Wikipedia nsowiki https://nso.wikipedia.org/wiki/Letlakala_la_pele MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Special Bolediša Mošomi Boledišana le Mošomi Wikipedia Dipolelo tša Wikipedia Seswantšho Poledišano ya Seswantšho MediaWiki Poledišano ya MediaWiki Template Poledišano ya Template Thušo Poledišano ya Thušo Setensele Poledišano ya Setensele TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 344 55127 45833 2026-07-01T14:10:17Z Manyenyane 8397 Created by translating the section "Climate" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360778509|Indian Ocean]]" 55127 wikitext text/x-wiki {{Mawatle A Lefase}} '''Indian Ocean''' ke lewatle la boraro ka bogolo [[Lewatle|mawatleng]] a lefase. * Lebowa ba Indian Ocean ke [[Asia]] (go balwa le [[India]] yeo lewatle le le thewilego ka lona). * Bodikela ba lewatle ke [[Afrika]]. * Bohlabela ke [[Malay Peninsula]], [[Sunda Islands]], le [[Australia]]. * Borwa ke [[Southern Ocean]] (goba Antarctica). [[Seswantšho:Indianocean.PNG|right|300px|Indian Ocean]] [[Setensele:Main category]] == Climate == [[Seswantšho:Indian_Ocean_Monsoon.jpg|thumb|Nakong ya selemo, mašaba a borutho a kontinente a goga moya o kolobilego go tšwa Lewatleng la India, a tšweletša pula e kgolo. Tshepetšo e bušetšwa morago nakong ya marega, go feletša ka maemo a go oma.]] Dikarolo tše mmalwa di dira gore lewatle la India e be la moswana noši. E bopa moko wa Letamo la Borutho la Tropical la tekanyo ye kgolo leo ge le dirišana le lefaufau, le amago tlelaemete ka bobedi ka seleteng le lefaseng ka bophara.Naga ya Asia e thibela diromelwantle tša phišo gomme e thibela go tsenywa ga moya ga thermocline ya lewatleng la India . Asia gape e otlela pula ya matlorotloro ya lewatleng la India, e lego e matla kudu lefaseng, yeo e bakago diphetogo tše di kgolo tša sehla maphoto a lewatle, go akaretša le go bušetšwa morago ga moela wa Somalia le mohlagase wa pula ya India . Ka lebaka la go dukološa ga lewatle la India Walker, ga go na diphefo tša ka bohlabela tša equatorial tše di tšwelago pele. Go tshologa ga meetse go direga kgauswi le lenaka la Afrika le Peninsula ya Arabia ka karolong ya Leboa ya lefase, le ka leboa la diphefo tša kgwebo ka Karolong ya Borwa ya Lefase. Phalo ya go feta ya Indonesia ke kgokagano ya moswananoši ya Equatorial go Pacific. Boemo bja leratadima bja ka leboa la(equator)bo amega ke tlelaemete ya pula ya matlorotloro . Diphefo tše matla tša leboa-bohlabela di foka go tloga ka October go fihla ka April, go tloga ka May go fihla ka October, diphefo tša borwa le tša bodikela di a buša. Lewatleng la Arabia, pula ya matlorotloro e šoro e tliša pula kontinenteng ya India. Karolong ya ka borwa ya lefase, diphefo ka kakaretšo di boleta, eupša madimo a selemo kgaufi le naga ya Mauritius e ka ba a šoro. Ge diphefo tša pula ya matlorotloro di fetoga, ka di nako tše dingwe madimo a hlasela mabopong a lewatle la Arabia le Kou ya Bengal . Mo e ka bago 80% ya palomoka ya pula ya ngwaga ka ngwaga ka nageng ya India e direga ka selemo gomme selete se ithekgile kudu ka pula ye mo e lego gore ditlhabologo tše ntši di ile tša fedišwa ge Monsoon e paletšwe nakong ye e fetilego. Go fetoga mo gogolo ka Indian Summer Monsoon le gona go diregile pele ga histori, ka kgato ye maatla ye e kolobilego ya 33,500–32,500 BP ye e fokolago, kgato e omilego 26,000-23,500 BC ya le gato ye e fokolago kudu 17000–15000 BP, yeo e sepedišanago le lelokelelo la ditiragalo tše di makatšago tša lefase ka bophara go ruthetša ga Bølling–Allerød, Heinrich, le Younger Dryas . [[Seswantšho:Aerosol_pollution_over_Northern_India,_Bangladesh,_and_Bay_of_Bengal.jpg|thumb|Tšhilafatšo ya moya kua Asia Borwa e ile ya phatlalala godimo ga (Bay of Bengal) le ka kua ga yona.]] Lewatle la India ke lewatle le borutho kudu lefaseng. Direkoto tša themperetšha ya lewatle tša nako ye telele di bontšha go ruthetša ka lebelo, mo go tšwelago pele ka lewatleng la India, mo e ka bago 1.2 °C (2.2.)°F bakeng sa selete sa letamo le borutho nakong ya 1901–2012. Di nyakišišo di bontšha gore go ruthetša ga ntlo ya go godiša dimela mo go hlohleletšwago ke batho, le diphetogo tša kgafetša kgafetša le bogolo bja (El Niño) goba Dipole ya Lewatle la India , di tiragalo ke dihlohleletši tša go ruthetša mo mo go maatla Lewatleng la India.Mola Lewatle la India le ile la ruthetša ka lebelo la 1.2°C ka ngwaga kgolo magareng ga 1950–2020, dika tša tlelaemete di bolelela pele go ruthetša ka lebelo, ka seelo sa 1.7 °C (3.1.)°F – 3.8 °C (6.8.) °F ka lekholong la dilemo nakong ea 2020-2100. Lege e le gore go ruthetša ke ka beisine ka bophara, go ruthetša mo gogolo go ka leboa bodikela bja lewatle la India go akaretšwa lewatle la Arabia, le go fokotša go ruthetša ka mabopong a Sumatra le Java ka borwa bohlabela bja Lewatle la India. Go ruthetša ga lefase go akantšwe go kgoromeletša Lewatle la India la tropike go ya boemong bja maphoto a phišo ao a nyakilego go ba a sa ruri a beisine ka bophara mafelelong a ngwaga kgolo wa bo 21, moo maphoto a phišo a lewatle a akantšwego go oketšega go tšwa go matšatši a 20 ka ngwaga nakong ya 1970–2000 go ya go matšatši a 220–250 ka ngwaga. Borwa bja (Equator) 20–5°S, Lewatle la India le hwetša phišo go tloga ka June go fihla ka October, nakong ya marega a austral, mola e lahlegelwa ke phišo go tloga ka November go fihla ka March, nakong ya selemo sa austral. Ka 1999, Teko ya Lewatle la India e bontšhitše gore go fiša ga makhura a mešaletša le biomass kua Borwa le Borwa bohlabela bja Asia go bakile tšhilafalo ya moya yeo gape e tsebjago e le leru le le sootho la Asia yeo e ilego ya fihla bokgoleng bja Intertropical Convergence Zone . Tšhilafatšo ye e na le ditla morago bobedi tekanyo ya sele gae le ya lefase ka bophara. o3xs7cvf1mttm4dkjafzbuw2yihi4mv 0 13871 55126 2026-07-01T12:27:14Z Manyenyane 8397 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1361725140|Rhinoceros]]" 55126 wikitext text/x-wiki '''Tšhukudu''' goba '''tšhukudu''' yeo ka tlwaelo e khutsofaditšwego go '''tšhukudu''', ke setho sa mehuta efe goba efe ya diphedi tše hlano tše di sa lego gona goba mehuta ye mentši ye e hwilego ya diphoofolo tša maoto a go makatša ka lapeng la '''Rhinocerotidae''' . Ke lapa le nnoši leo le phelago ka lapeng le legolo la Rhinocerotoidea yeo maloko a yona gape ka dinako tše dingwe a bitšwago ditšhukudu; lereo '''le ditšhukudu tša nnete''' ka dinako tše dingwe le šomišwa go Rhinocerotidae . Mehuta ye mebedi ya yeo e sa lego gona ke ya setlogo sa [[Afrika]], gomme ye meraro ya Borwa le Borwabohlabela bja Asia . Ditšhukudu ke tše dingwe tša mo gafauna ye kgolo ye e šetšego ka moka di na le boima bja go feta seripa sa tone ge di godile. Ba na le dijo tša dimela, bjoko bjo bo nnyane 400–600 g ( 14 - 21 oz) bakeng sa diamushi tša bogolo bja tšona, lenaka le tee goba a ma pedi le botenya bja 1.5–5 cm (0,59-1,97) ka letlalo la tšhireletšo leo le bopilwego go tšwa go magato a kholajene ya ao a beilwego ka sebopegong sa lattice ya go swara . Ka kakaretšo di ja dilo tša matlakala, le ge e le gore bokgoni bja tšona bja go bediša dijo ka gare ga mala a tšona a ka morago bo di dumelela go phela ka dilo tša dibjalo tše di nago le tlhale kudu ge go nyakega. Go fapana le di (erissodactyl) tše dingwe, mehuta ye mebedi ya ditšhukudu tša Afrika e hloka meno ka pele ga melomo ya yona go e na le moo ba ithekgile ka melomo ya bona go kga dijo. Ditšhukudu di bolawa ke batsomi ka baka la dinaka tša tšona, tšeo di rekwago le go rekišwa mmarakeng wa batho baso ,ka ditheko tše di phagamego, e lego seo se lebišago go bontši bja mehuta ya ditšhukudu tše di phelago go lebelelwa e le tšeo di le go kotsing. Mmaraka wa mehleng yeno wa lenaka la tšhukudu o tutuetšwa kudu ke naga ya [[Tšhaena|China]] le [[Vietnam]], moo le rekwago ke bareki ba humilego gore le di šomiše kalafong ya setšo sa China, gare ga ditirišo tše dingwe. Dinaka tša ditšhukudu di dirilwe ka keratin ya kerati, e lego selo se se swanago le moriri le manala, gomme ga go na bohlatse bjo bobotse bja mehola le ge e le efe ya tša maphelo.Mmaraka o gona gape wa ditshwara tša tšhoša ya manaka a tšhukudu ka Yemen, yeo e bego e le mothopo o mogolo wa nyakego ya lenaka la tšhukudu ka bo 1970 le bo 1980. 3w97tqlpg1oj87d1j8br8strjc0hpez 0 13872 55128 2026-07-01T18:20:14Z Zureka4 8367 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360193329|Mikhail Gorbachev]]" 55128 wikitext text/x-wiki '''Mikhail Sergeyevich Gorbachev''' [ g ] [ h ] (2 Hlakubele 1931 – 30 Phato 2022) e ne e le radipolotiki wa Soviet le Russia o a bego e le moeta-pele wa mafelelo wa Soviet Union go tloga ka 1985 go fihlela naga e phatlalatswa ka 1991. O ile a bereka go ba Mongwaledi-pharephare wa Mokgahlo wa Bokomonisi go tloga ka 1985, 'me go phaella moo e le tlhogo ya mmuso go tloga ka 1988. [ i ] Ka dikgopolo, mathomong o ile a kgomarela Marxism–Leninism, eupša o ile a tšwela pele go ya go temokrasi ya leago mathomong a bo-1990. Gorbachev o belegetšwe Privolnoye, North Caucasus Krai, ka lapeng la balemi la bohwa bja Russia le Ukraine. O goletše ka tlase ga pušo ya Joseph Stalin . Bofseng bja gagwe, Gorbachev o be a šomiša didirišwa tša go kopanya polaseng ya kopanelo, pele a tsenela Mokgahlo wa Bokomanisi, woo ka nako yeo o bego o buša Soviet Union e le mmušo wa mokgahlo o tee . Ge a le unibesithing ya Moscow State University, o ile a nyala morutwana-gotee le yena Raisa Titarenko ka 1953 gomme a hwetša legoro la gagwe la molao ka 1955. Ge a hudugela Stavropol, o šometse mokgahlo wa bafsa wa Komsomol gomme, ka morago ga lehu la Stalin, o ile a ba mothekgi yo a fišegago wa diphetogo tša go tloša Stalin tša moetapele wa Soviet Nikita Khrushchev . Gorbachev o ile a kgethwa go ba mongwaledi wa mathomo wa mokgatlo wa Komiti ya Selete ya Stavropol ka 1970, a tlhokomela go agwa ga Mokero o Mogolo wa Stavropol . Ka 1978, Gorbachev o ile a boela [[Moscow]] go yo ba mongwaledi wa Komiti ya Bogare ya mokgatlo . O ile a tsenela Politburo yeo e bušago ( 25th term ) bjalo ka leloko leo le sa boutego ngwageng wo o latelago le bjalo ka leloko la go bouta ka 1980. n97kr25wyrqtf80arywejh5xp2zs6bi