Wikipedia nywiki https://ny.wikipedia.org/wiki/Tsamba_Lalikulu MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Lamulo la Constitution of Zambia (Amendment), Nambala 7 la 2025 0 9151 71793 71634 2026-07-09T00:10:52Z InternetArchiveBot 7777 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 71793 wikitext text/x-wiki [[File:Constitutional Amendment Bill No. 7 of 2025, formally integrating it into Law 02.jpg|thumb|290x290px|[[Hakainde Hichilema]] wasayina lamulo la Bill 7]] Lamulo la '''Constitution of Zambia (Amendment) Act, Nambala 7 la 2025''' (lomwe nthawi zambiri limatchedwa Bill 7) ndi lamulo losintha malamulo a dziko la Zambia lomwe linakhazikitsidwa pambuyo poti Nyumba Yamalamulo ya dziko la [[Zambia]]<ref>{{cite web |date=23 May 2025 |title=The Constitution of Zambia (Amendment) Bill No. 7 of 2025 |url=https://zambialii.org/akn/zm/doc/bill/2025-05-23/the-constitution-of-zambia-amendment-bill-no-7-of-2025/eng@2025-05-23 |access-date=4 July 2025 |website=ZambiaLII}}</ref> yavomerezedwa pa 15 Disembala 2025 ndipo lavomerezedwa ndi Purezidenti Hakainde Hichilema pa 18 Disembala 2025. Lamuloli likusintha magawo angapo a Constitution of Zambia, pokambirana nkhani zokhudzana ndi kapangidwe ka Nyumba Yamalamulo ya dziko, makonzedwe a zisankho, njira zosankhidwira anthu, ndi zina zokhudzana ndi ulamuliro. Lamuloli lidayambitsidwa koyamba mu Meyi 2025 ndi Unduna wa Zachilungamo ndipo lidayambitsa mkangano waukulu wadziko lonse komanso kutsutsa kuchokera ku mabungwe a anthu wamba, zipani zandale zotsutsa, ndi mabungwe aukadaulo, omwe adadzutsa nkhawa zokhudzana ndi kufunika kwake komanso njira yomwe idagwiritsidwa ntchito popanga malamulo.<ref>{{cite web |date=26 June 2025 |title=Bill 7 sparks heated parliamentary debate over constitutional reforms |url=https://www.lusakatimes.com/2025/06/26/bill-7-sparks-heated-parliamentary-debate-over-constitutional-reforms/ |access-date=4 July 2025 |website=Lusaka Times}}</ref> Pa 27 Juni 2025, Khothi Lalikulu la Dziko la Zambia linalengeza kuti lamuloli silikugwirizana ndi malamulo a dziko, ndipo linagamula kuti silikutsatira Nkhani 79 ya Constitution, yomwe imafuna kuti anthu ambiri akambirane za kusintha kwa malamulo a dzikolo asanayambe.<ref>{{cite web |date=July 2025 |title=Constitutional Court declares Bill 7 unconstitutional |url=https://zambianobserver.com/constitutional-court-declares-bill-7-unconstitutional-lusaka/ |access-date=4 July 2025 |website=Zambian Observer}}</ref> Pambuyo pa chigamulo cha Khothi, boma linayambitsa njira yowunikiranso kudzera mu kusankhidwa kwa Komiti Yaukadaulo Yokhudza Kusintha kwa Malamulo Oyendetsera Dziko.<ref>{{Cite web |date=2025-10-02 |title=HH Appoints Expert Committee to Deliver Inclusive Constitutional Changes |url=https://www.openzambia.com/politics/2025/10/2/hh-appoints-expert-committee-to-deliver-inclusive-constitutional-changes |access-date=2025-12-15 |website=Open Zambia |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=STAKEHOLDERS REACT TO APPOINTMENT OF TECHNICAL COMMITTEE ON CONSTITUTIONAL AMENDMENTS {{!}} Radio Phoenix FM |url=https://phoenixfm.co.zm/stakeholders-react-to-appointment-of-technical-committee-on-constitutional-amendments/ |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=SICHULA |first=AUGUSTINE |date=2025-10-03 |title=Amid outcry on Bill No.7, President Hichilema appoints technical committee to lead constitutional amendments {{!}} Zambia Monitor |url=https://www.zambiamonitor.com/amid-outcry-on-bill-no-7-president-hichilema-appoints-technical-committee-to-lead-constitutional-amendments/ |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref> Pambuyo pa zokambirana za dziko lonse ndi kusintha malamulo ena, Lamuloli linabweretsedwanso ku Nyumba Yamalamulo. Pa 15 Disembala 2025, Nyumba Yamalamulo idavomereza Lamuloli losinthidwa pa Kuwerenga Kwake Kachitatu pambuyo poti lapeza ambiri omwe amafunikira malinga ndi malamulo oyendetsera dziko, ndipo aphungu 135 a Nyumba Yamalamulo adavota ndipo palibe amene adavota kapena kukana.<ref name=":0">{{Cite web |last=Tutu |first=Arnold |date=2025-12-15 |title=Bill Seven Secures Two-Thirds Majority |url=https://znbc.co.zm/?p=9844 |access-date=2025-12-15 |website=ZNBC |language=en-US}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=2025-12-15 |title=PF MPs boycott Bill 7 debate - Zambian Eye |url=https://zambianeye.com/pf-mps-boycott-bill-7-debate/ |access-date=2025-12-16 |website=Zambian Eye - Breaking News and Current Affairs}}</ref> Lamuloli linayamba kugwira ntchito purezidenti atavomereza pa 18 Disembala 2025. Atasaina, Hichilema anati: “Tsopano popeza ndi lamulo, ndikulengeza kuti mkanganowu watha.<ref name=":6">{{Cite web |date=2025-12-18 |title=Zambia : Hichilema signs Constitution Amendment No. 7 into law and tells Zambians to end the quarrel |url=https://www.lusakatimes.com/2025/12/18/hichilema-signs-constitution-amendment-no-7-and-tells-zambians-to-end-the-quarrel/ |access-date=2025-12-18 |language=en-GB}}</ref> == Zolinga za Bill == Zolinga za Bill iyi ndikusintha Constitution ya Zambia kuti:<ref>{{Cite web |title=The Constitution of Zambia (Amendment) Bill,2025 |url=https://www.parliament.gov.zm/node/12400 |website=www.parliament.gov.zm}}</ref><ref>{{cite web |title=The Constitution of Zambia (Amendment) Bill No. 7 of 2025 |url=http://aaazambia.org/download/the-constitution-of-zambia-amendment-bill-no-7-of-2025-1/ |access-date=4 July 2025 |website=Alliance for Accountability Advocates Zambia |archive-date=6 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006194641/https://aaazambia.org/download/the-constitution-of-zambia-amendment-bill-no-7-of-2025-1/ |url-status=dead }}</ref> (a) kusintha kapangidwe ka Nyumba Yamalamulo kuti pakhale kuwonjezeka kwa mipando yochokera kumadera osiyanasiyana kuchoka pa 156 kufika pa 211 kuti lipoti la Electoral Commission likwaniritse malire;<ref>{{cite web |date=June 2025 |title=Constitution of Zambia (Amendment) Bill No. 7 of 2025 |url=https://tizambia.org.zm/2025/06/constitution-of-zambia-amendment-bill-no-7-of-2025/ |access-date=4 July 2025 |website=Transparency International Zambia}}</ref> (b) kusintha njira yosankhidwa ya chisankho ku Nyumba Yamalamulo kuti pakhale njira yosankhidwa ya mamembala osiyanasiyana kuti atsimikizire kuti akazi, achinyamata, ndi anthu olumala akuyimira;<ref>{{cite web |date=June 2025 |title=A problematic constitutional bill |url=https://www.amulufeblog.com/2025/06/a-problematic-constitutional-bill.html |access-date=4 July 2025 |website=Amulu Fe Blog}}</ref> (c) kusintha gawo lokhudzana ndi kulembetsa mayina atsopano pakusiya ntchito kwa wopikisana; (d) kusintha malamulo okhudzana ndi zisankho zapakati; (e) kusintha chiwerengero cha mamembala osankhidwa a Nyumba Yamalamulo; (f) kugwirizanitsa nthawi ya Nyumba Yamalamulo ndi khonsolo kuti pakhale nthawi ya zaka zisanu; (g) kupereka malo opanda anthu mu ofesi ya Nduna ndi Nduna ya Zigawo masiku makumi asanu ndi anayi chisankho chachikulu chisanachitike; (h) kuchotsa malire a nthawi ziwiri a udindo wa meya ndi wapampando wa khonsolo; (i) kusintha kapangidwe ka bungwe kuti kaphatikizepo aphungu a Nyumba Yamalamulo omwe ali ndi mipando yochokera kumadera osiyanasiyana; (j) kusintha ziyeneretso zosankhidwa kukhala mlembi wa nduna; (k) kupatsa Loya Wamkulu ndi Loya Wamkulu mwayi wopitiliza kugwira ntchito pambuyo pa chisankho chachikulu mpaka anthu atsopano atasankhidwa; (l) kusintha tanthauzo la mawu oti "mwana" ndi "wamkulu"; (m) kupereka momveka bwino nthawi yomwe pempho la chisankho lidzamalizidwe; ndi (n) kupereka nkhani zokhudzana ndi, kapena zokhudzana ndi, zomwe zili pamwambapa. == Zolemba == [[Category:Zambia]] ahunc0b8z8cyzv5scx4j92zvlbldgd0