehrad''' er eit [[slott]] i [[Tsjekkia]] som ligg på ein skråning ned til [[Moldau]]. Slottet blei oppført på 900-talet. Då [[Praha]] blei utviding i 1883 blei slottet saman med området rundt innlemma i hovudstaden. Namnet blir òg brukt om bydelen omkring slottet og om sjølve skråninga. == Historie == Slottet blei oppført som eit forsvarsverk i første halvdelen av 900-talet litt sør for [[Hradčany|Praha-borga]] og på motsett side av Moldau. Begge slotta er truleg nygde av medlemmar av Přemysl-dynastiet. Frå slutten av hundreåret er det slått fast at det blei slått myntar på borgen; såleis har Boleslav II late slå [[Mynt|myntar]] med teksten "Visegrad", som betyr 'høge borg'. [[Dagmar av Danmark|Dronning Dagmar av Danmark]] (ca. 1186–1212), kona til kong [[Valdemar II av Danmark|Valdemar II]] [[Valdemar II av Danmark|Siger]], var fødd som prinsesse Markéta av [[Böhmen|Bøhmen]] som dotter av den seinare kong Ottokar I og Edel av [[Meißen|Meissen]] på Vyšehrad. Kring 1070 endra den første bøhmiske kongen, Vratislav II, residensen sin frå Praha-borga til Vyšehrad, sannsynlegvis på grunn av stridar med bror sin, biskop Jaromir. Han grunnla den første Peter og Paul-kyrkja på slottsområdet, og det tilhøyrande [[Domkapittel|kollegiatkapitelet]] utvikla snart eit ry som eit senter for lærdom. Det blei òg oppført andre bygningar, mellom dei ein bustadbygning til Vratislav og huset hans. I åra etter dette var Vyšehrad residens for bøhmiske fyrstar (tittelen skifta mellom fyrste og konge dette året), fram til Vladislav II flytta tilbake til Praha-borga kring 1140. Slottet helddt fram endå med å ha ei viss politisk og religiøs tyding i fleire hundreår, og det blei oppført fleire bygningar i og ved slottet. Då Karl IV kom til makta som keisar i [[Det tysk-romerske riket]] på midten av 1300-talet fekk slottet igjen større tyding. Karl la vekt på den bøhmiske fortida og bandet sitt til Přemysl-dynastiet. Samstundes hadde slottet i samband med Praha-borga viktig militær tyding for vernet av Praha. Karl gjennomførte ei renovering av befestninga av Vyšehrad med blant anna 13-15 store tårn, fekk Peter og Paul-kyrkja kraftig utvida, og støtta det kulturelle livet kring kyrkja. Som ei symbolsk handling bestemte han at framover skulle ruta for kroningsturen til bøhmiske kongar ha slottet som utgangspunkt og gå derfrå mot nord over marknadsområdet, den gamle byen og Karlsbrua til Praha-borga. Dette byrja med hans eiga kroning. Sørgjetoget etter at han døydde kom også til å følgja same ruta. [[Fil:Dvorek na Vyšehradě 1912.jpg|mini|venstre|''Dvorek na Vyšehradě'' (1912) av [[Jan Bedřich Minařík]]]] Då Karl IV døydde var Vyšehrad eit prestesenter med over hundre geistlege, og det var derfor eit viktig mål for hussitane under religionskrigane ved byrjinga av 1400-talet. I 1420 blei det erobra av hussitane, som øydela store delar av bygningane. Etter krigen var området ein slags fristad for små handverkarar, men ved [[Motreformasjon|motreformasjonen]] i byrjinga av 1600-talet blei området igjen sentrum for kollegialkapitlet. Under [[Trettiårskrigen]] blei slottet, som militærteknisk sett etterkvart var blitt forelda, igjen svært skadd under eit åtak frå [[Sverige|svenske]] troppar i 1648. Seinare blei det bygd eit eit heilt nytt festningsanlegg i [[Barokken|barokkstil]], som var bygd saman med bymuren til Praha, I ein periode deretter var Vyšehrad kaserne og treningsområde for austerrikske soldatar. I 1866 blei festninga gjeven opp, og området var heretter offisielt ein bydel i Praha. Få år seinare blei Peter og Paul-kyrkjegarden utpeikt til gravstad for tsjekkiske kulturelle stordommar, og ei lang rekke meir eller mindre kjende personar er gravlagde her. Slottet har ein viktig plass i tsjekkisk kultur, noko ein mellom anna ser gjennom at det første av dei symfoniske dikta i [[Bedřich Smetana|Beitřich Smetana]] sitt verk ''[[Má vlast]]'' nettopp heiter «Vyšehrad». == Verdt å sjå == === Peter og Paul-kyrkja === [[Fil:SS_Peter_and_Paul_church_Vysehrad_Prageu_CZ_821.jpg|mini|Peter og Paul-kyrkja]] Kyrkja fekk si første viktige utforming under Karl IV, men i 1880-åra blei ho kraftig renovert, og såvel utsida som innsida viser resultatet av denne ombygginga. Blant attraksjonane er eit måleri av jomfru Maria, den såkalla "Vyšehrad-Madonna", som stammar frå Karl IV si tid. === Kyrkjegarden === [[Fil:Vysehrad_hrbitov_cemetary1.JPG|mini|venstre|Kyrkjegarden i Vyšehrad]] Her finn ein gravstadar for kulturpersonlegdommar som [[Antonín Dvořák]], [[Bedřich Smetana|Beitřich Smetana]], [[Alfons Mucha]], [[Rafael Kubelík]] og [[Jan Neruda]]. === St. Martin-rotunden === [[Fil:Vyšehrad-rotunda.jpg|mini|St. Martin-rotunden]] Denne [[rotunde]]n er den einaste bygningen på Vyšehrad som er bevart i den opphavlege forma frå slutten av 1000-talet. Han blei oppført som ei lita kyrkje, og fekk seinare funksjon som våpenmagasin. Også denne bygningen blei renovert i slutten av 1800-talet, men her la ein vekt på å få han i ein stand som var så nær den opphavlege som mogleg. === Festningsmuren === [[Fil:Tabor_Gate_Vysehrad_Prague_CZ_763.jpg|mini|Táborporten]] Det eksisterande festningsanlegget stammar frå midten av 1600-talet. Dette gjeld òg for fleire av portane, blant anna Táborporten og Leopoldporten, medan Chotekporten stammar frå 1800-talet. == Kjelder == {{Fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:da:Vyšehrad|Vyšehrad]]» frå {{Wikipedia-utgåve|da}}, den 19. januar 2020.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Praha]] [[Kategori:Slott i Tsjekkia]] [[Kategori:Tsjekkisk historie]] jbqo1xru2ro7atgecemagzj3pssnoco 3683357 3683356 2026-11-08T15:40:06Z Ranveig 39 /* Historie */ 3683357 wikitext text/x-wiki {{infoboks bygning}} '''Vyšehrad''' er eit [[slott]] i [[Tsjekkia]] som ligg på ein skråning ned til [[Moldau]]. Slottet blei oppført på 900-talet. Då [[Praha]] blei utviding i 1883 blei slottet saman med området rundt innlemma i hovudstaden. Namnet blir òg brukt om bydelen omkring slottet og om sjølve skråninga. == Historie == Slottet blei oppført som eit forsvarsverk i første halvdelen av 900-talet litt sør for [[Hradčany|Praha-borga]] og på motsett side av Moldau. Begge slotta er truleg nygde av medlemmar av Přemysl-dynastiet. Frå slutten av hundreåret er det slått fast at det blei slått myntar på borgen; såleis har Boleslav II late slå [[Mynt|myntar]] med teksten «Visegrad», som betyr 'høge borg'. [[Dagmar av Danmark|Dronning Dagmar av Danmark]] (ca. 1186–1212), kona til kong [[Valdemar II av Danmark|Valdemar II]] [[Valdemar II av Danmark|Siger]], var fødd som prinsesse Markéta av [[Böhmen|Bøhmen]] som dotter av den seinare kong Ottokar I og Edel av [[Meißen|Meissen]] på Vyšehrad. Kring 1070 endra den første bøhmiske kongen, Vratislav II, residensen sin frå Praha-borga til Vyšehrad, sannsynlegvis på grunn av stridar med bror sin, biskop Jaromir. Han grunnla den første Peter og Paul-kyrkja på slottsområdet, og det tilhøyrande [[Domkapittel|kollegiatkapitelet]] utvikla snart eit ry som eit senter for lærdom. Det blei òg oppført andre bygningar, mellom dei ein bustadbygning til Vratislav og huset hans. I åra etter dette var Vyšehrad residens for bøhmiske fyrstar (tittelen skifta mellom fyrste og konge dette året), fram til Vladislav II flytta tilbake til Praha-borga kring 1140. Slottet helddt fram endå med å ha ei viss politisk og religiøs tyding i fleire hundreår, og det blei oppført fleire bygningar i og ved slottet. Då Karl IV kom til makta som keisar i [[Det tysk-romerske riket]] på midten av 1300-talet fekk slottet igjen større tyding. Karl la vekt på den bøhmiske fortida og bandet sitt til Přemysl-dynastiet. Samstundes hadde slottet i samband med Praha-borga viktig militær tyding for vernet av Praha. Karl gjennomførte ei renovering av befestninga av Vyšehrad med blant anna 13-15 store tårn, fekk Peter og Paul-kyrkja kraftig utvida, og støtta det kulturelle livet kring kyrkja. Som ei symbolsk handling bestemte han at framover skulle ruta for kroningsturen til bøhmiske kongar ha slottet som utgangspunkt og gå derfrå mot nord over marknadsområdet, den gamle byen og Karlsbrua til Praha-borga. Dette byrja med hans eiga kroning. Sørgjetoget etter at han døydde kom også til å følgja same ruta. [[Fil:Dvorek na Vyšehradě 1912.jpg|mini|venstre|''Dvorek na Vyšehradě'' (1912) av [[Jan Bedřich Minařík]].]] Då Karl IV døydde var Vyšehrad eit prestesenter med over hundre geistlege, og det var derfor eit viktig mål for hussitane under religionskrigane ved byrjinga av 1400-talet. I 1420 blei det erobra av hussitane, som øydela store delar av bygningane. Etter krigen var området ein slags fristad for små handverkarar, men ved [[Motreformasjon|motreformasjonen]] i byrjinga av 1600-talet blei området igjen sentrum for kollegialkapitlet. Under [[Trettiårskrigen]] blei slottet, som militærteknisk sett etterkvart var blitt forelda, igjen svært skadd under eit åtak frå [[Sverige|svenske]] troppar i 1648. Seinare blei det bygd eit eit heilt nytt festningsanlegg i [[Barokken|barokkstil]], som var bygd saman med bymuren til Praha, I ein periode deretter var Vyšehrad kaserne og treningsområde for austerrikske soldatar. I 1866 blei festninga gjeven opp, og området var heretter offisielt ein bydel i Praha. Få år seinare blei Peter og Paul-kyrkjegarden utpeikt til gravstad for tsjekkiske kulturelle stordommar, og ei lang rekke meir eller mindre kjende personar er gravlagde her. Slottet har ein viktig plass i tsjekkisk kultur, noko ein mellom anna ser gjennom at det første av dei symfoniske dikta i [[Bedřich Smetana|Beitřich Smetana]] sitt verk ''[[Má vlast]]'' nettopp heiter «Vyšehrad». == Verdt å sjå == === Peter og Paul-kyrkja === [[Fil:SS_Peter_and_Paul_church_Vysehrad_Prageu_CZ_821.jpg|mini|Peter og Paul-kyrkja]] Kyrkja fekk si første viktige utforming under Karl IV, men i 1880-åra blei ho kraftig renovert, og såvel utsida som innsida viser resultatet av denne ombygginga. Blant attraksjonane er eit måleri av jomfru Maria, den såkalla "Vyšehrad-Madonna", som stammar frå Karl IV si tid. === Kyrkjegarden === [[Fil:Vysehrad_hrbitov_cemetary1.JPG|mini|venstre|Kyrkjegarden i Vyšehrad]] Her finn ein gravstadar for kulturpersonlegdommar som [[Antonín Dvořák]], [[Bedřich Smetana|Beitřich Smetana]], [[Alfons Mucha]], [[Rafael Kubelík]] og [[Jan Neruda]]. === St. Martin-rotunden === [[Fil:Vyšehrad-rotunda.jpg|mini|St. Martin-rotunden]] Denne [[rotunde]]n er den einaste bygningen på Vyšehrad som er bevart i den opphavlege forma frå slutten av 1000-talet. Han blei oppført som ei lita kyrkje, og fekk seinare funksjon som våpenmagasin. Også denne bygningen blei renovert i slutten av 1800-talet, men her la ein vekt på å få han i ein stand som var så nær den opphavlege som mogleg. === Festningsmuren === [[Fil:Tabor_Gate_Vysehrad_Prague_CZ_763.jpg|mini|Táborporten]] Det eksisterande festningsanlegget stammar frå midten av 1600-talet. Dette gjeld òg for fleire av portane, blant anna Táborporten og Leopoldporten, medan Chotekporten stammar frå 1800-talet. == Kjelder == {{Fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:da:Vyšehrad|Vyšehrad]]» frå {{Wikipedia-utgåve|da}}, den 19. januar 2020.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Praha]] [[Kategori:Slott i Tsjekkia]] [[Kategori:Tsjekkisk historie]] 824ykibchad8wen454byd7pnku6ln9b 0 386109 3683429 3552014 2026-11-09T09:09:21Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683429 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | namn = Rodopi | andre namn = Родопи | kategori = [[Kommunar i Bulgaria|Kommune]] | symbol = Rodopi municipal.png | kart = Map of Rodopi municipality (Plovdiv Province).png | karttekst = Rodopi kommune i [[provinsen Plovdiv]] | land = Bulgaria | regiontype = [[Provinsar i Bulgaria|Provins]] | region = [[Provinsen Plovdiv|Plovdiv]] | lat_d = 41| lat_m = 57| lat_s=25| lat_NS = N | long_d = 24| long_m = 34| long_s=23| long_EW = E | areal = 524,138 | areal merknad = <ref name=Areal/> | folketal = 32689 | folketal_dato = 2021 | folketal merknad = <ref name=Folketeljing2021/> | folketettleik = 62,37 | nettstad = [http://rodopi-bg.org/ rodopi-bg.org] }} '''Rodopi''' ([[bulgarsk]] Родопи) er ein [[Kommunar i Bulgaria|kommune]] i [[Provinsar i Bulgaria|provinsen]] [[Provinsen Plovdiv|Plovdiv]] i [[Bulgaria]]. Kommunen omfattar 21 busetnader, men ingen byar. Kommunen omsluttar den sørlege delen av [[Plovdiv]], som fungerer som hovudsete for kommunen. Kommunen har eit areal på 524&nbsp;km².<ref name=Areal>[https://www.nsi.bg/en/content/18049/публикация/regions-districts-and-municipalities-republic-bulgaria-2018 ''Regions, districts and municipalities in the Republic of Bulgaria 2018''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210801232705/https://www.nsi.bg/en/content/18049/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F/regions-districts-and-municipalities-republic-bulgaria-2018 |date=2021-08-01 }} («Regionar, distrikt og kommunar i Republikken Bulgaria 2018»), Tabell 1: ''Territorial balance of the Republic of Bulgaria by kind of territory, statistical zone, statistical region and by district and municipality as of 31.12.2011'' («Territoriell balanse for Republikken Bulgaria etter type territorium, statistisk sone og etter distrikt og kommune per 31.12.2011»), Национален статистически институт (''Natsionalen statistitsjeski institut'', «Det nasjonale statistiske instituttet»)</ref> Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 32&nbsp;689 innbyggjarar.<ref name=Folketeljing2021/> Kommunen inngår i storbyområdet til [[Plovdiv]].<ref name=Urban>[https://www.nsi.bg/en/node/16411 ''Urban Audit – Settlements and Municipalities''] («Storbyområde – Busetnader og kommunar), Национален статистически институт (''Natsionalen statistitsjeski institut'', «Det nasjonale statistiske instituttet»</ref> Dei største busetnadene i kommunen er: {| class="wikitable" ! Busetnad !! Bulgarsk namn !! Folketal (2011)<ref name=Folketeljing>[http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011_Age.xls Население към 01.02.2011 г. по области, общини, населени места и възраст] («Befolkning 01.02.2011 i regionar, kommunar og busetnader etter alder»), Национален статистически институт (''Natsionalen statistitsjeski institut'', «Det nasjonale statistiske instituttet»)</ref> !! Folketal (2021)<ref name=Folketeljing2021>[https://infostat.nsi.bg/infostat/pages/reports/query.jsf?x_2=1962 Население по статистически райони, области, общини, населени места, пол и възраст] («Befolkning i statistiske regionar, regionar, kommunar og busetnader etter kjønn og alder»), Национален статистически институт (''Natsionalen statistitsjeski institut'', «Det nasjonale statistiske instituttet»)</ref> |- valign=top | [[Tsalapitsa]] | Цалапица | style="text-align:right" | 4&nbsp;217 | style="text-align:right" | 3&nbsp;801 |- valign=top | [[Părvenets]] | Първенец | style="text-align:right" | 3&nbsp;652 | style="text-align:right" | 3&nbsp;592 |- valign=top | [[Markovo]] | Марково | style="text-align:right" | 2&nbsp;499 | style="text-align:right" | 3&nbsp;181 |- valign=top | [[Brestovitsa]] | Брестовица | style="text-align:right" | 3&nbsp;534 | style="text-align:right" | 3&nbsp;168 |- valign=top | [[Jagodovo]] | Ягодово | style="text-align:right" | 3&nbsp;021 | style="text-align:right" | 2&nbsp;981 |- valign=top | [[Krumovo]] | Крумово | style="text-align:right" | 3&nbsp;129 | style="text-align:right" | 2&nbsp;868 |- valign=top | [[Branipole]] | Браниполе | style="text-align:right" | 2&nbsp;624 | style="text-align:right" | 2&nbsp;698 |- valign=top | [[Belasjtitsa]] | Белащица | style="text-align:right" | 1&nbsp;967 | style="text-align:right" | 2&nbsp;400 |- valign=top | [[Brestnik]] | Брестник | style="text-align:right" | 1&nbsp;868 | style="text-align:right" | 2&nbsp;181 |- valign=top | [[Ustina]] | Устина | style="text-align:right" | 2&nbsp;240 | style="text-align:right" | 1&nbsp;983 |- valign=top | {{ikkjeraud|Zlatitrap}} | Златитрап | style="text-align:right" | 1&nbsp;318 | style="text-align:right" | 1&nbsp;398 |- valign=top | {{ikkjeraud|Kadievo}} | Кадиево | style="text-align:right" | 1&nbsp;107 | style="text-align:right" | 998 |- valign=top |} == Referansar == {{fotnoteliste}} [[Kategori:Kommunar i provinsen Plovdiv]] [[Kategori:Provinsen Plovdiv]] rdwtqjl9w84udy0rj4hvzibro1i4oqi 0 394329 3683406 3341092 2026-11-09T09:07:13Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683406 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar | bilete =Per Johnny Sara 2021.jpg | fødd = ({{fødd2-lua|1977}} }} '''Per Johnny Persen Sara''' (fødd i [[1977]]) er ein norsk [[Det norske Sametinget|sametingspolitikar]]. Han representerer [[Norske Samers Riksforbund]] frå [[Nordre valkrins]] i perioden 2021–2025. Sara er medlem i plan- og finanskomiteen. Av yrke er han planleggingsleiar. ==Kjelder== *[https://sametinget.no/politikk/politisk-organisering-og-ledelse/partier-representanter-og-parlamentariske-ledere/norgga-samiid-riikkasearvi-norske-samers-riksforbund/per-johnny-persen-sara/ Per Johnny Persen Sara] på ''sametinget.no''. Lese den 31.10.2021. {{Sametingsrepresentantar i Noreg 2021-2025}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sametingsrepresentantar 2021-2025]] [[Kategori:Sametingsrepresentantar frå NSR]] [[Kategori:Samiske politikarar]] 53rte94h1nf2oawcyft71dtc8m1cajn 3683474 3683406 2026-11-09T10:16:49Z Ranveig 39 Fmt. 3683474 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar | bilete =Per Johnny Sara 2021.jpg }} '''Per Johnny Persen Sara''' ({{datoar}}) er ein norsk [[Det norske Sametinget|sametingspolitikar]]. Han representerer [[Norske Samers Riksforbund]] frå [[Nordre valkrins]] i perioden 2021–2025. Sara er medlem i plan- og finanskomiteen. Av yrke er han planleggingsleiar. ==Kjelder== *{{kjelde www|url=https://sametinget.no/politikk/politisk-organisering-og-ledelse/partier-representanter-og-parlamentariske-ledere/norgga-samiid-riikkasearvi-norske-samers-riksforbund/per-johnny-persen-sara/ |tittel=Per Johnny Persen Sara|nettstad=sametinget.no|vitja=2021-10-31}} {{Sametingsrepresentantar i Noreg 2021-2025}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sametingsrepresentantar 2021-2025]] [[Kategori:Sametingsrepresentantar frå NSR]] [[Kategori:Samiske politikarar]] gvnr3n9vswp46vi0xya7pd2pymz9qfj 0 394424 3683377 3341481 2026-11-09T01:21:21Z Malutkijerry13 115905 Utvida Sida 3683377 wikitext text/x-wiki '''Goralar''' (polsk: ''Górale'', slovakisk: ''Gorali''), òg kalla '''karpatiske høglendarar''', er ei [[etnisk gruppe]] frå [[Karpatane]] i [[Sentral-Europa]]. Dei bur hovudsakleg i Sør-[[Polen]], Nord-[[Slovakia]] og Aust-[[Tsjekkia]]. Goralane har ein eigen etnisk identitet, dialektar, musikk, klede og tradisjonar. Dei blir òg omtalte som ei etnografisk gruppe i delar av forskingslitteraturen. Mange goralar ser på seg sjølve som både goralar og polakkar eller slovakar.<ref name="Schneider">{{Kjelde bok|forfattar=Deborah Cahalen Schneider|tittel=Being Goral: Identity Politics and Globalization in Postsocialist Poland|utgjevar=State University of New York Press|år=2006|url=https://www.jstor.org/stable/jj.18252510}}</ref> Goralane har eit samansett etnisk opphav. Dei historiske røtene deira omfattar lokale [[vestslavar]] og innvandring frå valakiske og andre karpatiske folkegrupper. Over tid vart desse folkegruppene blanda, og dei utvikla ulike regionale goraltradisjonar.<ref name="EthnicHistory">{{Kjelde bok|tittel=An Ethnic History of Slovakia: Multi-ethnicity, Minorities, and Migrations|url=https://dspace.uniba.sk/bitstream/handle/123456789/23/FIF_JB_Ethnic_history_of_Slovakia.pdf}}</ref> Den 29. januar 2025 anerkjende regjeringa i Slovakia goralane som ein [[nasjonal minoritet]]. Dei vart den femtande offisielt anerkjende nasjonale minoriteten i landet.<ref name="Slovakia">{{Kjelde www|tittel=Uznesenie vlády SR č. 37/2025|url=https://rokovania.gov.sk/RVL/Resolution/22232|utgjevar=Regjeringa i Slovakia|dato=29. januar 2025}}</ref> == Namn == Namnet ''goral'' kjem frå det slaviske ordet ''góra'', som tyder «fjell». Ein goral er difor ein person frå fjella. Namnet finst i ulike former, mellom anna ''Góral'', ''Górol'' og ''Gorol''. Områda der goralane tradisjonelt bur, blir ofte kalla ''Góralszczyzna'' på polsk. == Busetjing == [[Fil:Górale Gorali Gorals.png|mini|350px|Kart over dei ulike goralgruppene i Vest-Karpatane. Kartet omfattar òg dei schlesiske goralane.]] Goralane bur i [[Vest-Karpatane]]. Det tradisjonelle heimlandet deira ligg i tre land. I '''Polen''' bur dei mellom anna i [[Podhale]], [[Żywiec]], [[Dei schlesiske Beskidane]], [[Orava]], [[Spiš]] og [[Pieniny]]. I '''Slovakia''' bur dei særleg i dei nordlege delane av landet. Det gjeld mellom anna Orava, Spiš og [[Kysuce]]. I '''Tsjekkia''' bur det goralar i området rundt [[Jablunkov]], nær grensa til Polen og Slovakia. Det bur òg goralar utanfor desse områda. Grensene mellom dei ulike goralgruppene er ikkje alltid tydelege. Nokre område har tradisjonar frå fleire grupper. == Historie == === Etnisk opphav === Goralane vart til som folkegrupper gjennom fleire hundre år. Opphavet deira er knytt til folkesetnaden i Vest-Karpatane. Her budde det slaviske folkegrupper, og seinare kom det folk frå andre delar av Karpatane. Dei historiske røtene til goralane omfattar både vestslavisk og valakisk opphav. Ulike område hadde likevel ulik folkesetnad og historie. Det er difor ikkje rett å forklare opphavet til alle goralar berre gjennom busetjinga i Podhale. Goralane i Żywiec, Schlesien, Orava og Spiš utvikla seg i ulike område og under ulike historiske forhold. Gjennom kontakt og blanding mellom folkegrupper utvikla dei eigne dialektar, tradisjonar og lokale identitetar.<ref name="EthnicHistory"/> === Valakisk etnisk opphav === [[Valakar|Valakane]] var historiske folkegrupper med røter i dei austromanske folkesetnadene i Søraust-Europa. Mange valakar levde som gjetarar i fjellområda på [[Balkanhalvøya]] og i Karpatane. I mellomalderen og tidleg nytid flytta valakiske grupper langs Karpatane, frå søraust mot nord og vest. Nokre av dei var opphavleg romanske språkbrukarar. Dei kom i kontakt med slaviske folk og vart etter kvart ofte språkleg og kulturelt assimilerte. Denne folkevand­ringa var ein del av den historiske bakgrunnen for fleire karpatiske høglandsgrupper, også goralane. Det valakiske innslaget var ikkje berre kulturelt. Innvandringa førte òg til at menneske med valakisk etnisk bakgrunn vart ein del av folkesetnaden i nokre karpatiske område. Samtidig vart ordet ''valak'' etter kvart brukt om fleire typar gjetarsamfunn. Difor var ikkje alle som vart kalla valakar, nødvendigvis av romansk opphav. Det er ikkje mogleg å slå fast at alle goralar har same mengd valakisk avstamming. Den historiske blandinga var ulik frå region til region.<ref name="EthnicHistory"/><ref name="VlachHistory">{{Kjelde bok|tittel=Wallachian Mobility and Settlement along the Carpathian Arc|url=https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781040298794_A49840457/preview-9781040298794_A49840457.pdf}}</ref> === Valakisk påverknad på kulturen === Valakane hadde stor påverknad på livet i Karpatane. Dei spreidde mellom anna nye måtar å drive sauehald på. Dei hadde òg eigne tradisjonar for fjellbeite, busetjing og produksjon av ost. Mange ord i karpatiske dialektar har samband med romanske språk. Døme er ord som ''baca'', ''koliba'', ''strunga'' og ''bryndza''. Nokre av desse orda har vorte spreidde gjennom fleire språk.<ref name="EthnicHistory"/> Denne påverknaden finst framleis i goralane sine dialektar og tradisjonar. === Nyare historie === På 1800-talet budde mange goralar i [[Det austerrikske keisardømet]] og seinare i [[Austerrike-Ungarn]]. Etter [[fyrste verdskrigen]] vart goralområda delte mellom fleire statar, mellom anna Polen og Tsjekkoslovakia. Under [[andre verdskrigen]] prøvde [[Nazi-Tyskland]] å bruke ein eigen goralidentitet til politiske føremål. Dette skjedde gjennom [[Goralenvolk]]-programmet, som særleg var knytt til Podhale. Programmet representerte ikkje alle goralane. I dag arbeider mange goralar for å ta vare på dialektane, kulturen og den etniske identiteten sin. == Etnisk identitet == Goralane har ein eigen etnisk og kulturell identitet. Denne identiteten er knytt til historia, tradisjonane, språket og tilhøyrsla til Karpatane. Det finst ulike oppfatningar av korleis goralane skal klassifiserast. I Polen blir dei ofte rekna som ei etnografisk gruppe. Andre ser på goralane som ei eiga etnisk gruppe med ein identitet som går på tvers av landegrensene. Mange goralar har samstundes ein polsk eller slovakisk nasjonal identitet. Ein person kan difor sjå på seg sjølv som både polsk og goral, eller både slovakisk og goral. Antropologen Deborah Cahalen Schneider har forska på korleis goralane i Żywiec-området forstår og uttrykkjer identiteten sin.<ref name="Schneider"/> I Slovakia fekk goralane offisiell status som nasjonal minoritet i 2025.<ref name="Slovakia"/> == Regionale grupper == Det finst mange ulike goralgrupper. Dei har mykje felles, men òg eigne dialektar, klede, skikkar og historier. === Żywiec-goralar === [[Fil:Grojcowianie in folk costume 01.jpg|mini|250px|Medlemmer av folkegruppa Grojcowianie i tradisjonelle klede frå Żywiec-regionen.]] '''Żywiec-goralane''' (polsk: ''Górale Żywieccy'') bur i [[Żywiec-Beskidane]] i Sør-Polen. Dei bur særleg i fjellområda rundt byen [[Żywiec]]. Dei har sin eigen dialekt, folkemusikk og tradisjonelle klede. Kulturen deira har både slaviske og valakiske historiske røter. Żywiec-goralane har òg vore viktige i forskinga på goralane sin etniske identitet.<ref name="Schneider"/> === Schlesiske goralar === [[Fil:Góralskie dzieci Istebna 1932.jpg|mini|250px|Barn frå Istebna i tradisjonelle klede i 1932.]] '''Dei schlesiske goralane''' (polsk: ''Górale Śląscy'') bur i [[Dei schlesiske Beskidane]]. Dei bur mellom anna i [[Wisła]], [[Istebna]] og [[Koniaków]]. Det bur òg schlesiske goralar på den tsjekkiske sida av grensa, særleg rundt [[Jablunkov]]. Dialektane deira har nær tilknyting til schlesisk og andre vestslaviske dialektar. Dei har eigne tradisjonar for musikk, handverk og klede. === Podhale-goralar === [[Fil:Górale podhalańscy na hali 1925-35.jpg|mini|250px|To goralar frå Podhale i tradisjonelle klede, fotograferte mellom 1925 og 1935.]] '''Podhale-goralane''' (polsk: ''Górale Podhalańscy'') bur i [[Podhale]], nær [[Tatrafjella]]. Viktige stader er [[Zakopane]] og [[Nowy Targ]]. Podhale er ein av dei mest kjende goralregionane. Musikken, kleda og byggjeskikken frå dette området er kjende i Polen. Men tradisjonane i Podhale er ikkje dei same som i alle andre goralområde. === Orava-goralar === [[Fil:Całopostaciowy portret dziewczyny z Orawy, w odświętnym stroju ludowym.jpg|mini|250px|Ei kvinne frå Orava i tradisjonelle festklede, fotografert i 1920.]] '''Orava-goralane''' (polsk: ''Górale Orawscy'', slovakisk: ''Oravskí Gorali'') bur i [[Orava]]. Heimlandet deira er delt mellom Polen og Slovakia. Dei har sine eigne dialektar og tradisjonar. Kulturen deira vart forma gjennom kontakt mellom polske, slovakiske og andre karpatiske folkegrupper. === Spiš-goralar === [[Fil:Spiszacy 1934.jpg|mini|250px|Spiš-goralar i tradisjonelle klede frå Jurgów-området i 1934.]] '''Spiš-goralane''' (polsk: ''Górale Spiscy'') bur i [[Spiš]] i Polen og Slovakia. Dei bur mellom anna i [[Jurgów]], [[Łapsze Niżne]] og [[Ždiar]]. Dei har eigne dialektar, klede og skikkar. Kulturen deira viser den lange kontakten mellom folkegrupper på begge sider av fjella. === Pieniny-goralar === [[Fil:Męski strój szczawnicki MZS.jpg|mini|230px|Tradisjonelle mannsklede frå Szczawnica i Pieniny.]] '''Pieniny-goralane''' (polsk: ''Górale Pienińscy'') bur i [[Pieniny]]-fjella. Dei bur mellom anna rundt [[Szczawnica]]. Dei har sine eigne klede og lokale tradisjonar. Elva [[Dunajec]] er ein viktig del av området deira. === Čadca-goralar === '''Čadca-goralane''' (polsk: ''Górale Czadeccy'') har historiske røter i [[Kysuce]] i Nord-Slovakia. Området rundt [[Čadca]] er viktig i historia deira. Dialektane og tradisjonane deira viser kontakt mellom ulike vestslaviske folkegrupper. Nokre familiar frå området flytta seinare til andre delar av Europa. === Andre goralgrupper === Andre grupper er mellom anna: * Babia Góra-goralar * Kliszczak-goralar * Zagórzanie-goralar * Łącko-goralar * Ochotnica-goralar * Poprad-goralar Desse gruppene har òg eigne lokale tradisjonar og dialektar. == Språk == Goralane snakkar fleire regionale dialektar. Dei fleste høyrer til dei [[vestslaviske språk]]a. Dialektane er nærskylde polsk, slovakisk eller schlesisk, avhengig av området. Dei har likevel sine eigne særtrekk i uttale, grammatikk og ordtilfang. Mange dialektar inneheld ord som kom inn gjennom kontakt med valakiske, ungarske, slovakiske og andre karpatiske folkegrupper. Fleire av dei valakiske orda har opphav i austromanske språk. Dette heng saman med både den historiske innvandringa og kontakten mellom folk i Karpatane.<ref name="EthnicHistory"/> Det finst ikkje eitt felles skriftspråk som er godteke av alle goralgruppene. Podhale-dialekten er kjend, men han representerer ikkje alle goralane sine dialektar. == Kultur == Goralkulturen har sterke band til livet i fjella. Sauehald, handverk, musikk og familietradisjonar har lenge vore viktige. Dei ulike regionane har sine eigne skikkar. === Klede === Tradisjonelle goralklede er ulike frå region til region. Menn kan bruke ullbukser, skjorter, hattar og dekorerte skinnbelte. Kvinner kan bruke skjørt, blusar, forklede og dekorerte vestar. Fargane, mønstera og materiala er ulike mellom gruppene. Tradisjonelle klede blir ofte brukte under festivalar, bryllaup og andre feiringar. === Musikk === Musikk er ein viktig del av goralkulturen. Tradisjonell musikk bruker ofte [[fiolin]], fløyter og andre instrument. Nokre regionar har òg tradisjonar med [[sekkepipe]]. Musikken varierer mellom områda. Musikk frå Żywiec er til dømes ikkje heilt lik musikken frå Podhale eller dei schlesiske Beskidane. === Mat === Tradisjonell goralmat er knytt til livet i fjella. Sauemjølk og ost er viktige i mange område. Ein kjend ost er [[oscypek]], som blir laga i Podhale og nærliggjande område. Andre vanlege matvarer er poteter, kål, supper og ulike mjølkeprodukt. Matkulturen er ikkje heilt lik i alle goralregionar. === Religion === Dei fleste goralane har tradisjonelt vore [[kristne]]. [[Den katolske kyrkja]] har vore særleg viktig i mange område. I delar av Schlesien finst det òg protestantiske tradisjonar. Religion, høgtider og lokale skikkar har spela ei viktig rolle i mange goralbygder. == Flagg == [[Fil:Proposed flag of Gorals.svg|mini|250px|Eit føreslått flagg for goralane.]] Det finst eit føreslått flagg som skal representere goralane. Flagget er ikkje offisielt godkjent som felles flagg for alle goralgruppene. Dei ulike regionane har òg sine eigne symbol. == Goralar i Slovakia == Den 29. januar 2025 anerkjende regjeringa i Slovakia goralane som ein nasjonal minoritet. Vedtaket vart gjort gjennom regjeringsvedtak nummer 37/2025.<ref name="Slovakia"/> Goralane vart den femtande offisielt anerkjende nasjonale minoriteten i landet. Ved folketeljinga i Slovakia i 2021 oppgav 5 273 personar goral som nasjonal identitet, anten som den første eller den andre identiteten sin. Av desse oppgav 537 goral som første nasjonal identitet, medan 4 736 oppgav goral som andre nasjonal identitet. Anerkjenninga gjer det mogleg for goralorganisasjonar å søkje om offentleg støtte til språk, kultur og tradisjonar. Vedtaket er ei viktig hending i den moderne historia til goralane. == Kjelder == <references /> == Bakgrunnsstoff == * [https://www.jstor.org/stable/jj.18252510 ''Being Goral'' – bok om goralidentitet] * [https://rokovania.gov.sk/RVL/Resolution/22232 Slovakisk regjeringsvedtak 37/2025] * [https://dspace.uniba.sk/bitstream/handle/123456789/23/FIF_JB_Ethnic_history_of_Slovakia.pdf ''An Ethnic History of Slovakia''] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Gorals Bilete av goralar på Wikimedia Commons] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Górale_Gorali_Gorals.png Kart over goralgruppene] [[Kategori:Etniske grupper i Europa]] [[Kategori:Folkegrupper i Polen]] [[Kategori:Folkegrupper i Slovakia]] [[Kategori:Folkegrupper i Tsjekkia]] s370ndnxjgur800h1crscx9k4ywwn4n 3683388 3683377 2026-11-09T08:36:54Z Ranveig 39 La inn igjen eldre formatering og referanse. Artikkelen har for mange linjeskift, og treng opprydding. 3683388 wikitext text/x-wiki {{opprydding}} [[Fil:Grojcowianie 15-08-2016.jpg|mini|Folkemusikkgruppa Grojcowianie i 2016.]] '''Goralar''', , òg kalla '''karpatiske høglendarar''', er ei [[folkegruppe]] frå [[Karpatane]] i [[Sentral-Europa]]. Dei bur hovudsakleg i Sør-[[Polen]], Nord-[[Slovakia]] og Aust-[[Tsjekkia]]. Namnet er avleidd frå ''góra'', 'fjell', og tyder 'fjellbuarar'.<ref>{{Cite journal|date=2020-11-20|title=goraler|url=http://snl.no/goraler|journal=Store norske leksikon|language=nb}}</ref> Folkegruppa held til i [[Karpatane]], særleg i traktene [[Nowy Targ]], [[Zakopane]] og [[Orawa]]. Ulike lokale namn på gruppa er ({{lang-pl|górale}}; {{lang-sk|gorali}}; [[cieszyn-silesisk]] ''gorole'' og {{lang-ro|gorali}}.<ref>{{cite book |last=Sparks |first=Alan E. |date=2020 |title=Into the Carpathians |volume=Part 2 |url=https://www.google.com.au/books/edition/Into_the_Carpathians/ilX9DwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |location=Boulder, Colorado |publisher=Rainy Day Publishing |isbn=9780578705729}}</ref> Goralane har ein eigen etnisk identitet, dialektar, musikk, klede og tradisjonar. Dei blir òg omtalte som ei etnografisk gruppe i delar av forskingslitteraturen. Mange goralar ser på seg sjølve som både goralar og polakkar eller slovakar.<ref name="Schneider">{{Kjelde bok|forfattar=Deborah Cahalen Schneider|tittel=Being Goral: Identity Politics and Globalization in Postsocialist Poland|utgjevar=State University of New York Press|år=2006|url=https://www.jstor.org/stable/jj.18252510}}</ref> Goralane har eit samansett etnisk opphav. Dei historiske røtene deira omfattar lokale [[vestslavar]] og innvandring frå valakiske og andre karpatiske folkegrupper. Over tid vart desse folkegruppene blanda, og dei utvikla ulike regionale goraltradisjonar.<ref name="EthnicHistory">{{Kjelde bok|tittel=An Ethnic History of Slovakia: Multi-ethnicity, Minorities, and Migrations|url=https://dspace.uniba.sk/bitstream/handle/123456789/23/FIF_JB_Ethnic_history_of_Slovakia.pdf}}</ref> Den 29. januar 2025 anerkjende regjeringa i Slovakia goralane som ein [[nasjonal minoritet]]. Dei vart den femtande offisielt anerkjende nasjonale minoriteten i landet.<ref name="Slovakia">{{Kjelde www|tittel=Uznesenie vlády SR č. 37/2025|url=https://rokovania.gov.sk/RVL/Resolution/22232|utgjevar=Regjeringa i Slovakia|dato=29. januar 2025}}</ref> == Namn == Namnet ''goral'' kjem frå det slaviske ordet ''góra'', som tyder «fjell». Ein goral er difor ein person frå fjella. Namnet finst i ulike former, mellom anna ''Góral'', ''Górol'' og ''Gorol''. Områda der goralane tradisjonelt bur, blir ofte kalla ''Góralszczyzna'' på polsk. == Busetjing == [[Fil:Górale Gorali Gorals.png|mini|350px|Kart over dei ulike goralgruppene i Vest-Karpatane. Kartet omfattar òg dei schlesiske goralane.]] Goralane bur i [[Vest-Karpatane]]. Det tradisjonelle heimlandet deira ligg i tre land. I '''Polen''' bur dei mellom anna i [[Podhale]], [[Żywiec]], [[Dei schlesiske Beskidane]], [[Orava]], [[Spiš]] og [[Pieniny]]. I '''Slovakia''' bur dei særleg i dei nordlege delane av landet. Det gjeld mellom anna Orava, Spiš og [[Kysuce]]. I '''Tsjekkia''' bur det goralar i området rundt [[Jablunkov]], nær grensa til Polen og Slovakia. Det bur òg goralar utanfor desse områda. Grensene mellom dei ulike goralgruppene er ikkje alltid tydelege. Nokre område har tradisjonar frå fleire grupper. == Historie == === Etnisk opphav === Goralane vart til som folkegrupper gjennom fleire hundre år. Opphavet deira er knytt til folkesetnaden i Vest-Karpatane. Her budde det slaviske folkegrupper, og seinare kom det folk frå andre delar av Karpatane. Dei historiske røtene til goralane omfattar både vestslavisk og valakisk opphav. Ulike område hadde likevel ulik folkesetnad og historie. Det er difor ikkje rett å forklare opphavet til alle goralar berre gjennom busetjinga i Podhale. Goralane i Żywiec, Schlesien, Orava og Spiš utvikla seg i ulike område og under ulike historiske forhold. Gjennom kontakt og blanding mellom folkegrupper utvikla dei eigne dialektar, tradisjonar og lokale identitetar.<ref name="EthnicHistory"/> === Valakisk etnisk opphav === [[Valakar|Valakane]] var historiske folkegrupper med røter i dei austromanske folkesetnadene i Søraust-Europa. Mange valakar levde som gjetarar i fjellområda på [[Balkanhalvøya]] og i Karpatane. I mellomalderen og tidleg nytid flytta valakiske grupper langs Karpatane, frå søraust mot nord og vest. Nokre av dei var opphavleg romanske språkbrukarar. Dei kom i kontakt med slaviske folk og vart etter kvart ofte språkleg og kulturelt assimilerte. Denne folkevand­ringa var ein del av den historiske bakgrunnen for fleire karpatiske høglandsgrupper, også goralane. Det valakiske innslaget var ikkje berre kulturelt. Innvandringa førte òg til at menneske med valakisk etnisk bakgrunn vart ein del av folkesetnaden i nokre karpatiske område. Samtidig vart ordet ''valak'' etter kvart brukt om fleire typar gjetarsamfunn. Difor var ikkje alle som vart kalla valakar, nødvendigvis av romansk opphav. Det er ikkje mogleg å slå fast at alle goralar har same mengd valakisk avstamming. Den historiske blandinga var ulik frå region til region.<ref name="EthnicHistory"/><ref name="VlachHistory">{{Kjelde bok|tittel=Wallachian Mobility and Settlement along the Carpathian Arc|url=https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781040298794_A49840457/preview-9781040298794_A49840457.pdf}}</ref> === Valakisk påverknad på kulturen === Valakane hadde stor påverknad på livet i Karpatane. Dei spreidde mellom anna nye måtar å drive sauehald på. Dei hadde òg eigne tradisjonar for fjellbeite, busetjing og produksjon av ost. Mange ord i karpatiske dialektar har samband med romanske språk. Døme er ord som ''baca'', ''koliba'', ''strunga'' og ''bryndza''. Nokre av desse orda har vorte spreidde gjennom fleire språk.<ref name="EthnicHistory"/> Denne påverknaden finst framleis i goralane sine dialektar og tradisjonar. === Nyare historie === På 1800-talet budde mange goralar i [[Det austerrikske keisardømet]] og seinare i [[Austerrike-Ungarn]]. Etter [[fyrste verdskrigen]] vart goralområda delte mellom fleire statar, mellom anna Polen og Tsjekkoslovakia. Under [[andre verdskrigen]] prøvde [[Nazi-Tyskland]] å bruke ein eigen goralidentitet til politiske føremål. Dette skjedde gjennom [[Goralenvolk]]-programmet, som særleg var knytt til Podhale. Programmet representerte ikkje alle goralane. I dag arbeider mange goralar for å ta vare på dialektane, kulturen og den etniske identiteten sin. == Etnisk identitet == Goralane har ein eigen etnisk og kulturell identitet. Denne identiteten er knytt til historia, tradisjonane, språket og tilhøyrsla til Karpatane. Det finst ulike oppfatningar av korleis goralane skal klassifiserast. I Polen blir dei ofte rekna som ei etnografisk gruppe. Andre ser på goralane som ei eiga etnisk gruppe med ein identitet som går på tvers av landegrensene. Mange goralar har samstundes ein polsk eller slovakisk nasjonal identitet. Ein person kan difor sjå på seg sjølv som både polsk og goral, eller både slovakisk og goral. Antropologen Deborah Cahalen Schneider har forska på korleis goralane i Żywiec-området forstår og uttrykkjer identiteten sin.<ref name="Schneider"/> I Slovakia fekk goralane offisiell status som nasjonal minoritet i 2025.<ref name="Slovakia"/> == Regionale grupper == Det finst mange ulike goralgrupper. Dei har mykje felles, men òg eigne dialektar, klede, skikkar og historier. === Żywiec-goralar === [[Fil:Grojcowianie in folk costume 01.jpg|mini|250px|Medlemmer av folkegruppa Grojcowianie i tradisjonelle klede frå Żywiec-regionen.]] '''Żywiec-goralane''' (polsk: ''Górale Żywieccy'') bur i [[Żywiec-Beskidane]] i Sør-Polen. Dei bur særleg i fjellområda rundt byen [[Żywiec]]. Dei har sin eigen dialekt, folkemusikk og tradisjonelle klede. Kulturen deira har både slaviske og valakiske historiske røter. Żywiec-goralane har òg vore viktige i forskinga på goralane sin etniske identitet.<ref name="Schneider"/> === Schlesiske goralar === [[Fil:Góralskie dzieci Istebna 1932.jpg|mini|250px|Barn frå Istebna i tradisjonelle klede i 1932.]] '''Dei schlesiske goralane''' (polsk: ''Górale Śląscy'') bur i [[Dei schlesiske Beskidane]]. Dei bur mellom anna i [[Wisła]], [[Istebna]] og [[Koniaków]]. Det bur òg schlesiske goralar på den tsjekkiske sida av grensa, særleg rundt [[Jablunkov]]. Dialektane deira har nær tilknyting til schlesisk og andre vestslaviske dialektar. Dei har eigne tradisjonar for musikk, handverk og klede. === Podhale-goralar === [[Fil:Górale podhalańscy na hali 1925-35.jpg|mini|250px|To goralar frå Podhale i tradisjonelle klede, fotograferte mellom 1925 og 1935.]] '''Podhale-goralane''' (polsk: ''Górale Podhalańscy'') bur i [[Podhale]], nær [[Tatrafjella]]. Viktige stader er [[Zakopane]] og [[Nowy Targ]]. Podhale er ein av dei mest kjende goralregionane. Musikken, kleda og byggjeskikken frå dette området er kjende i Polen. Men tradisjonane i Podhale er ikkje dei same som i alle andre goralområde. === Orava-goralar === [[Fil:Całopostaciowy portret dziewczyny z Orawy, w odświętnym stroju ludowym.jpg|mini|250px|Ei kvinne frå Orava i tradisjonelle festklede, fotografert i 1920.]] '''Orava-goralane''' (polsk: ''Górale Orawscy'', slovakisk: ''Oravskí Gorali'') bur i [[Orava]]. Heimlandet deira er delt mellom Polen og Slovakia. Dei har sine eigne dialektar og tradisjonar. Kulturen deira vart forma gjennom kontakt mellom polske, slovakiske og andre karpatiske folkegrupper. === Spiš-goralar === [[Fil:Spiszacy 1934.jpg|mini|250px|Spiš-goralar i tradisjonelle klede frå Jurgów-området i 1934.]] '''Spiš-goralane''' (polsk: ''Górale Spiscy'') bur i [[Spiš]] i Polen og Slovakia. Dei bur mellom anna i [[Jurgów]], [[Łapsze Niżne]] og [[Ždiar]]. Dei har eigne dialektar, klede og skikkar. Kulturen deira viser den lange kontakten mellom folkegrupper på begge sider av fjella. === Pieniny-goralar === [[Fil:Męski strój szczawnicki MZS.jpg|mini|230px|Tradisjonelle mannsklede frå Szczawnica i Pieniny.]] '''Pieniny-goralane''' (polsk: ''Górale Pienińscy'') bur i [[Pieniny]]-fjella. Dei bur mellom anna rundt [[Szczawnica]]. Dei har sine eigne klede og lokale tradisjonar. Elva [[Dunajec]] er ein viktig del av området deira. === Čadca-goralar === '''Čadca-goralane''' (polsk: ''Górale Czadeccy'') har historiske røter i [[Kysuce]] i Nord-Slovakia. Området rundt [[Čadca]] er viktig i historia deira. Dialektane og tradisjonane deira viser kontakt mellom ulike vestslaviske folkegrupper. Nokre familiar frå området flytta seinare til andre delar av Europa. === Andre goralgrupper === Andre grupper er mellom anna: * Babia Góra-goralar * Kliszczak-goralar * Zagórzanie-goralar * Łącko-goralar * Ochotnica-goralar * Poprad-goralar Desse gruppene har òg eigne lokale tradisjonar og dialektar. == Språk == Goralane snakkar fleire regionale dialektar. Dei fleste høyrer til dei [[vestslaviske språk]]a. Dialektane er nærskylde polsk, slovakisk eller schlesisk, avhengig av området. Dei har likevel sine eigne særtrekk i uttale, grammatikk og ordtilfang. Mange dialektar inneheld ord som kom inn gjennom kontakt med valakiske, ungarske, slovakiske og andre karpatiske folkegrupper. Fleire av dei valakiske orda har opphav i austromanske språk. Dette heng saman med både den historiske innvandringa og kontakten mellom folk i Karpatane.<ref name="EthnicHistory"/> Det finst ikkje eitt felles skriftspråk som er godteke av alle goralgruppene. Podhale-dialekten er kjend, men han representerer ikkje alle goralane sine dialektar. == Kultur == Goralkulturen har sterke band til livet i fjella. Sauehald, handverk, musikk og familietradisjonar har lenge vore viktige. Dei ulike regionane har sine eigne skikkar. === Klede === Tradisjonelle goralklede er ulike frå region til region. Menn kan bruke ullbukser, skjorter, hattar og dekorerte skinnbelte. Kvinner kan bruke skjørt, blusar, forklede og dekorerte vestar. Fargane, mønstera og materiala er ulike mellom gruppene. Tradisjonelle klede blir ofte brukte under festivalar, bryllaup og andre feiringar. === Musikk === Musikk er ein viktig del av goralkulturen. Tradisjonell musikk bruker ofte [[fiolin]], fløyter og andre instrument. Nokre regionar har òg tradisjonar med [[sekkepipe]]. Musikken varierer mellom områda. Musikk frå Żywiec er til dømes ikkje heilt lik musikken frå Podhale eller dei schlesiske Beskidane. === Mat === Tradisjonell goralmat er knytt til livet i fjella. Sauemjølk og ost er viktige i mange område. Ein kjend ost er [[oscypek]], som blir laga i Podhale og nærliggjande område. Andre vanlege matvarer er poteter, kål, supper og ulike mjølkeprodukt. Matkulturen er ikkje heilt lik i alle goralregionar. === Religion === Dei fleste goralane har tradisjonelt vore [[kristne]]. [[Den katolske kyrkja]] har vore særleg viktig i mange område. I delar av Schlesien finst det òg protestantiske tradisjonar. Religion, høgtider og lokale skikkar har spela ei viktig rolle i mange goralbygder. == Flagg == [[Fil:Proposed flag of Gorals.svg|mini|250px|Eit føreslått flagg for goralane.]] Det finst eit føreslått flagg som skal representere goralane. Flagget er ikkje offisielt godkjent som felles flagg for alle goralgruppene. Dei ulike regionane har òg sine eigne symbol. == Goralar i Slovakia == Den 29. januar 2025 anerkjende regjeringa i Slovakia goralane som ein nasjonal minoritet. Vedtaket vart gjort gjennom regjeringsvedtak nummer 37/2025.<ref name="Slovakia"/> Goralane vart den femtande offisielt anerkjende nasjonale minoriteten i landet. Ved folketeljinga i Slovakia i 2021 oppgav 5 273 personar goral som nasjonal identitet, anten som den første eller den andre identiteten sin. Av desse oppgav 537 goral som første nasjonal identitet, medan 4 736 oppgav goral som andre nasjonal identitet. Anerkjenninga gjer det mogleg for goralorganisasjonar å søkje om offentleg støtte til språk, kultur og tradisjonar. Vedtaket er ei viktig hending i den moderne historia til goralane. ==Kjelder== {{reflist}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} * [https://www.jstor.org/stable/jj.18252510 ''Being Goral'' – bok om goralidentitet] * [https://rokovania.gov.sk/RVL/Resolution/22232 Slovakisk regjeringsvedtak 37/2025] * [https://dspace.uniba.sk/bitstream/handle/123456789/23/FIF_JB_Ethnic_history_of_Slovakia.pdf ''An Ethnic History of Slovakia''] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Folkegrupper i Europa]] [[Kategori:Folkegrupper i Polen]] [[Kategori:Folkegrupper i Slovakia]] [[Kategori:Folkegrupper i Tsjekkia]] [[Kategori:Karpatane]] 4fvxgpxu9a6odztay9lck3tekxzs3g0 0 400917 3683419 3632400 2026-11-09T09:08:27Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683419 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Per Vidar Kjølmoen''' ({{fødd|3. mai|1973|Kjølmoen, Per Vidar}}) er ein politikar frå [[Inderøy]] som er medlem i [[Arbeidarpartiet]], sidan 2021 stortingsrepresentant for [[Møre og Romsdal]]. Kjølmoen har perioden 2007-23 vore medlem i [[Møre og Romsdal]] [[fylkesting]], der han 2019-21 var fylkesvaraordførar. Sidan 2013 har han vore leiar av Møre og Romsdal Arbeidarparti. Til stortingsvalet 2021 var han partiet sin fyrstekandidat. På Stortinget vart han same hausten vald til andre nestleiar i Næringskomiteen. Kjømoen er utdanna cand.mag. i [[statsvitskap]] ved [[NTNU]] i 2000. Han arbeidde så som journalist, var redaktør av Åndalsnes Avis 2002–08 og informasjonssjef i Møre og Romsdal fylkeskommune 2008–13. Han er busett på [[Åndalsnes]]. ==Kjelder== *[https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representant/?perid=PERKJL&tab=Biography Stortinget.no] {{Stortingsrep 2021-2025}} {{Stortingsrep 2025-2029}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ap-politikarar i Møre og Romsdal]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Møre og Romsdal]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Ap]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2021-2025]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2025-2029]] [[Kategori:Folk frå Inderøy]] [[Kategori:Folk frå Rauma]] 6gidpkdn4dtr2598aib361xdd3ldy7b 0 411519 3683336 3510124 2026-11-08T13:08:54Z CathrineFA 160734 Partileiarhistoria 3683336 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politisk parti | farge = {{Fargeboks|#00abc7}} Asur, {{Fargeboks|#fc5000}} [[Oransje]] | ungdomsparti = Industri- og næringspartiet Ungdom (INPU)<ref>{{Kilde www|url=https://data.brreg.no/enhetsregisteret/oppslag/underenheter/926371304|tittel=Virksomhetsopplysninger : INPU (Industri- og Næringspartiet Ungdom)|besøksdato=2023-02-24|verk=data.brreg.no|forlag=Brønnøysundregistrene}}</ref> | posisjon = [[Blokkuavhengig]] (erklært)<br />[[Høgresida]]/sentrum-høgre (skildra)<ref>[https://www.nettavisen.no/okonomi/vi-har-lest-partiprogrammet-til-inp-slik-passer-de-inn-i-norsk-politikk/s/5-95-1259043 «Vi har lest partiprogrammet til INp: Slik passer de inn i norsk politikk»] i ''Nettavisen Økonomi''.</ref><ref>[https://www.dagsavisen.no/debatt/2023/09/07/derfor-kan-inp-bite-seg-fast/ «Derfor kan INP bite seg fast»] i ''Dagsavisen''.</ref> | ordførarar = {{Infoboks parti/plassar| 0 | 357 | }} | ordførartallår = [[Kommunestyre- og fylkestingsvalget 2023|2023]] | kommunestyrerepresentantar = {{Infoboks parti/plassar| 238 | 9336 | #FDD6D7}} | fylkestingsrepresentantar = {{Infoboks parti/plassar| 29 | 678 | #FDD6D7}} | fylkesår = [[Kommunestyre- og fylkestingsvalet 2023|2023]] | kommuneår = [[Kommunestyre- og fylkestingsvalet 2023|2023]] | stortingsrepresentantar = {{Infoboks parti/plassar | 0 | 169 | red}} }} '''Industri- og Næringspartiet''' ('''INP''') er eit [[Partiregisteret|politisk parti]] i [[Noreg]] som blei skipa på [[Vemork]] på [[Rjukan]] den 29. februar 2020.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/mr/nytt-politisk-parti--1.14924819|tittel=Nytt politisk parti| besøksdato=2020-05-08| dato=2020-03-01| etternavn=NRK| språk=nb-NO| verk=NRK}}</ref> Det skildrar seg sjølv som [[Sentrum i politikk|sentrumsorientert]].<ref name=":3">{{Kilde www|url=https://inpartiet.no/INP/om-inp|tittel=Om INP|besøksdato=2023-01-17|verk=INP}}</ref> Ungdomsorganisasjonen til partiet er ''Industri- og Næringspartiet Ungdom'' (INPU).<ref>{{Kilde www|url=https://data.brreg.no/enhetsregisteret/oppslag/underenheter/926371304|tittel=Virksomhetsopplysninger : INPU (Industri- og Næringspartiet Ungdom)|besøksdato=2023-02-24|verk=data.brreg.no|forlag=Brønnøysundregistrene}}</ref> I oktober 2022 hadde Industri- og Næringspartiet {{formatnum:7000}} medlemmar, og i august 2023 hadde medlemstalet passert 11 600.<ref>{{Kilde www|url=https://www.adressa.no/nyheter/innenriks/i/y6rnVa/industripartiet-har-flere-medlemmer-enn-mdg|tittel=Industripartiet har flere medlemmer enn MDG|besøksdato=2023-08-25|dato=2023-08-24|etternavn=NTB|språk=no|verk=adressa.no}}</ref> Partileiar var [[Owe Ingemann Waltherzøe]].<ref name=":3" /> Industri- og Næringspartiet samla dei naudsynte {{formatnum:5000}} underskriftene frå røysteføre nordmenn og blei registrert som nasjonalt politisk parti av [[Brønnøysundregistra]] 6. mai 2020. == Program og ideologi == Industri- og Næringspartiet plasserer seg sjølv i det politiske [[Sentrum i politikk|sentrum]]. Partiet har ingen uttalt [[ideologi]], men har kalla seg eit sentrumsorientert moderat parti med verdiar frå både høgre- og venstresida i det politiske landskapet.<ref name=":0">{{Kilde www|url=https://www.inpartiet.no/|tittel=INDUSTRI- og NÆRINGSPARTIET| besøksdato=2020-05-08| språk=no|utgiver=Industri- og næringspartiet}}</ref><ref name=":1">{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/rogaland/nytt-parti-vil-gi-oljeindustrien-fullt-spillerom_-_-ap-er-overtatt-av-akademikere-1.14728685|tittel=Nytt parti vil gi oljeindustrien fullt spillerom: – Ap er overtatt av akademikere|besøksdato=2020-05-08|dato=2019-10-04|fornavn=Erlend|etternavn=Frafjord|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.rablad.no/politikk/politiske-partier/okonomi-og-naringsliv/industri-og-naringspartiet-ser-seg-selv-midt-mellom-ap-og-hoyre/s/5-90-132300|tittel=Industri- og Næringspartiet ser seg selv midt mellom Ap og Høyre|besøksdato=2020-05-08|dato=2020-02-29|språk=no|verk=www.rablad.no}}</ref> Partiet legg «sunn fornuft», demokrati, rettferd og utvikling av norsk næring til grunn for sin politikk. Partiet er motstandar av norsk [[Den europeiske unionen|EU]]-medlemskap, [[EØS]]-avtalen, [[Vindenergi|vindkraft]] og elektrifisering av sokkelen.<ref>{{Kilde www|url=https://inpartiet.no/Politikk/kjernesaker/|tittel=INP, kjernesaker|besøksdato=2023-03-13|forfattere=Industri- og næringspartiet|utgiver=Industri- og næringspartiet}}</ref> Partiprogrammet blei utarbeida med utgangspunkt i forslag frå medlemmar av [[Facebook]]-gruppa til INP.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nettavisen.no/5-95-812927|tittel=Vi er ikke «udemokratiske klimafornektere»| besøksdato=2023-01-05| dato=2022-12-19|fornavn=Richardo Slagstad Kierulf (15), Industri-og næringspartiets|etternavn=ungdom (INPU)|språk=no|verk=Nettavisen}}</ref> Partiet heitte, i utviklingsfasen, kun "Industripartiet (IP)", men endra tidleg namn til dagens "Industri- og næringspartiet (INP)".<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/rogaland/nytt-parti-vil-gi-oljeindustrien-fullt-spillerom_-_-ap-er-overtatt-av-akademikere-1.14728685|tittel=Nytt parti vil gi oljeindustrien fullt spillerom: – Ap er overtatt av akademikere|besøksdato=2023-08-25|dato=2019-10-04|fornavn=Erlend|etternavn=Frafjord|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> Då det nye partiet skulle presentere seg for den norske ålmenta, lanserte det slagorda «Stabilitet og forutsigbarhet» og «Utvikling, ikke avvikling». INP kunngjorde at det blant anna ville arbeide for å hindre ei avgrensing av olje- og gassnæringa og for betre rammevilkår for næringslivet generelt.<ref name=":0" /> == Fusjon med Helsepartiet == 31. januar 2023 vedtok [[Helsepartiet]] å fusjonere med Industri- og Næringspartiet.<ref>{{Kilde www|url=https://www.tv2.no/direkte/jpybz/siste-nytt/63daa9cc3a265b125e124384/helsepartiet-slar-seg-sammen-medindustri-og-naeringspartiet|tittel=Helsepartiet slår seg sammen med Industri- og næringspartiet| besøksdato=2023-02-24| dato=2023-02-01|språk=|verk=TV 2}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/nyheter/helsepartiet-og-industri--og-naeringspartiet-slas-sammen-1.16280648|tittel=Helsepartiet og Industri- og næringspartiet slås sammen|besøksdato=2023-02-22|dato=2023-02-01|etternavn=NRK|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> Men fusjonsprosessen mellom Industri- og Næringspartiet (INP) og Helsepartiet, som starta med store ambisjonar i 2023, enda til slutt med eit fullstendig brot hausten 2024, og det vart aldri noka endeleg samanslåing. == Valgresultat == Industri- og Næringspartiet stilte lister i alle fylke fyrste gongen ved [[stortingsvalet 2021]].<ref>{{Kilde www|url=https://enerwe.no/covid-19-inp-politikk/industri-og-naeringspartiet-ett-skritt-naermere-a-delta-i-valget-2021/363910|tittel=Industri og næringspartiet ett skritt nærmere å delta i valget 2021|besøksdato=2020-05-08|dato=2020-04-21|fornavn=Hilde Nyman|etternavn=Journalist|språk=no|verk=enerwe.no|arkiv-dato=2020-05-12|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20200512011733/https://enerwe.no/covid-19-inp-politikk/industri-og-naeringspartiet-ett-skritt-naermere-a-delta-i-valget-2021/363910|url-status=yes}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://valgresultater.no/?type=st&year=2021|tittel=Tall for hele Norge Stortingsvalg 2021|besøksdato=2021-09-22|språk=no|verk=Valgresultat.no}}</ref> I [[kommunestyre- og fylkestingsvalet 2023]] stilte partiet lister i 138 kommunar.<ref>{{Kilde www|url=https://www.dagsavisen.no/nyheter/innenriks/2023/04/11/industri-og-naeringspartiet-stiller-til-valg-i-138-kommuner-og-fylker/|tittel=Industri- og Næringspartiet stiller til valg i 138 kommuner og fylker|besøksdato=2023-09-13|dato=2023-04-11|språk=no|verk=Dagsavisen}}</ref> Partiet fekk ei nasjonal oppslutning på 3,0 %, og totalt 239 [[kommunestyrerepresentant]]ar fordelt på 115 kommunar. Partiet fekk si høgaste oppslutning i [[Vega kommune]] med 28,5 % og blei der det nest største partiet, bak [[Arbeidarpartiet]]. Partiet blei største parti i [[Vanylven kommune]], med 19,1 % av røystene.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/valg/2023/resultat/|tittel=Valgresultat for Norge – Valg 2023|besøksdato=2023-09-13|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> I fylkestingsvalet fekk Industri- og Næringspartiet 4,3 % av røystene.<ref>{{Kilde www|url=https://www.aftenposten.no/norge/politikk/i/gEAOe9/valg-2023-valgresultater-fra-kommunevalget-og-fylkestingsvalget|tittel=Valg 2023: Her er valgresultatene fra kommunevalget|besøksdato=2023-09-13|dato=2023-09-08|språk=nb|verk=www.aftenposten.no}}</ref> Partiet hadde størst oppslutning i [[Telemark fylke|Telemark]] og [[Vestland fylke|Vestland]], med høvesvis 6,7 % og 6,1 % av røystene.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/valg/2023/resultat/|tittel=Valgresultat for Norge – Valg 2023|besøksdato=2023-09-13|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right" ! rowspan="2" |Val ! colspan="2" |Røyster ! rowspan="2" |Mandat |- !Tal !Andel |- |align="left|[[Stortingsvalet 2021]] |10 031 |0,3 % |0 / 169 |- |align="left"|[[Kommunestyre- og fylkestingsvalet 2023|Kommunestyrevalet 2023]] |79 882 |3,0 % |239 / 9 344 |} == Meiningsmålingar == Industri- og Næringspartiet blei målt til 3,5 % oppslutning på landsbasis i partibarometeret til [[Verdens Gang|VG]] 14. mars 2023, og ville fått to representantar på [[Stortinget]].<ref>{{Kilde www|url=https://www.vg.no/i/dwGzMz|tittel=VGs partibarometer: Industripartiet fosser frem|besøksdato=2023-03-17|dato=2023-03-14|fornavn=Foto: Espen Rasmussen /|etternavn=VG|språk=nb|verk=www.vg.no}}</ref> INP blei i august 2023 målt over [[Sperregrense|sperregrensa]] tre gongar. Partiet fekk 4,6 % oppslutning på InFacts augustmåling,<ref>{{Kilde www|url=https://www.nettavisen.no/5-95-1253471|tittel=Sjokkmåling: – Er'u gæ'rn? Nå får jeg tårer i øynene her, fytti grisen|besøksdato=2023-08-09|dato=2023-08-08|språk=no|verk=Nettavisen}}</ref> like før Norstat publiserte sitt partibarometer, der INP fikk 4,8 %.<ref>{{Kilde www|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/helt-sykt-jo/80052866|tittel=- Helt sykt, jo!|besøksdato=2023-08-15|dato=2023-08-15|språk=no|verk=dagbladet.no}}</ref> Målinga til Sentio er partiets hittil høgaste, på 5,1 %.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nettavisen.no/5-95-1279607|tittel=INP fosser fram på ny meningsmåling|besøksdato=2023-08-22|dato=2023-08-22|språk=no|verk=Nettavisen}}</ref> == Partileiing == * '''Owe Ingemann Waltherzøe (2020 – januar 2024):''' Han var med på å stifta partiet og var INPs aller første partileiar. Han gjekk av i januar 2024 etter at eit fleirtal i landsstyret uttrykte mistillit mot han. Waltherzøe melde seg ut og stifta seinare Det Norske Industripartiet (DNI). [1, 2, 3, 4] * '''Joar Nesse (januar 2024 – april 2024):''' Nesse, som var første nestleiar, overtok omgåande som fungerande partileiar då Waltherzøe gjekk av. Han sat i rolla fram til landsmøtet eit par månader seinare. [1, 2] * '''Ann Jorun Hillersøy (april 2024 – mars 2025):''' Ho vart vald til ordinær partileiar på landsmøtet i april 2024 etter ein kamp om leiarvervet mot Joar Nesse. Etter eit år prega av intern uro og maktkamp – spesielt i fylkeslaget i Vestland – valde ho å trekkja seg i mars 2025. [1, 2, 3] * '''Lars Husby (april 2025 – novarande):''' Etter at Hillersøy trakk seg, vart det valt ny leiar under landsmøtet i april 2025. Trønderen Lars Husby tok då over vervet og er partileiar i dag. [1, 2, 3, 4, 5] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Industri- og Næringspartiet|Industri- og Næringspartiet]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 6. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} * {{offisiell nettstad}} * {{Kjelde www|url=https://inpartiet.no/Politikk/partiprogram/|tittel=Partiprogram|utgjevar=INP}} {{Politiske parti i Noreg}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Industri- og Næringspartiet| ]] [[Kategori:Norske politiske parti]] [[Kategori:Politiske parti skipa i 2020]] [[Kategori:2020 i Noreg]] kn5nbsi67srb15gtf4us3lb7xnhjv5t 3683350 3683336 2026-11-08T15:21:02Z Ranveig 39 Attenderulla endringa gjord av [[Special:Contributions/CathrineFA|CathrineFA]] ([[User talk:CathrineFA|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:HerVal7752|HerVal7752]] 3510124 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politisk parti | farge = {{Fargeboks|#00abc7}} Asur, {{Fargeboks|#fc5000}} [[Oransje]] | ungdomsparti = Industri- og næringspartiet Ungdom (INPU)<ref>{{Kilde www|url=https://data.brreg.no/enhetsregisteret/oppslag/underenheter/926371304|tittel=Virksomhetsopplysninger : INPU (Industri- og Næringspartiet Ungdom)|besøksdato=2023-02-24|verk=data.brreg.no|forlag=Brønnøysundregistrene}}</ref> | posisjon = [[Blokkuavhengig]] (erklært)<br />[[Høgresida]]/sentrum-høgre (skildra)<ref>[https://www.nettavisen.no/okonomi/vi-har-lest-partiprogrammet-til-inp-slik-passer-de-inn-i-norsk-politikk/s/5-95-1259043 «Vi har lest partiprogrammet til INp: Slik passer de inn i norsk politikk»] i ''Nettavisen Økonomi''.</ref><ref>[https://www.dagsavisen.no/debatt/2023/09/07/derfor-kan-inp-bite-seg-fast/ «Derfor kan INP bite seg fast»] i ''Dagsavisen''.</ref> | ordførarar = {{Infoboks parti/plassar| 0 | 357 | }} | ordførartallår = [[Kommunestyre- og fylkestingsvalget 2023|2023]] | kommunestyrerepresentantar = {{Infoboks parti/plassar| 238 | 9336 | #FDD6D7}} | fylkestingsrepresentantar = {{Infoboks parti/plassar| 29 | 678 | #FDD6D7}} | fylkesår = [[Kommunestyre- og fylkestingsvalet 2023|2023]] | kommuneår = [[Kommunestyre- og fylkestingsvalet 2023|2023]] | stortingsrepresentantar = {{Infoboks parti/plassar | 0 | 169 | red}} }} '''Industri- og Næringspartiet''' ('''INP''') er eit [[Partiregisteret|politisk parti]] i [[Noreg]] som blei skipa på [[Vemork]] på [[Rjukan]] den 29. februar 2020.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/mr/nytt-politisk-parti--1.14924819|tittel=Nytt politisk parti| besøksdato=2020-05-08| dato=2020-03-01| etternavn=NRK| språk=nb-NO| verk=NRK}}</ref> Det skildrar seg sjølv som [[Sentrum i politikk|sentrumsorientert]].<ref name=":3">{{Kilde www|url=https://inpartiet.no/INP/om-inp|tittel=Om INP|besøksdato=2023-01-17|verk=INP}}</ref> Ungdomsorganisasjonen til partiet er ''Industri- og Næringspartiet Ungdom'' (INPU).<ref>{{Kilde www|url=https://data.brreg.no/enhetsregisteret/oppslag/underenheter/926371304|tittel=Virksomhetsopplysninger : INPU (Industri- og Næringspartiet Ungdom)|besøksdato=2023-02-24|verk=data.brreg.no|forlag=Brønnøysundregistrene}}</ref> I oktober 2022 hadde Industri- og Næringspartiet {{formatnum:7000}} medlemmar, og i august 2023 hadde medlemstalet passert 11 600.<ref>{{Kilde www|url=https://www.adressa.no/nyheter/innenriks/i/y6rnVa/industripartiet-har-flere-medlemmer-enn-mdg|tittel=Industripartiet har flere medlemmer enn MDG|besøksdato=2023-08-25|dato=2023-08-24|etternavn=NTB|språk=no|verk=adressa.no}}</ref> Partileiar er [[Owe Ingemann Waltherzøe]].<ref name=":3" /> Industri- og Næringspartiet samla dei naudsynte {{formatnum:5000}} underskriftene frå røysteføre nordmenn og blei registrert som nasjonalt politisk parti av [[Brønnøysundregistra]] 6. mai 2020. == Program og ideologi == Industri- og Næringspartiet plasserer seg sjølv i det politiske [[Sentrum i politikk|sentrum]]. Partiet har ingen uttalt [[ideologi]], men har kalla seg eit sentrumsorientert moderat parti med verdiar frå både høgre- og venstresida i det politiske landskapet.<ref name=":0">{{Kilde www|url=https://www.inpartiet.no/|tittel=INDUSTRI- og NÆRINGSPARTIET| besøksdato=2020-05-08| språk=no|utgiver=Industri- og næringspartiet}}</ref><ref name=":1">{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/rogaland/nytt-parti-vil-gi-oljeindustrien-fullt-spillerom_-_-ap-er-overtatt-av-akademikere-1.14728685|tittel=Nytt parti vil gi oljeindustrien fullt spillerom: – Ap er overtatt av akademikere|besøksdato=2020-05-08|dato=2019-10-04|fornavn=Erlend|etternavn=Frafjord|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.rablad.no/politikk/politiske-partier/okonomi-og-naringsliv/industri-og-naringspartiet-ser-seg-selv-midt-mellom-ap-og-hoyre/s/5-90-132300|tittel=Industri- og Næringspartiet ser seg selv midt mellom Ap og Høyre|besøksdato=2020-05-08|dato=2020-02-29|språk=no|verk=www.rablad.no}}</ref> Partiet legg «sunn fornuft», demokrati, rettferd og utvikling av norsk næring til grunn for sin politikk. Partiet er motstandar av norsk [[Den europeiske unionen|EU]]-medlemskap, [[EØS]]-avtalen, [[Vindenergi|vindkraft]] og elektrifisering av sokkelen.<ref>{{Kilde www|url=https://inpartiet.no/Politikk/kjernesaker/|tittel=INP, kjernesaker|besøksdato=2023-03-13|forfattere=Industri- og næringspartiet|utgiver=Industri- og næringspartiet}}</ref> Partiprogrammet blei utarbeida med utgangspunkt i forslag frå medlemmar av [[Facebook]]-gruppa til INP.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nettavisen.no/5-95-812927|tittel=Vi er ikke «udemokratiske klimafornektere»| besøksdato=2023-01-05| dato=2022-12-19|fornavn=Richardo Slagstad Kierulf (15), Industri-og næringspartiets|etternavn=ungdom (INPU)|språk=no|verk=Nettavisen}}</ref> Partiet heitte, i utviklingsfasen, kun "Industripartiet (IP)", men endra tidleg namn til dagens "Industri- og næringspartiet (INP)".<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/rogaland/nytt-parti-vil-gi-oljeindustrien-fullt-spillerom_-_-ap-er-overtatt-av-akademikere-1.14728685|tittel=Nytt parti vil gi oljeindustrien fullt spillerom: – Ap er overtatt av akademikere|besøksdato=2023-08-25|dato=2019-10-04|fornavn=Erlend|etternavn=Frafjord|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> Då det nye partiet skulle presentere seg for den norske ålmenta, lanserte det slagorda «Stabilitet og forutsigbarhet» og «Utvikling, ikke avvikling». INP kunngjorde at det blant anna ville arbeide for å hindre ei avgrensing av olje- og gassnæringa og for betre rammevilkår for næringslivet generelt.<ref name=":0" /> == Fusjon med Helsepartiet == 31. januar 2023 vedtok [[Helsepartiet]] å fusjonere med Industri- og Næringspartiet.<ref>{{Kilde www|url=https://www.tv2.no/direkte/jpybz/siste-nytt/63daa9cc3a265b125e124384/helsepartiet-slar-seg-sammen-medindustri-og-naeringspartiet|tittel=Helsepartiet slår seg sammen med Industri- og næringspartiet| besøksdato=2023-02-24| dato=2023-02-01|språk=|verk=TV 2}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/nyheter/helsepartiet-og-industri--og-naeringspartiet-slas-sammen-1.16280648|tittel=Helsepartiet og Industri- og næringspartiet slås sammen|besøksdato=2023-02-22|dato=2023-02-01|etternavn=NRK|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> Helsepartiet slutta dimed som sjølvstendig parti. == Valgresultat == Industri- og Næringspartiet stilte lister i alle fylke fyrste gongen ved [[stortingsvalet 2021]].<ref>{{Kilde www|url=https://enerwe.no/covid-19-inp-politikk/industri-og-naeringspartiet-ett-skritt-naermere-a-delta-i-valget-2021/363910|tittel=Industri og næringspartiet ett skritt nærmere å delta i valget 2021|besøksdato=2020-05-08|dato=2020-04-21|fornavn=Hilde Nyman|etternavn=Journalist|språk=no|verk=enerwe.no|arkiv-dato=2020-05-12|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20200512011733/https://enerwe.no/covid-19-inp-politikk/industri-og-naeringspartiet-ett-skritt-naermere-a-delta-i-valget-2021/363910|url-status=yes}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://valgresultater.no/?type=st&year=2021|tittel=Tall for hele Norge Stortingsvalg 2021|besøksdato=2021-09-22|språk=no|verk=Valgresultat.no}}</ref> I [[kommunestyre- og fylkestingsvalet 2023]] stilte partiet lister i 138 kommunar.<ref>{{Kilde www|url=https://www.dagsavisen.no/nyheter/innenriks/2023/04/11/industri-og-naeringspartiet-stiller-til-valg-i-138-kommuner-og-fylker/|tittel=Industri- og Næringspartiet stiller til valg i 138 kommuner og fylker|besøksdato=2023-09-13|dato=2023-04-11|språk=no|verk=Dagsavisen}}</ref> Partiet fekk ei nasjonal oppslutning på 3,0 %, og totalt 239 [[kommunestyrerepresentant]]ar fordelt på 115 kommunar. Partiet fekk si høgaste oppslutning i [[Vega kommune]] med 28,5 % og blei der det nest største partiet, bak [[Arbeidarpartiet]]. Partiet blei største parti i [[Vanylven kommune]], med 19,1 % av røystene.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/valg/2023/resultat/|tittel=Valgresultat for Norge – Valg 2023|besøksdato=2023-09-13|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> I fylkestingsvalet fekk Industri- og Næringspartiet 4,3 % av røystene.<ref>{{Kilde www|url=https://www.aftenposten.no/norge/politikk/i/gEAOe9/valg-2023-valgresultater-fra-kommunevalget-og-fylkestingsvalget|tittel=Valg 2023: Her er valgresultatene fra kommunevalget|besøksdato=2023-09-13|dato=2023-09-08|språk=nb|verk=www.aftenposten.no}}</ref> Partiet hadde størst oppslutning i [[Telemark fylke|Telemark]] og [[Vestland fylke|Vestland]], med høvesvis 6,7 % og 6,1 % av røystene.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/valg/2023/resultat/|tittel=Valgresultat for Norge – Valg 2023|besøksdato=2023-09-13|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right" ! rowspan="2" |Val ! colspan="2" |Røyster ! rowspan="2" |Mandat |- !Tal !Andel |- |align="left|[[Stortingsvalet 2021]] |10 031 |0,3 % |0 / 169 |- |align="left"|[[Kommunestyre- og fylkestingsvalet 2023|Kommunestyrevalet 2023]] |79 882 |3,0 % |239 / 9 344 |} == Meiningsmålingar == Industri- og Næringspartiet blei målt til 3,5 % oppslutning på landsbasis i partibarometeret til [[Verdens Gang|VG]] 14. mars 2023, og ville fått to representantar på [[Stortinget]].<ref>{{Kilde www|url=https://www.vg.no/i/dwGzMz|tittel=VGs partibarometer: Industripartiet fosser frem|besøksdato=2023-03-17|dato=2023-03-14|fornavn=Foto: Espen Rasmussen /|etternavn=VG|språk=nb|verk=www.vg.no}}</ref> INP blei i august 2023 målt over [[Sperregrense|sperregrensa]] tre gongar. Partiet fekk 4,6 % oppslutning på InFacts augustmåling,<ref>{{Kilde www|url=https://www.nettavisen.no/5-95-1253471|tittel=Sjokkmåling: – Er'u gæ'rn? Nå får jeg tårer i øynene her, fytti grisen|besøksdato=2023-08-09|dato=2023-08-08|språk=no|verk=Nettavisen}}</ref> like før Norstat publiserte sitt partibarometer, der INP fikk 4,8 %.<ref>{{Kilde www|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/helt-sykt-jo/80052866|tittel=- Helt sykt, jo!|besøksdato=2023-08-15|dato=2023-08-15|språk=no|verk=dagbladet.no}}</ref> Målinga til Sentio er partiets hittil høgaste, på 5,1 %.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nettavisen.no/5-95-1279607|tittel=INP fosser fram på ny meningsmåling|besøksdato=2023-08-22|dato=2023-08-22|språk=no|verk=Nettavisen}}</ref> == Partileiing == [[Owe Ingemann Waltherzøe]] er per januar 2023 partileiar, Joar Nesse er 1. nestleiar og Finn Arne Follestad er 2. nestleiar.<ref name=":3" /> {| class="wikitable" |+Partileiarar !Periode !Namn |- |2020– |Owe Ingemann Waltherzøe |} ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Industri- og Næringspartiet|Industri- og Næringspartiet]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 6. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} * {{offisiell nettstad}} * {{Kjelde www|url=https://inpartiet.no/Politikk/partiprogram/|tittel=Partiprogram|utgjevar=INP}} {{Politiske parti i Noreg}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Industri- og Næringspartiet| ]] [[Kategori:Norske politiske parti]] [[Kategori:Politiske parti skipa i 2020]] [[Kategori:2020 i Noreg]] 1pl2gwbczzr9wwdati4xrqith0ej1wa 3683351 3683350 2026-11-08T15:23:33Z Ranveig 39 Oppdat. partileiarar etter nowiki 3683351 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politisk parti | farge = {{Fargeboks|#00abc7}} Asur, {{Fargeboks|#fc5000}} [[Oransje]] | ungdomsparti = Industri- og næringspartiet Ungdom (INPU)<ref>{{Kilde www|url=https://data.brreg.no/enhetsregisteret/oppslag/underenheter/926371304|tittel=Virksomhetsopplysninger : INPU (Industri- og Næringspartiet Ungdom)|besøksdato=2023-02-24|verk=data.brreg.no|forlag=Brønnøysundregistrene}}</ref> | posisjon = [[Blokkuavhengig]] (erklært)<br />[[Høgresida]]/sentrum-høgre (skildra)<ref>[https://www.nettavisen.no/okonomi/vi-har-lest-partiprogrammet-til-inp-slik-passer-de-inn-i-norsk-politikk/s/5-95-1259043 «Vi har lest partiprogrammet til INp: Slik passer de inn i norsk politikk»] i ''Nettavisen Økonomi''.</ref><ref>[https://www.dagsavisen.no/debatt/2023/09/07/derfor-kan-inp-bite-seg-fast/ «Derfor kan INP bite seg fast»] i ''Dagsavisen''.</ref> | ordførarar = {{Infoboks parti/plassar| 0 | 357 | }} | ordførartallår = [[Kommunestyre- og fylkestingsvalget 2023|2023]] | kommunestyrerepresentantar = {{Infoboks parti/plassar| 238 | 9336 | #FDD6D7}} | fylkestingsrepresentantar = {{Infoboks parti/plassar| 29 | 678 | #FDD6D7}} | fylkesår = [[Kommunestyre- og fylkestingsvalet 2023|2023]] | kommuneår = [[Kommunestyre- og fylkestingsvalet 2023|2023]] | stortingsrepresentantar = {{Infoboks parti/plassar | 0 | 169 | red}} }} '''Industri- og Næringspartiet''' ('''INP''') er eit [[Partiregisteret|politisk parti]] i [[Noreg]] som blei skipa på [[Vemork]] på [[Rjukan]] den 29. februar 2020.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/mr/nytt-politisk-parti--1.14924819|tittel=Nytt politisk parti| besøksdato=2020-05-08| dato=2020-03-01| etternavn=NRK| språk=nb-NO| verk=NRK}}</ref> Det skildrar seg sjølv som [[Sentrum i politikk|sentrumsorientert]].<ref name=":3">{{Kilde www|url=https://inpartiet.no/INP/om-inp|tittel=Om INP|besøksdato=2023-01-17|verk=INP}}</ref> Ungdomsorganisasjonen til partiet er ''Industri- og Næringspartiet Ungdom'' (INPU).<ref>{{Kilde www|url=https://data.brreg.no/enhetsregisteret/oppslag/underenheter/926371304|tittel=Virksomhetsopplysninger : INPU (Industri- og Næringspartiet Ungdom)|besøksdato=2023-02-24|verk=data.brreg.no|forlag=Brønnøysundregistrene}}</ref> I oktober 2022 hadde Industri- og Næringspartiet {{formatnum:7000}} medlemmar, og i august 2023 hadde medlemstalet passert 11 600.<ref>{{Kilde www|url=https://www.adressa.no/nyheter/innenriks/i/y6rnVa/industripartiet-har-flere-medlemmer-enn-mdg|tittel=Industripartiet har flere medlemmer enn MDG|besøksdato=2023-08-25|dato=2023-08-24|etternavn=NTB|språk=no|verk=adressa.no}}</ref> Industri- og Næringspartiet samla dei naudsynte {{formatnum:5000}} underskriftene frå røysteføre nordmenn og blei registrert som nasjonalt politisk parti av [[Brønnøysundregistra]] 6. mai 2020. == Program og ideologi == Industri- og Næringspartiet plasserer seg sjølv i det politiske [[Sentrum i politikk|sentrum]]. Partiet har ingen uttalt [[ideologi]], men har kalla seg eit sentrumsorientert moderat parti med verdiar frå både høgre- og venstresida i det politiske landskapet.<ref name=":0">{{Kilde www|url=https://www.inpartiet.no/|tittel=INDUSTRI- og NÆRINGSPARTIET| besøksdato=2020-05-08| språk=no|utgiver=Industri- og næringspartiet}}</ref><ref name=":1">{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/rogaland/nytt-parti-vil-gi-oljeindustrien-fullt-spillerom_-_-ap-er-overtatt-av-akademikere-1.14728685|tittel=Nytt parti vil gi oljeindustrien fullt spillerom: – Ap er overtatt av akademikere|besøksdato=2020-05-08|dato=2019-10-04|fornavn=Erlend|etternavn=Frafjord|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.rablad.no/politikk/politiske-partier/okonomi-og-naringsliv/industri-og-naringspartiet-ser-seg-selv-midt-mellom-ap-og-hoyre/s/5-90-132300|tittel=Industri- og Næringspartiet ser seg selv midt mellom Ap og Høyre|besøksdato=2020-05-08|dato=2020-02-29|språk=no|verk=www.rablad.no}}</ref> Partiet legg «sunn fornuft», demokrati, rettferd og utvikling av norsk næring til grunn for sin politikk. Partiet er motstandar av norsk [[Den europeiske unionen|EU]]-medlemskap, [[EØS]]-avtalen, [[Vindenergi|vindkraft]] og elektrifisering av sokkelen.<ref>{{Kilde www|url=https://inpartiet.no/Politikk/kjernesaker/|tittel=INP, kjernesaker|besøksdato=2023-03-13|forfattere=Industri- og næringspartiet|utgiver=Industri- og næringspartiet}}</ref> Partiprogrammet blei utarbeida med utgangspunkt i forslag frå medlemmar av [[Facebook]]-gruppa til INP.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nettavisen.no/5-95-812927|tittel=Vi er ikke «udemokratiske klimafornektere»| besøksdato=2023-01-05| dato=2022-12-19|fornavn=Richardo Slagstad Kierulf (15), Industri-og næringspartiets|etternavn=ungdom (INPU)|språk=no|verk=Nettavisen}}</ref> Partiet heitte, i utviklingsfasen, kun "Industripartiet (IP)", men endra tidleg namn til dagens "Industri- og næringspartiet (INP)".<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/rogaland/nytt-parti-vil-gi-oljeindustrien-fullt-spillerom_-_-ap-er-overtatt-av-akademikere-1.14728685|tittel=Nytt parti vil gi oljeindustrien fullt spillerom: – Ap er overtatt av akademikere|besøksdato=2023-08-25|dato=2019-10-04|fornavn=Erlend|etternavn=Frafjord|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> Då det nye partiet skulle presentere seg for den norske ålmenta, lanserte det slagorda «Stabilitet og forutsigbarhet» og «Utvikling, ikke avvikling». INP kunngjorde at det blant anna ville arbeide for å hindre ei avgrensing av olje- og gassnæringa og for betre rammevilkår for næringslivet generelt.<ref name=":0" /> == Fusjon med Helsepartiet == 31. januar 2023 vedtok [[Helsepartiet]] å fusjonere med Industri- og Næringspartiet.<ref>{{Kilde www|url=https://www.tv2.no/direkte/jpybz/siste-nytt/63daa9cc3a265b125e124384/helsepartiet-slar-seg-sammen-medindustri-og-naeringspartiet|tittel=Helsepartiet slår seg sammen med Industri- og næringspartiet| besøksdato=2023-02-24| dato=2023-02-01|språk=|verk=TV 2}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/nyheter/helsepartiet-og-industri--og-naeringspartiet-slas-sammen-1.16280648|tittel=Helsepartiet og Industri- og næringspartiet slås sammen|besøksdato=2023-02-22|dato=2023-02-01|etternavn=NRK|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> Helsepartiet slutta dimed som sjølvstendig parti. == Valresultat == Industri- og Næringspartiet stilte lister i alle fylke fyrste gongen ved [[stortingsvalet 2021]].<ref>{{Kilde www|url=https://enerwe.no/covid-19-inp-politikk/industri-og-naeringspartiet-ett-skritt-naermere-a-delta-i-valget-2021/363910|tittel=Industri og næringspartiet ett skritt nærmere å delta i valget 2021|besøksdato=2020-05-08|dato=2020-04-21|fornavn=Hilde Nyman|etternavn=Journalist|språk=no|verk=enerwe.no|arkiv-dato=2020-05-12|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20200512011733/https://enerwe.no/covid-19-inp-politikk/industri-og-naeringspartiet-ett-skritt-naermere-a-delta-i-valget-2021/363910|url-status=yes}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://valgresultater.no/?type=st&year=2021|tittel=Tall for hele Norge Stortingsvalg 2021|besøksdato=2021-09-22|språk=no|verk=Valgresultat.no}}</ref> I [[kommunestyre- og fylkestingsvalet 2023]] stilte partiet lister i 138 kommunar.<ref>{{Kilde www|url=https://www.dagsavisen.no/nyheter/innenriks/2023/04/11/industri-og-naeringspartiet-stiller-til-valg-i-138-kommuner-og-fylker/|tittel=Industri- og Næringspartiet stiller til valg i 138 kommuner og fylker|besøksdato=2023-09-13|dato=2023-04-11|språk=no|verk=Dagsavisen}}</ref> Partiet fekk ei nasjonal oppslutning på 3,0 %, og totalt 239 [[kommunestyrerepresentant]]ar fordelt på 115 kommunar. Partiet fekk si høgaste oppslutning i [[Vega kommune]] med 28,5 % og blei der det nest største partiet, bak [[Arbeidarpartiet]]. Partiet blei største parti i [[Vanylven kommune]], med 19,1 % av røystene.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/valg/2023/resultat/|tittel=Valgresultat for Norge – Valg 2023|besøksdato=2023-09-13|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> I fylkestingsvalet fekk Industri- og Næringspartiet 4,3 % av røystene.<ref>{{Kilde www|url=https://www.aftenposten.no/norge/politikk/i/gEAOe9/valg-2023-valgresultater-fra-kommunevalget-og-fylkestingsvalget|tittel=Valg 2023: Her er valgresultatene fra kommunevalget|besøksdato=2023-09-13|dato=2023-09-08|språk=nb|verk=www.aftenposten.no}}</ref> Partiet hadde størst oppslutning i [[Telemark fylke|Telemark]] og [[Vestland fylke|Vestland]], med høvesvis 6,7 % og 6,1 % av røystene.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/valg/2023/resultat/|tittel=Valgresultat for Norge – Valg 2023|besøksdato=2023-09-13|språk=nb-NO|verk=NRK}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:right" ! rowspan="2" |Val ! colspan="2" |Røyster ! rowspan="2" |Mandat |- !Tal !Andel |- |align="left|[[Stortingsvalet 2021]] |10 031 |0,3 % |0 / 169 |- |align="left"|[[Kommunestyre- og fylkestingsvalet 2023|Kommunestyrevalet 2023]] |79 882 |3,0 % |239 / 9 344 |} == Meiningsmålingar == Industri- og Næringspartiet blei målt til 3,5 % oppslutning på landsbasis i partibarometeret til [[Verdens Gang|VG]] 14. mars 2023, og ville fått to representantar på [[Stortinget]].<ref>{{Kilde www|url=https://www.vg.no/i/dwGzMz|tittel=VGs partibarometer: Industripartiet fosser frem|besøksdato=2023-03-17|dato=2023-03-14|fornavn=Foto: Espen Rasmussen /|etternavn=VG|språk=nb|verk=www.vg.no}}</ref> INP blei i august 2023 målt over [[Sperregrense|sperregrensa]] tre gongar. Partiet fekk 4,6 % oppslutning på InFacts augustmåling,<ref>{{Kilde www|url=https://www.nettavisen.no/5-95-1253471|tittel=Sjokkmåling: – Er'u gæ'rn? Nå får jeg tårer i øynene her, fytti grisen|besøksdato=2023-08-09|dato=2023-08-08|språk=no|verk=Nettavisen}}</ref> like før Norstat publiserte sitt partibarometer, der INP fikk 4,8 %.<ref>{{Kilde www|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/helt-sykt-jo/80052866|tittel=- Helt sykt, jo!|besøksdato=2023-08-15|dato=2023-08-15|språk=no|verk=dagbladet.no}}</ref> Målinga til Sentio er partiets hittil høgaste, på 5,1 %.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nettavisen.no/5-95-1279607|tittel=INP fosser fram på ny meningsmåling|besøksdato=2023-08-22|dato=2023-08-22|språk=no|verk=Nettavisen}}</ref> == Partileiarar == * 2020–2024: [[Owe Ingemann Waltherzøe]] * 2024: Joar Nesse (fungerande fram til landsmøtet 2024) * 2024–2025: Ann Jorun Hillersøy * 2025–: Øistein Høksnes ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Industri- og Næringspartiet|Industri- og Næringspartiet]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 6. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} * {{offisiell nettstad}} * {{Kjelde www|url=https://inpartiet.no/Politikk/partiprogram/|tittel=Partiprogram|utgjevar=INP}} {{Politiske parti i Noreg}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Industri- og Næringspartiet| ]] [[Kategori:Norske politiske parti]] [[Kategori:Politiske parti skipa i 2020]] [[Kategori:2020 i Noreg]] doh1pes790o58bvv2v92hlfk25jeslj 0 414317 3683444 3541994 2026-11-09T09:12:31Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683444 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikar|bilete=Sinead O'Connor (14828633401).jpg}} '''Sinéad Marie Bernadette O’Connor''' ({{datoar}}) var ein irsk [[vokalist|songar]] og [[låtskrivar]]. Sinéad O’Connor var kalla opp etter Sinéad de Valera, kona til den irske presidenten [[Éamon de Valera]]. I 2017 blei det meldt at ho hadde skifta namn til '''Magda Davitt'''.<ref>{{Kilde avis|tittel=Sinead O'Connor announces she is legally changing her name|avis=Metro|url=http://metro.co.uk/2017/09/09/sinead-oconnor-changes-her-name-to-magda-davitt-to-be-free-of-parental-curses-6915108/|besøksdato=2018-03-25|dato=2017-09-09|språk=en-GB}}</ref> I oktober 2018 ble det kjent at ho igjen hadde skifta namn, denne gongen til '''Shuhada’ Davitt''', og at ho hadde konvertert til [[islam]].<ref>{{Kilde www|url=http://www.theguardian.com/music/2018/oct/26/sinead-oconnor-converts-to-islam-shuhada-davitt|tittel=SinéadO'Connor converts to Islam, taking new name Shuhada' Davitt|besøksdato=2018-10-26|dato=2018-10-26|fornavn=Ben|etternavn=Beaumont-Thomas|språk=en|verk=the Guardian}}</ref> Ho skifta deretter namn på nytt, til '''Shuhada' Sadaqat'''.<ref name=":2" /> == Liv og virke == === Familiebakgrunn og oppvekst === Sinéad Marie Bernadette O’Connor blei fødd 8. desember 1966 i [[Dublin]], i den velståande forstaden Glenageary.<ref name=":4" /> Ho hadde fire sysken: [[Joseph O’Connor|Joseph]],<ref name=":4">{{Kilde avis|tittel=Sinéad O'Connor obituary: A talent beyond compare|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-35031186|avis=BBCNews|dato=2023-07-26|besøksdato=2024-01-10|språk=en-GB}}</ref> Eimear,<ref>{{Kilde avis|tittel=‘I don’t know how I’ll ever not be angry’ – an exclusive extract from Sinéad O’Connor’s memoir|url=https://www.theguardian.com/music/2021/may/29/i-dont-know-how-ill-ever-not-be-angry-an-exclusive-extract-from-sinead-oconnors-memoir|avis=TheGuardian|dato=2021-05-29|besøksdato=2024-01-10|issn=0261-3077|språk=en-GB|fornavn=Sinéad O’|etternavn=Connor}}</ref> John og Eoin.<ref>{{Kilde www|url=https://www.irishmirror.ie/showbiz/sinead-oconnor-behind-music-struggles-30562310|tittel=SineadO'Connor behind the music - childhood trauma and mental health struggles|besøksdato=2024-01-10|dato=2023-07-26|fornavn=Sandra|etternavn=Mallon|språk=en|verk=Irish Mirror}}</ref> Broren Joseph er kjend som forfattar.<ref>{{Kilde www|url=https://www.independent.ie/irish-news/blackbird-in-dun-laoghaire-the-poem-joseph-oconnor-recited-at-his-sister-sinead-oconnors-funeral/a884775607.html|tittel=Blackbirdin Dún Laoghaire – the poem Joseph O’Connor recited at his sister Sinéad O’Connor’s funeral|besøksdato=2024-01-10|dato=2023-08-11|språk=en|verk=Independent.ie}}</ref> O’Connor hadde ein vanskelig barndom. Foreldra gifta seg unge og hadde eit turbulent forhold, og dei flytta frå kvarandre då Sinead var åtte år. Dei tre eldste budde hos mora, og Sinéad har uttalt at dei blei behandla dårleg. Songen «Fire on Babylon» handlar om korleis ho sjølv blei påverka av barnemishandlinga. Ho engasjerte seg i og snakka på vegner av barnemishandla.<ref name=":3">{{Kilde avis|tittel=Sinéad O'Connor obituary: A talent beyond compare|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-35031186|avis=BBCNews|dato=2023-07-26|besøksdato=2023-07-26|språk=en-GB}}</ref> I 1979 flytta O’Connor til faren og hans nye kone. Ho blei tatt for butikktjuveri og hamna på reformskule då ho var 15, The Grianán Training Centre, driven av The Sisters of Our Lady of Charity. Ho har uttalt at ho også fekk ei vanskeleg tid her. Ei av dei som jobba på Grianan, var systera til [[Paul Byrne]], trommeslagaren i bandet In Tua Nua. Han høyrde O’Connor syngje «Evergreen» av [[Barbra Streisand]] i bryllaupet til systera og inviterte ho til å møte bandet. Ho spelte inn songen «Take My Hand» med bandet, men dei syntest ho, som femtenåring, var for ung til å bli med i bandet.<ref name=":3" /> I 1983 sende faren O’Connor til Newtown School, ein eksklusiv skule i [[Waterford]]. Her var det ikkje så strengt som på Grianan. Engelsklæraren hennar, Joseph Falvey, hjelpte ho med å spele inn ein demo&shy;tape med fire songar; to cover&shy;låtar og to eigne songar som seinare hamna på hennar fyrste album.<ref>{{Kilde www|url=https://www.rte.ie/radio/radio1/clips/22279832/|tittel=SinéadO'Connor - Joe Falvey|besøksdato=2023-07-30|dato=2023-07-27|språk=en|verk=RTE Radio}}</ref> Sommaren 1984 traff O’Connor Columb Farrelly. Dei starta bandet Ton Ton Macoute, oppkalla etter [[zombi]]ar i haitisk folklore. Same haust flytta bandet til Waterford. Det tok ikkje lang tid før O'Connor slutta på skulen og flytta til Dublin, der bandet fekk mykje positiv omtale. Musikken var inspirert av interessa til Farrelly for det okkulte og det mystiske. Mange meinte at det var O'Connor som var drivkrafta i bandet.{{tr}} O’Connor døydde i London 26. juli 2023 av naturlege årsaker.<ref>{{Kilde avis|tittel=Sinéad O'Connor: Irish singer dies aged 56|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-66318626|avis=BBCNews|dato=2023-07-26|besøksdato=2024-01-10|språk=en-GB}}</ref><ref>{{Kilde avis|tittel=Cause of Sinéad O’Connor’s death ruled as natural causes|url=https://www.theguardian.com/music/2024/jan/09/cause-of-sinead-oconnor-death-natural-causes|avis=TheGuardian|dato=2024-01-09|besøksdato=2024-01-10|issn=0261-3077|språk=en-GB|fornavn=Ben|etternavn=Beaumont-Thomas}}</ref><ref>{{kilde avis| url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2023/07/26/sinead-oconnor-acclaimed-dublin-singer-dies-aged-56/|tittel=Sinéad O’Connor, acclaimed Dublin singer, dies aged 56| dato=2023-07-26| forfatter=Sarah Burns| språk=en| besøksdato=2023-07-26| avis=[[The Irish Times]]| arkiv-url=https://web.archive.org/web/20230726174716/https://www.irishtimes.com/culture/music/2023/07/26/sinead-oconnor-acclaimed-dublin-singer-dies-aged-56/|arkivdato=2023-07-26| dødlenke=nei}}</ref> i London<ref>{{Kilde avis|tittel=Sinead O’Connor’s Death Is Not Suspicious, Police Say|url=https://www.nytimes.com/2023/07/27/arts/music/sinead-oconnor-cause-of-death.html|dato=2023-07-27|besøksdato=2023-07-27|språk=en}}</ref> === Musikalsk virke === O’Connor gav ut ti studioalbum mellom 1987 og 2014. For [[debutalbum]]et ''The Lion and the Cobra'' fekk O’Connor ein [[Grammy Award|Grammy]] for Best Female Rock Vocal Performance. Hennar største gjennombrot kom i 1990 med singelen «Nothing Compares 2 U», som blei skriven av [[Prince]]. Singelen er frå albumet ''I Do Not Want What I Haven't Got'' som blei hennar største suksess med rundt sju millionar selde album på verdsbasis. Ho vann ein [[Grammy]] for «Best Alternative Music Performance». Ho gav ut eit album med irske songar i 2002, ''Sean-Nós Nua''. Albumet er produsert av [[Dónal Lunny]] som ho var saman med på det tidspunktet og fekk ein son med. I 2005 kom albumet ''Throw Down Your Arms'' som blei produsert av [[Sly and Robbie]] og inneheldt coverlåtar av religiøse [[rastafari]]-[[reggae]]låtar frå 1970-talet.<ref>{{Kilde www|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/5945-throw-down-your-arms/|tittel=SinéadO’Connor: Throw Down Your Arms|besøksdato=2023-07-30|forfattere=Jess Harvell|dato=2005-11-22|språk=en-US|verk=Pitchfork|forlag=Pitchfork}}</ref> === Aktivisme === I 1992 reiv O’Connor i stykker eit bilete av [[pave Johannes Paul II]] på direktesendt USA-amerikansk TV.<ref>{{Kilde www|url=https://www.aftenposten.no/kultur/i/gEQMya/kampen-er-over-for-sinead-oconnor|tittel=Minneord: Kjempet hele karrieren mot egne demoner og sang åpent om det|besøksdato=2023-07-26|forfattere=Asbjørn Bakke|dato=2023-07-26|språk=nb|verk=www.aftenposten.no}}</ref> Dette medførte bannlysing frå radiostasjonar, folk som øydela utgjevingane hennar og negative reaksjonar frå publikum på konsertane hennar. I løpet av åra var ho medlem av ei rekkje religiøse sekter, og ho blei på slutten av 1990-talet ordinert til prest i ei uavhengig katolsk gruppe. Seinare blei ho kobla til [[Rastafari]]-trua og til ulike kristne [[trussamfunn]]. Ho uttalte på eit tidspunkt at ho var [[lesbisk]], men modererte seinare utsegna til at ho var [[bifil]]. Ho prøvde å ta sitt eige liv i 1999 på grunn av psykiske problem.<ref>{{Kilde www|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/sinead-o-connor-talks-exclusively-about-suicide-and-redemption-315633.html|tittel=SinéadO'Connor: Talks exclusively about suicide and redemption|besøksdato=2023-07-31|forfattere=Cole Moreton|dato=2005-10-02|forlag=The Independent}}</ref> I 2017 bytta O’Connor namn til Magda Davitt. Ho konverterte til [[islam]] i 2018 og skifta navn til Shuhada' Sadaqat.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-45987127|title=SinéadO'Connor converts to Islam|date=2018-10-26|work=BBC News|access-date=2018-10-26| archive-date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601235653/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-45987127|url-status=live}}</ref> I same periode fortsette ho med å gje ut musikk under sitt opphavlege namn.<ref name=":3" /> O’Connor blei sommeran 1997 utsett for drapstrugslar av jødiske [[høgreekstremisme|høgreekstremistar]]. Bakgrunnen for trugslane var ein konsert ho skulle halde i [[Jerusalem]] til støtte for [[palestinar]]ane. Det var den venstreorienterte kvinnegruppa «Jerusalem Link» som skulle arrangere konserten til O’Connor. Gruppa hadde både jødiske og palestinske medlemmar og kjempa for at Jerusalem skulle bli hovudstad for både jødar og palestinarar.<ref>{{Kilde www|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/joder-vil-drepe-sinead/65409554|tittel=Jødervil drepe Sinead|besøksdato=2023-07-26|dato=1997-06-15|fornavn=Håkon|etternavn=Moslet|språk=no|verk=dagbladet.no}}</ref> Trugslane førte til at O'Connor avlyste konserten i Jerusalem.<ref>{{Kilde www|url=https://www.mtv.com/news/arenbe/sinead-oconnor-cancels-jerusalem-gig-after-death-threat|tittel=SineadO'Connor Cancels Jerusalem Gig After Death Threat|besøksdato=2023-07-26|dato=1997-06-17|språk=en|verk=MTV}}</ref> == Familie == O'Connor hadde fire barn og var gift fire gongar.<ref>{{Kilde www|url=https://www.the-sun.com/entertainment/8694771/sinead-oconnor-married-dating-history/|tittel=Whatto know about the late Sinéad O’Connor & her fourth husband Barry Herridge|besøksdato=2023-07-26|dato=2023-07-26|språk=en-us|verk=The US Sun}}</ref> I 1987 fekk ho sitt fyrste barn, songen Jake. Faren til Jake var musikkprodusenten John Reynolds, den fyrste ektemannen til var O'Connor.<ref name=":0">{{Kilde www|url=https://www.biography.com/musician/sinead-oconnor|tittel=SineadO'Connor|besøksdato=2021-11-03|språk=en-us|verk=Biography.com}}</ref> Reynolds var med på å produsere fleire av albuma hennar, inkludert ''Universal Mother''. Reynolds og O’Connor gifta seg i 1989. De skilde seg seinare som venar, og fortsette å jobbe saman.<ref>{{Kilde www|url=https://people.com/sinead-o-connor-marriage-history-7565919|tittel=Sinéad O'Connor's Marriages|besøksdato=2023-07-31|forfattere=Skyler Caruso|dato=2023-07-26|forlag=People}}</ref> I 1991 tok O'Connor abort etter at ting ikkje fungerte med faren. Ho skreiv seinare songen «My Special Child» om dette.<ref>{{Kilde www|url=https://www.spin.com/2015/09/sinead-oconnor-interview-spin-30-cover-story/|tittel=SinéadO'Connor: SPIN's 1991 Cover Story, 'Special Child'|besøksdato=2021-11-03|dato=2015-09-18|språk=en-US|verk=SPIN}}</ref> Rett etter fødselen av dottera Roisin i 1995,<ref name=":1">{{Kilde www|url=http://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/sinead-oconnor-says-lost-job-7992072|tittel=SineadO'Connor says she has 'lost it all' after suicide alert|besøksdato=2021-11-03|dato=2016-05-17|fornavn=Emily|etternavn=Retter|språk=en|verk=mirror}}</ref> byrja O’Connor og faren til Roisin, den irske journalisten John Waters, ein lang kamp om jenta som enda med at O'Connor gjekk med på å la Roisin bu i Dublin med Waters.<ref>{{Kilde www|url=https://thedistin.com/2023/07/27/10-roisin-waters-biography-facts-sinead-o-connor-daughter-age-father-siblings-job-husband-kids-wiki/|tittel=RoisinWaters Biography Facts|besøksdato=2023-07-31|forfattere=Dwomoh Darlingberg|dato=2023-07-27|forlag=The Distin}}</ref> O’Connor deita i ein periode frontfiguren i [[Red Hot Chili Peppers]], [[Anthony Kiedis]]. Han skreiv songen «I Could Have Lied» etter brotet med O’Connor.<ref>{{Kilde www|url=https://www.songfacts.com/facts/red-hot-chili-peppers/i-could-have-lied|tittel=ICould Have Lied by Red Hot Chili Peppers|besøksdato=2023-07-31|forlag=Songfacts}}</ref> I midten av 2001 gifta O’Connor seg med den britiske journalisten Nick Sommerlad; ekteskapet tok slutt i 2004.<ref name=":0" /> Ho fekk sitt tredje barn, sonen Shane, i 2004 med musikaren [[Donal Lunny]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> I 2006 fekk ho sitt fjerde barn, Yeshua Francis Neil Bonadio, med Frank Bonadio.<ref name=":3" /> O’Connor sitt fjerde ekteskap var med den irske terapeuten Barry Herridge. Dei gifta seg 9. desember 2011 i [[Las Vegas]], men ekteskapet tok slutt etter at dei hadde «budd saman i berre sju dagar».<ref>{{Kilde www|url=http://www.sineadoconnor.com/|tittel=SinéadO'Connor|besøksdato=2021-11-03|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20061107191338/http://www.sineadoconnor.com/|arkiv-dato=2006-11-07|dato=2011-12-29|verk=web.archive.org|url-status=unfit}}</ref> Veka etter, 3. januar 2012, publiserte O'Connor ei rekkje kommentarar på internett om at paret hadde blitt saman igjen.<ref>{{Kilde www|url=https://www.independent.ie/woman/celeb-news/nothing-compares-to-you-after-all-sinead-oconnor-reunites-with-4th-husband-of-16-days-26807897.html|tittel=Nothingcompares to you after all: Sinead O’Connor reunites with 4th husband of 16 days|besøksdato=2021-11-03|språk=en|verk=independent}}</ref> I mars 2015 kunngjorde O’Connor at ho skulle bli bestemor for fyrste gong. Foreldra til barnet var eldstesonen Jake Reynolds og kjærasten hans Lia.<ref>{{Kilde www|url=http://www.evoke.ie/showbiz/nothing-compares-to-being-called-gran-sinead-o-connor-im-going-to-be-a-grandmother|tittel=SinéadO Connor: I’m going to be a grandmother|besøksdato=2021-11-03|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20150308203611/http://www.evoke.ie/showbiz/nothing-compares-to-being-called-gran-sinead-o-connor-im-going-to-be-a-grandmother|arkiv-dato=2015-03-08|dato=2015-03-08|verk=web.archive.org}}</ref> I januar 2022 mista O’Connor sonen Shane til sjølvmord. Han blei 17 år gammal.<ref>{{kilde avis|url=https://www.irishtimes.com/news/social-affairs/death-of-sinead-o-connor-s-son-referred-to-nrp-for-investigation-1.4772479|tittel=Deathof Sinéad O’Connor’s son referred to NRP for investigation|dato=2022-01-10|forfatter=Kitty Holland|avis=The Irish Times}}</ref> ==Ettermæle== President [[Michael D. Higgins]] uttalte at O’Connor hadde ei unik og ekstraordinært vakker stemme og var «one of our greatest and most gifted composers, songwriters and performers of recent decades». Utanriksminister [[Micheál Martin]] uttalte at O'Connor er eit ikon og djupt elska av irane.<ref>{{Kilde www|url=https://www.irishtimes.com/ireland/2023/07/26/a-unique-voice-president-higgins-leads-tributes-to-sinead-oconnor/|tittel=A‘unique voice’: President Higgins leads tributes to Sinéad O’Connor|besøksdato=2023-08-07|språk=en|verk=The Irish Times}}</ref><ref>{{Kilde artikkel|tittel=President Higgins pays tribute to 'unique talent'|url=https://www.rte.ie/news/ireland/2023/0726/1396688-sinead-oconnor-tributes/|dato=2023-07-26|språk=en|besøksdato=2023-08-07}}</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sinéad O’Connor|Sinéad O’Connor]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 4. mars 2024.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Irske musikarar]] [[Kategori:Grammy-vinnarar]] [[Kategori:Folk frå Dublin]] pauynsqam5y0pbyy7e64cv3d2xut0v8 0 414604 3683447 3539721 2026-11-09T09:12:46Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683447 wikitext text/x-wiki {{infoboks kunstnar}} '''Nanna Melland''' ({{fødd-lua|8. november 1969 i [[Oslo]]}}) er ein [[Noreg|norsk]] [[smykke]]kunstnar. Ho mottok [[Kunsthåndverkprisen]] under årsutstillinga til [[Norske Kunsthåndverkere]] i 2008. == Utdanning == Melland er utdanna [[gullsmed]] frå [[Elvebakken skole]] i Oslo i 1992–1995. Ho har [[mastergrad]] i [[sosialantropologi]], [[religionshistorie]] og [[tibetansk|tibetansk språk]] frå [[Universitetet i Oslo]] (1997). Ho er også utdanna [[edelmetall]]formgjevar frå Institut for Ædelmetal i København (2001). Ho studerte smykkekunst ved [[Akademie der Bildenden Künste München]] under Otto Künzli frå 2001 til ho gjekk ut med diplom i 2008.<ref>{{kjelde www|url=http://www.nannamelland.com/site/text/CV_Nanna_Melland.pdf |tittel=Nanna Melland CV|vitja=2024-03-20}}</ref> == Utstillingar == === Soloutstillingar === * 2012: ''Swarm'', Galerie Spektrum, München<ref>{{Kilde www|url=https://www.galerie-spektrum.de/spektrum_e/melland.htm|tittel=Nanna Melland|besøksdato=2021-06-26|verk=www.galerie-spektrum.de}}</ref> * 2013: ''Swarm'', [[Deichman bibliotek]], Oslo<ref>{{Kilde www|url=https://www.norwegiancrafts.no/articles/the-uniqueness-of-the-masses|tittel=The Uniqueness of the Masses|besøksdato=2021-06-26|forfattere=Monica Holmen in Conversation with Nanna Melland|språk=en|verk=Norwegian Crafts|arkiv-dato=2021-06-26|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20210626184835/https://www.norwegiancrafts.no/articles/the-uniqueness-of-the-masses}}</ref> === Gruppeutstillinger (i utvalg) === * 2010: ''It's all about love'', Centre for Experimental Studies, [[Mexico by]] * 2014: ''Swarm'', Collective 2 Design Fair, representert av Sienna Gallery, [[New York by|New York]]/[[USA]]<ref>{{Kilde artikkel|tittel=Swarm by Nanna Melland|url=https://www.youtube.com/watch?v=a4Zzr88mSLk|språk=nb-NO|besøksdato=2021-06-26}}</ref> * 2017: Årsutstillingen, [[Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum]], Trondheim<ref>{{Kilde www|url=https://norskekunsthandverkere.no/khv2017|tittel=Kunsthåndverk 2017|besøksdato=2021-06-26|dato=2017-09-28|språk=nb|verk=Norske Kunsthåndverkere}}</ref> * 2019: ''Body Control'', Museum voor Moderne Kunst, [[Arnhem]], Nederland * 2019: ''Schmuckismus'', [[Pinakotek]], [[München]]<ref>{{Kilde www|url=https://www.pinakothek-der-moderne.de/en/exhibitions/schmuckismus/|tittel=Schmuckismus|besøksdato=2021-06-26|språk=en-US|verk=Pinakothek der Moderne}}</ref> * 2019: ''Everyone says hello'', [[Kunstnerforbundet]], Oslo<ref>{{Kilde www|url=https://kunstnerforbundet.no/utstillinger/1253/everyone-says-hello|tittel=Everyone says hello - Kunstnerforbundet}}</ref> * 2020: ''Site effects'', Bayerisch Arts and Crafts Organization, München I 2013 blei Melland tildelt Prize of Excellence under utstillinga "Pushing Boundaries & Chasing Challenges" i [[Beijing]].<ref>{{Kilde bok|url=https://www.worldcat.org/oclc/910477881|tittel=Kua jie · shi yan|dato=2013|utgiver=Zhong guo shu dian|isbn=978-7-5149-0998-2|utgivelsessted=Bei jing|oclc=910477881}}</ref> == Samlingar == Melland er innkjøpt av blant anna [[Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum]] i Trondheim, samlinga Marzee i [[Nijmegen]] i Nederland,<ref>{{Kilde www|url=https://www.marzee.nl/|tittel=Galerie Marzee – contemporary art jewellery|besøksdato=2021-06-26|språk=en-US}}</ref> og samlinga Hiko Mizuno i [[Tokyo]] i Japan.<ref>{{Kilde www|url=https://www.hikohiko.jp/en/about_hiko|tittel=Hiko Mizuno College of Jewelry {{!}} HIKO MIZUNO COLLEGE OF JEWELRY {{!}} English|besøksdato=2021-06-26|verk=www.hikohiko.jp|arkiv-dato=2021-06-26|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20210626184837/https://www.hikohiko.jp/en/about_hiko}}</ref> == Litteratur == * Melland, Nanna, Witzgall, Susanne og Pontopiddan, Karen. ''Nanna Melland'', 2008.<ref>{{Kilde bok|url=https://www.worldcat.org/title/nanna-melland/oclc/1193509727&referer=brief_results|tittel=Nanna Melland|etternavn=Melland|fornavn=Nanna|etternavn2=Witzgall|fornavn2=Susanne|etternavn3=Pontoppidan|fornavn3=Karen|dato=2008|språk=engelsk|oclc=1193509727}}</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nanna Melland|Nanna Melland]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 19. mars 2024.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * [https://norskekunsthandverkere.no/users/nanna-melland Nanna Melland på Norske Kunsthåndverkeres nettside] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske kunsthandverkarar]] [[Kategori:Norske smykkedesignarar]] [[Kategori:Norske kunstnarar]] 6tcgew2etnltgs266t3ahhbg1pygz8s 0 414605 3683446 3539724 2026-11-09T09:12:40Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683446 wikitext text/x-wiki {{Infoboks kunstnar}} '''Tone Vigeland''' ({{datoar}}<ref>{{kilde avis| url=https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/Q7n3KR/tone-vigeland-85-er-doed| tittel=Tone Vigeland (85) er død| avis=[[VG]]| forfatter=Sven Arne Buggeland| dato=2024-03-19| besøksdato=2024-03-19| språk=nb-NO}}</ref>) var ein [[Noreg|norsk]] [[sølvsmed]] og [[smykke]]kunstnar med internasjonalt renommé. == Utdanning == Vigeland var utdanna ved [[Statens Håndverks- og Kunstindustriskole]] (1955–57), smykkelinja ved [[Oslo yrkesskole]] (1957), [[PLUS]] brukskunstsenter i [[Fredrikstad]] (1959), og tok sveinebrev i 1961 og meisterbrev i 1962. == Kunstnarisk virke == Vigeland starta eige verksemd i 1961. Kunsten til Vigeland har gjennomgått fleire fasar:<ref name="NBL" /> enkel «[[scandinavian design]]» på 1960-talet, nye material på 1970-talet, «spiker-smykke» med etniske assosiasjonar på 1980-talet, ei dreiing mot det skulpturelle i løpet av 1980-talet. Etter 1995 arbeidde ho med skulpturar der teknikkane er dei same som i smykkene, men der formata går mot romutsmykkingar. Smykka hennar har blitt skildra som «formfullendte arbeider [som] kan være utfordrende og faretruende med uttrykk som er vakre og dramatiske, kontrollerte og rå.»<ref name="NBL">{{NBL}}</ref> Namnet hennar «går stadig igjen i publikasjoner og sentrale utstillinger når det beste og det mest avanserte innen smykkekunsten på verdensbasis skal vises frem og omtales».<ref name="LM">Leena Mannila. ''God form i Norge, Jacob-prisens vinnere 1957–1995''. Messel forlag / [[Norsk Form]], 1996. ISBN 82-452-0011-5. ([http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008120904004 ebok])</ref> == Prisar og utmerkingar == Vigeland blei tidleg heidra med designprisen [[Jacobprisen]] i 1965. For utforminga av [[Øyredobb|øyreringar]] og armband for verksemda Norway Designs A/S mottok ho to gongar [[Merket for god design]] i 1966.<ref name="ND">norskdesign.no [http://www.norskdesign.no/finn-tidligere-mottakere/category8516.html?mainSearchCategory=227&articlesearchstring=tone+vigeland&firstCategorySearch=0&secondCategorySearch=0&year=0 Søk i designpriser] {{Wayback|url=http://www.norskdesign.no/finn-tidligere-mottakere/category8516.html?mainSearchCategory=227&articlesearchstring=tone+vigeland&firstCategorySearch=0&secondCategorySearch=0&year=0|date=20161025051138}}</ref> Etter kvart mottok ho også Statens arbeidsstipend i 1966, [[Statens garantiinntekt]] i 1978, [[Oslo bys kunstnerpris]] i 1987, den svenske [[Prins Eugen-medaljen]] i 1988 og [[Anders Jahres kulturpris]] i 2002. I 1996 blei ho utnemnd til kommandør av [[St. Olavs Orden]]. Vigeland er kjøpt inn av ei rekkje norske museum,<ref>{{Cite web|url=http://digitaltmuseum.no/search?query=Tone+Vigeland&search_context=1 |title=DigitaltMuseum: Søk: 'Tone Vigeland' |publisher=DigitaltMuseum |accessdate=1. mars 2012}}</ref> i tillegg til [[Victoria and Albert Museum]] i [[London]], [[Cooper-Hewitt Museum]] og [[Museum of Modern Art]] i [[New York by|New York]], National Museum of Modern Design i [[Tokyo]], [[Musée des Arts Décoratifs]] i [[Paris]], [[Pinakothek der Moderne]] i [[München]]. Eit høgdepunkt i karrieren hennar var ei retrospektiv utstilling som blei vist i Noreg, [[USA]] og [[Japan]] i perioden 1995–1998. I 2014 var Vigeland [[Festspillene i Bergen|festspeliutstillar]] i [[Bergen Kunsthall]].<ref>BT 20 sept. 2013, del 2 s.5.</ref> == Familie == Tone Vigeland var dotter av målaren [[Per Vigeland]], og med det sonedotter av [[Emanuel Vigeland]] og grandniese av [[Gustav Vigeland]].<ref>{{Kilde www|url=https://www.aftenposten.no/article/ap-L0EGaQ.html|tittel=Dette altermotivet er en skjult skatt fra krigen|besøksdato=2020-09-05|dato=15. oktober 2018|språk=nb|verk=www.aftenposten.no|}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://magasinetkunst.no/2014/06/13/tone-vigeland-kropp-rom/|tittel=Tone Vigeland: Fra kropp til rom|besøksdato=2020-09-05|dato=2014-06-13|språk=nb-NO|verk=Magasinet KUNST|sitat=Vigeland var bare 17 år da hun kom inn på Kunst- og håndverksskolen. Selv om farfaren het Emmanuel Vigeland, hans bror Gustav Vigeland og hennes far var kirkemaleren Per Vigeland, var det ikke stor applaus i stua for at Tone Vigeland skulle bli kunstner.}}</ref> ==Litteratur== * [[Cecilie Malm Brundtland]]. ''Tone Vigeland, jewellery + sculpture : movements in silver''. Stuttgart: Arnoldsche, 2003. 183 sider. Parallell engelsk og norsk tekst. ISBN 3-89790-185-4. Også utgåve med parallell tysk og engelsk tekst. * [[Jorunn Veiteberg]]. «Tone Vigeland : karrieren, arbeidet, smykkene, skulpturene» I: ''Kunsthåndverk'', nr 1/2, 2001 * ''[[Jan Groth (1938–2022)|Jan Groth]]: Tegninger, Tone Vigeland: Skulpturer''. Nordjyllands kunstmuseum, 2000. 93 sider. ISBN 87-88307-43-3 * ''Tone Vigeland : Norwegian Art Jewelry''. Tokyo: National Museum of Modern Art, 1997. 100 sider. Japansk tekst. * ''The Jewelry of Tone Vigeland 1958-1995''. Editor: [[Anniken Thue]]. Kunstindustrimuseet i Oslo, 1995. 109 sider. ISBN 82-7177-412-3 == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tone Vigeland|Tone Vigeland]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 19. mars 2024.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske smykkedesignarar]] [[Kategori:Norske sølvsmedar]] [[Kategori:St. Olavs Orden]] [[Kategori:Anders Jahres Kulturpris]] [[Kategori:Folk frå Oslo]] l0hbogazdqyuwaczw07n13nnshxspbl 0 414606 3683445 3539710 2026-11-09T09:12:36Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683445 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi}} '''Sofie Nørsteng''' ({{fødd-lua|1981 i [[Lillehammer]]}}) er ein [[Noreg|norsk]] [[kunstnar]] som arbeider med [[keramikk]]. == Utdanning == Nørsteng har utdanning frå Billedskolen København (2002–2006) og Gerrit Rietveld Academy i [[Amsterdam]] (2006–2007). Ho har også ein [[bachelor|bachelor-]] (2008–2011) og [[mastergrad]] (2012–2014) frå [[Kunsthøgskolen i Oslo]]. Etter fullført utdanning i 2015 mottok ho eit treårig arbeidsstipend for yngre nyutdanna kunstnarar.<ref>{{Kilde www|url=https://magasinetkunst.no/2017/09/28/hold-oye-sofie-norsteng/|tittel=Hold øye med: Sofie Nørsteng|besøksdato=2021-06-27|dato=2017-09-28|språk=nb-NO|verk=Magasinet KUNST}}</ref> == Utstillingar == === Soloutstillingar (i utval) === * 2018: ''Stedene. oss i mellom'', Galleri Fjordheim<ref>{{Kilde www|url=http://www.listen.no/|tittel=Listen|besøksdato=2021-06-27|verk=Listen}}</ref> * 2021: ''Stille liv'', Det Gule Huset<ref>{{Kilde www|url=https://www.detgulehuset.no/sofie-nrsteng|tittel=Sofie Nørsteng|besøksdato=2021-06-27|verk=Det Gule Huset}}</ref> === Gruppeutstillingar (i utval) === * 2013: ''It's a girl!'', Akershus kunstsenter (dagens Nitja kunstsenter), [[Lillestrøm]]<ref>{{Kilde www|url=http://www.akershuskunstsenter.no/2013/10/25/7463/|tittel=IT´S A GIRL!|besøksdato=2021-06-27|dato=2013-10-25|språk=nb-NO|verk=Akershus Kunstsenter|arkiv-dato=2021-06-27|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20210627174624/http://www.akershuskunstsenter.no/2013/10/25/7463/}}</ref> * 2017: ''Omformulerte forekomster'', Kunstnerforbundet, Oslo<ref>{{Kilde www|url=https://kunstnerforbundet.no/utstillinger/1206/%C2%ABomformulerte-forekomster%C2%BB|tittel=Omformulerte forekomster}}</ref> * 2018: ''Converging Bodies: Contemporary Norwegian Ceramics'', Patrick Parrish Gallery, [[New York by|New York]]<ref>{{Kilde www|url=http://www.patrickparrish.com/contemporary/item/1733|tittel=Patrick Parrish / collection / Sofie Nørsteng "Oss Imellom #1"|besøksdato=2021-06-27|verk=www.patrickparrish.com|arkiv-dato=2021-06-27|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20210627174620/http://www.patrickparrish.com/contemporary/item/1733}}</ref> * 2019: ''Working from the Inside'', med Belinda Blignaut, Oppland Kunstsenter, [[Lillehammer]]<ref>{{Kilde www|url=http://kunstopp.no/2019/03/07/fiction-and-forgery-av-lelloarnell-og-duoutstilling-med-sofie-norsteng-og-belinda-blignaut/|tittel=Working from the Inside med Sofie Nørsteng og Belinda Blignaut {{!}} Oppland Kunstsenter|besøksdato=2021-06-27|språk=nb-NO}}</ref> == Prisar og utmerkingar == I 2016 fekk Nørsteng [[Kunsthåndverkprisen]] under årsutstillinga til [[Norske Kunsthåndverkere]] i [[Fredrikstad]].<ref>{{Kilde www|url=https://norskekunsthandverkere.no/aktuelt/sofie-norsteng-tildeles-kunsthandverkprisen-2016|tittel=Sofie Nørsteng tildeles Kunsthåndverkprisen 2016|besøksdato=2021-06-27|dato=2016-09-16|språk=nb|verk=Norske Kunsthåndverkere}}</ref><ref>{{Kilde www|url=http://www.karenlidal.net/wp-content/uploads/nk_katalog_ars16.pdf|tittel=Norske Kunsthåndverkeres årsutstillingskatalog 2016}}</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sofie Nørsteng|Sofie Nørsteng]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 19. mars 2024.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske kunstnarar]] [[Kategori:Norske keramikarar]] [[Kategori:Folk frå Lillehammer]] 4bmuqdb4xrrhcqzajrfeoqd3xef0hjd 0 414615 3683443 3539798 2026-11-09T09:12:16Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683443 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi}} '''Belinda Ekornås''' ({{datoar}}) er ein [[Noreg|norsk]] [[psykolog]] som arbeider med [[militærpsykologi]] og forebygging av [[radikalisering]] og [[vald]]eleg ekstremisme. Ho er [[seniorforskar]] ved [[Nasjonalt kunnskapssenter om vald og traumatisk stress]] (NKVTS). == Utdanning og karriere == Ekornås blei [[cand.psychol.]] ved [[Universitetet i Bergen]] i 2000 og skreiv hovudoppgåve om ''Trening av militære team i en navigasjonssimulator''. Ho er godkjend som psykologspesialist og har [[doktorgrad]] i [[psykologi]] frå Universitetet i Bergen (2013).<ref>[https://www.uib.no/psyfa/45005/disputas-belinda-ekorn%C3%A5s Disputas – Belinda Ekornås], Det psykologiske fakultet, UiB</ref> Ho mottok Inspirasjonsprisen for 2013 frå [[Norsk Psykologforening]].<ref>[https://www.psykologforeningen.no/medlem/lokalavdelinger/akershus/inspirasjonsprisen/inspirasjonsprisen-2013-belinda-ekornaas Inspirasjonsprisen 2013: Belinda Ekornås] {{Wayback|url=https://www.psykologforeningen.no/medlem/lokalavdelinger/akershus/inspirasjonsprisen/inspirasjonsprisen-2013-belinda-ekornaas |date=20210923183622 }}, [[Norsk Psykologforening]]</ref> Ekornås har arbeidd med stress i militære team sidan ho var ferdigutdanna psykolog, og har vore tilknytta eit militærpsykologisk forskingsprosjekt ved [[Sjøkrigsskulen]]. Sidan 2020 har ho arbeidd med forskingsprosjektet ''Veteraners familier: Psykisk helse og hverdagsliv etter utenlandsoperasjoner'' ved NKVTS.<ref>[https://forsvaretsforum.no/afghanistan-veteraner/skal-forske-pa-veteranfamiliene-i-banebrytende-prosjekt/218125 Skal forske på veteranfamiliene i banebrytende prosjekt], ''Forsvarets forum''</ref><ref>{{Kilde www |url=https://www.nkvts.no/ansatt/ekornas-belinda/ |tittel=Belinda Ekornås |besøksdato=2021-09-23 |arkiv-dato=2021-09-23 |arkiv-url=https://web.archive.org/web/20210923183621/https://www.nkvts.no/ansatt/ekornas-belinda/ }}</ref><ref>[https://rvtsost.no/medarbeidere/belinda-ekornas Belinda Ekornås]</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Belinda Ekornås|Belinda Ekornås]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 20. mars 2024.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske psykologar]] [[Kategori:Norske forskarar]] [[Kategori:Nasjonalt kunnskapssenter om vald og traumatisk stress]] a7xpmpb5lc0skueh9nbyaaweuzg7901 0 414617 3683442 3539801 2026-11-09T09:12:14Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683442 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi}} '''Grete Anita Dyb''' ({{fødd-lua|23. april 1959 i [[Ålesund]]}}) er ein [[Noreg|norsk]] [[psykiater]] og [[terror]]forskar. Ho er [[forskar I]] ved [[Nasjonalt kunnskapssenter om vald og traumatisk stress]], [[professor II]] i barne- og ungdomspsykiatri ved [[Institutt for klinisk medisin ved UiO|Institutt for klinisk medisin]] og [[dekan|visedekan]] ved [[Det medisinske fakultet ved UiO|Det medisinske fakultet]] ved [[Universitetet i Oslo]].<ref>[https://www.uniforum.uio.no/nyheter/2022/09/hanne-flinstad-harbo-vann-dekanvalet-pa-det-medisi.html Hanne Flinstad Harbo vann dekanvalet på Det medisinske fakultetet]</ref> == Utdanning og karriere == Dyb er utdanna [[cand.med.]] ved Universitetet i Oslo i 1988, blei godkjend spesialist i barne- og ungdomspsykiatri i 2004 og blei [[Doctor medicinae.|dr.med.]] ved [[Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet]] i 2005.<ref>[http://www.med.uio.no/klinmed/personer/vit/gretedy/ Grete Dyb], [[Universitetet i Oslo]]</ref> Dyb forskar blant anna på posttraumatiske stressreaksjonar hos barn og ungdom, barnemishandling og seksuelle overgrep. Ho leiar eit forskingsprosjekt om dei psykiske verknadane av [[Terroråtaka 22. juli 2011|terroråtaka i Noreg 22. juli 2011]].<ref>[http://www.nrk.no/dokumentar/_-koblet-av-med-alkohol-etter-utoya-1.12038829 – Koblet av med alkohol etter Utøya], [[NRK]]</ref><ref>{{Kilde www |url=http://www.med.uio.no/klinmed/om/aktuelt/aktuelle-saker/2015/marie-spangberg-prisen.html |tittel=Artikkelpris til Grete Dyb for forskning på Utøyaoverlevende |besøksdato=2016-02-03 |arkiv-url=https://web.archive.org/web/20160130185837/http://www.med.uio.no/klinmed/om/aktuelt/aktuelle-saker/2015/marie-spangberg-prisen.html |arkivdato=2016-01-30 }}</ref> Ho var president i International Society for Traumatic Stress Studies (2015–2016).<ref>[https://www.istss.org/about-istss/istss-leadership.aspx 2015-2016 Executive Committee] {{Wayback|url=https://www.istss.org/about-istss/istss-leadership.aspx |date=20160131114456 }}, International Society for Traumatic Stress Studies</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Grete Dyb|Grete Dyb]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 20. mars 2024.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske psykiatrar]] [[Kategori:Professorar ved Universitetet i Oslo]] [[Kategori:Nasjonalt kunnskapssenter om vald og traumatisk stress]] [[Kategori:Folk frå Ålesund]] 8o5uf2029d8ovbl28dvx2uivocwwwdn 0 414621 3683441 3539889 2026-11-09T09:12:10Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683441 wikitext text/x-wiki {{Infoboks vitskapsfolk}} '''Nora Sveaass''' ({{datoar}}) er ein [[Noreg|norsk]] [[psykolog]] og [[professor emeritus]] ved [[Psykologisk institutt ved UiO|Psykologisk institutt]] ved [[Universitetet i Oslo]]. Ho har forska på [[flyktning]]ar, menneskerettsbrot og psykologiske konsekvensar av [[tortur]] og [[vald]] i tillegg til behandling og rehabilitering av offer for tortur og vald, inkludert kvinner utsette for [[seksuell vald i krig]] og konflikt.<ref>[http://www.sv.uio.no/psi/personer/vit/norasv/ Nora Sveaass], [[Universitetet i Oslo]]</ref> == Bakgrunn == Sveaass vaks opp i [[Brasil]].<ref>70 års omtale i Aftenposten 11. desember 2019</ref> Ho blei utdanna [[cand.psychol.]] ved Universitetet i Oslo i 1975 og blei [[Doktorgrad|dr.psychol.]] i 2001. Ho er spesialist i [[klinisk psykologi]]. == Karriere == Sveaass arbeidde som sjefpsykolog ved Psykososialt team for flyktningar i [[Helsedirektoratet (1945–1993)|Helsedirektoratet]] frå etableringa i 1986; eininga blei frå 1990 vidareført som Psykososialt senter for flyktningar ved Instituttgruppe for psykiatri ved [[Det medisinske fakultet ved UiO|Det medisinske fakultet]] ved Universitetet i Oslo, og blei innlemma i det UiO-eigde instituttet [[Nasjonalt kunnskapssenter om vald og traumatisk stress]] (NKVTS) i 2004, der Sveaass blei forskingsleiar for flyktninghelse og tvungen [[migrasjon]]. Ho blei utnemnd til [[førsteamanuensis]] ved Psykologisk institutt ved Universitetet i Oslo i 2008 og blei senere professor i psykologi. Nora Sveaass var medlem av [[SNs torturkomité]] (UNCAT) i to periodar frå 2005 til 2013, etter å ha blitt nominert av regjeringene i [[Norden|dei nordiske landa]].<ref>[https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/sveass_gjenvalgt/id581726/ Nora Sveaass gjenvalgt til FNs torturkomité], regjeringen.no</ref><ref>[[Simen Gonsholt]], «Torturoperatøren», [[Dagbladet]] Magasinet,19.12.2009, s. 8</ref> Ho er medlem av SNs subkomité for forebygging av tortur frå 2014, og er den einaste som har vore medlem av begge komiteene. Ho er ein av to nestleiarar i komiteen.<ref>[https://www.ohchr.org/EN/HRBodies/OPCAT/Pages/Membership.aspx Members of the UN Subcommittee on Prevention of Torture] - Office of the Un High Commissioner for Human Rights</ref> Sveaass leiar prosjektet ''Mental Health and Human Rights Info'',<ref>{{Citation|title=About|url=https://www.hhri.org/about-2/|website=MHHRI|accessdate=2024-03-21}}</ref> som formidlar kunnskap, retningsliner og erfaringar til folk som gjennom arbeidet sitt møter menneske utsette for grove menneskerettsbrot i samband med krig, konflikt og katastrofar. Ho er medlem i rådet i [[Den norske Helsingforskomité]].<ref>{{Citation|title=Board and council|url=https://www.nhc.no/en/board-and-council/|website=Norwegian Helsinki Committee|accessdate=2024-03-21|language=en-GB}}</ref> == Prisar og utmerkingar == Sveaass mottok Bjørn Kristiansens minnepris frå [[Norsk Psykologforening]] i 1996 og [[Amnesty International]]s menneskerettspris for 2009.<ref>[http://www.psykologforeningen.no/pf/Foreningen/Nyheter-og-aktuelt/Aktuelt/Amnesty-prisen-til-Nora-Sveaass Psykologforeningen] {{Wayback|url=http://www.psykologforeningen.no/pf/Foreningen/Nyheter-og-aktuelt/Aktuelt/Amnesty-prisen-til-Nora-Sveaass |date=20150214115453 }}</ref><ref>[http://humanrightshouse.org/Articles/12698.html Nora Sveaass wins Norwegian Amnesty's award for 2009] {{Wayback|url=http://humanrightshouse.org/Articles/12698.html |date=20151222085905 }} - Human Rights House Foundation 4. desember 2009</ref><ref>[http://www.amnesty.no/aktuelt/flere-nyheter/etterlengtet-hyllest-av-nora-sveaass Etterlengtet hyllest av Nora Sveaass] - Amnesty International Norge 9. desember 2009</ref> I 2018 fekk ho menneskerettsprisen til UiO<ref>[https://www.uniforum.uio.no/nyheter/2018/09/nora-sveaass-far-tildelt-uios-menneskerettighetspr.html UiOs mnneskerettighetspris til Nora Sveaass] - Uniforum/UiO 20. sept. 2018</ref> og [[Akademikerprisen]].<ref>[https://www.uniforum.uio.no/nyheter/2018/10/nora-sveaass-tildelt-akademikerprisen-2018.html Nora Sveaass er tildelt Akademikerprisen] - Uniforum/UiO 24. oktober 2018</ref><ref>[https://akademikerne.no/2018/akademikerprisen-til-menneskerettighets-psykolog Akademikerprisen til menneskerettighets-psykolog] akademikerne.no 24. oktober 2018</ref> I 2019 blei Sveaass utnemnd til riddar av 1. klasse av [[St. Olavs Orden]] for sin innsats for [[menneskerettane]].<ref>{{Kilde www|url=http://www.kongehuset.no/nyhet.html?tid=172911&sek=26939|tittel=Utnevnelse til St. Olavs Orden|besøksdato=2019-09-15|dato=2019-09-12|språk=no|verk=www.kongehuset.no|}}</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Nora Sveaass|Nora Sveaass]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 20. mars 2024.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske psykologar]] [[Kategori:Professorar ved Universitetet i Oslo]] [[Kategori:Nasjonalt kunnskapssenter om vald og traumatisk stress]] [[Kategori:St. Olavs Orden]] [[Kategori:Menneskerettsforkjemparar]] r76bu8s5pd2k927buyubyainost1q5f 0 414623 3683440 3633084 2026-11-09T09:11:16Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683440 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi}} '''Gry Mølleskog''' ({{fødd-lua|27. januar 1962 i [[Bodø]]}}) er ein [[Noreg|norsk]] næringslivsleiar og tidlegare [[hoffsjef]] ved [[Det kongelege hoffet]].<ref>[https://www.kongehuset.no/artikkel.html?tid=210904&sek=112472 Hoffsjefen fratrer] - Det kongelige hoff 8. april 2022</ref> Mølleskog er no konsernsjef i det internasjonale live entertainment-selskapet All Things Live. Ho er også administrerande direktør for det norske dotterselskapet All Things Live Norway.<ref>{{Kilde www|url=http://www.allthingslive.com/news/new-group-ceo-of-all-things-live|tittel=New CEO appointed for All Things Live Group|besøksdato=2022-11-03|språk=en|verk=All Things Live}}</ref> == Karriere == Mølleskog var hoffsjef ved Det kongelege hoffet i [[Oslo]] frå 2015 til 2022.<ref>[http://www.kongehuset.no/artikkel.html?tid=30051&sek=30050 «Hoffsjefen»], Kongehuset, 11. august 2015. Lest 27. august 2015.</ref> Fleire norske medium rapporterte at ho var den fyrste kvinna i verda som leia eit kongeleg hoff.<ref>[http://www.nrk.no/ostlandssendingen/forste-kvinne-som-hoffsjef-1.12258220 «Første kvinne som hoffsjef»], ''NRK'', 13. mars 2015. Lest 5. september 2015.</ref><ref>[http://www.fremover.no/bodo/bodokvinne-blir-verdens-forste-kvinnelige-hoffsjef/s/5-17-34494 «Bodøkvinne blir verdens første kvinnelige hoffsjef»], ''Fremover'', 13. mars 2015. Lest 5. september 2015.</ref> Ho var tidlegare sjef for det kongelege sekretariatet ved Det kongelige hoffet.<ref>[http://www.kongehuset.no/nyhet.html?tid=126271&sek=26939 «Gry Mølleskog blir ny hoffsjef»], Kongehuset, 13. mars 2015. Lest 13. mars 2015.</ref><ref>[http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.8304700 «Mette-Marits venninne blir sjef for ny hoffstab»], ''NRK'', 31. august 2012.</ref> Mølleskog er utdanna som Master of Management frå [[Handelshøyskolen BI]]. Ho var i perioden 2006-2011 seniorpartnar i selskapet Korn/Ferry International AS i Oslo.<ref>[http://www.kornferry.com/bios/GryMolleskog «Gry Mølleskog»] {{Wayback|url=http://www.kornferry.com/bios/GryMolleskog |date=20081121021053 }}, Korn/Ferry International.</ref> Ho var i 23 år tilsett i [[Scandinavian Airlines|SAS]] og var blant anna senior vice president og leia avdelinga for dei kabintilsette i flyselskapet.<ref>Stig Tore Laugen: [http://www.vg.no/nyheter/innenriks/kronprinsparet/artikkel.php?artid=134861 «Bryter med kronprinsparet»], ''VG'', 21. oktober 2006.</ref> Frå 2004 til 2006 var ho stabssjef for staben til kronprinsparet ved Det kongelege hoffet.<ref>Stig Tore Laugen: [http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=164778 «Håndplukker ny stabssjef»], ''VG'', 7. desember 2006.</ref> Mølleskog har også hatt ei rekkje styre- og styreleiarverv, blant anna i [[Norsk Folkemuseum]], Norwegian Property ASA, Quartz+Co, [[Posten Norge]], [[SAS]], [[Kronprinsparets humanitære fond]] og DnB NOR Finans. Ho har også vore styreleiar i Oslo Sporvognsdrift/Oslotrikken og nestleiar i styret til [[Hurtigruten AS|Hurtigruten Group AS]].<ref>Svein Snefjellå: [http://www.an.no/nyheter/article2479601.ece «Gry skal jakte hoder»], ''Avisa Nordland'', 19. desember 2006.</ref> Mølleskog er styremedlem i Stiftelsen H.M. Dronning Sonjas kunstnerstipend, som deler ut [[Queen Sonja Print Award]].<ref>[http://www.kongehuset.no/artikkel.html?tid=92424&sek=92423 «Dronningens kunstnerstipend»], Kongehuset, 23. mai 2014.</ref> == Utmerkingar == Gry Mølleskog blei 8. september 2022 tildelt Storkross av [[St. Olavs Orden]] for «fortjenstfullt virke i Kongefamiliens tjeneste». Ho blei utnemnd til kommandør med stjerne av St. Olavs Orden 20. desember 2021, Kongens Erindringsmedalje i 2018 og [[Kongens fortenestemedalje]] i 2012 som leiar for det kongelige sekretariat. I 2006 blei ho utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.<ref>[https://www.kongehuset.no/tildelinger.html?tid=28028&sek=27995&q=M%C3%B8lleskog&type=&aarstall= Tildelinger - Gry Mølleskog] - kongehuset.no</ref> Ho er også kommandør med stjerne av den danske [[Dannebrogordenen]], har motteke storkrossen av [[Republikken Italias fortensteordenen]]<ref>[http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=140746 Dettaglio decorato] {{Wayback|url=http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=140746 |date=20131219010449 }}, Presidente della Repubblica.</ref> og er storoffiser av den [[Portugal|portugisiske]] [[Fortjenstordenen i Portugal|Fortenesteordenen]].<ref>[http://www.ordens.presidencia.pt/?idc=154&list=1 CIDADÃOS ESTRANGEIROS AGRACIADOS COM ORDENS PORTUGUESAS], database over ordenstildelinger, Portugals presidentembete.</ref> I 2017 blei ho tildelt storkross av [[Den islandske falkeordenen]] i samband med statsbesøket til den islandske presidenten i Noreg.<ref>[http://forseti.is/falkaordan/orduhafaskra/#page=2 Orðuhafaskrá] {{Wayback|url=http://forseti.is/falkaordan/orduhafaskra/#page=2 |date=20170416125617 }}, oversikt over tildelinger fra Islands president. Lest 15. april 2017.</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Gry Mølleskog|Gry Mølleskog]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 20. mars 2024.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Personar tilknytta Det kongelege hoffet]] [[Kategori:St. Olavs Orden]] [[Kategori:Kommandørar av St. Olavs Orden]] [[Kategori:Storkross av St. Olavs Orden]] [[Kategori:Den islandske falkeordenen]] [[Kategori:Republikken Italias fortenestesorden]] [[Kategori:Portugals fortenestesorden]] [[Kategori:Folk frå Bodø]] 7n59uifux7lgvzhwsc95g66nrtqobra 0 414630 3683439 3539903 2026-11-09T09:10:51Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683439 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi}} '''Mona Elisabeth Brøther''' ({{fødd-lua|9. januar 1952 i [[Oslo]]}}) er ein [[Noreg|norsk]] tidlegare [[diplomat]]. Ho har vore norsk ambassadør til [[Canada]], [[Chile]], [[Ecuador]], [[Peru]] og [[Venezuela]]. == Karriere == Brøther er [[cand.mag.]] frå [[Universitetet i Oslo]] i 1978 og blei tatt opp på [[Utanriksdepartementets aspirantkurs]] i 1979. Ho tiltreddee som ambassadesekretær ved [[Den norske ambassaden i Caracas]] i 1981.<ref>Elisabeth Vislie, ''Vår kvinne i Syd-Amerika'' i Aftenpostens aftenutgave, 20. august 1983.</ref> Frå 1989 til 1989 hadde ho leiarstillingar i pressekontoret til UD, i kulturseksjonen i UD og deretter i seksjon for miljø og bærekraftig utvikling. Brøther var [[ambassadør]] til [[Chile]] i perioden 2000–2004 med sideakkreditering i [[Lima]], [[Peru]] og [[Quito]], [[Ecuador]].<ref>''Chile slår Norge på laks'' i Adresseavisen den 7. august 2001.</ref> Brøther leia prosjektgruppa for formaliseringsagendaen i UD og givarlandsgruppa til ''Commission on Legal Empowerment of the Poor'' i perioden 2005-2008. Kommisjonen blei leia av [[Madeleine Albright]] frå USA og Hernando de Soto frå [[Peru]]. I perioden 2008–2009 var Brøther fungerande ambassadør ved [[Den norske ambassaden i Caracas]] i [[Venezuela]], og i 2009 blei ho utnemnd til avdelingsdirektør og nestleiar i Avdeling for kultur, norgesfremme og protokoll i Utanriksdepartementet. Frå 2012 til 2016 var ho den norske ambassadøren i [[Canada]].<ref>70 års omtale i Aftenposten 9. januar 2021</ref> I perioden 2006-2007 var Brøther leiar av avdelinga til [[Norsk Tjenestemannslag|NTL]] i Utanriksdepartementet. I 2017 stod Brøther på 6. plass på stortingsvallista til Oslo [[Miljøpartiet Dei Grøne|MDG]] og har vore den internasjonale kontakten for og medlem av sentralstyret til MDG.<ref>{{Kilde www|url=https://www.valg.no/globalassets/dokumenter-2017/valglister-og-kandidater-2017/03-oslo.pdf|tittel=valglister-og-kandidater-2017 Oslo|besøksdato=2020-05-13}}</ref> Ho er assosiert partnar hos analysebyrået Menon Economics og spesialrådgjevar i [[NOREF]]. Brøther har saman med ektefelleen Åsmund Baklien kjøpt og rehabilitert [[Den blå lanterne]] på [[Lyngør]]. == Utmerkingar == Brøther er kommandør av [[Den Kongelige Norske Fortjenstorden]].<ref>''Norges statskalender 2008''</ref> Ho er også tildelt storkross av den chilenske [[Bernardo O'Higgins-ordenen]]. == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Astrid Krag|Astrid Krag]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 12. mars 2024.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske ambassadørar]] [[Kategori:Norske diplomatar]] [[Kategori:Norske ambassadørar til Canada]] [[Kategori:Norske ambassadørar til Chile]] [[Kategori:Norske ambassadørar til Ecuador]] [[Kategori:Norske ambassadørar til Peru]] [[Kategori:Norske ambassadørar til Venezuela]] [[Kategori:Den Kongelege Norske Fortenesteorden]] [[Kategori:Bernardo O'Higgins-ordenen]] [[Kategori:Folk frå Oslo]] dp5hqdalqw0bu497mc6dehq2ykxe6mx 0 414639 3683438 3539965 2026-11-09T09:10:43Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683438 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar|bilete=Vjosa Osmani1.jpg}} '''Vjosa Osmani-Sadriu''' ({{fødd-lua|17. mai 1982 i [[Mitrovica]]}}) er ein kosovisk [[jurist]] og [[politikar]] som 4. april 2021 blei vald til president i [[Kosovo]]. Før dette var ho president i [[den kosoviske nasjonalforsamlinga]], og i kraft av dette vervet var ho fungerande president i [[Kosovo]] frå 5. november 2020. Ho er [[professor]] i [[juss]] ved [[Universitetet i Priština]] og [[Gjesteforskar|gjesteprofessor]] ved [[University of Pittsburgh|Universitetet i Pittsburgh]]. Ho tilhøyrde det sentrum-høgreorienterte partiet [[Lidhja Demokratike e Kosovës]] (LKD) og var statsministerkandidat for partiet ved parlamentsvalet i Kosovo i 2019.<ref name="auto">{{kilde www | url=https://vloranews.al/lajme/vjosa-osmani-femra-e-pare-si-kandidate-per-kryeministre-e-diplomuar-ne-shba/ | tittel=Vjosa Osmani, femra e parë si kandidate për kryeministre, e diplomuar në SHBA | utgiver=Vlora News | dato=25. august 2019}}</ref> Før presidentvalet i 2021 braut ho ut av LDK og stifta partiet [[Guxo]] (‘tør!’) som stilte felles valliste med sentrum-venstrepartiet [[Vetëvendosje]].<ref>{{cite web|url=https://gazetablic.com/keta-jane-7-deputetet-e-listes-guxo-te-vjosa-osmanit/|title=Këta janë 7 deputetët e listës "Guxo" të Vjosa Osmanit|language=al|website=Gazeta Blic|date=4. mars 2021|access-date=2021-05-11|archive-date=2021-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210328032921/https://gazetablic.com/keta-jane-7-deputetet-e-listes-guxo-te-vjosa-osmanit/}}</ref> == Biografi == Osmani-Sadriu er fødd 17. mai 1982 i [[Mitrovica]] i det dåverande [[Jugoslavia]] og seinare del av [[Kosovo]]. Ho har [[mastergrad]] og [[doktorgrad]] i juss frå Universitetet i Priština og har undervist i [[internasjonal rett]] og [[statsrett]] både i [[Priština]] og ved Universitetet i Pittsburgh. Ho er leiar for utanrikskomitéen til nasjonalforsamlinga og har også hatt leiarverv i andre komitéar. I tillegg til morsmålet snakkar ho [[engelsk]], [[tyrkisk]], [[spansk]] og [[serbisk]], og ho har gjeve ut ei rekkje bøker innanfor sitt juridiske fagfelt. Osmani er gift og har to barn.<ref name="auto"/> == Politisk karriere == 27. august 2009 blei Osmani utnemnd til stabsleiar for president [[Fatmir Sejdiu]]. I 2019 blei ho vald inn til sin tredje periode i nasjonalforsamlinga. Politisk er ho kjend for sitt engasjement for sjølvstendet til Kosovo.<ref name="auto"/> I 2019 var Osmani statsministerkandidat for partiet sitt Lidhja Demokratike e Kosovës og ho meinte landet var modent for ein kvinneleg statsminister. I valkampen la ho vekt på å kjempe imot korrupsjon og å fremje marknadsreformar.<ref>{{kilde www | tittel=Kosovo to Elect New Parliament Amid Anger Over Graft, Unemployment | url=https://www.voanews.com/europe/kosovo-elect-new-parliament-amid-anger-over-graft-unemployment | utgiver=Reuters | dato=1. oktober 2019}}</ref><ref>{{kilde www | tittel=Opposition Vetevendosje Party Triumphs in Kosovo Election | url=https://balkaninsight.com/2019/10/07/opposition-vetevendosje-party-triumphs-in-kosovo-election/ | forfatter1=Maja Zivanovic |forfatter2=Perparim Isufi | dato=7. oktober 2019 | utgiver=Balkan Insight}}</ref> Den 4. april 2021 valde nasjonalforsamlinga Osmani som landets president. Valet av Osmani var lenge truga av ein boikott i parlamentet. Til slutt blei ho likevel vald av 71 av 120 medlemmar i parlamentet. 82 medlemmar var til stades under avrøystinga og 11 av dei gav ugyldige røyster.<ref>{{Kilde www|url=https://www.rferl.org/a/kosovo-election-president-parliament-kurti-vetevendosje/31185829.html|tittel=Kosovo's Parliament Elects Reformist Lawyer Osmani As President|besøksdato=2021-04-05|språk=en|verk=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref><ref name=":0">{{Kilde www|url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/vjosa-osmani-zur-staatspraesidentin-des-kosovo-gewaehlt-a-c1409b89-e6d3-4b25-81b5-60ed3133c434|tittel=Kosovo: Vjosa Osmani zur Präsidentin gewählt|besøksdato=2021-04-05|fornavn=DER|etternavn=SPIEGEL|språk=de|verk=www.spiegel.de}}</ref> Ved valet av Osmani hadde Kosovo stått utan president sidan 2020, då [[Hashim Thaçi]] blei tiltalt for [[krigsbrotsverk]]. Osmani vikarierte i vervet i kraft av å vere president i nasjonalforsamlinga.<ref name=":0" /> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vjosa Osmani|Vjosa Osmani]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 21. mars 2024.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Kosoviske presidentar]] [[Kategori:Kosoviske politikarar]] [[Kategori:Kosoviske professorar]] [[Kategori:Kosoviske juristar]] [[Kategori:Folk frå Mitrovica]] cc8cwa0apomunpsfful4pjf3q1uevj2 3683482 3683438 2026-11-09T10:34:53Z Ranveig 39 3683482 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar|bilete=Vjosa Osmani1.jpg}} '''Vjosa Osmani-Sadriu''' ({{fødd-lua|17. mai 1982 i [[Mitrovica]]}}) er ein kosovisk [[jurist]] og [[politikar]] som 4. april 2021 blei vald til president i [[Kosovo]]. Før dette var ho president i [[den kosoviske nasjonalforsamlinga]], og i kraft av dette vervet var ho fungerande president i [[Kosovo]] frå 5. november 2020. Ho er [[professor]] i [[juss]] ved [[Universitetet i Priština]] og [[Gjesteforskar|gjesteprofessor]] ved [[University of Pittsburgh|Universitetet i Pittsburgh]]. Ho tilhøyrde det sentrum-høgreorienterte partiet [[Lidhja Demokratike e Kosovës]] (LKD) og var statsministerkandidat for partiet ved parlamentsvalet i Kosovo i 2019.<ref name="auto">{{kilde www | url=https://vloranews.al/lajme/vjosa-osmani-femra-e-pare-si-kandidate-per-kryeministre-e-diplomuar-ne-shba/ | tittel=Vjosa Osmani, femra e parë si kandidate për kryeministre, e diplomuar në SHBA | utgiver=Vlora News | dato=25. august 2019}}</ref> Før presidentvalet i 2021 braut ho ut av LDK og stifta partiet [[Guxo]] (‘tør!’) som stilte felles valliste med sentrum-venstrepartiet [[Vetëvendosje]].<ref>{{cite web|url=https://gazetablic.com/keta-jane-7-deputetet-e-listes-guxo-te-vjosa-osmanit/|title=Këta janë 7 deputetët e listës "Guxo" të Vjosa Osmanit|language=albansk|website=Gazeta Blic|date=4. mars 2021|access-date=2021-05-11|archive-date=2021-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210328032921/https://gazetablic.com/keta-jane-7-deputetet-e-listes-guxo-te-vjosa-osmanit/}}</ref> == Biografi == Osmani-Sadriu er fødd 17. mai 1982 i [[Mitrovica]] i det dåverande [[Jugoslavia]] og seinare del av [[Kosovo]]. Ho har [[mastergrad]] og [[doktorgrad]] i juss frå Universitetet i Priština og har undervist i [[internasjonal rett]] og [[statsrett]] både i [[Priština]] og ved Universitetet i Pittsburgh. Ho er leiar for utanrikskomitéen til nasjonalforsamlinga og har også hatt leiarverv i andre komitéar. I tillegg til morsmålet snakkar ho [[engelsk]], [[tyrkisk]], [[spansk]] og [[serbisk]], og ho har gjeve ut ei rekkje bøker innanfor sitt juridiske fagfelt. Osmani er gift og har to barn.<ref name="auto"/> == Politisk karriere == 27. august 2009 blei Osmani utnemnd til stabsleiar for president [[Fatmir Sejdiu]]. I 2019 blei ho vald inn til sin tredje periode i nasjonalforsamlinga. Politisk er ho kjend for sitt engasjement for sjølvstendet til Kosovo.<ref name="auto"/> I 2019 var Osmani statsministerkandidat for partiet sitt Lidhja Demokratike e Kosovës og ho meinte landet var modent for ein kvinneleg statsminister. I valkampen la ho vekt på å kjempe imot korrupsjon og å fremje marknadsreformar.<ref>{{kilde www | tittel=Kosovo to Elect New Parliament Amid Anger Over Graft, Unemployment | url=https://www.voanews.com/europe/kosovo-elect-new-parliament-amid-anger-over-graft-unemployment | utgiver=Reuters | dato=1. oktober 2019}}</ref><ref>{{kilde www | tittel=Opposition Vetevendosje Party Triumphs in Kosovo Election | url=https://balkaninsight.com/2019/10/07/opposition-vetevendosje-party-triumphs-in-kosovo-election/ | forfatter1=Maja Zivanovic |forfatter2=Perparim Isufi | dato=7. oktober 2019 | utgiver=Balkan Insight}}</ref> Den 4. april 2021 valde nasjonalforsamlinga Osmani som landets president. Valet av Osmani var lenge truga av ein boikott i parlamentet. Til slutt blei ho likevel vald av 71 av 120 medlemmar i parlamentet. 82 medlemmar var til stades under avrøystinga og 11 av dei gav ugyldige røyster.<ref>{{Kilde www|url=https://www.rferl.org/a/kosovo-election-president-parliament-kurti-vetevendosje/31185829.html|tittel=Kosovo's Parliament Elects Reformist Lawyer Osmani As President|besøksdato=2021-04-05|språk=en|verk=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref><ref name=":0">{{Kilde www|url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/vjosa-osmani-zur-staatspraesidentin-des-kosovo-gewaehlt-a-c1409b89-e6d3-4b25-81b5-60ed3133c434|tittel=Kosovo: Vjosa Osmani zur Präsidentin gewählt|besøksdato=2021-04-05|fornavn=DER|etternavn=SPIEGEL|språk=de|verk=www.spiegel.de}}</ref> Ved valet av Osmani hadde Kosovo stått utan president sidan 2020, då [[Hashim Thaçi]] blei tiltalt for [[krigsbrotsverk]]. Osmani vikarierte i vervet i kraft av å vere president i nasjonalforsamlinga.<ref name=":0" /> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vjosa Osmani|Vjosa Osmani]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 21. mars 2024.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Kosoviske presidentar]] [[Kategori:Kosoviske politikarar]] [[Kategori:Kosoviske professorar]] [[Kategori:Kosoviske juristar]] [[Kategori:Folk frå Mitrovica]] auh8qons0qcowwixny1eb0mgvttbtuy 0 414652 3683437 3540134 2026-11-09T09:10:39Z Ranveig Alternativ 138520 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683437 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Paula-Mae Weekes''' ({{datoar}}<ref>[https://otp.tt/the-president/thepresident/ «The President’s Profile»], The Office of the President of Trinidad and Tobago. Lese 25. mars 2018.</ref>) er ein trinidadisk [[jurist]] som var president i [[Trinidad og Tobago]] frå 19. mars 2018 til 20. mars 2023. Weekes etterfølgde [[Anthony Carmona]] og blei fyrste kvinne i presidentembetet. Ho var også den andre kvinnelege presidenten i Amerika av afrikansk avstamming etter [[Ertha Pascal-Trouillot]].<ref>{{Cite web|date=2018-06-18|title=Paula Mae Weekes, la nouvelle sensation du monde politique caraïbéen|url=https://dofen.news/paula-mae-weekes-la-nouvelle-sensation-du-monde-politique-caraibeen/|access-date=2021-05-11|website=Dofen News|language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web|title=Caribbean Elections – Learning Resources: Electoral Systems in the Caribbean|url=http://www.caribbeanelections.com/education/politics/women.asp|access-date=2021-05-11|website=caribbeanelections.com|archive-date=16 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316120611/http://caribbeanelections.com/education/politics/women.asp}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.blackpast.org/global-african-history/people-global-african-history/weekes-paula-mae-1958/ |title=Paula Mae Weekes (1958- ) • BlackPast |date=2018-09-23 |website=BlackPast |language=en-US |access-date=2019-04-01}}</ref> == Liv og virke== === Bakgrunn === Weekes blei fødd i [[Port of Spain]]. Etter vidaregåande skulegang ved Bishop Anstey High School i [[Port of Spain]], byrja ho på jusstudium ved [[University of the West Indies]] på Cave Hill på [[Barbados]]. Ho har bachelorgrad i juss frå der og ''Legal Education Certificate'' frå [[Hugh Wooding Law School]] i [[St. Augustine på Trinidad|St. Augustine]] i heimlandet. Ho blei advokat i 1982.<ref name="Newsday"/> I 2000 var Weekes ''fellow'' ved [[Commonwealth Judicial Education Institute]] i [[Halifax i Nova Scotia|Halifax]] i [[Canada]].<ref>[http://cjei.org/fellows.html «Fellows»], Commonwealth Judicial Education Institute. Lese 23. januar 2018.</ref> === Jurist- og dommarkarriere === Weekes arbeidde for [[påtalemakta]] i elleve år. Frå 1993 var ho privatpraktiserande advokat.<ref name="Newsday"/><ref name="CNC3">[http://www.cnc3.co.tt/press-release/what-do-we-know-about-paula-mae-weekes «What do we know about Paula-Mae Weekes?»] {{Wayback|url=http://www.cnc3.co.tt/press-release/what-do-we-know-about-paula-mae-weekes |date=20181118205841 }}, ''CNC3'', 5. januar 2018. Lese 21. januar 2018.</ref> I 1996 blei Weekes utnemnd til dommar i High Court. Frå 2005 til 2016, då ho gjekk av med pensjon, var ho appellrettsdommar i [[høgsterett]].<ref name="Newsday"> [http://newsday.co.tt/2018/01/06/paula-mae-weekes-in-a-nutshell/ «Paula Mae Weekes in a nutshell»], ''Newsday'', 6. januar 2018. Lese 23. januar 2018.</ref> I februar 2017 blei Weeks dommar på [[Turks- og Caicosøyane]], der ho blei innsett som dommar i Turks and Caicos Islands Court of Appeal.<ref>[http://suntci.com/mspaulamae-weekes-appointed-court-of-appeal-judge-in-turks-and-caicos-isl-p2615-106.htm «Ms.Paula-Mae Weekes appointed Court of Appeal judge in Turks and Caicos Islands»], ''Turks and Caicos Sun'', 27. februar 2017. Lese 23. januar 2018.</ref> Ved sida av arbeidet som dommar, har Weekes undervist. I åra 2011 til 2016 heldt ho kurs i [[etikk]] ved Hugh Wooding Law School.<ref name="CNC3"/> Ho har også vore aktiv innan [[Organisasjonen for austkaribiske statar]].<ref name="jamaicaobserver"/> ===Den anglikanske kyrkja=== Weekes har hatt ei leiarrolle i [[den anglikanske kyrkja]], der ho i 20 år har vore [[kanslar]] for {{ikkjeraud|bispedømmet Trinidad og Tobago}} i {{ikkjeraud|Church in the Province of the West Indies}}.<ref>[https://guardian.co.tt/news/2018-01-18/chancellor-commander-chief «From Chancellor to Commander-in-Chief»] {{Wayback|url=https://guardian.co.tt/news/2018-01-18/chancellor-commander-chief |date=20180124135603 }}, ''Trinidad & Tobago Guardian'', 19. januar 2018. Lese 23. januar 2018.</ref> === President === Weekes blei nominert til presidentembetet av statsminister [[Keith Rowley]].<ref>[http://www.trinidadexpress.com/20180105/news/paula-for-president-who-is-she «Paula for President - who is she?»] {{Wayback|url=http://www.trinidadexpress.com/20180105/news/paula-for-president-who-is-she |date=20180124005810 }}, ''Sunday Express'', 5. januar 2018. Lese 23. januar 2018.</ref> Nominasjonen fekk støtte frå opposisjonen og det blei ikkje nominert andre kandidatar.<ref name="jamaicaobserver">[http://www.jamaicaobserver.com/latestnews/T%26T_elects_first_female_head_of_state?profile=1228 «T&T elects first female head of state»], ''Jamaica Observer'', 19. januar 2018. Lese 23. januar 2018.</ref> Weekes blei dimed erklært som valvinnar då valforsamlinga møttest.<ref>[http://www.looptt.com/content/its-official-tt-elects-first-female-president «It’s official: T&T elects first female President»] {{Wayback|url=http://www.looptt.com/content/its-official-tt-elects-first-female-president |date=20180124005814 }}, ''Loop'', 19. januar 2018.</ref> Weekes blei fyrste kvinne vald til embetet som president i Trinidad og Tobago.<ref>[http://www.commonwealthcbc.com/news/trinidad-and-tobagos-first-female-president-elected «Trinidad and Tobago’s First Female President Elected»] {{Wayback|url=http://www.commonwealthcbc.com/news/trinidad-and-tobagos-first-female-president-elected |date=20180124011035 }}, ''Commonwealth Business Communications'', 12. januar 2018. Lese 23. januar 2018.</ref> Weekes blei innsett i presidentembetet 19. mars 2018.<ref>[http://www.looptt.com/content/history-making-tts-first-female-president-sworn «History in the making as T&T's first female president sworn in»] {{Wayback|url=http://www.looptt.com/content/history-making-tts-first-female-president-sworn |date=20180320043933 }}, ''Loop'', 19. mars 2018. Lese 19. mars 2018.</ref> Ho blei etterfølgd av [[Christine Kangaloo]] i mars 2023.<ref>{{Citation|title=Photos of the Day: President Inauguration - Trinidad and Tobago Newsday|url=https://newsday.co.tt/2023/03/20/photo-of-the-day-president-inauguration/,%20https://newsday.co.tt/2023/03/20/photo-of-the-day-president-inauguration/|website=newsday.co.tt|date=2023-03-21|accessdate=2024-03-23|language=en-US|first=Roger|last=Jacob}}</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Paula-Mae Weekes|Paula-Mae Weekes]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 22. mars 2024.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{Trinidadiske presidentar}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Trinidadiske presidentar]] [[Kategori:Trinidadiske politikarar]] [[Kategori:Trinidadiske dommarar]] [[Kategori:Trinidadiske juristar]] [[Kategori:Folk frå Port of Spain]] [[Kategori:Første kvinnelege stats- og regjeringsleiarar]] hocve9kejmstij7n0fnvqywry4055jk 0 414653 3683436 3540135 2026-11-09T09:10:35Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683436 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Christine Carla Kangaloo''' ({{datoar}}<ref>{{kilde www |tittel=FROM RED HOUSE TO PRESIDENT'S HOUSE |url=https://trinidadexpress.com/news/local/from-red-house-to-president-s-house/article_780064d4-8e30-11ed-aa20-0360332a3440.html |fornavn=Ria |etternavn=Taitt|dato=7. januar 2023|utgiver=Trinidad Express Newspapers}}</ref>) er ein trinidadisk [[politikar]] som har vore president av [[Trinidad og Tobago]] sidan 20. mars 2023. Ho er den andre kvinnelege presidenten i landet. Ho var frå 2015 senatspresident til ho gjekk av i 2023 for å stille som presidentkandidat. Ho representerer sentrum-venstrepartiet People's National Movement. Sidan ho fyrste gongen blei vald inn i senatet i 2001 har ho også hatt fleire ministerpostar.<ref>{{kilde www |tittel=Trinidad and Tobago Parliament |url=http://www.ttparliament.org/officers.php?mid=72 |utgiver=Trinidad and Tobago Parliament |besøksdato=2023-10-11 |arkiv-dato=2018-04-01 |arkiv-url=https://web.archive.org/web/20180401114510/http://www.ttparliament.org/officers.php?mid=72 }}</ref><ref>{{kilde www |tittel=More places for T&T law students at St Augustine campus |url=http://www.guardian.co.tt/news/more-places-for-tt-law-students-at-st-augustine-campus-6.2.328205.143ee33358 |utgiver=Trinidad and Tobago Guardian}}</ref> == Karriere == Kangaloo har juridisk utdanning med [[bachelorgrad]] frå University of the West Indies og frå Hugh Wooding Law School. Kangaloo blei vald inn i senatet fyrste gong i 2001. Frå 2002 til 2005 arbeidde ho ved statsministerens kontor, og frå 2005 til 2007 var ho justisminister.<ref>{{kilde www |tittel=The Trinidad Guardian -Online Edition Ver 2.0 |url=http://legacy.guardian.co.tt/archives/2005-05-15/news3.html |utgiver=Trinidad and Tobago Guardian |besøksdato=2023-10-11 |arkiv-dato=2020-07-17 |arkiv-url=https://web.archive.org/web/20200717234739/http://legacy.guardian.co.tt/archives/2005-05-15/news3.html }}</ref><ref>{{kilde www |tittel=The Trinidad Guardian -Online Edition Ver 2.0 |utgiver=Trinidad and Tobago Guardian |url=http://legacy.guardian.co.tt/archives/2007-10-20/news5.html |besøksdato=2023-10-11 |arkiv-dato=2020-07-15 |arkiv-url=https://web.archive.org/web/20200715150939/http://legacy.guardian.co.tt/archives/2007-10-20/news5.html }}</ref> Ved valet i 2007 blei ho innvald i Representanthuset (parlamentet i Trinidad og Tobago består av to kammer, Representanthuset og Senatet).<ref>{{kilde www |tittel=?PM: Two elections coming this year |url=http://www.guardian.co.tt/article-6.2.332638.79a5a1be25 |utgiver=Trinidad and Tobago Guardian}}</ref><ref>{{kilde www |tittel=Battle over Marabella sports ground |url=https://archives.newsday.co.tt/2008/03/05/battle-over-marabella-sports-ground/ |utgiver=Trinidad and Tobago Newsdday|dato=5. mars 2008}}</ref> I 2015 fekk Kangaloo sete i Senatet og blei vald til senatspresident 23. september same år. I 2023 sa ho frå seg dette vervet for å stille som presidentkandidat. Presidenten av Trinidad og Tobago blir vald av eit valkollegium beståande av alle medlemmane i Representanthuset og Senatet. Kangaloo blei 20. januar 2023 vald med 48 røyster, mens motkandidaten {{ikkjeraud|Israel Raja-Khan}} fekk 22 røyster.<ref>{{kilde www | url=https://tt.loopnews.com/content/electoral-college-selects-christine-kangaloo-tts-next-president | tittel=Electoral College elects Christine Kangaloo as T&T's seventh President &#124; Loop Trinidad & Tobago }}</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Christine Kangaloo|Christine Kangaloo]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 22. mars 2024.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{Trinidadiske presidentar}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Trinidadiske presidentar]] [[Kategori:Trinidadiske politikarar]] [[Kategori:Trinidadiske justisministrar]] [[Kategori:Trinidadiske juristar]] al3v8t7oiwgig108ymqv4mys2ofcfs2 0 414804 3683471 3673103 2026-11-09T10:10:30Z Ranveig 39 Oppdat. 3683471 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Debra Anne Haaland''' ({{fødd-lua|2. desember 1960 i {{ikkjeraud|Winslow i Arizona|Winslow}} i [[Arizona]] i [[USA]]}}) er ein [[USA|USA-amerikansk]] [[jurist]] og [[politikar]] for [[Det demokratiske partiet i USA|Det demokratiske partiet]] frå [[Delstatar i USA|delstaten]] [[New Mexico]]. Haaland blei utnemnd til innanriksminister i USA 16. mars 2021 som den fyrste innanriksministeren med urfolksbakgrunn.<ref>{{Kilde www|url=https://www.nrk.no/sapmi/deb-haaland-er-den-forste-ministeren-i-usa-med-urfolksbakgrunn-1.15419588|tittel=Deb Haaland er den første ministeren i USA med urfolksbakgrunn|forlag=NRK|dato=16. mars 2021}}</ref> Haaland stilte som kandidat for demokratane ved guvernørvalet i New Mexico i november 2026.<ref>{{cite news |last1=Lee |first1=Morgan |last2=Bryan |first2=Susan Montoya |title=Deb Haaland made history as Interior secretary. Now she's running for governor of New Mexico |url=https://apnews.com/article/deb-haaland-new-mexico-gubernatorial-campaign-284549dfb209b0007d0f9e9e550fb68d |access-date=2026-09-27 |work=[[Associated Press]] |date=28. januar 2025 |language=en}}</ref> Ho vann valet,<ref>{{Kilde www|url=https://www.multistate.us/resources/governors-2026-state-election-results|tittel=Governors {{!}} 2026 State Election Results|besøksdato=2026-11-05|etternavn=MultiState|språk=en-US|verk=MultiState}}</ref> og vil dermed bli den fyrste amerikanske guvernøren med urfolksbakgrunn.<ref>{{Cite journal|last=Nowell|first=Cecilia|date=2026-11-04|title=Deb Haaland wins in New Mexico and will become first female Native American governor|url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/nov/03/deb-haaland-new-mexico-governor|journal=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> == Liv og virke == Haaland blei fødd inn i ein militær familie. Mora hennar var av [[urfolk]]et {{ikkjeraud|Pueblofolket|laguna-pueblofolket}}, mens faren hennar var [[Norsk-amerikanarar|norskamerikanar]]. Faren var {{ikkjeraud|krigsveteran}} frå [[Vietnamkrigen]] og blei gravlagd i 2005 med militære ærevisingar. Haaland er utdanna jurist frå [[University of New Mexico]]. Haaland blei vald inn i [[Representanthuset i USA|Representanthuset]] 6. november 2018 med 59 % av røystene og attvald i 2020 med 58 % i valkrinsen 1. valdistrikt. Ho var den eine av dei to fyrste kvinnelege representantane frå [[Amerikanske urfolk|urfolka]] i USA. Den andre var {{ikkjeraud|Sharice Davids}} frå delstaten [[Kansas]].<ref>{{Kilde www|url=https://www.aftenposten.no/verden/i/rLJ1gm/Norskattet-politiker-vil-bli-historisk-Forste-kvinne-fra-indianerstamme-i-USAs-kongress|tittel=Norskættetpolitiker vil bli historisk: Første kvinne fra indianerstamme i USAs kongress|besøksdato=7. november 2018|dato=2018-07-17|forlag=[[Aftenposten]]}}</ref><ref>{{Kilde www|url=http://fortune.com/2018/06/07/deb-haaland-new-mexico/|tittel=The U.S. Could Be Getting Its First Native American Congresswoman in November|besøksdato=2018-11-07|forlag=fortune.com}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://edition.cnn.com/2018/11/06/politics/sharice-davids-and-deb-haaland-native-american-women/index.html|tittel=First Native American women elected to Congress: Sharice Davids and Deb Haaland|besøksdato=2018-11-08|dato=2018-08-07|forlag=[[CNN]]}}</ref><ref>{{Kilde www|url=http://www.genealogi.no/wiki/index.php/Deb_Haaland|tittel=Deb Haaland|forfattere=Norsk slektshistorisk forening|forlag=genealogi.no}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.norwegianamerican.com/neighborhood/haaland-takes-office/|tittel=Haaland takes office|besøksdato=2019-07-24|dato=8. januar 2019|forlag=The Norwegian American}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://ballotpedia.org/Debra_Haaland|tittel=Debra Haaland|besøksdato=6. november 2020|forlag=Ballotpedia}}</ref> I heimstaten er Haaland særleg kjend som tidlegare leiar for Det demokratiske partiet i New Mexico og for sitt engasjement for rettane til urfolk, for miljøvern, for fornybar energi, for å styrke det offentlege skuleverket og for universell helseforsikring ({{ikkjeraud|Patient Protection and Affordable Care Act}}). Haaland er motstandar av den tidlegare presidenten [[Donald Trump]]. Ho gjekk kraftig i rette med den tidlegare presidenten då han kalla partifellen til Haaland, {{ikkjeraud|Elizabeth Warren}} for «[[Pocahontas]]» og då {{ikkjeraud|Brett Kavanaugh}} blei utnemnd til [[Høgsteretten i USA|føderal høgsterettsdommar]].<ref>{{Kilde www|url=https://votesmart.org/candidate/biography/149368/deb-haaland#.W-Lhh5NKjIV|tittel=Deb Haaland's Biography|besøksdato=7. november 2018|forlag=Vote Smart}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.aftenposten.no/verden/i/qnMoQ0/Fem-resultater-verdt-a-merke-seg-fra-nattens-primarvalg-i-USA|tittel=Urfolkskvinne for første gang|besøksdato=7. november 2018|dato=6. juni 2018|forlag=[[Aftenposten]]|sitat=Fem resultater verdt å merke seg fra nattens primærvalg i USA}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://twitter.com/Deb4CongressNM/status/1048664984253657089|tittel=Brett Kavanaugh’s appointment to a lifetime seat on the Supreme Court will have devastating consequences for communities across the United States for decades to come.|besøksdato=18. januar 2018|forfattere=Deb Haaland|dato=2018-10-06|forlag=[[Twitter]]}}</ref> Før nominasjonen som presidentkandidaten til demokratane i 2020, gjekk ho fyrst ut med støtte til Warren for den {{ikkjeraud|progressiv|progressive}} profilen hennar, deretter støtta ho tidlegare visepresident [[Joe Biden]], som ho håpet ville bli ein samlande kandidat.<ref>{{Kilde www|url=https://twitter.com/Deb4CongressNM/status/1248023698163945473?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Etweet|tittel=Joe Biden President|forfatter=Deb Haaland|dato=9. april 2020|forlag=Twitter}}</ref> Påtroppande president Joe Biden nominerte Haaland som innanriksminister i USA 17. desember 2020, med ansvar for forvalting og vern av landområde i [[Føderasjon|føderalt]] eige, inkludert {{ikkjeraud|Bureau of Indian Affairs|saker som gjeld urfolk i USA}}.<ref>{{Kilde www|url=https://direkte.vg.no/nyhetsdognet/news/haaland-nominert-som-innenriksminister-i-usa.7VTdPPxsq?utm_source=vgfront&utm_content=row-39|tittel=Haaland nominert som innanriksminister i USA|besøksdato=19. desember 2020|dato=17. desember 2020|forlag=[[VG]]}}</ref> ==Kjelder== {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Deb Haaland|Deb Haaland]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 12. februar 2024.'' {{refslutt}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:USA-amerikanske innanriksministrar]] [[Kategori:USA-amerikanske politikarar]] [[Kategori:USA-amerikanske juristar]] [[Kategori:Regjeringa til Joe Biden]] [[Kategori:Medlemmar av Det demokratiske partiet i USA]] [[Kategori:Kongressrepresentantar frå New Mexico]] [[Kategori:Folk frå Navajo County i Arizona]] [[Kategori:Norsk-amerikanarar]] k69cip0ly538w7al42fh1xng3dvi8mt 0 423094 3683435 3595402 2026-11-09T09:10:22Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683435 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar|bilete=Saba Eurovision Song Contest 2024 Final Malmö dress rehearsal semi 2 03.jpg}} '''Anna Saba Lykke Oehlenschlæger''' ({{datoar}}), kjend {{ikkjeraud|mononym}}t som '''Saba''', er ein [[dansk]] [[Vokalist|songar]], [[musikal]]artist og [[yrket modell|modell]]. I 2024 vann ho ''[[Dansk Melodi Grand Prix]]'' og representerte [[Danmark i Eurovision Song Contest|Danmark]] i [[Eurovision Song Contest 2024]] med songen «[[Sand av Saba|Sand]]». == Bakgrunn == Anna Saba (fødd Saba) Lykke Oehlenschlæger og tvillingsystera hennar Andrea (fødd Sara) Lykke Oehlenschlæger blei fødde 11. august 1997 i [[Addis Abeba]] i [[Etiopia]].<ref name="instagram">{{cite Instagram|last=Oehlenschlæger|first=Saba|user=saba0o|postid=Cv0XwvIs_ex|title=26|date=11 August 2023|access-date=19 February 2024}}</ref><ref>{{cite web |last1=Egelund |first1=Lars |title=Stjernestunder med Andrea: Den eventyrlige fortælling om diamanten, der fløj fra Etiopien via Ringkøbing til stjernerne |url=https://dbrs.dk/ringkoebing/stjernestunder-med-andrea-den-eventyrlige-fortaelling-om-diamanten-der-floej-fra-etiopien-via-ringkoebing-til-stjernerne|website=Dagbladet Ringkøbing-Skjern |access-date=19. februar 2024 |language=da |date=5. desember 2023}}</ref> Dei blei adopterte då dei var åtte månader gamle og kom til [[Danmark]] 10. april 1998, der dei vaks opp i [[Ringkøbing]].<ref name="lineup">{{cite web|url=https://eurovision.tv/story/denmark-2024-melodi-grand-prix-lineup|title=Denmark2024: The 'Melodi Grand Prix' lineup is revealed|website=Eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union|EBU]]|date=2024-01-25|access-date=2024-02-17}}</ref><ref name="world">{{cite web|last=Petersen|first=Rasmus|url=https://eurovisionworld.com/esc/denmark-saba-wins-melodi-grand-prix-2024|title=Denmark: Saba wins Melodi Grand Prix 2024|website=Eurovisionworld.com|date=2024-02-17|access-date=2024-02-18}}</ref><ref name="dr">{{cite web|last=Bjerge|first=Rikke|url=https://www.dr.dk/mitliv/tvillingerne-anna-og-andrea-er-adopterede-det-foeles-som-om-vi-ikke-er-blevet-foedt|title=Tvillingerne Anna og Andrea er adopterede: 'Det føles, som om vi ikke er blevet født'|language=da|publisher=[[DR (broadcaster)|DR]]|date=2020-07-05|access-date=2024-02-18}}</ref><ref>{{cite Instagram|last=Oehlenschlæger|first=Saba|user=saba0o|postid=C5lj3LEoVn_|title=I dag er det 26 år siden, vi kom til Danmark. Det kan være svært at beskrive over for folk som ikke gennemlever det samme og svært at tale om for mange som gør. Hvis du er transnationalt adopteret: Jeg ser dig og jeg er stolt af dig! We got this|language=da|date=2024-04-10|access-date=2024-04-10}}</ref> I ungdomsåra spela Oehlenschlæger fotball for {{ikkjeraud|Dansk Boldspil-Union|DBU Jylland}}.<ref name="bt">{{cite web|last=Johansson|first=Susanne|url=https://www.bt.dk/navne/kendt-fra-dr-serie-var-indlagt-paa-den-lukkede-nu-overtager-hun-baerende-rolle-fra|title=Kendt fra DR-serie var indlagt på den lukkede: Nu overtager hun bærende rolle fra sin kendte søster|language=da|work=[[B.T. (tabloid)|B.T.]]|date=2023-01-22|access-date=2024-02-18}}</ref> == Karriere == Etter å ha droppa ut av [[Vidaregåande skule|vidaregåande]] flytta Oehlenschlæger og systera til [[København]], der ho byrja som modell og {{ikkjeraud|gründer}} innen tannbleikingsprodukt, medan systera Andrea forfølgde ein karriere som song- og musikalartist.<ref name="dr"/><ref name="bt"/> Den 23. februar 2023 erstatta Oehlenschlæger den gravide systera si i rolla som Dionne i musikalen ''[[Hair]]'' på Østre Gasværk Teater, og debuterte som musikalartist.<ref name="lineup"/><ref name="world"/><ref name="bt"/> Den 25. januar 2024 blei Saba kunngjord som ein av deltakarane i ''[[Dansk Melodi Grand Prix|Dansk Melodi Grand Prix 2024]]'', den danske nasjonale finalen for Eurovision Song Contest 2024, med songen «[[Sand av Saba|Sand]]».<ref name="lineup"/> Ho vann finalen 17. februar 2024, og fekk retten til å representere Danmark i Eurovision Song Contest i [[Malmö]].<ref>{{cite web|url=https://eurovision.tv/story/copenhagen-malmo-saba-will-represent-denmark-eurovision-may|title=From Copenhagen to Malmö: Saba will represent Denmark at Eurovision in May|website=Eurovision.tv|publisher=EBU|date=2024-02-17|access-date=2024-02-17}}</ref> Der deltok ho i den andre semifinalen torsdag 9. mai.<ref>{{Cite web |date=30. januar 2024 |title=Eurovision 2024: Semi-Final Draw results |url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2024-semi-final-draw-results |access-date=25. februar 2024 |website=[[Eurovision Song Contest]] |publisher=[[European Broadcasting Union]] |language=en}}</ref> Saba enda som nummer 12 av 16 deltakarar, med 36 poeng, og kvalifiserte seg ikkje til finalen laurdag 11. mai.<ref name="poeng sf2">{{Kilde www|url=https://eurovision.tv/event/malmo-2024/second-semi-final/results|tittel=Second Semi-Final of Malmö 2024|besøksdato=2024-05-14|språk=en-gb|verk=Eurovision.tv}}</ref> Dette var fjerde året på rad at Danmark ikkje kvalifiserte seg til finalen.<ref>{{Kilde www|url=https://www.dr.dk/nyheder/kultur/krisen-fortsaetter-danmark-misser-eurovision-finalen-fjerde-aar-i-traek|tittel=Krisen fortsætter: Danmark misser Eurovision-finalen for fjerde år i træk|besøksdato=2024-05-19|språk=da|verk=[[Danmarks Radio|DR]]}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.dr.dk/event/melodigrandprix/danmark-er-nu-det-absolut-daarligste-land-i-eurovision-dr-skal-ryste-posen|tittel=Danmark er nu det absolut dårligste land i Eurovision: 'DR skal ryste posen'|besøksdato=2024-05-19|språk=da|verk=DR}}</ref> == Privatliv == I 2018 blei Oehlenschlæger diagnostisert med [[Bipolar liding|bipolar liding I]] og blei lagd inn fleire gongar fram til 2020, som ho forklarte i DR-dokumentaren ''Min sindssyge tvilling'' frå 2020.<ref name="world"/><ref name="dr"/><ref name="bt"/> Ho dreiv også med [[sjølvskading]] i tenåra.<ref name="bt"/> Ho er ambassadør for den danske depresjonsforeininga.<ref name="world"/> Oehlenschlæger var i eit likekjønna forhold med Lærke-Maria Schmidt frå 2020 til seinast 2023.<ref>{{cite web |last1=Gammelgaard |first1=Josefine |title=Anna og Lærke mødte hinanden på psykiatrisk afdeling og blev kærester |url=https://www.femina.dk/liv/kaerlighed-og-sex/anna-og-laerke-moedte-hinanden-paa-psykiatrisk-afdeling-og-blev-kaerester|website=[[Femina (Denmark)|Femina]] |access-date=19. februar 2024 |language=da |date=28. juli 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Fandt hinanden i gruppe for bipolare - nu er de kærester |url=https://nyheder.tv2.dk/video/dXJuOnR2MjpjbXM6YnJpZ2h0Y292ZTp2aWRlbzo2MzA5MDQ1MDIyMTEy|website=[[TV 2 Echo]] |publisher=[[TV 2 (Danmark)|TV 2]] |access-date=19. februar 2024 |language=da-DK |archive-date=2024-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219203138/https://nyheder.tv2.dk/video/dXJuOnR2MjpjbXM6YnJpZ2h0Y292ZTp2aWRlbzo2MzA5MDQ1MDIyMTEy }}</ref> Under ''Dansk Melodi Grand Prix 2024'' avslørte ho at ho hadde vore i eit forhold med Aviaja Larsen i 6 månader.<ref>https://www.herognu.dk/kendte/se-billedet-saba-fejret-af-kaeresten/1106159</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Saba (artist)|Saba (artist)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 5. mars 2025.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Danske musikarar]] [[Kategori:Danske Eurovision Song Contest-deltakarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2024-deltakarar]] [[Kategori:Dansk Melodi Grand Prix-vinnarar]] [[Kategori:Folk frå Addis Abeba]] [[Kategori:Folk frå Region Midtjylland]] 3qssgpw31kx39115zxa5zcl4c68wozu 0 423114 3683434 3595404 2026-11-09T09:10:02Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683434 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikar|fødenamn=Aljona Olehivna Savranenko<br>{{lang-uk|Альо́на Олегівна Савране́нко}}|bilete=Alyona Alyona Jerry Heil Eurovision Song Contest 2024 Final Malmö dress rehearsal semi 3.jpg}} '''Aljona Olehivna Savranenko'''{{efn|[[ukrainsk]]: Альо́на Олегівна Савране́нко}} ({{datoar}}), kjend under artistnamnet '''Alyona Alyona''', er ein [[Ukraina|ukrainsk]] [[Rapping|rappar]], [[vokalist|songar]] og [[låtskrivar]]. I 2019 gav ho ut debutalbumet sitt, ''Pusjka'' (Пушка), etterfølgd av ein [[Extended play|EP]] same år, ''V khati MA'' (В хаті МА). I 2024 representerte Alyona Alyona, saman med [[Jerry Heil]], [[Ukraina i Eurovision Song Contest|Ukraina]] i [[Eurovision Song Contest|Eurovision Song Contest 2024]] med songen «[[Teresa & Maria]]». == Bakgrunn == Aljona Savranenko blei fødd den 14. juni 1991 i den [[byliknande busetnad]]en Kapitanivka i [[Novomyrhorod|Novomyrhorod rajon]] i [[Kirovohrad oblast]].<ref>{{Cite web|url=https://gazeta.ua/articles/culture/_ukrayinska-reperka-potrapila-do-glyancyu-vogue/896916|title=Українськареперка потрапила до глянцю Vogue|date=2019-05-12|publisher=Gazeta.ua|language=uk|access-date=22. april 2020|archive-date=15. april 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415121353/https://gazeta.ua/articles/culture/_ukrayinska-reperka-potrapila-do-glyancyu-vogue/896916|url-status=live}}</ref> Ho har to bachelorgrader, der den eine kjem frå Hrihorij Skovoroda pedagogiske statsuniversitet i [[Perejaslav]].<ref>{{Cite news|url=https://www.radiosvoboda.org/a/alyona-alyona-rap-singer/29599971.html|title=alyonaalyona, бодіпозитив і "Рибки". Інтерв'ю нової зірки українського репу|newspaper=Радіо Свобода|date=14. november 2018|language=uk|access-date=2018-11-30|last1=Свобода|first1=Радіо|archive-date=1. desember 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201093045/https://www.radiosvoboda.org/a/alyona-alyona-rap-singer/29599971.html|url-status=live}}</ref> Før ho byrja med rapping jobba ho som lærar ved Teremok barnehage i Barysjivka i [[Kyiv oblast]].<ref>{{Cite web|url=https://reg.isuo.org/preschools/view/id/43739?year=2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201093107/https://reg.isuo.org/preschools/view/id/43739?year=2022|archive-date=2018-12-01|title=ДНЗ" ТЕРЕМОК" - Електронна реєстрація в заклади дошкільної освіти|language=uk|access-date=2018-12-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://baryshivka-dnz-teremok.edukit.kiev.ua/informaciya_pro_zaklad/pedagogichnij_kolektiv/|title=Педагогічнийколектив - Баришівський дошкільний навчальний заклад ясла-садок "Теремок" комбінованого типу|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309005819/http://baryshivka-dnz-teremok.edukit.kiev.ua/informaciya_pro_zaklad/pedagogichnij_kolektiv/|archive-date=2018-03-09|access-date=2018-12-03}}</ref> Ho leia deretter barnehagen i nabolandsbyen Dernivka.<ref>{{Cite web|url=https://thebabel.com.ua/news/22447-zirka-youtube-ta-vihovatelka-ditsadka-alyona-alyona-vipustila-noviy-klip|title=ЗіркаYouTube та вихователька дитсадка alyona alyona випустила новий кліп|date=2018-11-30|publisher=theBabel|language=uk|access-date=22. april 2020|archive-date=15. april 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415212602/https://thebabel.com.ua/news/22447-zirka-youtube-ta-vihovatelka-ditsadka-alyona-alyona-vipustila-noviy-klip|url-status=live}}</ref> Totalt jobba Savranenko i fire år i barnehagar, og forlet jobben då ho oppnådde popularitet. == Musikkarriere == Alyona Alyona byrja å skrive rapmusikk på midten av 2000-åra, med fleire forsøk på å nå eit breiare publikum. Det opphavlege scenenamnet hennar var Alyona Al.kaida. Under det noverande aliaset sitt gav Alyona Alyona ut sitt fyrste videoklipp i oktober 2018, for songen «Rybky» (Рибки).<ref name="comma">{{Cite web|url=https://comma.com.ua/news/alyona-alyona/|title=Знайомтесь, alyona alyona — нова реп-зірка і вихователька у дитсадку Баришівки|date=2018-10-17|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201093107/https://comma.com.ua/news/alyona-alyona/|archive-date=2018-12-01|access-date=2018-12-02}}</ref><ref name="karabas">{{Cite web|url=https://karabas.live/alyona_rybky/|title=alyonaalyona: вихователька з дитячого садка стала сенсацією українського репу|date=2018-10-17|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202185935/https://karabas.live/alyona_rybky/|archive-date=2018-12-02|access-date=2018-12-02}}</ref> Den 24. oktober gav ho ut det andre videoklippet av same spor, denne gongen med profesjonell regi. Den 12. november gav ho ut videoklippet av «Holovy» (Голови), som fekk ein million syningar på YouTube den fyrste månaden.<ref>{{Cite web|url=https://www.unian.ua/society/10376478-ukrajinska-rep-vihovatelka-alyona-alyona-zibrala-sviy-pershiy-milyon-pereglyadiv-na-youtube.html|title=Українська"реп-вихователька" Alyona Alyona зібрала свій перший мільйон переглядів на YouTube|date=2018-12-13|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414004934/https://www.unian.ua/society/10376478-ukrajinska-rep-vihovatelka-alyona-alyona-zibrala-sviy-pershiy-milyon-pereglyadiv-na-youtube.html|archive-date=2019-04-14|access-date=2019-04-14}}</ref> Dette blei følgd av ytterlegare to videoklipp: «Vidtsjynjaj» ("Відчиняй") 30. november, og «Zalysjaju svij dim» ("Залишаю свій дім") i desember. Sistnemnde skildrar symbolsk artisten som forlet Barysjivka, heimbyen sin. I januar 2019, midt i ein politisk skandale som involverte president [[Petro Porosjenko|Porosjenko]], gav Alyona Alyona ut ein ny song, med tittelen «Obitsianky» ("Обіцянки").<ref>{{Cite news|last1=Torop|first1=Oksana|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-47050173|title=Ярош, Подерв'янський та Епіфаній: хто ще провів Порошенка на вибори|date=2019-01-29|access-date=2019-02-20|last2=Cervonenko|first2=Vitalii|last3=Homenko|first3=Sveatoslav|archive-date=21. februar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190221063216/https://www.bbc.com/ukrainian/features-47050173|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/news/showNews.do?spivachka_alyona_alyona_zapisala_pisnyu_pislya_skandalu_z_forumom_poroshenka&objectId=1104802|title=СпівачкаAlyona Alyona записала пісню після скандалу з форумом Порошенка|date=30. januar 2019|language=uk|access-date=2019-02-20|archive-date=10. mars 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310235650/https://showbiz.24tv.ua/spivachka_alyona_alyona_zapisala_pisnyu_pislya_skandalu_z_forumom_poroshenka_n1104802|url-status=live}}</ref> Seinare same år, den 8. april, gav Alyona Alyona ut sitt fyrste album, ''Pusjka'' (Пушка), i tillegg til videoklippet av det [[Homonymi|homonyme]] hovudsporet.<ref name="NOTATKY">{{Cite web|url=https://notatky.com.ua/alyona-alyona-pushka/|title=alyonaalyona – Пушка (Альбом)|date=2019-04-08|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414000134/https://notatky.com.ua/alyona-alyona-pushka/|archive-date=2019-04-14|access-date=2019-04-14}}</ref> Albumet inneheld fire tidlegare utgjevne songer, i tillegg til ni nye, inkludert «Padlo» (Падло), i eit samarbeid med [[Alina Pasj]].<ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/glamur/a-teper-pid-dikiy-bit-vsih-kidaye-v-pit-alyona-alyona-vipustila-debyutniy-albom-1325325.html|title=Атепер під дикий біт всіх кидає в піт. Alyona Alyona випустила дебютний альбом|date=2019-04-08|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414001413/https://tsn.ua/glamur/a-teper-pid-dikiy-bit-vsih-kidaye-v-pit-alyona-alyona-vipustila-debyutniy-albom-1325325.html|archive-date=2019-04-14|access-date=2019-04-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://notatky.com.ua/alyona-alyona-alina-pash-padlo/|title=AlyonaAlyona & Alina Pash – Падло (Кліп)|date=2019-04-15|website=notatky.com.ua|language=uk|access-date=2019-04-15|archive-date=2019-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215094657/https://notatky.com.ua/alyona-alyona-alina-pash-padlo/|url-status=live}}</ref> Alyona Alyona blei omtalt i [[Vogue|Vogue-utgåva]] den månaden som «Ukrainas mest usannsynlege rapstjerne».<ref>{{Cite web|url=https://ukr.media/culture/389883/|title=Українськахіп-хоп виконавиця Alyona Alyona прикрасила сторінки американського Vogue|date=2019-04-12|language=uk|access-date=2019-04-12|archive-date=12. april 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412182331/https://ukr.media/culture/389883/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vogue.com/vogueworld/article/alyona-alonya-ukrainian-rapper-kiev|title=MeetAlyona Alyona, Ukraine's Most Unlikely Rap Star|date=2019|publisher=Vogue|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415213717/https://www.vogue.com/vogueworld/article/alyona-alonya-ukrainian-rapper-kiev|archive-date=2019-04-15}}</ref> Alyona Alyona opptredde på Sziget-festivalen i [[Budapest]] i august 2019.<ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-culture/2756714-alyona-alyona-vistupila-na-festivali-sziget.html|title=AlyonaAlyona виступила на фестивалі Sziget|date=2019-08-08|access-date=2019-11-25|archive-date=9. august 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809124014/https://www.ukrinform.ua/rubric-culture/2756714-alyona-alyona-vistupila-na-festivali-sziget.html|url-status=live}}</ref> I desember 2019 skreiv ho teksten til songen «Vilna» (Вільна), ein song framført av {{ikkjeraud|Tina Karol}} og [[Julija Sanina]] og inkludert i lydsporet til den ukrainske spelefilmen ''Viddana''.<ref>{{Cite web|url=https://yabl.ua/2019/12/12/reperka-alyona-alyona-napisala-pisnyu-dlya-tini-karol-ta-yuliyi-saninoyi|title=Реперкаalyona alyona написала пісню для Тіни Кароль та Юлії Саніної|language=uk|access-date=2020-01-08|archive-date=15. desember 2019|archive-url=https://archive.today/20191215080304/https://yabl.ua/2019/12/12/reperka-alyona-alyona-napisala-pisnyu-dlya-tini-karol-ta-yuliyi-saninoyi|url-status=live}}</ref> Den 7. februar 2020 skreiv ho kontrakt med det polske plateselskapet Def Jam Polska.<ref name="Lables">{{Cite web|url=https://skrr.pl/pierwsza-zagraniczna-artystka-w-szeregach-def-jam-polska/|title=Pierwszazagraniczna artystka w szeregach Def Jam Polska!|last=Szczuka|first=Klementyna|date=2020-02-07|language=pl|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211205000/https://skrr.pl/pierwsza-zagraniczna-artystka-w-szeregach-def-jam-polska/|archive-date=2020-02-11|access-date=2020-02-11}}</ref> 15. januar 2021 vann Alyona Alyona Public Choice Award i Music Moves Europe Talent Awards-konkurransen.<ref>{{Cite web |url=https://www.euneighbours.eu/en/east/stay-informed/news/rapper-ukraine-wins-music-moves-europe-talent-award-co-funded-creative|title=Rapper from Ukraine wins Music Moves Europe Talent Award co-funded by Creative Europe |access-date=7. mars 2021 |archive-date=19. januar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119104730/https://www.euneighbours.eu/en/east/stay-informed/news/rapper-ukraine-wins-music-moves-europe-talent-award-co-funded-creative|url-status=live }}</ref> Alyona Alyona var ein del av den ukrainske jurygruppa for [[Eurovision Song Contest 2021]]. I 2024 var ho og Jerry Heil blant finalistane i ''{{ikkjeraud|Vidbir|Vidbir 2024}}'', den ukrainske uttakinga til [[Eurovision Song Contest 2024]], med songen «[[Teresa & Maria]]».<ref>{{cite web|last=Farren|first=Neil|url=https://eurovoix.com/2023/11/17/ukraine-vidbir-2024-finalists-announced/|title=Ukraine: Vidbir 2024 Finalists Announced|work=Eurovoix|date=2023-11-17|access-date=2023-11-17|archive-date=17. november 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117091503/https://eurovoix.com/2023/11/17/ukraine-vidbir-2024-finalists-announced/|url-status=live}}</ref> Duoen vann finalen 4. februar 2024, og fekk dermed retten til å representere Ukraina i Eurovision Song Contest i [[Malmö]].<ref>{{cite web|url=https://eurovision.tv/story/alyona-alyona-and-jerry-heil-win-ukraine|title=AlyonaAlyona and Jerry Heil win in Ukraine|work=Eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union]]|date=2024-02-04|access-date=2024-02-04|archive-date=2024-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240204180036/https://eurovision.tv/story/alyona-alyona-and-jerry-heil-win-ukraine|url-status=live}}</ref> I Eurovision Song Contest blei Alyona Alyona og Jerry Heil trekte til å delta i den fyrste semifinalen, der dei blei nummer to av 15 deltakarar med 173 poeng. Dei kvalifiserte seg til finalen, der dei ble nummer tre av 26 deltakarar med 453 poeng.<ref>{{Cite news |last=Holdiness |first=Timothy |title=Eurovision 2024 Semi-Final One Qualifiers |url=https://escxtra.com/2024/05/07/eurovision-2024-semi-final-one-qualifiers/|access-date=2024-05-17 |work=ESCXTRA |language=en-GB |archive-date=14. mai 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514005222/https://escxtra.com/2024/05/07/eurovision-2024-semi-final-one-qualifiers/|url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sturtridge |first=Isaac |title=REVEALED: The Eurovision 2024 semi-final and final jury/televote detailed voting results |url=https://escxtra.com/2024/05/12/revealed-the-eurovision-2024-semi-final-and-final-jury-televote-detailed-voting-results/|access-date=2024-05-17 |work=ESCXTRA |language=en-GB |archive-date=15. mai 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515044029/https://escxtra.com/2024/05/12/revealed-the-eurovision-2024-semi-final-and-final-jury-televote-detailed-voting-results/|url-status=live }}</ref> ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alyona Alyona|Alyona Alyona]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 5. mars 2025.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Ukrainske songarar]] [[Kategori:Ukrainske Eurovision Song Contest-deltakarar]] [[Kategori:Ukrainske Eurovision Song Contest-låtskrivarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2024-deltakarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2024-låtskrivarar]] [[Kategori:Folk frå Kirovhorad oblast]] 2bmm1shx49asq14qd1otbmsql2n28ov 0 423117 3683433 3595399 2026-11-09T09:09:54Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683433 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikar|fødenamn=Jana Oleksandrivna Sjemajeva<br>{{lang-uk|Я́на Олекса́ндрівна Шема́єва}}|bilete=Alyona Alyona & Jerry Heil Eurovision Song Contest 2024 Final dress rehearsal 01 (cropped).jpg}} '''Jana Oleksandrivna Sjemajeva'''{{efn|[[ukrainsk]]: Я́на Олекса́ндрівна Шема́єва}} ({{datoar}}), kjend profesjonelt som '''Jerry Heil''', er ein [[ukrainsk]] [[vokalist|songar]], [[låtskrivar]] og [[Youtube|youtubar]]. Ho byrja karrieren sin etter å ha lansert ein YouTube-kanal i 2012, og publiserte [[Videoblogg|vloggar]] og [[coverlåt|coverversjonar]] av låtar. Heil byrja sin profesjonelle musikkarriere i 2017 då ho gav ut sin debut-EP ''De mij dim'' med Vidlik Records. Ho gav seinare ut singelen «Okhrana, otmjena» i 2019, som blei ein topp fem-hit i Ukraina. Debutalbumet hennar ''Ja Jana'' blei seinare gjeve ut i oktober 2019. Sidan ho starta YouTube-kanalen sin, har Heil fått meir enn 34,9 millioner syningar og 395 000 abonnentar. Ho representerte [[Ukraina i Eurovision Song Contest|Ukraina]] i [[Eurovision Song Contest 2024]] saman med [[Alyona Alyona]] med songen «[[Teresa & Maria]]». == Bakgrunn == Jana Sjemajeva blei fødd den 21. oktober 1995 i [[Vasylkiv]], ein by like utanfor den ukrainske hovudstaden [[Kyiv]].<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/B3w06jEAHE3/|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217175653/https://www.instagram.com/p/B3w06jEAHE3/|archive-date=2022-12-17|url-access=registration|title=ЕЙ, ПРИЙДЕШ ДО МЕНЕ НА ДНЮХУ?|language=Ukrainian|publisher=Jerry Heil|date=18. oktober 2019|access-date=2024-09-17|url-status=unfit}}{{cbignore}}</ref> Dei velståande foreldre hennar er båe private handelsfolk. Heil gjekk på musikkskuler i Kyiv, og gjekk på Glière musikkhøgskole og Kyiv konservatorium.<ref name="karabas">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6WYxlwzBbZc|title=Інтерв'ю з блогеркою Jerry Heil|publisher=Телебачення Торонто|language=Ukrainian|access-date=22. januar 2020|archive-date=22. mai 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522112917/https://www.youtube.com/watch?v=6WYxlwzBbZc&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://karabas.live/jerry-heil-interview/|title=ІсторіяJerry Heil: як відеоблогерка з Василькова зачарувала ONUKA та The Maneken|date=19. desember 2017|publisher=Karabas|language=Ukrainian|access-date=22. januar 2020|archive-date=23. mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323092151/https://karabas.live/jerry-heil-interview/|url-status=live}}</ref> == Karriere == === Tidleg karriere === Heil byrja å bruke aliaset sitt då ho var 15 år gammal. Etter å ha registrert seg for den russiske sosiale medietenesta [[VK]]ontakte, brukte ho namnet Jerry Mouse, som refererte til [[Tom og Jerry|teikneseriefiguren]] med same namn. Ho endra deretter «mus» til «Heil», og hevda at ho gjekk til ein nettstad med amerikanske etternamn og valde det ho likte best. Ho har skildra bakhistoria bak artistnamnet sitt som «idiotisk».<ref name="Buro">{{Cite news|url=https://www.buro247.ua/culture/music/newname-jerry-heil.html|title=Новоеимя: Jerry Heil|accessdate=2018-01-27|language=ru|archive-date=28. januar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128074613/https://www.buro247.ua/culture/music/newname-jerry-heil.html|url-status=live}}</ref> I 2012 lanserte Heil YouTube-kanalen sin, der ho publiserte vloggar og coverversjonar av songar som blei gjort populære av ukrainske og internasjonale musikarar, som {{ikkjeraud|Twenty One Pilots}}, {{ikkjeraud|Okean Elzy}}, {{ikkjeraud|The Hardkiss}} og {{ikkjeraud|Kodaline}}. Frontfiguren i Okean Elzy, Svjatoslav Vakartsjuk, har ofte sporeidd Heil sine coverversjonane av songane til bandet, og gjeve si godkjenning til versjonane hennar.<ref name="karabas"/><ref name="Buro"/><ref>{{Cite news|url=https://glamurchik.tochka.net/ua/239504-ispolnitelnitsa-nashumevshego-kavera-na-vel-alboma-okean-elzy-rasskazala-o-svoey-mechte/|title=Виконавицягучного каверу на весь альбом Океану Ельзи розповіла про свою мрію|last=Barska|first=Anastasiya|language=Ukrainian|work=Tochka.net|accessdate=2018-01-27|archive-date=26. april 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426080306/https://glamurchik.tochka.net/ua/239504-ispolnitelnitsa-nashumevshego-kavera-na-vel-alboma-okean-elzy-rasskazala-o-svoey-mechte/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jerry Heil|url=https://www.youtube.com/channel/UCCf5_svdP2LGjhgt6nfXXYg|website=YouTube|accessdate=2019-05-03|language=uk|archive-date=3. mai 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503182240/https://www.youtube.com/channel/UCCf5_svdP2LGjhgt6nfXXYg|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=JerrysDreams YouTube Stats, Channel Statistics - Socialblade.com|url=https://socialblade.com/youtube/user/jerrysdreams|website=socialblade.com|accessdate=2019-05-03|archive-date=3. mai 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503164400/https://socialblade.com/youtube/user/jerrysdreams|url-status=live}}</ref> === 2017–2018: Gjennombrotet og ''De mij dim'' === I 2017 skreiv Heil platekontrakt med det ukrainske plateselskapet Vidlik Records, som er kjent for tilknytinga si til den ukrainske musikkgruppa {{ikkjeraud|Onuka}}. Ho blei introdusert for plateselskapet og grunnleggjarane Jevhen Filatov og Nata Zjyzjtsjenko – frontvokalisten i Onuka – etter at Heil byrja å leite etter produsentar for å hjelpe til med songen sin «De mij dim». Heil byrja deretter å jobbe tett med plateselskapet, og spela inn debut-EP-en sin ''De mij dim'' hos dei, som seinare blei gjeven ut i oktober 2017.<ref>{{Cite web|url=http://notatky.com.ua/jerry-heil-de-mij-dim/|title=JerryHeil – Де мій дім (EP)|last=|website=notatky.com.ua|date=30. oktober 2017|language=uk|accessdate=2018-01-27|archive-date=27. januar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127203100/http://notatky.com.ua/jerry-heil-de-mij-dim/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.buro247.ua/culture/music/jerry-heil-de-miy-dim.html|title=JerryHeil презентовала дебютный EP|language=ru|accessdate=2018-01-27|archive-date=27. januar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202745/https://www.buro247.ua/culture/music/jerry-heil-de-miy-dim.html|url-status=live}}</ref> I 2018 var Heil på audition for den niande sesongen av ''X-Faktor Ukraina''. Ho gjekk vidare frå den fyrste auditionrunden framfor dommarane til bootcamp-fasen av konkurransen, der ho blei eliminert.<ref>{{Cite web |url=https://xfactor.stb.ua/ua/episode/x-faktor-9-sezon-vypusk-10-ot-03-11-2018-jerry-heil-popurri/|title=Х-фактор 9. Випуск 10. Jerry Heil – Попурі. Додатковий кастинг в Києві від 03.11.2018 |access-date=22. januar 2020 |archive-date=4. november 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104011545/https://xfactor.stb.ua/ua/episode/x-faktor-9-sezon-vypusk-10-ot-03-11-2018-jerry-heil-popurri/|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://vesti-ukr.com/kultura/311204-top-5-vystuplenij-desjatoho-kastinha-kh-faktora-vozvrashchenie-prizraka-el-kravchuk-i-hromkij-uspekh-videoblohera-jerry-heil|title=ТОП-5выступлений десятого кастинга "Х&nbsp;—Фактора"&nbsp;— возвращение призрака EL Кравчук и громкий успех видеоблогера Jerry Heil|publisher=Besti|language=ru|date=5. november 2018|access-date=22. januar 2020|archive-date=13. november 2018|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20181113011115/https://vesti-ukr.com/kultura/311204-top-5-vystuplenij-desjatoho-kastinha-kh-faktora-vozvrashchenie-prizraka-el-kravchuk-i-hromkij-uspekh-videoblohera-jerry-heil|url-status=live}}</ref> Etter elimineringa kom Heil tilbake til musikken og gav ut singlane «Kava» og «Postil»; den siste av dei to utgjevingane inneheldt den fyrste musikkvideoen hennar.<ref>{{cite web|url=https://topmodel.novy.tv/ua/videos/episode/dima-toporinskiy-znyavsya-v-klipi-jerry-heil/|title=ДімаТопоринський знявся в кліпі Jerry Heil|publisher=Noviy kanal|date=12. november 2018|access-date=22. januar 2020|archive-date=13. november 2018|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20181113011117/https://topmodel.novy.tv/ua/videos/episode/dima-toporinskiy-znyavsya-v-klipi-jerry-heil/|url-status=live}}</ref> === 2019–2024: «Okhrana, otmjena», ''Ja Jana'' og Eurovision === [[Fil:Alyona alyona and Jerry Heil, final,, Eurovision 2024 08.jpg|mini|Jerry Heil på scena i Eurovision Song Contest 2024 i Malmö.]] I mars 2019 publiserte Heil ein snutt av den kommande singelen sin «Okhrana, otmjena» på [[Instagram]], som ho hadde spelt inn med den ukrainske produsenten Morphom.<ref>{{cite web|url=https://fakty.ua/298864-ohrana-otmiena-set-vzorval-smeshnoj-hit-molodyh-ukrainskih-muzykantov-video|title="Охрана отмєна": сеть взорвал смешной хит молодых украинских музыкантов|last=Muzyka|first=Liliya|publisher=fakty.ua|language=ru|date=2019-03-12|access-date=22. januar 2020|archive-date=7. april 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407222443/https://fakty.ua/298864-ohrana-otmiena-set-vzorval-smeshnoj-hit-molodyh-ukrainskih-muzykantov-video|url-status=live}}</ref> Songen fekk raskt suksess, då ukrainske songarar som NK og Vera Brezjnjeva skrytte av han og vidarepubliserte songsnutten.<ref>{{cite web|url=https://replyua.net/show/138751-horosho-hot-tapkami-ne-kidayut-na-ukrainskiy-yazyk-v-lente-vera-brezhneva-posovetovala-slushat-ukrainskuyu-muzyku-opublikovav-v-seti-video.html|title="Хорошо хоть тапками не кидают на украинский язык в ленте": Вера Брежнева посоветовала слушать украинскую музыку, опубликовав в сети видео|last=Koval|first=Oksana|publisher=replyua.net|language=ru|date=2019-03-18|access-date=22. januar 2020|archive-date=7. april 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407222727/https://replyua.net/show/138751-horosho-hot-tapkami-ne-kidayut-na-ukrainskiy-yazyk-v-lente-vera-brezhneva-posovetovala-slushat-ukrainskuyu-muzyku-opublikovav-v-seti-video.html|url-status=live}}</ref> Heil gav seinare ut ein fullversjon av songen gjennom YouTube månaden etter, der musikkvideoen har fått meir enn 14,8 millionar syningar; «Okhrana, otmjena» blei i tillegg ein topp fem-hit i Ukraina.<ref>{{Cite web|title=Jerry Heil – Охрана отмєна (Лірик відео)|url=https://notatky.com.ua/jerry-heil-okhrana-otmena/|website=Нотаткипро українську музику|date=2019-04-16|accessdate=2019-04-16|language=uk|publisher=notatky.com.ua|archive-date=16. april 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416135950/https://notatky.com.ua/jerry-heil-okhrana-otmena/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://karabas.live/jerry-heil-ohrana-otmena/|title=JerryHeil випустила пісню #ОХРАНА_ОТМЄНА|last=Panasov|first=Ihor|publisher=karabas|date=2019-04-07|access-date=22. januar 2020|archive-date=7. april 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407222950/https://karabas.live/jerry-heil-ohrana-otmena/|url-status=live}}</ref> Etter suksessen med songen byrja Heil å satse på låtskriving, der ho skreiv songar for musikarar, inkludert Brezjneva og det Kyiv-baserte bandet Cloudless, med den ukrainske låtskrivaren og produsenten Konstantin Meladze.<ref>{{cite web|url=https://novy.tv/ua/g-space/showbiznes/2019/04/18/vira-brezhnyeva-ya-ne-svyataya-prem-yera-novoyi-pisni/|title=ВіраБрежнєва - Я не святая: прем'єра нової пісні! Jerry Heil про спільну роботу з зіркою|publisher=novy.tv|date=2019-04-18|access-date=22. januar 2020|archive-date=8. november 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108160319/https://novy.tv/ua/g-space/showbiznes/2019/04/18/vira-brezhnyeva-ya-ne-svyataya-prem-yera-novoyi-pisni/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.radiosvoboda.org/a/30034946.html|title=Girlspower, "Твін Пікс" та Мальдіви. 10 українських треків червня|newspaper=Радіо Свобода|publisher=radiosvoboda.org|date=2019-07-03|last1=Свобода|first1=Радіо|access-date=22. januar 2020|archive-date=8. november 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108164336/https://www.radiosvoboda.org/a/30034946.html|url-status=live}}</ref> I september 2019 gav Heil ut debutalbumet ''Ja Jana'' på YouTube. Albumet inneheld åtte songar, og blei kommersielt gjeve ut månaden etter.<ref name="VilnaKasa">{{cite web|url=http://slukh.media/new-music/jerry-heil-vilna-kasa-video/|title="Моя каса тепер вільна": Jerry Heil випустила ту саму пісню та кліп|publisher=[[Slukh (media)]]|date=2019-09-24|access-date=22. januar 2020|archive-date=28. september 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928205719/http://slukh.media/new-music/jerry-heil-vilna-kasa-video/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://24tv.ua/lifestyle/jerry_heil_prezentuvala_debyutniy_albom_n1212026|title=JerryHeil презентувала дебютний альбом: слухати онлайн|publisher=24tv.ua|date=2019-09-28|access-date=22. januar 2020|archive-date=28. september 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928210325/https://24tv.ua/lifestyle/jerry_heil_prezentuvala_debyutniy_albom_n1212026|url-status=live}}</ref> I januar 2020 blei Heil kunngjord som ein av deltakarane i ''{{ikkjeraud|Vidbir|Vidbir 2020}}'', den ukrainske nasjonale uttakinga for [[Eurovision Song Contest 2020]] i Rotterdam.<ref>{{cite web|url=https://eurovision.tv/story/ukraine-national-selection-vidbir-2020|title=Ukraineannounces acts national selection Vidbir 2020|date=20. januar 2020|publisher=EBU|access-date=22. januar 2020|archive-date=1. juni 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601234840/https://eurovision.tv/story/ukraine-national-selection-vidbir-2020|url-status=live}}</ref> Songen hennar «Vegan» kvalifiserte seg til finalen, der han enda på sjetteplass. Heil deltok igjen i ''Vidbir'' i desember 2022 med songen «When God Shut the Door», og konkurrerte om å representere Ukraina i [[Eurovision Song Contest 2023]]. Ho enda på tredjeplass. Heil og [[Alyona Alyona]] var blant deltakarane som deltok i ''Vidbir 2024'', med songen «[[Teresa & Maria]]».<ref>{{cite web|last=Farren|first=Neil|url=https://eurovoix.com/2023/11/17/ukraine-vidbir-2024-finalists-announced/|title=Ukraine: Vidbir 2024 Finalists Announced|work=Eurovoix|date=2023-11-17|access-date=2023-11-17|archive-date=17. november 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117091503/https://eurovoix.com/2023/11/17/ukraine-vidbir-2024-finalists-announced/|url-status=live}}</ref> Duoen vann finalen 4. februar 2024, og fekk retten til å representere Ukraina i Eurovision Song Contest 2024.<ref>{{cite web|url=https://eurovision.tv/story/alyona-alyona-and-jerry-heil-win-ukraine|title=AlyonaAlyona and Jerry Heil win in Ukraine|work=Eurovision.tv|publisher=[[European Broadcasting Union]]|date=2024-02-04|access-date=2024-02-04|archive-date=4. februar 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240204180036/https://eurovision.tv/story/alyona-alyona-and-jerry-heil-win-ukraine|url-status=live}}</ref> Dei kvalifiserte seg frå den fyrste semifinalen 7. mai og enda til slutt på tredjeplass i finalen 11. mai med 453 poeng. == Privatliv == Heil snakkar [[ukrainsk]] og [[engelsk]] flytande. Dei fleste av songane hennar er spelte inn på ukrainsk.<ref>{{cite web|url=https://vk.com/jerryheil|title=JerryHeil|author=Jerry Heil|accessdate=23. januar 2020|publisher=VK|archive-date=6. desember 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206123329/https://vk.com/jerryheil|url-status=live}}</ref> Ho er kristen og {{ikkjeraud|Veganisme|veganar}}.<ref>{{cite web |last1=Korniienko |first1=Artur |title=Yana Shemayeva (Jerry Heil): Pop singer becomes famous with relatable catchy hits |url=https://www.kyivpost.com/post/8100|website=[[Kyiv Post]] |access-date=28. januar 2024 |language=en |date=27. november 2020 |quote=In 2020, she made it to the finals of Ukraine’s selection to the Eurovision Song Contest with “Vegan,” an English-language song about her life as one. |archive-date=28. januar 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128045726/https://www.kyivpost.com/post/8100|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Jerry Heil пояснила актуальність меседжу пісні VEGAN на Нацвідборі Євробачення-2020 |url=https://lifestyle.24tv.ua/jerry_heil_poyasnila_aktualnist_mesedzhu_pisni_vegan_na_natsvidbori_yevrobachennya_2020_n1285419|website=[[24 Kanal]] |access-date=28. januar 2024 |language=uk |date=21. februar 2020 |quote=Варто зазначити, що сама зірка сироїд – це веган, який не вживає термічно обробленої їжі. |archive-date=10. juli 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240710203706/https://lifestyle.24tv.ua/jerry_heil_poyasnila_aktualnist_mesedzhu_pisni_vegan_na_natsvidbori_yevrobachennya_2020_n1285419|url-status=live }}</ref> === Brot på opphavsrett === I august 2018 truga forlagsselskapet Komp Music Publishing – rettshavaren til [[Universal Music Group]] i Ukraina – med eit søksmål mot Heil for uautorisert bruk av songen «Believer» av [[Imagine Dragons]] i ein av videoane sine. Selskapet insisterte då på at alle songar frå Universal Music Group, som var brukte på kanalen til Heil, måtte bli fjerna og kravde ein bot på fleire tusen [[Ukrainsk hryvnja|hryvnja]] for brot på [[opphavsrett|lovar om opphavsrett]]. Selskapet starta to søksmål mot Heil, noko som førte til at kanalen til Heil blei fjerna frå YouTube.<ref name="Slukh">{{cite web|url=http://slukh.media/news/jerry-heil-peremoga/|title=Українка, яку хотіли штрафувати за кавер на Imagine Dragons, вийшла сухою з води|publisher=slukh.media|date=2018-10-30|access-date=22. januar 2020|archive-date=15. november 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115221249/http://slukh.media/news/jerry-heil-peremoga/|url-status=live}}</ref> AIR Music, ein partnar av Heil, tok opp saka. I eit møte mellom representantar frå båe selskapa forhandla dei fram ein avtale der bøtene til Heil blei monalege reduserte, og det blei oppnådd semje om kor mange opphavsrettsbrot Heil hadde gjort. Komp Music Publishing trekte deretter søksmåla sine, og kanalen til Heil blei gjenoppretta.<ref name="Slukh"/><ref>{{cite web|url=https://news.liga.net/all/pr/jerry-heil-kak-zaschitit-kaver-po-zakonu|title=JerryHeil: как защитить кавер по закону|publisher=Ліга. Новости|language=ru|date=7. november 2018|access-date=22. januar 2020|archive-date=12. november 2018|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20181112211103/https://news.liga.net/all/pr/jerry-heil-kak-zaschitit-kaver-po-zakonu|url-status=live}}</ref> ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Jerry Heil|Jerry Heil]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 5. mars 2025.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Ukrainske songarar]] [[Kategori:Ukrainske Eurovision Song Contest-deltakarar]] [[Kategori:Ukrainske Eurovision Song Contest-låtskrivarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2024-deltakarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2024-låtskrivarar]] [[Kategori:Folk frå Kyiv]] 9qh7bl2u875fq2f08qmhij82r61d4go 0 423146 3683430 3595375 2026-11-09T09:09:41Z Ranveig Alternativ 138520 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3683430 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar|bilete=Generale repetitie Snip en Snap Revue 1970 in Amsterdam Zangeres Milly Scott, Bestanddeelnr 923-0847.jpg}} [[File:VARA-televisie brengt muziekprogramma van Cole Porter Als solisten treden op J, Bestanddeelnr 915-5475.jpg|thumb|Scott (høgre) med {{ikkjeraud|Jennie Veeninga}} og {{ikkjeraud|Rob de Nijs}} under ei TV-sending i 1963.]] '''Marion Henriëtte Louise Molly''' ({{fødd-lua|29. desember 1933 i [[Den Helder]]}}<ref name=":1">{{Cite web |title=In gesprek met Milly Scott |url=http://www.upf-nederland.nl/News/Nieuws50.html |access-date=28. mai 2020 |website=Universal Peace Federation |language=nl}}</ref>), kjend profesjonelt som '''Milly Scott''', er ein [[nederland]]sk [[vokalist|songar]] og [[skodespelar]] av [[surinam]]sk opphav, mest kjend for si deltaking i [[Eurovision Song Contest 1966]]. Ho var den fyrste svarte artisten som deltok i [[Eurovision Song Contest]].<ref>{{Cite book |last=Mutsaers |first=Lutgard |url=https://www.dbnl.org/tekst/meij017cult01_01/meij017cult01_01_0021.php |title=Cultuur en migratie in Nederland. Kunsten in beweging 1900-1980 |publisher=Sdu Uitgevers |year=2003 |isbn=90-12-09775-4 |editor-last=Buikema |editor-first=Rosemarie |location=The Hague |pages=329–344 |language=nl |chapter=De nieuw-Nederlandse afvaardiging naar het Songfestival 1964-2001 |editor-last2=Meijer |editor-first2=Maaike}}</ref> == Bakgrunn == Scott blei fødd i [[Den Helder]], hovudbasen til {{ikkjeraud|Koninklijke Marine|den nederlandske marinen}}, der faren hennar var stasjonert som [[offiser|marineoffiser]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Biografie |url=http://www.millyscott.nl/biografie.htm |access-date=28. mai 2020 |website=millyscott.nl |language=nl}}</ref> Båe foreldra hennar var innvandrarar frå den nederlandske kolonien [[Surinam]], medan hennar farfar opphavleg kom frå [[Noord-Brabant]]. Som den fyrste svarte familien i Den Helder og det einaste svarte barnet i barnehagen, opplevde ho ofte {{ikkjeraud|diskriminering}} i oppveksten.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> I byrjinga av [[andre verdskrigen]] blei skipet {{ikkjeraud|HNLMS «Johan Maurits van Nassau»}} bomba, noko som førte til at faren til Scott blei alvorleg skada. Familien flytta deretter til [[Amsterdam]]<ref name=":0" />, men kort tid etter blei faren hennar tatt til fange av [[nazistane]] og sendt til [[Tyskland]] som [[krigsfange]].<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Seinare fekk familien beskjed frå [[Raudekrossen]] om at han hadde omkomme der.<ref name=":0" /> Scott lærte å spele [[piano]] under krigen og byrja å opptre for å støtte mora økonomisk etter farens død.<ref name=":1" /> Då ho var 14 år, byrja ho å syngje i amatørband og fekk etter kvart eit stipend for å studere ved konservatoriet i Amsterdam.<ref name=":0" /> Men ho droppa ut på grunn av den intense [[rasisme]]n og [[mobbing]]a ho opplevde under studia.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> == Karriere == === Tidleg karriere === I 1953, då ho var 19 år gammal, blei Scott invitert av den nederlandske komikaren {{ikkjeraud|Toon Hermans}} til å opptre i eit av showa hans.<ref name=":0" /> Hermans meinte at namnet Milly passa ho betre enn hennar fødenamn Marion.<ref name=":0" /> Etter moras råd om å ikkje bruke sitt eigentlege etternamn, valde ho artistnamnet Milly Scott.<ref name=":0" /> Etter si fyrste framsyning framfor eit stort publikum bygde ho raskt opp ein karriere som jazzsonger, med {{ikkjeraud|Lou van Rees}} som [[impresario]].<ref name=":0" /> Som songar budde ho i [[Hamburg]], [[Vest-Tyskland]] frå 1954, og seinare flytta ho til [[Sverige]], der ho budde i fem år.<ref name=":1" /> I [[Göteborg]] og [[Stockholm]] opptredde ho saman med verdskjende artistar som [[Judy Garland]] og [[Quincy Jones]].<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web |date=15. oktober 2018 |title=De 'Niemand Houdt Van Mij' – battle |url=https://ondergewaardeerdeliedjes.nl/2018/10/15/de-niemand-houdt-van-mij-battle/ |access-date=28. mai 2020 |website=Ondergewaardeerde Liedjes |language=nl}}</ref> Ho hadde også eit nært venskap med den svensk-nederlandske songaren [[Cornelis Vreeswijk]], som ho ofte vitja i heimen hans på [[Lidingö]].<ref name=":0" /> === Eurovision Song Contest === [[File:Nationaal Songfestival 1966. Milly Scott met haar Fernando en Filippo, Bestanddeelnr 918-7514.jpg|thumb|Scott framfører «Fernando en Filippo» i ''{{ikkjeraud|Nationaal Songfestival}}'' i 1966.]] Scott fekk suksess i Nederland takka vere den mektige underhaldingsjournalisten {{ikkjeraud|Henk van der Meijden}}, som skreiv ein artikkel om karrieren hennar i Sverige i avisa {{ikkjeraud|De Telegraaf}}.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Dette førte til ei rekkje TV-framsyningar, og i 1965 fekk ho sin eigen TV-serie, ''Scott in de roos'' (eit [[ordspel]] basert på uttrykket «schot in de roos», som tyder ''blinkskot'').<ref name=":0" /><ref name=":2" /> I 1966 blei Scott invitert til å delta i ''{{ikkjeraud|Nationaal Songfestival}}'', den nederlandske uttakinga til Eurovision Song Contest. Ho vann finalen med songen «{{ikkjeraud|Fernando en Filippo}}», skriven av Gerrit den Braber og komponert av Kees de Bruyn. Dette gav ho retten til å representere [[Nederland i Eurovision Song Contest|Nederland]] i [[Eurovision Song Contest 1966|den 11. utgåva]] av [[Eurovision Song Contest]], som blei arrangert i [[Luxembourg by]]. Bidraget hennar fekk totalt to poeng frå dei internasjonale jurygruppene og enda på 15. plass av 18 deltakere.<ref>{{Cite web |title=Netherlands 1966 |url=https://www.esc-history.com/details.php?key=0156 |access-date=28. mai 2020 |website=ESC-History.com}}</ref> Sjølv om «Fernando en Filippo» var ein novelty-låt (og blei framført som ein slik) på ei tid då konkurransen var dominert av balladar, hevda Scott seinere at hennar dårlige resultat delvis skuldast rasisme blant jurymedlemmane.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Milly Scott |url=http://www.koppop.nl/showArtist.php?bandId=795 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724160217/http://www.koppop.nl/showArtist.php?bandId=795 |archive-date=24. juli 2011 |access-date=24. oktober 2009 |website=Koppop!}}</ref> === Etter Eurovision === Sjølv om Scott aldri fekk nokre store hitlåtar, brakte hennar jazzkarriere ho til [[Tyskland]], [[Sverige]] og [[Storbritannia]] i seinere år. Ho utvida også karrieren til skodespel og spelte i fleire teater- og TV-produksjonar. Hennar mest kjende rolle var i {{ikkjeraud|RTL 4}}-dramaet ''Vrouwenvleugel'' (1993–95), der ho spelte Baby Miller, ein innsett som forsøkte å forsone seg med sin rasemessige identitet.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |title=Vrouwenvleugel |url=https://www.imdb.com/title/tt0106167/ |access-date=28. mai 2020 |website=[[IMDb]]}}</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Milly Scott|Milly Scott]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 4. februar 2025.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Nederlandske songarar]] [[Kategori:Nederlandske skodespelarar]] [[Kategori:Nederlandske Eurovision Song Contest-deltakarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 1966-deltakarar]] [[Kategori:Folk frå Den Helder]] o3a64um7p5hg4fzx1yqxgbrctewmphx 0 432823 3683355 3681334 2026-11-08T15:35:00Z Ranveig 39 Lenkje 3683355 wikitext text/x-wiki [[Fil:Monomacho's_crown_-_circa_1042_Budapest.JPG|mini|Monomakhoskrona]] '''Monomakhos-krona'''{{mrk|gresk Στέμμα του Μονομάχου; ungarsk {{langx|hu|Monomakhosz-korona}}}} er eit sett av plater av gravert [[Austromarriket|bysantinsk]] gullarbeid, dekorert med [[cloisonné]]-[[emalje]], som no er ved [[Det ungarske nasjonalmuseet]] i [[Budapest]] i [[Ungarn]]. Ho består av sju gullplater som viser den bysantinske keisaren [[Konstantin IX Monomakhos]], kona hans [[Zoë Porfyrogenita|Zoe]], systera hennar [[Theodora Porphyrogenita|Theodora]], to dansarar og to allegoriske figurar. To gullmedaljongar med helgenar i emalje og eit lite stykke med innsett utskore glas blei òg funne; dei var truleg ikkje del av same gjenstand.<ref>Kiss, 60-62</ref> Gruppa har forvirrande aspekt som har gjort henne til eit langvarig tema for debatt blant forskarar. Ho blei truleg laga i [[Konstantinopel]] i 1042. Gjenstandane blei oppdaga i 1860 av ein bonde i noverande [[Ivanka pri Nitre]] i [[Slovakia]], som då var Nyitraivánka i Ungarn.<ref>Kiss, 62</ref> Om det er ei krone, er ho ei av berre tre overlevande bysantinske kroner, i lag med [[Den heilage ungarske krona]] frå nokre tiår seinare (også i Budapest) og [[kamilavkion|kamilaukionen]] til [[Konstantia av Aragón (1179-1222)|Konstantia av Aragon]].<ref name="Beckwith, 214">Beckwith, 214</ref> == Historie == [[Fil:Crown_of_Konstantinos_IX_Monomakhos_DSCF8087_09.JPG|venstre|mini|Midtpanelet, som viser Konstantin IX Monomakhos.]] I 1860 fann ein bonde nær Nyitraivánka skatten medan han pløgde. Gjenstandane gjekk over til ein medlem av den lokale jordeigaradelen, som selte dei i fire transaksjonar til det ungarske nasjonalmuseet mellom 1861 og 1870. Det siste salet fann stad etter at adelsmannen var død gjennom ein forhandlar som heitte Markovits. Også dei to mindre cloisonné-medaljongane som blei funne i lag med kroneplatene, med byster av [[Apostel|apostlane]] [[Apostelen Peter|Peter]] og [[Apostelen Andreas|Andreas]], var til sals. Desse medaljongane har ikkje hol til spikrar eller liknande, i motsetnad til gullplatene. Etter Magda von Bárány-Oberschall og dei fleste andre lærde sitt syn høyrer dei nesten heilt sikkert ikkje til Monomakhos-krona.<ref>Kiss, 60-64</ref> Den generelle ideen var lenge at krona «nesten sikkert verker å vera ei kvinnekrone og var truleg ei gåve til kona av ein ungarsk konge,» eller til kongen sjølv. I 1045 gifta den [[Kongedømet Ungarn|ungarske]] kongen [[Andreas I av Ungarn|Andreas I]] seg med [[Anastasia av Kyiv]],{{mrk|Ho var også kalla Agmunda, og blei mor til kong Salomon av Ungarn.}} dottera til fyrst [[Jaroslav I av Kiev|Jaroslav den vise]],<ref name="nasurus">Alexander Nasarenko, [http://www.europainstitut.hu/pdf/beg15/Nazarenko.pdf "Ungarn und Rus' um das Jahr 1000."]{{dead link|date=Februar 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} (PDF-Datei; 370&nbsp;kB) in Ferenc Glatz (red.): ''Die ungarische Staatsbildung und Ostmitteleuropa.'' Europa Institut Budapest, Budapest 2002, {{ISBN|963-202-773-6}}, S. 199</ref> og bror hans, Vsevolod I, hadde vore gift med Irene (Maria), dottera til Konstantin IX, sidan 1046.<ref name="nasurus"/><ref name="vacor">Szabolcs de Vajay, [http://epa.oszk.hu/01500/01536/00007/pdf/UJ_1976_037-064.pdf "Corona Regia – Corona Regni – Sacra Corona."] (PDF) ''Ungarn-Jahrbuch. Zeitschrift für interdisziplinäre Hungarologie'', Band 7, 1976. S. 45–46</ref> Den tradisjonelle soga om krona er at Andreas eller dronninga hans hadde fått krona frå Konstantin IX på dette tidspunktet. Han trong ei ny krone, sidan [[Henrik III av Det tysk-romerske riket]] hadde teke den originale krona (som skulle ha blitt gjeven til kong Stefan I av [[pave Sylvester II]] i år 1000) frå kong [[Samuel Aba]] i 1045 etter [[Slaget ved Ménfő]] og hadde sendt henne tilbake til Roma.<ref>Julius Grexa, "Die Probleme der ungarischen Königskrone." in Josef Gerhard Farkas (Ed.): ''Überlieferung und Auftrag. Festschrift für Michel de Ferdinandy zum sechzigsten Geburtstag.'' Pressler, Wiesbaden 1972, {{ISBN|3-87646-025-5}}, p. 416</ref> Ifølgje folkelege overleveringar er dette [[den heilage krona av Ungarn]], eller ein versjon av henne, sjølv om det er lite sannsynleg at nokon av elementa i den noverande krona er så gamle.<ref>[[Josef Deér]] casts doubt on the idea that this original crown was made in Rome in ''Die heilige Krone Ungarns.'' Wien 1966, pp. 199-200; the oldest elements of the present Holy Crown are now usually dated to the 1070s.</ref> Det faktumet at Andreas, som hadde teke makta nær slutten av september 1046, fyrst kunne bli krona i februar 1047 kunne kom av behovet for eit kongeleg sendebod til å reisa frå Ungarn til Konstantinopel og tilbake om vinteren for å frakta Monomakhos-krona til Ungarn.<ref name="vacor" /> I 1057 blei òg den unge kongen [[Salomon av Ungarn|Solomon]] krona med denne krona.<ref name="vacor" /> Andre, svært ulike, moglege opphav er blitt lagt fram og blir omtalte under. I 1057 blei Salomo beleira av [[Géza I av Ungarn|Geza I]] og flykta med krona og skattane sine mot [[Bratislava|Possony]] for å søkja vernet til svoger sin, keisar Henrik IV av Det tysk-romerske riket. Soldatar i Geza greip han medan han kryssa [[Váh]] nær Ivanka pri Nitre. Salomon fekk skatten og krona grovne ned, og barrikaderte seg bak murane i Pozsony. Då Henrik IV i september 1074 starta ein ekspedisjon for å gjeninnsetja Salomo på den ungarske trona, forlet keisaren han og reidd langs Váh-dalen mot [[Nitra]] og Šintava. Kanskje var dette eit nyttelaust forsøk på å finna den nedgravne krona nær vadestaden ved Ivanka pri Nitre.<ref name="vacor" /><ref>Julius Grexa, '"Die Probleme der ungarischen Königskrone." In Josef Gerhard Farkas (Ed.): ''Überlieferung und Auftrag. Festschrift für Michel de Ferdinandy zum sechzigsten Geburtstag.'' Pressler, Wiesbaden 1972, {{ISBN|3-87646-025-5}}, pp. 418–419.</ref> == Skildring == [[Fil:Танцующая_Девушка_с_короны_Константина1.jpg|mini|Dansar med slør]] Dei sju gullplatene er mellom 5 og 4,2 cm breie og mellom 11,5 og 8,7 cm høge.<ref>Honour & Fleming, ss. 244-247; Pächt, ss. 65-66; Walies & Zoll, ss. 27-30</ref> &nbsp;&nbsp;Dei har asymmetrisk skorne hol med ein storleik og arrangementet som tyder på at platene opphavleg var knytte saman med eit band av stoff eller lêr. Det er mogleg at det blei funne restar av gullband for å binda saman platene.<ref>Honour & Fleming, ss. 244-247; Pächt, ss. 65-66; Walies & Zoll, ss. 27-30</ref> Det er òg mogleg at dei sju platene var festa til ei stofflue. Den grove overflata til dekorasjonane, den låge reinleiken til gullplatene og det at det finst feil i avbildinga av kleda og i innskriftene er verdt å merka seg.<ref name="Kiss">Kiss</ref> Den midtre og største plata viser keisar Konstantin IX Monomachus, som var bysantinsk keisar frå 1042 til 1055. Ein gresk innskrift på panelet lyder: Κῶνστάντινος Αυτοκράτο[ρ] Ρομεον ο Μονομαχο[ς], ''Konstantin, Keisar av romarane, Monomachos''. Den venstre plata syner kona hans, Zoe. Plata til høgre syner systera til Zoe, Theodora. På dei mindre panela til høgre og venstre for keisarinnene er det to dansande kvinnelege figurar. Dei minste platene syner personleggjeringar av to [[Dyd|dygder]]. Figurane har gloriar kring hovudet, og bortsett frå dygdene er dei omringa av blømande vinranker, fuglar og sypressar. Keisaren er vist ståande, med banneret ''laburum'' i høgre handa og pungen ''akakia'' i venstre. Denne tøypungen inneheldt støv, og symboliserte kor forgjengeleg den materielle verda er. Krona til keisaren har spissar dekorerte med tre ballar. Keisarinnene har den same krona. Dei held eit septer i den indre handa og peikar mot keisar Konstantin med den ytre. Han har på seg den seremonielle drakta til ein bysantinsk herskar med eføy-pynt, {{Transl|grc|[[loros]]}} og {{Transl|grc|maniakion}}, bysantinske herskarsymbol.<ref name="mbomon">Magda von Bárány-Oberschall, ''Konstantinos Monomachos császár koronája.'' ''The Crown of the Emperor Constantine Monomachos.'' Budapest 1937 pp. 60–78.</ref> ''{{Transl|grc|loros}}'' er ein stola som er rikt dekorert med edelsteinar, perler og broderi kring skuldrene og hoftene. Ein ende av {{Transl|grc|loros}}en fell ned til falden hans, den andre er knytt rundt den andre enden. Maniakon er ein brei krage dekorert med perler og edelsteinar. Dei tre medlemmene av den keisarlege familien har raude skor på føtene og står oppå ein {{Transl|grc|suppedion}}. Begge kvinnene har på seg fullstendige [[regalia]] som keisarinner med den kvinnelege versjonen av {{Transl|grc|loros}}-drakta, inkludert ein skjoldliknande ''thorakion'' som heng diagonalt frå eit belte. Zoe, som var 64 år gamal i 1042, blir framstilt på ein idealisert måte som ei ung kvinne. På innskrifta deira står: «Θέοδώρα ἡ ἐυσαιβεστατι Αυγουστα,» ‘Theodora den frommaste augusta’ og «Ζώη οι ευσαιβαῖστάτη Αυγουστα,» ‘Zoe den frommaste Augusta’. Den greske teksten inneheld fleire feil. [[Fil:Crown_of_Konstantinos_IX_Monomakhos_DSCF8087_03.JPG|mini|Personleggjering av audmjuke (til venstre) og ein dansar (til høgre) ]] Dei to mindre platene som syner dansande kvinner er identiske, i staden for å vera symmetriske. Bakgrunnen er òg dekorert med blad, men dei har ingen identifiserande innskrifter. Dansarane viftar med slør over hovudet, og bøyer høgrefoten skarpt bakover. Førestillinga om at dei er profesjonelle dansarar blir kanskje motbevist av gloriane om hovuda deira, som tyder på at dei er heilage. Heilag dans er likevel sjeldan i kristendommen, i det minste før renessansen, og [[Ikonografi|ikonografien]] er svært uvanleg i ein kontekst som har med offentlege keisarlege seremoniar og kroning å gjera, der bysantinarane la stor vekt på keisaren som Gud sin mellommann på jorda. To endå mindre panel syner kvinnefigurar med gloriar på ein bakgrunn av gull. På kvar side har dei sypressar, som symboliserer [[hagen i Eden]]. Ifølgje innskriftene sine representerer dei dygdene «η αλιθηα» (ἡ ἀλήθεια, oppriktigheit) og «η τα [π]ινοσις» (ἡ ταπείνωσις, audmjuke). Oppriktigheit held ein kross i handa og peikar på munnen sin, medan Audmjuke kryssar armane over brystet. == Autentisitet og funksjon == I 1937 undersøkte Magda von Bárány-Oberschall dei emaljerte gullplatene. Storleiken på krona som blei danna av platene førte til at ho meinte det måtte vera krona til ei bysantinsk keisarinne frå 1000-talet.<ref name="mbomono">Magda von Bárány-Oberschall: Konstantinos Monomachos császár koronája. The Crown of the Emperor Constantine Monomachos. Budapest 1937</ref> [[Fil:Crown_of_Konstantinos_IX_Monomakhos_DSCF8087_06.JPG|mini|Baksida av krona.]] I 1994 heva den greske bysantinske Nicolas Oikonomidès at Monomakhoskrona kunne vera ei forfalsking frå 1800-talet. Han kom fram til denne meininga på grunn av det enkle designet, den grove finishen og dei uvanlege innskriftene med feil i seg, kombinert med omstendet for oppdaginga og moglege modeller for ei forfalsking. På alle desse visa står krona i sterk kontrast til den heilage ungarske krona. Oikonomidès mistenkte at forfalskaren kom frå [[Venezia]], men klarte ikkje identifisera han.<ref>Franz Tinnefeld: [http://www.mgh-bibliothek.de/html/da512.htm Nicolas Oikonomidès, La couronne dite de Constantin Monomaque, Travaux et Mémoires (Centre de Recherche d'Histoire et Civilisation de Byzance) 12 (1994) S. 241–262], ''Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters Jahrgang'' 51. 1995, Heft 2, Besprechungen und Anzeigen, Nr. 187</ref> I artikkelen «The State of Research into the Monomachos Crown and Some Further Thoughts», som tek for seg Nicolas Oikonomidès sin teori i detalj og i stor grad argumenterer imot han, hevder Etele Kiss frå det ungarske nasjonalmuseet at krona kunne ha blitt laga for keisaren til å bli presentert i eit triumfopptro, noko som kunne forklara den omdiskuterte avbildinga av dansarane. Allereie i 1997 hadde Henry Maguire argumentert for at plakettane var laga for å syast på ein gjenstand av lêr eller tekstil. Han føreslo eit belte, som det er nokre kjelder til, eller eit diadem. Han relaterte dansarane til eit «kor av nådar», som i det minste i bysantinsk retorikk skulle danna ein ring rundt keisaren, dansa og synga lovprisingar. Motiva med fuglar og planter er metaforar for dygdene til keisaren.<ref>Maguire, 210</ref> I 2009 vidareutvikla Timothy Dawson desse argumenta, og føreslo at krona i røynda var eit seremonielt armband, ein stor versjon av ein ''armilla'' som blei gjeven til soldatar som ein ærespris.<ref name="dawres">Dawson</ref> ''De Ceremoniis'' av [[Konstantin VII Porphyrogennetos]], som var skrive eit hundreår tidlegare, skildrar korleis keisaren blei presentert med ei krone når han kom tilbake etter ein siger, som han då hadde på seg på høgre arm. Dawson føreslo at dei mest sannsynlege mottakarane under Konstantin IX var Stephanos Pergamenos, ein [[Evnukk|hoffevnukk]] som hadde overraskande suksess som general, for sin siger over George Maniakes ved slaget ved Ostrobos den 2. februar 1043, eller keisaren sjølv ved same høve.<ref>Dawson, 188-189</ref> Michael Psellos nemner at keisaren sat mellom dei to keisarinnene for å sjå på opptoget, noko plasseringa av platene kan spegla.<ref>Dawson, 189</ref> Mellomalderarmbandet [[armill]] er ein variasjon som oftare er del av kroningregaliar som òg kan vera relevant. Triumftoget til Stephanos Pergamenos blei godkjent av keisaren i siste augeblink,<ref>[[Zonaras]], 17.22.19</ref> og Dawson argumenterer for at hastverket kring førebuingane kunne forklare den grove finishen og stavefeila. Det same kan forklara avbildinga av keisaren, som er underleg på eit stykke han ville hatt på seg sjølv. Det same gjeld skildringa av ein figur som representerer audmjukheit.<ref name="Dawson, 1902">Dawson, 190</ref> Om krona tilhøyrde keisaren, eller kom til å gjera det då eigedelane til Pergamenos blei konfiskerte seinare, ville ho vore lagra i det keisarlege skattkammeret etter feiringa, og så sendt til Ungarn seinare som ei diplomatisk gåve. Alternativt kan ho ha kome ut frå Bysants etter at Pergamenos fall. Ei anna mogleg forklaring er at det ho blei plyndra av krossfararar, som herja Konstantinopel i 1204, eller frå perioden under [[Det latinske riket|latinsk styre]] etterpå. Alle desse forklaringane er reint spekulative.<ref name="Dawson, 190">Dawson, 190</ref> == Galleri == <gallery widths="200px" heights="200px"> Fil:Monomacho's_crown_-_circa_1042_Budapest_-_detail3.jpg|Keisarinne Zoe Fil:Monomacho's_crown_-_circa_1042_Budapest_-_detail2.jpg|Theodora Fil:Crown_of_Konstantinos_IX_Monomakhos_DSCF8087_10.JPG|Dansar og ἡ ἀλήθεια, oppriktigheit Fil:Crown_of_Konstantinos_IX_Monomakhos_DSCF8087_08.JPG|Fleire plater saman Fil:Crown_of_Constance_of_Aragon_-_Cathedral_of_Palermo_-_Italy_2015.JPG|Den bysantinske krona til keisarinne [[Konstantia av Aragonien (1179–1222)]] frå 1100-talet. </gallery> ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder == {{Fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Monomachus Crown|Monomachus Crown]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 23. august 2026.'' {{refslutt}} ;Bibliografi * Beckwith, John, ''Early Christian and Byzantine Art'', Penguin History of Art (now Yale), 2. utg. 1979, {{ISBN|0140560335}} * Dawson, Timothy. [https://web.archive.org/web/20150302112729/http://www.byzsym.org/index.php/bz/article/viewFile/268/879 ''The Monomachos Crown – Towards a Resolution.''] Byzantina Symmeikta, Athen 2009. * Etele Kiss. "The State of Research into the Monomachos Crown and Some Further Thoughts." i Olenka Z. Pevny (red.): ''Perceptions of Byzantium and Its Neighbours (843–1261).'' New York 2000, {{ISBN|0-300-08929-5}}, [https://books.google.com/books?id=WUAa72T7DZUC&pg=PA60 google books] * Maguire, Henry, i ''The Glory of Byzantium: Art and Culture of the Middle Byzantine Era, A.D. 843-1261'', red. Helen C. Evans, William D. Wixom, 1997, Metropolitan Museum of Art, {{ISBN|0870997777}}, 9780870997778, no. 145, [https://books.google.com/books?id=Caqa12aj55wC&pg=PA210 fully online] == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} * Magda von Bárány-Oberschall. ''Konstantinos Monomachos császár koronája. The Crown of the Emperor Constantine Monomachos. '' Budapest 1937 * Iwan Bach, Sándor Mihalik. "Problematik der Rekonstruktion der Monomachos-Krone," ''Acta historiae artium'', IX, Budapest 1963, s.&nbsp;513–514. * Etele Kiss. "Új eredmények a Monomachus-korona kutatásában?" ''Folia Archeologica'' XLVI, Budapest 1997, s.&nbsp;125–162 * Tamás Lados. [https://www.academia.edu/14119809/A_Monomakhos-korona_%C3%A9s_I._Andr%C3%A1s_koron%C3%A1z%C3%A1sa A Monomakhos-korona és I. András koronázás] ''FONS'' XXI (2014'') s. 289–314.'' * Nicolas Oikonomidès. "La couronne dite de Constantin Monomaque," ''Travaux et Mémoires, Centre de Recherche d'Histoire et Civilisation de Byzance'', 12 (1994) s.&nbsp;241–262, 8 * Klaus Wessel. ''Die byzantinische Emailkunst: Vom 5. bis 13. Jahrhundert. Beiträge zur Kunst des christlichen Ostens.'' Vol. 4. Bongers, Recklinghausen 1967, s.&nbsp;98–106. {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kongedømet Ungarn]] [[Kategori:Bysantinsk kunst]] [[Kategori:Kroner]] [[Kategori:Moglege framsideartiklar]] 9ry57vbi1x63ucyyvybg0xd2gi0verb 0 435441 3683359 3680414 2026-11-08T15:58:31Z ~2026-59436-93 160738 3683359 wikitext text/x-wiki [[Fil:Lissandrin.jpg|mini|Portrett av Tonje A Lissandrin]] '''Tonje A. Lissandrin''' ({{fødd-lua|1975 i Trondheim}}) er ein norsk forfattar<ref>{{Kjelde www|url=https://www.forfattersentrum.no/forfattere/641024460061cfddb9861608|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=Norsk forfattersentrum|språk=Bokmål|utgjevar=Norsk forfattersentrum|vitja=13. oktober 2026}}</ref> og biolog med aner frå [[Røros kommune|Røros]]. Ho er busett i [[Veneto]] i [[Italia]].<ref name=":1">{{Kjelde www|url=https://forfatterforbundet.no/2023/06/05/mot-tonje-a-lissandrin/|tittel=Møt Tonje A. Lissandrin|forfattar=Irene Zupin|språk=Bokmål|utgjevar=Forfatterforbundet, Tastaturprat|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Før ho vart forfattar tok ho graden MBA med utmerking og arbeidde som forskar i immunologi og infeksjonssykdomar.<ref name=":2">{{Kjelde www|url=https://brukere.snl.no/60806|tittel=Forfatter Tonje K.A. Lissandrin|forfattar=Store norske leksikon, Brukerprofil|språk=Bokmål|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://orcid.org/0009-0003-1658-2658|tittel=Tonje A. Lissandrin|språk=engelsk|utgjevar=ORCID|vitja=16. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.researchgate.net/profile/Tonje-K-Lissandrin|tittel=Tonje K. A. Lissandrin|språk=Engelsk|utgjevar=Researchgate.net|vitja=22. oktober 2026}}</ref> Forfattarskapet omfatter novellesamlingane ''Venteromsnoveller'' (2018) og ''Brytninger'' (2023), diktsamlinga ''Rød sone'' (2021) og romanen ''Under'' (2026). == Bakgrunn == Lissandrin har studert og arbeidd i USA, Sveits, England, Italia og Noreg.<ref name=":1" /> Ho studerte zoologi ved [[Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet|NTNU]] i [[Trondheim]] og fekk i 1998 eit stipend for å studere ved Institutt for anatomi ved universitetet i [[Padova]].<ref>{{Kjelde www|url=https://iicoslo.esteri.it/it/gli_eventi/calendario/brytninger-con-tonje-a-lissandrin/|tittel=«Brytninger» con Tonje A. Lissandrin|språk=Italiensk|utgjevar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Ifølgje [[Store norske leksikon]] har ho MSc i zoologi med spesialisering i immunologi, var doktorgradsstipendiat ved universitetet i [[Lausanne]] og har MBA med utmerking frå [[London]]. Som forskar har ho arbeidd ved Boston University School of Medicine og Boston Medical Center, vore teamleiar for eit større tuberkuloseprosjekt under Harvard Medical School og hatt ansvar for forsking på antibiotika for fleire farmasøytiske selskap i USA.<ref name=":2" /> == Forfattarskap == Lissandrin debuterte i 2018 med novellesamlinga ''Venteromsnoveller'' (Liv forlag).<ref>{{Kjelde www|url=https://forlagshusetivestfold.no/venteromsnoveller-tonje-a-lissandrin|tittel=Venteromsnoveller|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Forlaget skildrar novellene som "korte og bittersøte", med karakterar som søkjer forklaring og meining. Novella «Klorofyll» kom same år i det studentdrivne litterære tidsskriftet Riss ved NTNU. Ho vart intervjua i [[:no:Norsk_Ukeblad|Norsk Ukeblad]] (nr. 45, 2018) og [https://tara.no/ Tara] (nr. 4, 2020), som trykte novella «Barneselskap» frå debutsamlinga. Novella «Kokepunkt» vart kåra i ein skrivekonkurranse og gitt ut som e-bok (Publizm).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.bokkilden.no/noveller/kokepunkt-tonje-a-lissandrin/produkt.do?produktId=198630405|tittel=Kokepunkt|språk=Bokmål|utgjevar=Bokkilden|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Diktsamlinga ''Rød sone'' (Liv forlag, 2021) byggjer på erfaringar frå Veneto under koronapandemien. Då budde ho omlag 20 kilometer frå Vo', der det første koronadødsfallet i Italia inntraff.<ref>{{Kjelde www|url=https://mailchi.mp/forlagshusetivestfold/vaarens-utgivelser-fra-forlagshuset-4736275|tittel=Vårens utgivelser fra Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{kjelde www|forfattar=Knut Arne Hansen|forfattar2=Anne Stine Sæther|forfattar3= Ole Løkkevik|forfattar4= Ingvill Dybfest Dahl|utgjevingsår=2020|url=https://www.vg.no/nyheter/i/504El6/norske-tonje-i-roed-sone-i-italia-absolutt-alt-er-preget-av-dette|tittel=Norske Tonje i «rød sone» i Italia: –⁠ Absolutt alt er preget av dette|publikasjon=VG}}</ref> Samlinga vart omtalt i [[Adresseavisen]] som ei «poetisk pandemiskildring».<ref>{{Citation|title=- Noen fastboende fikk en tåre i øyekroken da de så oss rusle rundt på Markusplassen|url=https://www.adressa.no/kultur/i/0GK8x2/noen-fastboende-fikk-en-tare-i-oyekroken-da-de-sa-oss-rusle-rundt-pa-markusplassen|website=adressa.no|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Ole Jacob|last=Hoel}}</ref> ''Brytninger'' (Liv forlag, 2023) er ei novellesamling med tjue forteljingar der blant andre [[Medusa]], [[Caravaggio]] og [[Dante Alighieri|Dante]] får stemme.<ref>{{Kjelde www|url=https://booksfromnorway.com/books/3043-refractions|tittel=Refractions|språk=en|verk=Books from Norway|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Lissandrin vart intervjua om boka av ''Samtiden''<ref>{{Citation|title=– Jeg skriblet på alt fra servietter til baksiden av ukeblader og på innsiden av bokpermer|url=https://www.samtiden.no/bok/jeg-skriblet-pa-alt-fra-servietter-til-baksiden-av-ukeblader-og-pa-innsiden-av-bokpermer/1061415|website=Samtiden|date=2023-07-03|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO|last=Samtiden}}</ref> og [[NRK Trøndelag]].<ref>{{Citation|title=God ettermiddag Trøndelag - Distriktsprogram - Trøndelag|url=https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-troendelag/DKTL02003621|website=NRK Radio|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO}}</ref> ''Brytninger'' vart omtala som «uten tvil årets beste novellesamling» i lokalavisa Randaberg24.<ref>{{Citation|title=Uten tvil årets beste novellesamling|url=http://www.randaberg24.no/nyheter/n/0Q0W4M/aarets-beste-novellesamling|website=Randaberg24|date=2023-06-18|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Simen|last=Ingemundsen}}</ref> ''Under'' ([[Sirkel Forlag|Sirkel forlag]], 2026) er Lissandrin sin første roman.<ref>{{Citation|title=Bøker|url=https://sirkelforlag.no/boeker|website=Sirkel Forlag|accessdate=2026-10-13|language=nb}}</ref> Handlinga i romanen er knytt til [[Røros kommune|Røros]]. Romanen handler om Arwen som går gatelangs i vargtimen, og om Florian som må ta seg av gården har arver etter bestemoren på Røros. Samtidig oppdager MIT- studenten Snow at hans venninne Destiny har en helt spesiell tilknytning til Florians gård. Hva er forklaringen på de livaktige drømmene hennes? Snow finner et mulig svar i bibliotekarens tjue år gamle feltnotater fra Djupsjøen. Lissandrin skriver i grenselandet mellom det bevisste og det ubevisste. Romanen bygger på drømmelogikk og er stemningsdrevet.I likhet med Stephen King, legger hun uhyggen til barndommens paradis [17]. == Bibliografi == * ''Venteromsnoveller'', noveller, Liv forlag, 2018 * ''Rød sone'', dikt, Liv forlag, 2021 * ''Brytninger'', noveller, Liv forlag, 2023 * ''Under'', roman, Sirkel forlag, 2026 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Forfattarar frå 2000-talet]] qfigab4ea9cjzf90g2wk1wc4tdhl76y 3683360 3683359 2026-11-08T16:32:14Z ~2026-59436-93 160738 Lagt til informasjon om debutromanen fra et intervju i Norsk Ukeblad 3683360 wikitext text/x-wiki [[Fil:Lissandrin.jpg|mini|Portrett av Tonje A Lissandrin]] '''Tonje A. Lissandrin''' ({{fødd-lua|1975 i Trondheim}}) er ein norsk forfattar<ref>{{Kjelde www|url=https://www.forfattersentrum.no/forfattere/641024460061cfddb9861608|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=Norsk forfattersentrum|språk=Bokmål|utgjevar=Norsk forfattersentrum|vitja=13. oktober 2026}}</ref> og biolog med aner frå [[Røros kommune|Røros]]. Ho er busett i [[Veneto]] i [[Italia]].<ref name=":1">{{Kjelde www|url=https://forfatterforbundet.no/2023/06/05/mot-tonje-a-lissandrin/|tittel=Møt Tonje A. Lissandrin|forfattar=Irene Zupin|språk=Bokmål|utgjevar=Forfatterforbundet, Tastaturprat|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Før ho vart forfattar tok ho graden MBA med utmerking og arbeidde som forskar i immunologi og infeksjonssykdomar.<ref name=":2">{{Kjelde www|url=https://brukere.snl.no/60806|tittel=Forfatter Tonje K.A. Lissandrin|forfattar=Store norske leksikon, Brukerprofil|språk=Bokmål|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://orcid.org/0009-0003-1658-2658|tittel=Tonje A. Lissandrin|språk=engelsk|utgjevar=ORCID|vitja=16. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.researchgate.net/profile/Tonje-K-Lissandrin|tittel=Tonje K. A. Lissandrin|språk=Engelsk|utgjevar=Researchgate.net|vitja=22. oktober 2026}}</ref> Forfattarskapet omfatter novellesamlingane ''Venteromsnoveller'' (2018) og ''Brytninger'' (2023), diktsamlinga ''Rød sone'' (2021) og romanen ''Under'' (2026). == Bakgrunn == Lissandrin har studert og arbeidd i USA, Sveits, England, Italia og Noreg.<ref name=":1" /> Ho studerte zoologi ved [[Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet|NTNU]] i [[Trondheim]] og fekk i 1998 eit stipend for å studere ved Institutt for anatomi ved universitetet i [[Padova]].<ref>{{Kjelde www|url=https://iicoslo.esteri.it/it/gli_eventi/calendario/brytninger-con-tonje-a-lissandrin/|tittel=«Brytninger» con Tonje A. Lissandrin|språk=Italiensk|utgjevar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Ifølgje [[Store norske leksikon]] har ho MSc i zoologi med spesialisering i immunologi, var doktorgradsstipendiat ved universitetet i [[Lausanne]] og har MBA med utmerking frå [[London]]. Som forskar har ho arbeidd ved Boston University School of Medicine og Boston Medical Center, vore teamleiar for eit større tuberkuloseprosjekt under Harvard Medical School og hatt ansvar for forsking på antibiotika for fleire farmasøytiske selskap i USA.<ref name=":2" /> == Forfattarskap == Lissandrin debuterte i 2018 med novellesamlinga ''Venteromsnoveller'' (Liv forlag).<ref>{{Kjelde www|url=https://forlagshusetivestfold.no/venteromsnoveller-tonje-a-lissandrin|tittel=Venteromsnoveller|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Forlaget skildrar novellene som "korte og bittersøte", med karakterar som søkjer forklaring og meining. Novella «Klorofyll» kom same år i det studentdrivne litterære tidsskriftet Riss ved NTNU. Ho vart intervjua i [[:no:Norsk_Ukeblad|Norsk Ukeblad]] (nr. 45, 2018) og [https://tara.no/ Tara] (nr. 4, 2020), som trykte novella «Barneselskap» frå debutsamlinga. Novella «Kokepunkt» vart kåra i ein skrivekonkurranse og gitt ut som e-bok (Publizm).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.bokkilden.no/noveller/kokepunkt-tonje-a-lissandrin/produkt.do?produktId=198630405|tittel=Kokepunkt|språk=Bokmål|utgjevar=Bokkilden|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Diktsamlinga ''Rød sone'' (Liv forlag, 2021) byggjer på erfaringar frå Veneto under koronapandemien. Då budde ho omlag 20 kilometer frå Vo', der det første koronadødsfallet i Italia inntraff.<ref>{{Kjelde www|url=https://mailchi.mp/forlagshusetivestfold/vaarens-utgivelser-fra-forlagshuset-4736275|tittel=Vårens utgivelser fra Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{kjelde www|forfattar=Knut Arne Hansen|forfattar2=Anne Stine Sæther|forfattar3= Ole Løkkevik|forfattar4= Ingvill Dybfest Dahl|utgjevingsår=2020|url=https://www.vg.no/nyheter/i/504El6/norske-tonje-i-roed-sone-i-italia-absolutt-alt-er-preget-av-dette|tittel=Norske Tonje i «rød sone» i Italia: –⁠ Absolutt alt er preget av dette|publikasjon=VG}}</ref> Samlinga vart omtalt i [[Adresseavisen]] som ei «poetisk pandemiskildring».<ref>{{Citation|title=- Noen fastboende fikk en tåre i øyekroken da de så oss rusle rundt på Markusplassen|url=https://www.adressa.no/kultur/i/0GK8x2/noen-fastboende-fikk-en-tare-i-oyekroken-da-de-sa-oss-rusle-rundt-pa-markusplassen|website=adressa.no|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Ole Jacob|last=Hoel}}</ref> ''Brytninger'' (Liv forlag, 2023) er ei novellesamling med tjue forteljingar der blant andre [[Medusa]], [[Caravaggio]] og [[Dante Alighieri|Dante]] får stemme.<ref>{{Kjelde www|url=https://booksfromnorway.com/books/3043-refractions|tittel=Refractions|språk=en|verk=Books from Norway|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Lissandrin vart intervjua om boka av ''Samtiden''<ref>{{Citation|title=– Jeg skriblet på alt fra servietter til baksiden av ukeblader og på innsiden av bokpermer|url=https://www.samtiden.no/bok/jeg-skriblet-pa-alt-fra-servietter-til-baksiden-av-ukeblader-og-pa-innsiden-av-bokpermer/1061415|website=Samtiden|date=2023-07-03|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO|last=Samtiden}}</ref> og [[NRK Trøndelag]].<ref>{{Citation|title=God ettermiddag Trøndelag - Distriktsprogram - Trøndelag|url=https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-troendelag/DKTL02003621|website=NRK Radio|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO}}</ref> ''Brytninger'' vart omtala som «uten tvil årets beste novellesamling» i lokalavisa Randaberg24.<ref>{{Citation|title=Uten tvil årets beste novellesamling|url=http://www.randaberg24.no/nyheter/n/0Q0W4M/aarets-beste-novellesamling|website=Randaberg24|date=2023-06-18|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Simen|last=Ingemundsen}}</ref> ''Under'' ([[Sirkel Forlag|Sirkel forlag]], 2026) er Lissandrin sin første roman.<ref>{{Citation|title=Bøker|url=https://sirkelforlag.no/boeker|website=Sirkel Forlag|accessdate=2026-10-13|language=nb}}</ref> Handlinga i romanen er knytt til [[Røros kommune|Røros]]. Romanen handlar om Arwen som går gatelangs i vargtimen, og om Florian som må ta seg av garden han arvar etter bestemora på Røros. Samstundes oppdagar MIT- studenten Snow at venninna Destiny har ei heilt spesiell tilknyting til Florian sin gard. Kva er forklaringa på dei livaktige draumane hennar? Snow finn eit mogleg svar i bibliotekaren sine tjue år gamle feltnotat frå Djupsjøen. Lissandrin skriv i grenselandet mellom det medvitne og det umedvitne. Romanen er bygd på draumelogikk og er stemningsdriven. Likt Stephen King, legg ho uhyggja til barndomens paradis. <ref>{{Artikkelkjelde|forfattar=Norsk Ukeblad|utgjevingsår=6. November 2026|tittel=Hun skriver i grenseland mellom det bevisst og ubevisste. Romanen bygger på drømmelogikk og er stemningsdrevet}}</ref> == Bibliografi == * ''Venteromsnoveller'', noveller, Liv forlag, 2018 * ''Rød sone'', dikt, Liv forlag, 2021 * ''Brytninger'', noveller, Liv forlag, 2023 * ''Under'', roman, Sirkel forlag, 2026 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Forfattarar frå 2000-talet]] 2f8nhpoa8ifrw0p6sax44jj1l7qtahj 3683361 3683360 2026-11-08T16:35:02Z ~2026-59436-93 160738 3683361 wikitext text/x-wiki [[Fil:Lissandrin.jpg|mini|Portrett av Tonje A Lissandrin]] '''Tonje A. Lissandrin''' ({{fødd-lua|1975 i Trondheim}}) er ein norsk forfattar<ref>{{Kjelde www|url=https://www.forfattersentrum.no/forfattere/641024460061cfddb9861608|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=Norsk forfattersentrum|språk=Bokmål|utgjevar=Norsk forfattersentrum|vitja=13. oktober 2026}}</ref> og biolog med aner frå [[Røros kommune|Røros]]. Ho er busett i [[Veneto]] i [[Italia]].<ref name=":1">{{Kjelde www|url=https://forfatterforbundet.no/2023/06/05/mot-tonje-a-lissandrin/|tittel=Møt Tonje A. Lissandrin|forfattar=Irene Zupin|språk=Bokmål|utgjevar=Forfatterforbundet, Tastaturprat|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Før ho vart forfattar tok ho graden MBA med utmerking og arbeidde som forskar i immunologi og infeksjonssykdomar.<ref name=":2">{{Kjelde www|url=https://brukere.snl.no/60806|tittel=Forfatter Tonje K.A. Lissandrin|forfattar=Store norske leksikon, Brukerprofil|språk=Bokmål|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://orcid.org/0009-0003-1658-2658|tittel=Tonje A. Lissandrin|språk=engelsk|utgjevar=ORCID|vitja=16. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.researchgate.net/profile/Tonje-K-Lissandrin|tittel=Tonje K. A. Lissandrin|språk=Engelsk|utgjevar=Researchgate.net|vitja=22. oktober 2026}}</ref> Forfattarskapet omfatter novellesamlingane ''Venteromsnoveller'' (2018) og ''Brytninger'' (2023), diktsamlinga ''Rød sone'' (2021) og romanen ''Under'' (2026). == Bakgrunn == Lissandrin har studert og arbeidd i USA, Sveits, England, Italia og Noreg.<ref name=":1" /> Ho studerte zoologi ved [[Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet|NTNU]] i [[Trondheim]] og fekk i 1998 eit stipend for å studere ved Institutt for anatomi ved universitetet i [[Padova]].<ref>{{Kjelde www|url=https://iicoslo.esteri.it/it/gli_eventi/calendario/brytninger-con-tonje-a-lissandrin/|tittel=«Brytninger» con Tonje A. Lissandrin|språk=Italiensk|utgjevar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Ifølgje [[Store norske leksikon]] har ho MSc i zoologi med spesialisering i immunologi, var doktorgradsstipendiat ved universitetet i [[Lausanne]] og har MBA med utmerking frå [[London]]. Som forskar har ho arbeidd ved Boston University School of Medicine og Boston Medical Center, vore teamleiar for eit større tuberkuloseprosjekt under Harvard Medical School og hatt ansvar for forsking på antibiotika for fleire farmasøytiske selskap i USA.<ref name=":2" /> == Forfattarskap == Lissandrin debuterte i 2018 med novellesamlinga ''Venteromsnoveller'' (Liv forlag).<ref>{{Kjelde www|url=https://forlagshusetivestfold.no/venteromsnoveller-tonje-a-lissandrin|tittel=Venteromsnoveller|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Forlaget skildrar novellene som "korte og bittersøte", med karakterar som søkjer forklaring og meining. Novella «Klorofyll» kom same år i det studentdrivne litterære tidsskriftet Riss ved NTNU. Ho vart intervjua i [[:no:Norsk_Ukeblad|Norsk Ukeblad]] (nr. 45, 2018) og [https://tara.no/ Tara] (nr. 4, 2020), som trykte novella «Barneselskap» frå debutsamlinga. Novella «Kokepunkt» vart kåra i ein skrivekonkurranse og gitt ut som e-bok (Publizm).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.bokkilden.no/noveller/kokepunkt-tonje-a-lissandrin/produkt.do?produktId=198630405|tittel=Kokepunkt|språk=Bokmål|utgjevar=Bokkilden|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Diktsamlinga ''Rød sone'' (Liv forlag, 2021) byggjer på erfaringar frå Veneto under koronapandemien. Då budde ho omlag 20 kilometer frå Vo', der det første koronadødsfallet i Italia inntraff.<ref>{{Kjelde www|url=https://mailchi.mp/forlagshusetivestfold/vaarens-utgivelser-fra-forlagshuset-4736275|tittel=Vårens utgivelser fra Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{kjelde www|forfattar=Knut Arne Hansen|forfattar2=Anne Stine Sæther|forfattar3= Ole Løkkevik|forfattar4= Ingvill Dybfest Dahl|utgjevingsår=2020|url=https://www.vg.no/nyheter/i/504El6/norske-tonje-i-roed-sone-i-italia-absolutt-alt-er-preget-av-dette|tittel=Norske Tonje i «rød sone» i Italia: –⁠ Absolutt alt er preget av dette|publikasjon=VG}}</ref> Samlinga vart omtalt i [[Adresseavisen]] som ei «poetisk pandemiskildring».<ref>{{Citation|title=- Noen fastboende fikk en tåre i øyekroken da de så oss rusle rundt på Markusplassen|url=https://www.adressa.no/kultur/i/0GK8x2/noen-fastboende-fikk-en-tare-i-oyekroken-da-de-sa-oss-rusle-rundt-pa-markusplassen|website=adressa.no|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Ole Jacob|last=Hoel}}</ref> ''Brytninger'' (Liv forlag, 2023) er ei novellesamling med tjue forteljingar der blant andre [[Medusa]], [[Caravaggio]] og [[Dante Alighieri|Dante]] får stemme.<ref>{{Kjelde www|url=https://booksfromnorway.com/books/3043-refractions|tittel=Refractions|språk=en|verk=Books from Norway|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Lissandrin vart intervjua om boka av ''Samtiden''<ref>{{Citation|title=– Jeg skriblet på alt fra servietter til baksiden av ukeblader og på innsiden av bokpermer|url=https://www.samtiden.no/bok/jeg-skriblet-pa-alt-fra-servietter-til-baksiden-av-ukeblader-og-pa-innsiden-av-bokpermer/1061415|website=Samtiden|date=2023-07-03|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO|last=Samtiden}}</ref> og [[NRK Trøndelag]].<ref>{{Citation|title=God ettermiddag Trøndelag - Distriktsprogram - Trøndelag|url=https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-troendelag/DKTL02003621|website=NRK Radio|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO}}</ref> ''Brytninger'' vart omtala som «uten tvil årets beste novellesamling» i lokalavisa Randaberg24.<ref>{{Citation|title=Uten tvil årets beste novellesamling|url=http://www.randaberg24.no/nyheter/n/0Q0W4M/aarets-beste-novellesamling|website=Randaberg24|date=2023-06-18|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Simen|last=Ingemundsen}}</ref> ''Under'' ([[Sirkel Forlag|Sirkel forlag]], 2026) er Lissandrin sin første roman.<ref>{{Citation|title=Bøker|url=https://sirkelforlag.no/boeker|website=Sirkel Forlag|accessdate=2026-10-13|language=nb}}</ref> Handlinga i romanen er knytt til [[Røros kommune|Røros]]. Romanen handlar om Arwen som går gatelangs i vargtimen, og om Florian som må ta seg av garden han arvar etter bestemora på Røros. Samstundes oppdagar MIT- studenten Snow at venninna Destiny har ei heilt spesiell tilknyting til Florian sin gard. Kva er forklaringa på dei livaktige draumane hennar? Snow finn eit mogleg svar i bibliotekaren sine tjue år gamle feltnotat frå Djupsjøen. Lissandrin skriv i grenselandet mellom det medvitne og det umedvitne. Romanen er bygd på draumelogikk og er stemningsdriven. Likt Stephen King, legg ho uhyggja til barndomens paradis. <ref>{{Artikkelkjelde|forfattar=Norsk Ukeblad|utgjevingsår=6. November 2026|tittel=Hun skriver i grenselandet mellom det bevisste og det ubevisste. Romanen bygger på drømmelogikk og er stemningsdrevet ( bokmål)}}</ref> == Bibliografi == * ''Venteromsnoveller'', noveller, Liv forlag, 2018 * ''Rød sone'', dikt, Liv forlag, 2021 * ''Brytninger'', noveller, Liv forlag, 2023 * ''Under'', roman, Sirkel forlag, 2026 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Forfattarar frå 2000-talet]] 3tea5z2mqw8gfacu4tpst41opvpz47c 3683362 3683361 2026-11-08T17:36:35Z ~2026-59436-93 160738 La til nummer og sidetall 3683362 wikitext text/x-wiki [[Fil:Lissandrin.jpg|mini|Portrett av Tonje A Lissandrin]] '''Tonje A. Lissandrin''' ({{fødd-lua|1975 i Trondheim}}) er ein norsk forfattar<ref>{{Kjelde www|url=https://www.forfattersentrum.no/forfattere/641024460061cfddb9861608|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=Norsk forfattersentrum|språk=Bokmål|utgjevar=Norsk forfattersentrum|vitja=13. oktober 2026}}</ref> og biolog med aner frå [[Røros kommune|Røros]]. Ho er busett i [[Veneto]] i [[Italia]].<ref name=":1">{{Kjelde www|url=https://forfatterforbundet.no/2023/06/05/mot-tonje-a-lissandrin/|tittel=Møt Tonje A. Lissandrin|forfattar=Irene Zupin|språk=Bokmål|utgjevar=Forfatterforbundet, Tastaturprat|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Før ho vart forfattar tok ho graden MBA med utmerking og arbeidde som forskar i immunologi og infeksjonssykdomar.<ref name=":2">{{Kjelde www|url=https://brukere.snl.no/60806|tittel=Forfatter Tonje K.A. Lissandrin|forfattar=Store norske leksikon, Brukerprofil|språk=Bokmål|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://orcid.org/0009-0003-1658-2658|tittel=Tonje A. Lissandrin|språk=engelsk|utgjevar=ORCID|vitja=16. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.researchgate.net/profile/Tonje-K-Lissandrin|tittel=Tonje K. A. Lissandrin|språk=Engelsk|utgjevar=Researchgate.net|vitja=22. oktober 2026}}</ref> Forfattarskapet omfatter novellesamlingane ''Venteromsnoveller'' (2018) og ''Brytninger'' (2023), diktsamlinga ''Rød sone'' (2021) og romanen ''Under'' (2026). == Bakgrunn == Lissandrin har studert og arbeidd i USA, Sveits, England, Italia og Noreg.<ref name=":1" /> Ho studerte zoologi ved [[Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet|NTNU]] i [[Trondheim]] og fekk i 1998 eit stipend for å studere ved Institutt for anatomi ved universitetet i [[Padova]].<ref>{{Kjelde www|url=https://iicoslo.esteri.it/it/gli_eventi/calendario/brytninger-con-tonje-a-lissandrin/|tittel=«Brytninger» con Tonje A. Lissandrin|språk=Italiensk|utgjevar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Ifølgje [[Store norske leksikon]] har ho MSc i zoologi med spesialisering i immunologi, var doktorgradsstipendiat ved universitetet i [[Lausanne]] og har MBA med utmerking frå [[London]]. Som forskar har ho arbeidd ved Boston University School of Medicine og Boston Medical Center, vore teamleiar for eit større tuberkuloseprosjekt under Harvard Medical School og hatt ansvar for forsking på antibiotika for fleire farmasøytiske selskap i USA.<ref name=":2" /> == Forfattarskap == Lissandrin debuterte i 2018 med novellesamlinga ''Venteromsnoveller'' (Liv forlag).<ref>{{Kjelde www|url=https://forlagshusetivestfold.no/venteromsnoveller-tonje-a-lissandrin|tittel=Venteromsnoveller|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Forlaget skildrar novellene som "korte og bittersøte", med karakterar som søkjer forklaring og meining. Novella «Klorofyll» kom same år i det studentdrivne litterære tidsskriftet Riss ved NTNU. Ho vart intervjua i [[:no:Norsk_Ukeblad|Norsk Ukeblad]] (nr. 45, 2018) og [https://tara.no/ Tara] (nr. 4, 2020), som trykte novella «Barneselskap» frå debutsamlinga. Novella «Kokepunkt» vart kåra i ein skrivekonkurranse og gitt ut som e-bok (Publizm).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.bokkilden.no/noveller/kokepunkt-tonje-a-lissandrin/produkt.do?produktId=198630405|tittel=Kokepunkt|språk=Bokmål|utgjevar=Bokkilden|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Diktsamlinga ''Rød sone'' (Liv forlag, 2021) byggjer på erfaringar frå Veneto under koronapandemien. Då budde ho omlag 20 kilometer frå Vo', der det første koronadødsfallet i Italia inntraff.<ref>{{Kjelde www|url=https://mailchi.mp/forlagshusetivestfold/vaarens-utgivelser-fra-forlagshuset-4736275|tittel=Vårens utgivelser fra Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{kjelde www|forfattar=Knut Arne Hansen|forfattar2=Anne Stine Sæther|forfattar3= Ole Løkkevik|forfattar4= Ingvill Dybfest Dahl|utgjevingsår=2020|url=https://www.vg.no/nyheter/i/504El6/norske-tonje-i-roed-sone-i-italia-absolutt-alt-er-preget-av-dette|tittel=Norske Tonje i «rød sone» i Italia: –⁠ Absolutt alt er preget av dette|publikasjon=VG}}</ref> Samlinga vart omtalt i [[Adresseavisen]] som ei «poetisk pandemiskildring».<ref>{{Citation|title=- Noen fastboende fikk en tåre i øyekroken da de så oss rusle rundt på Markusplassen|url=https://www.adressa.no/kultur/i/0GK8x2/noen-fastboende-fikk-en-tare-i-oyekroken-da-de-sa-oss-rusle-rundt-pa-markusplassen|website=adressa.no|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Ole Jacob|last=Hoel}}</ref> ''Brytninger'' (Liv forlag, 2023) er ei novellesamling med tjue forteljingar der blant andre [[Medusa]], [[Caravaggio]] og [[Dante Alighieri|Dante]] får stemme.<ref>{{Kjelde www|url=https://booksfromnorway.com/books/3043-refractions|tittel=Refractions|språk=en|verk=Books from Norway|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Lissandrin vart intervjua om boka av ''Samtiden''<ref>{{Citation|title=– Jeg skriblet på alt fra servietter til baksiden av ukeblader og på innsiden av bokpermer|url=https://www.samtiden.no/bok/jeg-skriblet-pa-alt-fra-servietter-til-baksiden-av-ukeblader-og-pa-innsiden-av-bokpermer/1061415|website=Samtiden|date=2023-07-03|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO|last=Samtiden}}</ref> og [[NRK Trøndelag]].<ref>{{Citation|title=God ettermiddag Trøndelag - Distriktsprogram - Trøndelag|url=https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-troendelag/DKTL02003621|website=NRK Radio|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO}}</ref> ''Brytninger'' vart omtala som «uten tvil årets beste novellesamling» i lokalavisa Randaberg24.<ref>{{Citation|title=Uten tvil årets beste novellesamling|url=http://www.randaberg24.no/nyheter/n/0Q0W4M/aarets-beste-novellesamling|website=Randaberg24|date=2023-06-18|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Simen|last=Ingemundsen}}</ref> ''Under'' ([[Sirkel Forlag|Sirkel forlag]], 2026) er Lissandrin sin første roman.<ref>{{Citation|title=Bøker|url=https://sirkelforlag.no/boeker|website=Sirkel Forlag|accessdate=2026-10-13|language=nb}}</ref> Handlinga i romanen er knytt til [[Røros kommune|Røros]]. Romanen handlar om Arwen som går gatelangs i vargtimen, og om Florian som må ta seg av garden han arvar etter bestemora på Røros. Samstundes oppdagar MIT- studenten Snow at venninna Destiny har ei heilt spesiell tilknyting til Florian sin gard. Kva er forklaringa på dei livaktige draumane hennar? Snow finn eit mogleg svar i bibliotekaren sine tjue år gamle feltnotat frå Djupsjøen. Lissandrin skriv i grenselandet mellom det medvitne og det umedvitne. Romanen er bygd på draumelogikk og er stemningsdriven. Likt Stephen King, legg ho uhyggja til barndomens paradis. <ref>{{Artikkelkjelde|forfattar=Norsk Ukeblad|utgjevingsår=2026|dato=6. November|utgjeve=Story House Egmont AS|nummer=52|side=14}}</ref> == Bibliografi == * ''Venteromsnoveller'', noveller, Liv forlag, 2018 * ''Rød sone'', dikt, Liv forlag, 2021 * ''Brytninger'', noveller, Liv forlag, 2023 * ''Under'', roman, Sirkel forlag, 2026 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Forfattarar frå 2000-talet]] fco0slq6rf4r3qa3nzs521osg801i4e 3683364 3683362 2026-11-08T18:38:42Z Ranveig 39 Fiksa ref., korta ned romanskildring. 3683364 wikitext text/x-wiki {{infoboks forfattar|bilete=Lissandrin.jpg}} '''Tonje A. Lissandrin''' ({{fødd-lua|1975 i Trondheim}}) er ein norsk forfattar<ref>{{Kjelde www|url=https://www.forfattersentrum.no/forfattere/641024460061cfddb9861608|tittel=Tonje A. Lissandrin|forfattar=Norsk forfattersentrum|språk=Bokmål|utgjevar=Norsk forfattersentrum|vitja=13. oktober 2026}}</ref> og biolog med aner frå [[Røros kommune|Røros]]. Ho er busett i [[Veneto]] i [[Italia]].<ref name=":1">{{Kjelde www|url=https://forfatterforbundet.no/2023/06/05/mot-tonje-a-lissandrin/|tittel=Møt Tonje A. Lissandrin|forfattar=Irene Zupin|språk=Bokmål|utgjevar=Forfatterforbundet, Tastaturprat|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Før ho vart forfattar tok ho graden MBA med utmerking og arbeidde som forskar i immunologi og infeksjonssykdomar.<ref name=":2">{{Kjelde www|url=https://brukere.snl.no/60806|tittel=Forfatter Tonje K.A. Lissandrin|forfattar=Store norske leksikon, Brukerprofil|språk=Bokmål|utgjevar=Store norske leksikon|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://orcid.org/0009-0003-1658-2658|tittel=Tonje A. Lissandrin|språk=engelsk|utgjevar=ORCID|vitja=16. oktober 2026}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.researchgate.net/profile/Tonje-K-Lissandrin|tittel=Tonje K. A. Lissandrin|språk=Engelsk|utgjevar=Researchgate.net|vitja=22. oktober 2026}}</ref> Forfattarskapet omfatter novellesamlingane ''Venteromsnoveller'' (2018) og ''Brytninger'' (2023), diktsamlinga ''Rød sone'' (2021) og romanen ''Under'' (2026). == Bakgrunn == Lissandrin har studert og arbeidd i USA, Sveits, England, Italia og Noreg.<ref name=":1" /> Ho studerte zoologi ved [[Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet|NTNU]] i [[Trondheim]] og fekk i 1998 eit stipend for å studere ved Institutt for anatomi ved universitetet i [[Padova]].<ref>{{Kjelde www|url=https://iicoslo.esteri.it/it/gli_eventi/calendario/brytninger-con-tonje-a-lissandrin/|tittel=«Brytninger» con Tonje A. Lissandrin|språk=Italiensk|utgjevar=Istituto Italiano di Cultura di Oslo|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Ifølgje [[Store norske leksikon]] har ho MSc i zoologi med spesialisering i immunologi, var doktorgradsstipendiat ved universitetet i [[Lausanne]] og har MBA med utmerking frå [[London]]. Som forskar har ho arbeidd ved Boston University School of Medicine og Boston Medical Center, vore teamleiar for eit større tuberkuloseprosjekt under Harvard Medical School og hatt ansvar for forsking på antibiotika for fleire farmasøytiske selskap i USA.<ref name=":2" /> == Forfattarskap == Lissandrin debuterte i 2018 med novellesamlinga ''Venteromsnoveller'' (Liv forlag).<ref>{{Kjelde www|url=https://forlagshusetivestfold.no/venteromsnoveller-tonje-a-lissandrin|tittel=Venteromsnoveller|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Forlaget skildrar novellene som "korte og bittersøte", med karakterar som søkjer forklaring og meining. Novella «Klorofyll» kom same år i det studentdrivne litterære tidsskriftet Riss ved NTNU. Ho vart intervjua i [[:no:Norsk_Ukeblad|Norsk Ukeblad]] (nr. 45, 2018) og [https://tara.no/ Tara] (nr. 4, 2020), som trykte novella «Barneselskap» frå debutsamlinga. Novella «Kokepunkt» vart kåra i ein skrivekonkurranse og gitt ut som e-bok (Publizm).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.bokkilden.no/noveller/kokepunkt-tonje-a-lissandrin/produkt.do?produktId=198630405|tittel=Kokepunkt|språk=Bokmål|utgjevar=Bokkilden|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Diktsamlinga ''Rød sone'' (Liv forlag, 2021) byggjer på erfaringar frå Veneto under koronapandemien. Då budde ho omlag 20 kilometer frå Vo', der det første koronadødsfallet i Italia inntraff.<ref>{{Kjelde www|url=https://mailchi.mp/forlagshusetivestfold/vaarens-utgivelser-fra-forlagshuset-4736275|tittel=Vårens utgivelser fra Forlagshuset i Vestfold|språk=Bokmål|utgjevar=Forlagshuset i Vestfold|vitja=13. oktober 2026}}</ref><ref>{{kjelde www|forfattar=Knut Arne Hansen|forfattar2=Anne Stine Sæther|forfattar3= Ole Løkkevik|forfattar4= Ingvill Dybfest Dahl|utgjevingsår=2020|url=https://www.vg.no/nyheter/i/504El6/norske-tonje-i-roed-sone-i-italia-absolutt-alt-er-preget-av-dette|tittel=Norske Tonje i «rød sone» i Italia: –⁠ Absolutt alt er preget av dette|publikasjon=VG}}</ref> Samlinga vart omtalt i [[Adresseavisen]] som ei «poetisk pandemiskildring».<ref>{{Citation|title=- Noen fastboende fikk en tåre i øyekroken da de så oss rusle rundt på Markusplassen|url=https://www.adressa.no/kultur/i/0GK8x2/noen-fastboende-fikk-en-tare-i-oyekroken-da-de-sa-oss-rusle-rundt-pa-markusplassen|website=adressa.no|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Ole Jacob|last=Hoel}}</ref> ''Brytninger'' (Liv forlag, 2023) er ei novellesamling med tjue forteljingar der blant andre [[Medusa]], [[Caravaggio]] og [[Dante Alighieri|Dante]] får stemme.<ref>{{Kjelde www|url=https://booksfromnorway.com/books/3043-refractions|tittel=Refractions|språk=en|verk=Books from Norway|vitja=13. oktober 2026}}</ref> Lissandrin vart intervjua om boka av ''Samtiden''<ref>{{Citation|title=– Jeg skriblet på alt fra servietter til baksiden av ukeblader og på innsiden av bokpermer|url=https://www.samtiden.no/bok/jeg-skriblet-pa-alt-fra-servietter-til-baksiden-av-ukeblader-og-pa-innsiden-av-bokpermer/1061415|website=Samtiden|date=2023-07-03|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO|last=Samtiden}}</ref> og [[NRK Trøndelag]].<ref>{{Citation|title=God ettermiddag Trøndelag - Distriktsprogram - Trøndelag|url=https://radio.nrk.no/serie/distriktsprogram-troendelag/DKTL02003621|website=NRK Radio|date=2021-02-22|accessdate=2026-10-13|language=nb-NO}}</ref> ''Brytninger'' vart omtala som «uten tvil årets beste novellesamling» i lokalavisa Randaberg24.<ref>{{Citation|title=Uten tvil årets beste novellesamling|url=http://www.randaberg24.no/nyheter/n/0Q0W4M/aarets-beste-novellesamling|website=Randaberg24|date=2023-06-18|accessdate=2026-10-13|language=nb|first=Simen|last=Ingemundsen}}</ref> ''Under'' ([[Sirkel Forlag|Sirkel forlag]], 2026) er Lissandrin sin første roman.<ref>{{Citation|title=Bøker|url=https://sirkelforlag.no/boeker|website=Sirkel Forlag|accessdate=2026-10-13|language=nb}}</ref> Handlinga i romanen er knytt til [[Røros kommune|Røros]]. Romanen handlar om Arwen som går gatelangs i vargtimen, og om Florian som må ta seg av garden han arvar etter bestemora på Røros.<ref>{{Artikkelkjelde|blad=Norsk Ukeblad|dato=6. november 2026|utgjevar=Story House Egmont AS|nummer=52|side=14|tittel=Hun skriver i grenselandet mellom det bevisste og det ubevisste. Romanen bygger på drømmelogikk og er stemningsdrevet}}</ref> == Bibliografi == * ''Venteromsnoveller'', noveller, Liv forlag, 2018 * ''Rød sone'', dikt, Liv forlag, 2021 * ''Brytninger'', noveller, Liv forlag, 2023 * ''Under'', roman, Sirkel forlag, 2026 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Forfattarar frå 2000-talet]] 4hb8xnrbzs3z99cnkrze54he3x59g1m 0 435942 3683374 3683068 2026-11-08T21:56:30Z Roarjo 183 3683374 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | kart=Distribution of Mauritia flexuosa.png | karttekst=Utbreiing. Sjå òg kart frå GBIF-data<ref name=gbif/> }} '''Morichepalme''' eller '''mauritiapalme''' (''Mauritia flexuosa''), i utbreiingsområdet kjent under mange namn slik som ''ité'', ''buriti'', ''muriti'' ([[Brasil]]), ''canangucho'' ([[Colombia]]), ''morete'' eller ''acho'' ([[Ecuador]]), ''palma real'' ([[Bolivia]]), ''aguaje'' ([[Peru]]) og ''ojidú'' ([[warao]], [[Venezuela]]) er ein [[palme]] i familien Arecaceae. Han veks på [[savannar]] og i [[sumpar]] og andre [[våtmark]]sområde i det [[tropisk]]e [[Sør-Amerika]].<ref name="Kew"/> Morichepalmen er ein tradisjonell nytteplante. [[Frukt]]a og [[stivelse]] frå trestammen er viktige matressursar. Palmeblada blir brukte til mellom anna taktekking og til å framstille fiber til handverksarbeid slik som veving av hengekøyer og fletting av korger.<!-- Palmen har særleg stor kulturell og økonomisk tyding for [[Waraoar|warao-folket]] i [[Orinocodeltaet]], der han tradisjonelt har vore ei viktig næringskjelde og brukt i handverkarbeid, i medisin og ritual.<ref name="Sorhaug"/><ref name=rull/>--> == Morfologi == [[Fil:Mauritia flexuosa (Scott Zona) 001.jpg|mini|venstre|Del av trekrona på ein ung kultivert morichepalme]] Morichepalmen kan vekse til 30-40 meter i høgd. Stammen kan ha ein diameter på opptil 60 cm målt i brysthøgd. Dei store blada dannar ei avrunda krone av 8-20 blader, ofte har dei 4-5 visne blad i tillegg som heng ned i ei omvendt trakteform. Kvart friskt blad kan bli 6 meter langt inkludert stilk, er vifteforma med breidde på 4,5 meter, og «lengd» på 2,5 m. Blomsterstandane veks mellom bladstilkene og blir ca. 2 meter lange. Ein hannleg blomsterstand kan innehalde 100&nbsp;000 blomar. Hoplanten får 6000 blomar. <ref name=virapongse/> Treet utviklar [[Luftrot|pneumatoforar]] (luftrøter) som kan strekkje seg opptil 30 meter ut frå stammen, noko som tyder på eit svært omfattande rotsystem. Treslaget er [[særbu]], og nyttar [[Pollinering#Vindpollinering|vindpollinering]]. Blomane er gulaktige og bløminga toppar seg i overgang frå regntida til tørketida. Fruktdanninga skjer i regntida.<ref name=virapongse/> Dei er oransjebrune og dekte av regelmessige skjelrader. Det gule fruktkjøtet ligg rundt ei hard, oval nøtt. ==Utbreiing== ''Mauritia flexuosa'' veks vilt i fuktige habitat på savannar og våtmarksområde over et meste av tropiske Sør-Amerika aust for [[Andesfjella]]. Det inkluderer [[Orinocobassenget]], [[Amazonasbekkenet]] og [[guyanaregionen]].<ref name=gbif/><ref name=virapongse/> Mot søraust er arten eit vanleg innslag i [[cerrado]]-vegetasjonen som dominerer i [[Regionar_i_Brasil#Regionen_Centro-Oeste_(Sentral-vest)|det sentralvestlege Brasil]],<ref name="cassino"/> dessutan inn i [[Pantanal]].<ref name=moreira/> Han kan vekse i høgder opp til ca. 1000 [[moh|meter over havnivå]]. Morichepalmen finst også på [[øya Trinidad]]. == Dagens bruksområde == Lokalt blir det laga tråd og tau av fibrane frå morichepalmeblad. === I kosthald === Frukta frå morichepalmen, kalla «morete» i Ecuador, brukast som råvare til saft, syltetøy, iskrem, ein gjæra drikk («palmevin»), dessertar og snacks. Konsum av ferdigprodukt basert på morichefrukta er estimert til dagleg rundt 50 tonn i [[Loreto-regionen]] i Peru.<ref name=Gilmore/> Knoppane i blomestandane blir etne som grønsaker, og sevja kan drikkast fersk eller [[Fermentering|fermenterast]] til saft ([[palmevin]]). Menneske et òg larvar av [[Rhynchophorus palmarum|palmesnutebilla]] (''Rhynchophorus palmarum''), som grev seg inn i stammen.<ref name=rull/> === Olje === Buritiolje er ei oransjeraud olje som blir utvunnen frå frukta til morichepalmen. Olja inneheld høge konsentrasjonar av [[oljesyre]], [[tokoferol]] og [[karotenoid]], særleg [[betakaroten]].<ref name="Duraes"/> Den raudlege farga på olja har vore brukt som fargestoff på huder og skinn.<ref name="Pesce"/> Batanaolje, eit liknande oljeekstrakt, har vore brukt til hårpleie og hudpleie sidan [[førkolumbisk tid]].<ref name="BatanaBabe"/><ref name="DailyMed"/><ref name="InStyle"/> ==Økologi og samfunn== === Frøspreiing === Under dei årlege flaumane blir fruktene etne av [[Siluriformes|mallefiskar]], som stundom fører frøa med seg og skil dei ut langt frå morplanten. Når vatnet trekkjer seg attende, spirer frøa.<ref name="Bright"/> Frukta flyt, og kan bli ført bort frå palmen i flaumane utan hjelp frå dyr eller fisk,<ref name=scisource/> det kan bidra til frøspreiing. Morichepalmen er viktig for mange dyreartar og fugleartar. Til dømes [[tapir]]ar, [[Tayassuidae|navlesvin]], [[Dasyprocta|agutiar]] og [[primatar]] et av fruktene og spreier frøa. Av desse er det berre tapirar som vanlegvis spreier frø over lange avstandar.<ref name=virapongse/> === Hekkeplass for fuglar === [[Rustbukara]] (''Orthopsittaca manilatus'') beitar av frukter på morichepalmen og hekkar i hole daude palmar,<ref name=raudbukara/> [[svoveltyrann]] (''Tyrannopsis sulphurea'') og [[epålettrupial]] (''Icterus cayanensis''), er begge knytt til morichepalmen og brukar han til hekkeplass.<ref name=svoveltyrann/><ref name=epålettrupial/> [[Moricheseglar]] (''Tachornis squamata'') er avhengig av morichepalmen for hekking.<ref name=hbw/><ref name=bow/> === Kulturplanten «livets tre» === [[Alexander von Humboldt]] dokumenterte treet og økosystemet det held oppe då han reiste gjennom [[Llanos]]-området i [[Venezuela]] i 1800. Han «såg med undring kor mange ting som var knytte til eksistensen av ein einaste plante». Han kalla det «livets tre» og skildra det i praksis som ein [[nøkkelart]] for balansen i [[økosystem]]et, sjølv om omgrepet ikkje vart uttrykkeleg definert før i 1969.<ref name="Wulf"/> Morichepalmen har òg lokal kulturell viktigheit; brukt i handverkarbeid, i medisin og ritual. Eit døme er [[waraoar]] i [[Orinocodeltaet]] som samlar frukta og larvar av palmesnutebilla til tradisjonelt kosthald. I tillegg gjev palmen fibrar som blir brukte til å lage hengjekøyer og belte, medan strimlar frå bladstilkene blir fletta til korger. Tilverking av fiber frå innsamling av blad til ferdig tråd tar fleire veker. Tidlegare var tapping av stivelse frå palmen vanleg, i dag har andre matkjelder i stor grad erstatta palmestivelsen i kosthaldet. Stivelsen er råstoff for mjøl som kan brukast til palmebrød. Hengekøyer gjort av palmefiber har framleis kulturell og økonomisk verd for warao-folket.<ref name="Sorhaug"/> == Galleri == <gallery mode=packed> Buriti.jpg|Høgvaksen moriche Vuelo Santa Elena-Canaima (2004) 25.jpg|Morichepalme på savanne i [[Canaima nasjonalpark]], Venezuela Laguna de Canaima (2004) 07.jpg|Overfløymde morichepalmar i Canaima nasjonalpark Flores fechadas Buriti 02.JPG|Blomsterklasar hann ARARINHA BURITI.jpg|[[Rustbukara]]er (''Orthopsittaca manilatus'') beitar her på modne blomar av moriche, hannplante Arecaceae- Mauritia flexuosa (buriti).jpg|Morichepalme i Colombia med fruktklasar og to tørre blad som heng ned Buriti (Mauritia flexuosa).jpg|Fruktklasar Buriti frutos.jpg|Moden frukt Frutas de morichal.jpeg|Frukt Techo de palma de Moriche.jpg|Moriche palmetak, laga av [[pemónfolket]] i [[Gran Sabana]], Venezuela. </gallery> <!-- relevant? ==Anna== Regjeringsbygningen i [[Det føderale distriktet i Brasil]] – den brasilianske delstaten der hovudstaden [[Brasília]] ligg – heiter ''Palácio do Buriti'' («Buritipalasset»). På andre sida av gata ligg ein plass med fontener og ein einsleg morichepalme, som vart flytta dit frå utkanten av byen. --> ==Kjelder== {{reflist|refs= <!-- <ref name="Roosevelt">Anna C. Roosevelt, «The Warao of the Orinoco Delta: A Culture of Stilt Villagers», i Alexandre Guida Navarro (red.), ''A Civilização Lacustre e a Baixada Maranhense: da Pré-História dos campos inundáveis aos dias atuais'', São Luís: Café & Lápis / EDUFMA, 2019, s. 231–296 |isbn=978-85-62485-86-2 |url=https://indigo.uic.edu/articles/chapter/The_Warao_of_the_Orinoco_delta_A_stilt-village_culture_/22940804/1/files/41433336.pdf </ref> --> <ref name="Sorhaug">{{cite journal |last=Sørhaug |first=Christian |title=Assembling things: Warao crafts, trade and tourists |journal=Journal of Material Culture |volume=26 |issue=4 |year=2021 |doi=10.1177/13591835211052463}}</ref> <ref name="Kew">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:668158-1 |title=World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew|website=Wcsp.science.kew.org |access-date=2026-11-06}}</ref> <ref name="Bright">{{cite book |last=Bright |first=Michael |date=2001 |title=1000 Wonders of Nature |location=London |publisher=Reader's Digest Association Ltd |pages=278–279 |isbn=0-276-42614-2}}</ref> <ref name="Duraes">{{cite journal|journal=European Polymer Journal|year=2006|volume=42|issue=12|pages=3324–32|url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=18336612|title=Absorption and photoluminescence of Buriti oil/polystyrene and Buriti oil/poly(methyl methacrylate) blends|vauthors=Duraes JA|doi=10.1016/j.eurpolymj.2006.09.012|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref> <ref name="Pesce">Pesce, Celestino. ''Oleaginosas da Amazônia''. Belém: Museu Paraense Emílio Goeldi, 2009. 334 s. ISBN 978-85-61377-06-9 (MPEG) og 978-85-60548-39-2 (MDA).</ref> <ref name="BatanaBabe">{{Cite web |date=2023-11-06 |title=How Is Batana Oil Made? |url=https://batanababe.com/blogs/guide/how-is-batana-oil-made |access-date=2026-11-06 |website=Batana Babe ™ |language=en}}</ref> <ref name="DailyMed">{{cite web |title=Label: DRUGGIST BATANA OIL- oil ointment |url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=252fec30-7583-ab0d-e063-6294a90a0ee9 |website=DailyMed.nlm.nih.gov |publisher=National Library of Medicine |access-date=2026-11-06}}</ref> <ref name="InStyle">{{Cite web |title=Batana Oil: Benefits, Side Effects, Skin Care, and More |url=https://www.instyle.com/batana-oil-benefits-7197573 |access-date=2026-11-06 |website=InStyle |language=en}}</ref> <ref name="Wulf">{{Cite book|title=The Invention of Nature: Alexander von Humboldt's New World|isbn=978-0385350662|last=Wulf|first=Andrea|year=2015}}</ref> <ref name="cassino">{{cite journal |title=Historical dynamics of wetlands in the Brazilian savanna: response of Mauritia flexuosa swamps (veredas) to 20 000 years of climate variability |last1=Cassino |first1=Raquel Franco |last2=Escobar-Torrez |first2=Katerine |last3=Xavier |first3=Sergio |last4=Sabino |first4=Shirley |last5=Gomes |first5=Makênia Oliveira Soares |last6=Follador |first6=Gabriela Luiza Pereira Pires |last7=Cardoso |first7=João Custódio Fernandes |last8=Ledru |first8=Marie-Pierre |journal=Annals of Botany |pages=mcag076 |year=2026 |publisher=Oxford University Press, UK | journal=Annals of Botany |doi=10.1093/aob/mcag076 }}</ref> <ref name=Gilmore>{{cite journal |title=The socio-cultural importance of Mauritia flexuosa palm swamps (aguajales) and implications for multi-use management in two Maijuna communities of the Peruvian Amazon |last1=Gilmore |first1=Michael P |last2=Endress |first2=Bryan A |last3=Horn |first3=Christa M |journal=Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine |volume=9 |number=1 |pages=29 |year=2013 |publisher=Springer |doi=10.1186/1746-4269-9-29 }}</ref> <ref name=moreira>{{cite journal |title=Are Mauritia flexuosa L. f. palm swamps in the Brazilian Pantanal true veredas? A floristic appraisal |author=Moreira, Suzana Neves and Pott, Vali Joana and de Souza, Evaldo Benedito and Pott, Arnildo |journal=Boletim do Museu Paraense Emílio Goeldi. Ciências Naturais |volume=12 |number=2 |pages=221--238 |year=2017 |doi=10.46357/bcnaturais.v12i2.386 }}</ref> <ref name=virapongse>{{cite journal |title=Ecology, livelihoods, and management of the Mauritia flexuosa palm in South America |last1=Virapongse |first1=Arika |last2=Endress |first2=Bryan A |last3=Gilmore |first3=Michael P |last4=Horn |first4=Christa |last5=Romulo |first5=Chelsie |journal=Global ecology and conservation |volume=10 |pages=70--92 |year=2017 |publisher=Elsevier |doi=10.1016/j.gecco.2016.12.005}}</ref> <ref name=rull>{{cite journal |title=Mauritia flexuosa palm swamp communities: natural or human-made? A palynological study of the Gran Sabana region (northern South America) within a neotropical context |doi=10.1016/j.quascirev.2014.06.007 |last1=Rull |first1=Valentí |last2= Montoya |first2=Encarni| journal=Quaternary Science Reviews| volume=99| pages=17--33| year=2014| publisher=Elsevier}}</ref> <ref name=hbw>{{ cite book | last=Bruce | first=M.D. | year=1999 | chapter=Fork-tailed Palm Swift (Tachornis squamata) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=5: Barn-owls to Hummingbirds | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-25-2 | page=448 | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0005unse/page/448/mode/2up?q=Tachornis+squamata | chapter-url-access=registration }}</ref> <ref name=bow>{{cite BOW |citation=Cooper, S. (2020). Fork-tailed Palm Swift (Tachornis squamata), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.ftpswi1.01 }}</ref> <ref name=gbif>{{Kjelde www |tittel=Global Biodiversity Information Facility, GBIF data |utgjevar=GBIF.org |url=https://www.gbif.org/taxon/3YFZP#map |sitat=Data kjelde: Catalogue of Life, www.gbif.org/taxon/3YFZP#citation }}</ref> <ref name=raudbukara>{{cite BOW |citation=Collar, N., P. F. D. Boesman, and C. J. Sharpe (2020). Red-bellied Macaw (Orthopsittaca manilatus), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.rebmac2.01}}</ref> <ref name=svoveltyrann>{{cite BOW |citation=Schulenberg, T. S. and G. M. Kirwan (2020). Sulphury Flycatcher (Tyrannopsis sulphurea), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.sulfly1.01}}</ref> <ref name=epålettrupial>{{cite BOW |citation=Fraga, R. and H. F. Greeney (2025). Epaulet Oriole (Icterus cayanensis), version 1.1. In Birds of the World (N. C. García, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.epaori1.01.1}}</ref> <ref name=scisource>{{Kjelde www |utgjevar=Science Source |vitja=2026-11-06 |tittel=Floating Fruit of the Mauriti Palm - Image |url=https://www.sciencesource.com/1232766-floating-fruit-of-the-mauriti-palm-stock-image-rights-managed.html }}</ref> }} {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mauritia flexuosa|Mauritia flexuosa]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 6. november 2026'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{Commonskat}} {{refopning}} *{{cite web|url=http://assets.wwf.ch/downloads/aguaje_wwf_peru.pdf|title=The amazing palm tree of the Amazon|publisher=Instituto de Investigaciones de la Amazonía Peruana|year=2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227084343/http://assets.wwf.ch/downloads/aguaje_wwf_peru.pdf|archive-date=2012-02-27|url-status=dead}} {{refslutt}} * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Plantar i Sør-Amerika]] [[Kategori:Palmefamilien]] <!--Bakgrunnsstoff:? luftrøter: https://www.researchgate.net/profile/Pia-Parolin/publication/256116387_DIVERSITY_OF_ADAPTATIONS_TO_FLOODING_IN_TREES_OF_AMAZONIAN_FLOODPLAINS/links/00b49521d0daa4aa56000000/DIVERSITY-OF-ADAPTATIONS-TO-FLOODING-IN-TREES-OF-AMAZONIAN-FLOODPLAINS.pdf generelt om planten: https://news.mongabay.com/2026/10/water-carbon-the-tree-of-life-interview-with-venezuelas-guardian-of-morichales/ --> cuz5qjrrsbmdgehg32xtkh45jzqqvly 3683375 3683374 2026-11-08T21:57:02Z Roarjo 183 /* Galleri */ 3683375 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | kart=Distribution of Mauritia flexuosa.png | karttekst=Utbreiing. Sjå òg kart frå GBIF-data<ref name=gbif/> }} '''Morichepalme''' eller '''mauritiapalme''' (''Mauritia flexuosa''), i utbreiingsområdet kjent under mange namn slik som ''ité'', ''buriti'', ''muriti'' ([[Brasil]]), ''canangucho'' ([[Colombia]]), ''morete'' eller ''acho'' ([[Ecuador]]), ''palma real'' ([[Bolivia]]), ''aguaje'' ([[Peru]]) og ''ojidú'' ([[warao]], [[Venezuela]]) er ein [[palme]] i familien Arecaceae. Han veks på [[savannar]] og i [[sumpar]] og andre [[våtmark]]sområde i det [[tropisk]]e [[Sør-Amerika]].<ref name="Kew"/> Morichepalmen er ein tradisjonell nytteplante. [[Frukt]]a og [[stivelse]] frå trestammen er viktige matressursar. Palmeblada blir brukte til mellom anna taktekking og til å framstille fiber til handverksarbeid slik som veving av hengekøyer og fletting av korger.<!-- Palmen har særleg stor kulturell og økonomisk tyding for [[Waraoar|warao-folket]] i [[Orinocodeltaet]], der han tradisjonelt har vore ei viktig næringskjelde og brukt i handverkarbeid, i medisin og ritual.<ref name="Sorhaug"/><ref name=rull/>--> == Morfologi == [[Fil:Mauritia flexuosa (Scott Zona) 001.jpg|mini|venstre|Del av trekrona på ein ung kultivert morichepalme]] Morichepalmen kan vekse til 30-40 meter i høgd. Stammen kan ha ein diameter på opptil 60 cm målt i brysthøgd. Dei store blada dannar ei avrunda krone av 8-20 blader, ofte har dei 4-5 visne blad i tillegg som heng ned i ei omvendt trakteform. Kvart friskt blad kan bli 6 meter langt inkludert stilk, er vifteforma med breidde på 4,5 meter, og «lengd» på 2,5 m. Blomsterstandane veks mellom bladstilkene og blir ca. 2 meter lange. Ein hannleg blomsterstand kan innehalde 100&nbsp;000 blomar. Hoplanten får 6000 blomar. <ref name=virapongse/> Treet utviklar [[Luftrot|pneumatoforar]] (luftrøter) som kan strekkje seg opptil 30 meter ut frå stammen, noko som tyder på eit svært omfattande rotsystem. Treslaget er [[særbu]], og nyttar [[Pollinering#Vindpollinering|vindpollinering]]. Blomane er gulaktige og bløminga toppar seg i overgang frå regntida til tørketida. Fruktdanninga skjer i regntida.<ref name=virapongse/> Dei er oransjebrune og dekte av regelmessige skjelrader. Det gule fruktkjøtet ligg rundt ei hard, oval nøtt. ==Utbreiing== ''Mauritia flexuosa'' veks vilt i fuktige habitat på savannar og våtmarksområde over et meste av tropiske Sør-Amerika aust for [[Andesfjella]]. Det inkluderer [[Orinocobassenget]], [[Amazonasbekkenet]] og [[guyanaregionen]].<ref name=gbif/><ref name=virapongse/> Mot søraust er arten eit vanleg innslag i [[cerrado]]-vegetasjonen som dominerer i [[Regionar_i_Brasil#Regionen_Centro-Oeste_(Sentral-vest)|det sentralvestlege Brasil]],<ref name="cassino"/> dessutan inn i [[Pantanal]].<ref name=moreira/> Han kan vekse i høgder opp til ca. 1000 [[moh|meter over havnivå]]. Morichepalmen finst også på [[øya Trinidad]]. == Dagens bruksområde == Lokalt blir det laga tråd og tau av fibrane frå morichepalmeblad. === I kosthald === Frukta frå morichepalmen, kalla «morete» i Ecuador, brukast som råvare til saft, syltetøy, iskrem, ein gjæra drikk («palmevin»), dessertar og snacks. Konsum av ferdigprodukt basert på morichefrukta er estimert til dagleg rundt 50 tonn i [[Loreto-regionen]] i Peru.<ref name=Gilmore/> Knoppane i blomestandane blir etne som grønsaker, og sevja kan drikkast fersk eller [[Fermentering|fermenterast]] til saft ([[palmevin]]). Menneske et òg larvar av [[Rhynchophorus palmarum|palmesnutebilla]] (''Rhynchophorus palmarum''), som grev seg inn i stammen.<ref name=rull/> === Olje === Buritiolje er ei oransjeraud olje som blir utvunnen frå frukta til morichepalmen. Olja inneheld høge konsentrasjonar av [[oljesyre]], [[tokoferol]] og [[karotenoid]], særleg [[betakaroten]].<ref name="Duraes"/> Den raudlege farga på olja har vore brukt som fargestoff på huder og skinn.<ref name="Pesce"/> Batanaolje, eit liknande oljeekstrakt, har vore brukt til hårpleie og hudpleie sidan [[førkolumbisk tid]].<ref name="BatanaBabe"/><ref name="DailyMed"/><ref name="InStyle"/> ==Økologi og samfunn== === Frøspreiing === Under dei årlege flaumane blir fruktene etne av [[Siluriformes|mallefiskar]], som stundom fører frøa med seg og skil dei ut langt frå morplanten. Når vatnet trekkjer seg attende, spirer frøa.<ref name="Bright"/> Frukta flyt, og kan bli ført bort frå palmen i flaumane utan hjelp frå dyr eller fisk,<ref name=scisource/> det kan bidra til frøspreiing. Morichepalmen er viktig for mange dyreartar og fugleartar. Til dømes [[tapir]]ar, [[Tayassuidae|navlesvin]], [[Dasyprocta|agutiar]] og [[primatar]] et av fruktene og spreier frøa. Av desse er det berre tapirar som vanlegvis spreier frø over lange avstandar.<ref name=virapongse/> === Hekkeplass for fuglar === [[Rustbukara]] (''Orthopsittaca manilatus'') beitar av frukter på morichepalmen og hekkar i hole daude palmar,<ref name=raudbukara/> [[svoveltyrann]] (''Tyrannopsis sulphurea'') og [[epålettrupial]] (''Icterus cayanensis''), er begge knytt til morichepalmen og brukar han til hekkeplass.<ref name=svoveltyrann/><ref name=epålettrupial/> [[Moricheseglar]] (''Tachornis squamata'') er avhengig av morichepalmen for hekking.<ref name=hbw/><ref name=bow/> === Kulturplanten «livets tre» === [[Alexander von Humboldt]] dokumenterte treet og økosystemet det held oppe då han reiste gjennom [[Llanos]]-området i [[Venezuela]] i 1800. Han «såg med undring kor mange ting som var knytte til eksistensen av ein einaste plante». Han kalla det «livets tre» og skildra det i praksis som ein [[nøkkelart]] for balansen i [[økosystem]]et, sjølv om omgrepet ikkje vart uttrykkeleg definert før i 1969.<ref name="Wulf"/> Morichepalmen har òg lokal kulturell viktigheit; brukt i handverkarbeid, i medisin og ritual. Eit døme er [[waraoar]] i [[Orinocodeltaet]] som samlar frukta og larvar av palmesnutebilla til tradisjonelt kosthald. I tillegg gjev palmen fibrar som blir brukte til å lage hengjekøyer og belte, medan strimlar frå bladstilkene blir fletta til korger. Tilverking av fiber frå innsamling av blad til ferdig tråd tar fleire veker. Tidlegare var tapping av stivelse frå palmen vanleg, i dag har andre matkjelder i stor grad erstatta palmestivelsen i kosthaldet. Stivelsen er råstoff for mjøl som kan brukast til palmebrød. Hengekøyer gjort av palmefiber har framleis kulturell og økonomisk verd for warao-folket.<ref name="Sorhaug"/> == Galleri == <gallery mode=packed> Buriti.jpg|Høgvaksen moriche Vuelo Santa Elena-Canaima (2004) 25.jpg|Morichepalme på savanne i [[Canaima nasjonalpark]], Venezuela Laguna de Canaima (2004) 07.jpg|Overfløymde morichepalmar i Canaima nasjonalpark Flores fechadas Buriti 02.JPG|Blomsterklasar hann ARARINHA BURITI.jpg|[[Rustbukara]]er beitar her på modne blomar av moriche, hannplante Arecaceae- Mauritia flexuosa (buriti).jpg|Morichepalme i Colombia med fruktklasar og to tørre blad som heng ned Buriti (Mauritia flexuosa).jpg|Fruktklasar Buriti frutos.jpg|Moden frukt Frutas de morichal.jpeg|Frukt Techo de palma de Moriche.jpg|Moriche palmetak, laga av [[pemónfolket]] i [[Gran Sabana]], Venezuela. </gallery> <!-- relevant? ==Anna== Regjeringsbygningen i [[Det føderale distriktet i Brasil]] – den brasilianske delstaten der hovudstaden [[Brasília]] ligg – heiter ''Palácio do Buriti'' («Buritipalasset»). På andre sida av gata ligg ein plass med fontener og ein einsleg morichepalme, som vart flytta dit frå utkanten av byen. --> ==Kjelder== {{reflist|refs= <!-- <ref name="Roosevelt">Anna C. Roosevelt, «The Warao of the Orinoco Delta: A Culture of Stilt Villagers», i Alexandre Guida Navarro (red.), ''A Civilização Lacustre e a Baixada Maranhense: da Pré-História dos campos inundáveis aos dias atuais'', São Luís: Café & Lápis / EDUFMA, 2019, s. 231–296 |isbn=978-85-62485-86-2 |url=https://indigo.uic.edu/articles/chapter/The_Warao_of_the_Orinoco_delta_A_stilt-village_culture_/22940804/1/files/41433336.pdf </ref> --> <ref name="Sorhaug">{{cite journal |last=Sørhaug |first=Christian |title=Assembling things: Warao crafts, trade and tourists |journal=Journal of Material Culture |volume=26 |issue=4 |year=2021 |doi=10.1177/13591835211052463}}</ref> <ref name="Kew">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:668158-1 |title=World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew|website=Wcsp.science.kew.org |access-date=2026-11-06}}</ref> <ref name="Bright">{{cite book |last=Bright |first=Michael |date=2001 |title=1000 Wonders of Nature |location=London |publisher=Reader's Digest Association Ltd |pages=278–279 |isbn=0-276-42614-2}}</ref> <ref name="Duraes">{{cite journal|journal=European Polymer Journal|year=2006|volume=42|issue=12|pages=3324–32|url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=18336612|title=Absorption and photoluminescence of Buriti oil/polystyrene and Buriti oil/poly(methyl methacrylate) blends|vauthors=Duraes JA|doi=10.1016/j.eurpolymj.2006.09.012|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref> <ref name="Pesce">Pesce, Celestino. ''Oleaginosas da Amazônia''. Belém: Museu Paraense Emílio Goeldi, 2009. 334 s. ISBN 978-85-61377-06-9 (MPEG) og 978-85-60548-39-2 (MDA).</ref> <ref name="BatanaBabe">{{Cite web |date=2023-11-06 |title=How Is Batana Oil Made? |url=https://batanababe.com/blogs/guide/how-is-batana-oil-made |access-date=2026-11-06 |website=Batana Babe ™ |language=en}}</ref> <ref name="DailyMed">{{cite web |title=Label: DRUGGIST BATANA OIL- oil ointment |url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=252fec30-7583-ab0d-e063-6294a90a0ee9 |website=DailyMed.nlm.nih.gov |publisher=National Library of Medicine |access-date=2026-11-06}}</ref> <ref name="InStyle">{{Cite web |title=Batana Oil: Benefits, Side Effects, Skin Care, and More |url=https://www.instyle.com/batana-oil-benefits-7197573 |access-date=2026-11-06 |website=InStyle |language=en}}</ref> <ref name="Wulf">{{Cite book|title=The Invention of Nature: Alexander von Humboldt's New World|isbn=978-0385350662|last=Wulf|first=Andrea|year=2015}}</ref> <ref name="cassino">{{cite journal |title=Historical dynamics of wetlands in the Brazilian savanna: response of Mauritia flexuosa swamps (veredas) to 20 000 years of climate variability |last1=Cassino |first1=Raquel Franco |last2=Escobar-Torrez |first2=Katerine |last3=Xavier |first3=Sergio |last4=Sabino |first4=Shirley |last5=Gomes |first5=Makênia Oliveira Soares |last6=Follador |first6=Gabriela Luiza Pereira Pires |last7=Cardoso |first7=João Custódio Fernandes |last8=Ledru |first8=Marie-Pierre |journal=Annals of Botany |pages=mcag076 |year=2026 |publisher=Oxford University Press, UK | journal=Annals of Botany |doi=10.1093/aob/mcag076 }}</ref> <ref name=Gilmore>{{cite journal |title=The socio-cultural importance of Mauritia flexuosa palm swamps (aguajales) and implications for multi-use management in two Maijuna communities of the Peruvian Amazon |last1=Gilmore |first1=Michael P |last2=Endress |first2=Bryan A |last3=Horn |first3=Christa M |journal=Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine |volume=9 |number=1 |pages=29 |year=2013 |publisher=Springer |doi=10.1186/1746-4269-9-29 }}</ref> <ref name=moreira>{{cite journal |title=Are Mauritia flexuosa L. f. palm swamps in the Brazilian Pantanal true veredas? A floristic appraisal |author=Moreira, Suzana Neves and Pott, Vali Joana and de Souza, Evaldo Benedito and Pott, Arnildo |journal=Boletim do Museu Paraense Emílio Goeldi. Ciências Naturais |volume=12 |number=2 |pages=221--238 |year=2017 |doi=10.46357/bcnaturais.v12i2.386 }}</ref> <ref name=virapongse>{{cite journal |title=Ecology, livelihoods, and management of the Mauritia flexuosa palm in South America |last1=Virapongse |first1=Arika |last2=Endress |first2=Bryan A |last3=Gilmore |first3=Michael P |last4=Horn |first4=Christa |last5=Romulo |first5=Chelsie |journal=Global ecology and conservation |volume=10 |pages=70--92 |year=2017 |publisher=Elsevier |doi=10.1016/j.gecco.2016.12.005}}</ref> <ref name=rull>{{cite journal |title=Mauritia flexuosa palm swamp communities: natural or human-made? A palynological study of the Gran Sabana region (northern South America) within a neotropical context |doi=10.1016/j.quascirev.2014.06.007 |last1=Rull |first1=Valentí |last2= Montoya |first2=Encarni| journal=Quaternary Science Reviews| volume=99| pages=17--33| year=2014| publisher=Elsevier}}</ref> <ref name=hbw>{{ cite book | last=Bruce | first=M.D. | year=1999 | chapter=Fork-tailed Palm Swift (Tachornis squamata) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=5: Barn-owls to Hummingbirds | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-25-2 | page=448 | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0005unse/page/448/mode/2up?q=Tachornis+squamata | chapter-url-access=registration }}</ref> <ref name=bow>{{cite BOW |citation=Cooper, S. (2020). Fork-tailed Palm Swift (Tachornis squamata), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.ftpswi1.01 }}</ref> <ref name=gbif>{{Kjelde www |tittel=Global Biodiversity Information Facility, GBIF data |utgjevar=GBIF.org |url=https://www.gbif.org/taxon/3YFZP#map |sitat=Data kjelde: Catalogue of Life, www.gbif.org/taxon/3YFZP#citation }}</ref> <ref name=raudbukara>{{cite BOW |citation=Collar, N., P. F. D. Boesman, and C. J. Sharpe (2020). Red-bellied Macaw (Orthopsittaca manilatus), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.rebmac2.01}}</ref> <ref name=svoveltyrann>{{cite BOW |citation=Schulenberg, T. S. and G. M. Kirwan (2020). Sulphury Flycatcher (Tyrannopsis sulphurea), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.sulfly1.01}}</ref> <ref name=epålettrupial>{{cite BOW |citation=Fraga, R. and H. F. Greeney (2025). Epaulet Oriole (Icterus cayanensis), version 1.1. In Birds of the World (N. C. García, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.epaori1.01.1}}</ref> <ref name=scisource>{{Kjelde www |utgjevar=Science Source |vitja=2026-11-06 |tittel=Floating Fruit of the Mauriti Palm - Image |url=https://www.sciencesource.com/1232766-floating-fruit-of-the-mauriti-palm-stock-image-rights-managed.html }}</ref> }} {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mauritia flexuosa|Mauritia flexuosa]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 6. november 2026'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{Commonskat}} {{refopning}} *{{cite web|url=http://assets.wwf.ch/downloads/aguaje_wwf_peru.pdf|title=The amazing palm tree of the Amazon|publisher=Instituto de Investigaciones de la Amazonía Peruana|year=2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227084343/http://assets.wwf.ch/downloads/aguaje_wwf_peru.pdf|archive-date=2012-02-27|url-status=dead}} {{refslutt}} * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Plantar i Sør-Amerika]] [[Kategori:Palmefamilien]] <!--Bakgrunnsstoff:? luftrøter: https://www.researchgate.net/profile/Pia-Parolin/publication/256116387_DIVERSITY_OF_ADAPTATIONS_TO_FLOODING_IN_TREES_OF_AMAZONIAN_FLOODPLAINS/links/00b49521d0daa4aa56000000/DIVERSITY-OF-ADAPTATIONS-TO-FLOODING-IN-TREES-OF-AMAZONIAN-FLOODPLAINS.pdf generelt om planten: https://news.mongabay.com/2026/10/water-carbon-the-tree-of-life-interview-with-venezuelas-guardian-of-morichales/ --> rorwjd1pnscguwa0gnn19z73z0q8fbk 0 435993 3683363 3683269 2026-11-08T18:35:40Z Ranveig 39 Artsliste frå en: 3683363 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja}} '''''Sylvilagus''''' er ei [[Biologisk slekt|slekt]] i harefamilien, også kjend som bomullshalekaninar eller duskhalekaninar. Slekta omfattar 13-16 arter som alle lever i [[Amerika]], frå sørlege [[Canada]] til nordlege [[Argentina]]. Dyra er kjenneteikna av halen, som vanlegvis er brun på den øvre delen og kvit på den nedre. == Artar == {| class="wikitable collapsible" |- ! Underslekt ! Bilete ! Engelsk namn ! Vitskapleg namn ! Utbreiing |- ! style="text-align:center;" | ''Microlagus'' |[[File:Sylvilagus bachmani 01035t.JPG|120px]] |''Brush rabbit'' |''Sylvilagus bachmani'' |Vestkysten av Nord-Amerika, frå Oregon til Baja California-halvøya. |- ! rowspan="8" style="text-align:center;" | ''Sylvilagus'' |[[File:Joshua Tree NP - Cottontail - 1d.jpg|120px]] |''Desert cottontail'' |''Sylvilagus audubonii'' | Vestlege USA og Nord- og Sentral-Mexico |- |[[File:Sylvilagus cunicularius2.jpg|120px]] |''Mexican cottontail'' |''Sylvilagus cunicularius'' |Mexico frå Sinaloa til Oaxaca og Veracruz. |- |[[File:Tochtli-Rabbit-Conejo.jpg|120px]] |''Eastern cottontail'' |''Sylvilagus floridanus'' |Austlege og sør-sentrale USA, Sør-Canada, Aust-Mexico, Sentral-Amerika og nordlegaste Sør-Amerika. |- |[[File:Sylvilagus graysoni.jpg|120px]] |''Tres Marias cottontail'' |''Sylvilagus graysoni'' | Tres Marias-øyane i Mexico |- |[[File:Sylvilagus nuttallii (29723452411).jpg|120px]] |''Mountain cottontail'' |''Sylvilagus nuttallii'' | Vest i Canada og USA |- |[[File:Sylvilagus obscurus 1.jpg|120px]] | ''Appalachian cottontail'' eller ''Allegheny cottontail'' |''Sylvilagus obscurus'' |Austlege USA |- |[[File:Sylvilagus robustus imported from iNaturalist photo 64270774 on 9 September 2021.jpg|frameless|120x120px]] |''Robust cottontail'' |''Sylvilagus holzneri'' |Sørvest-USA og tilstøytande Mexico |- |[[File:New England cottontail rabbit animal sylvilagus transitionalis.jpg|120px]] |''New England cottontail'' |''Sylvilagus transitionalis'' | New England |- ! rowspan="18" style="text-align:center;" | ''Tapeti'' |[[File:Sylvilagus brasiliensis andinus (12687595295).jpg|frameless|119x119px]] |''Andean tapeti'' |''Sylvilagus andinus'' | Venezuela sør til Peru |- | |''Bogota tapeti'' |''Sylvilagus apollinaris'' |Colombia |- |[[File:Swamp Rabbit (Sylvilagus aquaticus).jpg|120px]] |''Swamp rabbit'' |''Sylvilagus aquaticus'' |Sørlege USA |- |[[File:Sylvilagus brasiliensis1.jpg|120px]] |''Common tapeti'' |''Sylvilagus brasiliensis'' | Brasil (Venezuela til Argentina om ein tek med dei mange uklassifiserte populasjonane) |- | |''Ecuadorian tapeti'' |''Sylvilagus daulensis''<ref name=asm1>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date= |title= ''Sylvilagus daulensis'' |url= https://www.mammaldiversity.org/taxon/1001129/ |website= Mammal Diversity |access-date= 4 March 2026}}</ref> |Ecuador |- | |''Dice's cottontail'' |''Sylvilagus dicei'' | Costa Rica og Panama |- | |''Fulvous tapeti'' |''Sylvilagus fulvescens''<ref name=asm2>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date= |title= ''Sylvilagus fulvescens'' |url= https://www.mammaldiversity.org/taxon/1001132/ |website= Mammal Diversity |access-date= 4 March 2026}}</ref> |Colombia |- | |''Central American tapeti'' |''Sylvilagus gabbi'' |Mexico til Panama |- | |''Northern tapeti'' |''Sylvilagus incitatus'' |San Miguel Island i Panama |- | |''Omilteme cottontail'' |''Sylvilagus insonus'' | Guerrero i Mexico |- | |''Nicefor's tapeti'' |''Sylvilagus nicefori''<ref name=asm3>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date= |title= ''Sylvilagus nicefori'' |url= https://www.mammaldiversity.org/taxon/1001137/ |website= Mammal Diversity |access-date= 4 March 2026}}</ref> |Colombia |- |[[File:Marsh Rabbit.jpg|120px]] |''Marsh rabbit'' |''Sylvilagus palustris'' |Søraust-USA |- | |''Suriname tapeti'' |''Sylvilagus parentum'' |Vest-Surinam |- | |''Colombian tapeti'' |''Sylvilagus salentus''<ref name=asm4>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date= |title= ''Sylvilagus salentus'' |url= https://www.mammaldiversity.org/taxon/1001143/ |website= Mammal Diversity |access-date= 4 March 2026}}</ref> |Colombia |- | |''Santa Marta tapeti'' |''Sylvilagus sanctaemartae'' |Colombia |- | |''Western tapeti'' |''Sylvilagus surdaster''<ref name=asm5>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date= |title= ''Sylvilagus surdaster'' |url= https://www.mammaldiversity.org/taxon/1001145/ |website= Mammal Diversity |access-date= 4 March 2026}}</ref> |Ecuador |- | | Coastal tapeti |''Sylvilagus tapetillus'' | Rio de Janeiro i Brasil |- | |''Venezuelan lowland rabbit'' |''Sylvilagus varynaensis'' | Vest-Venezuela |} ==Galleri== <gallery mode="packed"> Sylvilagus webbi FLMNH.jpg|Fossilt skjelett av den utdøydde arten ''Sylvilagus webbi'' frå tidleg [[pleistocen]], vged [[Florida Museum of Natural History]]. Rabbit checking out a Thistle - Flickr - Becky Matsubara.jpg|''S. bachmani'' Juvenile Cottontail Rabbit.jpg|Oppreist juvenil kanin. 15 for Dinner.jpg|Kaninar som et saman. </gallery> == Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Bomullshalekaniner|Bomullshalekaniner]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 8. november 2026.'' **''{{Wikipedia-utgåve|no}} oppgav desse kjeldene:'' *** {{Kjelde www|url=http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=13500281|tittel=''Sylvilagus''|etternamn=D.E. Wilson og D.M. Reeder (red.)|verk=Mammal Species of the World, 3rd edition|vitja=2022-11-10}} *** {{Cite book |editor=A. Semb-Johansson |translator=R. Frislid|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2013102308116 |title=Gnagere|bind=5| serie= Verdens dyr |date=1986 |publisher=Cappelen |isbn=82-525-1909-1 |page=130–137}} {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Haredyr]] i0kexsgo1bvq4mz202yynkul1mslsjf 0 436002 3683319 3683293 2026-11-08T12:20:22Z Ranveig 39 Malar 3683319 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune|våpen=DEU Halblech COA.svg}} '''Halblech''' er ein kommune i distriktet Ostallgäu i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen, som har ei kort grense mot [[Austerrike]], dekker 125,4 km² og har i kring 3&nbsp;400 ibuarar. Busetnaden er spreidd i ei rekke landsbyar og grender på eit sletteland 800 meter over havet. Aust-delen av kommunen er dominert av Ammergau-alpane. ==Kjelder== {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Halblech|Halblech]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 8. november 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Bayern]] puf63ksgz6rkn1msnvi6aivxeesw418 0 436003 3683318 3683298 2026-11-08T12:20:07Z Ranveig 39 Malar 3683318 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune|våpen=DEU Grainau COA.svg}} '''Grainau''' er ein kommune i Landkreis Garmisch-Partenkirchen i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen, som i vest grensar mot [[Austerrike]], dekker 49,4 km² og har i kring 3&nbsp;500 ibuarar. Tysklands høgste fjell, [[Zugspitze]], reiser seg sør i Grainau. Busetnaden er fordelt på tre landsbyar og ei grend. Kommunesenteret Obergrainu ligg 758 meter over havet. Den alpine skirennaren [[Mirl Buchner]] levde i Grainau. ==Kjelder== {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Grainau|Grainau]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 8. november 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Bayern]] rdy8cgy6mfhosr7p41xhhk1p48ib97k 0 436006 3683326 2026-11-08T12:29:01Z Migne 2086 Oppretta sida med «[[Fil:Blick vom Leonhardstein.jpg|mini|]] '''Kreuth''' er ein kommune i Landkreis Miesbach i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen, som grensar mot [[Austerrike]], dekker 122,3 km² og har 3&nbsp;300 ibuarar. Busetnaden ligg i ein elvedal omgjeven av skogledde åsar og i sør av fjell opp mot 1862 meter over havet. Kommunesenteret ligg i kyrkjebygda Kreuth, 787 moh. Friidrettsutøvaren [[Lisa Gelius]] var busett i Kreuth. ==Kjelder== {{liminn:omsett|de|tittel=Kreuth}}» 3683326 wikitext text/x-wiki [[Fil:Blick vom Leonhardstein.jpg|mini|]] '''Kreuth''' er ein kommune i Landkreis Miesbach i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen, som grensar mot [[Austerrike]], dekker 122,3 km² og har 3&nbsp;300 ibuarar. Busetnaden ligg i ein elvedal omgjeven av skogledde åsar og i sør av fjell opp mot 1862 meter over havet. Kommunesenteret ligg i kyrkjebygda Kreuth, 787 moh. Friidrettsutøvaren [[Lisa Gelius]] var busett i Kreuth. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kreuth|Kreuth]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 8. november 2026.'' {{refslutt}} ejfflthy8kwue8wpkrljtdr0fn433kl 3683327 3683326 2026-11-08T12:29:21Z Migne 2086 la til [[Kategori:Kommunar i Bayern]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3683327 wikitext text/x-wiki [[Fil:Blick vom Leonhardstein.jpg|mini|]] '''Kreuth''' er ein kommune i Landkreis Miesbach i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen, som grensar mot [[Austerrike]], dekker 122,3 km² og har 3&nbsp;300 ibuarar. Busetnaden ligg i ein elvedal omgjeven av skogledde åsar og i sør av fjell opp mot 1862 meter over havet. Kommunesenteret ligg i kyrkjebygda Kreuth, 787 moh. Friidrettsutøvaren [[Lisa Gelius]] var busett i Kreuth. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kreuth|Kreuth]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 8. november 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Kommunar i Bayern]] 1e6daarpu4sco1pojge68gicdtv5g3c 3683330 3683327 2026-11-08T12:42:02Z Ranveig 39 Malar 3683330 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune|symbol=DEU Kreuth COA.svg}} [[Fil:Blick vom Leonhardstein.jpg|mini|Utsyn frå Kreuth.]] '''Kreuth''' er ein kommune i Landkreis Miesbach i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen, som grensar mot [[Austerrike]], dekker 122,3 km² og har 3&nbsp;300 ibuarar. Busetnaden ligg i ein elvedal omgjeven av skogledde åsar og i sør av fjell opp mot 1862 meter over havet. Kommunesenteret ligg i kyrkjebygda Kreuth, 787 moh. Friidrettsutøvaren [[Lisa Gelius]] var busett i Kreuth. ==Kjelder== {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kreuth|Kreuth]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 8. november 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i Bayern]] ewgl7a9kfdbfzka4k7gf2xpq9lhitho 0 436007 3683344 2026-11-08T13:51:49Z HerVal7752 105842 Oppretta sida med «'''Pula''' kan vise til: * [[Pula]], ein by på halvøya Istria i Kroatia * [[Pula på Sardinia]], ein italiensk kommune i Storbyområdet Cagliari i regionen Sardinia * [[Botswansk pula]], mynteininga i Botswana * [[Pula lufthamn]], ein lufthamn som ligg seks kilometer frå byen Pula i Kroatia {{fleirtyding}}» 3683344 wikitext text/x-wiki '''Pula''' kan vise til: * [[Pula]], ein by på halvøya Istria i Kroatia * [[Pula på Sardinia]], ein italiensk kommune i Storbyområdet Cagliari i regionen Sardinia * [[Botswansk pula]], mynteininga i Botswana * [[Pula lufthamn]], ein lufthamn som ligg seks kilometer frå byen Pula i Kroatia {{fleirtyding}} cyu49vnlw8il3kv4wwe715br5gpzir8 0 436008 3683352 2026-11-08T15:30:30Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:da:Special:Redirect/revision/12086960|Dio Cassius]]» 3683352 wikitext text/x-wiki '''Dio Cassius''' (fødd ca. [[164]], død ca. [[229]]), var ein [[Romarriket|romersk]] senator og historikar. Han tilhøyrde ein velståande familie frå [[İznik|Nikea]] i [[Vesleasia]] og skreiv verka sine på [[gresk]], men vende seg primært mot eit romersk publikum. Faren hans, Cassius Apronianus var romersk senator, og Dio følgde òg sjølv ein politisk og juridisk karriere i Roma. Under keisar [[Septimius Severus]] blei han [[Romersk konsul|konsul]] for fyrste gong. Den andre gongen han var konsul var under [[Alexander Severus av Romarriket|Alexander Severus]] i år 229. Storverket hans om historia til Roma kom i 80 band, og tok for seg tida frå byen blei grunnlagd til hans eiga tid. Blant kjeldene Dio brukte var den latinske historikaren [[Tacitus]], og for dei periodane av det første hundreåret der historieverket til Tacitus ikkje er bevart, er Dio ein a dei viktigaste kjeldene. Likeeins er skildringa av samtida hans på høgt nivå, og ofte legg han til sine eigne augevitneskildringer. Dio si skildring av historia til [[Den romerske republikken|republikken]] er ofte prega av [[Anakronisme|anakronismar]], men ein kan finna mange verdifulle opplysingar i verket hans, òg om dei tidlegaste tidene. Store delar av verket er gått tapt, men innhaldet er bevart i form av bysantinske resymé (epitomar) frå 800-1000-talet.{{Autoritetsdata}} [[Kategori:Romerske politikarar]] [[Kategori:Romerske historikarar]] 9okp8h59m4lrx5qcgwiydjcpthu6wmk 3683353 3683352 2026-11-08T15:31:11Z Ranveig 39 3683353 wikitext text/x-wiki {{infoboks forfattar}} '''Dio Cassius''' (fødd ca. [[164]], død ca. [[229]]), var ein [[Romarriket|romersk]] senator og historikar. Han tilhøyrde ein velståande familie frå [[İznik|Nikea]] i [[Vesleasia]] og skreiv verka sine på [[gresk]], men vende seg primært mot eit romersk publikum. Faren hans, Cassius Apronianus var romersk senator, og Dio følgde òg sjølv ein politisk og juridisk karriere i Roma. Under keisar [[Septimius Severus]] blei han [[Romersk konsul|konsul]] for fyrste gong. Den andre gongen han var konsul var under [[Alexander Severus av Romarriket|Alexander Severus]] i år 229. Storverket hans om historia til Roma kom i 80 band, og tok for seg tida frå byen blei grunnlagd til hans eiga tid. Blant kjeldene Dio brukte var den latinske historikaren [[Tacitus]], og for dei periodane av det første hundreåret der historieverket til Tacitus ikkje er bevart, er Dio ein a dei viktigaste kjeldene. Likeeins er skildringa av samtida hans på høgt nivå, og ofte legg han til sine eigne augevitneskildringer. Dio si skildring av historia til [[Den romerske republikken|republikken]] er ofte prega av [[Anakronisme|anakronismar]], men ein kan finna mange verdifulle opplysingar i verket hans, òg om dei tidlegaste tidene. Store delar av verket er gått tapt, men innhaldet er bevart i form av bysantinske resymé (epitomar) frå 800-1000-talet. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:da:Dio Cassius|Dio Cassius]]» frå {{Wikipedia-utgåve|da}}, den 8. november 2026.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Romerske politikarar]] [[Kategori:Romerske historikarar]] odtqywre4hhj99owio6lhcc21z711km 0 436009 3683365 2026-11-08T18:44:43Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:no:Special:Redirect/revision/25386218|Prosopis]]» 3683365 wikitext text/x-wiki '''''Prosopis''''' er ei planteslekt i [[erteblomfamilien]] '' (Fabaceae) ''som omfattar rundt 45 artar av tornete tre og buskar som veks i subtropiske og tropiske område i [[Amerika]], [[Afrika]] og sørvest i [[Asia]].Dei trivst ofte i tørr jord, er motstandsdyktige mot [[tørke]], og kan utvikla ekstremt djupe rotsystem. Veden er hard. Fruktene er belgar som kan innehalda mykje [[sukker]]. == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Prosopis|Prosopis]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 8. november 2026.'' {{refslutt}} * {{Cite book |last=N.M. Pasiecznik, P.J.C. Harris og S.J. Smith |url=https://www.researchgate.net/publication/228714633 |title=Identifying Tropical ''Prosopis'' Species: A Field Guide |date=2004 |publisher=HDRA |isbn=0-905343-34-4 |location=Coventry, UK}} [[Kategori:Alle spirer]] czh3ohsjp4ns8wo09msqua3hlus2yhz 3683366 3683365 2026-11-08T18:46:52Z Ranveig 39 3683366 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja }} '''''Prosopis''''' er ei planteslekt i [[erteblomfamilien]] '' (Fabaceae) ''som omfattar rundt 45 artar av tornete tre og buskar som veks i subtropiske og tropiske område i [[Amerika]], [[Afrika]] og sørvest i [[Asia]].Dei trivst ofte i tørr jord, er motstandsdyktige mot [[tørke]], og kan utvikla ekstremt djupe rotsystem. Veden er hard. Fruktene er belgar som kan innehalda mykje [[sukker]]. == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Prosopis|Prosopis]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 8. november 2026.'' ;Litteratur * {{Cite book |last=N.M. Pasiecznik, P.J.C. Harris og S.J. Smith |url=https://www.researchgate.net/publication/228714633 |title=Identifying Tropical ''Prosopis'' Species: A Field Guide |date=2004 |publisher=HDRA |isbn=0-905343-34-4 |location=Coventry, UK}} {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Erteblomfamilien]] [[Kategori:Planteslekter]] f90rluedknl7kcpewwmzsbmd1gxwlto 3683369 3683366 2026-11-08T20:53:21Z HerVal7752 105842 Småfiks 3683369 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja }} '''''Prosopis''''' er ei planteslekt i [[erteblomfamilien]] (''Fabaceae'') som omfattar rundt 45 artar av tornete tre og buskar som veks i subtropiske og tropiske område i [[Amerika]], [[Afrika]] og sørvest i [[Asia]]. Dei trivst ofte i tørr jord, er motstandsdyktige mot [[tørke]], og kan utvikla ekstremt djupe rotsystem. Veden er hard. Fruktene er belgar som kan innehalda mykje [[sukker]]. == Kjelder == {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Prosopis|Prosopis]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 8. november 2026.'' ;Litteratur * {{Cite book |last=N.M. Pasiecznik, P.J.C. Harris og S.J. Smith |url=https://www.researchgate.net/publication/228714633 |title=Identifying Tropical ''Prosopis'' Species: A Field Guide |date=2004 |publisher=HDRA |isbn=0-905343-34-4 |location=Coventry, UK}} {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Erteblomfamilien]] [[Kategori:Planteslekter]] anzqw5qoirnloteuknel034uejck1lc 3683389 3683369 2026-11-09T08:51:40Z Ranveig 39 Artar frå en: 3683389 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja }} '''''Prosopis''''' er ei planteslekt i [[erteblomfamilien]] (Fabaceae) som omfattar rundt 45 artar av tornete tre og buskar som veks i subtropiske og tropiske område i [[Amerika]], [[Afrika]] og sørvest i [[Asia]]. Dei trivst ofte i tørr jord, er motstandsdyktige mot [[tørke]], og kan utvikla ekstremt djupe rotsystem. Veden er hard. Fruktene er belgar som kan innehalda mykje [[sukker]]. ==Species== Den noverande taksonomien reknar tre artar til slekta, som finst i Sør-Asia, Midtausten og Nord-Afrika.<ref>{{cite taxon|POWO|id=23337-1 |title=''Prosopis'' L. |access-date=11. februar 2025}}</ref><ref>{{Cite WFO|id=wfo-4000031235 |title=''Prosopis'' L. |access-date=11. februar 2025}}</ref> * ''[[Prosopis cineraria]]'' <small>([[Carl Linnaeus|L.]]) [[George Claridge Druce|Druce]]<!--1914--></small> – ''Persian mesquite, ghaf, khejri'' (den arabiske halvøya, Iran og Sør-Asia)<ref>{{cite taxon|POWO|id=515801-1 |title=''Prosopis cineraria'' (L.) Druce |access-date=11. februar 2025}}</ref><!--&ndash; jand; ''ghaf'' ([[arabisk]]); ''sami'' eller ''sumri'' ([[gujarati]]); ''khejri'', ''sangri'' ([[rajasthani]]); ''kandi'' ([[sindhi]])--> * ''[[Prosopis farcta]]'' <small>(Banks & [[Daniel Solander|Sol.]]) J.F.Macbr.<!--1919--></small> – ''Syrian mesquite'' (Nord-Afrika, Midtausten, Sentral- og Sør-Asia)<ref>{{cite taxon|POWO|id=515819-1 |title=''Prosopis farcta'' (Banks & Sol.) J.F.Macbr.|access-date=11 February 2025}}</ref> * ''[[Prosopis koelziana]]'' <small>Burkart</small> ([[den arabiske halvøya]], [[Irak]] og [[Iran]])<ref>{{cite taxon|POWO|id=515839-1 |title=''Prosopis koelziana'' Burkart |access-date=11. februar 2025}}</ref> Tidlegare blei slekta rekna med å omfatta mange fleire artar med ei kosmopolitisk utbreiing. Ein taksonomisk monograf frå 1976 av [[Arturo Erhardo Burkart]] rekna 44 artar til slekta, og delte henne inn i fem seksjonar: Seksjonen ''Anonychium'' i Afrika, seksjonen ''Prosopis'' i Asia og seksjonane ''Algarobia'', ''Monilicarpa'' og ''Strombocarpa'' i den nye verda.<ref>{{cite journal |last=Burkart |first=Arturo Erhardo |year=1976 |title=A Monograph of the Genus ''Prosopis'' (Leguminosae Subfam. Mimosoideae) |journal=Journal of the Arnold Arboretum |volume=57 |issue=3 |pages=219–249 |doi=10.5962/p.185864 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/185864 |doi-access=free }}</ref><ref name=Hughes/> Seinare blei det lagt til 12 artar i seksjonen ''Algarobia''. Genomiske analysar frå 2022 konkluderte med at ''Prosopis'' var ei [[polyfyletisk gruppe]] og at artane rekna til ''Prosopis'' betre kunne fordelast på fire slekter som breitt følgde Burkart sine seksjonar: ''[[Anonychium]]'', ''[[Neltuma]]'' (for seksjonane ''Algarobia'' og ''Monilicarpa''), ''Prosopis'' og ''[[Strombocarpa]]''.<ref name=Hughes>{{cite journal |author1=Hughes, Colin E. |author2=Ringelberg, Jens |author3=Lewis, G. P. |author4=Catalano, Santiago |url=https://phytokeys.pensoft.net/article/75379/ |title=Disintegration of the genus Prosopis L. (Leguminosae, Caesalpinioideae, mimosoid clade) |issue=205 |journal=PhytoKeys |date=August 2022 |pages=147–189 |publisher=Pensoft Publishers |doi=10.3897/phytokeys.205.75379|pmid=36762004 |pmc=9849005 |doi-access=free |bibcode=2022PhytK.205..147H }}</ref> Det føgjande fylogenetiske treet viser slektskapen mellom desse slektene (feit skrift) og andre nærskylde [[mimosoid]]slektwr.<ref name=Hughes/> {{clade |label1= |1={{clade |1='''''Anonychium''''' (tidlegare ''Prosopis'' sect. ''Anonychium'') |2={{clade |1=''[[Plathymenia]]'' |2={{clade |1=''[[Fillaeopsis]]'' |2={{clade |1=''[[planteslekta Newtonia|Newtonia]]'' |2={{clade |1=''[[Cylicodiscus]]'' |2={{clade |1=''[[Indopiptadenia]]'' |2='''''Prosopis''''' sensu stricto (tidlegare ''Prosopis'' sect. ''Prosopis'') }} |3={{clade|1={{clade|1='''''Neltuma''''' (tidlegare''Prosopis'' sects. ''Algarobia'' + ''Monilicarpa'') |2={{clade |1='''''Strombocarpa''''' (tidlegare ''Prosopis'' sect. ''Strombocarpa'') |2=''[[Xerocladia]]'' }} }} |2=andre kjerne-mimosoids (fleire slekter) }} }} }} }} }} }} }} == Kjelder == {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Prosopis|Prosopis]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 8. november 2026.'' ;Litteratur * {{Cite book |last=N.M. Pasiecznik, P.J.C. Harris og S.J. Smith |url=https://www.researchgate.net/publication/228714633 |title=Identifying Tropical ''Prosopis'' Species: A Field Guide |date=2004 |publisher=HDRA |isbn=0-905343-34-4 |location=Coventry, UK}} {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Erteblomfamilien]] [[Kategori:Planteslekter]] r8u98u8vp45rcgqxxjzy6kbqri5wome 0 436010 3683370 2026-11-08T21:47:15Z Roarjo 183 ei [[fugleslekt]] i [[seglarfamilien]] 3683370 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja }} '''Tachornis''' er ei [[fugleslekt]] i [[seglarfamilien]] (Apodidae). Slekta omfattar tre små til svært små, karakteristiske artar, som alle er avgrensa til [[den neotropiske faunaregionen]]. Desse fuglane er knytt til palmar og observerast typisk i nærleiken av palmar == Kjenneteikn == Dei to minste artane – [[karibseglar]] og [[zuliaseglar]] – har ei kroppslengd på omtrent 10 centimeter, medan [[moricheseglar]]en er noko større, med ei kroppslengd på rundt 13 centimeter. Flugta deira er ekstremt rask og ganske uregelmessig, prega av stadige retningsendringar. Fjørdrakta på oversida er brunleg, medan undersida verkar lys og diffus, med ein relativt stor strupeflekk som er skild frå den lyse buken av eit mørkare brystband. Vengene er sigdforma, lange og svært smale. Kroppen er også svært slank og straumlinjeforma. Desse fuglane har ein djupt kløfta stjert; sjølv om kløfta er mindre markant hos karibseglaren enn hos dei to andre. Alle tre ''Tachornis''-artane held stjerten oftast samla, noko som gjev ein svært sigarforma utsjånad, men kløfta i stjerten er likevel studom synleg. Dei tre seglarartane kan leve i ei rekkje ulike naturtypar i lågland under 1000 moh., inkludert i urbane område, men alle artane har krav om nærvære av palmar for hekking og kvile. Karibseglarar og moricheseglarar plasserer vanlegvis reiret i tørka, daude palmeblad som heng ned langs stammen.<ref name=squamata/><ref name=phoenicobia/> Zuliaseglaren brukar holrom mellom palmeblader.<ref name=furcata/> Alle tre festar reira til palmeblad med spytt. I få unnatak er det funne seglarreir i stråtak, eller i ein fjellvegg.<ref name=phoenicobia/> == Artsoversyn == Medlemmer av ''Tachornis'' i rekkjefølgje etter [[AviList]] v2025:<ref name=avilist25/> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler'':<ref name=NNKF/> * [[Karibseglar]], ''Tachornis phoenicobia'', Antillean Palm Swift, <small>Gosse, PH, 1847, (LC)</small> :Dei store Antillane (ikkje Puerto Rico), hekkar i små koloniar.<ref name=phoenicobia/> * [[Zuliaseglar]], ''Tachornis furcata'', Pygmy Palm Swift, <small>(Sutton, GM, 1928), (LC)</small> :Lågland rundt Maracaibosjøen i Venezuela, avgrensa av fjellkjeder i vest, sør og aust.<ref name=furcata/> * [[Moricheseglar]], ''Tachornis squamata'', Fork-tailed Palm Swift, <small>(Cassin, J, 1853), (LC)</small> :Nordlege Sør-Amerika, aust for Andes, nord for Paraguay og Argentina.<ref name=squamata/> == Kjelder == {{reflist|refs= <ref name=phoenicobia>{{cite BOW |citation=Damaj, O. (2020). Antillean Palm Swift (Tachornis phoenicobia), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.anpswi.01 }}</ref> <ref name=furcata>{{cite BOW |citation=Peña, L. A., P. Pyle, G. M. Kirwan, and P. F. D. Boesman (2025). Pygmy Palm Swift (Tachornis furcata), version 2.0. In Birds of the World (F. Medrano and M. G. Smith, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.pygswi1.02 }}</ref> <ref name=squamata>{{cite BOW |citation=Cooper, S. (2020). Fork-tailed Palm Swift (Tachornis squamata), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.ftpswi1.01 }}</ref> <ref name=NNKF>{{kjelde www |utgjevar=Norsk navnekomité for fugl (NNKF) |tittel=Norske navn på verdens fugler |url=https://www.birdlife.no/fuglekunnskap/navn/ |dato=26.10.2025}}</ref> <ref name=avilist25>{{kjelde www |forfattar=AviList Core Team. 2025. |tittel=AviList: The Global Avian Checklist, v2025. |doi=10.2173/avilist.v2025 |url=https://doi.org/10.2173/avilist.v2025 |utgjevar=AviList: The Global Avian Checklist © 2025 by AviList Core Team is licensed under CC BY 4.0}}</ref> }} {{refopning}} * ''Denne artikkelen er ei omsetjing av delar av artikkelen «[[:de:Tachornis|Tachornis]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 8. november 2026'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Seglarar]] [[Kategori:Fuglar i Karibia]] [[Kategori:Fuglar i regnskogen i Amazonas]] [[Kategori:Fuglar i Sør-Amerika]] mj820cmh3cdzth8lsue0svbl3dc5yt9 3683373 3683370 2026-11-08T21:52:04Z Roarjo 183 3683373 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja }} '''Tachornis''' er ei [[fugleslekt]] i [[seglarfamilien]] (Apodidae). Slekta omfattar tre små til svært små, karakteristiske artar, som alle er avgrensa til [[den neotropiske faunaregionen]]. Desse fuglane er knytt til [[palmar]] og observerast typisk i nærleiken av palmar == Kjenneteikn == Dei to minste artane – [[karibseglar]] og [[zuliaseglar]] – har ei kroppslengd på omtrent 10 centimeter, medan [[moricheseglar]]en er noko større, med ei kroppslengd på rundt 13 centimeter. Flugta deira er ekstremt rask og ganske uregelmessig, prega av stadige retningsendringar. [[Fjørdrakt]]a på oversida er brunleg, medan undersida verkar lys og diffus, med ein relativt stor strupeflekk som er skild frå den lyse buken av eit mørkare brystband. Vengene er sigdforma, lange og svært smale. Kroppen er også svært slank og straumlinjeforma. Desse fuglane har ein djupt kløfta stjert; sjølv om kløfta er mindre markant hos karibseglaren enn hos dei to andre. Alle tre ''Tachornis''-artane held stjerten oftast samla, noko som gjev ein svært sigarforma utsjånad, men kløfta i stjerten er likevel studom synleg. Dei tre seglarartane kan leve i ei rekkje ulike naturtypar i lågland under 1000 moh., inkludert i urbane område, men alle artane har krav om nærvære av palmar for hekking og kvile. Karibseglarar og moricheseglarar plasserer vanlegvis reiret i tørka, daude palmeblad som heng ned langs stammen.<ref name=squamata/><ref name=phoenicobia/> Zuliaseglaren brukar holrom mellom palmeblader.<ref name=furcata/> Alle tre festar reira til palmeblad med spytt. I få unnatak er det funne seglarreir i stråtak, eller i ein fjellvegg.<ref name=phoenicobia/> == Artsoversyn == Medlemmer av ''Tachornis'' i rekkjefølgje etter [[AviList]] v2025:<ref name=avilist25/> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler'':<ref name=NNKF/> * [[Karibseglar]], ''Tachornis phoenicobia'', Antillean Palm Swift, <small>Gosse, PH, 1847, (LC)</small> :Dei store Antillane (ikkje Puerto Rico), hekkar i små koloniar.<ref name=phoenicobia/> * [[Zuliaseglar]], ''Tachornis furcata'', Pygmy Palm Swift, <small>(Sutton, GM, 1928), (LC)</small> :Lågland rundt Maracaibosjøen i Venezuela, avgrensa av fjellkjeder i vest, sør og aust.<ref name=furcata/> * [[Moricheseglar]], ''Tachornis squamata'', Fork-tailed Palm Swift, <small>(Cassin, J, 1853), (LC)</small> :Nordlege Sør-Amerika, aust for Andes, nord for Paraguay og Argentina.<ref name=squamata/> == Kjelder == {{reflist|refs= <ref name=phoenicobia>{{cite BOW |citation=Damaj, O. (2020). Antillean Palm Swift (Tachornis phoenicobia), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.anpswi.01 }}</ref> <ref name=furcata>{{cite BOW |citation=Peña, L. A., P. Pyle, G. M. Kirwan, and P. F. D. Boesman (2025). Pygmy Palm Swift (Tachornis furcata), version 2.0. In Birds of the World (F. Medrano and M. G. Smith, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.pygswi1.02 }}</ref> <ref name=squamata>{{cite BOW |citation=Cooper, S. (2020). Fork-tailed Palm Swift (Tachornis squamata), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.ftpswi1.01 }}</ref> <ref name=NNKF>{{kjelde www |utgjevar=Norsk navnekomité for fugl (NNKF) |tittel=Norske navn på verdens fugler |url=https://www.birdlife.no/fuglekunnskap/navn/ |dato=26.10.2025}}</ref> <ref name=avilist25>{{kjelde www |forfattar=AviList Core Team. 2025. |tittel=AviList: The Global Avian Checklist, v2025. |doi=10.2173/avilist.v2025 |url=https://doi.org/10.2173/avilist.v2025 |utgjevar=AviList: The Global Avian Checklist © 2025 by AviList Core Team is licensed under CC BY 4.0}}</ref> }} {{refopning}} * ''Denne artikkelen er ei omsetjing av delar av artikkelen «[[:de:Tachornis|Tachornis]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 8. november 2026'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Seglarar]] [[Kategori:Fuglar i Karibia]] [[Kategori:Fuglar i regnskogen i Amazonas]] [[Kategori:Fuglar i Sør-Amerika]] [[Kategori:Fugleslekter]] sg77fwk8v9qpjzo1vp6exmczp6vbkka 3683376 3683373 2026-11-08T21:59:38Z Roarjo 183 3683376 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja }} '''''Tachornis''''' er ei [[fugleslekt]] i [[seglarfamilien]] (Apodidae). Slekta omfattar tre små til svært små, karakteristiske artar, som alle er avgrensa til [[den neotropiske faunaregionen]]. Desse fuglane er knytt til [[palmar]] og observerast typisk i nærleiken av palmar == Kjenneteikn == Dei to minste artane – [[karibseglar]] og [[zuliaseglar]] – har ei kroppslengd på omtrent 10 centimeter, medan [[moricheseglar]]en er noko større, med ei kroppslengd på rundt 13 centimeter. Flugta deira er ekstremt rask og ganske uregelmessig, prega av stadige retningsendringar. [[Fjørdrakt]]a på oversida er brunleg, medan undersida verkar lys og diffus, med ein relativt stor strupeflekk som er skild frå den lyse buken av eit mørkare brystband. Vengene er sigdforma, lange og svært smale. Kroppen er også svært slank og straumlinjeforma. Desse fuglane har ein djupt kløfta stjert; sjølv om kløfta er mindre markant hos karibseglaren enn hos dei to andre. Alle tre ''Tachornis''-artane held stjerten oftast samla, noko som gjev ein svært sigarforma utsjånad, men kløfta i stjerten er likevel studom synleg. Dei tre seglarartane kan leve i ei rekkje ulike naturtypar i lågland under 1000 moh., inkludert i urbane område, men alle artane har krav om nærvære av palmar for hekking og kvile. Karibseglarar og moricheseglarar plasserer vanlegvis reiret i tørka, daude palmeblad som heng ned langs stammen.<ref name=squamata/><ref name=phoenicobia/> Zuliaseglaren brukar holrom mellom palmeblader.<ref name=furcata/> Alle tre festar reira til palmeblad med spytt. I få unnatak er det funne seglarreir i stråtak, eller i ein fjellvegg.<ref name=phoenicobia/> == Artsoversyn == Medlemmer av ''Tachornis'' i rekkjefølgje etter [[AviList]] v2025:<ref name=avilist25/> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler'':<ref name=NNKF/> * [[Karibseglar]], ''Tachornis phoenicobia'', Antillean Palm Swift, <small>Gosse, PH, 1847, (LC)</small> :Dei store Antillane (ikkje Puerto Rico), hekkar i små koloniar.<ref name=phoenicobia/> * [[Zuliaseglar]], ''Tachornis furcata'', Pygmy Palm Swift, <small>(Sutton, GM, 1928), (LC)</small> :Lågland rundt Maracaibosjøen i Venezuela, avgrensa av fjellkjeder i vest, sør og aust.<ref name=furcata/> * [[Moricheseglar]], ''Tachornis squamata'', Fork-tailed Palm Swift, <small>(Cassin, J, 1853), (LC)</small> :Nordlege Sør-Amerika, aust for Andes, nord for Paraguay og Argentina.<ref name=squamata/> == Kjelder == {{reflist|refs= <ref name=phoenicobia>{{cite BOW |citation=Damaj, O. (2020). Antillean Palm Swift (Tachornis phoenicobia), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.anpswi.01 }}</ref> <ref name=furcata>{{cite BOW |citation=Peña, L. A., P. Pyle, G. M. Kirwan, and P. F. D. Boesman (2025). Pygmy Palm Swift (Tachornis furcata), version 2.0. In Birds of the World (F. Medrano and M. G. Smith, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.pygswi1.02 }}</ref> <ref name=squamata>{{cite BOW |citation=Cooper, S. (2020). Fork-tailed Palm Swift (Tachornis squamata), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.ftpswi1.01 }}</ref> <ref name=NNKF>{{kjelde www |utgjevar=Norsk navnekomité for fugl (NNKF) |tittel=Norske navn på verdens fugler |url=https://www.birdlife.no/fuglekunnskap/navn/ |dato=26.10.2025}}</ref> <ref name=avilist25>{{kjelde www |forfattar=AviList Core Team. 2025. |tittel=AviList: The Global Avian Checklist, v2025. |doi=10.2173/avilist.v2025 |url=https://doi.org/10.2173/avilist.v2025 |utgjevar=AviList: The Global Avian Checklist © 2025 by AviList Core Team is licensed under CC BY 4.0}}</ref> }} {{refopning}} * ''Denne artikkelen er ei omsetjing av delar av artikkelen «[[:de:Tachornis|Tachornis]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 8. november 2026'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Seglarar]] [[Kategori:Fuglar i Karibia]] [[Kategori:Fuglar i regnskogen i Amazonas]] [[Kategori:Fuglar i Sør-Amerika]] [[Kategori:Fugleslekter]] fi7dceikna7y7gaxllwko1gbsxwguf9 0 436011 3683371 2026-11-08T21:48:36Z Roarjo 183 Omdirigerer til [[Den neotropiske regionen]] 3683371 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Den neotropiske regionen]] t1olylfl4y4m80mhesx0mmarhfx53i4 0 436012 3683372 2026-11-08T21:49:41Z Roarjo 183 Omdirigerer til [[Biologisk slekt]] 3683372 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Biologisk slekt]] nzguxo04jigdqqzez5f7bfnyxoc9ajj 0 436013 3683378 2026-11-09T07:08:42Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Verdscupen i skihopping 2017''' omfatta 26 individuelle tevlingar og 6 lagtevlingar. Turneringa tok til med eit storbakkerenn i [[Kuusamo]] i [[Finland]] den 25. november 2016 og vart avslutta med eit skiflygingsrenn i [[Planica]] i [[Slovenia]] 26. mars 2017. Dei 26 individuelle tevlingane fordelte seg på 22 i storbakkar, 3 i skiflygingbakkar og 1 i normalbakke (K109). Den store [[FIS]]-premien vann [[Stefan Kraft]] frå Austerrike. Polske [[Kamil Stoch]] kom på…» 3683378 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i skihopping 2017''' omfatta 26 individuelle tevlingar og 6 lagtevlingar. Turneringa tok til med eit storbakkerenn i [[Kuusamo]] i [[Finland]] den 25. november 2016 og vart avslutta med eit skiflygingsrenn i [[Planica]] i [[Slovenia]] 26. mars 2017. Dei 26 individuelle tevlingane fordelte seg på 22 i storbakkar, 3 i skiflygingbakkar og 1 i normalbakke (K109). Den store [[FIS]]-premien vann [[Stefan Kraft]] frå Austerrike. Polske [[Kamil Stoch]] kom på andreplassen, medan norske [[Daniel-André Tande]] kneip tredjeplassen. Polen sitt landslag steig til topps i verdscupen, framom Austerrike og Tyskland. Noreg kom på fjerdeplassen. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; color:black; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass!! Utøvar !! Land!! Poeng!!Sigrar |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" | 1 || align="left" | [[Stefan Kraft]] || align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} || 1665 || 8 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" | 2 || align=left| [[Kamil Stoch]] || align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} || 1524 || 7 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" | 3 || align=left| [[Daniel-André Tande]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1201 || 2 |- | 4 || align="left" | [[Andreas Wellinger]] || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 1161 || 1 |- | 5 || align="left" | Maciej Kot || align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} || 985 || 2 |- | 6 || align="left" | Domen Prevc || align="left"| {{flagg|Slovenia|lenke}} || 963 || 4 |- | 7 || align="left" | Michael Hayböck || align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} || 814 || 1 |- | 8 ||align="left"| [[Markus Eisenbichler]] || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 807 |- | 9 || align="left" | [[Peter Prevc]] || align="left"| {{flagg|Slovenia|lenke}} || 716 || 1 |- | 10 || align=left| Manuel Fettner || align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} || 703 |- | 11 || align=left| [[Piotr Żyła]] || align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} || 634 |- | 12 || align="left" | [[Andreas Stjernen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 591 |- | 13 || align=left| Richard Freitag || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 507 |- | 14 || align="left"| [[Robert Johansson]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 424 |- | 15 || align="left"| [[Noriaki Kasai]] || align="left"| {{flagg|Japan|lenke}} || 401 |- | 16 ||align=left| Vincent Sevoie || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 386 |- | 17 ||align=left| Jevgenij Klimov || align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 382 |- | 18 ||align="left"| [[Karl Geiger]] || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 369 |- | 19 ||align="left"| [[Dawid Kubacki]] || align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} || 345 |- | 20 || align="left"| Jurij Tepeš || align="left"| {{flagg|Slovenia|lenke}} || 326 |- | 21 || align="left" | [[Severin Freund]] || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 309 || 1 |- | 22 ||align="left"| Stefan Leyhe || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 308 |- | 23 || align="left" | [[Andreas Kofler]] || align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} || 307 |- | 24 || align="left"| Daiki Itō || align="left"| {{flagg|Japan|lenke}} || 294 |- | 25 || align="left"| Roman Koudelka || align="left"| {{flagg|Tsjekkia}} || 223 |- | 26 || align=left| [[Anders Fannemel]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 213 |- | 27 || align="left" | [[Johann André Forfang]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 197 |} 8n5rx2ukow6bc0ynstyc1ozv3enjq47 3683379 3683378 2026-11-09T07:09:46Z Migne 2086 3683379 wikitext text/x-wiki '''Verdscupen i skihopping 2017''' omfatta 26 individuelle tevlingar og 6 lagtevlingar. Turneringa tok til med eit storbakkerenn i [[Kuusamo]] i [[Finland]] den 25. november 2016 og vart avslutta med eit skiflygingsrenn i [[Planica]] i [[Slovenia]] 26. mars 2017. Dei 26 individuelle tevlingane fordelte seg på 22 i storbakkar, 3 i skiflygingbakkar og 1 i normalbakke (K109). Den store [[FIS]]-premien vann [[Stefan Kraft]] frå Austerrike. Polske [[Kamil Stoch]] kom på andreplassen, medan norske [[Daniel-André Tande]] kneip tredjeplassen. Polen sitt landslag steig til topps i verdscupen, framom Austerrike og Tyskland. Noreg kom på fjerdeplassen. ==Individuelt== {| border="0" style="border: 1px solid #999; color:black; background-color:#FFFFFF; text-align:center" |-align="center" bgcolor="#CCCCCC" ! Plass!! Utøvar !! Land!! Poeng!!Sigrar |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" | 1 || align="left" | [[Stefan Kraft]] || align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} || 1665 || 8 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" | 2 || align=left| [[Kamil Stoch]] || align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} || 1524 || 7 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" | 3 || align=left| [[Daniel-André Tande]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 1201 || 2 |- | 4 || align="left" | [[Andreas Wellinger]] || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 1161 || 1 |- | 5 || align="left" | Maciej Kot || align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} || 985 || 2 |- | 6 || align="left" | Domen Prevc || align="left"| {{flagg|Slovenia|lenke}} || 963 || 4 |- | 7 || align="left" | Michael Hayböck || align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} || 814 || 1 |- | 8 ||align="left"| [[Markus Eisenbichler]] || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 807 |- | 9 || align="left" | [[Peter Prevc]] || align="left"| {{flagg|Slovenia|lenke}} || 716 || 1 |- | 10 || align=left| Manuel Fettner || align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} || 703 |- | 11 || align=left| [[Piotr Żyła]] || align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} || 634 |- | 12 || align="left" | [[Andreas Stjernen]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 591 |- | 13 || align=left| Richard Freitag || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 507 |- | 14 || align="left"| [[Robert Johansson]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 424 |- | 15 || align="left"| [[Noriaki Kasai]] || align="left"| {{flagg|Japan|lenke}} || 401 |- | 16 ||align=left| Vincent Sevoie || align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} || 386 |- | 17 ||align=left| Jevgenij Klimov || align="left"| {{flagg|Russland|lenke}} || 382 |- | 18 ||align="left"| [[Karl Geiger]] || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 369 |- | 19 ||align="left"| [[Dawid Kubacki]] || align="left"| {{flagg|Polen|lenke}} || 345 |- | 20 || align="left"| Jurij Tepeš || align="left"| {{flagg|Slovenia|lenke}} || 326 |- | 21 || align="left" | [[Severin Freund]] || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 309 || 1 |- | 22 ||align="left"| Stefan Leyhe || align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} || 308 |- | 23 || align="left" | [[Andreas Kofler]] || align="left"| {{flagg|Austerrike|lenke}} || 307 |- | 24 || align="left"| Daiki Itō || align="left"| {{flagg|Japan|lenke}} || 294 |- | 25 || align="left"| Roman Koudelka || align="left"| {{flagg|Tsjekkia}} || 223 |- | 26 || align=left| [[Anders Fannemel]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 213 |- | 27 || align="left" | [[Johann André Forfang]] || align="left"| {{flagg|Noreg|lenke}} || 197 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Skisprung-Weltcup 2016/17|Skisprung-Weltcup 2016/17]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Verdscupen i skihopping|2017]] [[Kategori:Sport i 2017]] ovo0v2g4qa1g3jakondwjm6c1paba9y 0 436014 3683380 2026-11-09T07:25:38Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Holmenkollrenna 2006''' vart avvikla i tida 10.–12. mars i [[Oslo]]. ==Menn== === 50 km fristil=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-col…» 3683380 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrenna 2006''' vart avvikla i tida 10.–12. mars i [[Oslo]]. ==Menn== === 50 km fristil=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align="left" | [[Anders Södergren]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.10.42,5 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align="left" | [[Giorgio di Centa]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.11.06,5 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align="left" | Tom Reichelt | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align=right| 2.11.25,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align="left" | Emmanuel Jonnier | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 2.11.35,8 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Geir Ludvig Aasen | align=left| Oddersjaa SK | align=right| 2.12.04,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| John Anders Gaustad | align=left| Hamar Skiklubb | align=right| 2.12.04,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Kristen Skjeldal]] | align=left| Bulken IL | align=right| 2.13.10,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Tero Similä | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 2.13.36,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Frode Estil]] | align=left| [[Byåsen IL]] | align=right| 2.14.08,2 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| Roland Clara | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.14.11,6 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" </div> Dato: 11. mars<br /> {{clear}} 7a3y3tlgyktjbcvbtwoi3kuv9g4dk15 3683382 3683380 2026-11-09T07:49:05Z Migne 2086 3683382 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrenna 2006''' vart avvikla i tida 10.–12. mars i [[Oslo]]. ==Menn== === 50 km fristil=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align="left" | [[Anders Södergren]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.10.42,5 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align="left" | [[Giorgio di Centa]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.11.06,5 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align="left" | Tom Reichelt | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align=right| 2.11.25,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align="left" | Emmanuel Jonnier | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 2.11.35,8 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Geir Ludvig Aasen | align=left| Oddersjaa SK | align=right| 2.12.04,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| John Anders Gaustad | align=left| Hamar Skiklubb | align=right| 2.12.04,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Kristen Skjeldal]] | align=left| Bulken IL | align=right| 2.13.10,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Tero Similä | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 2.13.36,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Frode Estil]] | align=left| [[Byåsen IL]] | align=right| 2.14.08,2 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| Roland Clara | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.14.11,6 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" |} </div> Dato: 11. mars<br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/6c723fac478278b318cc950e0e4842ef?page=27&searchText=reichelt Dagsavisen 12. mars 2006] hhj3y7ojg3ahyi8a6xndhrv5843m2rf 3683383 3683382 2026-11-09T07:50:10Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3683383 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrenna 2006''' vart avvikla i tida 10.–12. mars i [[Oslo]]. ==Menn== === 50 km fristil=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align="left" | [[Anders Södergren]] | align="left"| {{flagg|Sverige|lenke}} | align=right| 2.10.42,5 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align="left" | [[Giorgio di Centa]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.11.06,5 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align="left" | Tom Reichelt | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align=right| 2.11.25,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align="left" | Emmanuel Jonnier | align="left"| {{flagg|Frankrike|lenke}} | align=right| 2.11.35,8 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Geir Ludvig Aasen | align=left| Oddersjaa SK | align=right| 2.12.04,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| John Anders Gaustad | align=left| Hamar Skiklubb | align=right| 2.12.04,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align=left| [[Kristen Skjeldal]] | align=left| Bulken IL | align=right| 2.13.10,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align=left| Tero Similä | align="left"| {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 2.13.36,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| [[Frode Estil]] | align=left| [[Byåsen IL]] | align=right| 2.14.08,2 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| Roland Clara | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.14.11,6 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" |} </div> Dato: 11. mars<br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/6c723fac478278b318cc950e0e4842ef?page=27&searchText=reichelt Dagsavisen 12. mars 2006] {{spire}} [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Sport i Noreg i 2006]] [[Kategori:Holmenkollrenn]] 7x157hasp8ya51ix4dw24h2trikclba 0 436015 3683381 2026-11-09T07:43:16Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Holmenkollrenna 2005''' vart avvikla i tida 16.–18. mars i [[Oslo]]. ==Menn== === 50 km klassisk stil=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; backgrou…» 3683381 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrenna 2005''' vart avvikla i tida 16.–18. mars i [[Oslo]]. ==Menn== === 50 km klassisk stil=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align="left" | [[Odd-Bjørn Hjelmeset]] | align=left| [[Fjellhug/Vereide IL]] | align=right| 2.17.22,0 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align="left" | [[Tobias Angerer]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align=right| 2.17.31,8 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Frode Estil]] | align=left| [[Byåsen IL]] | align=right| 2.17.53,8 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align="left" | [[René Sommerfeldt]] | align="left" | {{flagg|Tyskland}} | align=right| 2.18.54,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | [[Sami Jauhojärvi]] | align="left" | {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 2.19.01,6 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | [[Jaak Mae]] | {{flagg|Estland}} | align=right| 2.19.10,1 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align="left" | [[Maksim Vylegzjanin]] | align="left" | {{flagg|Russland}} | align=right| 2.19.22,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align="left" | [[Giorgio di Centa]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.19.36,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| Ville Nousiainen | align="left" | {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 2.19.47,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Tord Asle Gjerdalen]] | align=left| Holeværingen | align=right| 2.20.06,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" |} </div> Dato: 17. mars<br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/03ea03fe90dc3514e15a98a4f34c881e?page=25&searchText=hjelmeset Dagsavisen 18. mars 2007] r7l4n2tzrx79mma74h8yletxejeo441 3683384 3683381 2026-11-09T07:50:45Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3683384 wikitext text/x-wiki '''Holmenkollrenna 2005''' vart avvikla i tida 16.–18. mars i [[Oslo]]. ==Menn== === 50 km klassisk stil=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="color:black; background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="color:black; background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="35%" | Lag/Land ! width="15%" | Tid |- align="center" valign="top" style="color:black; background-color:#F7F6A8;" ! style="text-align:center;" | 1. | align="left" | [[Odd-Bjørn Hjelmeset]] | align=left| [[Fjellhug/Vereide IL]] | align=right| 2.17.22,0 |- style="color:black; background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | 2. | align="left" | [[Tobias Angerer]] | align="left"| {{flagg|Tyskland|lenke}} | align=right| 2.17.31,8 |- style="color:black; background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | 3. | align=left| [[Frode Estil]] | align=left| [[Byåsen IL]] | align=right| 2.17.53,8 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align="left" | [[René Sommerfeldt]] | align="left" | {{flagg|Tyskland}} | align=right| 2.18.54,9 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | [[Sami Jauhojärvi]] | align="left" | {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 2.19.01,6 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | [[Jaak Mae]] | {{flagg|Estland}} | align=right| 2.19.10,1 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 7. | align="left" | [[Maksim Vylegzjanin]] | align="left" | {{flagg|Russland}} | align=right| 2.19.22,5 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 8. | align="left" | [[Giorgio di Centa]] | align="left"| {{flagg|Italia|lenke}} | align=right| 2.19.36,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 9. | align=left| Ville Nousiainen | align="left" | {{flagg|Finland|lenke}} | align=right| 2.19.47,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 10. | align=left| [[Tord Asle Gjerdalen]] | align=left| Holeværingen | align=right| 2.20.06,7 |- style="color:black; background-color:#FFFFFF;" |} </div> Dato: 17. mars<br /> {{clear}} ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/03ea03fe90dc3514e15a98a4f34c881e?page=25&searchText=hjelmeset Dagsavisen 18. mars 2007] {{spire}} [[Kategori:Nordiske greiner]] [[Kategori:Sport i Noreg i 2007]] [[Kategori:Holmenkollrenn]] jbroa08hbss6xy0y01k3dls328sw7wz 4 436016 3683386 2026-11-09T08:26:17Z Ranveig 39 Oppretta sida med «{{framside bilete|2017 Las mieszany na stoku Rudki, Masyw Śnieżnika, Sudety.jpg|Blanda bar- og lauvskog i Śnieżnikafjella i Sudetane.|:nn:Skog}} '''[[:nn:Skog|Skog]]''' er eit økosystem som er karakterisert av eit tett fellesskap av tre. Mindre tredekte område i eit elles ope landskap blir kalla «lund» eller «holt». Ein vill og uframkomeleg skog kan kallast «jungel», eit omgrep som også i stor grad er blitt nytta om tropisk regnskog. Skogar høyre heime…» 3683386 wikitext text/x-wiki {{framside bilete|2017 Las mieszany na stoku Rudki, Masyw Śnieżnika, Sudety.jpg|Blanda bar- og lauvskog i Śnieżnikafjella i Sudetane.|:nn:Skog}} '''[[:nn:Skog|Skog]]''' er eit økosystem som er karakterisert av eit tett fellesskap av tre. Mindre tredekte område i eit elles ope landskap blir kalla «lund» eller «holt». Ein vill og uframkomeleg skog kan kallast «jungel», eit omgrep som også i stor grad er blitt nytta om tropisk regnskog. Skogar høyre heime i område der nedbøren er større enn fordampinga. Om det på eit gitt område med klimatiske føresetnader for skogdanning på eit tidspunkt råder ein annan vegetasjonstype, anten pga. brann eller menneskeleg aktivitet, vil trea med den store høgda og kronene sine skugga ut annan vegetasjon, slik at skogen blir eit klimakssamfunn. ''[[:nn:Skog|Les&nbsp;meir&nbsp;…]]'' spjr6q330jk48xsoku37dvokhg9r1rq 4 436017 3683387 2026-11-09T08:30:18Z Ranveig 39 Oppretta sida med «{{framside bilete|Navi Pillay June 2014.jpg|Navi Pillay i 2014.|:nn:Navi Pillay}} '''[[:nn:Navi Pillay|Navi Pillay]]''' (fødd fødd 23. september 1941) er ein sørafrikansk jurist som var SN sin høgkommissær for menneskerettar frå 2008 til 2014. Pillay var den første ikkje-kvite kvinnelege dommaren ved høgsteretten i Sør-Afrika. Ho har òg vore dommar ved Den internasjonale straffedomstolen og president for Den internasjonale straffedomstolen for Rwanda. I april…» 3683387 wikitext text/x-wiki {{framside bilete|Navi Pillay June 2014.jpg|Navi Pillay i 2014.|:nn:Navi Pillay}} '''[[:nn:Navi Pillay|Navi Pillay]]''' (fødd fødd 23. september 1941) er ein sørafrikansk jurist som var SN sin høgkommissær for menneskerettar frå 2008 til 2014. Pillay var den første ikkje-kvite kvinnelege dommaren ved høgsteretten i Sør-Afrika. Ho har òg vore dommar ved Den internasjonale straffedomstolen og president for Den internasjonale straffedomstolen for Rwanda. I april 2015 vart Pillay den 16. kommissæren for Den internasjonale kommisjonen mot dødsstraff. Ho er òg ein av dei 25 leiande personane i Kommisjonen for informasjon og demokrati, som vart oppretta av Reporterar utan grenser. Pillay er for tida ad hoc-dommar ved Den internasjonale domstolen i saka Gambia mot Myanmar. I tillegg er ho leiar for SN sin uavhengige internasjonale undersøkingskommisjon for det okkuperte palestinske territoriet, president for Den internasjonale kommisjonen mot dødsstraff i Madrid, leiar for det rådgjevande rådet ved International Nuremberg Principles Academy og leiar for den kvasijuridiske granskinga av fengsling i Nord-Korea. I 2026 vart Pillay tildelt Nobels fredspris for «hennar innsats for fred og internasjonale rettsprinsipp». ''[[:nn:Navi Pillay|Les&nbsp;meir&nbsp;…]]'' 8nrp7qkycchhqjfz88dt0cnl5hefgkh 0 436018 3683399 2026-11-09T09:06:39Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1981]] til [[Holmenkollrenna 1981]] 3683399 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Holmenkollrenna 1981]] 2lg7zecyhnaeadu9824nesisiltqmdj 0 436019 3683404 2026-11-09T09:07:05Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1983]] til [[Holmenkollrenna 1983]] 3683404 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Holmenkollrenna 1983]] 8y43zubtoimjruhbcarz9i7mis1ryft 0 436020 3683409 2026-11-09T09:07:27Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1984]] til [[Holmenkollrenna 1984]] 3683409 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Holmenkollrenna 1984]] 603l3b9gezfp5fclm4vtsixl3gnq0l3 0 436021 3683413 2026-11-09T09:07:56Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1985]] til [[Holmenkollrenna 1985]] 3683413 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Holmenkollrenna 1985]] pod0ipitd0lkkxg6r07hrxegxlnc7se 0 436022 3683417 2026-11-09T09:08:20Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1986]] til [[Holmenkollrenna 1986]] 3683417 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Holmenkollrenna 1986]] n059j4gxbmh8iyjkp3931w0zw66m2r1 0 436023 3683423 2026-11-09T09:08:46Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1987]] til [[Holmenkollrenna 1987]] 3683423 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Holmenkollrenna 1987]] dwwoyymn8l1r6zo47sbr91khcn9swms 0 436024 3683428 2026-11-09T09:09:12Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1988]] til [[Holmenkollrenna 1988]] 3683428 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Holmenkollrenna 1988]] a8h1v5mhfgrvt42gw0qjt1uggowqdrw 0 436025 3683432 2026-11-09T09:09:46Z Migne 2086 Migne flytte sida [[Holmenkollrennet 1989]] til [[Holmenkollrenna 1989]] 3683432 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Holmenkollrenna 1989]] hh9ko33ujbkatmjbikj2y5tg621kjhm 0 436026 3683460 2026-11-09T09:31:37Z Migne 2086 Oppretta sida med «[[Fil:St. Laurentius Rottach-Egern.jpg|mini|]] '''Rottach-Egern''' er ein kommune i Landkreis Miesbach i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen, som grensar mot [[Austerrike]], dekker 59,1 km² og har 5&nbsp;500 ibuarar. Dei aller fleste i kommunen bur i eit område ved sørbreidda av innsjøen [[Tegernsee]], der åtte tidlegare landsbyar har vakse saman til ein småby. Sørover stig eit fjellandskap som stig til opp mot 1722 meter over havet. ==Kjelder== {{liminn:omset…» 3683460 wikitext text/x-wiki [[Fil:St. Laurentius Rottach-Egern.jpg|mini|]] '''Rottach-Egern''' er ein kommune i Landkreis Miesbach i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen, som grensar mot [[Austerrike]], dekker 59,1 km² og har 5&nbsp;500 ibuarar. Dei aller fleste i kommunen bur i eit område ved sørbreidda av innsjøen [[Tegernsee]], der åtte tidlegare landsbyar har vakse saman til ein småby. Sørover stig eit fjellandskap som stig til opp mot 1722 meter over havet. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rottach-Egern|Rottach-Egern]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} g69nwu8q5h36z8mox8u30osdowir3kz 3683461 3683460 2026-11-09T09:31:52Z Migne 2086 la til [[Kategori:Kommunar i Bayern]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3683461 wikitext text/x-wiki [[Fil:St. Laurentius Rottach-Egern.jpg|mini|]] '''Rottach-Egern''' er ein kommune i Landkreis Miesbach i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen, som grensar mot [[Austerrike]], dekker 59,1 km² og har 5&nbsp;500 ibuarar. Dei aller fleste i kommunen bur i eit område ved sørbreidda av innsjøen [[Tegernsee]], der åtte tidlegare landsbyar har vakse saman til ein småby. Sørover stig eit fjellandskap som stig til opp mot 1722 meter over havet. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rottach-Egern|Rottach-Egern]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Kommunar i Bayern]] oldm5bxlbiuopxbdoyyb16n3cxj38db 0 436027 3683463 2026-11-09T09:43:00Z Migne 2086 Oppretta sida med «[[Fil:Schliersee St. Sixtus-1.jpg|mini|]] '''Schliersee''' er ein by (Markt) og ein kommune i Landkreis Miesbach i Bayern i Tyskland. Kommunen, som i sør har ei kort grenser mot Austerrike, dekker 79,1 km² og har 6&nbsp;600 ibuarar. Kommunesenteret ligg ved nordenden av Schliersee-vatnet, 784 meter over havet. Schliersee har heilt sidan 1800-talet vore eit turistmål, sommar som vinter. Skirennaren [[Markus Wasmeier]] er frå Schliersee. ==Kjelder== {{liminn:omse…» 3683463 wikitext text/x-wiki [[Fil:Schliersee St. Sixtus-1.jpg|mini|]] '''Schliersee''' er ein by (Markt) og ein kommune i Landkreis Miesbach i Bayern i Tyskland. Kommunen, som i sør har ei kort grenser mot Austerrike, dekker 79,1 km² og har 6&nbsp;600 ibuarar. Kommunesenteret ligg ved nordenden av Schliersee-vatnet, 784 meter over havet. Schliersee har heilt sidan 1800-talet vore eit turistmål, sommar som vinter. Skirennaren [[Markus Wasmeier]] er frå Schliersee. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schliersee (Gemeinde)|Schliersee (Gemeinde)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} 0908sxqk7kqy8zrpnq7z4tulrzh9y12 3683464 3683463 2026-11-09T09:43:11Z Migne 2086 la til [[Kategori:Kommunar i Bayern]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3683464 wikitext text/x-wiki [[Fil:Schliersee St. Sixtus-1.jpg|mini|]] '''Schliersee''' er ein by (Markt) og ein kommune i Landkreis Miesbach i Bayern i Tyskland. Kommunen, som i sør har ei kort grenser mot Austerrike, dekker 79,1 km² og har 6&nbsp;600 ibuarar. Kommunesenteret ligg ved nordenden av Schliersee-vatnet, 784 meter over havet. Schliersee har heilt sidan 1800-talet vore eit turistmål, sommar som vinter. Skirennaren [[Markus Wasmeier]] er frå Schliersee. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Schliersee (Gemeinde)|Schliersee (Gemeinde)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Kommunar i Bayern]] 9zquwg70hi8j4trsh58zso7kc5ek5uy 0 436028 3683467 2026-11-09T09:53:29Z Migne 2086 Oppretta sida med «[[Fil:Bayrischzell.jpg|mini|]] '''Bayrischzell''' er ein kommune i Landkreis Miesbach i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen, som grensar mot [[Austerrike]], dekker 79,5 km² og hadde 1&nbsp;577 ibuarar i 2025. Landsbyen Bayrischzell ligg 800 meter over havet, aust i kommunen. Heile den vestlege delen av kommunen er dekt av skog og fjell, høgste fjelltoppen når opp mot 1567 meter over havet. ==Kjelder== {{liminn:omsett|de|tittel=Bayrischzell}}» 3683467 wikitext text/x-wiki [[Fil:Bayrischzell.jpg|mini|]] '''Bayrischzell''' er ein kommune i Landkreis Miesbach i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen, som grensar mot [[Austerrike]], dekker 79,5 km² og hadde 1&nbsp;577 ibuarar i 2025. Landsbyen Bayrischzell ligg 800 meter over havet, aust i kommunen. Heile den vestlege delen av kommunen er dekt av skog og fjell, høgste fjelltoppen når opp mot 1567 meter over havet. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bayrischzell|Bayrischzell]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} bq4b8s8kri6y0u4jgfmwfo4x4tkivk2 3683468 3683467 2026-11-09T09:53:42Z Migne 2086 la til [[Kategori:Kommunar i Bayern]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3683468 wikitext text/x-wiki [[Fil:Bayrischzell.jpg|mini|]] '''Bayrischzell''' er ein kommune i Landkreis Miesbach i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen, som grensar mot [[Austerrike]], dekker 79,5 km² og hadde 1&nbsp;577 ibuarar i 2025. Landsbyen Bayrischzell ligg 800 meter over havet, aust i kommunen. Heile den vestlege delen av kommunen er dekt av skog og fjell, høgste fjelltoppen når opp mot 1567 meter over havet. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bayrischzell|Bayrischzell]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Kommunar i Bayern]] 8a8013ahexfqavp4etx3zw9cxwtuey6 0 436029 3683469 2026-11-09T10:09:47Z Migne 2086 Oppretta sida med «[[Fil:Kiefersfelden neue Pfarrkirche Zahmer Kaiser.jpg|mini|]] '''Kiersfelden''' er ein kommune i Landkreis Rosenheim i [[Bayern]] i [[Tyskland]], ved grensa mot [[Austerrike]]. Dei aller fleste av dei 6&nbsp;400 ibuarane held til i småbyen Kieferfelden ved landegrensa, 490 meter over havet. Mot vest stig landskapet opp det 1838 meter over havet høge Wendelstein-fjellet. ==Kjelder== {{liminn:omsett|de|tittel=Kiefersfelden}}» 3683469 wikitext text/x-wiki [[Fil:Kiefersfelden neue Pfarrkirche Zahmer Kaiser.jpg|mini|]] '''Kiersfelden''' er ein kommune i Landkreis Rosenheim i [[Bayern]] i [[Tyskland]], ved grensa mot [[Austerrike]]. Dei aller fleste av dei 6&nbsp;400 ibuarane held til i småbyen Kieferfelden ved landegrensa, 490 meter over havet. Mot vest stig landskapet opp det 1838 meter over havet høge Wendelstein-fjellet. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kiefersfelden|Kiefersfelden]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} 3vx6yagfhx1cvqxg8mp7py6g6zmgqln 3683470 3683469 2026-11-09T10:10:01Z Migne 2086 la til [[Kategori:Kommunar i Bayern]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3683470 wikitext text/x-wiki [[Fil:Kiefersfelden neue Pfarrkirche Zahmer Kaiser.jpg|mini|]] '''Kiersfelden''' er ein kommune i Landkreis Rosenheim i [[Bayern]] i [[Tyskland]], ved grensa mot [[Austerrike]]. Dei aller fleste av dei 6&nbsp;400 ibuarane held til i småbyen Kieferfelden ved landegrensa, 490 meter over havet. Mot vest stig landskapet opp det 1838 meter over havet høge Wendelstein-fjellet. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Kiefersfelden|Kiefersfelden]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Kommunar i Bayern]] 00a0qucubeqxcarnu1tobefhlwzzpti 0 436030 3683475 2026-11-09T10:17:54Z Migne 2086 Oppretta sida med «Oberaudorf er ein kommune i Landkreis Rosenheim i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Busetnaden med dei drygt 5000 ibuarane er lokalisert aust i kommunen og nær landegrensa mot Austerrike. Kommunesenteret ligg 480 meter over havet. Flatevidda er 59,3 km² og i all hovudsak dekt av skog og fjell. Den tyske politikaren og tidlegare delstatsministeren Edmund Stoiber er frå Oberaudorf. ==Kjelder== {{liminn:omsett|de|tittel=Oberaudorf}}» 3683475 wikitext text/x-wiki Oberaudorf er ein kommune i Landkreis Rosenheim i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Busetnaden med dei drygt 5000 ibuarane er lokalisert aust i kommunen og nær landegrensa mot Austerrike. Kommunesenteret ligg 480 meter over havet. Flatevidda er 59,3 km² og i all hovudsak dekt av skog og fjell. Den tyske politikaren og tidlegare delstatsministeren Edmund Stoiber er frå Oberaudorf. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Oberaudorf|Oberaudorf]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} kei49szlqhqs9l2eleynlfs0nwg9ma7 3683477 3683475 2026-11-09T10:18:42Z Migne 2086 3683477 wikitext text/x-wiki [[Fil:Oberaudorf Pfarrkirche-2.jpg|mini|]] '''Oberaudorf''' er ein kommune i Landkreis Rosenheim i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Busetnaden med dei drygt 5000 ibuarane er lokalisert aust i kommunen og nær landegrensa mot Austerrike. Kommunesenteret ligg 480 meter over havet. Flatevidda er 59,3 km² og i all hovudsak dekt av skog og fjell. Den tyske politikaren og tidlegare delstatsministeren Edmund Stoiber er frå Oberaudorf. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Oberaudorf|Oberaudorf]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} sx33nxy2htwaewnjz6z1bazajhbh6fv 3683478 3683477 2026-11-09T10:18:53Z Migne 2086 la til [[Kategori:Kommunar i Bayern]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3683478 wikitext text/x-wiki [[Fil:Oberaudorf Pfarrkirche-2.jpg|mini|]] '''Oberaudorf''' er ein kommune i Landkreis Rosenheim i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Busetnaden med dei drygt 5000 ibuarane er lokalisert aust i kommunen og nær landegrensa mot Austerrike. Kommunesenteret ligg 480 meter over havet. Flatevidda er 59,3 km² og i all hovudsak dekt av skog og fjell. Den tyske politikaren og tidlegare delstatsministeren Edmund Stoiber er frå Oberaudorf. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Oberaudorf|Oberaudorf]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Kommunar i Bayern]] q82tce6wqlooe4kzln747dzlecwmczn 0 436031 3683480 2026-11-09T10:27:21Z Migne 2086 Oppretta sida med «[[Fil:Flintsbach a. Inn-Luftaufnahme.jpg|mini|]] '''Flintsbach am Inn''' er ein kommune i Landkreis Rosenheim sør i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen dekker 31,3 km² og har ikring 2&nbsp;900 ibuarar, dei feleste busett i landsbyen Flintsbach 479 meter over havet. ==Kjelder== {{liminn:omsett|de|tittel=Flintsbach am Inn}}» 3683480 wikitext text/x-wiki [[Fil:Flintsbach a. Inn-Luftaufnahme.jpg|mini|]] '''Flintsbach am Inn''' er ein kommune i Landkreis Rosenheim sør i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen dekker 31,3 km² og har ikring 2&nbsp;900 ibuarar, dei feleste busett i landsbyen Flintsbach 479 meter over havet. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Flintsbach am Inn|Flintsbach am Inn]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} qdjyx0vm7ynw7xp9nf4seg9dj6tyzq2 3683481 3683480 2026-11-09T10:27:32Z Migne 2086 la til [[Kategori:Kommunar i Bayern]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3683481 wikitext text/x-wiki [[Fil:Flintsbach a. Inn-Luftaufnahme.jpg|mini|]] '''Flintsbach am Inn''' er ein kommune i Landkreis Rosenheim sør i [[Bayern]] i [[Tyskland]]. Kommunen dekker 31,3 km² og har ikring 2&nbsp;900 ibuarar, dei feleste busett i landsbyen Flintsbach 479 meter over havet. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Flintsbach am Inn|Flintsbach am Inn]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. november 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Kommunar i Bayern]] jqk8osqtexdhkh78jlsvl762yv1xzfv