Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 435 2499749 1964335 2026-05-05T19:36:14Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Casimir Peret]] + [[Arthur Leonard Schawlow]] + [[Nicolas Vanier]] + [[Maryam Mirzakhani]] + [[Adele]] + [[Rosanna Lints]] + [[Aryna Sabalenka]] 2499749 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{mai}} == Eveniments == * [[1936]] - L'armada [[Itàlia|italiana]] ocupa [[Addis Abeba]], capitala d'[[Etiopia]]. == Naissenças == * [[1801]] - [[Casimir Peret]], politician, escrivan e conse de Besièrs en 1848 (m. [[1855]]) * [[1813]] - [[Søren Kierkegaard]], filosòf danés (m. [[1855]]) * [[1818]] - [[Karl Marx]], filosòf alemand (m. [[1883]]) * [[1914]] - [[Tyrone Power]], actor american (m. [[1958]]) * [[1921]] - [[Arthur Leonard Schawlow]], fisician american (m. [[1999]]) * [[1937]] - [[Tran Duc Luong]], president de [[Vietnam]]. * [[1947]] - [[Malam Bacai Sanhá]], òme politic, president de Guinèa Bissau (m. [[2012]]) * [[1962]] - [[Nicolas Vanier]], aventurièr, escrivan, realizator e conferencièr francés * [[1977]] - [[Maryam Mirzakhani]], matematiciana iraniana (m. [[2017]]) * [[1988]] - [[Adele]], cantaira e cantautora anglesa * [[1995]] - [[Rosanna Lints]], cantaira e modèla estoniana * [[1998]] - [[Aryna Sabalenka]], jogaira de tennis bielorussa == Decèsses == * [[1821]] – [[Napoleon Bonaparte]], emperaire dels Franceses (n.[[1769]]) * [[1959]] - [[Carlos Saavedra Lamas]], òme politic argentin, [[Prèmi Nobel de la Patz]] (n.[[1878]]) == Vejatz tanben == * [[4 de mai]] | [[6 de mai]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). ---- [[Categoria:Jorns]] msm3wc3dv3lf8iyh219zk180491llav 0 11942 2499774 2460101 2026-05-06T08:37:19Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499774 wikitext text/x-wiki {{esbòs}} {{Infobox Comuna de França | carta = oc | nom = Bussiera Galand | nom2 = ''Bussière-Galant'' | imatge = Église_Saint-Martin_de_Bussière-Galant.jpg | descripcion = L'egleisa Sent Martin. | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = {{Novela Aquitània}} | arrondiment = [[Arrondiment de Limòtges|Limòtges]] | canton = [[Canton de Sent Iriès|Sent Iriès]] ([[Canton de Chasluç|Chasluç]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de País de Neiçon e Monts de Chasluç|CC de País de Neiçon e Monts de Chasluç]] | insee = 87027 | cp = 87230 | cònsol = Emmanuel Dexet | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | longitud = 1.03777777778 | latitud = 45.6280555556 | alt mej = | alt mini = 338 | alt maxi = 551 | ectaras = | km² = 53.86 |}} '''Bussiera Galand'''<ref>Bussiéra Galand'' <ref name = yla>Yves Lavalade, ''Dictionnaire toponymique de la Haute-Vienne'', n° 27, ed. Lucien Souny, 2000</ref> (''Bussière-Galant'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] situada dins lo [[departaments francés|departament]] de la [[Nauta Vinhana]] e la [[regions francesas|region]] de la [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. Sos abitants s'apelan los bussierauds. == Geografia == [[Fichièr:Commune de Bussière-Galant.png|miniatura|gaucha|Situacion de Bussiera Galand en Nauta Vinhana]] [[Imatge:Map commune FR insee code 87027.png|vignette|upright=1.8|centre|Mapa de la comuna e de las comunas vesinas.]] ===Perimètre dau territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Bussiera Galand | nòrd = [[Pajas]] </br> [[Los Cars]] | nòrd-èst = [[Rilhac de Las Tors|Rilhac Las Tors]] | èst = [[Sent Alari las Plaças]] | sud-èst = [[Ladinhac (Nauta Vinhana)|Ladinhac]] | sud = [[Jumilhac lo Grand|Jumilhac lu Grand]] <small>([[Dordonha (departament)|Dordonha]])</small> | sud-oèst = [[Sent Peir de Frègia]] <small>([[Dordonha (departament)|Dordonha]])</small> </br> [[Sent Prich las Faugieras]] <small>([[Dordonha (departament)|Dordonha]])</small> | oèst = [[Dornasac]] </br> [[Firbes]] <small>([[Dordonha (departament)|Dordonha]])</small> | nòrd-oèst = [[Chasluç]] }} ==Toponimia== Fòrmas ancianas : ''Buxeria Galant'' en 1245, ''de Lastours'' en 1292, ''Buxeria Galandi'' vers 1315, ''...de Sorsat'' en 1484 . Prononciat [by:'ʃjeɾɔ] <ref name = yla>Yves Lavalade, ''Dictionnaire toponymique de la Haute-Vienne'', n° 27, ed. Lucien Souny, 2000</ref>. </br> ''Bussiera'' ven dau latin ''buxaria'', de ''buxus'', « bois », emb lo sufixe ''-aria''. Designa un luòc cobert de bois <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 92-93, a ''Boissièra''</ref>{{,}}<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France''</ref>{{,}}<ref name = yla/>. </br> Segon Marcel Villoutreix, lo bois o los toponimes que ne'n conservan lo sovenir se tròban sovent en Lemosin sus daus sites arqueologics, mai que mai daus sites galloromans<ref>Marcel Villoutreix, ''Noms de Lieux du Limousin'', ed. Bonneton, 1995 (cerchatz a l'index)</ref>. </br> Lo determinant ''Galand'' a lo sens de l'adjectiu ''galant'' o dau nom germanic d'òme ''Galandus''<ref name = yla/>. Lo segond es pus probable ! == Istòria == La comuna actuala es lo fruch de la fusion de Bussiera Galand emb [[Sent Nicolaus Corba Fin]] <ref>https://web.archive.org/web/20160303212029/http://www.lemosin.net/87027.htm , lemosin.net</ref>, qu'es ja la reünion de doas ancianas paròfias, Sent Nicolau e Corbafin. == Administracion == ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee=87027 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= abriau de [[2014]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat=Emmanuel Dexet |Partit= [[PS]] |Qualitat= quadre, president de la CC (2022-) }} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Martine Beylot |Partit= [[PCF]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== == Particularitats dau parlar comunau == * Articles definits : * Prononciacion : ''Ch''- ; ''g''-,'' j''- == Demografia == {{Demografia |insee=87027 |1793=1305 |1800=1278 |1806=1205 |1821=1453 |1831=1580 |1836=1572 |1841=1520 |1846=1788 |1851=1780 |1856=1718 |1861=1751 |1866=1836 |1872=1712 |1876=1822 |1881=2008 |1886=2186 |1891=2200 |1896=2408 |1901=2513 |1906=2569 |1911=2530 |1921=2346 |1926=2159 |1931=2073 |1936=1920 |1946=1904 |1954=1777 |1962=1587 |1968=1616 |1975=1671 |1982=1545 |1990=1329 |1999=1386 |cassini=6375 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr87|0}} la populacion èra de {{popfr87|027}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr87|027}}/53.86) round 2}}}} ab/km². == Luecs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de la Nauta Vinhana]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Nauta Vinhana | Portal Comunas de França }} {{Comunas de la Nauta Vinhana}} [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Vinhana]] 3tai8jcnu7ku13t1tw02h5mdnhv6gmv 0 28964 2499743 2485276 2026-05-05T18:35:11Z Raymond Trencavel 26125 /* Discografia */ 2499743 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Rio Loco 2015 Samedi - Occitanie-0367.jpg|right|200px|thumb|Gari Grèu, cantaire de '''Oai Star''']] '''Oai Star''', o de còps '''OaiStar''', es un grop [[Musica Rock|rock]] [[Occitània|occitan]] de [[Marselha]], projècte en parallèle del [[Massilia Sound System|Massilia Sound System]] de Gari Grèu e Lux Botté. Cantan mai que mai en [[francés]] mas tanben en [[occitan]] ([[provençau]])<ref>https://web.archive.org/web/20230124103439/https://www.istres-tourisme.com/oai-star.html</ref> Lo nom del grop, '''Oai Star''', es plan segur un desvirament de lo del celèbre [[rap|rapaire]] [[París (França)|parisenc]] ''Joey Starr'' (o ''JoeyStarr'', nom de scèna de Didier Morville), sòci de [[Suprême NTM]]. Lo paure Lux Botté defuntèt en 2008.<ref>https://www.nouvelobs.com/rue89/rue89-cabinet-de-lecture/20080719.RUE6444/lux-b-est-mort-le-massilia-sound-system-est-en-deuil.html</ref> ==Discografia== * 2001 : ''Volume 2''<ref>http://fp.nightfall.fr/index_6962_oai-star-volume-2.html</ref> * 2004 : ''Oaistar'' * 2006 : ''Va à Lourdes'' * 2009 : ''Manifesta'' * 2014 : ''Oai And I'' * 2016 : ''Foule Color'' * 2023 : ''Zulu Oscar Bravo India'' ==Cançons mai conegudas== * ''Comme elle est bonne'' (2001) * ''Mon viech'' (2001) * ''Mets Les Watts Cousin !'' (2004) * ''Comme un fumigène'' (2004) * ''Le Beat, La Guitare Et Les Voix'' (2004) * ''The Ballad Of Lux B. & Gari'' (2006, parodia de ''Je m'appelle Jane'' de [[Mickey 3D|Mickaël Furnon]] e [[Jane Birkin]]) * ''Bravo Mon Papa'' (2006) * ''Quand On Arrive'' (2006) * ''Le destructeur d'horodateurs'' (2006) * ''Chéri(e)'' (2009) * ''Fonky Plomberie'' (2009) * ''Fire'' (2009, ambe [[Candice]])<ref>https://alencon.maville.com/actu/actudet_-La-scene-marseillaise-debarque-a-Art-Sonic-_-1449868_actu.Htm</ref> * ''Feignant & Gourmand'' (2009, represa de [[Victor Gelu]]) * ''Canadèr love'' (2009) * ''Are You From Mars?'' (2009) * ''Fouta Nobis Pacem'' (2022) * ''Le point commun'' (2023) ==Referéncias== [[Categoria:Grop de musica occitan]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:grop rock d'Occitània]] [[Categoria:grop de rock francés]] [[Categoria:Grop marselhés]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] [[Categoria:Grop de musica francés]] [[Categoria:Grop de musica punk]] c1ek30b5fa3i2d3of4ygfzx7o8skebp 0 29469 2499758 2499674 2026-05-06T04:48:47Z Nicolas Eynaud 6858 /* Las causas */ 2499758 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lemosin}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Definicion == La malaudiá es generalament definida coma una alteracion de l'estat de [[santat]] normau d'un [[organisme]] [[organisme vivent|vivent]], se manifestant per de [[simptòma]]s fisics, [[psicologia|psicologics]] o comportamentaus que perturban lo foncionament abituau de l'individú. L'[[Organizacion Mondiala de la Santat]] ([[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]]) utiliza una definicion mai larja adoptada en [[1947]]. Per ela, ''« la [[santat]] es l'estat de benestre complet dins los domenis fisic, mentau e sociau »''. Quò implica que la malaudiá se redutz pas unicament a un simple disfoncionament [[biologia|biologic]], mas regarda egalament las dimensions [[Psicologia|psicologica]]<nowiki/>s e [[Societat|socialas]] de l'individú<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Silvia Bonino, ''Vivre la maladie, ces liens qui me rattachent à la vie'', De Boeck Supérieur, 2008, p. 19.</ref>. Pertant, quela definicion, en aparéncia relativament simpla, engendra mai d'una question fondamentala. La prumiera es quela de la nòrma : qu'es un estat « normau » ? D'efiech, lo limite entre la variacion normala e la malaudiá es sovent fosc e pòt dependre dau contexte [[cultura|culturau]], [[istòria|istoric]] e [[societat|sociau]]. D'elements donats son considerats coma una malaudiá dins una societat donada, o a una epòca donada. Per exemple, en [[Euròpa]], l'[[obesitat]] fuguet pusleu valorizada durant lo [[Edat Mejana|periòde medievau]], mas fuguet condamnada a partir de la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Vigarello, ''Les métamorphoses du gras. Histoire de l'obésité. Du Moyen Age au XXe siècle'', Seuil, 2010).</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Florent Quellier, ''Gourmandise, Histoire d’un péché capital'', Éditions Armand Colin, 2010.</ref>. Un autre exemple es la [[miopia]] qu'era pas un handicap important dins las societats preindustrialas. La segonda question es quela dau contexte de manifestacion de la malaudiá. Una mesma lesion o un mesme agent [[patogèn]] tòca pas doas personas dau mesme biais. D'efiech, segon lors condicions de vida, aurán una percepcion diferenta daus simptòmas e de la garison. Un individú paubre, jos [[estrès]] cronic e emb un accès limitat aus suenhs desvelopará aitau una malaudiá diferenta d'una persona aisada confrontada a la mesma causa [[biologia|biologica]]. Per rendre compte de quela realitat, lo [[medecina|metge]] [[George L. Engel]] ([[1913]]-[[1999]]) prepauset en [[1977]] un modèle « biopsicosociau » integrant quelas dimensions [[biologia|biologicas]], [[psicologia|psicologicas]] e socialas dins la compreneson e lo trachament de la malaudiá<ref name="Engel 1977">'''[[anglés|(en)]]''' George Engel, « The need for a new medical model: a challenge for biomedicine », ''Science'', vol. 196, n° 4286, 8 d'abriu de 1977, pp. 126-136.</ref>. Quela teoria es desenant reconeiguda per la màger part de la comunautat [[medecina|medicala]], mas lo modèle biomedicau [[tradicion|tradicionau]] contunha de dominar las practicas clinicas jornalieras<ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Scott Dowling, « George Engel, M.D. (1913–1999) », ''The American Journal of Psychiatry'', vol. 162, n° 11, novembre de 2005, p. 2039.</ref>. == Istòria dau concepte == {{veire|Istòria de la medecina}} === Las concepcions primitivas e anticas === Dins las [[societat]]s primitivas e dins mai d'una [[civilizacion]] [[Antiquitat|antica]], la malaudiá era generalament interpretada coma una manifestacion subrenaturala (pechat, possession [[Demòni|demoniaca]], treble de l'òrdre cosmic, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 648-652.</ref>. Per lòrs, lo tractament era un pretzfach [[religions|religiós]] o [[magia|magic]] fisat a de [[clergat|prestres]], de [[chamanisme|chamans]] o de garisseires. Una partida de quilhs trachaments aviá pas de proprietats [[Medecina|medicalas]], mai l'existéncia de tractaments eficaces es atestada dempuei la [[Preïstòria]]. Per exemple, mai d'una substància medicinala fuguet trobada sus la [[momia]] d'[[Ötzi]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Luigi Capasso, « 5300 years ago, the Ice Man used natural laxatives and antibiotics », ''Lancet'', vol. 352, n° 9143, decembre de 1998, p. 1864.</ref>. La rompedura màger se faguet en [[Grècia antica|Grècia]] pendent lo [[segle V avC]] emb [[Ipocrates]] ([[-460|460]]-[[-377|377 avC]]), sovent considerat coma lo « paire de la medecina »<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jacques Jouanna, ''Hippocrate'', París, Fayard, 1992, 648 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Laurent Ayache, ''Hippocrate'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1992, 127 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Jori, ''Medicina e medici nell'antica Grecia. Saggio sul 'Perì téchnes' ippocratico'', Bolonha, Il Mulino, 1996, 480 p.</ref>. Sa teoria postulava que la [[santat]] era lo resultat de l'equilibri entre quatre umors presentas dins lo còrs [[Homo sapiens|uman]] ([[sang]], flegme, [[bila|bila]] jauna e bila negra) e que la malaudiá era la consequéncia d'un desequilibri. Totalament erronea, quela teoria dominet la medecina occidentala durant dos millenaris. Pasmens, representava una avançada conceptuala fondamentala en prepausant per lo prumier còp una explicacion de la malaudiá independenta de las intervencions [[dieu|divinas]]. Aitau, la malaudiá venguet un fenomèn naturau, observable e potencialament tractable emb de mejans [[racionalisme|racionaus]]. Parallelament a la pensada [[Grècia antica|grega]], d'autras [[tradicion|tradicions]] [[Índia|medicalas]] se desveloperen independentament en [[Asia]]. En [[Índia]], la [[medecina aiurvedica]], que sos textes fondators datan dau millenari I avC, concebet egalament una vision naturalista. Fondada sus l'equilibri entre tres principis vitaus (los ''doshas''), acordava d'importància a la prevencion e au mòde de vida. Pasmens, lo tractament de las [[patologia]]s i es mai que mai mistic e espirituau<ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Ayurvedic Medicine », dins Stephen Lock, John M. Las e George Dunea (dir.), ''The Oxford Illustrated Companion to Medicine'', Oxford, Oxford University Press, 2001.</ref>. En [[Republica Populara de China|China]], la [[medecina tradicionala chinesa|medecina tradicionala]] fuguet codificada per lo prumier còp emb la publicacion, vers [[-320|320 avC]], de la prumiera version dau ''[[Huangdi Nei Jing]]'' (« Classic Interne de l'Emperaire Jaune »). Desvelopet una vision medecala basada sus l'equilibri entre l'energia interna (lo ''qi'') e l'armonia entre l'individú e son environament. Quela tradicion demòra vivaça dins la societat moderna, mai son caracter [[sciéncia|scientific]] es nul<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre Huard, Jean Bossy e Guy Mazars, ''Les médecines de l'Asie'', Seuil, 1978.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Hard to swallow », ''Nature'', vol. 448, n° 7150, julhet de 2007, pp. 105-106.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Shang, K. Huwiler, L. Nartey, P. Jüni e M. Egger, « Placebo-controlled trials of Chinese herbal medicine and conventional medicine comparative study », ''International Journal of Epidemiology'', vol. 36, n° 5, octòbre de 2007, pp. 1086-1092.</ref>. === La medecina araba e medievala === [[Fichièr:Qanun Avicenna NLM.jpg|thumb|right|Pagina d'una edicion medievala dau ''[[Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb]]'' d'[[Avicena]].]] Pendent l'[[Atge Mejan]], lo [[racionalisme]] grec fuguet transmés e enrichit per los [[medecina|metges]] arabes. [[Hunayn ibn Ishaq]] ([[808]]-[[873]]), [[Al-Razi]] ([[850]]-[[926]]), [[al-Zahrawi]] ([[936]]-[[1013]]), [[Avicena]] ([[980]]-[[1037]]) o enquera [[Averroès]] ([[1126]]-[[1198]]) son d'exemples de quilhs metges que trabalheren a [[traduccion|traduire]] los textes [[Antiquitat|antics]] e a los completar emb sas observacions e descubertas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Raymond Le Coz, ''Les Médecins nestoriens au Moyen Âge, Les maîtres des Arabes'', L'Harmattan, 2004.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' George Saliba, ''Islamic Science and the Making of the European Renaissance'', Cambridge, MIT Press, 2007.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Abdurrahman Badawi, ''La transmission de la philosophie grecque au monde arabe : cours professé à la Sorbonne en 1967'', París, 1968.</ref>. L'òbra màger dau periòde fuguet lo ''[[Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb]]'' (« Canon de la Medecina ») d'[[Avicena]] que prepauset un sistema medicau complet que venguet la nòrma dusca a l'aparicion dau metòde [[sciéncia|scientific]]. D'efiech, dins queu tractat, desvelopet la pensada ipocratica en precisant la nocion de [[contagion]] e en prepausant una classificacion de las malaudiás excepcionalament precisa per rapòrt aus trabalhs precedents. Fuguet tanben lo prumier que suggeriguet una transmission de malaudiás per l'[[aiga]] o per lo sòu<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Avicenne et Averroès. Médecine et biologie dans la civilisation de l'Islam'', Vuibert, 2004.</ref>. En [[Euròpa Occidentala]], la [[medecina]] [[Edat Mejana|medievala]] demoret longtemps dominada per l'[[escolastica]] e l'autoritat daus textes ancians e realizet pauc de progrès conceptuaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David C. Lindberg, ''Science in the Middle Ages'', Chicago, University of Chicago Press, 1978.</ref>. Quò chamjet a partir de la [[Renaissença]] emb la descuberta de la medecina arabogreca e lo desvolopament dau [[racionalisme]] [[umanisme|umanista]]. La conjugason de quelas evolucions i permetet l'aparicion d'una medecina racionalista que fuguet pauc a pauc capabla de completar e de s'eslunhar de las concepcions ancianas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 667-672.</ref>. Lo [[Flandra|Flamenc]] [[Andreas Vesalius]] ([[1514]]-[[1564]]) es un bon exemple de metge de queu periòde. Professor d'[[anatomia]] a [[Pàdoa]], tornet introduire la practica de la [[disseccion]] per illustrar sos cors e realizet 300 dessenhs anatomics a partir de las siás observacions<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Henriette Chardak, ''Andréas Vesalius, chirurgien des rois'', Presses De La Renaissance, 2008, 513 p.</ref>. En despiech de l'oposicion daus mitans [[religion|religiós]], quò permetet una renaissença de l'anatomia e una diversificacion rapida de la medecina europenca emb los trabalhs de personalitats coma [[Gabriele Fallopio]] ([[1523]]-[[1562]]), [[Ambroise Paré]] ([[1509]]-[[1590]]) o [[Paracelse]] ([[1493]]-[[1541]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 670-672</ref>. === La revolucion medicala moderna === [[Fichièr:Portrait de Louis Pasteur Albert Edelfelt.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de Louis Pasteur dins son [[laboratòri]] en [[1885]].]] Entre los segles XVII e XVIII, la [[medecina]] [[Euròpa|europenca]] adoptet los principis de l'observacion sistematica e de l'[[experiéncia|experimentacion]]. Quò menet a doas evolucions importantas. La prumiera fuguet la descuberta de las foncions mecanicas dau còrs [[Homo sapiens|uman]]. Per exemple, lo metge [[Anglatèrra|anglés]] [[William Harvey]] ([[1578]]-[[1657]]) descriguet per lo prumier còp la foncionament de la circulacion sanguina en [[1628]] en utilizant de trabalhs anteriors e d'observacions recentas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Harvey (trad. Charles Richet), pref. Jean Hamburger, ''De motu cordis'', París, Christian Bourgeois, 1990, 311 p.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrew Wear, ''The Western Medical Tradition, 800 BC to AD 1800'', Cambridge, Cambridge University Press, 1995, pp. 331-332.</ref>. La segonda transformacion màger fuguet lo desvolopament de la microscopia que permetet d'observar d'elements noveus en desvelant l'invisible. [[Antoni van Leeuwenhoek]] ([[1632]]-[[1723]]) es probable la figura mai importanta de quela evolucion<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Boutibonnes, « L'œil de Leeuwenhoek et l'invention de la microscopie », ''Alliage'', n° 39, 1999, pp. 58-66.</ref>. Son associacion emb [[Reinier de Graaf]] ([[1641]]-[[1673]]) permetet de difusar de [[Dessenh|dessenhs]] de [[bacteria]]s, de [[protozoari]]s e de [[cellula (biologia)|cellulas]] umanas<ref name="Platel e Mathivet 2012 p. 675">'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, p. 675.</ref>. En parallele, l'[[Itàlia|Italian]] [[Marcello Malpighi]] ([[1628]]-[[1694]]) estudiet lo desvolopament d'[[embrion]] de [[Gallus gallus|polet]] e diferents [[Teissut (biologia)|teissuts]] [[Biologia|biologics]] umans. Es desenant considerat coma lo fondator de l'[[istologia]] moderna<ref name="Platel e Mathivet 2012 p. 675">'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, p. 675.</ref>. Quelas transformacions prengueren mai d'importància durant lo segle XIX emb las descubertas de [[Louis Pasteur]] ([[1822]]-[[1895]]) e de [[Robert Koch]] ([[1843]]-[[1910]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claire Salomon-Bayet (dir.), ''Pasteur et la révolution pastorienne'', París, Payot, coll. « Médecine et sociétés », 1986, 436 p.</ref><ref>'''[[alemand|(de)]]''' Christoph Gradmann (dir.), ''Krankheit im Labor. Robert Koch und die medizinische Bakteriologie'', Göttinge, Wallstein, 2005.</ref> . Demostreren clarament l'existéncia d'un liam entre certanas malaudiás e la preséncia de microorganismes especifics e identifiables ([[bacteria]]s, etc.). Quela teoria dubriguet la viá au desvolopament daus [[vaccin]]s, daus [[antiseptic]]s e daus [[antibiotic]]s. Permeteren tanben de donar una explicacion [[biologia|biologica]] e mesurabla aus mecanismes de [[contagion]] pressentits per Avicena<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 734-739.</ref>. Quela revolucion transformet egalament las practicas medicalas. L'[[espitau]] venguet un luòc de suenhs e de recherchas. La [[cirurgia]] moderna, apareiguda emb las descubertas de l'[[anestesia]] ([[1846]]) e de l'[[asepsia]] ([[1867]]), i prenguet una plaça considerabla. Favorizet la presa en charja de patologias novelas e aguet un ròtle important dins l'estructuracion d'una disciplina medicala rigorosa basat sus lo [[metòde scientific]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre Louis Choukroun, ''L'histoire de la chirurgie : du silex à nos jours'', París, Dauphin, 2012, 215 p.</ref>. === Vers una concepcion alarjada === Lo modèle biomedicau eissit de la revolucion pasteuriana representet una avançada considerabla per l'estudi de las malaudiás. Pasmens, sos limits apareigueren pauc a pauc dins lo corrent dau segle XX. D'efiech, eficace contra las [[malautiá infecciosa|malaudiás infecciosas agudas]], era insufisent per comprendre e tractar de malaudiás cronicas coma los [[cancèr|càncers]], las [[malaudiá cardiovasculara|malaudiás cardiovascularas]] o los [[malautiá mentala|trebles psichics]]. Las inegalitats de santat observadas entre los diferents país dau monde mostreren tanben que la [[biologia]] permetiá pas d'explicar soleta la prevalença diferenta d'una malaudiá donada au sen de populacions diferentas. Quò necessitet donc de prepausar de modèles noveus per melhorar la compreneson generala de las patologias. Per faciar quelas dificultats, doas evolucions importantas marqueren la segonda meitat dau segle XX. La prumiera fuguet l'adopcion per l'[[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]] d'una definicion de la malaudiá integrant lo benestre mentau e sociau. La segonda fuguet lo modèle biopsicosociau, prepausat en [[1977]] per [[George L. Engel]] ([[1913]]-[[1999]]), que permetet d'integrar quelas dimensions dins las visions modernas de la malaudiá<ref name="Engel 1977">'''[[anglés|(en)]]''' George Engel, « The need for a new medical model: a challenge for biomedicine », ''Science'', vol. 196, n° 4286, 8 d'abriu de 1977, pp. 126-136.</ref>. Quelas evolucions s'inscriven dins un quadre mai larg de transformacion de la medecina contemporanea, marcat per lo desvolopament de la [[medecina preventiva]], d'un seguit mai atentiu daus determinants sociaus de la [[santat]] e d'una volontat mai generala de comprendre l'individú malaude dins la siá globalitat. == Causas, diagnostic e tractaments de las malaudiás == === Classificacion === {{veire|Classificacion Internacionala de las Malaudiás|Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus}} La classificacion de las malaudiás es un enjuòc fondamentau de la medecina que condiciona la rechercha, lo diagnostic e lo tractament. A considerablament evoluït en passant d'una organizacion fondada sus de simptòmas observables a de classificacions mai e mai precisas basadas sus las causas, los mecanismes [[biologia|biologics]] e las donadas [[epidemiologia|epidemiologicas]]. La referéncia internacionala actuala mai utilizada es la [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]] (CIM) gerida per l'[[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]]. Sa darriera version, la CIM-11 publicada en [[2022]], conten mai de {{formatnum:55000}} còdis de malaudiás, traumatismes e causas de decès. Quilhs còdis son fòrça utilizats per los sistemas de santat [[nacion|nacionaus]] per codar los diagnostics, collectar de donadas epidemiologics e assegurar lo remborsament daus suenhs. D'un biais generau, las malaudiás pòden èsser regropadas dins cinc familhas principalas : * las [[malaudiá infecciosa|malaudiás infecciosas]] que son causadas per d'agents [[patogèn]]s exteriors a l'organisme coma de [[bacteria]]s, de [[virus]] o de [[parasitisme|parasits]]<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Christoph D. Spinner, Lutz Gürtler, Wolfgang Jilg, Jochen Schneider e Friedrich-Wilhelm Tiller, ''Infektionskrankheiten von A bis Z'', Landsberg, ecomed-Storck, 2023.</ref>. Es lo grop de patologias [[istòria|istoricament]] associat a la nocion de malaudiá, mas constituís en realitat una part pichona de las malaudiás coneigudas. * las [[malaudiá cronica non transmissibla|malaudiás cronicas non transmissiblas]] coma las [[malaudiá cardiovasculara|malaudiás cardiovascularas]], los [[cancèr|càncers]], lo [[diabèta sucrat|diabèta]] o las malaudiás respiratòris cronicas. Son desenant la causa principala de la mortalitat mondiala. An generalament una progression lenta e son lo resultat de factors externes coma las radiacions [[Solelh|solaras]], l'alimentacion, la [[pollucion]] o los mòdes de vida. * las [[malaudiá genetica|malaudiás geneticas]] que son liadas a d'anomalias dau materiau [[gèn|genetic]]. Pòdon èsser ereditàrias ò espontaneas ([[mutacion]]s aquesidas). * las [[malaudiá autoïmmuna|malaudiás autoïmmunas]] son un cas particular de malaudiás cronicas non transmissiblas caracterizadas per una ataca daus teissuts biologics per lo [[sistema immunitari]]. * los [[treble mentau|trebles mentaus]] que son un ensemble de trebles emocionaus e comportamentaus. La classificacion de referéncia daus trebles mentaus fuguet longtemps lo ''[[Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus]]'' (DSM) que presentava de diferéncias importantas emb la [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]]. Pasmens, dempuei los [[ans 1990]], los dos sistemas an larjament convergit. Chal pasmens nòtar lo caracter imperfach de quelas classificacions. D'efiech, l'encodatge daus diagnostics entraina una simplificacion de las estatisticas que mai d'una malaudiá pòt implicar diferents mecanismes simultaneus. De mai, los limites entre las diferentas familhas son sovent porosas. === Las causas === Las causas de las malaudiás son multiplas e sovent intricadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christine W. Duarte, Laura K. Vaughan, Mark T. Beasley, Hemant K. Tiwari, « Multifactorial Inheritance and Complex Diseases », ''Emery and Rimoin's Principles and Practice of Medical Genetics'', 2013, pp. 1-15.</ref>. La [[medecina]] moderna destria mai d'una categoria de factor. Los agents [[infeccion|infecciós]] ([[bacteria]]s, [[virus]], [[parasitisme|parasits]], etc.) son la causa mai ancianament identificada. Lor mòde d'accion varia fòrça. Pòdon envaïr directament de teissuts de l'òste, produire de [[toxina]]s o destornar de mecanismes [[cellula (biologia)|cellulars]] a lor profiech. Los factors [[gèn|genetics]] jògan egalament un ròtle important que va de las malaudiás « monogenicas » entrainadas per la [[mutacion]] d'un unic [[gèn|gen]] ([[mucoviscidòsi]]) a las malaudiás « poligenicas » que son lo resultat d'interaccions complexas entre patrimòni genetic e environament ([[cancèr|càncers]], [[diabèta sucrat|diabeta]], etc.). Los factors environamentaus comprenen una gamma relativament larja de causas [[fisica|fisicas]] (radiacions, etc.), [[quimia|chimics]] ([[metau]]s toxics, [[pesticida]]s, etc.) e [[biologia|biologics]] (allergens, etc.). La [[pollucion]], mai que mai la pollucion atmosferica, es desenant un factor màger d'agravacion de las malaudiás respiratòrias e cardiovascularas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Philip J. Landrigan, Richard Fuller, Nereus J R Acosta e Olusoji Adeyi, « The Lancet Commission on pollution and health », ''The Lancet'', vol. 391, n° 10119,‎ febrier de 2018, pp. 462–512.</ref>. Chasque an, es aitau responsabla de milions de decès prematurats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' J. Lelieveld, J. S. Evans, M. Fnais, D. Giannadaki e A. Pozzer, « The contribution of outdoor air pollution sources to premature mortality on a global scale », ''Nature'', n° 525, 2015, pp. 367–371.</ref>. === Lo diagnostic === === Los tractaments === == Epidemiologia == == Annexas == === Liams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Allergia]]. * [[Càncer]]. * [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]]. * [[Diagnostic]]. * [[Epidemiologia]]. * [[Igiena]]. * [[Intoxicacion alimentària]]. * [[Malaudiá mentala]]. * [[Malaudiá infecciosa]]. * [[Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus]]. * [[Medecina]]. * [[Organizacion Mondiala de la Santat]]. * [[Pandemia]] * [[Patologia]]. * [[Psicologia]]. * [[Santat]]. * [[Societat]]. * [[Simptòma]]. * [[Sistema immunitari]]. * [[Terapia]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' Philippe Adam e Claudine Herzlich, ''Sociologie de la maladie et de la médecine'', París, Armand Colin, 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Marc Augé e Claudine Herzlich (dir.), ''Le Sens du mal. Anthropologie, histoire, sociologie de la maladie'', Brussèlas, Éditions des archives contemporaines, coll. « Ordres sociaux », 1984. * '''[[francés|(fr)]]''' Frédéric Bauduer, ''Histoires des maladies et de la médecine'', París, Ellipses, coll. « Sciences humaines en médecine », 2017. * '''[[francés|(fr)]]''' Henri Bergeron e Patrick Castel, ''Sociologie politique de la santé'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Quadrige », 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Élodie Giroux e Maël Lemoine (dir.), ''Philosophie de la médecine. Santé, maladie, pathologie'', París, Vrin, 2012. * '''[[francés|(fr)]]''' Céline Lefève, Lazare Benaroyo e Frédéric Worms (dir.), ''Les Classiques du soin'', París, Presses Universitaires de France, 2015. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Malautiá|*]] fb3ttqrckx46fgeg7ufmhw599a76njo 2499759 2499758 2026-05-06T04:55:30Z Nicolas Eynaud 6858 /* Las causas */ 2499759 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lemosin}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Definicion == La malaudiá es generalament definida coma una alteracion de l'estat de [[santat]] normau d'un [[organisme]] [[organisme vivent|vivent]], se manifestant per de [[simptòma]]s fisics, [[psicologia|psicologics]] o comportamentaus que perturban lo foncionament abituau de l'individú. L'[[Organizacion Mondiala de la Santat]] ([[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]]) utiliza una definicion mai larja adoptada en [[1947]]. Per ela, ''« la [[santat]] es l'estat de benestre complet dins los domenis fisic, mentau e sociau »''. Quò implica que la malaudiá se redutz pas unicament a un simple disfoncionament [[biologia|biologic]], mas regarda egalament las dimensions [[Psicologia|psicologica]]<nowiki/>s e [[Societat|socialas]] de l'individú<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Silvia Bonino, ''Vivre la maladie, ces liens qui me rattachent à la vie'', De Boeck Supérieur, 2008, p. 19.</ref>. Pertant, quela definicion, en aparéncia relativament simpla, engendra mai d'una question fondamentala. La prumiera es quela de la nòrma : qu'es un estat « normau » ? D'efiech, lo limite entre la variacion normala e la malaudiá es sovent fosc e pòt dependre dau contexte [[cultura|culturau]], [[istòria|istoric]] e [[societat|sociau]]. D'elements donats son considerats coma una malaudiá dins una societat donada, o a una epòca donada. Per exemple, en [[Euròpa]], l'[[obesitat]] fuguet pusleu valorizada durant lo [[Edat Mejana|periòde medievau]], mas fuguet condamnada a partir de la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Vigarello, ''Les métamorphoses du gras. Histoire de l'obésité. Du Moyen Age au XXe siècle'', Seuil, 2010).</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Florent Quellier, ''Gourmandise, Histoire d’un péché capital'', Éditions Armand Colin, 2010.</ref>. Un autre exemple es la [[miopia]] qu'era pas un handicap important dins las societats preindustrialas. La segonda question es quela dau contexte de manifestacion de la malaudiá. Una mesma lesion o un mesme agent [[patogèn]] tòca pas doas personas dau mesme biais. D'efiech, segon lors condicions de vida, aurán una percepcion diferenta daus simptòmas e de la garison. Un individú paubre, jos [[estrès]] cronic e emb un accès limitat aus suenhs desvelopará aitau una malaudiá diferenta d'una persona aisada confrontada a la mesma causa [[biologia|biologica]]. Per rendre compte de quela realitat, lo [[medecina|metge]] [[George L. Engel]] ([[1913]]-[[1999]]) prepauset en [[1977]] un modèle « biopsicosociau » integrant quelas dimensions [[biologia|biologicas]], [[psicologia|psicologicas]] e socialas dins la compreneson e lo trachament de la malaudiá<ref name="Engel 1977">'''[[anglés|(en)]]''' George Engel, « The need for a new medical model: a challenge for biomedicine », ''Science'', vol. 196, n° 4286, 8 d'abriu de 1977, pp. 126-136.</ref>. Quela teoria es desenant reconeiguda per la màger part de la comunautat [[medecina|medicala]], mas lo modèle biomedicau [[tradicion|tradicionau]] contunha de dominar las practicas clinicas jornalieras<ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Scott Dowling, « George Engel, M.D. (1913–1999) », ''The American Journal of Psychiatry'', vol. 162, n° 11, novembre de 2005, p. 2039.</ref>. == Istòria dau concepte == {{veire|Istòria de la medecina}} === Las concepcions primitivas e anticas === Dins las [[societat]]s primitivas e dins mai d'una [[civilizacion]] [[Antiquitat|antica]], la malaudiá era generalament interpretada coma una manifestacion subrenaturala (pechat, possession [[Demòni|demoniaca]], treble de l'òrdre cosmic, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 648-652.</ref>. Per lòrs, lo tractament era un pretzfach [[religions|religiós]] o [[magia|magic]] fisat a de [[clergat|prestres]], de [[chamanisme|chamans]] o de garisseires. Una partida de quilhs trachaments aviá pas de proprietats [[Medecina|medicalas]], mai l'existéncia de tractaments eficaces es atestada dempuei la [[Preïstòria]]. Per exemple, mai d'una substància medicinala fuguet trobada sus la [[momia]] d'[[Ötzi]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Luigi Capasso, « 5300 years ago, the Ice Man used natural laxatives and antibiotics », ''Lancet'', vol. 352, n° 9143, decembre de 1998, p. 1864.</ref>. La rompedura màger se faguet en [[Grècia antica|Grècia]] pendent lo [[segle V avC]] emb [[Ipocrates]] ([[-460|460]]-[[-377|377 avC]]), sovent considerat coma lo « paire de la medecina »<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jacques Jouanna, ''Hippocrate'', París, Fayard, 1992, 648 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Laurent Ayache, ''Hippocrate'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1992, 127 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Jori, ''Medicina e medici nell'antica Grecia. Saggio sul 'Perì téchnes' ippocratico'', Bolonha, Il Mulino, 1996, 480 p.</ref>. Sa teoria postulava que la [[santat]] era lo resultat de l'equilibri entre quatre umors presentas dins lo còrs [[Homo sapiens|uman]] ([[sang]], flegme, [[bila|bila]] jauna e bila negra) e que la malaudiá era la consequéncia d'un desequilibri. Totalament erronea, quela teoria dominet la medecina occidentala durant dos millenaris. Pasmens, representava una avançada conceptuala fondamentala en prepausant per lo prumier còp una explicacion de la malaudiá independenta de las intervencions [[dieu|divinas]]. Aitau, la malaudiá venguet un fenomèn naturau, observable e potencialament tractable emb de mejans [[racionalisme|racionaus]]. Parallelament a la pensada [[Grècia antica|grega]], d'autras [[tradicion|tradicions]] [[Índia|medicalas]] se desveloperen independentament en [[Asia]]. En [[Índia]], la [[medecina aiurvedica]], que sos textes fondators datan dau millenari I avC, concebet egalament una vision naturalista. Fondada sus l'equilibri entre tres principis vitaus (los ''doshas''), acordava d'importància a la prevencion e au mòde de vida. Pasmens, lo tractament de las [[patologia]]s i es mai que mai mistic e espirituau<ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Ayurvedic Medicine », dins Stephen Lock, John M. Las e George Dunea (dir.), ''The Oxford Illustrated Companion to Medicine'', Oxford, Oxford University Press, 2001.</ref>. En [[Republica Populara de China|China]], la [[medecina tradicionala chinesa|medecina tradicionala]] fuguet codificada per lo prumier còp emb la publicacion, vers [[-320|320 avC]], de la prumiera version dau ''[[Huangdi Nei Jing]]'' (« Classic Interne de l'Emperaire Jaune »). Desvelopet una vision medecala basada sus l'equilibri entre l'energia interna (lo ''qi'') e l'armonia entre l'individú e son environament. Quela tradicion demòra vivaça dins la societat moderna, mai son caracter [[sciéncia|scientific]] es nul<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre Huard, Jean Bossy e Guy Mazars, ''Les médecines de l'Asie'', Seuil, 1978.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Hard to swallow », ''Nature'', vol. 448, n° 7150, julhet de 2007, pp. 105-106.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Shang, K. Huwiler, L. Nartey, P. Jüni e M. Egger, « Placebo-controlled trials of Chinese herbal medicine and conventional medicine comparative study », ''International Journal of Epidemiology'', vol. 36, n° 5, octòbre de 2007, pp. 1086-1092.</ref>. === La medecina araba e medievala === [[Fichièr:Qanun Avicenna NLM.jpg|thumb|right|Pagina d'una edicion medievala dau ''[[Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb]]'' d'[[Avicena]].]] Pendent l'[[Atge Mejan]], lo [[racionalisme]] grec fuguet transmés e enrichit per los [[medecina|metges]] arabes. [[Hunayn ibn Ishaq]] ([[808]]-[[873]]), [[Al-Razi]] ([[850]]-[[926]]), [[al-Zahrawi]] ([[936]]-[[1013]]), [[Avicena]] ([[980]]-[[1037]]) o enquera [[Averroès]] ([[1126]]-[[1198]]) son d'exemples de quilhs metges que trabalheren a [[traduccion|traduire]] los textes [[Antiquitat|antics]] e a los completar emb sas observacions e descubertas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Raymond Le Coz, ''Les Médecins nestoriens au Moyen Âge, Les maîtres des Arabes'', L'Harmattan, 2004.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' George Saliba, ''Islamic Science and the Making of the European Renaissance'', Cambridge, MIT Press, 2007.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Abdurrahman Badawi, ''La transmission de la philosophie grecque au monde arabe : cours professé à la Sorbonne en 1967'', París, 1968.</ref>. L'òbra màger dau periòde fuguet lo ''[[Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb]]'' (« Canon de la Medecina ») d'[[Avicena]] que prepauset un sistema medicau complet que venguet la nòrma dusca a l'aparicion dau metòde [[sciéncia|scientific]]. D'efiech, dins queu tractat, desvelopet la pensada ipocratica en precisant la nocion de [[contagion]] e en prepausant una classificacion de las malaudiás excepcionalament precisa per rapòrt aus trabalhs precedents. Fuguet tanben lo prumier que suggeriguet una transmission de malaudiás per l'[[aiga]] o per lo sòu<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Avicenne et Averroès. Médecine et biologie dans la civilisation de l'Islam'', Vuibert, 2004.</ref>. En [[Euròpa Occidentala]], la [[medecina]] [[Edat Mejana|medievala]] demoret longtemps dominada per l'[[escolastica]] e l'autoritat daus textes ancians e realizet pauc de progrès conceptuaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David C. Lindberg, ''Science in the Middle Ages'', Chicago, University of Chicago Press, 1978.</ref>. Quò chamjet a partir de la [[Renaissença]] emb la descuberta de la medecina arabogreca e lo desvolopament dau [[racionalisme]] [[umanisme|umanista]]. La conjugason de quelas evolucions i permetet l'aparicion d'una medecina racionalista que fuguet pauc a pauc capabla de completar e de s'eslunhar de las concepcions ancianas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 667-672.</ref>. Lo [[Flandra|Flamenc]] [[Andreas Vesalius]] ([[1514]]-[[1564]]) es un bon exemple de metge de queu periòde. Professor d'[[anatomia]] a [[Pàdoa]], tornet introduire la practica de la [[disseccion]] per illustrar sos cors e realizet 300 dessenhs anatomics a partir de las siás observacions<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Henriette Chardak, ''Andréas Vesalius, chirurgien des rois'', Presses De La Renaissance, 2008, 513 p.</ref>. En despiech de l'oposicion daus mitans [[religion|religiós]], quò permetet una renaissença de l'anatomia e una diversificacion rapida de la medecina europenca emb los trabalhs de personalitats coma [[Gabriele Fallopio]] ([[1523]]-[[1562]]), [[Ambroise Paré]] ([[1509]]-[[1590]]) o [[Paracelse]] ([[1493]]-[[1541]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 670-672</ref>. === La revolucion medicala moderna === [[Fichièr:Portrait de Louis Pasteur Albert Edelfelt.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de Louis Pasteur dins son [[laboratòri]] en [[1885]].]] Entre los segles XVII e XVIII, la [[medecina]] [[Euròpa|europenca]] adoptet los principis de l'observacion sistematica e de l'[[experiéncia|experimentacion]]. Quò menet a doas evolucions importantas. La prumiera fuguet la descuberta de las foncions mecanicas dau còrs [[Homo sapiens|uman]]. Per exemple, lo metge [[Anglatèrra|anglés]] [[William Harvey]] ([[1578]]-[[1657]]) descriguet per lo prumier còp la foncionament de la circulacion sanguina en [[1628]] en utilizant de trabalhs anteriors e d'observacions recentas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Harvey (trad. Charles Richet), pref. Jean Hamburger, ''De motu cordis'', París, Christian Bourgeois, 1990, 311 p.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrew Wear, ''The Western Medical Tradition, 800 BC to AD 1800'', Cambridge, Cambridge University Press, 1995, pp. 331-332.</ref>. La segonda transformacion màger fuguet lo desvolopament de la microscopia que permetet d'observar d'elements noveus en desvelant l'invisible. [[Antoni van Leeuwenhoek]] ([[1632]]-[[1723]]) es probable la figura mai importanta de quela evolucion<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Boutibonnes, « L'œil de Leeuwenhoek et l'invention de la microscopie », ''Alliage'', n° 39, 1999, pp. 58-66.</ref>. Son associacion emb [[Reinier de Graaf]] ([[1641]]-[[1673]]) permetet de difusar de [[Dessenh|dessenhs]] de [[bacteria]]s, de [[protozoari]]s e de [[cellula (biologia)|cellulas]] umanas<ref name="Platel e Mathivet 2012 p. 675">'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, p. 675.</ref>. En parallele, l'[[Itàlia|Italian]] [[Marcello Malpighi]] ([[1628]]-[[1694]]) estudiet lo desvolopament d'[[embrion]] de [[Gallus gallus|polet]] e diferents [[Teissut (biologia)|teissuts]] [[Biologia|biologics]] umans. Es desenant considerat coma lo fondator de l'[[istologia]] moderna<ref name="Platel e Mathivet 2012 p. 675">'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, p. 675.</ref>. Quelas transformacions prengueren mai d'importància durant lo segle XIX emb las descubertas de [[Louis Pasteur]] ([[1822]]-[[1895]]) e de [[Robert Koch]] ([[1843]]-[[1910]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claire Salomon-Bayet (dir.), ''Pasteur et la révolution pastorienne'', París, Payot, coll. « Médecine et sociétés », 1986, 436 p.</ref><ref>'''[[alemand|(de)]]''' Christoph Gradmann (dir.), ''Krankheit im Labor. Robert Koch und die medizinische Bakteriologie'', Göttinge, Wallstein, 2005.</ref> . Demostreren clarament l'existéncia d'un liam entre certanas malaudiás e la preséncia de microorganismes especifics e identifiables ([[bacteria]]s, etc.). Quela teoria dubriguet la viá au desvolopament daus [[vaccin]]s, daus [[antiseptic]]s e daus [[antibiotic]]s. Permeteren tanben de donar una explicacion [[biologia|biologica]] e mesurabla aus mecanismes de [[contagion]] pressentits per Avicena<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 734-739.</ref>. Quela revolucion transformet egalament las practicas medicalas. L'[[espitau]] venguet un luòc de suenhs e de recherchas. La [[cirurgia]] moderna, apareiguda emb las descubertas de l'[[anestesia]] ([[1846]]) e de l'[[asepsia]] ([[1867]]), i prenguet una plaça considerabla. Favorizet la presa en charja de patologias novelas e aguet un ròtle important dins l'estructuracion d'una disciplina medicala rigorosa basat sus lo [[metòde scientific]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre Louis Choukroun, ''L'histoire de la chirurgie : du silex à nos jours'', París, Dauphin, 2012, 215 p.</ref>. === Vers una concepcion alarjada === Lo modèle biomedicau eissit de la revolucion pasteuriana representet una avançada considerabla per l'estudi de las malaudiás. Pasmens, sos limits apareigueren pauc a pauc dins lo corrent dau segle XX. D'efiech, eficace contra las [[malautiá infecciosa|malaudiás infecciosas agudas]], era insufisent per comprendre e tractar de malaudiás cronicas coma los [[cancèr|càncers]], las [[malaudiá cardiovasculara|malaudiás cardiovascularas]] o los [[malautiá mentala|trebles psichics]]. Las inegalitats de santat observadas entre los diferents país dau monde mostreren tanben que la [[biologia]] permetiá pas d'explicar soleta la prevalença diferenta d'una malaudiá donada au sen de populacions diferentas. Quò necessitet donc de prepausar de modèles noveus per melhorar la compreneson generala de las patologias. Per faciar quelas dificultats, doas evolucions importantas marqueren la segonda meitat dau segle XX. La prumiera fuguet l'adopcion per l'[[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]] d'una definicion de la malaudiá integrant lo benestre mentau e sociau. La segonda fuguet lo modèle biopsicosociau, prepausat en [[1977]] per [[George L. Engel]] ([[1913]]-[[1999]]), que permetet d'integrar quelas dimensions dins las visions modernas de la malaudiá<ref name="Engel 1977">'''[[anglés|(en)]]''' George Engel, « The need for a new medical model: a challenge for biomedicine », ''Science'', vol. 196, n° 4286, 8 d'abriu de 1977, pp. 126-136.</ref>. Quelas evolucions s'inscriven dins un quadre mai larg de transformacion de la medecina contemporanea, marcat per lo desvolopament de la [[medecina preventiva]], d'un seguit mai atentiu daus determinants sociaus de la [[santat]] e d'una volontat mai generala de comprendre l'individú malaude dins la siá globalitat. == Causas, diagnostic e tractaments de las malaudiás == === Classificacion === {{veire|Classificacion Internacionala de las Malaudiás|Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus}} La classificacion de las malaudiás es un enjuòc fondamentau de la medecina que condiciona la rechercha, lo diagnostic e lo tractament. A considerablament evoluït en passant d'una organizacion fondada sus de simptòmas observables a de classificacions mai e mai precisas basadas sus las causas, los mecanismes [[biologia|biologics]] e las donadas [[epidemiologia|epidemiologicas]]. La referéncia internacionala actuala mai utilizada es la [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]] (CIM) gerida per l'[[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]]. Sa darriera version, la CIM-11 publicada en [[2022]], conten mai de {{formatnum:55000}} còdis de malaudiás, traumatismes e causas de decès. Quilhs còdis son fòrça utilizats per los sistemas de santat [[nacion|nacionaus]] per codar los diagnostics, collectar de donadas epidemiologics e assegurar lo remborsament daus suenhs. D'un biais generau, las malaudiás pòden èsser regropadas dins cinc familhas principalas : * las [[malaudiá infecciosa|malaudiás infecciosas]] que son causadas per d'agents [[patogèn]]s exteriors a l'organisme coma de [[bacteria]]s, de [[virus]] o de [[parasitisme|parasits]]<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Christoph D. Spinner, Lutz Gürtler, Wolfgang Jilg, Jochen Schneider e Friedrich-Wilhelm Tiller, ''Infektionskrankheiten von A bis Z'', Landsberg, ecomed-Storck, 2023.</ref>. Es lo grop de patologias [[istòria|istoricament]] associat a la nocion de malaudiá, mas constituís en realitat una part pichona de las malaudiás coneigudas. * las [[malaudiá cronica non transmissibla|malaudiás cronicas non transmissiblas]] coma las [[malaudiá cardiovasculara|malaudiás cardiovascularas]], los [[cancèr|càncers]], lo [[diabèta sucrat|diabèta]] o las malaudiás respiratòris cronicas. Son desenant la causa principala de la mortalitat mondiala. An generalament una progression lenta e son lo resultat de factors externes coma las radiacions [[Solelh|solaras]], l'alimentacion, la [[pollucion]] o los mòdes de vida. * las [[malaudiá genetica|malaudiás geneticas]] que son liadas a d'anomalias dau materiau [[gèn|genetic]]. Pòdon èsser ereditàrias ò espontaneas ([[mutacion]]s aquesidas). * las [[malaudiá autoïmmuna|malaudiás autoïmmunas]] son un cas particular de malaudiás cronicas non transmissiblas caracterizadas per una ataca daus teissuts biologics per lo [[sistema immunitari]]. * los [[treble mentau|trebles mentaus]] que son un ensemble de trebles emocionaus e comportamentaus. La classificacion de referéncia daus trebles mentaus fuguet longtemps lo ''[[Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus]]'' (DSM) que presentava de diferéncias importantas emb la [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]]. Pasmens, dempuei los [[ans 1990]], los dos sistemas an larjament convergit. Chal pasmens nòtar lo caracter imperfach de quelas classificacions. D'efiech, l'encodatge daus diagnostics entraina una simplificacion de las estatisticas que mai d'una malaudiá pòt implicar diferents mecanismes simultaneus. De mai, los limites entre las diferentas familhas son sovent porosas. === Las causas === Las causas de las malaudiás son multiplas e sovent intricadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christine W. Duarte, Laura K. Vaughan, Mark T. Beasley, Hemant K. Tiwari, « Multifactorial Inheritance and Complex Diseases », ''Emery and Rimoin's Principles and Practice of Medical Genetics'', 2013, pp. 1-15.</ref>. La [[medecina]] moderna destria mai d'una categoria de factor. Los agents [[infeccion|infecciós]] ([[bacteria]]s, [[virus]], [[parasitisme|parasits]], etc.) son la causa mai ancianament identificada. Lor mòde d'accion varia fòrça. Pòdon envaïr directament de teissuts de l'òste, produire de [[toxina]]s o destornar de mecanismes [[cellula (biologia)|cellulars]] a lor profiech. Los factors [[gèn|genetics]] jògan egalament un ròtle important que va de las malaudiás « monogenicas » entrainadas per la [[mutacion]] d'un unic [[gèn|gen]] ([[mucoviscidòsi]]) a las malaudiás « poligenicas » que son lo resultat d'interaccions complexas entre patrimòni genetic e environament ([[cancèr|càncers]], [[diabèta sucrat|diabeta]], etc.). Los factors environamentaus comprenen una gamma relativament larja de causas [[fisica|fisicas]] (radiacions, etc.), [[quimia|chimics]] ([[metau]]s toxics, [[pesticida]]s, etc.) e [[biologia|biologics]] (allergens, etc.). La [[pollucion]], mai que mai la pollucion atmosferica, es desenant un factor màger d'agravacion de las malaudiás respiratòrias e cardiovascularas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Philip J. Landrigan, Richard Fuller, Nereus J R Acosta e Olusoji Adeyi, « The Lancet Commission on pollution and health », ''The Lancet'', vol. 391, n° 10119,‎ febrier de 2018, pp. 462–512.</ref>. Chasque an, es aitau responsabla de milions de decès prematurats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' J. Lelieveld, J. S. Evans, M. Fnais, D. Giannadaki e A. Pozzer, « The contribution of outdoor air pollution sources to premature mortality on a global scale », ''Nature'', n° 525, 2015, pp. 367–371.</ref>. Lo mòde de vida es una autra causa importanta de malaudiá liada a las evolucions societalas observadas dempuei l'aveniment de la societat de consomacion. D'efiech, l'alimentacion moderna, la manca d'[[exercici fisic|activitat fisica]] o de [[som]], la consomacion de [[tabat]] e d'[[alcoòl]] son implicadas dins la màger part de las malaudiás cronicas. === Lo diagnostic === === Los tractaments === == Epidemiologia == == Annexas == === Liams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Allergia]]. * [[Càncer]]. * [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]]. * [[Diagnostic]]. * [[Epidemiologia]]. * [[Igiena]]. * [[Intoxicacion alimentària]]. * [[Malaudiá mentala]]. * [[Malaudiá infecciosa]]. * [[Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus]]. * [[Medecina]]. * [[Organizacion Mondiala de la Santat]]. * [[Pandemia]] * [[Patologia]]. * [[Psicologia]]. * [[Santat]]. * [[Societat]]. * [[Simptòma]]. * [[Sistema immunitari]]. * [[Terapia]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' Philippe Adam e Claudine Herzlich, ''Sociologie de la maladie et de la médecine'', París, Armand Colin, 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Marc Augé e Claudine Herzlich (dir.), ''Le Sens du mal. Anthropologie, histoire, sociologie de la maladie'', Brussèlas, Éditions des archives contemporaines, coll. « Ordres sociaux », 1984. * '''[[francés|(fr)]]''' Frédéric Bauduer, ''Histoires des maladies et de la médecine'', París, Ellipses, coll. « Sciences humaines en médecine », 2017. * '''[[francés|(fr)]]''' Henri Bergeron e Patrick Castel, ''Sociologie politique de la santé'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Quadrige », 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Élodie Giroux e Maël Lemoine (dir.), ''Philosophie de la médecine. Santé, maladie, pathologie'', París, Vrin, 2012. * '''[[francés|(fr)]]''' Céline Lefève, Lazare Benaroyo e Frédéric Worms (dir.), ''Les Classiques du soin'', París, Presses Universitaires de France, 2015. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Malautiá|*]] 05qwarbhclogux727l8zhtx5m7vkq8y 2499760 2499759 2026-05-06T04:55:52Z Nicolas Eynaud 6858 /* Las causas */ 2499760 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lemosin}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Definicion == La malaudiá es generalament definida coma una alteracion de l'estat de [[santat]] normau d'un [[organisme]] [[organisme vivent|vivent]], se manifestant per de [[simptòma]]s fisics, [[psicologia|psicologics]] o comportamentaus que perturban lo foncionament abituau de l'individú. L'[[Organizacion Mondiala de la Santat]] ([[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]]) utiliza una definicion mai larja adoptada en [[1947]]. Per ela, ''« la [[santat]] es l'estat de benestre complet dins los domenis fisic, mentau e sociau »''. Quò implica que la malaudiá se redutz pas unicament a un simple disfoncionament [[biologia|biologic]], mas regarda egalament las dimensions [[Psicologia|psicologica]]<nowiki/>s e [[Societat|socialas]] de l'individú<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Silvia Bonino, ''Vivre la maladie, ces liens qui me rattachent à la vie'', De Boeck Supérieur, 2008, p. 19.</ref>. Pertant, quela definicion, en aparéncia relativament simpla, engendra mai d'una question fondamentala. La prumiera es quela de la nòrma : qu'es un estat « normau » ? D'efiech, lo limite entre la variacion normala e la malaudiá es sovent fosc e pòt dependre dau contexte [[cultura|culturau]], [[istòria|istoric]] e [[societat|sociau]]. D'elements donats son considerats coma una malaudiá dins una societat donada, o a una epòca donada. Per exemple, en [[Euròpa]], l'[[obesitat]] fuguet pusleu valorizada durant lo [[Edat Mejana|periòde medievau]], mas fuguet condamnada a partir de la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Vigarello, ''Les métamorphoses du gras. Histoire de l'obésité. Du Moyen Age au XXe siècle'', Seuil, 2010).</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Florent Quellier, ''Gourmandise, Histoire d’un péché capital'', Éditions Armand Colin, 2010.</ref>. Un autre exemple es la [[miopia]] qu'era pas un handicap important dins las societats preindustrialas. La segonda question es quela dau contexte de manifestacion de la malaudiá. Una mesma lesion o un mesme agent [[patogèn]] tòca pas doas personas dau mesme biais. D'efiech, segon lors condicions de vida, aurán una percepcion diferenta daus simptòmas e de la garison. Un individú paubre, jos [[estrès]] cronic e emb un accès limitat aus suenhs desvelopará aitau una malaudiá diferenta d'una persona aisada confrontada a la mesma causa [[biologia|biologica]]. Per rendre compte de quela realitat, lo [[medecina|metge]] [[George L. Engel]] ([[1913]]-[[1999]]) prepauset en [[1977]] un modèle « biopsicosociau » integrant quelas dimensions [[biologia|biologicas]], [[psicologia|psicologicas]] e socialas dins la compreneson e lo trachament de la malaudiá<ref name="Engel 1977">'''[[anglés|(en)]]''' George Engel, « The need for a new medical model: a challenge for biomedicine », ''Science'', vol. 196, n° 4286, 8 d'abriu de 1977, pp. 126-136.</ref>. Quela teoria es desenant reconeiguda per la màger part de la comunautat [[medecina|medicala]], mas lo modèle biomedicau [[tradicion|tradicionau]] contunha de dominar las practicas clinicas jornalieras<ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Scott Dowling, « George Engel, M.D. (1913–1999) », ''The American Journal of Psychiatry'', vol. 162, n° 11, novembre de 2005, p. 2039.</ref>. == Istòria dau concepte == {{veire|Istòria de la medecina}} === Las concepcions primitivas e anticas === Dins las [[societat]]s primitivas e dins mai d'una [[civilizacion]] [[Antiquitat|antica]], la malaudiá era generalament interpretada coma una manifestacion subrenaturala (pechat, possession [[Demòni|demoniaca]], treble de l'òrdre cosmic, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 648-652.</ref>. Per lòrs, lo tractament era un pretzfach [[religions|religiós]] o [[magia|magic]] fisat a de [[clergat|prestres]], de [[chamanisme|chamans]] o de garisseires. Una partida de quilhs trachaments aviá pas de proprietats [[Medecina|medicalas]], mai l'existéncia de tractaments eficaces es atestada dempuei la [[Preïstòria]]. Per exemple, mai d'una substància medicinala fuguet trobada sus la [[momia]] d'[[Ötzi]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Luigi Capasso, « 5300 years ago, the Ice Man used natural laxatives and antibiotics », ''Lancet'', vol. 352, n° 9143, decembre de 1998, p. 1864.</ref>. La rompedura màger se faguet en [[Grècia antica|Grècia]] pendent lo [[segle V avC]] emb [[Ipocrates]] ([[-460|460]]-[[-377|377 avC]]), sovent considerat coma lo « paire de la medecina »<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jacques Jouanna, ''Hippocrate'', París, Fayard, 1992, 648 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Laurent Ayache, ''Hippocrate'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1992, 127 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Jori, ''Medicina e medici nell'antica Grecia. Saggio sul 'Perì téchnes' ippocratico'', Bolonha, Il Mulino, 1996, 480 p.</ref>. Sa teoria postulava que la [[santat]] era lo resultat de l'equilibri entre quatre umors presentas dins lo còrs [[Homo sapiens|uman]] ([[sang]], flegme, [[bila|bila]] jauna e bila negra) e que la malaudiá era la consequéncia d'un desequilibri. Totalament erronea, quela teoria dominet la medecina occidentala durant dos millenaris. Pasmens, representava una avançada conceptuala fondamentala en prepausant per lo prumier còp una explicacion de la malaudiá independenta de las intervencions [[dieu|divinas]]. Aitau, la malaudiá venguet un fenomèn naturau, observable e potencialament tractable emb de mejans [[racionalisme|racionaus]]. Parallelament a la pensada [[Grècia antica|grega]], d'autras [[tradicion|tradicions]] [[Índia|medicalas]] se desveloperen independentament en [[Asia]]. En [[Índia]], la [[medecina aiurvedica]], que sos textes fondators datan dau millenari I avC, concebet egalament una vision naturalista. Fondada sus l'equilibri entre tres principis vitaus (los ''doshas''), acordava d'importància a la prevencion e au mòde de vida. Pasmens, lo tractament de las [[patologia]]s i es mai que mai mistic e espirituau<ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Ayurvedic Medicine », dins Stephen Lock, John M. Las e George Dunea (dir.), ''The Oxford Illustrated Companion to Medicine'', Oxford, Oxford University Press, 2001.</ref>. En [[Republica Populara de China|China]], la [[medecina tradicionala chinesa|medecina tradicionala]] fuguet codificada per lo prumier còp emb la publicacion, vers [[-320|320 avC]], de la prumiera version dau ''[[Huangdi Nei Jing]]'' (« Classic Interne de l'Emperaire Jaune »). Desvelopet una vision medecala basada sus l'equilibri entre l'energia interna (lo ''qi'') e l'armonia entre l'individú e son environament. Quela tradicion demòra vivaça dins la societat moderna, mai son caracter [[sciéncia|scientific]] es nul<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre Huard, Jean Bossy e Guy Mazars, ''Les médecines de l'Asie'', Seuil, 1978.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Hard to swallow », ''Nature'', vol. 448, n° 7150, julhet de 2007, pp. 105-106.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Shang, K. Huwiler, L. Nartey, P. Jüni e M. Egger, « Placebo-controlled trials of Chinese herbal medicine and conventional medicine comparative study », ''International Journal of Epidemiology'', vol. 36, n° 5, octòbre de 2007, pp. 1086-1092.</ref>. === La medecina araba e medievala === [[Fichièr:Qanun Avicenna NLM.jpg|thumb|right|Pagina d'una edicion medievala dau ''[[Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb]]'' d'[[Avicena]].]] Pendent l'[[Atge Mejan]], lo [[racionalisme]] grec fuguet transmés e enrichit per los [[medecina|metges]] arabes. [[Hunayn ibn Ishaq]] ([[808]]-[[873]]), [[Al-Razi]] ([[850]]-[[926]]), [[al-Zahrawi]] ([[936]]-[[1013]]), [[Avicena]] ([[980]]-[[1037]]) o enquera [[Averroès]] ([[1126]]-[[1198]]) son d'exemples de quilhs metges que trabalheren a [[traduccion|traduire]] los textes [[Antiquitat|antics]] e a los completar emb sas observacions e descubertas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Raymond Le Coz, ''Les Médecins nestoriens au Moyen Âge, Les maîtres des Arabes'', L'Harmattan, 2004.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' George Saliba, ''Islamic Science and the Making of the European Renaissance'', Cambridge, MIT Press, 2007.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Abdurrahman Badawi, ''La transmission de la philosophie grecque au monde arabe : cours professé à la Sorbonne en 1967'', París, 1968.</ref>. L'òbra màger dau periòde fuguet lo ''[[Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb]]'' (« Canon de la Medecina ») d'[[Avicena]] que prepauset un sistema medicau complet que venguet la nòrma dusca a l'aparicion dau metòde [[sciéncia|scientific]]. D'efiech, dins queu tractat, desvelopet la pensada ipocratica en precisant la nocion de [[contagion]] e en prepausant una classificacion de las malaudiás excepcionalament precisa per rapòrt aus trabalhs precedents. Fuguet tanben lo prumier que suggeriguet una transmission de malaudiás per l'[[aiga]] o per lo sòu<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Avicenne et Averroès. Médecine et biologie dans la civilisation de l'Islam'', Vuibert, 2004.</ref>. En [[Euròpa Occidentala]], la [[medecina]] [[Edat Mejana|medievala]] demoret longtemps dominada per l'[[escolastica]] e l'autoritat daus textes ancians e realizet pauc de progrès conceptuaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David C. Lindberg, ''Science in the Middle Ages'', Chicago, University of Chicago Press, 1978.</ref>. Quò chamjet a partir de la [[Renaissença]] emb la descuberta de la medecina arabogreca e lo desvolopament dau [[racionalisme]] [[umanisme|umanista]]. La conjugason de quelas evolucions i permetet l'aparicion d'una medecina racionalista que fuguet pauc a pauc capabla de completar e de s'eslunhar de las concepcions ancianas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 667-672.</ref>. Lo [[Flandra|Flamenc]] [[Andreas Vesalius]] ([[1514]]-[[1564]]) es un bon exemple de metge de queu periòde. Professor d'[[anatomia]] a [[Pàdoa]], tornet introduire la practica de la [[disseccion]] per illustrar sos cors e realizet 300 dessenhs anatomics a partir de las siás observacions<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Henriette Chardak, ''Andréas Vesalius, chirurgien des rois'', Presses De La Renaissance, 2008, 513 p.</ref>. En despiech de l'oposicion daus mitans [[religion|religiós]], quò permetet una renaissença de l'anatomia e una diversificacion rapida de la medecina europenca emb los trabalhs de personalitats coma [[Gabriele Fallopio]] ([[1523]]-[[1562]]), [[Ambroise Paré]] ([[1509]]-[[1590]]) o [[Paracelse]] ([[1493]]-[[1541]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 670-672</ref>. === La revolucion medicala moderna === [[Fichièr:Portrait de Louis Pasteur Albert Edelfelt.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de Louis Pasteur dins son [[laboratòri]] en [[1885]].]] Entre los segles XVII e XVIII, la [[medecina]] [[Euròpa|europenca]] adoptet los principis de l'observacion sistematica e de l'[[experiéncia|experimentacion]]. Quò menet a doas evolucions importantas. La prumiera fuguet la descuberta de las foncions mecanicas dau còrs [[Homo sapiens|uman]]. Per exemple, lo metge [[Anglatèrra|anglés]] [[William Harvey]] ([[1578]]-[[1657]]) descriguet per lo prumier còp la foncionament de la circulacion sanguina en [[1628]] en utilizant de trabalhs anteriors e d'observacions recentas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Harvey (trad. Charles Richet), pref. Jean Hamburger, ''De motu cordis'', París, Christian Bourgeois, 1990, 311 p.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrew Wear, ''The Western Medical Tradition, 800 BC to AD 1800'', Cambridge, Cambridge University Press, 1995, pp. 331-332.</ref>. La segonda transformacion màger fuguet lo desvolopament de la microscopia que permetet d'observar d'elements noveus en desvelant l'invisible. [[Antoni van Leeuwenhoek]] ([[1632]]-[[1723]]) es probable la figura mai importanta de quela evolucion<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Boutibonnes, « L'œil de Leeuwenhoek et l'invention de la microscopie », ''Alliage'', n° 39, 1999, pp. 58-66.</ref>. Son associacion emb [[Reinier de Graaf]] ([[1641]]-[[1673]]) permetet de difusar de [[Dessenh|dessenhs]] de [[bacteria]]s, de [[protozoari]]s e de [[cellula (biologia)|cellulas]] umanas<ref name="Platel e Mathivet 2012 p. 675">'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, p. 675.</ref>. En parallele, l'[[Itàlia|Italian]] [[Marcello Malpighi]] ([[1628]]-[[1694]]) estudiet lo desvolopament d'[[embrion]] de [[Gallus gallus|polet]] e diferents [[Teissut (biologia)|teissuts]] [[Biologia|biologics]] umans. Es desenant considerat coma lo fondator de l'[[istologia]] moderna<ref name="Platel e Mathivet 2012 p. 675">'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, p. 675.</ref>. Quelas transformacions prengueren mai d'importància durant lo segle XIX emb las descubertas de [[Louis Pasteur]] ([[1822]]-[[1895]]) e de [[Robert Koch]] ([[1843]]-[[1910]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claire Salomon-Bayet (dir.), ''Pasteur et la révolution pastorienne'', París, Payot, coll. « Médecine et sociétés », 1986, 436 p.</ref><ref>'''[[alemand|(de)]]''' Christoph Gradmann (dir.), ''Krankheit im Labor. Robert Koch und die medizinische Bakteriologie'', Göttinge, Wallstein, 2005.</ref> . Demostreren clarament l'existéncia d'un liam entre certanas malaudiás e la preséncia de microorganismes especifics e identifiables ([[bacteria]]s, etc.). Quela teoria dubriguet la viá au desvolopament daus [[vaccin]]s, daus [[antiseptic]]s e daus [[antibiotic]]s. Permeteren tanben de donar una explicacion [[biologia|biologica]] e mesurabla aus mecanismes de [[contagion]] pressentits per Avicena<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 734-739.</ref>. Quela revolucion transformet egalament las practicas medicalas. L'[[espitau]] venguet un luòc de suenhs e de recherchas. La [[cirurgia]] moderna, apareiguda emb las descubertas de l'[[anestesia]] ([[1846]]) e de l'[[asepsia]] ([[1867]]), i prenguet una plaça considerabla. Favorizet la presa en charja de patologias novelas e aguet un ròtle important dins l'estructuracion d'una disciplina medicala rigorosa basat sus lo [[metòde scientific]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre Louis Choukroun, ''L'histoire de la chirurgie : du silex à nos jours'', París, Dauphin, 2012, 215 p.</ref>. === Vers una concepcion alarjada === Lo modèle biomedicau eissit de la revolucion pasteuriana representet una avançada considerabla per l'estudi de las malaudiás. Pasmens, sos limits apareigueren pauc a pauc dins lo corrent dau segle XX. D'efiech, eficace contra las [[malautiá infecciosa|malaudiás infecciosas agudas]], era insufisent per comprendre e tractar de malaudiás cronicas coma los [[cancèr|càncers]], las [[malaudiá cardiovasculara|malaudiás cardiovascularas]] o los [[malautiá mentala|trebles psichics]]. Las inegalitats de santat observadas entre los diferents país dau monde mostreren tanben que la [[biologia]] permetiá pas d'explicar soleta la prevalença diferenta d'una malaudiá donada au sen de populacions diferentas. Quò necessitet donc de prepausar de modèles noveus per melhorar la compreneson generala de las patologias. Per faciar quelas dificultats, doas evolucions importantas marqueren la segonda meitat dau segle XX. La prumiera fuguet l'adopcion per l'[[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]] d'una definicion de la malaudiá integrant lo benestre mentau e sociau. La segonda fuguet lo modèle biopsicosociau, prepausat en [[1977]] per [[George L. Engel]] ([[1913]]-[[1999]]), que permetet d'integrar quelas dimensions dins las visions modernas de la malaudiá<ref name="Engel 1977">'''[[anglés|(en)]]''' George Engel, « The need for a new medical model: a challenge for biomedicine », ''Science'', vol. 196, n° 4286, 8 d'abriu de 1977, pp. 126-136.</ref>. Quelas evolucions s'inscriven dins un quadre mai larg de transformacion de la medecina contemporanea, marcat per lo desvolopament de la [[medecina preventiva]], d'un seguit mai atentiu daus determinants sociaus de la [[santat]] e d'una volontat mai generala de comprendre l'individú malaude dins la siá globalitat. == Causas, diagnostic e tractaments de las malaudiás == === Classificacion === {{veire|Classificacion Internacionala de las Malaudiás|Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus}} La classificacion de las malaudiás es un enjuòc fondamentau de la medecina que condiciona la rechercha, lo diagnostic e lo tractament. A considerablament evoluït en passant d'una organizacion fondada sus de simptòmas observables a de classificacions mai e mai precisas basadas sus las causas, los mecanismes [[biologia|biologics]] e las donadas [[epidemiologia|epidemiologicas]]. La referéncia internacionala actuala mai utilizada es la [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]] (CIM) gerida per l'[[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]]. Sa darriera version, la CIM-11 publicada en [[2022]], conten mai de {{formatnum:55000}} còdis de malaudiás, traumatismes e causas de decès. Quilhs còdis son fòrça utilizats per los sistemas de santat [[nacion|nacionaus]] per codar los diagnostics, collectar de donadas epidemiologics e assegurar lo remborsament daus suenhs. D'un biais generau, las malaudiás pòden èsser regropadas dins cinc familhas principalas : * las [[malaudiá infecciosa|malaudiás infecciosas]] que son causadas per d'agents [[patogèn]]s exteriors a l'organisme coma de [[bacteria]]s, de [[virus]] o de [[parasitisme|parasits]]<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Christoph D. Spinner, Lutz Gürtler, Wolfgang Jilg, Jochen Schneider e Friedrich-Wilhelm Tiller, ''Infektionskrankheiten von A bis Z'', Landsberg, ecomed-Storck, 2023.</ref>. Es lo grop de patologias [[istòria|istoricament]] associat a la nocion de malaudiá, mas constituís en realitat una part pichona de las malaudiás coneigudas. * las [[malaudiá cronica non transmissibla|malaudiás cronicas non transmissiblas]] coma las [[malaudiá cardiovasculara|malaudiás cardiovascularas]], los [[cancèr|càncers]], lo [[diabèta sucrat|diabèta]] o las malaudiás respiratòris cronicas. Son desenant la causa principala de la mortalitat mondiala. An generalament una progression lenta e son lo resultat de factors externes coma las radiacions [[Solelh|solaras]], l'alimentacion, la [[pollucion]] o los mòdes de vida. * las [[malaudiá genetica|malaudiás geneticas]] que son liadas a d'anomalias dau materiau [[gèn|genetic]]. Pòdon èsser ereditàrias ò espontaneas ([[mutacion]]s aquesidas). * las [[malaudiá autoïmmuna|malaudiás autoïmmunas]] son un cas particular de malaudiás cronicas non transmissiblas caracterizadas per una ataca daus teissuts biologics per lo [[sistema immunitari]]. * los [[treble mentau|trebles mentaus]] que son un ensemble de trebles emocionaus e comportamentaus. La classificacion de referéncia daus trebles mentaus fuguet longtemps lo ''[[Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus]]'' (DSM) que presentava de diferéncias importantas emb la [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]]. Pasmens, dempuei los [[ans 1990]], los dos sistemas an larjament convergit. Chal pasmens nòtar lo caracter imperfach de quelas classificacions. D'efiech, l'encodatge daus diagnostics entraina una simplificacion de las estatisticas que mai d'una malaudiá pòt implicar diferents mecanismes simultaneus. De mai, los limites entre las diferentas familhas son sovent porosas. === Las causas === Las causas de las malaudiás son multiplas e sovent intricadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christine W. Duarte, Laura K. Vaughan, Mark T. Beasley, Hemant K. Tiwari, « Multifactorial Inheritance and Complex Diseases », ''Emery and Rimoin's Principles and Practice of Medical Genetics'', 2013, pp. 1-15.</ref>. La [[medecina]] moderna destria mai d'una categoria de factor. Los agents [[infeccion|infecciós]] ([[bacteria]]s, [[virus]], [[parasitisme|parasits]], etc.) son la causa mai ancianament identificada. Lor mòde d'accion varia fòrça. Pòdon envaïr directament de teissuts de l'òste, produire de [[toxina]]s o destornar de mecanismes [[cellula (biologia)|cellulars]] a lor profiech. Los factors [[gèn|genetics]] jògan egalament un ròtle important que va de las malaudiás « monogenicas » entrainadas per la [[mutacion]] d'un unic [[gèn|gen]] ([[mucoviscidòsi]]) a las malaudiás « poligenicas » que son lo resultat d'interaccions complexas entre patrimòni genetic e environament ([[cancèr|càncers]], [[diabèta sucrat|diabeta]], etc.). Los factors environamentaus comprenen una gamma relativament larja de causas [[fisica|fisicas]] (radiacions, etc.), [[quimia|chimics]] ([[metau]]s toxics, [[pesticida]]s, etc.) e [[biologia|biologics]] (allergens, etc.). La [[pollucion]], mai que mai la pollucion atmosferica, es desenant un factor màger d'agravacion de las malaudiás respiratòrias e cardiovascularas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Philip J. Landrigan, Richard Fuller, Nereus J R Acosta e Olusoji Adeyi, « The Lancet Commission on pollution and health », ''The Lancet'', vol. 391, n° 10119,‎ febrier de 2018, pp. 462–512.</ref>. Chasque an, es aitau responsabla de milions de decès prematurats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' J. Lelieveld, J. S. Evans, M. Fnais, D. Giannadaki e A. Pozzer, « The contribution of outdoor air pollution sources to premature mortality on a global scale », ''Nature'', n° 525, 2015, pp. 367–371.</ref>. Lo mòde de vida es una autra causa importanta de malaudiás liadas a las evolucions societalas observadas dempuei l'aveniment de la societat de consomacion. D'efiech, l'alimentacion moderna, la manca d'[[exercici fisic|activitat fisica]] o de [[som]], la consomacion de [[tabat]] e d'[[alcoòl]] son implicadas dins la màger part de las malaudiás cronicas. === Lo diagnostic === === Los tractaments === == Epidemiologia == == Annexas == === Liams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Allergia]]. * [[Càncer]]. * [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]]. * [[Diagnostic]]. * [[Epidemiologia]]. * [[Igiena]]. * [[Intoxicacion alimentària]]. * [[Malaudiá mentala]]. * [[Malaudiá infecciosa]]. * [[Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus]]. * [[Medecina]]. * [[Organizacion Mondiala de la Santat]]. * [[Pandemia]] * [[Patologia]]. * [[Psicologia]]. * [[Santat]]. * [[Societat]]. * [[Simptòma]]. * [[Sistema immunitari]]. * [[Terapia]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' Philippe Adam e Claudine Herzlich, ''Sociologie de la maladie et de la médecine'', París, Armand Colin, 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Marc Augé e Claudine Herzlich (dir.), ''Le Sens du mal. Anthropologie, histoire, sociologie de la maladie'', Brussèlas, Éditions des archives contemporaines, coll. « Ordres sociaux », 1984. * '''[[francés|(fr)]]''' Frédéric Bauduer, ''Histoires des maladies et de la médecine'', París, Ellipses, coll. « Sciences humaines en médecine », 2017. * '''[[francés|(fr)]]''' Henri Bergeron e Patrick Castel, ''Sociologie politique de la santé'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Quadrige », 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Élodie Giroux e Maël Lemoine (dir.), ''Philosophie de la médecine. Santé, maladie, pathologie'', París, Vrin, 2012. * '''[[francés|(fr)]]''' Céline Lefève, Lazare Benaroyo e Frédéric Worms (dir.), ''Les Classiques du soin'', París, Presses Universitaires de France, 2015. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Malautiá|*]] bdsjccuxq99xrcqk0giqgol2w44chtp 2499761 2499760 2026-05-06T04:57:32Z Nicolas Eynaud 6858 /* Las causas */ 2499761 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lemosin}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Definicion == La malaudiá es generalament definida coma una alteracion de l'estat de [[santat]] normau d'un [[organisme]] [[organisme vivent|vivent]], se manifestant per de [[simptòma]]s fisics, [[psicologia|psicologics]] o comportamentaus que perturban lo foncionament abituau de l'individú. L'[[Organizacion Mondiala de la Santat]] ([[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]]) utiliza una definicion mai larja adoptada en [[1947]]. Per ela, ''« la [[santat]] es l'estat de benestre complet dins los domenis fisic, mentau e sociau »''. Quò implica que la malaudiá se redutz pas unicament a un simple disfoncionament [[biologia|biologic]], mas regarda egalament las dimensions [[Psicologia|psicologica]]<nowiki/>s e [[Societat|socialas]] de l'individú<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Silvia Bonino, ''Vivre la maladie, ces liens qui me rattachent à la vie'', De Boeck Supérieur, 2008, p. 19.</ref>. Pertant, quela definicion, en aparéncia relativament simpla, engendra mai d'una question fondamentala. La prumiera es quela de la nòrma : qu'es un estat « normau » ? D'efiech, lo limite entre la variacion normala e la malaudiá es sovent fosc e pòt dependre dau contexte [[cultura|culturau]], [[istòria|istoric]] e [[societat|sociau]]. D'elements donats son considerats coma una malaudiá dins una societat donada, o a una epòca donada. Per exemple, en [[Euròpa]], l'[[obesitat]] fuguet pusleu valorizada durant lo [[Edat Mejana|periòde medievau]], mas fuguet condamnada a partir de la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Vigarello, ''Les métamorphoses du gras. Histoire de l'obésité. Du Moyen Age au XXe siècle'', Seuil, 2010).</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Florent Quellier, ''Gourmandise, Histoire d’un péché capital'', Éditions Armand Colin, 2010.</ref>. Un autre exemple es la [[miopia]] qu'era pas un handicap important dins las societats preindustrialas. La segonda question es quela dau contexte de manifestacion de la malaudiá. Una mesma lesion o un mesme agent [[patogèn]] tòca pas doas personas dau mesme biais. D'efiech, segon lors condicions de vida, aurán una percepcion diferenta daus simptòmas e de la garison. Un individú paubre, jos [[estrès]] cronic e emb un accès limitat aus suenhs desvelopará aitau una malaudiá diferenta d'una persona aisada confrontada a la mesma causa [[biologia|biologica]]. Per rendre compte de quela realitat, lo [[medecina|metge]] [[George L. Engel]] ([[1913]]-[[1999]]) prepauset en [[1977]] un modèle « biopsicosociau » integrant quelas dimensions [[biologia|biologicas]], [[psicologia|psicologicas]] e socialas dins la compreneson e lo trachament de la malaudiá<ref name="Engel 1977">'''[[anglés|(en)]]''' George Engel, « The need for a new medical model: a challenge for biomedicine », ''Science'', vol. 196, n° 4286, 8 d'abriu de 1977, pp. 126-136.</ref>. Quela teoria es desenant reconeiguda per la màger part de la comunautat [[medecina|medicala]], mas lo modèle biomedicau [[tradicion|tradicionau]] contunha de dominar las practicas clinicas jornalieras<ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Scott Dowling, « George Engel, M.D. (1913–1999) », ''The American Journal of Psychiatry'', vol. 162, n° 11, novembre de 2005, p. 2039.</ref>. == Istòria dau concepte == {{veire|Istòria de la medecina}} === Las concepcions primitivas e anticas === Dins las [[societat]]s primitivas e dins mai d'una [[civilizacion]] [[Antiquitat|antica]], la malaudiá era generalament interpretada coma una manifestacion subrenaturala (pechat, possession [[Demòni|demoniaca]], treble de l'òrdre cosmic, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 648-652.</ref>. Per lòrs, lo tractament era un pretzfach [[religions|religiós]] o [[magia|magic]] fisat a de [[clergat|prestres]], de [[chamanisme|chamans]] o de garisseires. Una partida de quilhs trachaments aviá pas de proprietats [[Medecina|medicalas]], mai l'existéncia de tractaments eficaces es atestada dempuei la [[Preïstòria]]. Per exemple, mai d'una substància medicinala fuguet trobada sus la [[momia]] d'[[Ötzi]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Luigi Capasso, « 5300 years ago, the Ice Man used natural laxatives and antibiotics », ''Lancet'', vol. 352, n° 9143, decembre de 1998, p. 1864.</ref>. La rompedura màger se faguet en [[Grècia antica|Grècia]] pendent lo [[segle V avC]] emb [[Ipocrates]] ([[-460|460]]-[[-377|377 avC]]), sovent considerat coma lo « paire de la medecina »<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jacques Jouanna, ''Hippocrate'', París, Fayard, 1992, 648 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Laurent Ayache, ''Hippocrate'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1992, 127 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Jori, ''Medicina e medici nell'antica Grecia. Saggio sul 'Perì téchnes' ippocratico'', Bolonha, Il Mulino, 1996, 480 p.</ref>. Sa teoria postulava que la [[santat]] era lo resultat de l'equilibri entre quatre umors presentas dins lo còrs [[Homo sapiens|uman]] ([[sang]], flegme, [[bila|bila]] jauna e bila negra) e que la malaudiá era la consequéncia d'un desequilibri. Totalament erronea, quela teoria dominet la medecina occidentala durant dos millenaris. Pasmens, representava una avançada conceptuala fondamentala en prepausant per lo prumier còp una explicacion de la malaudiá independenta de las intervencions [[dieu|divinas]]. Aitau, la malaudiá venguet un fenomèn naturau, observable e potencialament tractable emb de mejans [[racionalisme|racionaus]]. Parallelament a la pensada [[Grècia antica|grega]], d'autras [[tradicion|tradicions]] [[Índia|medicalas]] se desveloperen independentament en [[Asia]]. En [[Índia]], la [[medecina aiurvedica]], que sos textes fondators datan dau millenari I avC, concebet egalament una vision naturalista. Fondada sus l'equilibri entre tres principis vitaus (los ''doshas''), acordava d'importància a la prevencion e au mòde de vida. Pasmens, lo tractament de las [[patologia]]s i es mai que mai mistic e espirituau<ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Ayurvedic Medicine », dins Stephen Lock, John M. Las e George Dunea (dir.), ''The Oxford Illustrated Companion to Medicine'', Oxford, Oxford University Press, 2001.</ref>. En [[Republica Populara de China|China]], la [[medecina tradicionala chinesa|medecina tradicionala]] fuguet codificada per lo prumier còp emb la publicacion, vers [[-320|320 avC]], de la prumiera version dau ''[[Huangdi Nei Jing]]'' (« Classic Interne de l'Emperaire Jaune »). Desvelopet una vision medecala basada sus l'equilibri entre l'energia interna (lo ''qi'') e l'armonia entre l'individú e son environament. Quela tradicion demòra vivaça dins la societat moderna, mai son caracter [[sciéncia|scientific]] es nul<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre Huard, Jean Bossy e Guy Mazars, ''Les médecines de l'Asie'', Seuil, 1978.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Hard to swallow », ''Nature'', vol. 448, n° 7150, julhet de 2007, pp. 105-106.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Shang, K. Huwiler, L. Nartey, P. Jüni e M. Egger, « Placebo-controlled trials of Chinese herbal medicine and conventional medicine comparative study », ''International Journal of Epidemiology'', vol. 36, n° 5, octòbre de 2007, pp. 1086-1092.</ref>. === La medecina araba e medievala === [[Fichièr:Qanun Avicenna NLM.jpg|thumb|right|Pagina d'una edicion medievala dau ''[[Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb]]'' d'[[Avicena]].]] Pendent l'[[Atge Mejan]], lo [[racionalisme]] grec fuguet transmés e enrichit per los [[medecina|metges]] arabes. [[Hunayn ibn Ishaq]] ([[808]]-[[873]]), [[Al-Razi]] ([[850]]-[[926]]), [[al-Zahrawi]] ([[936]]-[[1013]]), [[Avicena]] ([[980]]-[[1037]]) o enquera [[Averroès]] ([[1126]]-[[1198]]) son d'exemples de quilhs metges que trabalheren a [[traduccion|traduire]] los textes [[Antiquitat|antics]] e a los completar emb sas observacions e descubertas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Raymond Le Coz, ''Les Médecins nestoriens au Moyen Âge, Les maîtres des Arabes'', L'Harmattan, 2004.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' George Saliba, ''Islamic Science and the Making of the European Renaissance'', Cambridge, MIT Press, 2007.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Abdurrahman Badawi, ''La transmission de la philosophie grecque au monde arabe : cours professé à la Sorbonne en 1967'', París, 1968.</ref>. L'òbra màger dau periòde fuguet lo ''[[Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb]]'' (« Canon de la Medecina ») d'[[Avicena]] que prepauset un sistema medicau complet que venguet la nòrma dusca a l'aparicion dau metòde [[sciéncia|scientific]]. D'efiech, dins queu tractat, desvelopet la pensada ipocratica en precisant la nocion de [[contagion]] e en prepausant una classificacion de las malaudiás excepcionalament precisa per rapòrt aus trabalhs precedents. Fuguet tanben lo prumier que suggeriguet una transmission de malaudiás per l'[[aiga]] o per lo sòu<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Avicenne et Averroès. Médecine et biologie dans la civilisation de l'Islam'', Vuibert, 2004.</ref>. En [[Euròpa Occidentala]], la [[medecina]] [[Edat Mejana|medievala]] demoret longtemps dominada per l'[[escolastica]] e l'autoritat daus textes ancians e realizet pauc de progrès conceptuaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David C. Lindberg, ''Science in the Middle Ages'', Chicago, University of Chicago Press, 1978.</ref>. Quò chamjet a partir de la [[Renaissença]] emb la descuberta de la medecina arabogreca e lo desvolopament dau [[racionalisme]] [[umanisme|umanista]]. La conjugason de quelas evolucions i permetet l'aparicion d'una medecina racionalista que fuguet pauc a pauc capabla de completar e de s'eslunhar de las concepcions ancianas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 667-672.</ref>. Lo [[Flandra|Flamenc]] [[Andreas Vesalius]] ([[1514]]-[[1564]]) es un bon exemple de metge de queu periòde. Professor d'[[anatomia]] a [[Pàdoa]], tornet introduire la practica de la [[disseccion]] per illustrar sos cors e realizet 300 dessenhs anatomics a partir de las siás observacions<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Henriette Chardak, ''Andréas Vesalius, chirurgien des rois'', Presses De La Renaissance, 2008, 513 p.</ref>. En despiech de l'oposicion daus mitans [[religion|religiós]], quò permetet una renaissença de l'anatomia e una diversificacion rapida de la medecina europenca emb los trabalhs de personalitats coma [[Gabriele Fallopio]] ([[1523]]-[[1562]]), [[Ambroise Paré]] ([[1509]]-[[1590]]) o [[Paracelse]] ([[1493]]-[[1541]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 670-672</ref>. === La revolucion medicala moderna === [[Fichièr:Portrait de Louis Pasteur Albert Edelfelt.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de Louis Pasteur dins son [[laboratòri]] en [[1885]].]] Entre los segles XVII e XVIII, la [[medecina]] [[Euròpa|europenca]] adoptet los principis de l'observacion sistematica e de l'[[experiéncia|experimentacion]]. Quò menet a doas evolucions importantas. La prumiera fuguet la descuberta de las foncions mecanicas dau còrs [[Homo sapiens|uman]]. Per exemple, lo metge [[Anglatèrra|anglés]] [[William Harvey]] ([[1578]]-[[1657]]) descriguet per lo prumier còp la foncionament de la circulacion sanguina en [[1628]] en utilizant de trabalhs anteriors e d'observacions recentas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Harvey (trad. Charles Richet), pref. Jean Hamburger, ''De motu cordis'', París, Christian Bourgeois, 1990, 311 p.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrew Wear, ''The Western Medical Tradition, 800 BC to AD 1800'', Cambridge, Cambridge University Press, 1995, pp. 331-332.</ref>. La segonda transformacion màger fuguet lo desvolopament de la microscopia que permetet d'observar d'elements noveus en desvelant l'invisible. [[Antoni van Leeuwenhoek]] ([[1632]]-[[1723]]) es probable la figura mai importanta de quela evolucion<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Boutibonnes, « L'œil de Leeuwenhoek et l'invention de la microscopie », ''Alliage'', n° 39, 1999, pp. 58-66.</ref>. Son associacion emb [[Reinier de Graaf]] ([[1641]]-[[1673]]) permetet de difusar de [[Dessenh|dessenhs]] de [[bacteria]]s, de [[protozoari]]s e de [[cellula (biologia)|cellulas]] umanas<ref name="Platel e Mathivet 2012 p. 675">'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, p. 675.</ref>. En parallele, l'[[Itàlia|Italian]] [[Marcello Malpighi]] ([[1628]]-[[1694]]) estudiet lo desvolopament d'[[embrion]] de [[Gallus gallus|polet]] e diferents [[Teissut (biologia)|teissuts]] [[Biologia|biologics]] umans. Es desenant considerat coma lo fondator de l'[[istologia]] moderna<ref name="Platel e Mathivet 2012 p. 675">'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, p. 675.</ref>. Quelas transformacions prengueren mai d'importància durant lo segle XIX emb las descubertas de [[Louis Pasteur]] ([[1822]]-[[1895]]) e de [[Robert Koch]] ([[1843]]-[[1910]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claire Salomon-Bayet (dir.), ''Pasteur et la révolution pastorienne'', París, Payot, coll. « Médecine et sociétés », 1986, 436 p.</ref><ref>'''[[alemand|(de)]]''' Christoph Gradmann (dir.), ''Krankheit im Labor. Robert Koch und die medizinische Bakteriologie'', Göttinge, Wallstein, 2005.</ref> . Demostreren clarament l'existéncia d'un liam entre certanas malaudiás e la preséncia de microorganismes especifics e identifiables ([[bacteria]]s, etc.). Quela teoria dubriguet la viá au desvolopament daus [[vaccin]]s, daus [[antiseptic]]s e daus [[antibiotic]]s. Permeteren tanben de donar una explicacion [[biologia|biologica]] e mesurabla aus mecanismes de [[contagion]] pressentits per Avicena<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 734-739.</ref>. Quela revolucion transformet egalament las practicas medicalas. L'[[espitau]] venguet un luòc de suenhs e de recherchas. La [[cirurgia]] moderna, apareiguda emb las descubertas de l'[[anestesia]] ([[1846]]) e de l'[[asepsia]] ([[1867]]), i prenguet una plaça considerabla. Favorizet la presa en charja de patologias novelas e aguet un ròtle important dins l'estructuracion d'una disciplina medicala rigorosa basat sus lo [[metòde scientific]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre Louis Choukroun, ''L'histoire de la chirurgie : du silex à nos jours'', París, Dauphin, 2012, 215 p.</ref>. === Vers una concepcion alarjada === Lo modèle biomedicau eissit de la revolucion pasteuriana representet una avançada considerabla per l'estudi de las malaudiás. Pasmens, sos limits apareigueren pauc a pauc dins lo corrent dau segle XX. D'efiech, eficace contra las [[malautiá infecciosa|malaudiás infecciosas agudas]], era insufisent per comprendre e tractar de malaudiás cronicas coma los [[cancèr|càncers]], las [[malaudiá cardiovasculara|malaudiás cardiovascularas]] o los [[malautiá mentala|trebles psichics]]. Las inegalitats de santat observadas entre los diferents país dau monde mostreren tanben que la [[biologia]] permetiá pas d'explicar soleta la prevalença diferenta d'una malaudiá donada au sen de populacions diferentas. Quò necessitet donc de prepausar de modèles noveus per melhorar la compreneson generala de las patologias. Per faciar quelas dificultats, doas evolucions importantas marqueren la segonda meitat dau segle XX. La prumiera fuguet l'adopcion per l'[[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]] d'una definicion de la malaudiá integrant lo benestre mentau e sociau. La segonda fuguet lo modèle biopsicosociau, prepausat en [[1977]] per [[George L. Engel]] ([[1913]]-[[1999]]), que permetet d'integrar quelas dimensions dins las visions modernas de la malaudiá<ref name="Engel 1977">'''[[anglés|(en)]]''' George Engel, « The need for a new medical model: a challenge for biomedicine », ''Science'', vol. 196, n° 4286, 8 d'abriu de 1977, pp. 126-136.</ref>. Quelas evolucions s'inscriven dins un quadre mai larg de transformacion de la medecina contemporanea, marcat per lo desvolopament de la [[medecina preventiva]], d'un seguit mai atentiu daus determinants sociaus de la [[santat]] e d'una volontat mai generala de comprendre l'individú malaude dins la siá globalitat. == Causas, diagnostic e tractaments de las malaudiás == === Classificacion === {{veire|Classificacion Internacionala de las Malaudiás|Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus}} La classificacion de las malaudiás es un enjuòc fondamentau de la medecina que condiciona la rechercha, lo diagnostic e lo tractament. A considerablament evoluït en passant d'una organizacion fondada sus de simptòmas observables a de classificacions mai e mai precisas basadas sus las causas, los mecanismes [[biologia|biologics]] e las donadas [[epidemiologia|epidemiologicas]]. La referéncia internacionala actuala mai utilizada es la [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]] (CIM) gerida per l'[[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]]. Sa darriera version, la CIM-11 publicada en [[2022]], conten mai de {{formatnum:55000}} còdis de malaudiás, traumatismes e causas de decès. Quilhs còdis son fòrça utilizats per los sistemas de santat [[nacion|nacionaus]] per codar los diagnostics, collectar de donadas epidemiologics e assegurar lo remborsament daus suenhs. D'un biais generau, las malaudiás pòden èsser regropadas dins cinc familhas principalas : * las [[malaudiá infecciosa|malaudiás infecciosas]] que son causadas per d'agents [[patogèn]]s exteriors a l'organisme coma de [[bacteria]]s, de [[virus]] o de [[parasitisme|parasits]]<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Christoph D. Spinner, Lutz Gürtler, Wolfgang Jilg, Jochen Schneider e Friedrich-Wilhelm Tiller, ''Infektionskrankheiten von A bis Z'', Landsberg, ecomed-Storck, 2023.</ref>. Es lo grop de patologias [[istòria|istoricament]] associat a la nocion de malaudiá, mas constituís en realitat una part pichona de las malaudiás coneigudas. * las [[malaudiá cronica non transmissibla|malaudiás cronicas non transmissiblas]] coma las [[malaudiá cardiovasculara|malaudiás cardiovascularas]], los [[cancèr|càncers]], lo [[diabèta sucrat|diabèta]] o las malaudiás respiratòris cronicas. Son desenant la causa principala de la mortalitat mondiala. An generalament una progression lenta e son lo resultat de factors externes coma las radiacions [[Solelh|solaras]], l'alimentacion, la [[pollucion]] o los mòdes de vida. * las [[malaudiá genetica|malaudiás geneticas]] que son liadas a d'anomalias dau materiau [[gèn|genetic]]. Pòdon èsser ereditàrias ò espontaneas ([[mutacion]]s aquesidas). * las [[malaudiá autoïmmuna|malaudiás autoïmmunas]] son un cas particular de malaudiás cronicas non transmissiblas caracterizadas per una ataca daus teissuts biologics per lo [[sistema immunitari]]. * los [[treble mentau|trebles mentaus]] que son un ensemble de trebles emocionaus e comportamentaus. La classificacion de referéncia daus trebles mentaus fuguet longtemps lo ''[[Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus]]'' (DSM) que presentava de diferéncias importantas emb la [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]]. Pasmens, dempuei los [[ans 1990]], los dos sistemas an larjament convergit. Chal pasmens nòtar lo caracter imperfach de quelas classificacions. D'efiech, l'encodatge daus diagnostics entraina una simplificacion de las estatisticas que mai d'una malaudiá pòt implicar diferents mecanismes simultaneus. De mai, los limites entre las diferentas familhas son sovent porosas. === Las causas === Las causas de las malaudiás son multiplas e sovent intricadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christine W. Duarte, Laura K. Vaughan, Mark T. Beasley, Hemant K. Tiwari, « Multifactorial Inheritance and Complex Diseases », ''Emery and Rimoin's Principles and Practice of Medical Genetics'', 2013, pp. 1-15.</ref>. La [[medecina]] moderna destria mai d'una categoria de factor. Los agents [[infeccion|infecciós]] ([[bacteria]]s, [[virus]], [[parasitisme|parasits]], etc.) son la causa mai ancianament identificada. Lor mòde d'accion varia fòrça. Pòdon envaïr directament de teissuts de l'òste, produire de [[toxina]]s o destornar de mecanismes [[cellula (biologia)|cellulars]] a lor profiech. Los factors [[gèn|genetics]] jògan egalament un ròtle important que va de las malaudiás « monogenicas » entrainadas per la [[mutacion]] d'un unic [[gèn|gen]] ([[mucoviscidòsi]]) a las malaudiás « poligenicas » que son lo resultat d'interaccions complexas entre patrimòni genetic e environament ([[cancèr|càncers]], [[diabèta sucrat|diabeta]], etc.). Los autres factors de malaudiás son exteriors a l'organisme. Los factors environamentaus comprenen una gamma relativament larja de causas [[fisica|fisicas]] (radiacions, etc.), [[quimia|chimics]] ([[metau]]s toxics, [[pesticida]]s, etc.) e [[biologia|biologics]] (allergens, etc.). La [[pollucion]], mai que mai la pollucion atmosferica, es desenant un factor màger d'agravacion de las malaudiás respiratòrias e cardiovascularas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Philip J. Landrigan, Richard Fuller, Nereus J R Acosta e Olusoji Adeyi, « The Lancet Commission on pollution and health », ''The Lancet'', vol. 391, n° 10119,‎ febrier de 2018, pp. 462–512.</ref>. Chasque an, es aitau responsabla de milions de decès prematurats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' J. Lelieveld, J. S. Evans, M. Fnais, D. Giannadaki e A. Pozzer, « The contribution of outdoor air pollution sources to premature mortality on a global scale », ''Nature'', n° 525, 2015, pp. 367–371.</ref>. Lo mòde de vida es tanben responsable d'un important ensemble de patologias liadas a las evolucions societalas observadas dempuei l'aveniment de la societat de consomacion. D'efiech, l'alimentacion moderna, la manca d'[[exercici fisic|activitat fisica]] o de [[som]], la consomacion de [[tabat]] e d'[[alcoòl]] son implicadas dins la màger part de las malaudiás cronicas. === Lo diagnostic === === Los tractaments === == Epidemiologia == == Annexas == === Liams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Allergia]]. * [[Càncer]]. * [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]]. * [[Diagnostic]]. * [[Epidemiologia]]. * [[Igiena]]. * [[Intoxicacion alimentària]]. * [[Malaudiá mentala]]. * [[Malaudiá infecciosa]]. * [[Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus]]. * [[Medecina]]. * [[Organizacion Mondiala de la Santat]]. * [[Pandemia]] * [[Patologia]]. * [[Psicologia]]. * [[Santat]]. * [[Societat]]. * [[Simptòma]]. * [[Sistema immunitari]]. * [[Terapia]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' Philippe Adam e Claudine Herzlich, ''Sociologie de la maladie et de la médecine'', París, Armand Colin, 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Marc Augé e Claudine Herzlich (dir.), ''Le Sens du mal. Anthropologie, histoire, sociologie de la maladie'', Brussèlas, Éditions des archives contemporaines, coll. « Ordres sociaux », 1984. * '''[[francés|(fr)]]''' Frédéric Bauduer, ''Histoires des maladies et de la médecine'', París, Ellipses, coll. « Sciences humaines en médecine », 2017. * '''[[francés|(fr)]]''' Henri Bergeron e Patrick Castel, ''Sociologie politique de la santé'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Quadrige », 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Élodie Giroux e Maël Lemoine (dir.), ''Philosophie de la médecine. Santé, maladie, pathologie'', París, Vrin, 2012. * '''[[francés|(fr)]]''' Céline Lefève, Lazare Benaroyo e Frédéric Worms (dir.), ''Les Classiques du soin'', París, Presses Universitaires de France, 2015. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Malautiá|*]] 22qpbxaktiko921g30h9my65s003ju2 2499762 2499761 2026-05-06T04:59:37Z Nicolas Eynaud 6858 /* Las causas */ 2499762 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lemosin}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Definicion == La malaudiá es generalament definida coma una alteracion de l'estat de [[santat]] normau d'un [[organisme]] [[organisme vivent|vivent]], se manifestant per de [[simptòma]]s fisics, [[psicologia|psicologics]] o comportamentaus que perturban lo foncionament abituau de l'individú. L'[[Organizacion Mondiala de la Santat]] ([[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]]) utiliza una definicion mai larja adoptada en [[1947]]. Per ela, ''« la [[santat]] es l'estat de benestre complet dins los domenis fisic, mentau e sociau »''. Quò implica que la malaudiá se redutz pas unicament a un simple disfoncionament [[biologia|biologic]], mas regarda egalament las dimensions [[Psicologia|psicologica]]<nowiki/>s e [[Societat|socialas]] de l'individú<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Silvia Bonino, ''Vivre la maladie, ces liens qui me rattachent à la vie'', De Boeck Supérieur, 2008, p. 19.</ref>. Pertant, quela definicion, en aparéncia relativament simpla, engendra mai d'una question fondamentala. La prumiera es quela de la nòrma : qu'es un estat « normau » ? D'efiech, lo limite entre la variacion normala e la malaudiá es sovent fosc e pòt dependre dau contexte [[cultura|culturau]], [[istòria|istoric]] e [[societat|sociau]]. D'elements donats son considerats coma una malaudiá dins una societat donada, o a una epòca donada. Per exemple, en [[Euròpa]], l'[[obesitat]] fuguet pusleu valorizada durant lo [[Edat Mejana|periòde medievau]], mas fuguet condamnada a partir de la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Vigarello, ''Les métamorphoses du gras. Histoire de l'obésité. Du Moyen Age au XXe siècle'', Seuil, 2010).</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Florent Quellier, ''Gourmandise, Histoire d’un péché capital'', Éditions Armand Colin, 2010.</ref>. Un autre exemple es la [[miopia]] qu'era pas un handicap important dins las societats preindustrialas. La segonda question es quela dau contexte de manifestacion de la malaudiá. Una mesma lesion o un mesme agent [[patogèn]] tòca pas doas personas dau mesme biais. D'efiech, segon lors condicions de vida, aurán una percepcion diferenta daus simptòmas e de la garison. Un individú paubre, jos [[estrès]] cronic e emb un accès limitat aus suenhs desvelopará aitau una malaudiá diferenta d'una persona aisada confrontada a la mesma causa [[biologia|biologica]]. Per rendre compte de quela realitat, lo [[medecina|metge]] [[George L. Engel]] ([[1913]]-[[1999]]) prepauset en [[1977]] un modèle « biopsicosociau » integrant quelas dimensions [[biologia|biologicas]], [[psicologia|psicologicas]] e socialas dins la compreneson e lo trachament de la malaudiá<ref name="Engel 1977">'''[[anglés|(en)]]''' George Engel, « The need for a new medical model: a challenge for biomedicine », ''Science'', vol. 196, n° 4286, 8 d'abriu de 1977, pp. 126-136.</ref>. Quela teoria es desenant reconeiguda per la màger part de la comunautat [[medecina|medicala]], mas lo modèle biomedicau [[tradicion|tradicionau]] contunha de dominar las practicas clinicas jornalieras<ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Scott Dowling, « George Engel, M.D. (1913–1999) », ''The American Journal of Psychiatry'', vol. 162, n° 11, novembre de 2005, p. 2039.</ref>. == Istòria dau concepte == {{veire|Istòria de la medecina}} === Las concepcions primitivas e anticas === Dins las [[societat]]s primitivas e dins mai d'una [[civilizacion]] [[Antiquitat|antica]], la malaudiá era generalament interpretada coma una manifestacion subrenaturala (pechat, possession [[Demòni|demoniaca]], treble de l'òrdre cosmic, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 648-652.</ref>. Per lòrs, lo tractament era un pretzfach [[religions|religiós]] o [[magia|magic]] fisat a de [[clergat|prestres]], de [[chamanisme|chamans]] o de garisseires. Una partida de quilhs trachaments aviá pas de proprietats [[Medecina|medicalas]], mai l'existéncia de tractaments eficaces es atestada dempuei la [[Preïstòria]]. Per exemple, mai d'una substància medicinala fuguet trobada sus la [[momia]] d'[[Ötzi]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Luigi Capasso, « 5300 years ago, the Ice Man used natural laxatives and antibiotics », ''Lancet'', vol. 352, n° 9143, decembre de 1998, p. 1864.</ref>. La rompedura màger se faguet en [[Grècia antica|Grècia]] pendent lo [[segle V avC]] emb [[Ipocrates]] ([[-460|460]]-[[-377|377 avC]]), sovent considerat coma lo « paire de la medecina »<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jacques Jouanna, ''Hippocrate'', París, Fayard, 1992, 648 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Laurent Ayache, ''Hippocrate'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1992, 127 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Jori, ''Medicina e medici nell'antica Grecia. Saggio sul 'Perì téchnes' ippocratico'', Bolonha, Il Mulino, 1996, 480 p.</ref>. Sa teoria postulava que la [[santat]] era lo resultat de l'equilibri entre quatre umors presentas dins lo còrs [[Homo sapiens|uman]] ([[sang]], flegme, [[bila|bila]] jauna e bila negra) e que la malaudiá era la consequéncia d'un desequilibri. Totalament erronea, quela teoria dominet la medecina occidentala durant dos millenaris. Pasmens, representava una avançada conceptuala fondamentala en prepausant per lo prumier còp una explicacion de la malaudiá independenta de las intervencions [[dieu|divinas]]. Aitau, la malaudiá venguet un fenomèn naturau, observable e potencialament tractable emb de mejans [[racionalisme|racionaus]]. Parallelament a la pensada [[Grècia antica|grega]], d'autras [[tradicion|tradicions]] [[Índia|medicalas]] se desveloperen independentament en [[Asia]]. En [[Índia]], la [[medecina aiurvedica]], que sos textes fondators datan dau millenari I avC, concebet egalament una vision naturalista. Fondada sus l'equilibri entre tres principis vitaus (los ''doshas''), acordava d'importància a la prevencion e au mòde de vida. Pasmens, lo tractament de las [[patologia]]s i es mai que mai mistic e espirituau<ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Ayurvedic Medicine », dins Stephen Lock, John M. Las e George Dunea (dir.), ''The Oxford Illustrated Companion to Medicine'', Oxford, Oxford University Press, 2001.</ref>. En [[Republica Populara de China|China]], la [[medecina tradicionala chinesa|medecina tradicionala]] fuguet codificada per lo prumier còp emb la publicacion, vers [[-320|320 avC]], de la prumiera version dau ''[[Huangdi Nei Jing]]'' (« Classic Interne de l'Emperaire Jaune »). Desvelopet una vision medecala basada sus l'equilibri entre l'energia interna (lo ''qi'') e l'armonia entre l'individú e son environament. Quela tradicion demòra vivaça dins la societat moderna, mai son caracter [[sciéncia|scientific]] es nul<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre Huard, Jean Bossy e Guy Mazars, ''Les médecines de l'Asie'', Seuil, 1978.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Hard to swallow », ''Nature'', vol. 448, n° 7150, julhet de 2007, pp. 105-106.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Shang, K. Huwiler, L. Nartey, P. Jüni e M. Egger, « Placebo-controlled trials of Chinese herbal medicine and conventional medicine comparative study », ''International Journal of Epidemiology'', vol. 36, n° 5, octòbre de 2007, pp. 1086-1092.</ref>. === La medecina araba e medievala === [[Fichièr:Qanun Avicenna NLM.jpg|thumb|right|Pagina d'una edicion medievala dau ''[[Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb]]'' d'[[Avicena]].]] Pendent l'[[Atge Mejan]], lo [[racionalisme]] grec fuguet transmés e enrichit per los [[medecina|metges]] arabes. [[Hunayn ibn Ishaq]] ([[808]]-[[873]]), [[Al-Razi]] ([[850]]-[[926]]), [[al-Zahrawi]] ([[936]]-[[1013]]), [[Avicena]] ([[980]]-[[1037]]) o enquera [[Averroès]] ([[1126]]-[[1198]]) son d'exemples de quilhs metges que trabalheren a [[traduccion|traduire]] los textes [[Antiquitat|antics]] e a los completar emb sas observacions e descubertas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Raymond Le Coz, ''Les Médecins nestoriens au Moyen Âge, Les maîtres des Arabes'', L'Harmattan, 2004.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' George Saliba, ''Islamic Science and the Making of the European Renaissance'', Cambridge, MIT Press, 2007.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Abdurrahman Badawi, ''La transmission de la philosophie grecque au monde arabe : cours professé à la Sorbonne en 1967'', París, 1968.</ref>. L'òbra màger dau periòde fuguet lo ''[[Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb]]'' (« Canon de la Medecina ») d'[[Avicena]] que prepauset un sistema medicau complet que venguet la nòrma dusca a l'aparicion dau metòde [[sciéncia|scientific]]. D'efiech, dins queu tractat, desvelopet la pensada ipocratica en precisant la nocion de [[contagion]] e en prepausant una classificacion de las malaudiás excepcionalament precisa per rapòrt aus trabalhs precedents. Fuguet tanben lo prumier que suggeriguet una transmission de malaudiás per l'[[aiga]] o per lo sòu<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Avicenne et Averroès. Médecine et biologie dans la civilisation de l'Islam'', Vuibert, 2004.</ref>. En [[Euròpa Occidentala]], la [[medecina]] [[Edat Mejana|medievala]] demoret longtemps dominada per l'[[escolastica]] e l'autoritat daus textes ancians e realizet pauc de progrès conceptuaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David C. Lindberg, ''Science in the Middle Ages'', Chicago, University of Chicago Press, 1978.</ref>. Quò chamjet a partir de la [[Renaissença]] emb la descuberta de la medecina arabogreca e lo desvolopament dau [[racionalisme]] [[umanisme|umanista]]. La conjugason de quelas evolucions i permetet l'aparicion d'una medecina racionalista que fuguet pauc a pauc capabla de completar e de s'eslunhar de las concepcions ancianas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 667-672.</ref>. Lo [[Flandra|Flamenc]] [[Andreas Vesalius]] ([[1514]]-[[1564]]) es un bon exemple de metge de queu periòde. Professor d'[[anatomia]] a [[Pàdoa]], tornet introduire la practica de la [[disseccion]] per illustrar sos cors e realizet 300 dessenhs anatomics a partir de las siás observacions<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Henriette Chardak, ''Andréas Vesalius, chirurgien des rois'', Presses De La Renaissance, 2008, 513 p.</ref>. En despiech de l'oposicion daus mitans [[religion|religiós]], quò permetet una renaissença de l'anatomia e una diversificacion rapida de la medecina europenca emb los trabalhs de personalitats coma [[Gabriele Fallopio]] ([[1523]]-[[1562]]), [[Ambroise Paré]] ([[1509]]-[[1590]]) o [[Paracelse]] ([[1493]]-[[1541]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 670-672</ref>. === La revolucion medicala moderna === [[Fichièr:Portrait de Louis Pasteur Albert Edelfelt.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de Louis Pasteur dins son [[laboratòri]] en [[1885]].]] Entre los segles XVII e XVIII, la [[medecina]] [[Euròpa|europenca]] adoptet los principis de l'observacion sistematica e de l'[[experiéncia|experimentacion]]. Quò menet a doas evolucions importantas. La prumiera fuguet la descuberta de las foncions mecanicas dau còrs [[Homo sapiens|uman]]. Per exemple, lo metge [[Anglatèrra|anglés]] [[William Harvey]] ([[1578]]-[[1657]]) descriguet per lo prumier còp la foncionament de la circulacion sanguina en [[1628]] en utilizant de trabalhs anteriors e d'observacions recentas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Harvey (trad. Charles Richet), pref. Jean Hamburger, ''De motu cordis'', París, Christian Bourgeois, 1990, 311 p.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Andrew Wear, ''The Western Medical Tradition, 800 BC to AD 1800'', Cambridge, Cambridge University Press, 1995, pp. 331-332.</ref>. La segonda transformacion màger fuguet lo desvolopament de la microscopia que permetet d'observar d'elements noveus en desvelant l'invisible. [[Antoni van Leeuwenhoek]] ([[1632]]-[[1723]]) es probable la figura mai importanta de quela evolucion<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Boutibonnes, « L'œil de Leeuwenhoek et l'invention de la microscopie », ''Alliage'', n° 39, 1999, pp. 58-66.</ref>. Son associacion emb [[Reinier de Graaf]] ([[1641]]-[[1673]]) permetet de difusar de [[Dessenh|dessenhs]] de [[bacteria]]s, de [[protozoari]]s e de [[cellula (biologia)|cellulas]] umanas<ref name="Platel e Mathivet 2012 p. 675">'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, p. 675.</ref>. En parallele, l'[[Itàlia|Italian]] [[Marcello Malpighi]] ([[1628]]-[[1694]]) estudiet lo desvolopament d'[[embrion]] de [[Gallus gallus|polet]] e diferents [[Teissut (biologia)|teissuts]] [[Biologia|biologics]] umans. Es desenant considerat coma lo fondator de l'[[istologia]] moderna<ref name="Platel e Mathivet 2012 p. 675">'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, p. 675.</ref>. Quelas transformacions prengueren mai d'importància durant lo segle XIX emb las descubertas de [[Louis Pasteur]] ([[1822]]-[[1895]]) e de [[Robert Koch]] ([[1843]]-[[1910]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claire Salomon-Bayet (dir.), ''Pasteur et la révolution pastorienne'', París, Payot, coll. « Médecine et sociétés », 1986, 436 p.</ref><ref>'''[[alemand|(de)]]''' Christoph Gradmann (dir.), ''Krankheit im Labor. Robert Koch und die medizinische Bakteriologie'', Göttinge, Wallstein, 2005.</ref> . Demostreren clarament l'existéncia d'un liam entre certanas malaudiás e la preséncia de microorganismes especifics e identifiables ([[bacteria]]s, etc.). Quela teoria dubriguet la viá au desvolopament daus [[vaccin]]s, daus [[antiseptic]]s e daus [[antibiotic]]s. Permeteren tanben de donar una explicacion [[biologia|biologica]] e mesurabla aus mecanismes de [[contagion]] pressentits per Avicena<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 734-739.</ref>. Quela revolucion transformet egalament las practicas medicalas. L'[[espitau]] venguet un luòc de suenhs e de recherchas. La [[cirurgia]] moderna, apareiguda emb las descubertas de l'[[anestesia]] ([[1846]]) e de l'[[asepsia]] ([[1867]]), i prenguet una plaça considerabla. Favorizet la presa en charja de patologias novelas e aguet un ròtle important dins l'estructuracion d'una disciplina medicala rigorosa basat sus lo [[metòde scientific]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre Louis Choukroun, ''L'histoire de la chirurgie : du silex à nos jours'', París, Dauphin, 2012, 215 p.</ref>. === Vers una concepcion alarjada === Lo modèle biomedicau eissit de la revolucion pasteuriana representet una avançada considerabla per l'estudi de las malaudiás. Pasmens, sos limits apareigueren pauc a pauc dins lo corrent dau segle XX. D'efiech, eficace contra las [[malautiá infecciosa|malaudiás infecciosas agudas]], era insufisent per comprendre e tractar de malaudiás cronicas coma los [[cancèr|càncers]], las [[malaudiá cardiovasculara|malaudiás cardiovascularas]] o los [[malautiá mentala|trebles psichics]]. Las inegalitats de santat observadas entre los diferents país dau monde mostreren tanben que la [[biologia]] permetiá pas d'explicar soleta la prevalença diferenta d'una malaudiá donada au sen de populacions diferentas. Quò necessitet donc de prepausar de modèles noveus per melhorar la compreneson generala de las patologias. Per faciar quelas dificultats, doas evolucions importantas marqueren la segonda meitat dau segle XX. La prumiera fuguet l'adopcion per l'[[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]] d'una definicion de la malaudiá integrant lo benestre mentau e sociau. La segonda fuguet lo modèle biopsicosociau, prepausat en [[1977]] per [[George L. Engel]] ([[1913]]-[[1999]]), que permetet d'integrar quelas dimensions dins las visions modernas de la malaudiá<ref name="Engel 1977">'''[[anglés|(en)]]''' George Engel, « The need for a new medical model: a challenge for biomedicine », ''Science'', vol. 196, n° 4286, 8 d'abriu de 1977, pp. 126-136.</ref>. Quelas evolucions s'inscriven dins un quadre mai larg de transformacion de la medecina contemporanea, marcat per lo desvolopament de la [[medecina preventiva]], d'un seguit mai atentiu daus determinants sociaus de la [[santat]] e d'una volontat mai generala de comprendre l'individú malaude dins la siá globalitat. == Causas, diagnostic e tractaments de las malaudiás == === Classificacion === {{veire|Classificacion Internacionala de las Malaudiás|Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus}} La classificacion de las malaudiás es un enjuòc fondamentau de la medecina que condiciona la rechercha, lo diagnostic e lo tractament. A considerablament evoluït en passant d'una organizacion fondada sus de simptòmas observables a de classificacions mai e mai precisas basadas sus las causas, los mecanismes [[biologia|biologics]] e las donadas [[epidemiologia|epidemiologicas]]. La referéncia internacionala actuala mai utilizada es la [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]] (CIM) gerida per l'[[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]]. Sa darriera version, la CIM-11 publicada en [[2022]], conten mai de {{formatnum:55000}} còdis de malaudiás, traumatismes e causas de decès. Quilhs còdis son fòrça utilizats per los sistemas de santat [[nacion|nacionaus]] per codar los diagnostics, collectar de donadas epidemiologics e assegurar lo remborsament daus suenhs. D'un biais generau, las malaudiás pòden èsser regropadas dins cinc familhas principalas : * las [[malaudiá infecciosa|malaudiás infecciosas]] que son causadas per d'agents [[patogèn]]s exteriors a l'organisme coma de [[bacteria]]s, de [[virus]] o de [[parasitisme|parasits]]<ref>'''[[alemand|(de)]]''' Christoph D. Spinner, Lutz Gürtler, Wolfgang Jilg, Jochen Schneider e Friedrich-Wilhelm Tiller, ''Infektionskrankheiten von A bis Z'', Landsberg, ecomed-Storck, 2023.</ref>. Es lo grop de patologias [[istòria|istoricament]] associat a la nocion de malaudiá, mas constituís en realitat una part pichona de las malaudiás coneigudas. * las [[malaudiá cronica non transmissibla|malaudiás cronicas non transmissiblas]] coma las [[malaudiá cardiovasculara|malaudiás cardiovascularas]], los [[cancèr|càncers]], lo [[diabèta sucrat|diabèta]] o las malaudiás respiratòris cronicas. Son desenant la causa principala de la mortalitat mondiala. An generalament una progression lenta e son lo resultat de factors externes coma las radiacions [[Solelh|solaras]], l'alimentacion, la [[pollucion]] o los mòdes de vida. * las [[malaudiá genetica|malaudiás geneticas]] que son liadas a d'anomalias dau materiau [[gèn|genetic]]. Pòdon èsser ereditàrias ò espontaneas ([[mutacion]]s aquesidas). * las [[malaudiá autoïmmuna|malaudiás autoïmmunas]] son un cas particular de malaudiás cronicas non transmissiblas caracterizadas per una ataca daus teissuts biologics per lo [[sistema immunitari]]. * los [[treble mentau|trebles mentaus]] que son un ensemble de trebles emocionaus e comportamentaus. La classificacion de referéncia daus trebles mentaus fuguet longtemps lo ''[[Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus]]'' (DSM) que presentava de diferéncias importantas emb la [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]]. Pasmens, dempuei los [[ans 1990]], los dos sistemas an larjament convergit. Chal pasmens nòtar lo caracter imperfach de quelas classificacions. D'efiech, l'encodatge daus diagnostics entraina una simplificacion de las estatisticas que mai d'una malaudiá pòt implicar diferents mecanismes simultaneus. De mai, los limites entre las diferentas familhas son sovent porosas. === Las causas === Las causas de las malaudiás son multiplas e sovent intricadas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christine W. Duarte, Laura K. Vaughan, Mark T. Beasley, Hemant K. Tiwari, « Multifactorial Inheritance and Complex Diseases », ''Emery and Rimoin's Principles and Practice of Medical Genetics'', 2013, pp. 1-15.</ref>. La [[medecina]] moderna destria mai d'una categoria de factor. Los agents [[infeccion|infecciós]] ([[bacteria]]s, [[virus]], [[parasitisme|parasits]], etc.) son la causa mai ancianament identificada. Lor mòde d'accion varia fòrça. Pòdon envaïr directament de teissuts de l'òste, produire de [[toxina]]s o destornar de mecanismes [[cellula (biologia)|cellulars]] a lor profiech. Los factors [[gèn|genetics]] jògan egalament un ròtle important que va de las malaudiás « monogenicas » entrainadas per la [[mutacion]] d'un unic [[gèn|gen]] ([[mucoviscidòsi]]) a las malaudiás « poligenicas » que son lo resultat d'interaccions complexas entre patrimòni genetic e environament ([[cancèr|càncers]], [[diabèta sucrat|diabeta]], etc.). Los autres factors de malaudiás son exteriors a l'organisme. Los factors environamentaus comprenen una gamma relativament larja de causas [[fisica|fisicas]] (radiacions, etc.), [[quimia|chimics]] ([[metau]]s toxics, [[pesticida]]s, etc.) e [[biologia|biologics]] (allergens, etc.). La [[pollucion]], mai que mai la pollucion atmosferica, es desenant un factor màger d'agravacion de las malaudiás respiratòrias e cardiovascularas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Philip J. Landrigan, Richard Fuller, Nereus J R Acosta e Olusoji Adeyi, « The Lancet Commission on pollution and health », ''The Lancet'', vol. 391, n° 10119,‎ febrier de 2018, pp. 462–512.</ref>. Chasque an, es aitau responsabla de milions de decès prematurats<ref>'''[[anglés|(en)]]''' J. Lelieveld, J. S. Evans, M. Fnais, D. Giannadaki e A. Pozzer, « The contribution of outdoor air pollution sources to premature mortality on a global scale », ''Nature'', n° 525, 2015, pp. 367–371.</ref>. Lo mòde de vida es tanben responsable d'un important ensemble de patologias liadas a las evolucions societalas observadas dempuei l'aveniment de la societat de consomacion. D'efiech, l'alimentacion moderna, la manca d'[[exercici fisic|activitat fisica]] o de [[som]], la consomacion de [[tabat]] e d'[[alcoòl]] son implicadas dins la màger part de las malaudiás cronicas. Enfin, los determinants sociaus (revenguts, niveu d'[[educacion]], condicions de lotjament, etc.) an una influéncia considerabla sus la santat qu'explican las inegalitats d'accès aus suenhs. === Lo diagnostic === === Los tractaments === == Epidemiologia == == Annexas == === Liams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Allergia]]. * [[Càncer]]. * [[Classificacion Internacionala de las Malaudiás]]. * [[Diagnostic]]. * [[Epidemiologia]]. * [[Igiena]]. * [[Intoxicacion alimentària]]. * [[Malaudiá mentala]]. * [[Malaudiá infecciosa]]. * [[Manuau Diagnostic e Estatistic daus Trebles Mentaus]]. * [[Medecina]]. * [[Organizacion Mondiala de la Santat]]. * [[Pandemia]] * [[Patologia]]. * [[Psicologia]]. * [[Santat]]. * [[Societat]]. * [[Simptòma]]. * [[Sistema immunitari]]. * [[Terapia]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' Philippe Adam e Claudine Herzlich, ''Sociologie de la maladie et de la médecine'', París, Armand Colin, 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Marc Augé e Claudine Herzlich (dir.), ''Le Sens du mal. Anthropologie, histoire, sociologie de la maladie'', Brussèlas, Éditions des archives contemporaines, coll. « Ordres sociaux », 1984. * '''[[francés|(fr)]]''' Frédéric Bauduer, ''Histoires des maladies et de la médecine'', París, Ellipses, coll. « Sciences humaines en médecine », 2017. * '''[[francés|(fr)]]''' Henri Bergeron e Patrick Castel, ''Sociologie politique de la santé'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Quadrige », 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Élodie Giroux e Maël Lemoine (dir.), ''Philosophie de la médecine. Santé, maladie, pathologie'', París, Vrin, 2012. * '''[[francés|(fr)]]''' Céline Lefève, Lazare Benaroyo e Frédéric Worms (dir.), ''Les Classiques du soin'', París, Presses Universitaires de France, 2015. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Malautiá|*]] 64gurfdiyqvbd072hagoc3vl10objty 0 57687 2499764 2499058 2026-05-06T05:29:51Z Alaric 506 44932 2499764 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Josa i Tuixén''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la comarca del [[Aut Urgèl|Naut Urgèl]]. Lo caplòc es Tuixén e compren l'[[entitat municipala descentralizada]] de Josa de Cadí e l'estacion d'esquí de Tuixent - la Vansa (nom utilizat). {{entpopcat}} ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Josa i Tuixén | nòrd = [[Cava (Aut Urgèl)|Cava]] | nòrd-èst = [[Montellà i Martinet]]<br>[[Saldes]] | èst = [[Gósol]] | sud-èst = | sud = [[la Coma i la Pedra]] | sud-oèst = | oèst = [[la Vansa i Fórnols]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== ===Tuixén=== La prononciacion es [tu'ʃen]. Lo gentilici es [tuʃen'tɛzos] o ''los tuixents'', mès ''tuixenès'' èra lo gentilici ancian (i a un ''Prat Tuixenès'' a Josa, près de las partisons ambe Tuixén). Aquò confirma que lo nom es ''Tuixén'' sense ''-t'', maldespièit l'opinion locala. Las fòrmas ancianas son ''Tuxen'', en 839, ''Toxen'' a la copia del sègle XII, ''Toxende'' en 964, ''Toxen'' en 982, ''Tuxen'' en 989 e 993, ''Collo de Tuxen'' en 992, ''Tuxen'' en 1030, 1040, 1060, 1983, ''Tossen'' en 1099, ''Tuxen'' en 1139, 1154-59, 1170, 1179, 1181, ''Tuixen'' en 1359. La milhora solucion sembla formada dels compausats germanics ''Theud-'' e -''Sind''. L'evolucion es ''To(d)isendo'', ''-end'' > ''Toisén'' > ''Toʃén'' o ''Tuʃén''. ''-S-'' dels compausats germanics), coma l'iniciala de ''-sind'', se manten sovent sorda (''Ermessèn'', etc) <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 360-361 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=44922</ref>. En catalan, ''-nd'' > ''-n'', donc la grafia ''*Tuixend'' seriá erronèa, encara mai la grafia ''Tuixent'' volguda per l'ajuntament. ===Josa de Cadí=== La prononciacion es ['ʒɔzə] o ['ʒɔza] e lo gentilici es [ʒo'zɛŋs]. Las fòrmas ancianas son ''Iausa'' en 839, ''Yossa'' en 1090, ''Iosa'' en 1107, ''Josa'' en 1131, 1198, 1207, 1244, 1359, ''Joza'' en 1259, 1280. I a d'omonimes, tres ''Yosa'' en naut [[Aragon]], un ''Josa'' en bas Aragon, e en [[Bearn]], [[Gèus d'Auloron|Gèus]] e lo Geusvath [de las fòrmas ancianas contradictòrias]. L'origina es [[basc]]a o ibèrobasca, lo vèrbe ''jaus'', un dels pus primitius de la lenga basca, de sens variable segon los dialèctes. Lo sens aicí es « travèrs » (cap a l'aval, davalar, o cap a l'amont, levar, enlairar, portar, produsir de frut), coërent ambe la situacion dels lòcs dins de vals prigondas. La finala ''-a'' representa l'article pòstpausat e aglutinat ''-a'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 476-477 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=22494</ref>. ==Istòria== Fusionèron Tuixén e Josa de Cadí en 1973. == Demografia == {{Demografia2| 1497=26| 1515=26| 1553=47| 1717=287| 1787=296| 1857=1.229| 1877=794| 1887=717| 1900=537| 1910=539| 1920=425| 1930=356| 1940=313| 1950=288| 1960=272| 1970=180| 1981=133| 1990=138| 1994=146| 1998=139| 2000=169| 2004=176| 2010=151|2020=103| 2030= }} Lo primièr recensament es de 1975 après la fusion de Josa de Cadí e Tuixén. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats. {{Coord|42|13|58|N|1|34|6|E|type:city(172)_region:ES-CT|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] o2r9yxoz5yn6h48e3hdbp7cpgydocyt 0 57697 2499709 2499682 2026-05-05T14:27:20Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2499709 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''Montferrer i Castellbò''' ({{AFI|[moɱˈfere ˈi kastɛʎˈbɔ]||afi}}) una comuna de la província [[espanhòla]] de [[Província de Lhèida|Lhèida]], en [[Catalonha (region)|Catalonha]]. Lo caplòc es lo vilatge de Montferrer. Compren l'[[entitat municipala descentralizada]] de Vila i Vall de Castellbò, que compreniá l'anciana vila de Castellbò, amb lo sieu territòri. En [[1989]] se cambièt l'accent del nom de ''Montferrer i Castellbó''. La municipalitat de Montferrer e Castellbò es lo resultat de l'annexion a l'ancian tèrme d'Aravell de tres autres ancians tèrmes municipals. En [[1970]] annexèron a Aravell l'anciana municipalitat de Castellbò. La nòva entitat municipala, amb caplòc a Montferrer de Segre, foguèt nomenada oficialament ''Montferrer i Castellbò''. A aquela nòva entitat foguèron annexadas, en [[1972]], las municipalitats de Pallerols del Cantó e Guils del Cantó. {{entpopcat}} == Situacion == Lo tèrme municipal de Montferrer i Castellbò afronta per tot lo sector nòrd-oriental amb la municipalitat de [[les Valls de Valira]]. A orient o fa amb la municipalitat de [[la Seu d'Urgèl]], al sud e sud-èst amb lo Pla de Sants Tirs ([[Ribera d'Urgellet]]) e al sud-oèst amb lo de Noves de Segre ([[Les Valls d'Aguilar]]). A ponent termeneja amb [[Soriguera]] e [[Llavorsí]], e al nòrd amb [[Farrera]], totes eles del [[Palhars Sobeiran]]. [[File:Entitats de població de Montferrer i Castellbò.svg|thumb|centre|500px|Entitats de populacion de Montferrer i Castellbò]] ==Toponimia== ===Aravell=== La prononciacion aproximativa (per la consonanta finala) es [ara'beʎ]. Las fòrmas ancianas son ''Aravedre'' en 910, ''Heravetere'' en 947, ''Aravelle'' en 1003, 1114, ''Aravel'' en 1010, 1186, ''Aravelli'' en 1016, ''Aravell'' en 1030, etc. L'etimologia es ''aream větěrem'', « l'aira anciana, la vièlha plana de cultura ». Lo resultat èra ''*Eravere'', puèi una dissimilacion ''r-r'' > ''r-l'' menèt a ''*Eravele''; enfin per l'influéncia dels noms coma ''Urgell'', ''Orgolell'', ''Arcavell'', ''Ansovell'', lo nom passèt a ''Aravell(e)'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 215-216 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=3318</ref>. ===Montferrer=== La prononciacion es [munfe'rre] o [munfə'rre]. Las fòrmas ancianas son ''Monte ferrer'' en 1179, ''Monte ferario'' en 1184, ''Montferrer'' en 1244, ''Montfarrer, ... Montfferrer'' en 1458, etc. ''Ferrer'' ven d'un nom germanic d'òme, benlèu gotic (fòrta preséncia en Occitania e Catalonha), ''Ferhari'' que pòt formar de noms coma ''ecclesia'' o ''villa ferharionis''. L'influéncia de ''ferrum'' explica l'èrra dobla <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 213 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27198</ref>. ===Bellestar=== La prononciacion es [baʎes'ta]. Lo sens pòt èsser « estança, posicion » bèla. Çaquelà d'unis ''Bellestar'' son de corrupcions de ''Bellestall'', ambe'l dialectal ''estall'', « pargue de montanha », del prelatin ''stallo-''; coma lo mot èra vengut desuet dins lo catalan comun, foguèt cambiat en ''-estar'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 213 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7075</ref>{{,}}<ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 405 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7027</ref>. ===Castellbò=== La prononciacion es [kasteʎ'bɔ], [la 'bilə i baʎ de kasteʎ'bɔ], cap d'un vescomtat poderós. Las fòrmas ancianas son ''Castro Leoni'' en 988 e 994, ''Kastro leone'' en 1002, ''Castro leone'' en 1035, etc, ''Kastellobono'' en 1029, ''Castellbò'', al sègle XII, en 1220, 1519, etc. Lo passatge d'un a l'autre a pas d'explicacion fonetica e se lo nom d'origina aviá contengut lo nom de persona ''Leo'', ''Leonis'', o lo nom de l'animal, normalament seriá al genitiu e auriá donat ''-lleons'', ''-llons'' (cf. Vilalleons, près de [[Vic (Catalonha)|Vic]]). Un nom de [[Bigòrra]] fornís la solucion, ''Castelloubon'' (en francés). En gascon, es impossible que foguèsse ''Castellum bonum'', nimai ''C. Leone (-is)'' : ''-ll'' > ''-th'', lo nom es format per composicion ambe un nom germanic d'òme ''Leubo'', ''Leubon'', nom que foguèt lo d'un rei visigot [Liuva ?]. L'evolucion es dobla : 1) ''Castellobon'' > ''Castellbo-'' (sincòpa regulara de la vocala intèrna, que permet de conservar ''b''); 2) ''Castel-leubon'' > ''Castelle(v)on'' > ''Castell-leon'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 309-310 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13465</ref>. ===Lo Cantó=== Present dins lo nom de mai d'un vilatge. Lo còl del Cantó permet de passar de l'Urgellet a [[Sort]] sus la RN 260. Lo cantó èra lo nom del grand blòc de pèira clavat a la cima del passatge per indicar lo camin quand èra tapat per la nèu <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 247 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=12652</ref>. ===Guils (del Cantó)=== La prononciacion es ['gilz del kan'to]. Lo nom es citat ''Eguils'' mai d'un còp. Ven del latin ''equiles'', « estable de chavals, escudariá » <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 402 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=21277</ref>. ===Albet ( > Aubet)=== La prononciacion es [aw'bet]. Es atestat ''Albezed'' en 914. L'evolucion foguèt ''*Albehed'' > ''Albet''. Seriá un derivat del latin ''album'' per l'intermediari del vèrbe ''albĭcare'', « èsser blanc o i tornar » : ''*albic-ētum'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 83 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1140</ref>. ===Cassovall=== La terminason ''vall'' es ibèrobasca, aparentada a ''Aixirivall'', ''Xuvall'', etc. Lo primièr element es present dins [[Vall de Cardós|Cassibrós]], ''*kartze'', representat per lo basc modèrne ''hartz'', qu'a per sens « terren peirós ». Pr'aquò, ''e'' [de ''*kartze''] es labializat en ''o'' per ''v'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 302 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13393</ref>. ===Sarcèdol o Cercèdol=== Las fòrmas ancianas son ''Cercedol'' en 912 e 1043, ''Sarcedol'' en 1518. Ven de ''*Cercetŭlu'', diminutiu de ''Q(u)ercetum'' [''Quercus'' > ''Querquus'' > ''Cerquus''], « cassanha », en practica « euseda », ambe'l sufixe compausat ''-etulu'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 354 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=61754</ref>, s'agís donc d'una euseda pichona. ===Turbiàs=== La prononciacion es [tur'bias]. Las fòrmas ancianas son ''Turbiasse'' en 839, ''Turbias'' en 1029, ''Torbias'', ''Turbies'' (escriba barcelonin) en 1519, etc. Es un nom aparentat a ['turp], que representa lo basc ''itúrri-be'', « jos la font » (font = ''iturri'', jos = ''-be''). Dins ''Turbiàs'', i a tanben ''iturri-be'', ambe lo fenomèn plan conegut de ''i-'' amovible en ibèr; s'i ajusta la terminason bascoibèra ''-asse'', tanben abondosa <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 366-367 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=44976</ref>. ===Solans, Solanell=== Un solan (catalan ''solà'') es un lòc que lo sorelh i tòca a mai de moments de la jornada. Solans, atestat atal en 1241, es un plural. Solanell es al travèrs meridional del pic de Solanell (2009 m). La prononciacion es [sola'neʎ]. Las fòrmas ancianas son ''Solanello'' en 839, ''Solanela'' en 1029, ''Solanel'' en 1212. Es un diminutiu de ''Solà'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 149 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39243</ref>. ===Seix=== L'etime ''*sassio'' es una amplificacion del de ''sas'', mot indoeuropèu, celtic, ambe la terminason ''-io'', tanben indoeuropèa. I a pas de diferéncia ambe ''sas'', fòra que los ''seixos'' son al nòrd-èst de l'aira dels ''sassos'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 56-59 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37754</ref>. Veire l'explicacion, puslèu longa, a [[Sarroca de Bellera|Sas]]. ===Carmeniu=== <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 279-280 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13080</ref>. == Demografia == {{Demografia2| 1497=38| 1515=247| 1553=188| 1717=1181| 1787=1290| 1857=2710| 1877=2007| 1887=1670| 1900=1305| 1910=1457| 1920=1626| 1930=1534| 1940=1388| 1950=1327| 1960=1181| 1970=825| 1981=613| 1990=650| 1994=678| 1996=730| 2000=738| 2006=944| 2010=1086| 2020=1034| 2030= }} Lo primièr recensament es de 1970 après la fusion de Vila i Vall de Castellbò (creat en 1920 per fusion de Castellbò e Vall de Castellbò), Guils del Cantó, Pallarols del Cantó e Aravell. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats. {{Coord|42|20|35|N|1|25|45|E|type:city(983)_region:ES-CT|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] qtbhboiy98p7yfjma199jf22kwh290w 2499757 2499709 2026-05-05T23:41:54Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2499757 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''Montferrer i Castellbò''' ({{AFI|[moɱˈfere ˈi kastɛʎˈbɔ]||afi}}) una comuna de la província [[espanhòla]] de [[Província de Lhèida|Lhèida]], en [[Catalonha (region)|Catalonha]]. Lo caplòc es lo vilatge de Montferrer. Compren l'[[entitat municipala descentralizada]] de Vila i Vall de Castellbò, que compreniá l'anciana vila de Castellbò, amb lo sieu territòri. En [[1989]] se cambièt l'accent del nom de ''Montferrer i Castellbó''. La municipalitat de Montferrer e Castellbò es lo resultat de l'annexion a l'ancian tèrme d'Aravell de tres autres ancians tèrmes municipals. En [[1970]] annexèron a Aravell l'anciana municipalitat de Castellbò. La nòva entitat municipala, amb caplòc a Montferrer de Segre, foguèt nomenada oficialament ''Montferrer i Castellbò''. A aquela nòva entitat foguèron annexadas, en [[1972]], las municipalitats de Pallerols del Cantó e Guils del Cantó. {{entpopcat}} == Situacion == Lo tèrme municipal de Montferrer i Castellbò afronta per tot lo sector nòrd-oriental amb la municipalitat de [[les Valls de Valira]]. A orient o fa amb la municipalitat de [[la Seu d'Urgèl]], al sud e sud-èst amb lo Pla de Sants Tirs ([[Ribera d'Urgellet]]) e al sud-oèst amb lo de Noves de Segre ([[Les Valls d'Aguilar]]). A ponent termeneja amb [[Soriguera]] e [[Llavorsí]], e al nòrd amb [[Farrera]], totes eles del [[Palhars Sobeiran]]. [[File:Entitats de població de Montferrer i Castellbò.svg|thumb|centre|500px|Entitats de populacion de Montferrer i Castellbò]] ==Toponimia== ===Aravell=== La prononciacion aproximativa (per la consonanta finala) es [ara'beʎ]. Las fòrmas ancianas son ''Aravedre'' en 910, ''Heravetere'' en 947, ''Aravelle'' en 1003, 1114, ''Aravel'' en 1010, 1186, ''Aravelli'' en 1016, ''Aravell'' en 1030, etc. L'etimologia es ''aream větěrem'', « l'aira anciana, la vièlha plana de cultura ». Lo resultat èra ''*Eravere'', puèi una dissimilacion ''r-r'' > ''r-l'' menèt a ''*Eravele''; enfin per l'influéncia dels noms coma ''Urgell'', ''Orgolell'', ''Arcavell'', ''Ansovell'', lo nom passèt a ''Aravell(e)'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 215-216 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=3318</ref>. ===Montferrer=== La prononciacion es [munfe'rre] o [munfə'rre]. Las fòrmas ancianas son ''Monte ferrer'' en 1179, ''Monte ferario'' en 1184, ''Montferrer'' en 1244, ''Montfarrer, ... Montfferrer'' en 1458, etc. ''Ferrer'' ven d'un nom germanic d'òme, benlèu gotic (fòrta preséncia en Occitania e Catalonha), ''Ferhari'' que pòt formar de noms coma ''ecclesia'' o ''villa ferharionis''. L'influéncia de ''ferrum'' explica l'èrra dobla <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 213 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27198</ref>. ===Bellestar=== La prononciacion es [baʎes'ta]. Lo sens pòt èsser « estança, posicion » bèla. Çaquelà d'unis ''Bellestar'' son de corrupcions de ''Bellestall'', ambe'l dialectal ''estall'', « pargue de montanha », del prelatin ''stallo-''; coma lo mot èra vengut desuet dins lo catalan comun, foguèt cambiat en ''-estar'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 213 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7075</ref>{{,}}<ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 405 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7027</ref>. ===Castellbò=== La prononciacion es [kasteʎ'bɔ], [la 'bilə i baʎ de kasteʎ'bɔ], cap d'un vescomtat poderós. Las fòrmas ancianas son ''Castro Leoni'' en 988 e 994, ''Kastro leone'' en 1002, ''Castro leone'' en 1035, etc, ''Kastellobono'' en 1029, ''Castellbò'', al sègle XII, en 1220, 1519, etc. Lo passatge d'un a l'autre a pas d'explicacion fonetica e se lo nom d'origina aviá contengut lo nom de persona ''Leo'', ''Leonis'', o lo nom de l'animal, normalament seriá al genitiu e auriá donat ''-lleons'', ''-llons'' (cf. Vilalleons, près de [[Vic (Catalonha)|Vic]]). Un nom de [[Bigòrra]] fornís la solucion, ''Castelloubon'' (en francés). En gascon, es impossible que foguèsse ''Castellum bonum'', nimai ''C. Leone (-is)'' : ''-ll'' > ''-th'', lo nom es format per composicion ambe un nom germanic d'òme ''Leubo'', ''Leubon'', nom que foguèt lo d'un rei visigot [Liuva ?]. L'evolucion es dobla : 1) ''Castellobon'' > ''Castellbo-'' (sincòpa regulara de la vocala intèrna, que permet de conservar ''b''); 2) ''Castel-leubon'' > ''Castelle(v)on'' > ''Castell-leon'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 309-310 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13465</ref>. ===Lo Cantó=== Present dins lo nom de mai d'un vilatge. Lo còl del Cantó permet de passar de l'Urgellet a [[Sort]] sus la RN 260. Lo cantó èra lo nom del grand blòc de pèira clavat a la cima del passatge per indicar lo camin quand èra tapat per la nèu <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 247 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=12652</ref>. ===Guils (del Cantó)=== La prononciacion es ['gilz del kan'to]. Lo nom es citat ''Eguils'' mai d'un còp. Ven del latin ''equiles'', « estable de chavals, escudariá » <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 402 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=21277</ref>. ===Albet ( > Aubet)=== La prononciacion es [aw'bet]. Es atestat ''Albezed'' en 914. L'evolucion foguèt ''*Albehed'' > ''Albet''. Seriá un derivat del latin ''album'' per l'intermediari del vèrbe ''albĭcare'', « èsser blanc o i tornar » : ''*albic-ētum'' <ref name = aubet>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 83 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1140</ref>. ===Cassovall=== La terminason ''vall'' es ibèrobasca, aparentada a ''Aixirivall'', ''Xuvall'', etc. Lo primièr element es present dins [[Vall de Cardós|Cassibrós]], ''*kartze'', representat per lo basc modèrne ''hartz'', qu'a per sens « terren peirós ». Pr'aquò, ''e'' [de ''*kartze''] es labializat en ''o'' per ''v'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 302 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13393</ref>. ===Sarcèdol o Cercèdol=== Las fòrmas ancianas son ''Cercedol'' en 912 e 1043, ''Sarcedol'' en 1518. Ven de ''*Cercetŭlu'', diminutiu de ''Q(u)ercetum'' [''Quercus'' > ''Querquus'' > ''Cerquus''], « cassanha », en practica « euseda », ambe'l sufixe compausat ''-etulu'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 354 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=61754</ref>, s'agís donc d'una euseda pichona. ===Turbiàs=== La prononciacion es [tur'bias]. Las fòrmas ancianas son ''Turbiasse'' en 839, ''Turbias'' en 1029, ''Torbias'', ''Turbies'' (escriba barcelonin) en 1519, etc. Es un nom aparentat a ['turp], que representa lo basc ''itúrri-be'', « jos la font » (font = ''iturri'', jos = ''-be''). Dins ''Turbiàs'', i a tanben ''iturri-be'', ambe lo fenomèn plan conegut de ''i-'' amovible en ibèr; s'i ajusta la terminason bascoibèra ''-asse'', tanben abondosa <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 366-367 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=44976</ref>. ===Solans, Solanell=== Un solan (catalan ''solà'') es un lòc que lo sorelh i tòca a mai de moments de la jornada. Solans, atestat atal en 1241, es un plural. Solanell es al travèrs meridional del pic de Solanell (2009 m). La prononciacion es [sola'neʎ]. Las fòrmas ancianas son ''Solanello'' en 839, ''Solanela'' en 1029, ''Solanel'' en 1212. Es un diminutiu de ''Solà'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 149 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39243</ref>. ===Seix=== L'etime ''*sassio'' es una amplificacion del de ''sas'', mot indoeuropèu, celtic, ambe la terminason ''-io'', tanben indoeuropèa. I a pas de diferéncia ambe ''sas'', fòra que los ''seixos'' son al nòrd-èst de l'aira dels ''sassos'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 56-59 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37754</ref>. Veire l'explicacion, puslèu longa, a [[Sarroca de Bellera|Sas]]. ===Carmeniu=== La prononciacion es [karme'niw]. Las fòrmas ancianas son ''Kasamuniz'' en 839, ''Charamenil...Caramenil'' en 1186, ''Caramenic'' en 1189, ''Carmeniu'' en 1518. La dificultat es lo passatge de ''u'' en ''e''; es levada se ''Kasamuniz'' se legís ''*Kasaminiz'' (lo copista auriá escrit 8 pals al lòc de sèt). En catalan, un ''s'' abans consonanta sonòra se càmbia en ''r'' : ''Casam-'' > ''Carm-''. Las fòrmas en ''Cara-'' del sègle XII son una anaptixi passatgièra sul modèl de ''cargol/caragol'', ''carbassa/carabassa'', etc. La basa es un nom latin de persona, ''Minicius'', varianta de ''Minius''. L'eponime deviá èsser Lucius MINICIUS Natalis, general roman, que viviá a Barcino e ''Carmeniu'' èra una residéncia d'estiu per s'acanhardar (en latin classic, ''casa'' èra pas « ostal », mès « cabana » o « ostalon de plaser »). L'etime deviá èsser ''*Casae Miníci'' al locatiu singular o puslèu al plural ''Casis Minici'' (lo ''i'' entre doás ''s-s'' se pèrd) <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 279-280 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13080</ref>. ===Canturri=== Lo lòc es atestat en 1518 ''cortal den Canturri'' (''den'' es un parasit qu'es dins las costumas de l'escrivan). Deviá èsser ''*kanto(n)uri'', format de ''cantó'' (d'un prelatin ''cant-'', « pèira, ròca »), grand blòc de pèira, e de ''uri'', « vilatge », ambe tombada basca de ''-n-'' intervocalica. Signat J.F.C. <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 248 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=12662</ref>. ===Saulet=== Pòt venir de ''salicetum'', « lòc plantat de sauses », o de ''ipsum ilicetum'', « lòc plantat d'euses », ambe article arcaïc masculin <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 13-14 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37837</ref>. ===Sendes=== Sendes representa ''semitas'', « viòl, caminal, pichon camin de travèrsa », al plural <ref name = aubet/> ===Sallent=== Representa un saut d'aiga. La prononciacion es [sə'ʎen] o [se'ʎen]. Citat en 1212 : ''Salent'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 21 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=36493</ref>. == Demografia == {{Demografia2| 1497=38| 1515=247| 1553=188| 1717=1181| 1787=1290| 1857=2710| 1877=2007| 1887=1670| 1900=1305| 1910=1457| 1920=1626| 1930=1534| 1940=1388| 1950=1327| 1960=1181| 1970=825| 1981=613| 1990=650| 1994=678| 1996=730| 2000=738| 2006=944| 2010=1086| 2020=1034| 2030= }} Lo primièr recensament es de 1970 après la fusion de Vila i Vall de Castellbò (creat en 1920 per fusion de Castellbò e Vall de Castellbò), Guils del Cantó, Pallarols del Cantó e Aravell. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats. {{Coord|42|20|35|N|1|25|45|E|type:city(983)_region:ES-CT|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] 5bxxufo6jjby33b4vw2hdljjzkqz7bh 2499763 2499757 2026-05-06T05:25:55Z Alaric 506 44932 2499763 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''Montferrer i Castellbò''' ({{AFI|[moɱˈfere ˈi kastɛʎˈbɔ]||afi}}) es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la comarca del [[Aut Urgèl|Naut Urgèl]]. Lo caplòc es lo vilatge de Montferrer. Compren l'[[entitat municipala descentralizada]] de Vila i Vall de Castellbò, que compreniá l'anciana vila de Castellbò, amb lo sieu territòri. En [[1989]] se cambièt l'accent del nom de ''Montferrer i Castellbó''. La municipalitat de Montferrer e Castellbò es lo resultat de l'annexion a l'ancian tèrme d'Aravell de tres autres ancians tèrmes municipals. En [[1970]] annexèron a Aravell l'anciana municipalitat de Castellbò. La nòva entitat municipala, amb caplòc a Montferrer de Segre, foguèt nomenada oficialament ''Montferrer i Castellbò''. A aquela nòva entitat foguèron annexadas, en [[1972]], las municipalitats de Pallerols del Cantó e Guils del Cantó. {{entpopcat}} == Situacion == Lo tèrme municipal de Montferrer i Castellbò afronta per tot lo sector nòrd-oriental amb la municipalitat de [[les Valls de Valira]]. A orient o fa amb la municipalitat de [[la Seu d'Urgèl]], al sud e sud-èst amb lo Pla de Sants Tirs ([[Ribera d'Urgellet]]) e al sud-oèst amb lo de Noves de Segre ([[Les Valls d'Aguilar]]). A ponent termeneja amb [[Soriguera]] e [[Llavorsí]], e al nòrd amb [[Farrera]], totes eles del [[Palhars Sobeiran]]. [[File:Entitats de població de Montferrer i Castellbò.svg|thumb|centre|500px|Entitats de populacion de Montferrer i Castellbò]] ==Toponimia== ===Aravell=== La prononciacion aproximativa (per la consonanta finala) es [ara'beʎ]. Las fòrmas ancianas son ''Aravedre'' en 910, ''Heravetere'' en 947, ''Aravelle'' en 1003, 1114, ''Aravel'' en 1010, 1186, ''Aravelli'' en 1016, ''Aravell'' en 1030, etc. L'etimologia es ''aream větěrem'', « l'aira anciana, la vièlha plana de cultura ». Lo resultat èra ''*Eravere'', puèi una dissimilacion ''r-r'' > ''r-l'' menèt a ''*Eravele''; enfin per l'influéncia dels noms coma ''Urgell'', ''Orgolell'', ''Arcavell'', ''Ansovell'', lo nom passèt a ''Aravell(e)'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 215-216 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=3318</ref>. ===Montferrer=== La prononciacion es [munfe'rre] o [munfə'rre]. Las fòrmas ancianas son ''Monte ferrer'' en 1179, ''Monte ferario'' en 1184, ''Montferrer'' en 1244, ''Montfarrer, ... Montfferrer'' en 1458, etc. ''Ferrer'' ven d'un nom germanic d'òme, benlèu gotic (fòrta preséncia en Occitania e Catalonha), ''Ferhari'' que pòt formar de noms coma ''ecclesia'' o ''villa ferharionis''. L'influéncia de ''ferrum'' explica l'èrra dobla <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 213 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27198</ref>. ===Bellestar=== La prononciacion es [baʎes'ta]. Lo sens pòt èsser « estança, posicion » bèla. Çaquelà d'unis ''Bellestar'' son de corrupcions de ''Bellestall'', ambe'l dialectal ''estall'', « pargue de montanha », del prelatin ''stallo-''; coma lo mot èra vengut desuet dins lo catalan comun, foguèt cambiat en ''-estar'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 213 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7075</ref>{{,}}<ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 405 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7027</ref>. ===Castellbò=== La prononciacion es [kasteʎ'bɔ], [la 'bilə i baʎ de kasteʎ'bɔ], cap d'un vescomtat poderós. Las fòrmas ancianas son ''Castro Leoni'' en 988 e 994, ''Kastro leone'' en 1002, ''Castro leone'' en 1035, etc, ''Kastellobono'' en 1029, ''Castellbò'', al sègle XII, en 1220, 1519, etc. Lo passatge d'un a l'autre a pas d'explicacion fonetica e se lo nom d'origina aviá contengut lo nom de persona ''Leo'', ''Leonis'', o lo nom de l'animal, normalament seriá al genitiu e auriá donat ''-lleons'', ''-llons'' (cf. Vilalleons, près de [[Vic (Catalonha)|Vic]]). Un nom de [[Bigòrra]] fornís la solucion, ''Castelloubon'' (en francés). En gascon, es impossible que foguèsse ''Castellum bonum'', nimai ''C. Leone (-is)'' : ''-ll'' > ''-th'', lo nom es format per composicion ambe un nom germanic d'òme ''Leubo'', ''Leubon'', nom que foguèt lo d'un rei visigot [Liuva ?]. L'evolucion es dobla : 1) ''Castellobon'' > ''Castellbo-'' (sincòpa regulara de la vocala intèrna, que permet de conservar ''b''); 2) ''Castel-leubon'' > ''Castelle(v)on'' > ''Castell-leon'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 309-310 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13465</ref>. ===Lo Cantó=== Present dins lo nom de mai d'un vilatge. Lo còl del Cantó permet de passar de l'Urgellet a [[Sort]] sus la RN 260. Lo cantó èra lo nom del grand blòc de pèira clavat a la cima del passatge per indicar lo camin quand èra tapat per la nèu <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 247 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=12652</ref>. ===Guils (del Cantó)=== La prononciacion es ['gilz del kan'to]. Lo nom es citat ''Eguils'' mai d'un còp. Ven del latin ''equiles'', « estable de chavals, escudariá » <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 402 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=21277</ref>. ===Albet ( > Aubet)=== La prononciacion es [aw'bet]. Es atestat ''Albezed'' en 914. L'evolucion foguèt ''*Albehed'' > ''Albet''. Seriá un derivat del latin ''album'' per l'intermediari del vèrbe ''albĭcare'', « èsser blanc o i tornar » : ''*albic-ētum'' <ref name = aubet>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 83 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1140</ref>. ===Cassovall=== La terminason ''vall'' es ibèrobasca, aparentada a ''Aixirivall'', ''Xuvall'', etc. Lo primièr element es present dins [[Vall de Cardós|Cassibrós]], ''*kartze'', representat per lo basc modèrne ''hartz'', qu'a per sens « terren peirós ». Pr'aquò, ''e'' [de ''*kartze''] es labializat en ''o'' per ''v'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 302 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13393</ref>. ===Sarcèdol o Cercèdol=== Las fòrmas ancianas son ''Cercedol'' en 912 e 1043, ''Sarcedol'' en 1518. Ven de ''*Cercetŭlu'', diminutiu de ''Q(u)ercetum'' [''Quercus'' > ''Querquus'' > ''Cerquus''], « cassanha », en practica « euseda », ambe'l sufixe compausat ''-etulu'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 354 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=61754</ref>, s'agís donc d'una euseda pichona. ===Turbiàs=== La prononciacion es [tur'bias]. Las fòrmas ancianas son ''Turbiasse'' en 839, ''Turbias'' en 1029, ''Torbias'', ''Turbies'' (escriba barcelonin) en 1519, etc. Es un nom aparentat a ['turp], que representa lo basc ''itúrri-be'', « jos la font » (font = ''iturri'', jos = ''-be''). Dins ''Turbiàs'', i a tanben ''iturri-be'', ambe lo fenomèn plan conegut de ''i-'' amovible en ibèr; s'i ajusta la terminason bascoibèra ''-asse'', tanben abondosa <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 366-367 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=44976</ref>. ===Solans, Solanell=== Un solan (catalan ''solà'') es un lòc que lo sorelh i tòca a mai de moments de la jornada. Solans, atestat atal en 1241, es un plural. Solanell es al travèrs meridional del pic de Solanell (2009 m). La prononciacion es [sola'neʎ]. Las fòrmas ancianas son ''Solanello'' en 839, ''Solanela'' en 1029, ''Solanel'' en 1212. Es un diminutiu de ''Solà'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 149 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39243</ref>. ===Seix=== L'etime ''*sassio'' es una amplificacion del de ''sas'', mot indoeuropèu, celtic, ambe la terminason ''-io'', tanben indoeuropèa. I a pas de diferéncia ambe ''sas'', fòra que los ''seixos'' son al nòrd-èst de l'aira dels ''sassos'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 56-59 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37754</ref>. Veire l'explicacion, puslèu longa, a [[Sarroca de Bellera|Sas]]. ===Carmeniu=== La prononciacion es [karme'niw]. Las fòrmas ancianas son ''Kasamuniz'' en 839, ''Charamenil...Caramenil'' en 1186, ''Caramenic'' en 1189, ''Carmeniu'' en 1518. La dificultat es lo passatge de ''u'' en ''e''; es levada se ''Kasamuniz'' se legís ''*Kasaminiz'' (lo copista auriá escrit 8 pals al lòc de sèt). En catalan, un ''s'' abans consonanta sonòra se càmbia en ''r'' : ''Casam-'' > ''Carm-''. Las fòrmas en ''Cara-'' del sègle XII son una anaptixi passatgièra sul modèl de ''cargol/caragol'', ''carbassa/carabassa'', etc. La basa es un nom latin de persona, ''Minicius'', varianta de ''Minius''. L'eponime deviá èsser Lucius MINICIUS Natalis, general roman, que viviá a Barcino e ''Carmeniu'' èra una residéncia d'estiu per s'acanhardar (en latin classic, ''casa'' èra pas « ostal », mès « cabana » o « ostalon de plaser »). L'etime deviá èsser ''*Casae Miníci'' al locatiu singular o puslèu al plural ''Casis Minici'' (lo ''i'' entre doás ''s-s'' se pèrd) <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 279-280 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13080</ref>. ===Canturri=== Lo lòc es atestat en 1518 ''cortal den Canturri'' (''den'' es un parasit qu'es dins las costumas de l'escrivan). Deviá èsser ''*kanto(n)uri'', format de ''cantó'' (d'un prelatin ''cant-'', « pèira, ròca »), grand blòc de pèira, e de ''uri'', « vilatge », ambe tombada basca de ''-n-'' intervocalica. Signat J.F.C. <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 248 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=12662</ref>. ===Saulet=== Pòt venir de ''salicetum'', « lòc plantat de sauses », o de ''ipsum ilicetum'', « lòc plantat d'euses », ambe article arcaïc masculin <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 13-14 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37837</ref>. ===Sendes=== Sendes representa ''semitas'', « viòl, caminal, pichon camin de travèrsa », al plural <ref name = aubet/> ===Sallent=== Representa un saut d'aiga. La prononciacion es [sə'ʎen] o [se'ʎen]. Citat en 1212 : ''Salent'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 21 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=36493</ref>. == Demografia == {{Demografia2| 1497=38| 1515=247| 1553=188| 1717=1181| 1787=1290| 1857=2710| 1877=2007| 1887=1670| 1900=1305| 1910=1457| 1920=1626| 1930=1534| 1940=1388| 1950=1327| 1960=1181| 1970=825| 1981=613| 1990=650| 1994=678| 1996=730| 2000=738| 2006=944| 2010=1086| 2020=1034| 2030= }} Lo primièr recensament es de 1970 après la fusion de Vila i Vall de Castellbò (creat en 1920 per fusion de Castellbò e Vall de Castellbò), Guils del Cantó, Pallarols del Cantó e Aravell. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats. {{Coord|42|20|35|N|1|25|45|E|type:city(983)_region:ES-CT|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] 7aeag8qadcpry8ad22nr1ie3nk4djnb 2499765 2499763 2026-05-06T06:04:52Z Alaric 506 44932 /* Saulet */ 2499765 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''Montferrer i Castellbò''' ({{AFI|[moɱˈfere ˈi kastɛʎˈbɔ]||afi}}) es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la comarca del [[Aut Urgèl|Naut Urgèl]]. Lo caplòc es lo vilatge de Montferrer. Compren l'[[entitat municipala descentralizada]] de Vila i Vall de Castellbò, que compreniá l'anciana vila de Castellbò, amb lo sieu territòri. En [[1989]] se cambièt l'accent del nom de ''Montferrer i Castellbó''. La municipalitat de Montferrer e Castellbò es lo resultat de l'annexion a l'ancian tèrme d'Aravell de tres autres ancians tèrmes municipals. En [[1970]] annexèron a Aravell l'anciana municipalitat de Castellbò. La nòva entitat municipala, amb caplòc a Montferrer de Segre, foguèt nomenada oficialament ''Montferrer i Castellbò''. A aquela nòva entitat foguèron annexadas, en [[1972]], las municipalitats de Pallerols del Cantó e Guils del Cantó. {{entpopcat}} == Situacion == Lo tèrme municipal de Montferrer i Castellbò afronta per tot lo sector nòrd-oriental amb la municipalitat de [[les Valls de Valira]]. A orient o fa amb la municipalitat de [[la Seu d'Urgèl]], al sud e sud-èst amb lo Pla de Sants Tirs ([[Ribera d'Urgellet]]) e al sud-oèst amb lo de Noves de Segre ([[Les Valls d'Aguilar]]). A ponent termeneja amb [[Soriguera]] e [[Llavorsí]], e al nòrd amb [[Farrera]], totes eles del [[Palhars Sobeiran]]. [[File:Entitats de població de Montferrer i Castellbò.svg|thumb|centre|500px|Entitats de populacion de Montferrer i Castellbò]] ==Toponimia== ===Aravell=== La prononciacion aproximativa (per la consonanta finala) es [ara'beʎ]. Las fòrmas ancianas son ''Aravedre'' en 910, ''Heravetere'' en 947, ''Aravelle'' en 1003, 1114, ''Aravel'' en 1010, 1186, ''Aravelli'' en 1016, ''Aravell'' en 1030, etc. L'etimologia es ''aream větěrem'', « l'aira anciana, la vièlha plana de cultura ». Lo resultat èra ''*Eravere'', puèi una dissimilacion ''r-r'' > ''r-l'' menèt a ''*Eravele''; enfin per l'influéncia dels noms coma ''Urgell'', ''Orgolell'', ''Arcavell'', ''Ansovell'', lo nom passèt a ''Aravell(e)'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 215-216 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=3318</ref>. ===Montferrer=== La prononciacion es [munfe'rre] o [munfə'rre]. Las fòrmas ancianas son ''Monte ferrer'' en 1179, ''Monte ferario'' en 1184, ''Montferrer'' en 1244, ''Montfarrer, ... Montfferrer'' en 1458, etc. ''Ferrer'' ven d'un nom germanic d'òme, benlèu gotic (fòrta preséncia en Occitania e Catalonha), ''Ferhari'' que pòt formar de noms coma ''ecclesia'' o ''villa ferharionis''. L'influéncia de ''ferrum'' explica l'èrra dobla <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 213 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27198</ref>. ===Bellestar=== La prononciacion es [baʎes'ta]. Lo sens pòt èsser « estança, posicion » bèla. Çaquelà d'unis ''Bellestar'' son de corrupcions de ''Bellestall'', ambe'l dialectal ''estall'', « pargue de montanha », del prelatin ''stallo-''; coma lo mot èra vengut desuet dins lo catalan comun, foguèt cambiat en ''-estar'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 213 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7075</ref>{{,}}<ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 405 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7027</ref>. ===Castellbò=== La prononciacion es [kasteʎ'bɔ], [la 'bilə i baʎ de kasteʎ'bɔ], cap d'un vescomtat poderós. Las fòrmas ancianas son ''Castro Leoni'' en 988 e 994, ''Kastro leone'' en 1002, ''Castro leone'' en 1035, etc, ''Kastellobono'' en 1029, ''Castellbò'', al sègle XII, en 1220, 1519, etc. Lo passatge d'un a l'autre a pas d'explicacion fonetica e se lo nom d'origina aviá contengut lo nom de persona ''Leo'', ''Leonis'', o lo nom de l'animal, normalament seriá al genitiu e auriá donat ''-lleons'', ''-llons'' (cf. Vilalleons, près de [[Vic (Catalonha)|Vic]]). Un nom de [[Bigòrra]] fornís la solucion, ''Castelloubon'' (en francés). En gascon, es impossible que foguèsse ''Castellum bonum'', nimai ''C. Leone (-is)'' : ''-ll'' > ''-th'', lo nom es format per composicion ambe un nom germanic d'òme ''Leubo'', ''Leubon'', nom que foguèt lo d'un rei visigot [Liuva ?]. L'evolucion es dobla : 1) ''Castellobon'' > ''Castellbo-'' (sincòpa regulara de la vocala intèrna, que permet de conservar ''b''); 2) ''Castel-leubon'' > ''Castelle(v)on'' > ''Castell-leon'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 309-310 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13465</ref>. ===Lo Cantó=== Present dins lo nom de mai d'un vilatge. Lo còl del Cantó permet de passar de l'Urgellet a [[Sort]] sus la RN 260. Lo cantó èra lo nom del grand blòc de pèira clavat a la cima del passatge per indicar lo camin quand èra tapat per la nèu <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 247 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=12652</ref>. ===Guils (del Cantó)=== La prononciacion es ['gilz del kan'to]. Lo nom es citat ''Eguils'' mai d'un còp. Ven del latin ''equiles'', « estable de chavals, escudariá » <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 402 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=21277</ref>. ===Albet ( > Aubet)=== La prononciacion es [aw'bet]. Es atestat ''Albezed'' en 914. L'evolucion foguèt ''*Albehed'' > ''Albet''. Seriá un derivat del latin ''album'' per l'intermediari del vèrbe ''albĭcare'', « èsser blanc o i tornar » : ''*albic-ētum'' <ref name = aubet>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 83 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1140</ref>. ===Cassovall=== La terminason ''vall'' es ibèrobasca, aparentada a ''Aixirivall'', ''Xuvall'', etc. Lo primièr element es present dins [[Vall de Cardós|Cassibrós]], ''*kartze'', representat per lo basc modèrne ''hartz'', qu'a per sens « terren peirós ». Pr'aquò, ''e'' [de ''*kartze''] es labializat en ''o'' per ''v'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 302 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13393</ref>. ===Sarcèdol o Cercèdol=== Las fòrmas ancianas son ''Cercedol'' en 912 e 1043, ''Sarcedol'' en 1518. Ven de ''*Cercetŭlu'', diminutiu de ''Q(u)ercetum'' [''Quercus'' > ''Querquus'' > ''Cerquus''], « cassanha », en practica « euseda », ambe'l sufixe compausat ''-etulu'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 354 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=61754</ref>, s'agís donc d'una euseda pichona. ===Turbiàs=== La prononciacion es [tur'bias]. Las fòrmas ancianas son ''Turbiasse'' en 839, ''Turbias'' en 1029, ''Torbias'', ''Turbies'' (escriba barcelonin) en 1519, etc. Es un nom aparentat a ['turp], que representa lo basc ''itúrri-be'', « jos la font » (font = ''iturri'', jos = ''-be''). Dins ''Turbiàs'', i a tanben ''iturri-be'', ambe lo fenomèn plan conegut de ''i-'' amovible en ibèr; s'i ajusta la terminason bascoibèra ''-asse'', tanben abondosa <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 366-367 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=44976</ref>. ===Solans, Solanell=== Un solan (catalan ''solà'') es un lòc que lo sorelh i tòca a mai de moments de la jornada. Solans, atestat atal en 1241, es un plural. Solanell es al travèrs meridional del pic de Solanell (2009 m). La prononciacion es [sola'neʎ]. Las fòrmas ancianas son ''Solanello'' en 839, ''Solanela'' en 1029, ''Solanel'' en 1212. Es un diminutiu de ''Solà'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 149 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39243</ref>. ===Seix=== L'etime ''*sassio'' es una amplificacion del de ''sas'', mot indoeuropèu, celtic, ambe la terminason ''-io'', tanben indoeuropèa. I a pas de diferéncia ambe ''sas'', fòra que los ''seixos'' son al nòrd-èst de l'aira dels ''sassos'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 56-59 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37754</ref>. Veire l'explicacion, puslèu longa, a [[Sarroca de Bellera|Sas]]. ===Carmeniu=== La prononciacion es [karme'niw]. Las fòrmas ancianas son ''Kasamuniz'' en 839, ''Charamenil...Caramenil'' en 1186, ''Caramenic'' en 1189, ''Carmeniu'' en 1518. La dificultat es lo passatge de ''u'' en ''e''; es levada se ''Kasamuniz'' se legís ''*Kasaminiz'' (lo copista auriá escrit 8 pals al lòc de sèt). En catalan, un ''s'' abans consonanta sonòra se càmbia en ''r'' : ''Casam-'' > ''Carm-''. Las fòrmas en ''Cara-'' del sègle XII son una anaptixi passatgièra sul modèl de ''cargol/caragol'', ''carbassa/carabassa'', etc. La basa es un nom latin de persona, ''Minicius'', varianta de ''Minius''. L'eponime deviá èsser Lucius MINICIUS Natalis, general roman, que viviá a Barcino e ''Carmeniu'' èra una residéncia d'estiu per s'acanhardar (en latin classic, ''casa'' èra pas « ostal », mès « cabana » o « ostalon de plaser »). L'etime deviá èsser ''*Casae Miníci'' al locatiu singular o puslèu al plural ''Casis Minici'' (lo ''i'' entre doás ''s-s'' se pèrd) <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 279-280 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13080</ref>. ===Canturri=== Lo lòc es atestat en 1518 ''cortal den Canturri'' (''den'' es un parasit qu'es dins las costumas de l'escrivan). Deviá èsser ''*kanto(n)uri'', format de ''cantó'' (d'un prelatin ''cant-'', « pèira, ròca »), grand blòc de pèira, e de ''uri'', « vilatge », ambe tombada basca de ''-n-'' intervocalica. Signat J.F.C. <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 248 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=12662</ref>. ===Saulet=== Pòt venir de ''salicetum'', « lòc plantat de sauses », o de ''ipsum ilicetum'', « lòc plantat d'euses » <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 13-14 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37837</ref>, ambe article arcaïc masculin. ===Sendes=== Sendes representa ''semitas'', « viòl, caminal, pichon camin de travèrsa », al plural <ref name = aubet/> ===Sallent=== Representa un saut d'aiga. La prononciacion es [sə'ʎen] o [se'ʎen]. Citat en 1212 : ''Salent'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 21 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=36493</ref>. == Demografia == {{Demografia2| 1497=38| 1515=247| 1553=188| 1717=1181| 1787=1290| 1857=2710| 1877=2007| 1887=1670| 1900=1305| 1910=1457| 1920=1626| 1930=1534| 1940=1388| 1950=1327| 1960=1181| 1970=825| 1981=613| 1990=650| 1994=678| 1996=730| 2000=738| 2006=944| 2010=1086| 2020=1034| 2030= }} Lo primièr recensament es de 1970 après la fusion de Vila i Vall de Castellbò (creat en 1920 per fusion de Castellbò e Vall de Castellbò), Guils del Cantó, Pallarols del Cantó e Aravell. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats. {{Coord|42|20|35|N|1|25|45|E|type:city(983)_region:ES-CT|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] pm6vbbrhwxi36ez37fxa9c62jq6h4wy 0 57699 2499766 1781226 2026-05-06T06:19:33Z Alaric 506 44932 2499766 wikitext text/x-wiki {{Comuna catalana | nom comuna = Oliana | blason = | drapeau = | mapa = Localització d'Oliana respecte de l'Alt Urgell.svg | Comarca = [[Aut Urgèl]] | cp = | latitud = | longitud = | alt mej = 469 | km² = 32,38 | sens = 1949 | data-sens = 2008 | dens = 60,19 | sitweb = }} '''Oliana''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de l'[[Aut Urgèl]] ([[Catalonha (region)|Catalonha]]), que s'estend entre l'esquèrra del riu [[Segre]], entre la [[sèrra de Turp]] e lo ''congost'' dels Espluvins. Oliana es lo segond municipi en nombre d'abitants del Naut Urgèl. Lo nuclèu ancian es segut naut d'un tuc, al marge esquèrre de la larga val e al quite pè dels primièrs contrafòrts dels [[Pirenèus]]: lo massís de Sant Honorat e las Sèrras de las Canals, d'Oliana, d'Aubenç e de Turp. La vila d'Oliana es traversada per la rota [[C-14]], que jonh (pel sud) amb [[Ponts]] e amb [[la Seu d'Urgèl]] (pel Nòrd). Lo vilatge es conegut pel fach d'aculhir la palun que pòrta lo meteis nom. {{capentcat|}} {{entcat|les Anoves|21}} {{entcat|el Castell|69}} {{entcat|Oliana|1849}} |} == Situacion == Oliana se tròba al sud de la [[comarcas de Catalonha|comarca]] de l'[[Aut Urgèl]]. Limita amb la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Solsonés]] a l'èst. Al nòrd limita amb la municipalitat alturgellenc de [[Coll de Nargó]], a l'oèst amb [[Peramola]] e al sud amb [[Bassella]]. [[File:Entitats de població d'Oliana.svg|thumb|left|300px|Entitats de populacion d'Oliana]] {{Clr}} == Demografia == {{Demografia| 1497=88| 1515= | 1553=124| 1717=329| 1787=569| 1857=1140| 1877=1029| 1887=1119| 1900=986| 1910=1003| 1920=952| 1930=1038| 1940=1046| 1950=1793| 1960=1377| 1970=1793| 1981=2104| 1990=2029| 1992=2007| 1994=1953| 1996=1844| 1998=1877| 2000=1864| 2002=1870| 2004=1870| 2006=1939}} {{Coord|42|4|13|N|1|18|52|E|region:ES-CT_city(1932)|display=title}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] m7wyl1uj5ibo2megbe7fmcv6spkq4y7 2499768 2499766 2026-05-06T06:35:34Z Alaric 506 44932 2499768 wikitext text/x-wiki {{Comuna catalana | nom comuna = Oliana | blason = | drapeau = | mapa = Localització d'Oliana respecte de l'Alt Urgell.svg | Comarca = [[Aut Urgèl]] | cp = | latitud = | longitud = | alt mej = 469 | km² = 32,38 | sens = 1949 | data-sens = 2008 | dens = 60,19 | sitweb = }} '''Oliana''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de l'[[Aut Urgèl]] ([[Catalonha (region)|Catalonha]]), que s'estend entre l'esquèrra del flume [[Segre]], entre la sèrra de Turp e lo ''congost'' dels Espluvins. Oliana es lo segond municipi en nombre d'abitants del Naut Urgèl. Lo nuclèu ancian es segut naut d'un tuc, al marge esquèrre de la larga val e al quite pè dels primièrs contrafòrts dels [[Pirenèus]]: lo massís de Sant Honorat e las Sèrras de las Canals, d'Oliana, d'Aubenç e de Turp. La vila d'Oliana es traversada per la rota [[C-14]], que jonh (pel sud) amb [[Ponts]] e amb [[la Seu d'Urgèl]] (pel Nòrd). Lo vilatge es conegut pel fach d'aculhir la palun que pòrta lo meteis nom. ==Toponimia== ===Oliana=== La prononciacion es [u'lianə] a [[Cardona]], [u'liana] a [[Coll de Nargó]], [aw'liana] a [[Cabanabona]] ([[Noguera]]). <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 25-26 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28978</ref>. {{capentcat|}} {{entcat|les Anoves|13}} {{entcat|el Castell|85}} {{entcat|Oliana|1771}} |} == Situacion == Oliana se tròba al sud de la [[comarcas de Catalonha|comarca]] de l'[[Aut Urgèl]]. Limita amb la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Solsonés]] a l'èst. Al nòrd limita amb la municipalitat alturgellenc de [[Coll de Nargó]], a l'oèst amb [[Peramola]] e al sud amb [[Bassella]]. [[File:Entitats de població d'Oliana.svg|thumb|left|300px|Entitats de populacion d'Oliana]] {{Clr}} == Demografia == {{Demografia| 1497=88| 1515= | 1553=124| 1717=329| 1787=569| 1857=1140| 1877=1029| 1887=1119| 1900=986| 1910=1003| 1920=952| 1930=1038| 1940=1046| 1950=1793| 1960=1377| 1970=1793| 1981=2104| 1990=2029| 1992=2007| 1994=1953| 1996=1844| 1998=1877| 2000=1864| 2002=1870| 2004=1870| 2006=1939}} {{Coord|42|4|13|N|1|18|52|E|region:ES-CT_city(1932)|display=title}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] cxwn5it3a4og54eeemrxjt3oolv9otz 3 64888 2499754 2345236 2026-05-05T20:41:39Z Poiuytrell 61256 /* I donan fòrmas oralas de noms de comunas */ seccion nòva 2499754 wikitext text/x-wiki {{Benvenguda}} [[Utilizaire:Cedric31|Cedric31]] ([[Discussion Utilizaire:Cedric31|d]]) 5 febrièr de 2010 a 20.31 (UTC) ==Crear un article== Adieusiatz. Per crear un article sufís de picar lo títol de l'article dins la rubrica "recercar" amont a dreita de l'ecran, puèi de clicar sus lo ligam roge qu'apareis (amb lo títol de l'article), demòra pas pus qu'a redigir e enregistrar en clicar sus "salvar". Coma veses, rés de pus aisit![[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 20 febrièr de 2015 a 10.35 (UTC) == Leslie Jones == Adieu Sivadon (ès ligat damb la compnahia d'autocarris qui passa enter Agen e Nerac?) Quauques causòtas: * amb se pòt prononciar /an/ o /a'me/, ei çò qui s'apèra ua grafia englobanta * quand escrivi en lengadocian escrivi en albigés oriental e doncas escrivi "mas" (per ieu mès es mai miegjornal: Arièja, Aude...) mas rai, se t'agrada "mès"... * escrivi an e pronóncii /òu/, tanben es englobant Veses que sèm luònh (pronóncii /liònt/) del volapuc (te prusiá, benlèu?) :) Darrièra causa, soi dins una pagina de discussion, un "espaci non enciclopedic", doncas escrivi un pauc coma o sentissi, e mescli mos dos dialèctes, lo gascon de Neraqués e lo lengadocian d'Albigés. Sens tròp gafir los pòts. Quand escrivi dins los articles ensagi d'aver una escritura mai neutra, que pensi als qu'aprenon la lenga e que devon susar per comprene tota aquela diversitat :) Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 23 febrièr de 2015 a 22.41 (UTC) ==Politica e neutralitat enciclopedica== Adieu Sivadon. Dins un cas coma aquel cal demandar a un administrador de protegir (de tot lo monde) o de semi protegir(solament de las IP anonimas) l'article. Sols los administradors tenon aquel poder.[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 27 febrièr de 2016 a 11.46 (UTC) == Article Sant Gervais == Adiu "Sivadon 1949". Plan mercés per la remarca. La traduccion "Tèrraforana" seriá coma cal. A lèu. --[[Utilizaire:Espinouse|Espinouse]] ([[Discussion Utilizaire:Espinouse|d]]) 2 agost de 2016 a 10.17 (UTC) == Lagupia == Adieu Sivadon, Mercé pel trabalh de formiga sus las comunas e la toponimia. Sus las comunas que son cobèrtas per lo Top'Oc (sul site de Lo Congrès) cresi que cal utilizar la proposicion d'aquel sit per de rasons de coeréncia. Aquò empacha pas de discutir de la valor o de l'exactitud de la causida dins la seccion toponimia. Dauzat èra un nullàs en toponimia, représ per d'autres nullasses coma Morlet e Rostaing. Basta de legir la tèsi de Xavier Gouvert (se pòt trobar en linha) per o comprene. Quand disi nullàs, faguèt un trabalh sens rigor per dire d'amodolar un "diccionari" que cubrès tot lo territòri francés, sens trabalh menimós sus la microtoponimia, la diplomatica, etc. "Tout reste à faire", coma canta l'òme d'Astafòrt... Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 19 setembre de 2016 a 06.01 (UTC) :Adieu Sivadon, :Mercé per las remarcas e lo contèxte de Gouvert que coneissiái pas. Es verai que lo quite Chambon es de còps excessiu (''ah, ces bouillants et brouillons méridionaux, même en Auvergne'' ;) ). Soi tanben pas content de la pretencion uniformizatritz del CLO. Mas çò qu'es dins lo site del congrès n'es pas totjorn eissit, cresi. La toponimia es catastrofica que mancam de trabalhs serioses o accessibles (ai pas lo budgèt per me crompar los libres, fau amb çò que tròbi en linha). E sèm pas ajudats per las collectivitats que fan pas trabalhar las bonas competéncias (vejatz la carta de Gèrç / Gerç / Gers / Gèrs en gascon...) Es de tot biais un plaser de legir tas explicacions, es lo minimom que s'amerita un article sus una comuna, ne saber lo nom en occitan e lo cossí del perqué. Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 19 setembre de 2016 a 14.12 (UTC) ::Es pas jamai evident de causir... se i a una forma oficiala (conselh departamental...) cresi que cal metre en títol d'article e explicar las errors dins lo paragraf toponimia. Lagupia me va, emai gardar l'accent sus Castèth. Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 19 setembre de 2016 a 19.49 (UTC) == Novèl-Aquitèn == Adiu, Lo títol es volontari: ai creat l'article Новая Аквітанія sus la wikipèdia en bielarús classic, me l'an cambiat en Нувэль-Акітэн en me diguent que reviravan pas en bielorús los toponims estrangièrs. Aquò rai. Escota, sabi pas. Dins lo diccionari d'Ubaud, totes los toponims son en Nòu o Nòva. Piat e Couzinié (dos qu'ai a posita) an los dos mots, nòu e novèl. Vau demandar a de linguistas abans de te respondre. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 4 octobre de 2016 a 06.59 (UTC) :Se me pòdi permetre d'intervenir dins la discussion, segon la carta de Wikipèdia que foguèt votada fa qualquas annadas, seguissem las preconizacions del CLO [http://superlexic.com/revistadoc/wp-content/uploads/2013/07/Linguistica-occitana-6-CLO.pdf] (veire pagina 129), segon las qualas es ben [[Nòu Mexic]], [[Nòva York]], [[Nòva Zelanda]], ... etc Pensavi la causa aquerida. [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 4 octobre de 2016 a 10.42 (UTC) :: Lo neo-occitan, aquerit ? Tant que i a encara de monde qu'an entenduda la lenga vertadièra, non, urosament ! Es una pròva de mai que la creacion del CLO foguèt un esfòrç reaccionari per empachar la fonologia del sègle XX e lo respècte de la lenga de trebolar la rotina filologica eretada del sègle XIX e l'artificialisme dels que profitan de la marginalizacion dels parlaires per crear, per ''hubris'', una lenga dont serián los mèstres. [[Utilizaire:Sivadon 1949|Sivadon 1949]] ([[Discussion Utilizaire:Sivadon 1949|d]]) 4 octobre de 2016 a 11.01 (UTC) :::Me sembla que l’''hubris'' es pro comuna... Suau, demorem los avís. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 4 octobre de 2016 a 12.22 (UTC) ::::Sabi qu'es complicat de demorar equilibrat, entre la necessitat de preservar çò encara viu, e d'enfaciar un endeman amb aisinas per manténer la lenga... Tre lo començament de la renaissença, l'òbra de "normalizacion" o de "normativizacion" tustèt fòrt. Lo quite Mistral, dins sas òbras, restablís "paire" e "maire" del temps que los pastres e gents del mas emplegavan "pèra" e "mèra". Aquò l'avèm de pertot. La lenga a evoluït mai que jamai dempuèi dos sègles, en prene los vocables mas tanben las abituds del francés. Cresi qu'es pas pecat de retrobar una autenticitat de i a 200 ans, de quand lo mond del campèstre fasián servir la lenga cada jorn, sens influéncia del defòra. Demòri las responsas de J. Ubaud e P. Sauzet. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 4 octobre de 2016 a 15.52 (UTC) :::::Escota, t'ai donat mon idèia e cresi que b'ai fait en me basant umilament, sus la lenga autentica. L'afar de ''paire'' e de ''maire'' es quicòm mai. Ai totjorn dit ''pair'' a mon paire, jamai ''pèra''. E benlèu que Nòva Aquitània es valable à Niça, çaquelà es un pichon tròç d'Occitània, e plan luènh de Bordèu, de Pau o de Lemòtges. Mas aquò rai. Personalament, me sentirai pas obligat d'escriure ''Nòva, nava, nuèva Aquitània'', e s'aquò agrada a d'autres, è ben... Val pas lo còp de se saber mal. Tè, me caldrà contunhar l'article sus Taupiac (i a benlèu un rapòrt). Coralament. [[Utilizaire:Sivadon 1949|Sivadon 1949]] ([[Discussion Utilizaire:Sivadon 1949|d]]) 4 octobre de 2016 a 16.13 (UTC) ::::::Extrach del mail de Josiana: «La toponimia es de reveire segurament. Seguiguèri Domergue Sumien qu'impausèt mai o mens sei causidas au CLO, sens que siegon discutidas amassa. Partiguèt dau principi que "dau moment qu'avètz ren dich, es que siatz d'acòrdi" ! Es son eternau biais de foncionar per se plaçar per totei lei mejans e impausar son poder. Ren de tot aquò foguèt discutit. Auriáu degut èstre mens docila e prepausar benlèu la dobla solucion nòva~novèla. Que francament vesi pas leis arguments per escanar l'una o l'autra solucion. Ai pas de còrpus per posquer analisar se i a una diferéncia semantica possibla entre nòu/nòva e novèu/novèla... Arcaïsme ? Es l'anatèma sistematic. Totei lei toponims emplegan nòu : Castèlnòu, Nòvacèla, Pòrt Nòu per oposicion a Pòrt vièlh. Catalanisme ? L'italian emplega que Nuovo, Nuova !!" » Doncas se pòt utilizar nòva o novèla (nava, navèra, novela)... Per coeréncia, daissi Nòva e meti las variantas --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 4 octobre de 2016 a 19.29 (UTC) ::::::: È ben... es pas la pus maissanta solucion. Personalament escriurai segon çò que sabi del parlar local. [[Utilizaire:Sivadon 1949|Sivadon 1949]] ([[Discussion Utilizaire:Sivadon 1949|d]]) 4 octobre de 2016 a 19.42 (UTC) :::::::: E lo Sauzet: “« nòu » e « novèl » son de mots occitans incontestables e i aurà pas de barbarisme dins cap de cas de causida. « nòu » cobrís lo camp semantic del francés « neuf » e una part del camp de « nouveau ». Mas pas tot. Cresi pas que se diga enluòc quicòm mai que « vin novèl ». Aquò dich « Novèla Aquitània » far pensar a un autre país sonat Aquitània. E poiriá èsser lo cas amb “Nòva” prepausat. Coma “Nòva York” qu’es “una autra York” (o Eborvic J ) o la “Nòva Zelanda” qu’es una autra Zelanda.. Dins lo cas d’Aquitània, s’agís pas d’un autre país mas del meteis (largament del meteis), renovelat dins sas confinhas per l’apondeson de Lemosin e de Peitau. E es benlèu la plaça de l’adjectiu qu’es decisiva per aquel sens “Aquitània novèla” o “Aquitània nòva” : non pas un autre país, mas lo meteis país renovat o renovelat. Vertat que l’emplec maximalizat de “nòu » pòt èsser un arcaïsme o un catalanisme…. mas demòra per ieu plan suportable.” Aquí... --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 5 octobre de 2016 a 07.45 (UTC) ::::::::: Personalament, soi pas terrible en francés. Veni d'aprene, gràcias a Patric Sauzet, que cal dire « du vin neuf » ! Enfin, es atal que parla francés. As pas demandat puslèu a Rigosta, a Carbona, a Narioo, sai pas, de monde competents en lenga(s) ? E çò que ditz dins la segonda partida es una critica, justificada, de l'adjectiu « nouvelle » dins lo nom francés. Me demandi çaquelà, s'es a l'occitan de corregir l'incoëréncia o l'absurditat de las causidas oficialas en francés. [[Utilizaire:Sivadon 1949|Sivadon 1949]] ([[Discussion Utilizaire:Sivadon 1949|d]]) 5 octobre de 2016 a 14.58 (UTC) ==Pug d'Agenés== Bonjorn Sivadon. Ai cambiat lo nom [[Lo Puèg d'Agenés]] en [[Pug d'Agenés]] segon tas explicacions. Te tafures pas, preni pas aquò coma de criticas mas al contrari soi plan content qu'esclaires mon lum, subretot en toponimia qu'es un subjècte delicat, e ont fas un trabalh fòrça interessant. Wikipèdia deu estre un projècte collaboratiu, e aquí sem en plen dedins! Coralament.[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 4 octobre de 2016 a 10.32 (UTC) ==Lachamp Raphaël== Adieu Sivadon. Per [[Lachamp Raphaël]], aviái mes coma proposicion ''La Chalm de Rafèl'' en me fisant a l'omonimia amb [[La Calm]] (Avairon) e [[La Cham]] (Losera). Coma aviái pas de font escrita, aviái pas renomenat l'article. La mencion {{refnec}} es justificada, mas se pensas que val mai tornar metre lo nom francés, ai pas rés contra. Passa de Bonas fèstas! [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 27 decembre de 2016 a 18.25 (UTC) :Adiu Jiròni. Lo problèma se pausa pas, me sembla, per ''La Chalm'', un mot plan conegut dins tot lo Massís Central, qu'escrivèm atal sense tròp conéisser la prononciacion exacta. Personalament, per la comuna novèla ''Cans et Cévennes'', aprèp aver telefonat, per precaucion, al cònsol per que m'explique çò que ''Cans'' vòl dire, ai creat l'article [[Calms e Cevenas]]. Çò que se sap pas, es la fòrma que pren lo pichon nom, ''Rafèl'', ''Rafèu'', etc. Lo Tresor dau Felibritge ne parla pas. E i pensi, benlèu es pas lo pichon nom vengut de ''Raphael'', mas un autre mot, en rapòrt ambe los rafes... se ditz una atraccion paronimica, e n'i a plan mai que çò que se pensa ! Justament, en Vivarés, probable que i aviá als sègles passats mai de rafes que de Rafèls... Benlèu que soi tròp prudent... mas tant de còps òm se maina que çò que sembla logic en toponimia correspond pas a la realitat. Lo risque es de far creire al monde que « se ditz atal en occitan », perqué aprèp una error d'una persona se socializa e s'oficializa. Escriure {{refnec}} es pas brica una critica, sèrv pas qu'a avertir lo legeire que lo nom demanda una verificacion. Es inutil de tornar a la fòrma oficiala, la mencion {{refnec}} sufís. Bona fin d'annada e bonas fèstas ! [[Utilizaire:Sivadon 1949|Sivadon 1949]] ([[Discussion Utilizaire:Sivadon 1949|d]]) 27 decembre de 2016 a 19.39 (UTC) ==''Sancta Eulalia''== Adieu Sivadon, e mercé per ton messatge. Aviái pas vist encara que i aviá tanben un article d'omonimia [[Senta Aulària]]. D'efièch la situacion es pron complicada entre santa/ senta e forma sabenta Eulàlia/formas popularas Alaia, Aulalha e la metatèsi Aulària...etc, un cat i trobariá pas sos pichons. Tas explicacions me permeton d'i veire pus clar. S'ai plan comprés ton prepaus devèm reservar la forma sabenta ''Eulàlia'' a las comunas per las qualas la forma populara es pas atestada o s'es perduda. Ton idèa d'un apondon explicatiu sus l'evolucion fonetica me sembla mai que bona e necessària pels lectors, mas te prepausi en mai que fagam pas qu'una sola pagina d'omonimia per totas las formas amb mencion al començament de la Santa catolica (l'article existís pas encara) coma s'es fach dins las autras Wikipèdias. Plan segur caldrà faire de paginas redireccions que menan a aquesta mema pagina. [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 22 genièr de 2017 a 19.56 (UTC) :Adieu. Aviái fait una pagina d'omonimia pus generala per la forma sabenta [[Santa Eulàlia]], en prenent per modèl la pagina de la Wiki en anglés que detalha en particular las formas dins las autras lengas; veni d'i apondre una explicacion brèva e una redireccion cap a ta pagina d'explicas. I a tanben una pagina d'omonimia per las formas toponimicas [[Senta Eulàlia]] amb redireccion cap a [[Senta Aulària]] (forma normala en occitan). Pensi que podèm gardar las tres paginas, d'aquel biais que lo lector pica [[Senta Aulària]] [[Senta Eulàlia]], o [[Santa Eulàlia]], serà sempre entresenhat. Diga-me çò que ne'n pensas tu.[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 30 genièr de 2017 a 11.39 (UTC) == Discussions toponimicas amb Jiròni == Me pensi qu'auràs a i dire... Bonjorn https://oc.wikipedia.org/wiki/Discussion_Utilizaire:Gabones#Sent_Julian_DEU_Vendon.C3.A9s == Shafres comunaus en Lana-Grand == Segon ARNAUDIN. D'ajostar als articles de cada comuna Bonhicaires/quershadaires d’Argilosa Tripèrs d’Arjusan Rishards d’Aunèssa Vaisheraires d’Aurelhan Castanhaires de Balehada Maquinhoaires deu Barp Cauças-estronhadas de Bèilonga (?) Pisha-vin de le Bastida Argilaires de Belièt Carrejaires de Belin Cantaires de Bèrt Picaires de Biscarròsse Chancaires/heiraires de le Bohèira (gentilé : Bohèirin, Bohèiròt) JA AJOSTAT Cerilhaires de Boricòs Cintèiraires de Calen Recordaires de Campanha Guindolhaires de le Capèra Pè-negues/pèiraires de Comensac Frangèus de Cornalís Panatèrs/bondroaires d’Escorça Chaleminaires de Garenh Coarres de Garròssa Anguilaires de Gastas (gentilé : Gastèus) Sharroaires de Gujan Milhadaires de Haudoars Bandolièrs d’Igòs Palomaires/esquiroaires/esquirochaires de Labrit Marshands de pruvas de can/aulhaires de Lencoac Mossurs de Lengòssa Aücaires de Lesp’ron Mautoèrs/capetraires de Licseir Caga-lan/dançaires de Liglon Gemèrs de Linse Marcadaires de Lipostèr Biscarraires de Lugòu Hròcha-parets/chancaires de Luva (gentilé : Luvòts) Garrolaires de Mamisan Agressaires de Manòr (gentilé : Manorets) Pescaires de Melhan Agivaires de Miòs Ivronhes de Morcens Assembladaires de Mosteir Shicanures/plaitejaires deu Murèth Jogaires d’Ostens Aucheraires de Parantís Patacaires de Pissòs Tuulaires de Pontens Carrotaires de Rishèt Sacules/perligostraires/hemnaires/embraçaires de Sabras (gentilé : Sabròts, Sabrins, Sabringòts) Carboaires de Salas (gentilé : Salòts) Aunhoaires de Saunhac Pintaires de Senguinet Moinicaires deu Sent Auberjaires de Sent Magne Henejaires de Sent Pau Pregaires de Diu de Sent Perdon Chinchaires de Senta Aulàdia Biscarraires de Sèusa Rampelaires de Shos (gentilé : Shorets) Ajartaires de Sòre (gentilé : Sorets) Poloièrs de Susan Porcatèrs de Tartàs Pèugaires de la Tèsta (gentilé : Testerins) Lagostraires/abelheraires de Trensac Audiençaires de Viganon == Cassini, mèfi... == Adieu, Soi a bastir una carta istorica de las comunas d'Òlt e Garona. Pels limits ancians, i a Geoportail (carta de 1950 amb limits comunals) e lo cadastre numerizat sul sit dels archius departamentals. Ai trobada de dècas dins Cassini (al mens una) pel Temple ("sur Lot"): * reünion de "Caprasy" e "Saint-Gervais" (1839): los toponims trobats donan Saint-Caprais-du-Temple o Saint-Capraisy (Capraisy es benlèu lo nom revolucionari sens lo Sant, coma Pomponha...) * reünions de 1806: ai trobat un Sant Joan de l'Èrm ("de l'Air") e un Sant Sulpici riba Leda (Saint Sulpice de Rivel / rive Lède) que son de seccions cadastralas al Nòrd de la comuna de Vilanuèva (d'Agen / d'Òlt). Son pas tanhents al Temple, es una error. Las doas comunas son dins la lista del canton de Vilanuèva dins l’"Arrêté du 7 brumaire an 10 (29 octobre 1801) portant réduction des justices de paix du département de Lot-et-Garonne"... Cal doncas pensar a verificar... Coralament, JF --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 31 març de 2017 a 09.27 (UTC) :Mercé. Pels Sant > Sent, es notat. Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 31 març de 2017 a 11.36 (UTC) ::Sus Aineça, i a sembla agut una fusion amb "Sainte Croix des Égrons" abans 1804: https://books.google.fr/books?id=Hn2rhdAab2cC&pg=PA284&dq=canton+Eynesse+Sainte-Foy&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwjam5Kc34DTAhUBjxQKHbiaAhcQ6AEIWTAM#v=onepage&q=canton%20Eynesse%20Sainte-Foy&f=false ... Aquel libre ditz que la populacion d'Ayneça es comptada amb aquela de Senta Crotz.... --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 31 març de 2017 a 12.36 (UTC) :::Mas Senta Crotz es ara dins la comuna de [[Riucau]]... Coneissi d'exemples de comunas en mai d'un tròç dins Tarn (Vesacorb), mas me sembla luènh... --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 31 març de 2017 a 12.43 (UTC) == Vigariá == Adiu, ai vist ton comentatri. Que vòls far exactament? --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 9 de junh de de 2017 a 06.29 (UTC) ==Pouzol/Pojòl== Adieu. Es ieu qu'inicialament aviái renomenat ''[[Pouzol]]'' en Pojòl, que pensavi que derivava de puèg, e que la "z" veniá de la realizacion [dz] de la "j" en nòrd occitan. Après aver legit tas explicacions dins lo paragraf toponimia, me soi mainat qu'aquela ipotesa èra falsa doncas ai tornat metre lo nom francés en esperant melhor. S'as la possibilitat d'aver d'informacions novèlas localament es plan, veirem ben çò que ne sortís. Coralament. [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 24 de junh de de 2017 a 18.45 (UTC) ==Modèl demografia== Adiu. Mercé per aquelas informacions, d'ara endavant ensajarai d'adobar los modèls defectuoses puslèu que de los suprimir. Coralament.[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 30 de junh de de 2017 a 08.46 (UTC) ==Ferrièiras e Poçaron== Adieu Sivadon, a l'epòca m'èri fisat a aquel siti [http://www.oocities.org/toponimiaoccitana/34c.html], mas pensi qu'as rason doblament, d'un per la "e" en plaça de "de", vist que Ferrièiras e Poçaron son dos masatges distint de la comuna, e de dos per la "ç" en plaça de "ss" segon la règlas de la nòrma classica. Cresi que podem renomenar l'article [[Ferrièiras e Poçaron]]. [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 15 julhet de 2017 a 11.45 (UTC) ==Sant Estève d'Estrechós== Adieu Sivadon. Per demorar dins la region, te pòdi dire que la fòrma emplegada localament en francés es ben ''Saint-Etienne'' '''d'''' ''Estréchou'''s''''' amb una d' e la s finala prononciada. Ne pòdes trapar d'atestacion quitament escrichas, per exemple aquí [http://www.hydrogeotechnique.com/reference/confortement-berges-cledou-graissessac-st-etienne-destrechoux-34/], aquí [http://infoterre.brgm.fr/rapports/79-SGN-359-LRO.pdf]o aquí amb la s finala [https://www.myheritage.fr/names/jacques_boubals]. [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 18 julhet de 2017 a 17.33 (UTC) == [[Birac sus Trec]] == Adieussiatz, a vos legir caldriá cambiar lo títol de l'article en '''Virac'''. E ajustar (de Trec) entre parentèsis (que lo qualificatiu es recent e administratiu). Qué ne pensatz? --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 1 setembre de 2017 a 06.20 (UTC) :Adieussiatz, mercé per tot aquel trabalh. Me sembla que lo trabalh toponimic aquitan se faguèt de còps a la lèsta... Segur que cal privilegiar la forma locala, e donar la prononciacion tanben. Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 2 setembre de 2017 a 08.33 (UTC) == Bausiac o Veusiac == Adishatz, Vist sus la pagina de Pindèras, la comuna vesina de Bausiac. La dintrada de la wp ei Veusiac. D'ont vien aqueth Bausiac ? (èi aujòus vasuts a Pindèras, e autes maridats a Bausiac/Veusiac ;) ) Coraument, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 2 setembre de 2017 a 08.47 (UTC) :Me sembla que Veusiac ei dens lo lexic toponimic de l'InÒc totun. Vau cavar un chic la question. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 2 setembre de 2017 a 11.41 (UTC) ::Doncas Bausiac. Lo Boishet ei ua de las duas ancianas comunas (damb Lo Tren) qui fusionèn ende crear Bausiac en 1837. En 1857 s'i maridèn dus aujòus mens, ua gascona e un lemosin deu parçan de Miuvachas :). Vòste, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 3 setembre de 2017 a 09.47 (UTC) == Sent Pèir (de Lengon) == Adieussiatz, ai viscut a Sent Pèir ("Saint Pey") de 1974 a 1977. Lo paire trabalhava a la Pòsta de Lengon, e anavi al collègi-licèu (de la 3ena a la 1èra) a bicicleta... Lo monde de Sent Pèir disián Sent Pèir shens precision. Un còp, ne discutèri amb lo cònse (demoràvem dins l'anciana escòla, qu'un tròç servissiá d'ostal de la comuna...) que m'afortiguèt que se podiá apondre "de Langon" (en francés) per destriar del Sent Pèir "d'Aurillac" de l'autre costat de Garona... Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 14 setembre de 2017 a 07.51 (UTC) : Saint Pey de Langon es quitament dins l'index del diccionari d'Expilly (Espelit): https://books.google.fr/books?id=vgVdAAAAcAAJ&pg=PA497&lpg=PA497&dq=Saint+Pey+de+Langon&source=bl&ots=bMHuMDwtuo&sig=auwgx1W39VmOFSIaPwmqnT-QiTI&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwiRhOKm9KTWAhVIbxQKHST2BFE4ChDoAQg_MAQ#v=onepage&q=Saint%20Pey%20de%20Langon&f=false --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 14 setembre de 2017 a 14.42 (UTC) ::E tanben aicí (Saint Pey-Langon): https://books.google.fr/books?id=QaRgAAAAcAAJ&pg=PA196&lpg=PA196&dq=Saint+Pey+de+Langon&source=bl&ots=3NPthyFWPX&sig=cnlK0gNw3uml4LIdgDeklYwrdmU&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwiRhOKm9KTWAhVIbxQKHST2BFE4ChDoAQhQMAg#v=onepage&q=Saint%20Pey%20de%20Langon&f=false --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 14 setembre de 2017 a 14.53 (UTC) == Horcas == Adieu, èi vist qu'as cambiat Forcas de Garona en Horcas de Gar'''ò'''na. M'estona un pauc aquel ''ò'' de Garòna. E abans 1919, la comuna èra ''Fourques'' tot cort. Ai renomenat en Horcas de Garona (aviái pas vist lo ò abans) mas me demandi se caldriá pas metre Horcas sens precision o amb quicòm entre parentèsis (Marmandés, Garona, qué te sabi). Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 12 octobre de 2017 a 07.04 (UTC) :Adieu, me pensi de daissar Horcas tot sol e de precisar que los locals dison ''de Garòna'' en seguissent la practica oficiala francesa 'sur Garonne'. Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 12 octobre de 2017 a 09.22 (UTC) ==Bona annada plan granada e acompanhada== Adieu Sivadon, te desiri una bona annada 2018 ! [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 2 genièr de 2018 a 11.20 (UTC) Bona annada a tu! --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 2 genièr de 2018 a 18.22 (UTC) ==Modificar los ligams== Adieu Sivadon. Ai adobat ton afar, i aviá una inversion dels ligams dins las paginas Wikidata de las doas comunas, ai restablit lo bon òrdre e cresi qu'ara aquò foncciona plan. Bona jornada, a lèu.[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 7 febrièr de 2018 a 09.32 (UTC) :Plan mercés, Jiròni. O as fait plan coma cal. [[Utilizaire:Sivadon 1949|Sivadon 1949]] ([[Discussion Utilizaire:Sivadon 1949|d]]) 7 febrièr de 2018 a 11.14 (UTC) ==Projècte SYMILA== Adieu Sivadon. Te balhi aquí lo ligam d'un site que veni de descobrir e que me sembla preciós per nòstres trabalhs toponimics a la Wikipèdia. S'agís del projècte SYMILA, un trabalh menat entre autre per Patric Sauzet. I traparàs una mapa (coma la de l'IEO) amb fòrça noms de comunas (los punts d'enquèsta de l'[[Atlas Linguistique de la France|ALF]]) en occitan amb la prononciacion locala. Lo site: [http://symila.univ-tlse2.fr/alf/lieux/] [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 25 febrièr de 2018 a 20.30 (UTC) == Asenadas auvernhatas == Adieu l'òme. E òc, o ai plan vist. Ai melhorat un chic l'article "Auvergnat" en apondre de noms (Mistral, Dauzat, Bec, Chambon) e de citacions. Confèssi que soi de còps descorat, que soi ieu que creèri l'article original que mençonava la banda de Bonnaud, mas èra plan mai equilibrat. Amistat. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 25 abril de 2018 a 05.47 (UTC) ==Alancha== Adieu. Mercé per ton messatge. Veni d'escafar aquela prononciacion que me rapeli pas mai ont l'aviái pescada. Desolat, soi un pauc coma los esquiròls que perdon las avelanas qu'an amagadas! Benlèu m'èri fisat a l'article [[auvernhat]] que ditz: "Lo grop "ch" abotís a [ts] o [tʃ]" o a l'article [[Cantal (departament)]] que dona de pronciacions en ts. Coralament.[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 11 mai de 2018 a 11.25 (UTC) ==Orbiel== Adieu Sivadon. Per *Aurvièlh, pensi que m'èri fisat a la seccion etimologia de l'artcle francés [https://fr.wikipedia.org/wiki/Orbiel]. Pasmens i pas cap de referéncias dins aquel paragraf, e ton explicacion sembla fòrça pus plausibla. I a tanben lo cas del fluve [[Òrb]] dins Erau.[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 27 mai de 2018 a 11.47 (UTC) == Montoliu de Sent Bernat == Adiu, Es fach. Amistat,--— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 28 mai de 2018 a 09.32 (UTC) == Zorglub blocat == Adieu, pas grand causa a dire, en anar fintar sas contribucions sus las autras wikipèdias, me soi mainat qu'èra un autre avatar d'un troll pro conegut, Alan B/Felibre auvernhat/Taranomezin/Guiral Mars/ etc. Blocat. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 28 mai de 2018 a 15.07 (UTC) == Cubzac e sos ponts == Adieu, <br />Èi plan recebut e lejut ton email a perpaus de la wp en francés. N'ac èi pas tot comprés, mès confessi qu'èi renonciat dauvuns viatges a comprénguer la psicologia deus contributors d'aquera wikipèdia. Adara me limiti a susvelhar a quauques articles. (esites pas a m'escriure, jfb at jfblanc.eu si'n vòls discutar mai) <br />Sus la toponimia occitana en generau, i a avut ua tendéncia, enter 1880 e 1950, a hornir qualificatius en francés, sovent per esvitar omonimias totaus. L'istoric ei dens las fichas Cassini. Atau n'ei per Cubzac, qui vasot "daus Ponts" en 1885. Ne tròbi pas util de hornir lo qualificatiu si n'existèva pas avants, mès non voi pas impausar arren dens aqueth maine. Coraument, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 31 agost de 2018 a 06.22 (UTC) == La Ròcha == Adieu, es corregit, mercés. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 31 agost de 2018 a 11.37 (UTC) == Vialar e articles == Adieu, as rason, i a un manca de recèrca e de rigor. Ai vist aquò tanben del costat italian, que l'administracion italiana faguèt disaparéisser mai d'un article et que sovent, los de la Chambra d'Òc lo tornan pas. Es un trabalh sens fin, qué. Amistat. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 2 setembre de 2018 a 07.41 (UTC) == Lobèrs o Lobés (e Bernac) == Adiu. As una idèa de la prononciacion locala? Se compreni plan, la forma corrècta es '''Lobés'''. Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 7 setembre de 2018 a 05.38 (UTC) == Sent Donis e Sent Gervasi == Adiu, siás pas jamai pro long, que me cal sempre d'explics per comprene... <br />Sus Sent Donis (bulletin des lois, 1801, et lo libre/CD "Communes d'hier, communes d'aujourd'hui" (CNRS, 2003) qu'es una mena d'aujòl del sit Cassini donan plan "Saint Donis". Sul sit dels AD 33, a Camiac-Saint-Denis se pòt legir "A la Révolution, la paroisse Saint-Martin de Camiac forme la commune de Camiac et la paroisse Saint-Denis de Climat (ou de Camiac) forme la commune de Saint-Denis. En 1801, la commune de Saint-Denis est rattachée à celle de Camiac qui devient Camiac-et-Saint-Denis". L'estat civil en linha comença a l'an XII (e s'acaba en 1935). Lo registre de naissenças de 1814 pòrta lo títol "commune de Saint Denis et Camiac" mas lo primièr acte de naissença dona "Camiac et Saint Denis". Sul sit Cassini, la notícia de Saint Denis parla d'una annexion a Camiac entre 1790 e 1794... Lo plan d'assemblatge del cadastre (1813, tanben en linha) mòstra doas seccions, Camiac a l'èst e Sent Daunís a l'oèst. <br />Per Saint-Gervais, te cal anar véser lo Cadastre Napoléonien sul sit de las AD 47. Se vei plan que lo vilatge de St Gervais es al NE de la comuna, tòca tocant amb Castèlgelós. Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 17 setembre de 2018 a 05.05 (UTC) :Trobat aquò, a la pagina 30 de http://archives.cg33.fr/bibliotheque/docs/FRAD033_G_1IR_000331432.pdf : ''"fº 200. Refus à Me Arnaud de Gaufreteau, de la cure de Saint-Denis de Climat (Saint-Denis-'' :''de-Piles)..."'' Lo Climat s'aplicariá a un autre St Donís? Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 21 setembre de 2018 a 14.11 (UTC) ==Baron/Varon== Adieu Sivadon. Mercé per ton messatge, desolat de te respondre ambé un cert retard, mas aquesta passa teni fòrça pauc temps de consacrar a Wikipèdia. Per ne venir a ta question, e a la lectura del paragraf toponimia, ton ipotesi me sembla plausibla, mas mon simple punt de vista a pas granda valor toponimica! [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 23 setembre de 2018 a 16.57 (UTC) == Chabanès (Charanta) == Adieu, m'estona la causida de l'"è" per Chabanès, que me pensavi que dins lo domeni lemosin i aviá pas d'opausicion "é/è". Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 19 decembre de 2018 a 07.18 (UTC) ==Santa Julita== Adieu Sivadon e bona annada! Mercé per ton messatge, veni de far la correccion de Julieta en Julita. Per Sant Ciergue, es la forma trapada dins lo [[TDF]], benlèu una forma provençala?[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 25 genièr de 2019 a 12.41 (UTC) == Ligams == Adieu, soi d'acòrdi amb tu per los afars de comunas. Dins lo cas de Riscle, es evident que cal servar Riscle coma article principal e seguir pas la tissa de la wikipèdia en francés de crear d'articles novèls pels articles novèls. Soi pas tròp disponible d'aquesta passa, mas vau assajar de far las correccions demandadas dins la setmana. Coralament, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 9 febrièr de 2019 a 06.39 (UTC) ==Sa Còla de Lop== Adieu Sivadon, mercé per ton messatge. Ai vist tot aquò. Lo problèma, es que lo site de Laurenç Revest suls toponims dels Aups maritims que m'aviá servit de referéncia a desaparegut de la tela, es malaisit sus wikipèdia de justificar una causida sens atestacion precisa, mas bon vau tornar metre l'article salat quand meme. [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 16 febrièr de 2019 a 20.15 (UTC) :Mercé! I tanben lo cas de [[Lo Barn]] / [[So Barn]].[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 16 febrièr de 2019 a 20.41 (UTC) == Jejesga06 == Adieu Sivadon. Ai vist ton messatge. Vau fintar aquò, mas coneissi lo gus, ei de mau bailejar, me soi ja "fightat" amb el sus la wp en francés (qu'a l'epòca èra integrista mistralenc... avèm un segond Bròc...) Ai ja fachas qualques correccions sus Mandaluec. De notar que "-la-Napoule" es un apondon colonial recent (1970). Amistat. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 18 febrièr de 2019 a 10.24 (UTC) : Je vais répondre en français car je ne suis pas un fin linguiste... et surtout je ne vais pas m'épuiser à traduire dans une langue quasimorte, que j'aimerais participer à faire revivre, avec un pébron qui me traite de misérable. Je n'ai jamais été un intégriste mistralien par le passé comme le dit dans sa folie le séparatiste JF Blanc... Je m'attache simplement à respecter minutieusement les règles établies et je cherche à concilier les idées le mieux possible ! Je parlais de respecter des propos ou de traduire des parties en écriture mistralienne puisque qu'elle est mjoritairement (loin des chiffres étonnant de P. Blanchet) utilisé encore aujourd'hui en Provence (même si les mots à rallonge "encourpouracioun" vs "incorporacion", les mots écrits différemment et inutilement "nuech, nue, niue, niuech" m'épuisent). JF Blanc en a été à m'assimiler avec le Collectif Provence qui regroupe pas mal de gens du Rhône et défendant des idées inédites... Je ne suis pas rhodanien... et comme le dit un proverbe provençal "Arles en France, Aix en Provence, Nice en barbarie". Je vis entre Toulon et Nice et historiquement le Rhône (endroit où je ne vais jamais) sont les partisans des angevins (voir l'Union d'Aix). Il y a des rivalités classico-mistraliennes... J'ai toujours été partisan de l'écriture d'Honnorat (précurseur et intermédiaire entre classique et mistralien). Depuis le début, JF Blanc m'accuse à tort d'être un mistralien qui "ravage" son travail parfois inédit... Et c'est alors que j'ai constaté que JF Blanc commençait à devenir plus ouvert que j'ai fait de même. J'ai appliqué scrupuleusement l'écriture classique officielle et on continue encore à me faire des reproches... Je me prends un couteau dans le dos par quelqu'un qui n'est point Blanc. '''Argens s'écrit bien Argens en provençal classique (diccionari provençau-francés e Lo Congrès) et mistralien (Lo Tresor dau Felibritge) et non Argenç''' qui n'est ni plus, ni moins qu'un travail inédit de votre part... et interdit de la Wikipédia ! Sans parler de la carte de France retournée faite par JF Blanc... ce qui montre là encore le peu de sérieux dans le travail... à croire que lorsqu'il dit sur sa page française qu'il rédige n'importe quoi... il semble finalement ne pas plaisanter... Jironi le languedocien... qui créé des articles dans les Alpes-Maritimes sur les communes et qui en met pas mal de l'ancien comté de Provence dans l'ancien comté de Nice... A sa place je m'abstiendrais de faire la même chose entre la Guyenne et le Languedoc... ou encore de faire des reproches de pseudo expert à autrui... justement pour ne pas dire n'importe quoi. --[[Utilizaire:Jejesga06|Jejesga06]] ([[Discussion Utilizaire:Jejesga06|d]]) 20 abril de 2019 a 08.11 (UTC) == Comunas d'Occitània == Bon jorn. Me sembla util classificar las comunas occitanas jos la categoria "Comuna d'Occitània". Lo web seguent mòstra lo classament de las comunas, amb categorias e soscategorias, e me sembla que seriá utila o eliminar pas sistematicament. https://oc.wikipedia.org/wiki/Categoria:Comuna_d%27Occit%C3%A0nia Qué ne pensas? [[Utilizaire:GosGroc|GosGroc]] ([[Discussion Utilizaire:GosGroc|d]]) 1 març de 2019 a 10.30 (UTC) == Retard... == Adiu Joan Pèire, fa 3 setmanas qu'ai pas d'internet a l'ostal, se deuriá adobar uèi, poirai enfin escotar çò que me vòls far escotar... Amistat. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 25 de junh de de 2019 a 05.46 (UTC) == Anomalia foishenca == Adieu Sivadon. Compreni pas plan çò que vòls dire. Aparentament existís pas de portal País de Fois ni de portal comtat de Fois, i a solament un article [[País de Fois]] amb una redireccion dempuèi [[Comtat de Fois]]. Se voles es possible de tornar nomenar l'article en Comtat de Fois e de supprimir la redireccion?[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 14 julhet de 2019 a 17.19 (UTC) == Annulacion Lengadòc == Adieu, Sivadon. anglés: I'm curious what the reasoning was behind undoing my edit. I notice my posting of the Lengadocian dialect was incorrect, but I don't see what else was an issue. Info would be appreciated, thanks. occitan: Soi curiós de saber qual èra lo rasonament darrièr l'annulacion de ma mesa a jorn sus l'article de [[Lengadòc]]. Ai remarcat que ma mencion del dialècte lengadocian èra incorrècta, mas vesi pas d'autra problèma. Qualquas informacions serián apreciadas. Merci. Coralament, [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 18 julhet de 2019 a 03.58 (UTC). Èra una error; ai corregida la talha de la bandièra. Merci! (E tanben... Oops 😅) Coralament, [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 18 julhet de 2019 a 08.16 (UTC) ==Jusèth/Judèth== Adieu Sivadon. S'ai plan comprés, en mai d'adobar l'inversion cal renomenar Jusèth d'Aisaut en Jusèth d'Isaut? (aquò facilitariá grandament la remesa en plaça dels ligams interwiki amb Wikidata).[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 4 agost de 2019 a 18.19 (UTC) == Santa Aulalha == Adieu, finalament ai ben plan escotat aquela video, s'ausís plan lo [ʎ], Aulalha es doncas la bona grafia. Amistat --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 4 agost de 2019 a 18.42 (UTC) == Lo nom de las ''Frontinhas''... == Adieu Sivadon, Lo jornal gascon, ''Jornalet'', a un nom per las ''frontignes'': las Frontinhas. Vejatz aici: [https://www.jornalet.com/nova/8541/jornada-de-collaboracion-dels-pompiers-araneses-e-comengeses "Gasconha > Comenge > Frontinhas e Bavartés"] [https://www.jornalet.com/nova/10293/un-hialat-halhaire-en-comenge-varossa "Gasconha > Comenge > Frontinhas e Bavartés"] An tanben de mapas de las regions, sosregions, encontradas etc. d'Occitània. [https://www.jornalet.com//editorial/7560/lo-trabalh-de-recuperacion-de-las-encontradas-doccitania-contunha L'article amb las mapas de telecargar] ^Podètz los veire e m'enviar un messatge? Vòli verificar que son de bons fonts o pas. Coralament, [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 22 agost de 2019 a 06.38 (UTC) == Entre Arpitània e Occitània... (Comunas del Dalfinat sul wiki arpitan) == Adieu, Existís una categoria sul Wikipèdia arpetana amb de vilatges que pòdon èsser en Occitània o en Arpitània. Inclús de toponims de las doas lengas, que son pas aici. Qué deviam faire amb l'informacion d'aquesta Wikipèdia? La categoria amb los articles es [https://frp.wikipedia.org/wiki/Cat%C3%A8gorie:Possiblo_vel%C3%A2jo_arpetan aici]. FR: Il existe une catégorie sur le Wikipedia Arpitan avec des villages qui pourraient être soit en Occitanie, soit en Arpetania. Les toponymes des deux langues sont inclus, ce qui n'est pas le cas ici. Que devrions-nous faire avec les informations de cette Wikipedia? EN: Here exists a category on the Arpitan Wikipedia with villages which could be either in Occitania or in Arpetania. Toponyms for both languages are included, which aren't here. What should we do with the information from this Wikipedia? Coralament, [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 3 setembre de 2019 a 01.42 (UTC) Mercé per vòstra ajuda, Sivadon. Pensi que "pletout" es un mot aparentat al francés "plutôt", mas soi pas segur. Coralament, [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 3 setembre de 2019 a 07.13 (UTC) Mercé per vòstra ajuda, Sivadon. Pensi que "pletout" es un mot aparentat al francés "plutôt", mas soi pas segur. Coralament, [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 3 setembre de 2019 a 07.13 (UTC) I got "puèges" from Wiccionari's plural listed there. Comparing searches for "puègs" and "puèges" on this Wikipèdia, I thought puèges was correct, as it had more articles behind it. Apologies for the error, I should have asked first. [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 3 setembre de 2019 a 07.43 (UTC) I will try to get a hold of them. [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 3 setembre de 2019 a 07.46 (UTC) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(weurwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 9 setembre de 2019 a 16.20 (UTC) <!-- Message mandat per User:RMaung (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(weur_wps,act5)&oldid=19352920 --> ==Lhassa== Adieu Sivadon. Te veni sollicitar per una question de toponimia. Voldriái crear un article sus Lhassa la vila de Tibet. Tròbi pas cap d'atestacion en occitan per l'escriure en grafia classica. Lo francés a "Lhassa" e la màger part de las autras lengas "Lhasa". Sabi pas tròp cossí far: amb h, sens h, una s, doas s, una ç? .[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 10 setembre de 2019 a 10.51 (UTC) :Adieu e mercé per ta responsa. La pista de la transliteracion del sistèma Wylie es interessanta, mas pensavi puslèu d'ensajar de far quicòm en grafia classica. Vau esperar d'aver mai d'informacions. Benlèu dins lo diccionari ortografic de Josiana Ubaud...[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 11 setembre de 2019 a 17.56 (UTC) == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(weurwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 20 setembre de 2019 a 19.49 (UTC) <!-- Message mandat per User:RMaung (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(weur_wps,act5)&oldid=19397813 --> == Mesa a jorn de las comunas... == Adieu Sivadon, EN: As they make up a large part of the wiki, I'm trying to update as many commune-related articles as I can in a systematic way, starting with the Charanta. I'd like to know if you're interested in helping improve the accuracy, up-to-dateness and quality in that area, and if you'd like to bounce ideas, resources, and ways to accomplish that off of each other. Trying to get a few people involved, so I've already messaged a couple others. FR: Comme ils constituent une grande partie du wiki, j'essaie de mettre à jour autant d'articles que possible sur les communes de façon systématique, à commencer par la Charente. J'aimerais savoir si vous souhaitez contribuer à améliorer la précision, l'actualité et la qualité dans ce domaine, et si vous souhaitez échanger des idées, des ressources et des moyens de le réaliser les uns des autres. Amistats. [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 2 octobre de 2019 a 09.32 (UTC) == Redaccion comunas occitanas == Adiu Sivadon. Soi d'acòrd amb la presentacion que prepausas sus [[Sent Pau dei Fònts]]. Es un pauc embestiant d'aver un contributor que modifica la presentacion dels articles a son agrat, se vòls vertadièrament o evitar cal organizar un vòte per metre en plaça una forma de seguir per totes. Amicalament. [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 5 novembre de 2019 a 12.39 (UTC) Adieu e mercés per vòstre conselh, Sivadon. Ai pas lo temps pel moment de respondre a cadun de vòstres arguments. Per las datas, la forma corrècta seriá "lo 3 ''de'' decembre ''de'' 2019". Òc? Amistats. [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 3 decembre de 2019 a 20.32 (UTC) ==Riu== Adieu Sivadon e Bona Annada! Vesi qu'as cambiat lo títol de l'article Dòra(riu) en Dòra(aiga). Es ieu qu'aviai escrit l'article. Riu èra dins un sens generic (çò que confirma Lo Congrès [https://www.locongres.org/fr/applications/dicodoc-fr/dicodoc-recherche?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=683&type=oc-fr&dic%5B%5D=RBVDOF&dic%5B%5D=LAUSOF&dic%5B%5D=GRANOF&dic%5B%5D=PNSTOF&dic%5B%5D=PROVOF&dic%5B%5D=LAGAOF&q=riu&q2=&submit=Rechercher] e non pas dins lo sens d'un rèc. Auriái besonh d'un esclariment aquí dessús. En mai soi pas segur que l'usatge lingüistic en francés (lo rèc que va dins la ribièra que va dins lo fluvi que va dins la mar) siá de seguir en occitan. Autra complicacion en occitan , la ribièra designa tanben la plana alluviala![[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 11 genièr de 2020 a 20.43 (UTC) :Adieu tornarmai. Mercé per ta responsa. cresi que m'as convencut. Ai fait una pichona recerca e d'efièit Mistral dona solament ''ruisseau, courant d'eau'' per riu e per contra ''cours d'eau'' per aiga en sens secondari. Ai tanben cercat del costat de l'occitan medieval, e sembla que ja la lenga anciana fasiá, coma en francés, la diferéncia entre riu, ribièra e flume en foncion de la talha del "cors d'aiga". Aquel usatge de riu coma tèrme generic sembla recent e benlèu qu'es un catalanisme o coma o disiás d'un emplec limitat a d'unes dialèctes mas que sembla luenh d'èstre majoritari. Lo problèma es que dempuèi lo temps foguèron creada maitas categorias (Riu per país): mai de 50 amb per caduna mai d'un article! Aquò supausa un trabalh novèl: caldriá modificar la definicion de l'article [[riu]], e ensajar de tornar nomenar progressivament tot aquò de "Categoria: riu de..." en "Categoria:aiga de..." Amistats [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 13 genièr de 2020 a 13.03 (UTC) == Comptes dobles == Adieu Joan Pèire, e bona annada. Ai causit de metre la populacion totala que sembla que los autres estats de l'espaci occitan o fan (an quitament pas la nocion de "compte a despart"). En mai d'aquò, se parla pas mai oficialament de "comptes doubles" mas de "comptés à part". Las donadas de l'INSEE, las cargui "a la man" en trabalhant sus los fichièrs de tipe '''Modèl:''', la mesa a jorn es pas automatica. Se vòls la populacion municipala (autres còps "sans comptes doubles") sufís de tirar lo '''tot''' del nom del modèl. Exèmple per Agen: <nowiki>{{popfr47|001}}</nowiki> ({{popfr47|001}}) a la plaça de <nowiki>{{popfr47tot|001}}</nowiki> ({{popfr47tot|001}}). Amistat, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 18 genièr de 2020 a 12.26 (UTC) :Donadas faussas, non? Adieu, en fach lo cargament "a la man" es pas acabat. Per Dordonha, ne sèm encara a [[2015]]. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 19 genièr de 2020 a 14.06 (UTC) == Incrustacion == Adieu Joan Pèire, me podes donar un exemple de pagina amb incrustacion? Autre subjècte, sus las populacions avanci dapasseton sus las mesas a jorn. Per las seguir: https://oc.wikipedia.org/wiki/Utilizaire:Jfblanc/popstot Amistat, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 10 febrièr de 2020 a 09.44 (UTC) :Ai corregit lo Modèl:Infobox Vila Occitana. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 10 febrièr de 2020 a 10.30 (UTC) == Toponims de la Charanta Lemosina == Adieu Sivadon, '''{{en}}''': If you have time, could you check the toponyms for the articles of the Charanta Lemosina/Occitana area? Specifically I have four I'd like someone to verify: [[Aussac-Vadalle|Auçac e Vandales]]; [[Romasieras Loberc|Romasieras (e) Loberc]]; [[Le Vieux-Cérier|Lo Vielhcerier]]; and [[Vielh Rufec]]. There are others which don't match between Openstreetmap and our Wiki and sources (We mainly have two sites: lemosin.net and Cofolentés Occitan to go off of, and I suspect one of those is borrowing from the other since their names usually match), it's just that these four are within the area I've been working on, so I want to ensure some accuracy. Mercés. '''{{oc}}''': S'avètz lo temps, poiriatz verificar los toponims dels articles de la Charanta Lemosina/Occitana? Mai precisament, n'ai quatre qu'aimariái que qualqu'un verifica: [[Romasieras Loberc|Romasieras (e) Loberc]]; [[Le Vieux-Cérier|Lo Vielhcerier]]; e [[Vielh Rufec]]. N'i a d'autres que correspondon pas entre Openstreetmap, nòstre wiki e nòstras sorsas (Avèm principalament dos sits: lemosin.net e Cofolentés Occitan, e sospechi que l'un manlève a l'autre que lors noms correspondan generalament), es just qu'aqueles quatre son dins la zòna sus la quala trabalhi, doncas vòli assegurar una cèrta precision. Mercés. - [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 26 febrièr de 2020 a 05.20 (UTC) :Mercés per vòstre ajuda. Per l'article sus "Le Vieux-Cérier", vòli apondre una nòta que's benleu "(lo) Vielcerier" segon la mapa de Cassini, mencionada aqui sens l'article. Ditz que lo "e" après "Romasieras" es una opinion personala d'OpenStreetMap? O la pagina de Cofolentés / Lemosin, sens ela? Ai corregit Vielh Rufec en [[Vieux-Ruffec]]. [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 27 febrièr de 2020 a 00.46 (UTC) ::'''{{en}}''': Ara Geoccitània utiliza Openstreetmap. "bdtopoc.org" now redirects to "openstreetmap-oc.org"<ref>https://www.facebook.com/geoccitania/posts/3015995115078011</ref>, and appears to be what the IEO is now supporting - same map Geoccitania was using, just via OpenStreetMap with a different address (Veire la [https://www.facebook.com/geoccitania/ pagina sus Facebook de Geoccitània]). And I see what you mean with the December 22nd update - someone using Geoccitània only as a username??? I hadn't even noticed, so thank you for keeping that in check. I will keep ''Romasieras Loberc'' sens l'article (de Cofolentés Occitan), as I'm not sure at this stage what is from contributors and what is from Geoccitània. Also, a quick note: with English, the apostrophe goes where the missing letter is, and not the space, as the second word is the one shortened. "Do not" -> "Do n't" -> "Don't". For a compound word: "Cannot" -> "Cann't" -> "Can't". The same is true of when other sounds are cut out of a word, though this is rather old-fashioned outside of modern contractions; perhaps a way of writing when these sound changes first became evident (1550-1750): "With wand'ring steps, he approach'd."<br><br>'''{{oc}}''': Ara Geoccitània utiliza Openstreetmap. "bdtopoc.org" redirigís desenant cap a "openstreetmap-oc.org" <ref> https://www.facebook.com/geoccitania/posts/3015995115078011 </ref>, e sembla èsser çò que l'IEO pren desenant ne carga - la meteissa carta que Geoccitania utilizava, unicament via OpenStreetMap amb una adreça diferenta (Veire la [https://www.facebook.com/geoccitania/ pagina sus Facebook de Geoccitània]). E vesi çò que volètz dire amb l'actualizada del 22 de decembre - qualqu'un utilizant Geoccitània unicament coma nom d'utilizaire??? L'aviái autanplan pas remarcat, alara mercés de gardar aquò jos contraròtle. Gardarai ''Romasieras Loberc'' sens l'article (de Cofolentés Occitan), que soi pas segur a aquel estadi çò qu'es de contributeurs e çò qu'es de Geoccitània. Finalament, una nòta rapida: amb l'anglés, l'apostròf va ailà ont se tròba la letra mancanta, e non pas l'espaci, que lo segond mot es aquel acorchit. "Do not" -> "Do n't" -> "Don't". Per un mot compausat: "Cannot" -> "Cann't" -> "Can't". Lo mateis succedís quand d'autres sons son retalhats dins un mot, malgrat que siá puslèu anticada en defòra de las contraccions modèrnas; benlèu una faiçon d'escriure quand aqueles cambiaments sonòrs son venguts evidents (1550-1750): "With wand'ring steps, he approach'd."<br><br>Plan mercés. [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 27 febrièr de 2020 a 00.46 (UTC) :::Adieu encara,<br>Ai trobat [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Beaumont-du-P%C3%A9rigord_jumelage.JPG/1280px-Beaumont-du-P%C3%A9rigord_jumelage.JPG aquel imatge] per l'article [[Bèlmont (Perigòrd)]]. Quand se testifica oficialament lo nom, es segur de cambiar lo nom de l'article, non? Amistats.<br><br>[[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 28 febrièr de 2020 a 10.21 (UTC) ::::Fòra del panèl d'dintrada, l'autra sorsa qu'ai trobat a l'accent sul "è" e pas la "ò" a "Bèlmont". Tenent compte de son ortografia abituala en occitan, supausi que l'ortografia sul panèl d’dintrada es un error. Mercés.<br>[[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 28 febrièr de 2020 a 17.47 (UTC) :::::As de sorsas per las comunas de Nauta Vinhana? Lemosin.net, que utiliza lo trabalh de Yves Lavalade coma referéncia, ortografia "Mòrta Mar" per la comuna lemosina de [[Mòrtamar]] (Coma l'espaci dins La Ròcha Focaud). == Errors de tèxte sul sit... == Adieu, '''{{en}}''': I have something small to point out. The dates for June contain an error on our Wikipèdia. Look at [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Beuluec&action=history Beuluec] or any other article updated in June: "2 de junh '''''de de''''' 2011". If you could investigate, I would appreciate it. I'm not a site admin, so I asume it's something I don't have access to. Amistats. '''{{oc}}''': Ai quicòm pichon a senhalar. Las datas de junh contenon una error sus nòstra Wikipèdia. Agachatz [https://oc.wikipedia.org/w/index.php?title=Beuluec&action=history Beuluec] o tot autre article actualizats al mes de junh: "2 de junh '''''de de''''' 2011". Se podiatz enquestar, ieu vos en seriái reconeissent. Soi pas administrador del sit, doncas supausi qu'es quicòm a lo qual ai pas accès. Amistats. [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 29 febrièr de 2020 a 01.14 (UTC) Ehm...Oops. My bad ^^' [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 4 març de 2020 a 07.37 (UTC) == Lemosin == Adiu, ai vist sus l'article de St Iriès d'Aissa qu'aviás corregit glèisa en egleisa. S'escriu pas puslèu e'''s''gleisa? Amistat, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 5 març de 2020 a 11.18 (UTC) :Adiu, pensavi pas al catalan, mas sabes la disgrafia que i a dins las publicacions en lemosin tanben... Es pas grèu. Senon, vèni de reüssir a modificar lo modèl Infobox Vila Occitana: desenant es la darrièra populacion legala (via los modèls que mantèni) de las comunas qu'es afichada... Amistat, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 5 març de 2020 a 13.22 (UTC) == Qualques detalhs tecnics == Mercés, Sivadon. '''{{en}}''': I wasn't aware that the Demography model functioned differently for C. de França, as apposed to V. Occitana. I had thought Jfblanc's fixes applied to both. The red infobox, the line on the map, and the mentioning of linguistic borders and historical regions, etc. make it seem unnecessary to have a billboard at the top reading "VILA OCCITANA". The Catalan Wiki doesn't need another header saying "This is a CATALAN village!" I don't think we need to, either. It is possible to ask Jfblanc if he can make the changes to demography work for the C. de France model, as well. That's thousands of articles on France which still only go up to 2013.<br/>With the images on the left, it saves vertical space and reads just fine for me ([https://i.imgur.com/3qh3Aof.png Veire]), so I don't quite get what you mean. Could you show me what it looks like for you when images are displayed on the left?<br/>Your comment about the mayors makes sense. I know we're short on manpower, so I'll do that in the future.<br/>Removing "cap" from blason/logo also makes sense, as I noticed the extra text was there. I can make the change to the western communes soon. '''{{oc}}''': Sabiái pas sonque lo modèl demografic foncionava diferentament per C. de França, coma opausat(?) sus V. Occitana. Aviái pensat que las correccions de Jfblanc s'aplicavan als dos. L'infobox roge, la linha sus la carta, la mencion de las frontièras lingüisticas e de las regions istoricas, etc., retòrnan inutila l'afichatge d'un panèl d'afichatge naut "Vila Occitana". Lo Wiki catalan a pas besonh d'una autra entèsta disent "Es un vilatge CATALAN!" Pensi pas sonque n'ajam besonh tanpauc. Es possible de demandar a Jfblanc se pòt egalament efectuar los cambiaments de demografia per o modela C. de França. Son de milièrs d'articles sus França que remontan sonque a 2013.<br/>Amb los imatges sus l' esquerra, aquò estàlvia d'espaci vertical e se legís fòrça plan per ieu ([https://i.imgur.com/3qh3aof.png Veire]), doncas compreni pas fòrça plan çò que volètz dire. Poiriatz me mostrar a qué aquò sembla per vosautres quand los imatges son afichats a esquèrra?<br/>Vòstre comentari suls cònsols es logic. Sabi que mancam de man-d'òbra, alara o farai a l'avenir.<br/>Suprimir "cap" de blason / lògo es egalament logic, que ai remarcat que lo tèxt suplementari èra ailà. Pòdi lèu far lo cambiament dins las comunas occidentalas. Amistats. [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 24 març de 2020 a 02.16 (UTC) == Èiras e Montcube == Adiu Joan Pèire, lo cadastre ancian (1809) dels AD de las Lanas permet de traçar la frontièra. L'ai reportada sul cadastre de 1845. [[File:Èiras e Montcube.jpg|thumb]]. Amistat. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 3 abril de 2020 a 20.27 (UTC) == Re: Iniciativas personalas? == Ai apondut una demanda sus la mesa en pagina a la pagina de discussion de Nicolas Eynaud. Merces, e soi desolat. ^^' [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 17 mai de 2020 a 06.03 (UTC) Ai utilizat lo multidiccionari del Congrès per l'article, que dicha "susplombar" pel lemosin. [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 17 mai de 2020 a 13.42 (UTC) == Joan Glaudi Dinguirard == Bonjour Monsieur, Je regrette de ne savoir pas vous écrire en occitan. Je tenais à vous remercier pour la page que vous avez créée pour mon père Jean-Claude Dinguirard. Aussi, je vous informe que j'en ai créé une (sur Wikipedia en FR, merci encore aux Wikipediens qui m'ont aidé) et aussi, que l'ensemble des travaux de mon père sont désormais en ligne sur www.ethnolinguiste.org Je vous aurais bien volontiers aidé à enrichir votre belle page en Oc. mais je ne sais pas le faire. Bien cordialement, Frédéric Dinguirard --[[Utilizaire:FDinguirard|FDinguirard]] ([[Discussion Utilizaire:FDinguirard|d]]) 18 mai de 2020 a 12.26 (UTC) :Bonjour Monsieur, Banni de la Wp française, je n'ai pu vous répondre sur votre page de discussion. J'ai eu l'occasion de reconnaître les capacités, la culture ainsi que le talent littéraire de votre père en lisant deux ou trois numéros de Via Domitia. La Wp occitane devait évidemment lui consacrer un article et comme je n'avais pas beaucoup de données précises sur sa vie et son œuvre, je n'ai pu écrire grand chose. Mais enfin, il fallait bien commencer ! Bizarrement, mais en réalité tout dépend des initiatives individuelles, il n'y avait rien sur Jean Seguy et j'ai aussi traduit l'article français. Je pourrai maintenant compléter l'article sur votre père avec ce qu'il y a dans votre article. J'ai été particulièrement marqué par le n° 27 de la revue, moi qui comme beaucoup croyait en l'identité de « l'aquitain », entre guillemets parce que ce mot représente un ensemble de langues, et du proto-basque (je me souviens toutefois d'une conversation avec [[Jacques Boisgontier]] qui m'avait dit que c'était plus complexe, sans avoir le loisir de développer). J'ai pu il y a quelques années faire un article sur [[Virgilius Maro Grammaticus]], en traduisant plus ou moins adroitement l'article anglais pour l'essentiel, mais j'ai ajouté un résumé de ce que l'article ''Notes Aquitaines'' donnait des apports de Virgile, interprétés par Jean-Claude Dinguirard, à la connaissance de ce qui allait devenir la Gascogne. N'étant pas linguiste de formation, quoique ayant « du flair », je n'ai sans doute pas su tirer tout le profit souhaitable d'autres articles plus techniques... Je complèterai maintenant ma connaissance de l'œuvre de votre père grâce au site que vous avez bien voulu me faire connaître et que j'essaierai de porter à la connaissance des internautes. Bien à vous. [[Utilizaire:Sivadon 1949|Sivadon 1949]] ([[Discussion Utilizaire:Sivadon 1949|d]]) 20 mai de 2020 a 12.02 (UTC) ==Responsa Frédéric Dinguirard== Adiu Sivadon, aquò es fait , li ai daissat un messatge a sa pagina de discussion de la Wiki francesa. Amistats.[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 20 mai de 2020 a 10.55 (UTC) == Merci ! == Merci ! Je suis très touché par votre message, et heureux de lire que vous avez côtoyé les acteurs de cette école Toulousaine qui est passée comme une étoile filante. Au plaisir, Frederic D --[[Utilizaire:FDinguirard|FDinguirard]] ([[Discussion Utilizaire:FDinguirard|d]]) 21 mai de 2020 a 13.43 (UTC) == Tròtacamin == Adishatz Sivadon, 1 -Que comenci per la fin : Le "tròtacamin", qui's pòt arrevirar "trotte-chemin", qu'es lo "pipit farlouze" (<i>Anthus pratensis</i>). Aquí las mias honts : - Félix Arnaudin, Dictionnaire de la Grande-Lande, tome 2, édition établie par Jacques Boisgontier ; PNRLG (Parc Naturel Régional des Landes de Gascogne) ; éd. confluences ; 2001; p. 357 : trote-camin <tròta-camin> s.m. Trotte-chemin (pipit farlouse : <i>anthus pratensis</i>). - Francis Beigbeder, Ausèths – Les noms gascons des oiseaux sauvages, éd. Per noste & Nosauts de Bigòrra ; 1986; p. 72 : trotacamin (Gascogne Maritime). Trotte-chemin : Pipit farlouze Pipit farlouse : <i>Anthus pratensis</i>. 2 -Lo mot "autchét", qui escriverí miélher "auchèth", qu'es la fòrma emplegada tanbenh en Maransin, on es prononciat (aoutyiét) [aw'tjet], o (outyiét) [u'tjet]. Ne'vs sèi pas díser lo camin entà passar de "s/d" dinc a "ch" qui's rend adara dab un "t" molhat (ty) [tj], mes non i a guaire (fin deu sègle XIX) ques prononcièva enter "k" et "t" molhats (ky/ty) [kj/tj]. Aquí çò que disó d'aqueth fonèma lo Félix Arnaudin : « <i>Vers le Maransin et vers Sabres, même parfois à Luxey sporadiquement, tch se change en un autre son chuintant formé par le contact rapide de la partie moyenne de la langue avec le milieu du palais, et qui est, approximativement, celui d'un k uni à un y semi-voyelle, heurtant d'un seul et même choc la voyelle qui suit : aoukyét (oiseau), kyaoue (corneille). Je ne vois aucune figuration possible pour cette articulation quand elle se produit à la fin d'un mot.</i> » (Félix Arnaudin ; Chants populaires de la Grande-Lande ; tome 1; page LXVIII; édition du Parc Naturel Régional des Landes de Gascogne, 1995) Aquera prononciacion deu "ch", enter [kj] e [tj] que s'arretrobèva tanbenh en Shalòssa. Sus l'origina d'aqueth fonèma, espiatz aciu : Alain Castaignos et André Labertit, Bulletin de Borda n°503, 3ème trimestre 2011, pp.342-347 : « <i>Un relevé exhaustif des termes de son (Abbé Vincent Foix) dictionnaire signalés par le caractère typographique ¢h (trois cent trente entrées) renvoie, après analyse, à des étymons latins ou de basse latinité dans lesquels les groupes –cc- et –ct- apparaissent le plus fréquemment, quelle que soit l’aire linguistique d’où ils procèdent.</i> » p.345. O enqüèra : "Le phonème /ch/ dans l'occitan de Gascogne et dans le parler de Soustons", en linha : http://www.soustons-noms-lieux.fr/wp-content/uploads/60%20autres%20notes%20et%20publications/phoneme-ch-1-v4-130101.pdf (n'èi pas arrelejut tot açò entà espiar s'i troberatz çò que cèrcatz). 3 –Aciu, que'vs balhi ua interpretacion tota personau : l'esplic que'm sembla estar balhat dens la frasa : « lo tròtacamin qu'es l'auchèth deu teishenèr, (<u>pr'amor que</u>) se'n va a esparvolits, d'un bòrn a l'aut en cantants » "Que hè petitas voladas, d'un costat à l'aut,..." : a jo, que'm hè pensar a l'anar e tornar de la naveta deu telèr deu teishenèr. "... en cantant" : lhèu pr'amor que la naveta deu tisnèr que hasè un petit bruit qui semblèva au crit de l'ausèth ? (especulacion mia). Au plasèr, [[Utilizaire:Pdbdt|Pdbdt]] ([[Discussion Utilizaire:Pdbdt|d]]) 24 mai de 2020 a 07.50 (UTC) Que'm pensèvi plan que si aquera frasa èra dita preu Felix Arnaudin, que la troberí dens la soa òbra. Que's tròba aquí : - Félix Arnaudin, Proverbes de la Grande-Lande, édition établie et présentée par Jacques Boisgontier er Lothaire Mabru ; PNRLG (Parc Naturel Régional des Landes de Gascogne) ; éd. confluences ; 1996; p. 427 : <poem> « Le cochevis (lou trote-camin) Lou trote-camin qu'es l'autchét dou techené ; s'en ba a 'sparboulits, d'un born a l'aut, en cantan' : <i>(Biste)</i> Drap, drap, drap, drap, drap. <i>(Loun)</i> Hiu, hiu, hiu. <i>(Biste)</i> Sistét, sistét, sistét. <i>(Loun)</i> Tîîre. <i>(Tout dous [do-sol])</i> Si bos, si bos, si bos. </poem> Tr. : <i>Le cochevis est l'oiseau du tisserand ; il volète de côté et d'autre, tout en chantant :</i> (Vite) <i>"Drap, drap, drap, drap, drap."</i> (Lentement) <i>"Du fil, du fil, du fil."</i> (Vite) <i>"Corbillon, corbillon, corbillon."</i> (Lentement) <i>"Tîîre."</i> (Tout doucement [do-sol]) <i>Si tu veux, si tu veux, si tu veux."</i> » A maugrat de la traduccion balhada dens lo diccionari deu medish autor, "tròtacamin" es arrevirat aciu per "cochevis" !! [[Utilizaire:Pdbdt|Pdbdt]] ([[Discussion Utilizaire:Pdbdt|d]]) 24 mai de 2020 a 09.23 (UTC) Per "Trote-camin", lo diccionari de Vincent Foix (<i>Dictionnaire gascon-français</i>, sous la direction de Paule Bétérous, Presses Universitaires de Bordeaux, 2003, p.621), que balha : « sub. mas. Mot à mot, trotte-chemin ; oiseau : le trotte-chemin ou traquet. » [[Utilizaire:Pdbdt|Pdbdt]] ([[Discussion Utilizaire:Pdbdt|d]]) 24 mai de 2020 a 09.40 (UTC) == Tròtacamin (suite) == Bonjour et pardon je ne sais aucune des langues d'Oc. Merci pour cette enquête rondement menée. A la marge, et bien que cela ne change rien, voici quelques info. complémentaires. Dans l'édition de 1965 du Recueil des Proverbes de la Grande-Lande mis à jour par A. Dupin et J. Boisgontier, le trote-camin ne figure pas au glossaire et la formulette 189 est légèrement moins détaillée : <poem> « Lou trote-camin (l'autchét dou techené) Drap, drap, drap, drap, drap ! Hiu, hiu, hiu ! <i>(lentement)</i> Sistét, sistét, sistét ! Tire ! <i>(lentement)</i> Si bos, si bos, si bos ! <i>(doux)</i> » </poem> S'agissant de l'oiseau derrière le nom, vous relevez le Pipit farlouse et le cochevis huppé, très semblables pour un non-spécialiste à part la huppe bien sûr. L'abbé Vincent Foix évoque le traquet (œnanthe) mais celui-ci est visuellement très différent des deux premiers. Pourtant, l'abbé et Félix Arnaudin travaillaient sur le même territoire et au même moment. Dans le volume dédié à l'ornithologie de son histoire naturelle un siècle avant (1767), John Ray signale deux oiseaux très différents tous-deux appelés "Trotte-chemin" : - l'œnanthe (cul-blanc commun) est appelé "Trotte-chemin aux environs de Romorentin", p. 223 ; - le verdier à sonnette "en Sologne trotte-Chemin, à cause qu'il court assez vite quand il veut s'enfuir", p. 295 Source : https://books.google.it/books?id=GnVaAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=fr#v=onepage&q=Trotte-&f=false (Ce n'est pas rare que le même nom populaire soit donné à des espèces très différentes.) Bonne soirée, --[[Utilizaire:FDinguirard|FDinguirard]] ([[Discussion Utilizaire:FDinguirard|d]]) 25 mai de 2020 a 20.15 (UTC) :Bonjour. C'est naturellement Pdbdt qu'il faut féliciter ou remercier pour la recherche approfondie qu'il a bien voulu effectuer pour nous. Par ailleurs, le fait que vous signalez est en effet très fréquent. Moi qui ai travaillé sur les atlas linguistiques, je peux vous dire que ces complexités sémantiques s'ajoutent à toutes les autres. Bien à vous. [[Utilizaire:Sivadon 1949|Sivadon 1949]] ([[Discussion Utilizaire:Sivadon 1949|d]]) 26 mai de 2020 a 10.11 (UTC) == Universal Code of Conduct == Hi Sivadon 1949 I was asked by Wikimedia Foundation to promote this call for participation on the planned Universal Code of Conduct. Best regards --[[Utilizaire:Holder|Holder]] ([[Discussion Utilizaire:Holder|d]]) 13 agost de 2020 a 03.59 (UTC) ''Pendant plus de 19 ans, les Wikimédiens et Wikimédiennes ont travaillé ensemble pour bâtir la plus vaste ressource de connaissance libre de l’humanité. Durant cette période, nous somme passés d’un petit groupe de contributeurs à une communauté de rédacteurs, de développeurs, d’affiliés, de lecteurs, de donateurs et de partenaires. ''Cependant, nous réalisons que rester fidèle à notre objectif, celui qui est exprimé dans notre vision d’«imaginer une monde dans lequel chaque être humain peut librement partager et contribuer à la somme de tous les savoirs», nous avons encore beaucoup de travail à faire. ''Par moments, nos contributeurs et contributrices, de même que nos projets eux-mêmes, ont souffert d’un manque de normes qui non seulement nous unissent entre nous mais qui permettent de créer collaborativement un environnement où la connaissance libre peut être partagée sans crainte. Afin de nous rapprocher de cet objectif, nous devons nous assurer que toutes les personnes qui souhaitent contribuer de manière constructive sur nos plateformes se sentent à l'aise et encouragées à nous rejoindre. Nous avons besoin de normes qui peuvent aider à créer un environnement constructif et inclusif qui encourage le partage des connaissances libres. ''Au fil du temps, plusieurs échanges ont souligné la nécessité d’avoir un ensemble règles de conduite s’appliquant de manière universelle aux différentes communautés, et enfin, le Conseil de la Fondation Wikimedia a rendu publique une déclaration, promulguant de nouvelles normes pour lutter contre le harcèlement et promouvoir l'inclusivité au sein des projets.[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/May_2020_-_Board_of_Trustees_on_Healthy_Community_Culture,_Inclusivity,_and_Safe_Spaces] Le Code universel de conduite constituera un minimum de règles s’appliquant à tous les projet Wikimédia, et à nous tous, salarié(e)s et bénévoles, aux quatre coins du monde, et aura un impact sur notre travail et nos groupes, nos membres et nos projets. Il est important que nous participions tous et exprimions nos idées sur ce Code, sa nature, ce que qu’il devrait prendre en compte ou non; comment il pourrait faire croître, freiner ou aider nos groupes. ''C’est le moment d’en parler. Votre communauté fait partie du mouvement Wikimédia et votre voix compte. Pour qu’elle soit entendue, vous êtes invités à en savoir un peu plus sur le Code de conduite universel [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct] et à exprimer par écrit vos idées et réactions sur la page de discussion [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Universal_Code_of_Conduct]. Pour plus de flexibilité et pour encourager la participation dans le plus de langues possible, vous êtes chaleureusement invités à traduire la page principale du code de conduite universel dans votre langue respective [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct&language=en&action=page&filter=]. Vous et votre communauté pourrez choisir d’exprimer vos opinions dans la langue de votre projet. Par ailleurs, dans le cas où la page sur metawiki ne serait pas encore traduite dans la langue de votre projet, veuillez noter que vous êtes encouragés à répondre dans la langue de votre choix même s’il s’agit d’un fil de discussion initié en anglais sur le code de conduite universel. == Castèths Andòrta == Adiu Joan Pèire, per la populacion de las comunas delegadas existeish lo modèl popfrs##|@@@ (## = lo numèro deu departament @@@=lo còde INSEE de la comuna delegada, qui ei lo medish que l'ancin còde INSEE de la comuna). Èi corregit dens l'article sus l'ancian canton de Lengon. Amistats, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 10 setembre de 2020 a 12.08 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 25 setembre de 2020 a 18.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:Samuel (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == Rejoignez d’autres membres de la communauté Occitane == <br/>Bonjour à toutes et à tous. Pour celles et ceux qui n’ont encore jamais entendu parlé de moi, c’est normal. De fait , je viens tout récemment d’intégrer wiki media France en tant que volontaire, très heureux de pouvoir venir en aide aux projets en rapport avec la diversité linguistique. <br/>Naturellement, accroître la visibilité de l’Occitan et le nombre de contributions qui sont faits dans cette langue sur les outils développés par wiki media est l’une de nos priorités. Nous espérons ainsi soutenir et accompagner toute personne qui donne de son temps pour contribuer d’une façon ou d’une autre sur ces outils. <br/>Dans cette optique là, une première mise en contact entre vous et moi nous serait pas de refus. Si vous êtes d’accord sur le principe d’une rencontre, alors je pense qu’elle nous sera primordiale pour engager notre collaboration sur la voie que vous souhaitez lui voir prendre. Ce serai l’occasion pour moi de prendre connaissance des besoins de la communauté Occitane dans les projets de conservation de la langue et plus généralement d’énoncer quelques directives qui nous seront utiles pour la suite. Aussi, nous pourrons voir quels sont les projets qui restent à discuter avant d’être lancés, comme la mise en place de pages d’aides en Occitan sur Wikipedia et Lingua libre. <br/>A cet effet, voici un lien vers un sondage où vous pourrez y faire figurer vos préférences en termes de disponibilités. [https://framadate.org/3lrrBNpbUBqLSzve] <br/>Merci d’avance pour votre réponse, <br/>Mercé ! <br/>Bien cordialement, <br/>Nicolas Lopez de Silanes, chargé de projet diversité linguistique == Infobox == Adiu Enric, ai pas suprimida l'infobox, es l'editor visual qu'o faguèt. Lo vau corregir. Amistat. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 17 octobre de 2020 a 11.12 (UTC) == Infobox (seguida) == Adieu, sabi que i a un problèma amb las infobox. L'infobox vila occitana pren lo còde INSEE actual de la comuna e va quèrre las donadas actualizadas. Es doncas pas possible de l'utilizar per las comunas ancianas. Soi pas pro saberut en infobox per cambiar aquò. Coma me passegi d'aquesta passa dins las valadas occitanas, fau servir l'infobox "simpla" Infobox_Vila per las ancianas comunas. Ex. [[Champlàs dal Còl]]. :Te cal far servir còda= per lo còde INSEE (de la comuna delegada) e metre la populacion "a la man" amb populacion= Amistat --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 19 octobre de 2020 a 06.48 (UTC) ::Véser [[Estuçan]]... --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 19 octobre de 2020 a 07.52 (UTC) :::Adiu, avisa-te que cal utilizar annada-pop per aver un afichatge corrèct de l'annada. Ai corregit Flaujac. Amistat. --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 19 octobre de 2020 a 19.15 (UTC) ::::Adiu, ai vista la pagina de [[Senta Eulària d'Aimet]], me va, me demandi se cal pas apondre una seccion "Istòria" (província / parçan / anciana region, ancian canton ad libitum) --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 22 octobre de 2020 a 06.10 (UTC) == "Veir" nòrd-auvernhat == Adieu, Ai vist qu'avètz escrich "Veir tanben" dins vos articles en Alèir, puslèu que "Veire tanben". Es deliberat? (Anglés: I saw you've written "Veir tanben" in your Alèir articles, rather than "Veire tanben". Is this deliberate?) Coralament, [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 16 decembre de 2020 a 00.30 (UTC) == Engolmés en Dordonha == Ai utilizat [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aquitaine-Limousin-Poitou-Charentes_et_provinces.svg aquesta mapa], ont podon veire uèch comunas de Dordonha que son partidas d'Engolmés.<br/> [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 20 genièr de 2021 a 17.25 (UTC) == Lei Soliers == Adiu, sus l'istoric de las comunas de Var, los archius departamentals an fach un crane trabalh. https://archives.var.fr/article.php?laref=52&titre=districts Veiràs que se parla d'un canton "dei Soliers" e de la division de 1799 dels Soliers en 4 comunas (los 3 Soliers e La Farleda). Amistat, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 27 genièr de 2021 a 06.39 (UTC) == Provença vs. Prouvènço == Adieu, Es una lei de l'adaptacion de la grafia classica al provençal (R. Lafont, l'ortografia occitana: lo provençal): coma davant "n" l'e es forçadament dobèrta, fa pas mestièr l'accent grèu. Es una règla un pauc estranha, sabi... Amistat, --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 27 genièr de 2021 a 12.03 (UTC) ==Referéncia insufisenta== Adieu Sivadon. Ai fargat un modèl {{refins}}, vesi que n'auràs besonh! Amicalament. [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 1 març de 2021 a 19.51 (UTC) == Inconsciéncia == Adieu, Ai vist aquò. Compreni mal que Openstreetmap dona "Lo Frainet d'Oisens" (sic) (https://openstreetmap-oc.org/). Coneissi qualque monde en Briançonés, los vau contactar. Amistat --— [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 8 març de 2021 a 09.23 (UTC) ==Comunas gasconas e pas bearnesa del 64== Adiu Sivadon. Sai pas se foguèt vertadièrament una decision collectiva, me rapeli pas mai. D'efièch [[Gestars]] sembla ben èsser estat occitanofòna (al mens dins lo passat) que i nasquèt l'escrivan [[Joan de Gastellú-Sabalòt]] ( descrit coma bearnés). Pr’aquò per simplificar e evitar de crear una categoria novèla - Bearn essent en Gasconha - benlèu seriá pus simple de modificar la categoria "Comunas deus Pirenèus Atlantics en Bearn" en "Bascoat e Comunas deus Pirenèus Atlantics en Gasconha" o " Comunas deus Pirenèus Atlantics en Occitània". Autra causa, ai remarcat que sovent per las comunas de Bascoat, es pas fach mencion dins l'introduccion ni del departament, ni de la region francesa; en tot èsser militant pensi que podèm pas defugir aquelas informacions a Wikipèdia se volèm un minimun de seriós. Amistat. [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 20 març de 2021 a 12.38 (UTC) :Mercé per las explicacions! Cresi que soi tombat dins un travèrs d'occitanista amator de tot considerar jos l'aspècte lingüistic. Efectivament las causas son pus complicadas qu'aquò e la causida de tres categorias sembla pus adeqüata. [[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 20 març de 2021 a 20.22 (UTC) == Toponimia dels païses occitans == Adissiatz, Ai vist qu'utilizàvetz la ''Toponymie des pays occitans'' (per B. Boyrie-Fénié e J.-J. Fénié) coma sorsa per vòstres articles. S'avètz encara lo libre, seriatz-vos prèst a m'ajudar a verificar las comunas de Tiernés amb? Las comunas los mai dificils a verificar son [[Palladuc]], [[Paslières]], [[Puy-Guillaume]], [[Ris (Puèi Domat)|Ris]] e [[La Monnerie-le-Montel]], mas [[Arconsat]], [[Aubusson-d'Auvergne]], [[Augerolles]], [[Escotós]] (o, possiblament segon la toponimia, ''Escoton''), [[Lachaux]], [[La Renadiá]], [[Santa Agata (Puèi Domat)|Santa Agata]] e [[Sant Flor (Puèi Domat)|Sant Flor]] son egalament rars dins las atestacions. Totjorn en òc, [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 8 abril de 2021 a 20.33 (UTC) == Nom de Sent Antèma... == En 2018, lo nom de l'article Saint-Anthème ven [[Sent Antèma]] segon lo nom de BDTopÒc. Pènsi qu'es erronèu pr'amor que l'etimologia es sant ''Anthelmus'' (En òc Antèlm, Antèlme, Antelme (e benleu Antelm), Antèume, Anteume...) e es atestat en catalan jol nom de ''Sant Antelmes'' dins l'Atlàs Universal Catalan segon lo wiki. Pènsi que la forma probabla es un dels quatres en -l-; la prononciacion sul wiki arpitan sèmbla èsser 'na transcripcion de la forma de l'IEO pr'amor que cita pas cap de sorsa. Demandi a ChrisPtDe (autor de l'article arpitan) se sap d'ont ven la prononciacion. Poscatz demandar tanben a qualqu'un que poiriá verificar la prononciacion occitana per tal que poscam metre 'na grafia corrècta? Amicalament, [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 23 abril de 2021 a 07.46 (UTC) == Toponimia de Cantal == Adissiatz Sivadon, Pel nom ''[[La Folhada de Vesia]]'', ai trobat las atestacions ancianas. ''Lacapelle-en-Vézie'' en francés abans 1932 per la comuna (nom del capluòc). Soi segur que "La Folhada" es corrècta segon las atestacions, mas "La Capèla" es mai complicada. Los toponims istorics (latin, occitan, francés - Exemples de ''Vesian'' fins a 1649; ''d'en'' en 1339 e 1540 e possible pels noms latins mai vièlhs) e occitans modèrnes sul wiki français e Bdtopoc suggerisson l'ortografia "La Capèla d'En Vesian" (e donc "La Folhada d'En Vesian" per la comuna). Qué pensatz? [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 5 mai de 2021 a 04.51 (UTC) :Mercé Sivadon ^u^. E òc, es pas facil amb la pandemia. Ai escrich una enquèsta a [http://www.lafeuillade-en-vezie.fr/ l'ostal de comuna] se la prononciacion es coneguda. M'espèri pas a çò qu'aquò siá conegut sens parlar dirèctament als abitants mai annadits, mas aquò val la pena d'ensajar.<br>Sa pagina d'istòria confirma que lo nom ven del nòble ''Vézian''. A la meteissa pagina, lo gentilici ancian es de l'occitan: ''fouliado''.<br>"Davalada" es "autona", òc? Coma "fall" als EU (supausadament de "fall of the leaf", lit. "tombada de la fuèlha") per "autumn"? [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 6 mai de 2021 a 06.21 (UTC) ::{{oc}}: Avètz mencionat la baissa de la qualitat de vos ausidors... Quand interrogatz las gents sus las prononciacions a l'avenidor, poiriá egalament valer la pena d'enregistrar de son. Vos o la comunitat podètz puèi lo corregir mai tard, e—se vos desiratz—aver los fichièrs àudio amb la prononciacion sus la pagina de Wikipèdia.<br>Amistats, [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 21 mai de 2021 a 07.53 (UTC) ::{{en}}: You mentioned falling hearing quality... When you ask people about pronunciations in the future, it might be worth recording audio as well. You or the community can then correct it later, and—if you're willing—have the audio files with the pronunciation on the Wikipedia page.<br>Amistats, [[Utilizaire:BrennodAloisi|BrennodAloisi]] ([[Discussion Utilizaire:BrennodAloisi|d]]) 21 mai de 2021 a 07.53 (UTC) == Categorias == Salut, pardonne moi mais je ne parle pas l'occitain. J'ai noté que [Categoria:Mantenença Wikipèdia] devrait peut-etre recategorisé sous [Categoria:Espaci Wikipèdia]. Si tu peut parles-en avec les administrateurs. Saluts, --[[Utilizaire:Ciaurlec|Ciaurlec]] ([[Discussion Utilizaire:Ciaurlec|d]]) 5 junh de 2021 a 18.14 (UTC) :Mercès e bon vèspre!--[[Utilizaire:Ciaurlec|Ciaurlec]] ([[Discussion Utilizaire:Ciaurlec|d]]) 5 junh de 2021 a 19.45 (UTC) ==Noms en -uéjol, -òjol, -euge en auvernat== Adiu Sivadon, Fas un polit trabalh sus las etimologias. Grands mercés. Gaita acò: https://www.persee.fr/docAsPDF/rea_0035-2004_1930_num_32_2_2570.pdf == I donan fòrmas oralas de noms de comunas == Dins las autras enquestas del sit, per comunas o gropes de comunas tanben devon interrogar suls noms dels lòcs. [[Utilizaire:Poiuytrell|Poiuytrell]] ([[Discussion Utilizaire:Poiuytrell|d]]) 5 mai de 2026 a 20.41 (UTC) 11gdl9cd7hw4x8328q84z3fv9h0h14p 0 65761 2499771 2492334 2026-05-06T08:30:38Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499771 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Bussiera de Dun | nom2 = ''Bussière-Dunoise'' | imatge = Église_Saint_Symphorien.JPG | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | ist = {{Lemosin}} | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | insee = 23036 | cònsol = Jean-Pierre Grimaud | mandat = [[2014]]-[[2020]] | intercom = [[Comunautat d'aglomeracion dau Grand Garait|CC dau Grand Garait]] | longitud = 1.76333333333 | latitud = 46.2597222222 | alt mini = 324 | alt maxi = 615 | km² = 41.13 | gentilici = bussieraud, bussierauda |}} '''Bussiera de Dun''' (''Bussière-Dunoise'' en [[francés]]) es una [[comuna]] d'[[Occitània]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]], situada dins lo País [[Dunés]] e la [[Nauta Marcha]]; es administrada per lo [[Departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. == Geografia == {{...}} === Comunas vesinas === <div style="position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Bussiera de Dun]] '''Bussiera de Dun'''}} {{Image label|x=0.381336085624|y=0.242383252542|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 633 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Sepise (Dun)|Sent Sepise]] <br>(5,0 km)}}}} {{Image label|x=0.544856864757|y=0.178673247509|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 606 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Cela de Dun]] <br>(5,6 km)}}}} {{Image label|x=0.481813278284|y=0.858755679723|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1855 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Sent Vauric]] <br>(6,1 km)}}}} {{Image label|x=0.807107372771|y=0.258121183856|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 215 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Borg d'Hem]] <br>(6,5 km)}}}} {{Image label|x=0.138212916212|y=0.628115976796|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 267 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Fleurac (Cruesa)|Fleurac]] <br>(6,9 km)}}}} {{Image label|x=0.966184590313|y=0.444230655468|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 562 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Anzesme]] <br>(7,8 km)}}}} </div><br clear=left> ==Toponimia== Bussiera ven dau latin ''buxaria'', format de ''buxus'', lo buis, e dau sufixe ''-aria'', luec (luòc) ente i a beucòp de buis (bois, beneit, ausanier, rampam...) <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 92, a ''Boissière (La)''</ref>. Una atestacion anciana es ''Buxeria Dunensis'' vers 1315. Lo buis se plai sus un sòu calcari o marca una ocupacion anciana e, eventualament en [[Lemosin]], daus sites arqueologics gallo-romans <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 163</ref>. ==Istòria== Bussiera de Dun absorbís entre 1790 e 1794, ''Les Hommes de la Chapelle'' (nom francés) e ''Les Serfs de Dun'' (nom francés); coma i a pas de donadas demograficas, sembla qu'aquelas comunitats èron recensadas ambe Bussiera tanleu lo recensament de 1793<ref>http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=6372</ref>. ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23036 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jean-Pierre Grimaud<ref>http://www.creuse.gouv.fr/content/download/5171/36801/file/Maires%202014.pdf</ref>|Partit=divers esquèrra |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Georges Aupetit |Partit=divers drecha |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee=23036 |1793=2192 |1800=2138 |1806=2014 |1821=2556 |1831=2811 |1836=2930 |1841=2830 |1846=2876 |1851=3034 |1856=2910 |1861=2906 |1866=2869 |1872=2767 |1876=2763 |1881=2781 |1886=2942 |1891=2926 |1896=2824 |1901=2835 |1906=2781 |1911=2721 |1921=2303 |1926=2240 |1931=2162 |1936=2029 |1946=1870 |1954=1706 |1962=1634 |1968=1470 |1975=1329 |1982=1247 |1990=1139 |1999=1098 |2006=1099 |2008=1105 |2011=1057 |2013=1015 |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|036}} abitants. ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] 5l27l3h9lmp4ykjq10qwqg05dw28z4s 0 74060 2499767 2216039 2026-05-06T06:33:03Z JackyM59 60827 Photograph updated 2499767 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nom2=Cantin | nomcomuna =Cantin | lògo= | imatge= Mairie de Cantin.jpg | descripcion=Comuna | escut=Blason de la ville de Cantin (59) Nord-France.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Douai|Douai]] | canton=[[Canton d'Arleux|Arleux]] | sitweb= | cp=59169 | insee =59126 | cònsol = Christian Courtecuisse | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Cantinois, Cantinoises (en [[francés]]) |alt mej= |longitud=3.12666666667 |latitud=50.31 | alt mini =37 | alt maxi =76 | km² =9.32 }} '''Cantin''' es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Nòrd (departament)|Nòrd]] e de la region del [[Nòrd-Pas de Calais]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} Situat sus la RD 643 (Ex RN 43) en connectant [[#Dotar]] a [[Cambrai]] Canten a traversat pel [[Canal de la Sens&eacute;e]] desservant l'anciana cimentera. {{Original|fr}} Situé sur la RD 643 (Ex RN 43) reliant [[Douai]] à [[Cambrai]] Cantin est traversé par le [[Canal de la Sensée]] desservant l'ancienne cimenterie. ==Istòria== {{Apertium|fr}} * En 1065, Cawentin apareis en la charte de restauracion de la [[abbaye de Hasnon]] e lo vilatge es de n&ograve;u citat l'an 1079, en lo t&iacute;tol de fondacion de la [[abbaye de Anchin]]. G&eacute;rard II, avesque de [[Cambrai]] e [[Arras]], dona la curaci&oacute; de Canten a la abbaye #que la conserva fins a la Revolucion. * En [[1109]], lo quatren abb&eacute; de Anchin erigeix Canten dins vila. Los dons dels senhors successius permeton al abbaye de Anchin e de Flines d'&egrave;sser caduna proprietaris de domenis rics e estenduts sul territ&ograve;ri de Canten. Los ch&acirc;telains de #Dotar son los primi&egrave;rs senhors coneguts. * En [[1285]], un ereti&egrave;r d'aquel ostal, Jehan, chevalier de Boutier, #qu'a egalament lo fief de [[Hamel (N&ograve;rd)|Hamel]], pren lo nom de Canten. * A partir de [[1247]], los Cantinois benefician d'una lei en definint los sieus dreches e los sieus devers, dicha "lei de Canten". * En [[1350]], la distincion passa a la familha de Wastines, a aquela de [[Halluin]] l'an 1360, a las de Allennes cap a 1500 e a las Dion a partir de 1512. Lo vilatge a incendiat per Fran&ccedil;ois E{{er}} del temps que trav&egrave;rsa tota la region a la fin 1521. La distincion a vendut al Caudron, rentiers de #Dotar, en 1677. Apr&egrave;s div&egrave;rses rescats a atribuit l'an 1721 a un membre de l'illustra familha de R&eacute;my, la una de las mai ancianas de #Dotar. Lo territ&ograve;ri de Flesqui&egrave;res a apondut a aquel de Canten, situat en Flandre wallonne abans la Revolucion ; lo p&ograve;ble, #que s'estend dintre Cantatz e Arleux, fasi&aacute; per endavant partida de l'Enaut. Teatre de violentes afrontaments a {{la s-|XVIII|e}}, Flesqui&egrave;res i auri&aacute; apertengut a santa Aldegonde, fondatritz de la [[abbaye de Maubeuge]] e a #&egrave;sser rasat l'an 1793. {{Original|fr}} * En 1065, Cawentin apparaît dans la charte de restauration de l'[[abbaye de Hasnon]] et le village est de nouveau cité en 1079, dans le titre de fondation de l'[[abbaye d'Anchin]]. Gérard II, évêque de [[Cambrai]] et [[Arras]], donne la cure de Cantin à l'abbaye qui la conserve jusqu'à la Révolution. * En [[1109]], le quatrième abbé d'Anchin érige Cantin en ville. Les dons des seigneurs successifs permettent à l'abbaye d'Anchin et de Flines d'être chacune propriétaires de domaines riches et étendus sur le territoire de Cantin. Les châtelains de Douai sont les premiers seigneurs connus. * En [[1285]], un héritier de cette maison, Jehan, chevalier de Boutier, qui tient également le fief d'[[Hamel (Nòrd)|Hamel]], prend le nom de Cantin. * À partir de [[1247]], les Cantinois bénéficient d'une loi définissant leurs droits et leurs devoirs, dite "loi de Cantin". * En [[1350]], la seigneurie passe à la famille de Wastines, à celle de [[Halluin]] en 1360, aux d'Allennes vers 1500 et aux Dion à partir de 1512. Le village est incendié par François I{{er}} alors qu'il traverse toute la région à la fin 1521. La seigneurie est vendue au Caudron, rentiers de Douai, en 1677. Après plusieurs rachats elle est attribuée en 1721 à un membre de l'illustre famille de Rémy, l'une des plus anciennes de Douai. Le territoire de Flesquières est ajouté à celui de Cantin, situé en Flandre wallonne avant la Révolution ; le village, qui s'étend entre Cantin et Arleux, faisait auparavant partie du Hainaut. Théâtre de violents affrontements au {{s-|XVIII|e}}, Flesquières aurait appartenu à sainte Aldegonde, fondatrice de l'[[abbaye de Maubeuge]] et a été rasé en 1793. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=59126 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Christian Courtecuisse |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=59126 |1793=560 |1800=593 |1806=645 |1821=725 |1831=806 |1836=806 |1841=832 |1846=853 |1851=864 |1856=928 |1861=968 |1866=1038 |1872=1015 |1876=1016 |1881=977 |1886=937 |1891=891 |1896=890 |1901=897 |1906=851 |1911=865 |1921=743 |1926=953 |1931=904 |1936=897 |1946=836 |1954=837 |1962=912 |1968=1246 |1975=1395 |1982=1397 |1990=1373 |1999=1328 |2004= |2005= |2006=1446 |2007=1449 |2008=1452 |2009=1463 |cassini=6835 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =59126 }} [[Categoria:Comuna del Nòrd]] 1u92hbns0s78uwzyzhmf9rctkxsz7lf 10 75151 2499733 2499687 2026-05-05T16:11:37Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2499733 wikitext text/x-wiki {{Metapaleta de navigacion | modèl = Comunas dau Puèi de Doma<!-- de modificar pas --> | tematica = Geografia | carta = oc | estiltítol = {{Geografia|coloroc}} | títol = [[imatge:Flag of Occitania (with star).svg|30px]] {{Títolcolor|oc|Comunas dau Puèi de Doma|Comunas}} dau {{Títolcolor|oc|Puèi de Doma}}</br><small>(comunas actualas, ''nom o prononciacion de verifiar'') </small> | lista1 = [[Achiac]]{{·}} [[l-Aiat de Siula]]{{·}} [[Aidac]]{{·}} [[Anzac e le Luguet]]{{·}} [[Ardes de Cosa]]{{·}} [[Arlhenc]]{{·}} [[l-Ermenc]]{{·}} ''[[Ars daus Favets]]''{{·}} [[Artona]]{{·}} [[Aubèira]]{{·}} [[Aubiac]]{{·}} [[Aubuçon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Augeiròlas]]{{·}} [[Aulhac e Flac]]{{·}} [[Aunac (Puèi de Doma)|Aunac]]{{·}} [[Aunhac]]{{·}} [[Aurèira]]{{·}} [[Ausac e la Combèla]]{{·}} [[Ausèla]]{{·}} [[Autesac]]{{·}} [[Avèsa]]{{·}} [[Bàfia]]{{·}} [[Banhòus d'Artensa]]{{·}} [[Bançac]]{{·}} [[Bergona (Puèi de Doma)|Bergona]]{{·}} [[Bertinhac]]{{·}} [[Bas e Lesat]]{{·}} [[Bèça e Sent Anastese]]{{·}} [[Bèlluòc (Puèi de Doma)|Bèlluòc ]]{{·}} [[Bessiòu]]{{·}} [[Beurèiras]]{{·}} [[Biaumont]]{{·}} [[Biaumont de Randans]]{{·}} [[Biauregard]]{{·}} [[Biauregard e Vendom]]{{·}} [[Bilhòm]]{{·}} [[Bioulet]]{{·}} [[Blanzac (Puèi de Doma)|Blanzac]]{{·}} [[Blòt la Glèisa]]{{·}} [[Bode]]{{·}} [[Bonjac]]{{·}} [[La Borbola]]{{·}} [[Le Borg Lastic]]{{·}} [[Le Borg Sent Bonet]]{{·}} [[Bòrsa (Puèi de Doma)|Bòrsa]]{{·}} [[Bòrt de l'Estanh]]{{·}} [[Bosèi]]{{·}} [[Braçac de las Minas]]{{·}} [[Brenac (Puèi de Doma)|Brenac]]{{·}} [[Brifònt]]{{·}} [[Le Bròc]]{{·}} [[Bromont]]{{·}} [[Le Bruelh de Cosa]]{{·}} [[Le Brugeiron]]{{·}} [[Bulhon]]{{·}} [[Bussèiras (Puèi de Doma)|Bussèiras]]{{·}} [[Bussièra]]{{·}} [[Bussièra de Montagut]]{{·}} [[Cebasac]]{{·}} [[Ceissac]]{{·}} ''[[La Cèla (Puèi de Doma)|La Cèla]]''{{·}} [[Cèla]]{{·}} [[La Celeta (Puèi de Doma)|La Celeta]]{{·}} [[Celuele e La Motada]]{{·}} [[Chabralòcha]]{{·}} [[Chadalèu]]{{·}} [[Chasluç de Lembron]]{{·}} [[Chambalèira]]{{·}} [[Chambon de Dolòra]]{{·}} [[Chambon (Puèi de Doma)|Chambon]]{{·}} [[Champanhac le Joine]]{{·}} [[Champelhs]]{{·}} [[Champestèiras]]{{·}} [[Champs (Puèi de Doma)|Champs]]{{·}} [[Chanac e la Motèira]]{{·}} [[Chanonac]]{{·}} [[Chapdes Biaufòrt]]{{·}} [[La Chapèla Anhon]]{{·}} [[La Chapèla e Marcoça]]{{·}} [[La Chapèla d'Içon]]{{·}} [[Chapas (Puèi de Doma)|Chapas]]{{·}} [[Chatusac]]{{·}} [[Charbonèir]]{{·}} [[Charbonèiras de Varenas]]{{·}} [[Charbonèiras las Vèlhas]]{{·}} [[Charençac]]{{·}} [[Charnac]]{{·}} [[Chas (Puèi de Doma)|Chas]]{{·}} [[Chassanhas (Puèi de Doma)|Chassanhas]]{{·}} [[Chastres]]{{·}} [[Chastiau de Char]]{{·}} [[Chastèugai]]{{·}} [[Chastaunòu]]{{·}} [[Chasteladon]]{{·}} [[Chastauguion]]{{·}} [[La Chalm (Puèi de Doma)|La Chalm]]{{·}} [[Chaumont le Borg]]{{·}} [[Chauriac]]{{·}} ''[[Chavarós]]''{{·}} [[Le Chèir de Mòrja]]{{·}} [[Chidrac]]{{·}} [[Cistèrnas e la Forèst]]{{·}} [[Clamençac]]{{·}} [[Clarlende]]{{·}} '''[[Clarmont-Ferrand]]'''{{·}} [[Colanjas]]{{·}} [[Combralha (Puèi de Doma)|Combralha]]{{·}} [[Combronde]]{{·}} [[Compens]]{{·}} [[Condat en Combralha]]{{·}} [[Condat de Boissèir]]{{·}} [[Coren (Puèi de Doma)|Coren]]{{·}} [[Cosde]]{{·}} [[Corgolh]]{{·}} [[Cornòl]]{{·}} [[Cornon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Corpèira]]{{·}} [[Le Crest]]{{·}} [[Cravent e la Vena]]{{·}} [[Cròs la Tartèira]]{{·}} [[La Crosilha (Auvèrnha)|La Crosilha]]{{·}} [[Culhac]]{{·}} [[Cunlhac]]{{·}} [[Dausat de Vodabla]]{{·}} [[Davaiac]]{{·}} [[Domesas]]{{·}} [[Dauranjas]]{{·}} [[Dorat (Puèi de Doma)|Dorat]]{{·}} [[Dòra (Comuna)|Dòra]]{{·}} [[Durminhac]]{{·}} [[Durtòu]]{{·}} [[Eschandalís]]{{·}} [[Efiat]]{{·}} [[Egliòlas]]{{·}} [[Embèrt]]{{·}} [[Las Encisas]]{{·}} [[Nasac]]{{·}} [[Entonh]]{{·}} [[Entraigas (Puèi de Doma)|Entraigas]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Escotaon]]{{·}} [[Espinassa (Puèi de Doma)|Espinassa]]{{·}} [[Espinchaum]]{{·}} [[Pirac]]{{·}} [[Estanduelh]]{{·}} [[v-Èstelh]]{{·}} [[Eume la Glèisa]]{{·}} [[Faiet le Chastèl]]{{·}} [[Le Faiet e Ronaias]]{{·}} [[v-Ais la Faieta]]{{·}} [[Farnoòl]]{{·}} [[La Fàuria]]{{·}} [[Fornòus]]{{·}} [[Gila]]{{·}} [[Gerzac]]{{·}} [[Giac]]{{·}} [[Ginhac de Lembron]]{{·}} [[Gimiaus de Limanha]]{{·}} [[Glainas e Montagut]]{{·}} [[Glèisanuèva d'Entraigas]]{{·}} [[Glèisanòva daus Liards]]{{·}} [[Glenuèva de Bilhòm]]{{·}} [[La Gaudivèla]]{{·}} [[La Gotèla]]{{·}} [[Gotièra]]{{·}} [[Grandairòls]]{{·}} [[Grandriu]]{{·}} [[Grandvau]]{{·}} [[Guiparsa]]{{·}} [[Ios]]{{·}}[[Sartiaus]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Jòb (Puèi de Doma)|Jòb]]{{·}} [[Jausarens]]{{·}} [[Jausa]]{{·}} [[Gimiaus (sud Puèi de Doma)]]{{·}} [[La Beceta]]{{·}} [[La Chaum]]{{·}} [[La Mòngia]]{{·}} [[Landònha]]{{·}} [[Peirosa (Puèi de Doma)|Peirosa]]{{·}} [[Las (Puèi de Doma)|Las]]{{·}} [[La Cuelha]]{{·}} [[La Ròda]]{{·}} [[Lastic (Puèi de Doma)|Lastic]]{{·}} [[Lende]]{{·}} [[Lentin]]{{·}} [[Lesós]]{{·}} [[Limons]]{{·}} [[Lessuele]]{{·}} [[Lobairac]]{{·}} [[Lodeça]]{{·}} ''[[Lussat (Puèi de Doma)|Lussat]]''{{·}} [[Nudilhac]]{{·}} [[Madriac]]{{·}} [[Malausat]]{{·}} [[Malintrat]]{{·}} [[Manluòc]]{{·}} [[Manzac]]{{·}} [[Maarat]]{{·}} [[Marcilhac (Puèi de Doma)|Marcilhac]]{{·}} [[Maruègel]]{{·}} [[Maringue]]{{·}} [[Marçac de Liuradés]]{{·}} [[Marçac de Limanha]]{{·}} ''[[Las Matres d'Artèira]]''{{·}} [[Las Matres de Vaira]]{{·}} [[Las Matres de Mòrja]]{{·}} [[Mausun]]{{·}} [[Mèiras]]{{·}} [[Masaias]]{{·}} [[Masoiras]]{{·}} [[Medeiròlas]]{{·}} [[Melhau]]{{·}} [[Menat]]{{·}} [[Menestròu]]{{·}} [[Mecés]]{{·}} [[Mesèc e Dalet]]{{·}} [[Milaflors]]{{·}} [[Mirmont]]{{·}} [[Maiçac (Puèi de Doma)|Maiçac]]{{·}} [[Le Monestèir]]{{·}} [[La Moneiriá e le Montelh]]{{·}} [[Mons (Puèi de Doma)|Mons]]{{·}} [[Montagut de Combralha]]{{·}} [[Montagut le Blanc]]{{·}} [[Montcèl]]{{·}} [[Boenhs]]{{·}} [[Le Montelh Dejalat]]{{·}} [[Montfermin]]{{·}} [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]]{{·}} [[Montpencèir]]{{·}} [[Montpeirós (Puèi de Doma)|Montpeirós]]{{·}} [[Mauriac (Puèi de Doma)|Mauriac]]{{·}} ''[[Moruelh]]''{{·}} [[Mausac (Puèi de Doma)|Mausac]]{{·}} [[Murat e le Caire]]{{·}} [[Muròu]]{{·}} [[Nabosac]]{{·}} [[Neironde]]{{·}} [[Neschèirs]]{{·}} [[Nuèglèisa]]{{·}} [[Nuèviala]]{{·}} [[Noalhac (Puèi de Doma)|Noalhac]]{{·}} [[Noanenc]]{{·}} [[Lenede e Orsonede]]{{·}} [[Nòucèla]]{{·}} [[Orbi]]{{·}} [[Olèirgues]]{{·}} [[Olèis]]{{·}} [[Oumet]]{{·}} [[Orbelh]]{{·}} [[Orcet]]{{·}} [[Orsinas]]{{·}} [[l-Orcivau]]{{·}} [[v-Orlhac]]{{·}} [[Paladun]]{{·}} [[Pardinas]]{{·}} [[Parent (Puèi de Doma)|Parent]]{{·}} [[Parentinhac]]{{·}} [[Palhèiras]]{{·}} ''[[Pairinhac de Sarlhève]]''{{·}} [[Pairinhac d'Alèir]]{{·}} [[Perpesac]]{{·}} [[Perèirs]]{{·}} [[Peschadoiras]]{{·}} [[Pailèiras]]{{·}} [[Pessat e Vianuèva ]]{{·}} [[Picharanda]]{{·}} [[Pinhòus]]{{·}} [[Punçac]]{{·}} [[Plausac]]{{·}} [[Pont dau Chastèl]]{{·}} [[Pontaumeur]]{{·}} [[Pontgibaud]]{{·}} ''[[Posòus]]''{{·}} [[Los Pradaus]]{{·}} [[Pronsat]]{{·}} [[Prondinas]]{{·}} [[Provelèiras]]{{·}} [[Puèi Guilhame]]{{·}} [[Le Puèi Sent Gulmèir]]{{·}} [[Le Quartièr]]{{·}} [[Cuelha]]{{·}} [[Randans]]{{·}} [[Ravèl]]{{·}} [[Reinhat]]{{·}} [[La Renaudiá]]{{·}} [[Rentèiras]]{{·}} [[Reconçac]]{{·}} [[Riòm]]{{·}} [[Ris (Puèi de Doma)|Ris]]{{·}} [[La Ròcha Blancha]]{{·}} [[Ròcha Ciarla e Lacmaira]]{{·}} [[Ròcha Dagol]]{{·}} [[Ròchafòrt (Puèi de Doma)|Ròchafòrt]]{{·}} [[La Ròcha Nèira]]{{·}} [[Romanhac]]{{·}} [[Roiac]]{{·}} [[Le Sandre]]{{·}} [[Seirac]]{{·}} [[Salhens]]{{·}} [[Selhòus]]{{·}} [[Sent Agolin]]{{·}} [[Sent Alire d'Arlhenc]]{{·}} [[Sent Alèire de la Montanha]]{{·}} [[Sent Amanç de Ròcha Savina]]{{·}} [[Sent Amanç de Talende]]{{·}} [[Sent André]]{{·}} [[Sent Angèl]]{{·}} [[Sent Anteni]]{{·}} [[Sent Avit (Puèi de Doma)|Sent Avit]]{{·}} [[Sent Babèl]]{{·}} [[Sent Bausirí]]{{·}} [[Sent Bonet dau Chastèl]]{{·}} ''[[Sent Bonet d'Alèir]]''{{·}} [[Sent Bonet de l-Orcivau]]{{·}} [[Sent Bonet de Riòm]]{{·}} [[Sent Ciargue]]{{·}} [[Sent Clamenç]]{{·}} [[Sent Clamenç de Valòrga]]{{·}} [[Sent Denís de Combarnasat]]{{·}} [[Sant Dièir]]{{·}} [[Sent Dire]]{{·}} [[Sant Donat (Puèi de Doma)|Sant Donat]]{{·}} [[Senta Aga]]{{·}} [[Senta Catarina]]{{·}} [[Senta Cristina]]{{·}} [[Sent Eloè de la Glacèira]]{{·}} [[Sent Al]]{{·}} [[Sent Estiène daus Champs]]{{·}} [[Sent Tiène d'Içon]]{{·}} [[Sent Ferriòu]]{{·}} [[Sent Floret]]{{·}} [[Sant Flor (Puèi de Doma)|Sant Flor]]{{·}} [[Sent Ginès de Champanèlas]]{{·}} [[Sant Ginès (Artensa)]]{{·}} [[Sent Genès de Retz]]{{·}} [[Sent Ginès e La Torreta]]{{·}} [[Sent Jòrge de Monts]]{{·}} [[Sent Jòrge d'Alèir]]{{·}} [[Sent German de Lembron]]{{·}} [[Sent German l'Èrm]]{{·}} [[Sent German de l-Armenc]]{{·}} [[Sent Gervais d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Gervais de Maimont]]{{·}} [[Sent Gervasi de Lembron|Sent Gervasi]]{{·}} [[Sent Eren]]{{·}} [[Sent Alari (Puèi de Doma)|Sent Alari]]{{·}} [[Lac Roi]]{{·}} ''[[Sent Alari daus Monges]]''{{·}} [[Centinhat]]{{·}} [[Sent Jaque d'Emburs]]{{·}} [[Sent Jau (Puèi de Doma)|Sent Jau]]{{·}}[[Sent Jan de las Olèiras]]{{·}} [[Sent Jan d'Uers]]{{·}} [[Sent Joan en Vau]]{{·}} [[Sent Joan Degolaci]]{{·}} [[Sent Júrian de Copelh]]{{·}} [[Sent Jurian]]{{·}} [[Sant Jólian e Puèi l'Avèsa]]{{·}} [[Sent Just de Bàfia]]{{·}} [[Sent Laure]]{{·}} [[Sent Manhièr]]{{·}} [[Sent Martin daus Òumes]]{{·}} [[Sent Martin daus Plans]]{{·}} [[v-Olèiras]]{{·}} [[Sent Mausirí]]{{·}} [[Sent Mauïse]]{{·}} [[Sent Miòu]]{{·}} [[Sent Netère]]{{·}} [[Sent Ors (Puèi de Doma)|Sent Ors]]{{·}} [[Sent Pardol (Puèi de Doma)|Sent Pardol]]{{·}} [[Longprat]]{{·}} [[Chès Pèire]]{{·}} [[Sent Pèire dau Chastèl]]{{·}} [[Sent Piare Ròcha]]{{·}} [[Sent Prièit de Bramafam]]{{·}} [[Sent Prièit daus Champs]]{{·}} [[Sent Quentin de Sausselenjas]]{{·}} ''[[Sent Quentin de Siula]]''{{·}} [[Sent Ramèi de Blòt]]{{·}} [[Sent Ramire de Charnhac]]{{·}} [[Sant Ramèi]]{{·}} [[Sant Roman (Puèi de Doma)|Sant Roman]]{{·}} [[Sent Sandol]]{{·}} [[Sent Sadornin (Puèi de Doma)|Sent Sadornin]]{{·}} [[Sent Sauve d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Sauvador (Puèi de Doma)|Sent Sauvador]]{{·}} [[Sent Saupesi]]{{·}} [[Sent Sauvèstre]]{{·}} [[Sent Victor de la Ribèira]]{{·}} [[Sant Victor de Montvianés]]{{·}} [[Sent Vincent (Puèi de Doma)|Sent Vincent]]{{·}} [[Sent Igòni]]{{·}} [[Saledas]]{{·}} [[Sardon]]{{·}} [[Sauset le Freid]]{{·}} ''[[Sauret e Becèrva]]''{{·}} [[Sauriás]]{{·}} [[Sauvanhac (Puèi de Doma)|Sauvanhac]]{{·}} [[Sauvanhac e Senta Matra]]{{·}} [[Saussanjas]]{{·}} [[La Sauvetat (Puèi de Doma)|La Sauvetat]]{{·}} [[Sauviat]]{{·}} [[Sausselenjas]]{{·}} [[Savena]]{{·}} [[Saiat]]{{·}} [[Sermention]]{{·}} ''[[Cervant (Puèi de Doma)|Cervant]]''{{·}} [[Seschala]]{{·}} [[Cinglas]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Solanhac (Puèi de Doma)|Solanhac]]{{·}} [[Sugèiras]]{{·}} [[Surat (Puèi de Doma)|Surat]]{{·}} [[Talende]]{{·}} [[Tauvas]]{{·}} [[Telhede]]{{·}} [[Telhet (Puèi de Doma)|Telhet]]{{·}} [[Ternant las Aigas]]{{·}} [[Tièrn]]{{·}} [[Teulèiras]]{{·}} [[Turet]]{{·}} [[Tòrtabèça]]{{·}} [[La Tor (Puèi de Doma)|La Tor]]{{·}} [[Tors (Puèi de Doma)|Tors]]{{·}} [[Torzèl e Rongèiras]]{{·}} [[Tralaiga]]{{·}} [[Tramolha Sent Lop]]{{·}} [[Tresiu]]{{·}} [[Içon]]{{·}} [[Vaira e Monton]]{{·}}[[Le Bosc Belet]]{{·}} [[La Civèira]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Varenas de Mòrja]]{{·}} [[Varenas d'Içon]]{{·}} [[Vasselh]]{{·}} [[Vençat]]{{·}} [[Verjac]]{{·}} [[Le Vernet e Chamiana]]{{·}} [[Le Vernet Senta Margaida]]{{·}} [[Vernuejol]]{{·}} [[Verninas]]{{·}} [[Veirèiras (Puèi de Doma)|Veirèiras]]{{·}} [[Vartaison]]{{·}} [[Vertolaia]]{{·}} [[La Còmta]]{{·}} [[Vichelh]]{{·}} [[Vialanòva de Lembron]]{{·}} ''[[Vialanòva daus Cèrvs]]''{{·}} [[Vialassenja]]{{·}} [[Vinzèla]]{{·}} [[Virlada]]{{·}} [[Viscomtat]]{{·}} [[Vitrac (Puèi de Doma)|Vitrac]]{{·}} [[Vairòus]]{{·}} [[Vodabla]]{{·}} [[Voenc]]{{·}} [[Volaure]]{{·}} [[La Chapèla de Volaure]]{{·}} [[Vorvic]]{{·}} [[Ironde e Beron]]{{·}} [[La Torreta]] }} <noinclude>[[Categoria:Modèl de navigacion de comunas de França|Puèi de Doma]]</noinclude> 1xdhk16x9koek8o65y5r1mu71khs55d 2499738 2499733 2026-05-05T16:33:02Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2499738 wikitext text/x-wiki {{Metapaleta de navigacion | modèl = Comunas dau Puèi de Doma<!-- de modificar pas --> | tematica = Geografia | carta = oc | estiltítol = {{Geografia|coloroc}} | títol = [[imatge:Flag of Occitania (with star).svg|30px]] {{Títolcolor|oc|Comunas dau Puèi de Doma|Comunas}} dau {{Títolcolor|oc|Puèi de Doma}}</br><small>(comunas actualas, ''nom o prononciacion de verifiar'') </small> | lista1 = [[Achiac]]{{·}} [[l-Aiat de Siula]]{{·}} [[Aidac]]{{·}} [[Anzac e le Luguet]]{{·}} [[Ardes de Cosa]]{{·}} [[Arlhenc]]{{·}} [[l-Ermenc]]{{·}} ''[[Ars daus Favets]]''{{·}} [[Artona]]{{·}} [[Aubèira]]{{·}} [[Aubiac]]{{·}} [[Aubuçon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Augeiròlas]]{{·}} [[Aulhac e Flac]]{{·}} [[Aunac (Puèi de Doma)|Aunac]]{{·}} [[Aunhac]]{{·}} [[Aurèira]]{{·}} [[Ausac e la Combèla]]{{·}} [[Ausèla]]{{·}} [[Autesac]]{{·}} [[Avèsa]]{{·}} [[Bàfia]]{{·}} [[Banhòus d'Artensa]]{{·}} [[Bançac]]{{·}} [[Bergona (Puèi de Doma)|Bergona]]{{·}} [[Bertinhac]]{{·}} [[Bas e Lesat]]{{·}} [[Bèça e Sent Anastese]]{{·}} [[Bèlluòc (Puèi de Doma)|Bèlluòc ]]{{·}} [[Bessiòu]]{{·}} [[Beurèiras]]{{·}} [[Biaumont]]{{·}} [[Biaumont de Randans]]{{·}} [[Biauregard]]{{·}} [[Biauregard e Vendom]]{{·}} [[Bilhòm]]{{·}} [[Bioulet]]{{·}} [[Blanzac (Puèi de Doma)|Blanzac]]{{·}} [[Blòt la Glèisa]]{{·}} [[Bode]]{{·}} [[Bonjac]]{{·}} [[La Borbola]]{{·}} [[Le Borg Lastic]]{{·}} [[Le Borg Sent Bonet]]{{·}} [[Bòrsa (Puèi de Doma)|Bòrsa]]{{·}} [[Bòrt de l'Estanh]]{{·}} [[Bosèi]]{{·}} [[Braçac de las Minas]]{{·}} [[Brenac (Puèi de Doma)|Brenac]]{{·}} [[Brifònt]]{{·}} [[Le Bròc]]{{·}} [[Bromont]]{{·}} [[Le Bruelh de Cosa]]{{·}} [[Le Brugeiron]]{{·}} [[Bulhon]]{{·}} [[Bussèiras (Puèi de Doma)|Bussèiras]]{{·}} [[Bussièra]]{{·}} [[Bussièra de Montagut]]{{·}} [[Cebasac]]{{·}} [[Ceissac]]{{·}} ''[[La Cèla (Puèi de Doma)|La Cèla]]''{{·}} [[Cèla]]{{·}} [[La Celeta (Puèi de Doma)|La Celeta]]{{·}} [[Celuele e La Motada]]{{·}} [[Chabralòcha]]{{·}} [[Chadalèu]]{{·}} [[Chasluç de Lembron]]{{·}} [[Chambalèira]]{{·}} [[Chambon de Dolòra]]{{·}} [[Chambon (Puèi de Doma)|Chambon]]{{·}} [[Champanhac le Joine]]{{·}} [[Champelhs]]{{·}} [[Champestèiras]]{{·}} [[Champs (Puèi de Doma)|Champs]]{{·}} [[Chanac e la Motèira]]{{·}} [[Chanonac]]{{·}} [[Chapdes Biaufòrt]]{{·}} [[La Chapèla Anhon]]{{·}} [[La Chapèla e Marcoça]]{{·}} [[La Chapèla d'Içon]]{{·}} [[Chapas (Puèi de Doma)|Chapas]]{{·}} [[Chatusac]]{{·}} [[Charbonèir]]{{·}} [[Charbonèiras de Varenas]]{{·}} [[Charbonèiras las Vèlhas]]{{·}} [[Charençac]]{{·}} [[Charnac]]{{·}} [[Chas (Puèi de Doma)|Chas]]{{·}} [[Chassanhas (Puèi de Doma)|Chassanhas]]{{·}} [[Chastres]]{{·}} [[Chastiau de Char]]{{·}} [[Chastèugai]]{{·}} [[Chastaunòu]]{{·}} [[Chasteladon]]{{·}} [[Chastauguion]]{{·}} [[La Chalm (Puèi de Doma)|La Chalm]]{{·}} [[Chaumont le Borg]]{{·}} [[Chauriac]]{{·}} ''[[Chavarós]]''{{·}} [[Le Chèir de Mòrja]]{{·}} [[Chidrac]]{{·}} [[Cistèrnas e la Forèst]]{{·}} [[Clamençac]]{{·}} [[Clarlende]]{{·}} '''[[Clarmont-Ferrand]]'''{{·}} [[Colanjas]]{{·}} [[Combralha (Puèi de Doma)|Combralha]]{{·}} [[Combronde]]{{·}} [[Compens]]{{·}} [[Condat en Combralha]]{{·}} [[Condat de Boissèir]]{{·}} [[Coren (Puèi de Doma)|Coren]]{{·}} [[Cosde]]{{·}} [[Corgolh]]{{·}} [[Cornòl]]{{·}} [[Cornon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Corpèira]]{{·}} [[Le Crest]]{{·}} [[Cravent e la Vena]]{{·}} [[Cròs la Tartèira]]{{·}} [[La Crosilha (Auvèrnha)|La Crosilha]]{{·}} [[Culhac]]{{·}} [[Cunlhac]]{{·}} [[Dausat de Vodabla]]{{·}} [[Davaiac]]{{·}} [[Domesas]]{{·}} [[Dauranjas]]{{·}} [[Dorat (Puèi de Doma)|Dorat]]{{·}} [[Dòra (Comuna)|Dòra]]{{·}} [[Durminhac]]{{·}} [[Durtòu]]{{·}} [[Eschandalís]]{{·}} [[Efiat]]{{·}} [[Egliòlas]]{{·}} [[Embèrt]]{{·}} [[Las Encisas]]{{·}} [[Nasac]]{{·}} [[Entonh]]{{·}} [[Entraigas (Puèi de Doma)|Entraigas]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Escotaon]]{{·}} [[Espinassa (Puèi de Doma)|Espinassa]]{{·}} [[Espinchaum]]{{·}} [[Pirac]]{{·}} [[Estanduelh]]{{·}} [[v-Èstelh]]{{·}} [[Eume la Glèisa]]{{·}} [[Faiet le Chastèl]]{{·}} [[Le Faiet e Ronaias]]{{·}} [[v-Ais la Faieta]]{{·}} [[Farnoòl]]{{·}} [[La Fàuria]]{{·}} [[Fornòus]]{{·}} [[Gila]]{{·}} [[Gerzac]]{{·}} [[Giac]]{{·}} [[Ginhac de Lembron]]{{·}} [[Gimiaus de Limanha]]{{·}} [[Glainas e Montagut]]{{·}} [[Glèisanuèva d'Entraigas]]{{·}} [[Glèisanòva daus Liards]]{{·}} [[Glenuèva de Bilhòm]]{{·}} [[La Gaudivèla]]{{·}} [[La Gotèla]]{{·}} [[Gotièra]]{{·}} [[Grandairòls]]{{·}} [[Grandriu]]{{·}} [[Grandvau]]{{·}} [[Guiparsa]]{{·}} [[Ios]]{{·}}[[Sartiaus]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Jòb (Puèi de Doma)|Jòb]]{{·}} [[Jausarens]]{{·}} [[Jausa]]{{·}} [[Gimiaus (sud Puèi de Doma)]]{{·}} [[La Beceta]]{{·}} [[La Chaum]]{{·}} [[La Mòngia]]{{·}} [[Landònha]]{{·}} [[Peirosa (Puèi de Doma)|Peirosa]]{{·}} [[Las (Puèi de Doma)|Las]]{{·}} [[La Cuelha]]{{·}} [[La Ròda]]{{·}} [[Lastic (Puèi de Doma)|Lastic]]{{·}} [[Lende]]{{·}} [[Lentin]]{{·}} [[Lesós]]{{·}} [[Limons]]{{·}} [[Lessuele]]{{·}} [[Lobairac]]{{·}} [[Lodeça]]{{·}} ''[[Lussat (Puèi de Doma)|Lussat]]''{{·}} [[Nudilhac]]{{·}} [[Madriac]]{{·}} [[Malausat]]{{·}} [[Malintrat]]{{·}} [[Manluòc]]{{·}} [[Manzac]]{{·}} [[Maarat]]{{·}} [[Marcilhac (Puèi de Doma)|Marcilhac]]{{·}} [[Maruègel]]{{·}} [[Maringue]]{{·}} [[Marçac de Liuradés]]{{·}} [[Marçac de Limanha]]{{·}} ''[[Las Matres d'Artèira]]''{{·}} [[Las Matres de Vaira]]{{·}} [[Las Matres de Mòrja]]{{·}} [[Mausun]]{{·}} [[Mèiras]]{{·}} [[Masaias]]{{·}} [[Masoiras]]{{·}} [[Medeiròlas]]{{·}} [[Melhau]]{{·}} [[Menat]]{{·}} [[Menestròu]]{{·}} [[Mecés]]{{·}} [[Mesèc e Dalet]]{{·}} [[Milaflors]]{{·}} [[Mirmont]]{{·}} [[Maiçac (Puèi de Doma)|Maiçac]]{{·}} [[Le Monestèir]]{{·}} [[La Moneiriá e le Montelh]]{{·}} [[Mons (Puèi de Doma)|Mons]]{{·}} [[Montagut de Combralha]]{{·}} [[Montagut le Blanc]]{{·}} [[Montcèl]]{{·}} [[Boenhs]]{{·}} [[Le Montelh Dejalat]]{{·}} [[Montfermin]]{{·}} [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]]{{·}} [[Montpencèir]]{{·}} [[Montpeirós (Puèi de Doma)|Montpeirós]]{{·}} [[Mauriac (Puèi de Doma)|Mauriac]]{{·}} ''[[Moruelh]]''{{·}} [[Mausac (Puèi de Doma)|Mausac]]{{·}} [[Murat e le Caire]]{{·}} [[Muròu]]{{·}} [[Nabosac]]{{·}} [[Neironde]]{{·}} [[Neschèirs]]{{·}} [[Nuèglèisa]]{{·}} [[Nuèviala]]{{·}} [[Noalhac (Puèi de Doma)|Noalhac]]{{·}} [[Noanenc]]{{·}} [[Lenede e Orsonede]]{{·}} [[Nòucèla]]{{·}} [[Orbi]]{{·}} [[Olèirgues]]{{·}} [[Olèis]]{{·}} [[Oumet]]{{·}} [[Orbelh]]{{·}} [[Orcet]]{{·}} [[Orsinas]]{{·}} [[l-Orcivau]]{{·}} [[v-Orlhac]]{{·}} [[Paladun]]{{·}} [[Pardinas]]{{·}} [[Parent (Puèi de Doma)|Parent]]{{·}} [[Parentinhac]]{{·}} [[Palhèiras]]{{·}} ''[[Pairinhac de Sarlhève]]''{{·}} [[Pairinhac d'Alèir]]{{·}} [[Perpesac]]{{·}} [[Perèirs]]{{·}} [[Peschadoiras]]{{·}} [[Pailèiras]]{{·}} [[Pessat e Vianuèva ]]{{·}} [[Picharanda]]{{·}} [[Pinhòus]]{{·}} [[Punçac]]{{·}} [[Plausac]]{{·}} [[Pònt dau Chastèl]]{{·}} [[Pontaumeur]]{{·}} [[Pontgibaud]]{{·}} ''[[Posòus]]''{{·}} [[Los Pradaus]]{{·}} [[Pronsat]]{{·}} [[Prondinas]]{{·}} [[Provelèiras]]{{·}} [[Puèi Guilhame]]{{·}} [[Le Puèi Sent Gulmèir]]{{·}} [[Le Quartièr]]{{·}} [[Cuelha]]{{·}} [[Randans]]{{·}} [[Ravèl]]{{·}} [[Reinhat]]{{·}} [[La Renaudiá]]{{·}} [[Rentèiras]]{{·}} [[Reconçac]]{{·}} [[Riòm]]{{·}} [[Ris (Puèi de Doma)|Ris]]{{·}} [[La Ròcha Blancha]]{{·}} [[Ròcha Ciarla e Lacmaira]]{{·}} [[Ròcha Dagol]]{{·}} [[Ròchafòrt (Puèi de Doma)|Ròchafòrt]]{{·}} [[La Ròcha Nèira]]{{·}} [[Romanhac]]{{·}} [[Roiac]]{{·}} [[Le Sandre]]{{·}} [[Seirac]]{{·}} [[Salhens]]{{·}} [[Selhòus]]{{·}} [[Sent Agolin]]{{·}} [[Sent Alire d'Arlhenc]]{{·}} [[Sent Alèire de la Montanha]]{{·}} [[Sent Amanç de Ròcha Savina]]{{·}} [[Sent Amanç de Talende]]{{·}} [[Sent André]]{{·}} [[Sent Angèl]]{{·}} [[Sent Anteni]]{{·}} [[Sent Avit (Puèi de Doma)|Sent Avit]]{{·}} [[Sent Babèl]]{{·}} [[Sent Bausirí]]{{·}} [[Sent Bonet dau Chastèl]]{{·}} ''[[Sent Bonet d'Alèir]]''{{·}} [[Sent Bonet de l-Orcivau]]{{·}} [[Sent Bonet de Riòm]]{{·}} [[Sent Ciargue]]{{·}} [[Sent Clamenç]]{{·}} [[Sent Clamenç de Valòrga]]{{·}} [[Sent Denís de Combarnasat]]{{·}} [[Sant Dièir]]{{·}} [[Sent Dire]]{{·}} [[Sant Donat (Puèi de Doma)|Sant Donat]]{{·}} [[Senta Aga]]{{·}} [[Senta Catarina]]{{·}} [[Senta Cristina]]{{·}} [[Sent Eloè de la Glacèira]]{{·}} [[Sent Al]]{{·}} [[Sent Estiène daus Champs]]{{·}} [[Sent Tiène d'Içon]]{{·}} [[Sent Ferriòu]]{{·}} [[Sent Floret]]{{·}} [[Sant Flor (Puèi de Doma)|Sant Flor]]{{·}} [[Sent Ginès de Champanèlas]]{{·}} [[Sant Ginès (Artensa)]]{{·}} [[Sent Genès de Retz]]{{·}} [[Sent Ginès e La Torreta]]{{·}} [[Sent Jòrge de Monts]]{{·}} [[Sent Jòrge d'Alèir]]{{·}} [[Sent German de Lembron]]{{·}} [[Sent German l'Èrm]]{{·}} [[Sent German de l-Armenc]]{{·}} [[Sent Gervais d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Gervais de Maimont]]{{·}} [[Sent Gervasi de Lembron|Sent Gervasi]]{{·}} [[Sent Eren]]{{·}} [[Sent Alari (Puèi de Doma)|Sent Alari]]{{·}} [[Lac Roi]]{{·}} ''[[Sent Alari daus Monges]]''{{·}} [[Centinhat]]{{·}} [[Sent Jaque d'Emburs]]{{·}} [[Sent Jau (Puèi de Doma)|Sent Jau]]{{·}}[[Sent Jan de las Olèiras]]{{·}} [[Sent Jan d'Uers]]{{·}} [[Sent Joan en Vau]]{{·}} [[Sent Joan Degolaci]]{{·}} [[Sent Júrian de Copelh]]{{·}} [[Sent Jurian]]{{·}} [[Sant Jólian e Puèi l'Avèsa]]{{·}} [[Sent Just de Bàfia]]{{·}} [[Sent Laure]]{{·}} [[Sent Manhièr]]{{·}} [[Sent Martin daus Òumes]]{{·}} [[Sent Martin daus Plans]]{{·}} [[v-Olèiras]]{{·}} [[Sent Mausirí]]{{·}} [[Sent Mauïse]]{{·}} [[Sent Miòu]]{{·}} [[Sent Netère]]{{·}} [[Sent Ors (Puèi de Doma)|Sent Ors]]{{·}} [[Sent Pardol (Puèi de Doma)|Sent Pardol]]{{·}} [[Longprat]]{{·}} [[Chès Pèire]]{{·}} [[Sent Pèire dau Chastèl]]{{·}} [[Sent Piare Ròcha]]{{·}} [[Sent Prièit de Bramafam]]{{·}} [[Sent Prièit daus Champs]]{{·}} [[Sent Quentin de Sausselenjas]]{{·}} ''[[Sent Quentin de Siula]]''{{·}} [[Sent Ramèi de Blòt]]{{·}} [[Sent Ramire de Charnhac]]{{·}} [[Sant Ramèi]]{{·}} [[Sant Roman (Puèi de Doma)|Sant Roman]]{{·}} [[Sent Sandol]]{{·}} [[Sent Sadornin (Puèi de Doma)|Sent Sadornin]]{{·}} [[Sent Sauve d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Sauvador (Puèi de Doma)|Sent Sauvador]]{{·}} [[Sent Saupesi]]{{·}} [[Sent Sauvèstre]]{{·}} [[Sent Victor de la Ribèira]]{{·}} [[Sant Victor de Montvianés]]{{·}} [[Sent Vincent (Puèi de Doma)|Sent Vincent]]{{·}} [[Sent Igòni]]{{·}} [[Saledas]]{{·}} [[Sardon]]{{·}} [[Sauset le Freid]]{{·}} ''[[Sauret e Becèrva]]''{{·}} [[Sauriás]]{{·}} [[Sauvanhac (Puèi de Doma)|Sauvanhac]]{{·}} [[Sauvanhac e Senta Matra]]{{·}} [[Saussanjas]]{{·}} [[La Sauvetat (Puèi de Doma)|La Sauvetat]]{{·}} [[Sauviat]]{{·}} [[Sausselenjas]]{{·}} [[Savena]]{{·}} [[Saiat]]{{·}} [[Sermention]]{{·}} ''[[Cervant (Puèi de Doma)|Cervant]]''{{·}} [[Seschala]]{{·}} [[Cinglas]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Solanhac (Puèi de Doma)|Solanhac]]{{·}} [[Sugèiras]]{{·}} [[Surat (Puèi de Doma)|Surat]]{{·}} [[Talende]]{{·}} [[Tauvas]]{{·}} [[Telhede]]{{·}} [[Telhet (Puèi de Doma)|Telhet]]{{·}} [[Ternant las Aigas]]{{·}} [[Tièrn]]{{·}} [[Teulèiras]]{{·}} [[Turet]]{{·}} [[Tòrtabèça]]{{·}} [[La Tor (Puèi de Doma)|La Tor]]{{·}} [[Tors (Puèi de Doma)|Tors]]{{·}} [[Torzèl e Rongèiras]]{{·}} [[Tralaiga]]{{·}} [[Tramolha Sent Lop]]{{·}} [[Tresiu]]{{·}} [[Içon]]{{·}} [[Vaira e Monton]]{{·}}[[Le Bosc Belet]]{{·}} [[La Civèira]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Varenas de Mòrja]]{{·}} [[Varenas d'Içon]]{{·}} [[Vasselh]]{{·}} [[Vençat]]{{·}} [[Verjac]]{{·}} [[Le Vernet e Chamiana]]{{·}} [[Le Vernet Senta Margaida]]{{·}} [[Vernuejol]]{{·}} [[Verninas]]{{·}} [[Veirèiras (Puèi de Doma)|Veirèiras]]{{·}} [[Vartaison]]{{·}} [[Vertolaia]]{{·}} [[La Còmta]]{{·}} [[Vichelh]]{{·}} [[Vialanòva de Lembron]]{{·}} ''[[Vialanòva daus Cèrvs]]''{{·}} [[Vialassenja]]{{·}} [[Vinzèla]]{{·}} [[Virlada]]{{·}} [[Viscomtat]]{{·}} [[Vitrac (Puèi de Doma)|Vitrac]]{{·}} [[Vairòus]]{{·}} [[Vodabla]]{{·}} [[Voenc]]{{·}} [[Volaure]]{{·}} [[La Chapèla de Volaure]]{{·}} [[Vorvic]]{{·}} [[Ironde e Beron]]{{·}} [[La Torreta]] }} <noinclude>[[Categoria:Modèl de navigacion de comunas de França|Puèi de Doma]]</noinclude> kbozbvibg8hpui2ej2libai0psvjcyc 0 81923 2499785 2423625 2026-05-06T09:01:10Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499785 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox Comuna de França | carta = oc | nom = Pressinhac | nom2 = ''Pressignac'' | imatge = Mairie ecoles pressignac.jpg | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Lemosin}} | parçan = {{Cofolentés}},<br/>{{Charanta Lemosina}} | region = {{Novela Aquitània}} | arrondiment = [[Arrondiment de Cofolents|Cofolents]] | canton = [[Canton de Charanta e Vinhana|Charanta e Vinhana]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|Charanta Lemosina]] | insee = 16270 | cp = 16150 | cònsol = Maurice Faure | mandat = [[2014]]-[[2020]] | longitud= 0.7439 | latitud= 45.8267 | gentilici = Pressignacois (en [[francés]]) | alt mini = 163 | alt mej = | alt maxi = 281 | km² = 28.15 }} '''Pressinhac'''<ref>{{Liam web|url=http://ujan.free.fr/charanto2.htm|títol=Los noms de las comunas en Charanta occitana|editor=Confolontés occitan}}</ref><ref name="Lemosin.net">{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20150406222603/http://www.lemosin.net/16270.htm|títol=Pressignac|autor=Xavier Lansade|editor=lemosin.net}}</ref><ref name="Oocities">{{Liam web|url=http://www.oocities.org/toponimiaoccitana/16b.html|títol=Charanta|editor=Toponimiaoccitana}}.</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20211114053225/https://locongres.org/oc/aplicacions/dicodoc-oc/dicodoc-recerca?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=168&type=historic&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=TDF&q=&q2=Charente&submit=Cercar</ref>; <ref>''Pressigna'' en [[grafia mistralenca]]</ref> ''Pressignac'' en [[francés]]) es una comuna situada dins lo [[departaments francés|departament]] de [[Charanta (departament)|Charanta]] e la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Peitau-Charantas]]</small>. Segon [[Xavier Lansade]], lo parlar de la comuna es lo [[lemosin (dialecte)|lemosin]]<ref name="Lemosin.net"/>. == Geografia == [[Imatge:Pressignac en Charente limousine.jpg|miniatura|Clochier de Pressinhac.]] [[Imatge:Pressignac Pers La cigogne.JPG|miniatura|Cigònha de Pers (Potz a balancier).]] ===Comunas limitròfas=== Las comunas autorn : * en Charanta : [[Chassanom]] ({{unitat|3.2|km}}), [[Sent Quentin (Cofolentés)|Sent Quentin]] ({{unitat|3.9|km}}), [[Chabanès]] ({{unitat|3.9|km}}), [[Vernuelh]] ({{unitat|6.1|km}}), [[Lesinhac]] ({{unitat|8|km}}), [[Massinhac]] ({{unitat|8.5|km}}). * en [[Nauta Vinhana]] : [[Vidais]] ({{unitat|5.6|km}}), [[Rechoard]] ({{unitat|6.7|km}}), [[Vairas]] ({{unitat|10.6|km}}). {{Comunas limitròfas |elision = |comuna = Pressinhac |nòrd = [[Chabanès]] |nòrd-est = [[Chassanom]] |est = [[Rechoard]]<br /><small>([[Nauta Viena]])</small> |sud-est = [[Vairas]]<br /><small>([[Nauta Viena]])</small> |sud = [[Vidais]]<br /><small>([[Nauta Viena]])</small> |sud-oest = [[Massinhac]],<br/>[[Vernuelh (Charanta)|Vernuelh]] |oest = [[Lesinhac]] |nòrd-oest = [[Sent Quentin (Cofolentés)|Sent Quentin]] }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son, per luec: * - ''<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/XXXXXXXXX|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>; au [[segle XVIII]] ([[mapa de Cassini|Cassini]])<ref name="MapaCassini">{{Cite web|url=https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini|títol=Carte de Cassini|editor=Géoportail}}</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== [[Imatge:Comunas e lengas de Charanta - CC Charanta Lemosina.png|miniatura|dreita|Roge: La [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|CC de Charanta Lemosina]] dins Charanta<br />A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas]] {{ElegitDebuta|insee= 16270 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[febrier]] de [[2003]] |Fin= 2020 |Identitat= Maurice Faure |Partit= [[Sans etiqueta|SE]] |Qualitat= Obrier retirat }} {{Elegit |Debuta= [[octobre]] de [[1999]] |Fin= [[decembre]] de [[2002]] |Identitat= Jean-Sylvain Boutinaud |Partit= [[Partit Comunista Francés|PCF]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[març]] de [[1977]] |Fin= [[setembre]] de 1999 |Identitat= [[André Soury]] |Partit= [[Partit Comunista Francés|PCF]] |Qualitat= Conselhier generau dau<br/>[[canton de Chabanès]] (1976-2001)}} {{Elegit |Debuta= març de [[1959]] |Fin= març de 1977 |Identitat= Marcel Quichaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1947]] |Fin= març de 1959 |Identitat= François Blanchon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1947 |Identitat= François Boulesteix |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1945 |Identitat= Henri Vigier<ref>President de la delegacion municipala de genier a mai de [[1945]].</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1944 |Identitat= Octavi Faubert |Partit= Republican|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1884]] |Fin= 1919 |Identitat= Antoine Dumas |Partit= Conservador|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1878]] |Fin=1884 |Identitat= Pierre Vigier |Partit= Republican|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin=1878 |Identitat= Pierre Couraud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin=1871 |Identitat= Léonard Forestier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1849]] |Fin=1870 |Identitat= Pierre Couraud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1840]] |Fin=1849 |Identitat= Jean-Baptiste Augustin<br/>Barrier Sainte-Marthe |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1813]] |Fin=1840 |Identitat= Pierre Barrier Santa-Marthe |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1793]] |Fin=1813 |Identitat= François Pichon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1791]] |Fin=1793 |Identitat= Jean-Baptiste Vidaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1790]] |Fin=1791 |Identitat= Arnaud Bigaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1790]] |Fin=1790 |Identitat= Soulat<ref>Per la part de la comuna situada en [[Peitau]] de febrier a novembre de [[1790]].</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1790]] |Fin=1790 |Identitat= François Dupont de la Serve<ref>Per la part de la comuna situada en [[Engolmés]] de febrier a novembre [[1790]].</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== (''De mesa a jorn!'') Coma 25 autras comunas, Pressinhac fai partida de la [[Communautat de comunas de Nauta Charanta]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 16270 |1793=1304 |1800=1669 |1806=1056 |1821=1198 |1831=1277 |1836= |1841=1446 |1846=1504 |1851=1511 |1856=1463 |1861=1409 |1866=1470 |1872=1366 |1876=1315 |1881=1362 |1886=1434 |1891=1509 |1896=1504 |1901=1515 |1906=1525 |1911=1354 |1921=1178 |1926=1109 |1931=1041 |1936=1010 |1946=934 |1954=790 |1962=781 |1968=665 |1975=577 |1982=519 |1990=477 |1999=449 |2004= |2005= |2006=430 |2007=427 |2008=428 |2009=424 |cassini=28009 |senscomptesdobles=1962}} == Particularitats dau parlar comunau == Los de Pressinhac, parlan l'occitan en ''è''. Articles definits : lu [lə], la [lɔ] ; los [lu:], las [lɛ:]. Caracteristicas : * -as, -as- = è [ɛ] (las vachas = lè vachè) ; * Lo "a" tonic fai "è" (jornada = ''jornèda'', sernada = ''sarnèda'', 'chaba la ! (acaba la !) = ''chèba la !'') * -er- fai "-ar-" ("per me = ''par me'', lo ser = ''lu sar'', perdre = pardre) * -és/-ès (terminason de nom pròpri) = "-ai" ([[Chabanès]] = Chabanai) * -es-/-ei- = "e" long [e:], en Naut-Lemosin ilhs fan normalament (ej) * -eu = eui [œj], coma dins lo francés ''œil'' (chasteu = chèteui) ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== La mair Riton ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Charanta]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== <references group="N"/> {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània}} {{Comunas de Charanta}} [[Categoria:Comuna de la Charanta Lemosina]] [[Categoria:Comuna de Charanta]] 4qzdfet4lehi8piobuqup8870yj9jr5 2499786 2499785 2026-05-06T09:01:31Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499786 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox Comuna de França | carta = oc | nom = Pressinhac | nom2 = ''Pressignac'' | imatge = Mairie ecoles pressignac.jpg | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Lemosin}} | parçan = {{Cofolentés}},<br/>{{Charanta Lemosina}} | region = {{Novela Aquitània}} | arrondiment = [[Arrondiment de Cofolents|Cofolents]] | canton = [[Canton de Charanta e Vinhana|Charanta e Vinhana]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|Charanta Lemosina]] | insee = 16270 | cp = 16150 | cònsol = Maurice Faure | mandat = [[2014]]-[[2020]] | longitud= 0.7439 | latitud= 45.8267 | gentilici = Pressignacois (en [[francés]]) | alt mini = 163 | alt mej = | alt maxi = 281 | km² = 28.15 }} '''Pressinhac'''<ref>{{Liam web|url=http://ujan.free.fr/charanto2.htm|títol=Los noms de las comunas en Charanta occitana|editor=Confolontés occitan}}</ref><ref name="Lemosin.net">{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20150406222603/http://www.lemosin.net/16270.htm|títol=Pressignac|autor=Xavier Lansade|editor=lemosin.net}}</ref><ref name="Oocities">{{Liam web|url=http://www.oocities.org/toponimiaoccitana/16b.html|títol=Charanta|editor=Toponimiaoccitana}}</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20211114053225/https://locongres.org/oc/aplicacions/dicodoc-oc/dicodoc-recerca?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=168&type=historic&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=TDF&q=&q2=Charente&submit=Cercar</ref>; <ref>''Pressigna'' en [[grafia mistralenca]]</ref> (''Pressignac'' en [[francés]]) es una comuna situada dins lo [[departaments francés|departament]] de [[Charanta (departament)|Charanta]] e la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Peitau-Charantas]]</small>. Segon [[Xavier Lansade]], lo parlar de la comuna es lo [[lemosin (dialecte)|lemosin]]<ref name="Lemosin.net"/>. == Geografia == [[Imatge:Pressignac en Charente limousine.jpg|miniatura|Clochier de Pressinhac.]] [[Imatge:Pressignac Pers La cigogne.JPG|miniatura|Cigònha de Pers (Potz a balancier).]] ===Comunas limitròfas=== Las comunas autorn : * en Charanta : [[Chassanom]] ({{unitat|3.2|km}}), [[Sent Quentin (Cofolentés)|Sent Quentin]] ({{unitat|3.9|km}}), [[Chabanès]] ({{unitat|3.9|km}}), [[Vernuelh]] ({{unitat|6.1|km}}), [[Lesinhac]] ({{unitat|8|km}}), [[Massinhac]] ({{unitat|8.5|km}}). * en [[Nauta Vinhana]] : [[Vidais]] ({{unitat|5.6|km}}), [[Rechoard]] ({{unitat|6.7|km}}), [[Vairas]] ({{unitat|10.6|km}}). {{Comunas limitròfas |elision = |comuna = Pressinhac |nòrd = [[Chabanès]] |nòrd-est = [[Chassanom]] |est = [[Rechoard]]<br /><small>([[Nauta Viena]])</small> |sud-est = [[Vairas]]<br /><small>([[Nauta Viena]])</small> |sud = [[Vidais]]<br /><small>([[Nauta Viena]])</small> |sud-oest = [[Massinhac]],<br/>[[Vernuelh (Charanta)|Vernuelh]] |oest = [[Lesinhac]] |nòrd-oest = [[Sent Quentin (Cofolentés)|Sent Quentin]] }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son, per luec: * - ''<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/XXXXXXXXX|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>; au [[segle XVIII]] ([[mapa de Cassini|Cassini]])<ref name="MapaCassini">{{Cite web|url=https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini|títol=Carte de Cassini|editor=Géoportail}}</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== [[Imatge:Comunas e lengas de Charanta - CC Charanta Lemosina.png|miniatura|dreita|Roge: La [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|CC de Charanta Lemosina]] dins Charanta<br />A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas]] {{ElegitDebuta|insee= 16270 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[febrier]] de [[2003]] |Fin= 2020 |Identitat= Maurice Faure |Partit= [[Sans etiqueta|SE]] |Qualitat= Obrier retirat }} {{Elegit |Debuta= [[octobre]] de [[1999]] |Fin= [[decembre]] de [[2002]] |Identitat= Jean-Sylvain Boutinaud |Partit= [[Partit Comunista Francés|PCF]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[març]] de [[1977]] |Fin= [[setembre]] de 1999 |Identitat= [[André Soury]] |Partit= [[Partit Comunista Francés|PCF]] |Qualitat= Conselhier generau dau<br/>[[canton de Chabanès]] (1976-2001)}} {{Elegit |Debuta= març de [[1959]] |Fin= març de 1977 |Identitat= Marcel Quichaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1947]] |Fin= març de 1959 |Identitat= François Blanchon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1947 |Identitat= François Boulesteix |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1945 |Identitat= Henri Vigier<ref>President de la delegacion municipala de genier a mai de [[1945]].</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1944 |Identitat= Octavi Faubert |Partit= Republican|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1884]] |Fin= 1919 |Identitat= Antoine Dumas |Partit= Conservador|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1878]] |Fin=1884 |Identitat= Pierre Vigier |Partit= Republican|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin=1878 |Identitat= Pierre Couraud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin=1871 |Identitat= Léonard Forestier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1849]] |Fin=1870 |Identitat= Pierre Couraud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1840]] |Fin=1849 |Identitat= Jean-Baptiste Augustin<br/>Barrier Sainte-Marthe |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1813]] |Fin=1840 |Identitat= Pierre Barrier Santa-Marthe |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1793]] |Fin=1813 |Identitat= François Pichon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1791]] |Fin=1793 |Identitat= Jean-Baptiste Vidaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1790]] |Fin=1791 |Identitat= Arnaud Bigaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1790]] |Fin=1790 |Identitat= Soulat<ref>Per la part de la comuna situada en [[Peitau]] de febrier a novembre de [[1790]].</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1790]] |Fin=1790 |Identitat= François Dupont de la Serve<ref>Per la part de la comuna situada en [[Engolmés]] de febrier a novembre [[1790]].</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== (''De mesa a jorn!'') Coma 25 autras comunas, Pressinhac fai partida de la [[Communautat de comunas de Nauta Charanta]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 16270 |1793=1304 |1800=1669 |1806=1056 |1821=1198 |1831=1277 |1836= |1841=1446 |1846=1504 |1851=1511 |1856=1463 |1861=1409 |1866=1470 |1872=1366 |1876=1315 |1881=1362 |1886=1434 |1891=1509 |1896=1504 |1901=1515 |1906=1525 |1911=1354 |1921=1178 |1926=1109 |1931=1041 |1936=1010 |1946=934 |1954=790 |1962=781 |1968=665 |1975=577 |1982=519 |1990=477 |1999=449 |2004= |2005= |2006=430 |2007=427 |2008=428 |2009=424 |cassini=28009 |senscomptesdobles=1962}} == Particularitats dau parlar comunau == Los de Pressinhac, parlan l'occitan en ''è''. Articles definits : lu [lə], la [lɔ] ; los [lu:], las [lɛ:]. Caracteristicas : * -as, -as- = è [ɛ] (las vachas = lè vachè) ; * Lo "a" tonic fai "è" (jornada = ''jornèda'', sernada = ''sarnèda'', 'chaba la ! (acaba la !) = ''chèba la !'') * -er- fai "-ar-" ("per me = ''par me'', lo ser = ''lu sar'', perdre = pardre) * -és/-ès (terminason de nom pròpri) = "-ai" ([[Chabanès]] = Chabanai) * -es-/-ei- = "e" long [e:], en Naut-Lemosin ilhs fan normalament (ej) * -eu = eui [œj], coma dins lo francés ''œil'' (chasteu = chèteui) ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== La mair Riton ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Charanta]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== <references group="N"/> {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània}} {{Comunas de Charanta}} [[Categoria:Comuna de la Charanta Lemosina]] [[Categoria:Comuna de Charanta]] n0kx6x8ktcesu2cgvjbczjga9zexnkg 2499787 2499786 2026-05-06T09:01:59Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499787 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox Comuna de França | carta = oc | nom = Pressinhac | nom2 = ''Pressignac'' | imatge = Mairie ecoles pressignac.jpg | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Lemosin}} | parçan = {{Cofolentés}},<br/>{{Charanta Lemosina}} | region = {{Novela Aquitània}} | arrondiment = [[Arrondiment de Cofolents|Cofolents]] | canton = [[Canton de Charanta e Vinhana|Charanta e Vinhana]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|Charanta Lemosina]] | insee = 16270 | cp = 16150 | cònsol = Maurice Faure | mandat = [[2014]]-[[2020]] | longitud= 0.7439 | latitud= 45.8267 | gentilici = Pressignacois (en [[francés]]) | alt mini = 163 | alt mej = | alt maxi = 281 | km² = 28.15 }} '''Pressinhac'''<ref>{{Liam web|url=http://ujan.free.fr/charanto2.htm|títol=Los noms de las comunas en Charanta occitana|editor=Confolontés occitan}}</ref><ref name="Lemosin.net">{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20150406222603/http://www.lemosin.net/16270.htm|títol=Pressignac|autor=Xavier Lansade|editor=lemosin.net}}</ref><ref name="Oocities">{{Liam web|url=http://www.oocities.org/toponimiaoccitana/16b.html|títol=Charanta|editor=Toponimiaoccitana}}</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20211114053225/https://locongres.org/oc/aplicacions/dicodoc-oc/dicodoc-recerca?option=com_dicodoc&view=search&Itemid=168&type=historic&dic%5B%5D=BASIC&dic%5B%5D=TDF&q=&q2=Charente&submit=Cercar</ref><ref>''Pressigna'' en [[grafia mistralenca]]</ref> (''Pressignac'' en [[francés]]) es una comuna situada dins lo [[departaments francés|departament]] de [[Charanta (departament)|Charanta]] e la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Peitau-Charantas]]</small>. Segon [[Xavier Lansade]], lo parlar de la comuna es lo [[lemosin (dialecte)|lemosin]]<ref name="Lemosin.net"/>. == Geografia == [[Imatge:Pressignac en Charente limousine.jpg|miniatura|Clochier de Pressinhac.]] [[Imatge:Pressignac Pers La cigogne.JPG|miniatura|Cigònha de Pers (Potz a balancier).]] ===Comunas limitròfas=== Las comunas autorn : * en Charanta : [[Chassanom]] ({{unitat|3.2|km}}), [[Sent Quentin (Cofolentés)|Sent Quentin]] ({{unitat|3.9|km}}), [[Chabanès]] ({{unitat|3.9|km}}), [[Vernuelh]] ({{unitat|6.1|km}}), [[Lesinhac]] ({{unitat|8|km}}), [[Massinhac]] ({{unitat|8.5|km}}). * en [[Nauta Vinhana]] : [[Vidais]] ({{unitat|5.6|km}}), [[Rechoard]] ({{unitat|6.7|km}}), [[Vairas]] ({{unitat|10.6|km}}). {{Comunas limitròfas |elision = |comuna = Pressinhac |nòrd = [[Chabanès]] |nòrd-est = [[Chassanom]] |est = [[Rechoard]]<br /><small>([[Nauta Viena]])</small> |sud-est = [[Vairas]]<br /><small>([[Nauta Viena]])</small> |sud = [[Vidais]]<br /><small>([[Nauta Viena]])</small> |sud-oest = [[Massinhac]],<br/>[[Vernuelh (Charanta)|Vernuelh]] |oest = [[Lesinhac]] |nòrd-oest = [[Sent Quentin (Cofolentés)|Sent Quentin]] }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son, per luec: * - ''<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/XXXXXXXXX|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>; au [[segle XVIII]] ([[mapa de Cassini|Cassini]])<ref name="MapaCassini">{{Cite web|url=https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini|títol=Carte de Cassini|editor=Géoportail}}</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== [[Imatge:Comunas e lengas de Charanta - CC Charanta Lemosina.png|miniatura|dreita|Roge: La [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|CC de Charanta Lemosina]] dins Charanta<br />A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas]] {{ElegitDebuta|insee= 16270 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[febrier]] de [[2003]] |Fin= 2020 |Identitat= Maurice Faure |Partit= [[Sans etiqueta|SE]] |Qualitat= Obrier retirat }} {{Elegit |Debuta= [[octobre]] de [[1999]] |Fin= [[decembre]] de [[2002]] |Identitat= Jean-Sylvain Boutinaud |Partit= [[Partit Comunista Francés|PCF]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[març]] de [[1977]] |Fin= [[setembre]] de 1999 |Identitat= [[André Soury]] |Partit= [[Partit Comunista Francés|PCF]] |Qualitat= Conselhier generau dau<br/>[[canton de Chabanès]] (1976-2001)}} {{Elegit |Debuta= març de [[1959]] |Fin= març de 1977 |Identitat= Marcel Quichaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1947]] |Fin= març de 1959 |Identitat= François Blanchon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1947 |Identitat= François Boulesteix |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1945 |Identitat= Henri Vigier<ref>President de la delegacion municipala de genier a mai de [[1945]].</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1944 |Identitat= Octavi Faubert |Partit= Republican|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1884]] |Fin= 1919 |Identitat= Antoine Dumas |Partit= Conservador|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1878]] |Fin=1884 |Identitat= Pierre Vigier |Partit= Republican|Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin=1878 |Identitat= Pierre Couraud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin=1871 |Identitat= Léonard Forestier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1849]] |Fin=1870 |Identitat= Pierre Couraud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1840]] |Fin=1849 |Identitat= Jean-Baptiste Augustin<br/>Barrier Sainte-Marthe |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1813]] |Fin=1840 |Identitat= Pierre Barrier Santa-Marthe |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1793]] |Fin=1813 |Identitat= François Pichon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1791]] |Fin=1793 |Identitat= Jean-Baptiste Vidaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1790]] |Fin=1791 |Identitat= Arnaud Bigaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1790]] |Fin=1790 |Identitat= Soulat<ref>Per la part de la comuna situada en [[Peitau]] de febrier a novembre de [[1790]].</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1790]] |Fin=1790 |Identitat= François Dupont de la Serve<ref>Per la part de la comuna situada en [[Engolmés]] de febrier a novembre [[1790]].</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== (''De mesa a jorn!'') Coma 25 autras comunas, Pressinhac fai partida de la [[Communautat de comunas de Nauta Charanta]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 16270 |1793=1304 |1800=1669 |1806=1056 |1821=1198 |1831=1277 |1836= |1841=1446 |1846=1504 |1851=1511 |1856=1463 |1861=1409 |1866=1470 |1872=1366 |1876=1315 |1881=1362 |1886=1434 |1891=1509 |1896=1504 |1901=1515 |1906=1525 |1911=1354 |1921=1178 |1926=1109 |1931=1041 |1936=1010 |1946=934 |1954=790 |1962=781 |1968=665 |1975=577 |1982=519 |1990=477 |1999=449 |2004= |2005= |2006=430 |2007=427 |2008=428 |2009=424 |cassini=28009 |senscomptesdobles=1962}} == Particularitats dau parlar comunau == Los de Pressinhac, parlan l'occitan en ''è''. Articles definits : lu [lə], la [lɔ] ; los [lu:], las [lɛ:]. Caracteristicas : * -as, -as- = è [ɛ] (las vachas = lè vachè) ; * Lo "a" tonic fai "è" (jornada = ''jornèda'', sernada = ''sarnèda'', 'chaba la ! (acaba la !) = ''chèba la !'') * -er- fai "-ar-" ("per me = ''par me'', lo ser = ''lu sar'', perdre = pardre) * -és/-ès (terminason de nom pròpri) = "-ai" ([[Chabanès]] = Chabanai) * -es-/-ei- = "e" long [e:], en Naut-Lemosin ilhs fan normalament (ej) * -eu = eui [œj], coma dins lo francés ''œil'' (chasteu = chèteui) ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== La mair Riton ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Charanta]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== <references group="N"/> {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània}} {{Comunas de Charanta}} [[Categoria:Comuna de la Charanta Lemosina]] [[Categoria:Comuna de Charanta]] 80da33u4zmtgeh37wmcnqg0nswvg23c 0 98235 2499788 2484593 2026-05-06T09:05:20Z Poiuytrell 61256 /* Toponimia */ 2499788 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Burdinhac | nom2 = ''Burdignes'' | imatge = Burdignes paysage 2015.jpg | descripcion = Veguda dau vilatge en [[2015]]. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Occitània}} | parçan = | insee = 42028 | cp = 42220 | cònsol = Tricot Sophie | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = burdinand, -anda | latitud = 45.2711111111 | longitud = 4.5675 | alt mej = | alt mini = 472 | alt maxi = 1382 | km² = 30.81 |}} '''Burdinhac''' ([byʁdʒiˈɲa] ?) (''Burdignes'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] situada dins le [[departaments franceses|departament]] de [[Léger (departament)|Léger]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups]]. == Geografia == {{...}} == Toponimia == Las atestacions ancianas son ''Burdiniaco'' en [[1061]] e en [[1090]], ''Burdigna'' en [[1190]], ''Burdinia'' en [[1252]], ''Bourdigne'' en [[1632]], ''Burdigne'' [[1678]], ''Saint-Martin-de-Burdigné'' e ''Burdignes'' au [[segle XVIII]]<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P58572511|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>. Com totes los toponimes achabats en -ac (-at) del nòrd-occitan lol c es mut (per exemple, [[Pressinhac] es prononciat [preʂi’ɲa]). == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=42028 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Tricot Sophie|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=42028 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Occitània}} {{Comunas de| insee =42028}} [[Categoria:Comuna d'Occitània]] [[Categoria:Comuna de Léger]] s8a7by0qaururrm0cyoeo298q3jzrpa 2499789 2499788 2026-05-06T09:05:34Z Poiuytrell 61256 2499789 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Burdinhac | nom2 = ''Burdignes'' | imatge = Burdignes paysage 2015.jpg | descripcion = Veguda dau vilatge en [[2015]]. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Occitània}} | parçan = | insee = 42028 | cp = 42220 | cònsol = Tricot Sophie | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = burdinand, -anda | latitud = 45.2711111111 | longitud = 4.5675 | alt mej = | alt mini = 472 | alt maxi = 1382 | km² = 30.81 |}} '''Burdinhac''' ([byʁdʒiˈɲa] ?) (''Burdignes'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] situada dins le [[departaments franceses|departament]] de [[Léger (departament)|Léger]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups]]. == Geografia == {{...}} == Toponimia == Las atestacions ancianas son ''Burdiniaco'' en [[1061]] e en [[1090]], ''Burdigna'' en [[1190]], ''Burdinia'' en [[1252]], ''Bourdigne'' en [[1632]], ''Burdigne'' [[1678]], ''Saint-Martin-de-Burdigné'' e ''Burdignes'' au [[segle XVIII]]<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P58572511|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>. Com totes los toponimes achabats en -ac (-at) del nòrd-occitan lol c es mut (per exemple, [[Pressinhac]] es prononciat [preʂi’ɲa]). == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=42028 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Tricot Sophie|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=42028 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Occitània}} {{Comunas de| insee =42028}} [[Categoria:Comuna d'Occitània]] [[Categoria:Comuna de Léger]] 5r7849bmp7ok5bnw8bqpwn86jsus2js 2499790 2499789 2026-05-06T09:07:07Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499790 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Burdinhac | nom2 = ''Burdignes'' | imatge = Burdignes paysage 2015.jpg | descripcion = Veguda dau vilatge en [[2015]]. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Occitània}} | parçan = | insee = 42028 | cp = 42220 | cònsol = Tricot Sophie | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = burdinand, -anda | latitud = 45.2711111111 | longitud = 4.5675 | alt mej = | alt mini = 472 | alt maxi = 1382 | km² = 30.81 |}} '''Burdinhac''' ([byʁdʒiˈɲa]? o [byʁdi’ɲa] ?) (''Burdignes'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] situada dins le [[departaments franceses|departament]] de [[Léger (departament)|Léger]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups]]. == Geografia == {{...}} == Toponimia == Las atestacions ancianas son ''Burdiniaco'' en [[1061]] e en [[1090]], ''Burdigna'' en [[1190]], ''Burdinia'' en [[1252]], ''Bourdigne'' en [[1632]], ''Burdigne'' [[1678]], ''Saint-Martin-de-Burdigné'' e ''Burdignes'' au [[segle XVIII]]<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P58572511|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>. Com totes los toponimes achabats en -ac (-at) del nòrd-occitan lol c es mut (per exemple, [[Pressinhac]] es prononciat [preʂi’ɲa]). == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=42028 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Tricot Sophie|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=42028 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Occitània}} {{Comunas de| insee =42028}} [[Categoria:Comuna d'Occitània]] [[Categoria:Comuna de Léger]] 0xuhfkbrkog3ccxi0vqx81ozibxydk0 2499791 2499790 2026-05-06T09:07:51Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499791 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Burdinhac | nom2 = ''Burdignes'' | imatge = Burdignes paysage 2015.jpg | descripcion = Veguda dau vilatge en [[2015]]. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Occitània}} | parçan = | insee = 42028 | cp = 42220 | cònsol = Tricot Sophie | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = burdinand, -anda | latitud = 45.2711111111 | longitud = 4.5675 | alt mej = | alt mini = 472 | alt maxi = 1382 | km² = 30.81 |}} '''Burdinhac''' ([byʁdi’ɲa] ? o [byʁdʒiˈɲa) (''Burdignes'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] situada dins le [[departaments franceses|departament]] de [[Léger (departament)|Léger]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups]]. == Geografia == {{...}} == Toponimia == Las atestacions ancianas son ''Burdiniaco'' en [[1061]] e en [[1090]], ''Burdigna'' en [[1190]], ''Burdinia'' en [[1252]], ''Bourdigne'' en [[1632]], ''Burdigne'' [[1678]], ''Saint-Martin-de-Burdigné'' e ''Burdignes'' au [[segle XVIII]]<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/P58572511|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>. Com totes los toponimes achabats en -ac (-at) del nòrd-occitan lol c es mut (per exemple, [[Pressinhac]] es prononciat [preʂi’ɲa]). == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=42028 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Tricot Sophie|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=42028 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Occitània}} {{Comunas de| insee =42028}} [[Categoria:Comuna d'Occitània]] [[Categoria:Comuna de Léger]] qvudpjiomfwt23xvjdsb6kgrb7smqss 0 107181 2499722 2489252 2026-05-05T15:39:44Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499722 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Joulhac | nom2 = ''Jouillat'' | imatge = Château de Jouillat.jpg | descripcion = Lo chastèu de Joulhac. | lògo = | escut = | escais = | ist = | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = | canton = | intercom = [[Comunautat d'aglomeracion dau Grand Garait|CA dau Grand Garait]] | insee = 23101 | cònsol = Jean-Pierre Lécrivain | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = lòs joulhacs | longitud = 1.93694444444 | latitud = 46.2580555556 | alt mini = 283 | alt maxi = 546 | km² = 22.44 |}} '''Joulhac''' [jô'ia]<ref>[[Ives Lavalada]]</ref> (''Jouillat'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Marcha]], en [[Lemosin]], situada dins lo [[departament francés|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[region francesa|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== ==Istòria== {{...}} ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23101 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat= Jean-Pierre Lécrivain |Partit= sens |Qualitat= foncionari }} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Éric Auchapt |Partit= [[PS]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1966]] |Fin= [[2008]] |Identitat= Charles Lebrun |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1966 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== ==Demografia== {{Demografia |insee= 23101 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=1582 |1846=1566 |1851=1514 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=1405 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=1112 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=502 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|101}} abitants. ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] p4i6d24cznqadyub6zwgznqtt779vbg 0 114427 2499696 2499693 2026-05-05T12:00:39Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia + gentilici. 2499696 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Comuna de França |carta=oc | nomcomuna= v-Orlhac | nomcomuna2= ''Orléat'' | imatge=Eglise de Orléat.JPG | descripcion=La glèisa de vèrs v-Orlhac. | lògo= | escut=Blason ville fr Orléat (Puy-de-Dôme).svg | escais= | region ist ={{Auvèrnhe}} | parçan= | insee = 63265 | cp = 63190 | cònsol = Paul Alibert<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref> | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =v-orlhadaire/-a ; v-orlhassaire/-a | latitud= 45.8614 | longitud= 3.4214 | alt mej= | alt mini = 283 | alt maxi = 398 | km² = 26.43 |}} '''v-Orlhac''' (''Orléat'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son los ''v-Orlhadaires'' e las ''v-Orlhadairas'' o los ''v-Orlhassaires'' e las ''v-Orlhassairas''. == Toponimia == Le nom '''v-Orlhac''' proven d'un personatge de l'epòca gallo-romana, ''Aurelius'' (antroponime latin), sens dobte proprietari d'una viala en aqueste terrador; es un tipe de formacion toponimica franc espandit. Trobèm las mencions ''Orleaco'' en 1112 e ''Orliat'' en 1762 e 1789. Le toponime es de raprochar d'[[Orlhac (Auvèrnhe)|Orlhac]]. Vèrs [[Glainas e Montagut|Glainas]], la comuna se ditz [vurˈʎa]<ref>Collectatge IEO 63.</ref> e localament [vuˈrja]<ref>Christian Hérilier, ''Les noms de commune de l'arrondissement de Thiers (P-de-D)'', [[Tièrn]], 1989, p. 14.</ref><ref>[https://books.google.fr/books?id=da2dCgAAQBAJ&pg=PA357&lpg=PA357&dq=toponymie+puy+de+dome&source=bl&ots=MmyOG15Orc&sig=N5u35_KMxHDYVLERGjQBawqz_D8&hl=oc&sa=X&ved=0ahUKEwj3_qX9hMXJAhXJtRoKHXsrAi44FBDoAQg6MAc#v=onepage&q=luzillac&f=true] ''Actes du XXIV Congrès International de Linguistique et de ..., Volume 4'') pagina 355</ref>. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 63265 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Paul Alibert<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 63265 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 8hyx4bdfvc42zedhnjxfyiiv8s7ym4s 0 114428 2499697 2413324 2026-05-05T12:08:55Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia + gentilici. 2499697 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Paladun | nom2 = Chès Pialaoelha | imatge = Entrée Palladuc - 63.jpg | descripcion = Entrada oèst de Paladun en [[junh]] de [[2012]]. | lògo = | escut = | escais =Los Pialaoelhas | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]] | arrondiment = [[Arrondiment de Tièrn|Tièrn]] | canton = [[canton de Tièrn|Tièrn]] ([[canton de Sant Ramèi|Sant Ramèi]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas Tièrn Dòra e Montanha|CC Tièrn Dòra e Montanha]] (2017 ----->) | insee = 63267 | cp = 63550 | cònsol = Caroline Guélon-Bévillard | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | latitud = 45.9055555556 | longitud = 3.62916666667 | alt mini = 587 | alt mej = | alt maxi = 1287 | km² = 13.35 ||nom3=''Palladuc''}} '''Paladun''' o '''Chès Pialaoelha''' (''Palladuc'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e de la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son sobrenommats ''Los Pialaoelha''. ==Geografia== {{...}} Le borg es a un crosament. ==Toponimia== Las atestacions ancianas son ''Paladuc'' au [[sègle XVIII]] sus la [[mapa de Cassini]]<ref>{{Cite web|url=https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini|títol=Carte de Cassini|editor=Géoportail}}</ref>. Segon Dauzat e Rostaing, es probable que le nom es un compausat de "preïndoeuropèu (ligur)" ''pal-'', montanha rochassosa, e dau [[gallés]] ''dūnon'', puèi fortifiat; le ''-c'' final es parasit (veire [[Los Banhs de Balaruc]])<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 516, a ''Palasca''</ref>. Vèrs [[Sant Ramèi]], la comuna se ditz [palaˈdʒy]<ref>Collectatge IEO 63.</ref> e localament [pɔlɔˈdy] o [ʃe ˌpjalɔˈwijɔ]<ref>Christian Hérilier, ''Les noms de commune de l'arrondissement de Thiers (P-de-D)'', [[Tièrn]], 1989, p. 14.</ref>. ==Istòria== Sobre la carta de Cassini, Paladun apareis pas coma parròcha, mas coma un simple luòc sobre una nautor, non pas de quont i a le borg, mas au luòc nommat avora sobre la carta ''Le Vieux Palladuc''. Pasmens, probable que i aviá un chastèl per ce qué i aviá de senhors d'aquel nom. Ancianament partida de la comuna de [[Sant Ramèi]], Paladun es devenguda comuna en [[1908]]<ref>cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=26083</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=63267 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta=25 de mai de [[2020]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Caroline Guélon-Bévillard|Partit= |Qualitat= conselheira regionala delegada aus espòrts en Auvèrnhe}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat=Serge Perche |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= 2001 |Identitat= Marie-Thérèse Debatisse |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=63267 |1911=1006 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=626 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=498 |2004= |2005= |2006= |2007= |2008= |2009= |2010= |max=1006 |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas dau Puèi de Doma]] ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] snaj5d4cfackjevvfucpi9rsh6n41mo 0 114429 2499698 2461906 2026-05-05T12:37:05Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2499698 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Comuna de França |carta=oc | nomcomuna=Pardinas | nomcomuna2=''Pardines'' | imatge=Pardines église 2019-08-19.JPG | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville fr Pardines (Puy-de-Dôme).svg | escais= | region ist ={{Auvèrnhe}} | parçan= | insee = 63268 | cp = 63500 | cònsol = Joël Bortolotti | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = |alt mej= |longitud= 3.1742 |latitud= 45.5631 | alt mini = 446 | alt maxi = 620 | km² = 5.18 }} '''Pardinas''' (''Pardines'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] de la region d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. == Etimologia == Atestat ''Pardinas'' au sègle XIV. Le nom de Pardinas a sas originas dins le mot ''parietinas'' (dau latin PARETINA, "las parets"), que vòl dire roïnas d'un edifici, endreit ente i aviá agut una construccion qu'anuèit es arroïnada. Dins le parlar de la comuna, se ditz [pardʒiˈna]<ref>Collectatge IEO 63.</ref> e vèrs [[Bançac]] [pɒʀɟ͡ʝiˈna]<ref>Albert Dauzat, ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles'', Montpellier, Société des langues romanes, 1915, p. 438.</ref>. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 63268 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Joël Bortolotti|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 63268 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 0hiaf1u9zkxk6pwvn9egzvo10848zz5 2499699 2499698 2026-05-05T12:37:54Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2499699 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Comuna de França |carta=oc | nomcomuna=Pardinas | nomcomuna2=''Pardines'' | imatge=Pardines église 2019-08-19.JPG | descripcion= | lògo= | escut=Blason ville fr Pardines (Puy-de-Dôme).svg | escais= | region ist ={{Auvèrnhe}} | parçan= | insee = 63268 | cp = 63500 | cònsol = Joël Bortolotti | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = |alt mej= |longitud= 3.1742 |latitud= 45.5631 | alt mini = 446 | alt maxi = 620 | km² = 5.18 }} '''Pardinas''' (''Pardines'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] de la region d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. == Etimologia == Atestat ''Pardinas'' au sègle XIV. Le nom de Pardinas a sas originas dins le mot ''parietinas'' (dau latin PARETINA, "las parets"), que vòl dire roïnas d'un edifici, endreit ente i aviá agut una construccion qu'anuèit es arroïnada. Dins le parlar de la comuna, se ditz [pardʒiˈna]<ref>Collectatge IEO 63.</ref> e vèrs [[Bançac]] [pɒʀɟ͡ʝiˈna]<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles'', [[Montpelhièr]], Société des langues romanes, 1915, p. 438.</ref>. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 63268 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Joël Bortolotti|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 63268 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] trei05twe2bs2su5o1olp1lo34yqk8k 0 114430 2499700 2450771 2026-05-05T12:40:35Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2499700 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Parent | nom2 = ''Parent'' | imatge = Village_de_Parent.jpg | descripcion = Veguda aeriana dau vialatge de Parent. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = {{Comtadés}} ({{Limanha}}) | insee = 63269 | cp = 63270 | cònsol = Claude Massebœuf | mandat = [[2014]]-[[2020]] | intercom = | gentilici = | latitud = 45.6247 | longitud = 3.2311 | alt mej = | alt mini = 344 | alt maxi = 652 | km² = 3.76 |}} '''Parent''' (''Parent'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == Vèrs [[Sausselenjas]], la comuna se ditz [paˈrɛ̃]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63269 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Claude Massebœuf|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63269 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna de Comtadés]] hqgdl3uwmmzmylfrqlul8ruhehem26h 0 114431 2499701 2473131 2026-05-05T12:44:48Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2499701 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Parentinhac | nom2 = ''Parentignat'' | imatge = Parentignat -1.jpg | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63270 | cp = 63500 | cònsol = Éric Bayard | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.5347222222 | longitud = 3.29166666667 | alt mej = | alt mini = 367 | alt maxi = 456 | km² = 3.71 | sans = 492 | date-sans = 1999 | dens = 132,6 |}} '''Parentinhac''' (''Parentignat'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== {{Comunas limitròfas|comuna=Parentinhac|Nòrd=[[Orbelh]]|Nòrd-Èst=[[Brenac (Puèi de Doma)|Brenac]]|Èst=[[Varenas d'Içon]]|sud=[[Los Pradaus]]|Oèst=[[Soire]]|Sud-Oèst=[[Le Bròc]]}} == Toponimia == Las atestacions son ''Parentiniacus'' en 954, ''Parinthaniacum'' en 982, e ''Parentinhac'' en 1387. Localament la comuna se ditz [pʀãc͡çiˈɲa]<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles'', [[Montpelhièr]], Société des langues romanes, 1915, p. 440.</ref><ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Géographie phonétique d'une région de la Basse-Auvergne'', Paris, Champion, 1906, p. 58. https://archive.org/details/gographiephon00dauzuoft/page/57/mode/1up?view=theater</ref> o [parãtəˈɲa]<ref>Delanef, A (Françounet). (1905). Sur le Pont Vieux. ''Le Moniteur d'Issoire''. "Parentegnat".</ref>. La prononciacion [ã] dau grop <en> es normala dins los parlars de la region de vèrs [[Soire]]. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63270 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat=Éric Bayard |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=Dominique Tourette |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2001 |Identitat=Robert Guerrier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1995 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna z-èra del canton de [[Sauxillanges]]; z-es avòra del canton de [[Braçac (Auvèrnhe)|Braçac]]. == Demografia == {{Demografia |insee=63270 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990=398 |1999=492 |2004= |2005=483 |2006=483 |2007= |2008=488 |2010=476 |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] psvrere03efk3578o4clac09b14yi5f 0 114432 2499702 2497093 2026-05-05T12:46:49Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2499702 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana |carta=oc | nomcomuna= Paslières | nomcomuna2=''Paslières'' | imatge=Paslieres Joub Bazelet 2012-12-29.jpg | escut = Blason ville fr Paslière (Puy-de-Dôme).svg | descripcion= Los vialatges de ''Joub'' e ''Bazelet'' veguts dempuèi ''Chopine'' (noms francés). | lògo= | escais= | region ist ={{Auvèrnhe}} | parçan= | insee =63271 | cp =63290 | cònsol =Roland Virlogeux<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref> | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =palheiraud/-a |alt mej= |longitud=3.49805555556 |latitud=45.9294444444 | alt mini =275 | alt maxi =800 | km² =27.77 |nom comuna=Palhèiras}} '''Palhèiras''' (''Paslières'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son los ''Palheirauds'' e las ''Palheiraudas''. ==Geografia== {{...}} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son ''Palerios'' (995), ''Paleriis'' (1096), ''Palheyras'' (1372) e ''Palieres'' au [[sègle XVIII]] sobre la [[mapa de Cassini|carta de Cassini]]<ref>{{Cite web|url=https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini|títol=Carte de Cassini|editor=Géoportail}}</ref>. Localament, la comuna se ditz [paˈjɛjra]<ref>Christian Hérilier, ''Les noms de commune de l'arrondissement de Thiers (P-de-D)'', [[Tièrn]], 1989, p. 15.</ref> o [paˈjejrɔ] (embei chamjament de finala)<ref>Collectatge IEO 63. Dins le parlar de [[Limons]].</ref>. ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=63271 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Roland Virlogeux<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=63271 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] avmrmynmloywq52xedglidqvvj8ahm9 0 114434 2499703 2496804 2026-05-05T12:49:40Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2499703 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Pairinhac d'Alèir | nom2 = ''Pérignat-sur-Allier'' | imatge = Pérignat-ès-Allier - Vue sur le centre.jpg | descripcion = Veguda de Pairinhac. | lògo = | escut = Blason ville fr Pérignat-sur-Allier (Puy-de-Dôme).svg | escais =Los Neulats | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63273 | cp = 63800 | cònsol = Jean-Pierre Buche (PG) | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.7294 | longitud = 3.2325 | alt mej = | alt mini = 312 | alt maxi = 389 | km² = 4.90 |}} '''Pairinhac d'Alèir''' (''Pérignat-sur-Allier'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son sobrenommats ''Los Neulats''. ==Geografia== {{Comunas limitròfas|comuna=Pairinhac d'Alèir|Nòrd=[[Mesèc e Dalet]]|sud=[[La Ròcha Nèira]]|Sud-Èst=[[Sent Jòrge d'Alèir]]|Nòrd-Èst=[[Sent Bonet d'Alèir]]|Sud-Oèst=[[Le Sandre]]|Nòrd-Oèst=[[Cornon d'Auvèrnha]]}} == Toponimia == Le masatge primitiu s'es desvolopat a partir de la viala de ''Patrinius'', un important proprietari terrenau e le promèir nom dau vialatge fuguèt ''Patriniacum'', (''Patrinius + acum)''. Per los romans une viala representava un ensemble de bastiments au centre d'una immensa espleitacion agricòla (cultura de frutas e cerealas ; elevatge), de còps que i a de mai d'una centena d'ectaras<ref>[http://www.perignat-es-allier.fr/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=35&Itemid=78 Histoire du village]</ref>. Au Moian Atge, le nom dau vialatge èra ''Payrinhac'' (manuscrit de [[1240]]) puèi ''Perinhat'' en [[1373]]<ref>[https://books.google.fr/books?id=rsNpi7IVulEC&pg=PA490&dq=payrinhat&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjwz7X1uMDJAhVCyRoKHRsvAbYQ6AEIHTAA#v=onepage&q=payrinhat&f=false][[Ernèst Negre]]<span>, </span>''"Toponymie Générale de la France"''</ref>. Au sègle {{XV}}, le vialatge pren le nom de ''Pérignat oultre l'Allier'' (de l'autre costat d'Alèir), e a la fin de l'ancian regim de ''Grand Pérignat'', puèi de ''Pérignat-ès-Allier'' au sègle XIX<ref>Jean-Marie Cassagne et Mariola Korsak, ''Les noms de lieux du Puy-de-Dôme''.</ref>. Localament, la comuna se ditz [pɸwiʁəˈɲa]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. Le sobriquet daus abitants, ''los neulats'', ven de las neulas que se forman le matin a causa de l'umiditat d'[[Alèir (aiga)|Alèir]]. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63273 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jean-Pierre Buche|Partit=Parti de Gauche |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63273 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{ Portal Auvèrnhe }} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] 1520ohiyxuhg74evjz9ob1k0i0xe5p3 2499704 2499703 2026-05-05T12:50:26Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2499704 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Pairinhac d'Alèir | nom2 = ''Pérignat-sur-Allier'' | imatge = Pérignat-ès-Allier - Vue sur le centre.jpg | descripcion = Veguda de Pairinhac. | lògo = | escut = Blason ville fr Pérignat-sur-Allier (Puy-de-Dôme).svg | escais =Los Neulats | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63273 | cp = 63800 | cònsol = Jean-Pierre Buche (PG) | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.7294 | longitud = 3.2325 | alt mej = | alt mini = 312 | alt maxi = 389 | km² = 4.90 |}} '''Pairinhac d'Alèir''' (''Pérignat-sur-Allier'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son sobrenommats ''Los Neulats''. ==Geografia== {{Comunas limitròfas|comuna=Pairinhac d'Alèir|Nòrd=[[Mesèc e Dalet]]|sud=[[La Ròcha Nèira]]|Sud-Èst=[[Sent Jòrge d'Alèir]]|Nòrd-Èst=[[Sent Bonet d'Alèir]]|Sud-Oèst=[[Le Sandre]]|Nòrd-Oèst=[[Cornon d'Auvèrnha]]}} == Toponimia == Le masatge primitiu s'es desvolopat a partir de la viala de ''Patrinius'', un important proprietari terrenau e le promèir nom dau vialatge fuguèt ''Patriniacum'', (''Patrinius + acum)''. Per los romans une viala representava un ensemble de bastiments au centre d'una immensa espleitacion agricòla (cultura de frutas e cerealas ; elevatge), de còps que i a de mai d'una centena d'ectaras<ref>[http://www.perignat-es-allier.fr/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=35&Itemid=78 Histoire du village]</ref>. Au Moian Atge, le nom dau vialatge èra ''Payrinhac'' (manuscrit de [[1240]]) puèi ''Perinhat'' en [[1373]]<ref>[https://books.google.fr/books?id=rsNpi7IVulEC&pg=PA490&dq=payrinhat&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjwz7X1uMDJAhVCyRoKHRsvAbYQ6AEIHTAA#v=onepage&q=payrinhat&f=false][[Ernèst Negre]]<span>, </span>''"Toponymie Générale de la France"''</ref>. Au sègle {{XV}}, le vialatge pren le nom de ''Pérignat oultre l'Allier'' (de l'autre costat d'Alèir), e a la fin de l'ancian regim de ''Grand Pérignat'', puèi de ''Pérignat-ès-Allier'' au sègle XIX<ref>Jean-Marie Cassagne et Mariola Korsak, ''Les noms de lieux du Puy-de-Dôme''.</ref>. Localament, la comuna se ditz [pɸwirəˈɲa]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. Le sobriquet daus abitants, ''los neulats'', ven de las neulas que se forman le matin a causa de l'umiditat d'[[Alèir (aiga)|Alèir]]. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63273 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jean-Pierre Buche|Partit=Parti de Gauche |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63273 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{ Portal Auvèrnhe }} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] kqa4s9u7ca6w1utghy37k3lb8463zur 0 114435 2499705 2498010 2026-05-05T13:01:32Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2499705 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Comuna de França |carta=oc | nomcomuna= Perpesac | nomcomuna2= ''Perpezat'' | imatge=Puy Loup et Banne d'Ordanche depuis gare Laqueuille.JPG | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist ={{Auvèrnhe}} | parçan= | insee = 63274 | cp = 63210 | cònsol = Bernard Mallet | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = |alt mej= |longitud= 2.775 |latitud= 45.6806 | alt mini = 757 | alt maxi = 1482 | km² = 36.19 }} '''Perpesac''' (''Perpezat'' en [[francés]]) z-es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] de la region d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== {{...}} ==Toponimia== Atestat ''Perpezat'' en 1373. Vèrs [[Sant Jolan e Puèi l'Avèsa|Sant Jolan]] la comuna se ditz [parpəˈzɒ] e vèrs [[Verninas]] se ditz [parˈpəzɒ] embei desplaçament d'accent<ref>Collectatges IEO 63.</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 63274 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Bernard Mallet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 63274 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] o7knh4h56t8r90uq8lceqj1l1fm58jv 0 114436 2499706 2461907 2026-05-05T13:15:39Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2499706 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Perèirs | nom2 = ''Perrier'' | imatge = Rue Perrier.JPG | descripcion = La charrèira principala de Perèirs. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63275 | cp = 63500 | cònsol = Bernard Roux | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | latitud = 45.5456 | longitud = 3.2022 | alt mej = | alt mini = 410 | alt maxi = 601 | km² = 6.37 |}} '''Perèirs''' (''Perrier'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia== Las atestacions son ''Perarios'' entre los sègles X e XII, ''Pereyrs'' en 1262, ''Perers'' (XIV), ''Perels'' (1373) e ''Periers'' en 1789. Vèrs [[Bançac]], la comuna se ditz [pəˈɹ̝e]<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles'', [[Montpelhièr]], Société des langues romanes, 1915, p. 439.</ref> e vèrs [[Soire]] [pəˈrɛj]<ref>Albert "Françounet" Delanef, ''Sur le pont vieux'', Le Moniteur d'Issoire, 04/01/1905, "Pereï".</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63275 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Bernard Roux|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63275 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] srtfmu5c2lkhiqsz6vmw09m2a1kiaqc 0 114437 2499714 2413341 2026-05-05T15:29:29Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2499714 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Peschadoiras | nom2 = ''Peschadoires'' | imatge = Gare-Pont-de-Dore-avril-2016 01.JPG | descripcion = La gara. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63276 | cp = 63920 | cònsol = Florent Monneyron | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud = 3.49333333333 | latitud = 45.8272222222 | alt mej = | alt mini = 280 | alt maxi = 424 | km² = 20.67 |}} '''Peschadoiras''' (''Peschadoires'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== {{Localizacion vila | vila = Peschadoiras | nòrd-èst = [[Tièrn]] | sud-èst = [[Escotaon]] | sud = [[Neironde]] | sud-oèst = [[Bòrt]] | oèst = [[Sent Jan d'Uers]] | nòrd-oèst = [[v-Orlhac]] }} == Toponimia == Per luòcs : * '''Peschadoiras''' : ''Piscatoria'' (912), ''Piscatorias'' (1077), ''Peschadoyras'' (1373) e ''Pisacatoriarum'' (1379), ''Piscatoriarum'' (1292, XVI). Dins le parlar de la comuna se ditz [piʃaˈdwɛjrɛ]<ref>Collectatge IEO.</ref> e localament [piʃɔˈdwire], [piʃɔˈdwejre] o [piʃɔˈdwejra]<ref>Christian Hérilier, ''Les noms de commune de l'arrondissement de Thiers (P-de-D)'', [[Tièrn]], 1989, p. 15.</ref>. * '''vèrs Dòra'''<ref>{{Obratge|url=https://web.archive.org/web/20200114172540/http://macarel.net/files/parlem/Parlem_2-077.pdf|títol=Parlem!|vol=77|annada=2003|pagina=14}}</ref> (fr. ''Pont-de-Dore''). == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63276 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Florent Monneyron|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63276 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{ Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] gi2k6f1vikxnixr64aoa5exqbhs3yyu 0 114438 2499716 2461910 2026-05-05T15:34:12Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2499716 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana |carta=oc | nom = Pailèiras | nom2=''Peslières''| | imatge = Église_de_Peslières.JPG | descripcion= La glèisa. | lògo= | escut= | escais= | region ist ={{Auvèrnhe}} | parçan= | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]] | arrondiment = [[arrondiment de Soire|Soire]] | canton = [[canton de Braçac (Auvèrnhe)|Braçac (Auvèrnhe)]] (canton de ''Jumeaux'' davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas dau Bacin mineir Montanha|CC dau Bacin mineir Montanha]] | insee =63277 | cp = 63580 | cònsol = David Coston | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = | longitud = 3.46166666667 | latitud = 45.4402777778 | alt mini = 591 | alt mej = | alt maxi =1158 | km² =6.86 }} '''Pailèiras''' (''Peslières'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e de la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 63277.png|vinheta|centre|Comunas a l'entorn.|150x150px]] ==Toponimia== Per luòcs : * '''Pailèiras''' : Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]], le nom vendriá dau latin ''*pisellum'', derivat de ''pĭsum'' « pese », embei le sufixe ''-aria''<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 526</ref>. Los Féniés parton de l'atestacion ''Paylleyras'' au sègle XIV per explicar que le nom ven de ''palhèira'', au sens de « granèir de palha, granja »<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 377</ref>. Vèrs [[Bançac]] la comuna se ditz [pwiˈlɪːɹ̝aː]<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles'', [[Montpelhièr]], Société des langues romanes, 1915, p. 440.</ref> e vèrs [[v-Olèiras]] [pejˈlɛjra]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. * '''Los Puèis''' [lø pej] (fr. Lospeux). Dau latin ''podium''. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=63277 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin=[[2026]] |Identitat=David Coston |Partit= |Qualitat= manager}} {{Elegit |Debuta= març de [[1983]] |Fin= [[2014]] |Identitat=André Bonjean ||Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1983 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=63277 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=324 |1846=310 |1851=320 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=305 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=246 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=100 |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=54 |2006=65 |2007= |2008= |2009= |2010= |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas dau Puèi de Doma]] ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] h4auhseu9l2yqboo9jsdta1fov7svo8 0 114439 2499718 2413345 2026-05-05T15:34:35Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Pessat e Vianèva]] cap a [[Pessat e Vianuèva]] 2413345 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Pessat e Vianèva | nom2 = ''Pessat-Villeneuve'' | imatge = Pessat-Villeneuve église 2016-03-01.JPG | descripcion = La glèisa. | lògo = | escut = Blason ville fr Pessat-Villeneuve (Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63278 | cp = 63200 | cònsol = Gérard Dubois | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =pessadaire, vianaire | latitud = 45.9292 | longitud = 3.1578 | alt mej = | alt mini = 313 | alt maxi = 356 | km² = 6.26 |}} '''Pessat e Vianèva''' [psa] e [vjaˈnɛvɔ]<ref>Collectatge IEO 63, dins le parlar de [[Sent Bonet de Riam|Sent Bonet]].</ref> (''Pessat-Villeneuve'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Puèi de Doma (departament)|Puèi de Doma]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]], <small>ancianament d'[[Auvèrnhe (region)|Auvèrnhe]]</small>. ==Geografia== == Toponimia == Las atestacions ancianas son ''Pessat'' (1167) e ''Pessato'' (1192). == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63278 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Gérard Dubois|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63278 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 7mygc5wcvkyvrcnbvp2zu6nj54dmwuz 2499721 2499718 2026-05-05T15:39:36Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia + gentilici. 2499721 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Pessat e Vianuèva | nom2 = ''Pessat-Villeneuve'' | imatge = Pessat-Villeneuve église 2016-03-01.JPG | descripcion = La glèisa. | lògo = | escut = Blason ville fr Pessat-Villeneuve (Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63278 | cp = 63200 | cònsol = Gérard Dubois | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =pessadaire/-a ; vianaire/-a | latitud = 45.9292 | longitud = 3.1578 | alt mej = | alt mini = 313 | alt maxi = 356 | km² = 6.26 |}} '''Pessat e Vianuèva''' (''Pessat-Villeneuve'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants de '''Pessat''' son los ''Pessadaires'' e las ''Pessadairas'' e los abitants de '''Vianuèva''' son los ''Vianaires'' e las ''Vianairas''. ==Geografia== == Toponimia == Las atestacions ancianas son ''Pessat'' (1167) e ''Pessato'' (1192). Vèrs [[Sent Bonet de Riòm]], los dos vialatges se dison [psa] e [vjaˈnɛvɔ]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63278 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Gérard Dubois|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63278 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] btqcgp07oeuc87wv0otlawn79sq8stv 0 114440 2499726 2465096 2026-05-05T16:00:45Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia + gentilici. 2499726 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Picharanda | nom2 = ''Picherande'' | imatge = Lac chauvet.jpg | descripcion =Le lac Chauvet. | lògo = | escut = Blason ville fr Picherande (Puy-de-Dôme).svg | escais =Los Minguèls/-èlas | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63279 | cp = 63113 | cònsol = Paule Gardette | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | latitud = 45.465 | longitud = 2.7678 | alt mej = | alt mini = 993 | alt maxi = 1722 | km² = 44.26 |}} '''Picharanda''' (''Picherande'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son sobrenommats ''Los Minguèls'' e ''Las Minguèlas''. ==Geografia== {{Comunas limitròfas|comuna=Picharanda|Nòrd=[[Chastres]]|Èst=[[Bèça e Sent Anastese]]|Sud-Oèst=[[Sant Ginès (Artensa)|Sant Ginès]]|Oèst=[[Sant Donat]]|sud=[[Glèisanuèva d'Entraigas]]}} ===Luòcs dits=== *'''Los Ases''' [luz͜ ˈazə] (fr. ''Les Ages''). *'''Raubaret''' [rubaˈri] (fr. ''Aubaret''). *'''l-Auterat''' [loteˈra] (fr. ''Autérat''). *'''Las Bajunas''' [li baˈdʒynɒ] (fr. ''Bajuny''). *'''Las Barrèiras''' [li baˈrɛjrɒ] (fr. ''Les Barreyres''). *'''La Barta''' [la ˈbartɒ] (fr. ''La Barthe''). *'''Le Bas de Cossat''' [lə ba də kuˈsa] (fr. ''Le Bas de Coussat''). *'''La Baubiá''' [la buˈbjɔ] (fr. ''La Beaubie''). *'''La Blata''' [la ˈblatɒ] (fr. ''La Blatte''). *'''Las Bòrias''' [li ˈbɔrjɒ] (fr. ''Les Bories''). *'''La Borèria''' [la buˈrɛjɒ] (fr. ''La Bourérie''). *'''Le Gorg de Nòu Fònts''' [lə gur də nɔwfwã] (fr. ''La Cascade de Neuffonds''). *'''La Cassèira''' [la kaˈsɛjrɒ] (fr. ''Les Cassières''). *'''La Charbonèla''' [la tsarbuˈnɛlɒ] (fr. ''La Charbonnelle''). *'''Charrèira''' [tsaˈrɛjrɒ] (fr. ''Charreyre''). *'''Chassanhós''' [tsasaˈɲu] (fr. ''Chassagnoux''). *'''Chasaus''' [tsaˈzaw] (fr. ''Chazaux''). *'''Chamin de l'Escira''' [tsami də l͜ iˈʃirɒ] (fr. ''Chemin de l'Ecir''). *'''Chamin de Garet''' [tsami də gaˈre] (fr. ''Chemin de Garet''). *'''Chavanèl''' [tsavaˈne] (fr. ''Chevanel''). *'''Chaumelha''' [tsuˈmijɒ] (fr. ''Chomeille''). *'''La Ginèsta''' [la dʒiˈnɛstɒ] (fr. ''Col de la Geneste''). *'''Las Colanjas''' [las kuˈvãdzɒ] (fr. ''Collanges''). *'''Comun de Gaime''' [kumy də ˈgajmə] (fr. ''Communal de Gayme''). *'''La Còsta''' [la ˈkɔstɒ] (fr. ''La Côte''). *'''Costat''' [kusˈta] (fr. ''Coustat''). *'''Cròs''' [kro] (fr. ''Cros''). *'''Las Devesas''' [li dəˈvəzɒ] (fr. ''La Devèze''). *'''Espinós''' [spiˈnu] (fr. ''Espinoux''). *'''vèrs Faure''' [vø ˈfawrə] (fr. ''Le Faure''). *'''Las Fraissenjas''' [las friˈsɛ̃dzɔ] (fr. ''Les Fressanges''). *'''La Fricàudia''' [la friˈkawdjɔ] (fr. ''La Fricaudie''). *'''La Gana''' [la ˈganɒ] (fr. ''La Ganne''). *'''Los Gojós''' [lu guˈdzu] (fr. ''Goujoux''). *'''Grand Jorn''' [grã dzur] (fr. ''Grand Jour''). *'''Granjon''' [grãˈdzu] (fr. ''Grangeoux''). *'''Grofaud''' [gruˈfaw] (fr. ''Grouffaud''). *'''Lac Chauvet''' [la tsuˈvi] (fr. ''Lac Chauvet''). *'''La Chaum''' [la tsaw] (fr. ''Lachaux''). *'''Lamur''' [laˈmyr] (fr. ''Lamur''). *'''La Listona''' [la lisˈtunɒ] (fr. ''La Listourne''). *'''La Montanha d'Escudòr''' [la mɔ̃ˈtɔɲɒ d əskyˈdɔr] (fr. ''La Montagne d'Escudor''). *'''La Montanha d'Espinós''' [la mɔ̃ˈtɔɲɒ d espiˈnu] (fr. ''La Montagne d'Espinoux''). *'''Montat''' [mɔ̃ˈta] (fr. ''Montat''). *'''Molhat''' [muˈja] (fr. ''Mouilhat''). *'''Le Molin de Gaime''' [lə muˈvi də ˈgajmə] (fr. ''Le Moulin de Gayme''). *'''vèrs Limbrat/Los Limbrats''' [vi lɛ̃ˈbʁa/lu lɛ̃ˈbʁa] (fr. ''Olimbra''). *'''Periguet''' [periˈge] (fr. ''Periguet''). *'''Le Ròc''' [lə ro] (fr. ''Le Roc''). *'''La Pèira Gròssa''' [la ˈpɛrɒ ˈgrɔsɒ] (fr. ''Pierre Grosse''). *'''vèrs Pinet''' [vø ˈpjinə] (fr. ''Le Pinet''). *'''Plaça de Feiriau''' [ˈplasɒ də fiˈjaw] (fr. ''Place du Foirail''). *'''Le Pònt de Clamosa''' [lə pã də kjaˈmuzɒ] (fr. ''Le Pont de Clamouze''). *'''Le Pònt de los Anhèls''' [lə pã də luz͜ aˈɲe] (fr. ''Le Pont des Agneaux''). *'''La Prada''' [la ˈpradɒ] (fr. ''La Prade''). *'''Prat Pomèir''' [pra puˈmɛj] (fr. ''Le Pré Pommier''). *'''Puèi Palharet''' [pe pajaˈri] (fr. ''Puy de Paillaret''). Quand quò ivernèt biaucòp, se ditz "''Le Puèi Palharet es devalat debàs !''" *'''Revèl''' [rve] (fr. ''Ravel''). *'''Los Ribatges''' [lu riˈbadzə] (fr. ''Les Ribages''). *'''Las Ribeiretas''' [li ribəˈrətɒ] (fr. ''Les Ribeyrettes''). *'''Rochon''' [ruˈtsu] (fr. ''Rochon''). *'''La Sanha''' [la ˈsaɲɒ] (fr. ''La Sagne''). *'''Los Sarralhós''' [lu saraˈju] (fr. ''Sarailloux''). *'''La Sava''' [la ˈsavɒ] (fr. ''La Save''). *'''Los Cordiaus/Los 'Scordiaus''' (?) [luskɔrˈdjaw] (fr. ''Les Scorios''). *'''Sos le Bòsc''' [su lə bo] (fr. Sous le Bois). *'''Sumerí''' [ʃymˈri] (fr. ''Sumery''). *'''La Talhada''' [la taˈjadɒ] (fr. ''La Taillade''). *'''La Talhadona''' [la tajaˈdunɒ] (fr. ''Tailladoux/La Tailladoune''). *'''Tarafet''' [taraˈfe] (fr. ''Taraffet''). *'''Tinaire''' [tiˈnɛjrə] (fr. ''Tinaire''). *'''Mòrta de Gaime''' [ˈmɔrtɒ də ˈgajmə] (fr. ''Tourbière de Gayme''). *'''Le Valhon''' [lə vaˈju] (fr. ''Le Vaillou''). *'''Valon''' [vaˈlu] (fr. ''Valon''). *'''La Vèrnha''' [la ˈvɛrɲɒ] (fr. ''La Vergne''). *'''La Vernita''' [la vɛrˈɲitɒ] (fr. ''La Vernite''). *'''Los Vaissats''' [lu viˈsa] (fr. ''Les Veyssats''). *'''Las Vaissetas''' [li vəˈsətɒ] (fr. ''Les Veyssettes''). == Toponimia == La sola atestacion anciana es ''Picharanda'' en 1270. La prononciacion es [pjitsaˈrãdɒ] dins le parlar de la comuna e [pɕitsaˈrãdɒ] vèrs [[Sent Netère]]<ref>Collectatges IEO 63.</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63279 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Paule Gardette|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63279 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 12aarac8ujp87lgrh4pplmj9a8x6rsc 0 114441 2499730 2450775 2026-05-05T16:10:36Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2499730 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Comuna de França |carta=oc | nomcomuna=Pinhòus | nomcomuna2=''Pignols'' | imatge=Town hall of Pignols (1).jpg | descripcion=La maison de comuna. | lògo= | escut= | escais= | region ist ={{Auvèrnhe}} | parçan={{Comtadés}} ({{Limanha}}) | insee =63280|cp=|maire=Didier Szenknecht<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref>|mandat=[[2008]]-[[2014]]| | cònsol =Didier Szenknecht<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref>| | gentilici = |alt mej= |longitud=3.28416666667|latitude=45.645|alt mini= |alt maxi= |latitud=45.645| km² =9.29|sans=276|date-sans=2007 }} '''Pinhòus''' (''Pignols'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== ==Toponimia== Las atestacions son ''Poynols'' (1373), ''Pinol'' (1475) e ''Pinholts'' (1814). Vèrs [[Saledas]], la comuna se ditz [pçjiˈɲyɥ]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=63280|cp=63270|maire=Didier Szenknecht<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref>|mandat=[[2008]]-[[2014]]| |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Didier Szenknecht<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref>|mandat=[[2008]]-[[2014]]||Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=63280|cp=63270|maire=Didier Szenknecht<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref>|mandat=[[2008]]-[[2014]]| |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna de Comtadés]] pzcis3n7mj1hfjfr7yeqefkdwjgxrhz 2499731 2499730 2026-05-05T16:10:56Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Pinhòu (Puèi de Doma)]] cap a [[Pinhòus]] 2499730 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Comuna de França |carta=oc | nomcomuna=Pinhòus | nomcomuna2=''Pignols'' | imatge=Town hall of Pignols (1).jpg | descripcion=La maison de comuna. | lògo= | escut= | escais= | region ist ={{Auvèrnhe}} | parçan={{Comtadés}} ({{Limanha}}) | insee =63280|cp=|maire=Didier Szenknecht<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref>|mandat=[[2008]]-[[2014]]| | cònsol =Didier Szenknecht<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref>| | gentilici = |alt mej= |longitud=3.28416666667|latitude=45.645|alt mini= |alt maxi= |latitud=45.645| km² =9.29|sans=276|date-sans=2007 }} '''Pinhòus''' (''Pignols'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== ==Toponimia== Las atestacions son ''Poynols'' (1373), ''Pinol'' (1475) e ''Pinholts'' (1814). Vèrs [[Saledas]], la comuna se ditz [pçjiˈɲyɥ]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=63280|cp=63270|maire=Didier Szenknecht<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref>|mandat=[[2008]]-[[2014]]| |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Didier Szenknecht<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref>|mandat=[[2008]]-[[2014]]||Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=63280|cp=63270|maire=Didier Szenknecht<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme], consulté le 24 mars 2009</ref>|mandat=[[2008]]-[[2014]]| |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna de Comtadés]] pzcis3n7mj1hfjfr7yeqefkdwjgxrhz 0 114443 2499734 2498512 2026-05-05T16:16:30Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2499734 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Plausac | nom2 = ''Plauzat'' | imatge = Château-Mairie de Plauzat.jpg | descripcion = Le chastèl de Plausac, ente z-es avora la maison de comuna. | lògo = | escut = Blason_ville_fr_Plauzat_(Puy-de-Dôme).svg | escais =Los Lords | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63282 | cp = 63730 | cònsol = Jean Desvignes | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | latitud = 45.6225 | longitud = 3.1497 | alt mej = | alt mini = 384 | alt maxi = 740 | km² = 13.01 |}} '''Plausac''' (''Plauzat'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son sobrenommats ''Los Lords''. ==Geografia== {{Comunas limitròfas|comuna=Plausac|Nòrd=[[Talende]]|sud=[[Champelhs]]|Sud-Èst=[[Neschers]]|Èst=[[Montpeirós (Puèi de Doma)|Montpeirós]], [[Cosde]]|Nòrd-Èst=[[La Sauvetat]], [[Autesac]]|Nòrd-Oèst=[[Sent Sandol]]|Oèst=[[Lodeça]]}} == Toponimia == Las atestacions ancianas son ''Plauziaco'' (994), ''Plauziacum'' (995, 1263, 1287), ''Plauzacum'' (XIe) e ''Plosat'' (1510, 1589). Vèrs [[Sent Sandol]], la comuna se ditz [plœz] embei desplaçament d'accent, vèrs [[Sent Netère]] se ditz [pluˈza]. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63282 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Desvignes|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63282 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] ow00nrgjkb0u0ze6kz6bz3v3fwhhy7r 0 114445 2499735 2413356 2026-05-05T16:32:21Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia + gentilici. 2499735 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Pònt dau Chastèl | nom2 = Le Pònt | imatge = Pont du Chateau.jpg | descripcion = | lògo = Logo Pont-du-Château.gif | escut = Blason ville fr Pont-du-Chateau (Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63284 | cp = 63430 | cònsol = René Vinzio | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =pontaire/-a | latitud = 45.7991666667 | longitud = 3.24916666667 | alt mej = | alt mini = 328 | alt maxi = 380 | km² = 21.61 ||nom3=''Pont-du-Château''}} '''Pònt dau Chastèl''' o '''Le Pònt''' (''Pont-du-Château'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son los ''Pontaires'' e las ''Pontairas''. ==Geografia== ==Toponimia== Las atestacions ancianas son ''Castrum Pontum Nomine'' (1120), ''Castrum Pontis'' (1260, 1317), ''Pons Castri'' (1287-1305), ''Pont du Chastel'' (1418, 1510), ''le Pont-du-Chastel'' (1520) e ''Pont-sur-Allier'' (1793-1803). En [[occitan ancian]] la viala s'apelava ''Pont dal Chastel''<ref>[https://web.archive.org/web/20160305121057/http://elec.enc.sorbonne.fr/montferrand/C1308-1309#CC5.317 Atestat ''Pont dal Chastel'' dins los Comptes daus Cònsols de Montferrand.]</ref>. Vèrs [[Sent Bonet de Riòm]], la comuna se ditz [pɔ̃ do tsaˈte], vèrs [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]] [pwɔ̃ do tsɛˈtæ]<ref>Collectatges IEO 63.</ref> e localament [lə pwɔ̃ dy tsaˈtɛj]<ref name=":0">Francisque Bathol, ''La Mouche Clermontoise'', n°1, 07/07/1867, p. 3, "Le Pouon-du-Tsatei"/"Le Pouon".</ref>, [pɔ̃ dø tsaˈte]<ref>Francisque Bathol, ''La Mouche Clermontoise'', n°15, 13/10/1867, p. 4, "Pont-deu-Tsatet".</ref> o [lə pwɔ̃]<ref>Christiane Marsat-Marcin, ''Avec mes parents gérants d'alimentation à Pont-du-Château années 1960/Bei meù pai, rejent d'eipïssaio và Le Puon la nada mïla nou sen sieissentà'', [[Çaucle Tèrra d'Auvèrnha]], 2021.</ref><ref name=":0" />. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=63284 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= René Vinzio|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=63284 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] qlsu4dcfw2010i1uazzmymkj5tzd8ph 2499736 2499735 2026-05-05T16:32:37Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Pont dau Chastèl]] cap a [[Pònt dau Chastèl]] per dessús una redireccion 2499735 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Pònt dau Chastèl | nom2 = Le Pònt | imatge = Pont du Chateau.jpg | descripcion = | lògo = Logo Pont-du-Château.gif | escut = Blason ville fr Pont-du-Chateau (Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63284 | cp = 63430 | cònsol = René Vinzio | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =pontaire/-a | latitud = 45.7991666667 | longitud = 3.24916666667 | alt mej = | alt mini = 328 | alt maxi = 380 | km² = 21.61 ||nom3=''Pont-du-Château''}} '''Pònt dau Chastèl''' o '''Le Pònt''' (''Pont-du-Château'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son los ''Pontaires'' e las ''Pontairas''. ==Geografia== ==Toponimia== Las atestacions ancianas son ''Castrum Pontum Nomine'' (1120), ''Castrum Pontis'' (1260, 1317), ''Pons Castri'' (1287-1305), ''Pont du Chastel'' (1418, 1510), ''le Pont-du-Chastel'' (1520) e ''Pont-sur-Allier'' (1793-1803). En [[occitan ancian]] la viala s'apelava ''Pont dal Chastel''<ref>[https://web.archive.org/web/20160305121057/http://elec.enc.sorbonne.fr/montferrand/C1308-1309#CC5.317 Atestat ''Pont dal Chastel'' dins los Comptes daus Cònsols de Montferrand.]</ref>. Vèrs [[Sent Bonet de Riòm]], la comuna se ditz [pɔ̃ do tsaˈte], vèrs [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]] [pwɔ̃ do tsɛˈtæ]<ref>Collectatges IEO 63.</ref> e localament [lə pwɔ̃ dy tsaˈtɛj]<ref name=":0">Francisque Bathol, ''La Mouche Clermontoise'', n°1, 07/07/1867, p. 3, "Le Pouon-du-Tsatei"/"Le Pouon".</ref>, [pɔ̃ dø tsaˈte]<ref>Francisque Bathol, ''La Mouche Clermontoise'', n°15, 13/10/1867, p. 4, "Pont-deu-Tsatet".</ref> o [lə pwɔ̃]<ref>Christiane Marsat-Marcin, ''Avec mes parents gérants d'alimentation à Pont-du-Château années 1960/Bei meù pai, rejent d'eipïssaio và Le Puon la nada mïla nou sen sieissentà'', [[Çaucle Tèrra d'Auvèrnha]], 2021.</ref><ref name=":0" />. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=63284 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= René Vinzio|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=63284 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] qlsu4dcfw2010i1uazzmymkj5tzd8ph 0 118815 2499772 2386389 2026-05-06T08:33:14Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499772 wikitext text/x-wiki {{omonimia}} '''Bussières''' pòt essèr: * [[Bussières (Còsta d'Aur)|Bussières]], una comuna de la {{Còsta d'Aur}} * [[Bussières (Léger)|Bussières]], una comuna de {{Léger}} * [[Bussières (Nauta Sòna)|Bussières]], una comuna de la {{Nauta Sòna}} * [[Bussièra]], una comuna dau {{Puèi de Doma}} * [[Bussèiras (Puèi de Doma)|Bussèiras]], una comuna dau {{Puèi de Doma}} * [[Bussières (Sòna e Léger)|Bussières]], una comuna de {{Sòna e Léger}} * [[Bussières (Sèina e Marna)|Bussières]], una comuna de {{Sèina e Marna}} * [[Bussières (Yonne)|Bussières]], una comuna d'{{Yonne}} * [[Bussières (Haute-Marne)|Bussières]], una anciana comuna de la {{Nauta Marna}}, integrada a [[Champsevraine]]. Tanben: * [[Bussières-lès-Belmont]], ancianament [[Bussières-et-Belmont]], commune de la {{Nauta Marna}} * [[Chambley-Bussières]], una comuna de {{Meurthe e Mosèla}} Vejatz tanben: * [[Bussièra]] 9fg3rjb0nrtfnsdimedl9l6w47svt2c 2499773 2499772 2026-05-06T08:34:19Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499773 wikitext text/x-wiki {{omonimia}} '''Bussières''' pòt essèr: * [[Bussières (Còsta d'Aur)|Bussières]], una comuna de la {{Còsta d'Aur}} * [[Bussières (Léger)|Bussières]], una comuna de {{Léger}} * [[Bussières (Nauta Sòna)|Bussières]], una comuna de la {{Nauta Sòna}} * [[Bussièra]], una comuna dau {{Puèi de Doma}} * [[Bussèiras (Puèi de Doma)|Bussèiras]], una comuna dau {{Puèi de Doma}} * [[Bussières (Sòna e Léger)|Bussières]], una comuna de {{Sòna e Léger}} * [[Bussières (Sèina e Marna)|Bussières]], una comuna de {{Sèina e Marna}} * [[Bussières (Yonne)|Bussières]], una comuna d'{{Yonne}} * [[Bussières (Haute-Marne)|Bussières]], una anciana comuna de la {{Nauta Marna}}, integrada a [[Champsevraine]]. Tanben: * [[Bussières-lès-Belmont]], ancianament [[Bussières-et-Belmont]], commune de la {{Nauta Marna}} * [[Chambley-Bussières]], una comuna de {{Meurthe e Mosèla}} Vejatz tanben: * [[Bussièra (omonomia)]] hgo9sgeyx1v71zcu1y0ke9u3uejp1p6 0 126017 2499710 2490463 2026-05-05T14:33:17Z Alaric 506 44932 /* La vila de Salàs de Pallars */ 2499710 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna d'Espanha|nommuni= Salàs de Pallars |foto=Salàs_de_Pallars._Torre_i_portal_de_Soldevila.JPG |legenda=Portal i torre de Soldevila] |bandièra= |blason= Escut de Salàs de Pallars.svg |comauto= {{Catalonha}} |província= [[Província de Lhèida]] |Comarca= [[Palhars Jusan]] |cp=25693 |cònsol= Jaume Solé Colom |mandat= [[2023]]- | latitud = 42.214444 | longitud = 0.9325 |alt mej= 573 |ectaras= |km²= 20.3 |sens= 365 |data-sens=2025|dens= }} '''Salàs de Pallars''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Catalonha]]. Salàs de Pallars se situa dins la partida nòrd del centre de la comarca de [[Pallars Jussà]]. Es prèp de la Noguera Pallaresa, que correspond ara a las aigas del Barratge de Sant Antoni. Se situa a la transicion entre la Conca Deçà, o de Tremp, e la Conca de Dalt (que la vila principala es [[La Pobla de Segur]]) : pr'aquò, es considerat coma fasent partida de la Conca Deçà e las relacions comercialas la fan dependre de [[Tremp]]. Es a quicòm coma un km del camin grand C-13, que religa las vilas pallaresas de Tremp, capitala de la comarca, La Pobla de Segur, [[Sort]] (o Sòrt), e delà, [[Lhèida]] a [[Esterri d'Àneu]]. Istoricament, Salàs de Pallars foguèt una de las vilas principalas del Pallars Jussà, coma Tremp, [[Talarn]], La Pobla de Segur e Isona; arribèt quitament al segond reng en tèrme de populacion al sègle XVIII, mès, tot en portant encara lo títol de vila, que jamai non se pèrd, e en gardant un aspècte urban, lo d'una vila anciana, a pas que 326 abitants en 2006 (que i cal ajustar los 4 que pòblan lo vilatge de Sensui, çò que fa 330 per tota la comuna). La baissa d'importància relativa e absoluda de Salàs de Pallars es contemporanèa de la montada de La Pobla de Segur tanlèu lo sègle XIX; mès la construccion del Barratge de Sant Antoni, en 1913-1916, li faguèt pèrdre una granda partida de sas milhoras tèrras (informacions toristicas afichadas a la vila), tot en la privant de comunicacion dirècta ambe la riba esquèrra de la Noguera Pallaresa (Salàs aviá agut dos ponts). == Geografia == Salàs de Pallars es un dels pauques municipis del Pallars Jussà que se mantenon inalterats al long del temps: l'an pas espandit dins los darrèrs cent ans ambe cap autre municipi suprimit, nimai l'an pas ajustat a cap autre, nimai li an pas augmentat o demingat lo territori. Çaquelà, al sègle XIX aviá existit los municipis de Sensui (''Censuy'') e del Mas del Balust (''Manso de Balust''), creats en 1812 al moment del desplegament de las instruccions derivadas de la Constitucion de Cadis. Totas doás municipalitats foguèron suprimidas en febrièr de 1847, en aplicant las novèlas leis municipalas qu'exigissián un minimom de 30 ''veïns'' (vesins, donc caps de familha) per manténer una municipalitat pròpia. En aquel moment foguèron agregats a Salàs de Pallars. En la proposition derivada del rapòrt popularament denomenat ''Informe Roca'', lo municipi de Salàs de Pallars demorava intacte, mès l'integravan al gropament de municipis de [[La Pobla de Segur]], [[Conca de Dalt]] e Salàs de Pallars. ===Descripcion geografica=== Lo territòri municipal de Salàs de Pallars es alongat del nòrd-oèst al sud-èst, plan estreit, gaireben en punta al nòrd-oèst, en zòna de montanha, e pus larg dins la partida plana, prèp de la vila, al sud-est del territòri. Fàcia a Salàs de Pallars, delà Noguera, doás depressions son separadas per la ''Muntanya de Sant Corneli''<ref>{{http://www.icc.cat/vissir3/embedded.html?zoom=6&lon=000313800&lat=004669100&layers=B00FFFFFTF#.</ref> : - la partida sud-èst de la Conca de Dalt, largament dubèrta, a l'entorn del vilatge d'Aramunt; - la val de Montesquiu, que pel Pas Estret de Montesquiu e pel ''coll d'Orcau'', mena al vilatge d'Orcau e a la ''Conca Dellà'' (a l'entorn d'Isona e d'Orcau). ===Perimètre del territòri=== Territòris municipals limitròfes : {{Communes limitrophes | Commune = [[Salàs de Pallars]] |nord = [[Conca de Dalt]] |nord-est = [[La Pobla de Segur]] |est = [[Conca de Dalt]] |sud-est = [[Isona i Conca Dellà]] |sud = [[Talarn]] |sud-ouest = |ouest = [[Tremp]] |nord-ouest = }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son ''castrum — Salasse'' en 840, ''Salas'' en 903, ''Salasse'' en 995, ''Salas'' en 1060, ''Salass'' en 1094-1110 (bis), ''Salas'' en 1100-1109, ''villa Salas'' en 1180-90, ''Salas'' en 1220. </br> Segon [[Joan Coromines]], Salàs es un dels abondoses toponimes de basa preromana, mès indoeuropèa, es a dire celtica o sorotaptica (segon la terminologia d'aqueste autor, donc dels camps d'urnas o cultura RSFO), que provenon d'un Salasse o Salasso, que religa ambe'l nom d'un pòble indoeuropeu mençonat per Titus Livi, los ''salassi''. L'apondi ''de Pallars'', documentat plan ancianament, fa referéncia a son apartenença istorico-geografica. Aparentat a ''Salàs'', [[Salasc]], atestat ''Salascus'' al sègle IX-X, ambe son sufixe ''-asco'' caracteristic, confirma lo caractèr lígurosorotaptic del nom. La lectura de l'Onomasticon Cataloniae <ref> p. 12-13 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=36283</ref>, çaquelà, non dona cap solucion precisa. Segon [[Xavier Delamarre]], lo sufixe ''-sco'' es indoeuropèu, caracterizat sense rason coma « ligur » pels lingüistas franceses e italians del sègle XIX. Es present pertot on i a de cèltas <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 21</ref>, e l'argument de la proximitat ambe ''Salasc'' dona donc pas d'indicacions autras sus ''Salàs''. </br> En aqueste vilatge, coma en plan d'autres, nasquèt una etimologia populara, totalament falsa, que fasiá derivar'l nom de la vila de la costuma de donar de sal al bestiar (salar). ===Sensui o Censui=== Lo nom es atestat ''Cenzovi'' en 923. L'etime pel nom del torrent seriá lo bascoïde ''çintçur-be'', « jos la gorja », ambe eliminacion de ''-r'' en basc local. L'etime s'explica pel fait que lo torrent es sovent plan encaissat dins una partida de son cors. La finala en ''-obe'' mena a ''oe'' > ''oi'' > ''ui'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 348 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13966</ref>{{,}}<ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol.V, p. 329 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=77415</ref>. ===Lòcs poblats o non=== En mai de la vila de Salàs de Pallars qu'aurà un paragrafe especial, ancianament i aviá los vilatges de Sensui (o ''Censui'', segon Joan Coromines) e del Mas de Balust. Aqueste es demorat completament desabitat e Sensui garda pas que 4 abitants en 2007, una sola familha que viu d'un elevatge industrial de pòrcs. A Sensui, la glèisa demòra dreta, al mièg d'ostals arroïnats. Lo vilatge se troba 2,3 km. al nòrd, en linha dreta, de Salàs de Pallars, e es accessible per un camin local asfaltat que i mena en mens de 4 quilomètres de trajècte. Es lo camin que tanben mena a Rivert e, en virant a esquèrra a moment donat, a Santa Engràcia. Fòra dels vilatges, lo territòri salassenc a qualques capèlas, ermitatges e santuaris, que entre els se tròban l'ermitatge romanic de ''Sant Roc'', 1 quilomètre al levant de la vila, lo de ''Sant Cebrià'', 500 m. al sud-oèst, tanben romanic, lo de ''Sant Pere Màrtir'', refait modèrnament, a l'oèst, al limit ambe Talarn, e l'ancian santuari de ''Sant Climent'', popularament nomenat ''Sant Clem''. L'origina d'aqueste darrèr es possiblament romanica, pr'aquò ne demòra pas cap vestigi coneissable. Se garda la memòria d'una capèla dedicada a santa Margarida, qu'es documentada fins a 1758, quand se ditz que se tròba en un estat indecent. Non se sap pas ambe exactitud ont èra. ===La vila de Salàs de Pallars=== Salàs de Pallars consèrva perfèctament visible son traçat urbanistic medieval de vila clausa. Alongada del sud-èst (dintrada al vilatge), a 567 m. d'alt., al nord-oèst (on i a Can Delme), a 590, es encara una encinta barrada, ambe doás carrièras interioras parallèlas qu'an una sortida unica pel costat nòrd, e doás carrièras exterioras que seguisson los murs de la vila: lo carrer ''del Vall'' (testimòni del valat qu'aparava la muralha pel costat septentrional), e ''l'avinguda d'Enric Gispert'', ancian camin de ronda exterior pel costat sud. En naut (a capdevila), la plaça de Capdevila, ambe la font d'aqueste nom e a la partida bassa, la de Soldevila, ambe la font tanben d'aqueste meteis nom. Consèrva tres dels ancians portals -un d'els, lo de Soldevila, ambe una magnifica tor cilindrica de defensa annèxa- e doás mai de las tors que defendián los meteisses portals e los angles de la vila, actualament que fan partida de l'encinta formada pels ostals que se bastiguèron en aprofeitant la meteissa muralha. Una d'aquelas tors -e benlèu las rèstas d'autras- son integradas dins d'ostals actuals. L'Ostal de la Vila es dins una d'aquelas tors, la de Soldevila. A la partida nauta de la vila i deguèt aver lo castèl, integrat dins la vila meteissa, e actualament s'i tròba la glèisa parroquiala de la ''Mare de Déu del Coll'', que prèp d'ela i a una plaça cairada e ambe d'arcadas, la Plaça del Mercat, ont i a de rèstas d'una tor cairada, ambe un dentelh, que poiriá far partida de l'ancian castèl. La meteissa glèisa, en mai, es en partida bastida en dessús d'una tor de la muralha, quitament benlèu la tor mèstra del castèl. A l'interior, se duèrbon unis espacis pus largs que las carrièras, plan estretas, atal coma de tròces de carrièras e de plaças ambe d'arcadas, ont se celebrava la Fièra de Salàs, entre lo primièr e lo segond dimenge de quaresma, anciana concession reiala associada al títol de vila que ne gaudiá Salàs de Pallars. Pus tard, quand la Fièra de Salàs aqueriguèt un volume considerable, lo Fieral foguèt mudat fòra dels murs, long del valat que s'estendiá al nòrd de la vila, i nasquèt una carrièra, la ''de les Eres'', qu'aculhiá los pargues ont se gardava lo bestiar que portavan a la fièra del bestiar de pè redond, atal coma de pichonas ostalariás pels fieraires. Quitament dins la vila, demorèt lo mercat pròpiament dit, lo setmanal, per l'usatge pus estrictament dels salassencs. Los lindals e los escuts de fòrça ostals que constituisson l'aglomeracion ensenhan de l'importància qu'agèt Salàs de Pallars a la fin de l'[[Edat Mejana]] e pendent tota l'[[Edat Modèrna]]. Unis 500 metres al levant del vilatge i a lo cementèri, que dedins se tròban las rèstas de l'anciana glèisa parroquiala Sant Pèire, romanica, conservada sonque en partida, mès n'aprofeitèron l'absida centrala coma capèla del cementèri. Las doás absidiòlas lateralas se son conservadas tanben, pr'aquò an un usatge simplament ornamental. ==Istòria== Lo barratge de Sant Antòni faguèt disparéisser dos ponts. Non solament Salàs èra sus l'anciana rota principala de [[Tremp]] a [[la Pobla de Segur]], çò qu'es pas mai (es a un km de la novèla), mès èra un caireforc. Lo pont pus important menava a la rota d'[[Artesa de Segre]] a [[Baix Pallars|Gerri de la Sal]], l'autre menava cap a l'Èst. La rota d'Artesa es ara una rota blanca, del traçat d'excellenta qualitat, entretenguda perqué sèrv mai que mai als tractors dels agricultors que possedisson per exemple las tèrras de l'ancian vilatge disparegut de Montesquiu e que vivon dins d'autras aglomeracions. Ara totas las relacions ambe la riba esquèrra de la Noguera Pallaresa passan per Tremp o [[la Pobla de Segur]]. Salàs perdèt tanben mai de 300 ectaras de tèrras e las milhoras. Salàs de Pallars aviá una de las mai importantas fièras de bestial del pè redond : un quart del total de las mulas vendudas en [[Catalonha]] se vendián a Salàs. La fièra durava uèit jorns e los cafès presentavan d'espectacles de varietats. Ambe'ls tractors, las mulas perdián lor utilitat e la darrèra fièra foguèt en 1973. Salàs èra un centre important de produccion de terralha. Aquò durèt entrò lo primièr tèrç del sègle XX e dispareguèt a la Guèrra Civila. == Administracion == == Evolucion demografica == Las donadas de 1497 a 1553 son en fòcs, las de 1717 a 1981 correspondon a la populacion de fait, las dempuèi 1990 a la populacion de dreit. La font es Viquipèdia en català o Idescat<ref>{{http://www.idescat.cat/</ref>. {| class="wikitable" |- ! 1497f !! 1515f !! 1553f !! 1717 !! 1787 !! 1857 !! 1877 !! 1887 !! 1900 !! 1910 |- | 67 || 61 || 83 || 365 || 950 || 1318 || 1210 || 1275 || 929 || 877 |- |} {| class="wikitable" |- ! 1920 !! 1930 !! 1940 !! 1950 !! 1960 !! 1970 !! 1981 !! 1990 !! 1992 !! 1994 |- | 810 || 740 || 667 || 624 || 688 || 490 || 401 || 357 || 342 || 347 |} {| class="wikitable" |- ! 1996 !! 1998 !! 2000 !! 2003 !! 2010 !! 2020 !! 20.. !! 20.. !! 20-- !! 20-- |- | 358 || 334 || 330 || 319 || 334 || 327 || || || || --- |} ==Servicis toristics== La specificitat de Salàs es la preséncia de botigas de las annadas 50 que son visitadas e que sèrvon al cinemà. <gallery> Salàs_de_Pallars._Sant_Pere_Màrtir_2.png|Salàs. Salàs_de_Pallars.JPG|Autra vista de la vila. Salàs_de_Pallars._Carrer_1.png|Carrer de Sant Cebrià Alt en 1900. Salàs_de_Pallars._Carrer_de_Sant_Cebrià_Alt_2.JPG|Carrer de Sant Cebrià Alt. Salàs_de_Pallars._Casa_del_Carrer_de_Sant_Pere_2.JPG|Portal d'ostal, al carrer de Sant Pere. Salàs_de_Pallars._Carrer_de_Bon_Jesús_1.JPG|Passatge de la glèisa, jos l'autar major. Salàs_de_Pallars._L'Estanc_2.jpg|Lo burèu de tabac (adobat coma dins las annadas 50). Salàs_de_Pallars._Barberia_2.JPG|Botiga de perruquièr. Salàs_de_Pallars._Botiga_d'Ultramarinos_y_Coloniales.JPG|Botiga d'Ultramarinos i Coloniales. Salàs_de_Pallars._Sensui._Vista_general.JPG|Sensui, municipi de Salàs. Isona_i_Conca_Dellà._Orcau._Montesquiu_2.JPG|L'ancian vilatge de Montesquiu, près de l'anciana rota d'Artesa. </gallery> {{messatge galariá}} == Annèxas == === Bibliografia === * BELLMUNT I FIGUERAS, Joan. "Salàs de Pallars". Dins Pallars Jussà, III. Lleida: Pagès Editors, 2000 (Fets, costums i llegendes, 33). ISBN 84-7935-740-1 * BENITO I MONCLÚS, Pere i BOLÒS I MASCLANS, Jordii. "Vila closa de Salàs". Dins El Pallars. Barcelona: Enciclopèdia Catalana, 1993 (Catalunya romànica, XV). ISBN 84-7739-566-7 * CASES I LOSCOS, Maria-Lluïsa. "Santa Margarida a Salàs. Sant Climent". Dins El Pallars. Barcelona: Enciclopèdia Catalana, 1993 (Catalunya romànica, XV). ISBN 84-7739-566-7 * COROMINES, Joan. "Salàs". Dins Onomasticon Cataloniae. Els noms de lloc i noms de persona de totes les terres de llengua catalana. VII. Sal-Ve. Barcelona: Curial Edicions Catalanes i Caixa d'Estalvis i Pensions de Barcelona "La Caixa", 1997. ISBN 84-7256-854-7 * FARRÀS, Francesc. "Salàs de Pallars", a El Pallars, la Ribagorça i la Llitera. Barcelona: Fundació Enciclopèdia Catalana, 1984 (Gran geografia comarcal de Catalunya, 12). ISBN 84-85194-47-0 * GAVÍN, Josep M. Pallars Jussà. Barcelona: Arxiu Gavín, 1981 (Inventari d'esglésies,8). ISBN 84-85180-25-9 * Iglésies, Josep. El Fogatge de 1553. Estudi i transcripció. II. Barcelona: Fundació Salvador Vives Casajoana, 1981. ISBN 84-232-0189-9. * MADOZ, Pascual. "Salàs de Pallars". Dins Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar. Madrid: Establecimiento Literario-Tipográfico, 1845. Edició facsímil Articles sobre El Principat de Catalunya, Andorra i zona de parla catalana del Regne d'Aragó al <<Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar>> de Pascual Madoz. V. 1. Barcelona: Curial, 1985. ISBN 84-7256-256-5 * ROCAFORT, Ceferí. "Provincia de Lleyda", a Geografia general de Catalunya dirigida per Francesch Carreras y Candi. Barcelona: Establiment Editorial d'Albert Martín, després del 1900. === Ligams extèrnes === ==Nòtas== <references />{{Municipis de|25}}{{Portal Catalonha}} 4et3ass2kme3jmuojy3mv99j1zrhi38 2499711 2499710 2026-05-05T14:36:53Z Alaric 506 44932 /* Istòria */ 2499711 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna d'Espanha|nommuni= Salàs de Pallars |foto=Salàs_de_Pallars._Torre_i_portal_de_Soldevila.JPG |legenda=Portal i torre de Soldevila] |bandièra= |blason= Escut de Salàs de Pallars.svg |comauto= {{Catalonha}} |província= [[Província de Lhèida]] |Comarca= [[Palhars Jusan]] |cp=25693 |cònsol= Jaume Solé Colom |mandat= [[2023]]- | latitud = 42.214444 | longitud = 0.9325 |alt mej= 573 |ectaras= |km²= 20.3 |sens= 365 |data-sens=2025|dens= }} '''Salàs de Pallars''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Catalonha]]. Salàs de Pallars se situa dins la partida nòrd del centre de la comarca de [[Pallars Jussà]]. Es prèp de la Noguera Pallaresa, que correspond ara a las aigas del Barratge de Sant Antoni. Se situa a la transicion entre la Conca Deçà, o de Tremp, e la Conca de Dalt (que la vila principala es [[La Pobla de Segur]]) : pr'aquò, es considerat coma fasent partida de la Conca Deçà e las relacions comercialas la fan dependre de [[Tremp]]. Es a quicòm coma un km del camin grand C-13, que religa las vilas pallaresas de Tremp, capitala de la comarca, La Pobla de Segur, [[Sort]] (o Sòrt), e delà, [[Lhèida]] a [[Esterri d'Àneu]]. Istoricament, Salàs de Pallars foguèt una de las vilas principalas del Pallars Jussà, coma Tremp, [[Talarn]], La Pobla de Segur e Isona; arribèt quitament al segond reng en tèrme de populacion al sègle XVIII, mès, tot en portant encara lo títol de vila, que jamai non se pèrd, e en gardant un aspècte urban, lo d'una vila anciana, a pas que 326 abitants en 2006 (que i cal ajustar los 4 que pòblan lo vilatge de Sensui, çò que fa 330 per tota la comuna). La baissa d'importància relativa e absoluda de Salàs de Pallars es contemporanèa de la montada de La Pobla de Segur tanlèu lo sègle XIX; mès la construccion del Barratge de Sant Antoni, en 1913-1916, li faguèt pèrdre una granda partida de sas milhoras tèrras (informacions toristicas afichadas a la vila), tot en la privant de comunicacion dirècta ambe la riba esquèrra de la Noguera Pallaresa (Salàs aviá agut dos ponts). == Geografia == Salàs de Pallars es un dels pauques municipis del Pallars Jussà que se mantenon inalterats al long del temps: l'an pas espandit dins los darrèrs cent ans ambe cap autre municipi suprimit, nimai l'an pas ajustat a cap autre, nimai li an pas augmentat o demingat lo territori. Çaquelà, al sègle XIX aviá existit los municipis de Sensui (''Censuy'') e del Mas del Balust (''Manso de Balust''), creats en 1812 al moment del desplegament de las instruccions derivadas de la Constitucion de Cadis. Totas doás municipalitats foguèron suprimidas en febrièr de 1847, en aplicant las novèlas leis municipalas qu'exigissián un minimom de 30 ''veïns'' (vesins, donc caps de familha) per manténer una municipalitat pròpia. En aquel moment foguèron agregats a Salàs de Pallars. En la proposition derivada del rapòrt popularament denomenat ''Informe Roca'', lo municipi de Salàs de Pallars demorava intacte, mès l'integravan al gropament de municipis de [[La Pobla de Segur]], [[Conca de Dalt]] e Salàs de Pallars. ===Descripcion geografica=== Lo territòri municipal de Salàs de Pallars es alongat del nòrd-oèst al sud-èst, plan estreit, gaireben en punta al nòrd-oèst, en zòna de montanha, e pus larg dins la partida plana, prèp de la vila, al sud-est del territòri. Fàcia a Salàs de Pallars, delà Noguera, doás depressions son separadas per la ''Muntanya de Sant Corneli''<ref>{{http://www.icc.cat/vissir3/embedded.html?zoom=6&lon=000313800&lat=004669100&layers=B00FFFFFTF#.</ref> : - la partida sud-èst de la Conca de Dalt, largament dubèrta, a l'entorn del vilatge d'Aramunt; - la val de Montesquiu, que pel Pas Estret de Montesquiu e pel ''coll d'Orcau'', mena al vilatge d'Orcau e a la ''Conca Dellà'' (a l'entorn d'Isona e d'Orcau). ===Perimètre del territòri=== Territòris municipals limitròfes : {{Communes limitrophes | Commune = [[Salàs de Pallars]] |nord = [[Conca de Dalt]] |nord-est = [[La Pobla de Segur]] |est = [[Conca de Dalt]] |sud-est = [[Isona i Conca Dellà]] |sud = [[Talarn]] |sud-ouest = |ouest = [[Tremp]] |nord-ouest = }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son ''castrum — Salasse'' en 840, ''Salas'' en 903, ''Salasse'' en 995, ''Salas'' en 1060, ''Salass'' en 1094-1110 (bis), ''Salas'' en 1100-1109, ''villa Salas'' en 1180-90, ''Salas'' en 1220. </br> Segon [[Joan Coromines]], Salàs es un dels abondoses toponimes de basa preromana, mès indoeuropèa, es a dire celtica o sorotaptica (segon la terminologia d'aqueste autor, donc dels camps d'urnas o cultura RSFO), que provenon d'un Salasse o Salasso, que religa ambe'l nom d'un pòble indoeuropeu mençonat per Titus Livi, los ''salassi''. L'apondi ''de Pallars'', documentat plan ancianament, fa referéncia a son apartenença istorico-geografica. Aparentat a ''Salàs'', [[Salasc]], atestat ''Salascus'' al sègle IX-X, ambe son sufixe ''-asco'' caracteristic, confirma lo caractèr lígurosorotaptic del nom. La lectura de l'Onomasticon Cataloniae <ref> p. 12-13 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=36283</ref>, çaquelà, non dona cap solucion precisa. Segon [[Xavier Delamarre]], lo sufixe ''-sco'' es indoeuropèu, caracterizat sense rason coma « ligur » pels lingüistas franceses e italians del sègle XIX. Es present pertot on i a de cèltas <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 21</ref>, e l'argument de la proximitat ambe ''Salasc'' dona donc pas d'indicacions autras sus ''Salàs''. </br> En aqueste vilatge, coma en plan d'autres, nasquèt una etimologia populara, totalament falsa, que fasiá derivar'l nom de la vila de la costuma de donar de sal al bestiar (salar). ===Sensui o Censui=== Lo nom es atestat ''Cenzovi'' en 923. L'etime pel nom del torrent seriá lo bascoïde ''çintçur-be'', « jos la gorja », ambe eliminacion de ''-r'' en basc local. L'etime s'explica pel fait que lo torrent es sovent plan encaissat dins una partida de son cors. La finala en ''-obe'' mena a ''oe'' > ''oi'' > ''ui'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 348 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13966</ref>{{,}}<ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol.V, p. 329 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=77415</ref>. ===Lòcs poblats o non=== En mai de la vila de Salàs de Pallars qu'aurà un paragrafe especial, ancianament i aviá los vilatges de Sensui (o ''Censui'', segon Joan Coromines) e del Mas de Balust. Aqueste es demorat completament desabitat e Sensui garda pas que 4 abitants en 2007, una sola familha que viu d'un elevatge industrial de pòrcs. A Sensui, la glèisa demòra dreta, al mièg d'ostals arroïnats. Lo vilatge se troba 2,3 km. al nòrd, en linha dreta, de Salàs de Pallars, e es accessible per un camin local asfaltat que i mena en mens de 4 quilomètres de trajècte. Es lo camin que tanben mena a Rivert e, en virant a esquèrra a moment donat, a Santa Engràcia. Fòra dels vilatges, lo territòri salassenc a qualques capèlas, ermitatges e santuaris, que entre els se tròban l'ermitatge romanic de ''Sant Roc'', 1 quilomètre al levant de la vila, lo de ''Sant Cebrià'', 500 m. al sud-oèst, tanben romanic, lo de ''Sant Pere Màrtir'', refait modèrnament, a l'oèst, al limit ambe Talarn, e l'ancian santuari de ''Sant Climent'', popularament nomenat ''Sant Clem''. L'origina d'aqueste darrèr es possiblament romanica, pr'aquò ne demòra pas cap vestigi coneissable. Se garda la memòria d'una capèla dedicada a santa Margarida, qu'es documentada fins a 1758, quand se ditz que se tròba en un estat indecent. Non se sap pas ambe exactitud ont èra. ===La vila de Salàs de Pallars=== Salàs de Pallars consèrva perfèctament visible son traçat urbanistic medieval de vila clausa. Alongada del sud-èst (dintrada al vilatge), a 567 m. d'alt., al nord-oèst (on i a Can Delme), a 590, es encara una encinta barrada, ambe doás carrièras interioras parallèlas qu'an una sortida unica pel costat nòrd, e doás carrièras exterioras que seguisson los murs de la vila: lo carrer ''del Vall'' (testimòni del valat qu'aparava la muralha pel costat septentrional), e ''l'avinguda d'Enric Gispert'', ancian camin de ronda exterior pel costat sud. En naut (a capdevila), la plaça de Capdevila, ambe la font d'aqueste nom e a la partida bassa, la de Soldevila, ambe la font tanben d'aqueste meteis nom. Consèrva tres dels ancians portals -un d'els, lo de Soldevila, ambe una magnifica tor cilindrica de defensa annèxa- e doás mai de las tors que defendián los meteisses portals e los angles de la vila, actualament que fan partida de l'encinta formada pels ostals que se bastiguèron en aprofeitant la meteissa muralha. Una d'aquelas tors -e benlèu las rèstas d'autras- son integradas dins d'ostals actuals. L'Ostal de la Vila es dins una d'aquelas tors, la de Soldevila. A la partida nauta de la vila i deguèt aver lo castèl, integrat dins la vila meteissa, e actualament s'i tròba la glèisa parroquiala de la ''Mare de Déu del Coll'', que prèp d'ela i a una plaça cairada e ambe d'arcadas, la Plaça del Mercat, ont i a de rèstas d'una tor cairada, ambe un dentelh, que poiriá far partida de l'ancian castèl. La meteissa glèisa, en mai, es en partida bastida en dessús d'una tor de la muralha, quitament benlèu la tor mèstra del castèl. A l'interior, se duèrbon unis espacis pus largs que las carrièras, plan estretas, atal coma de tròces de carrièras e de plaças ambe d'arcadas, ont se celebrava la Fièra de Salàs, entre lo primièr e lo segond dimenge de quaresma, anciana concession reiala associada al títol de vila que ne gaudiá Salàs de Pallars. Pus tard, quand la Fièra de Salàs aqueriguèt un volume considerable, lo Fieral foguèt mudat fòra dels murs, long del valat que s'estendiá al nòrd de la vila, i nasquèt una carrièra, la ''de les Eres'', qu'aculhiá los pargues ont se gardava lo bestiar que portavan a la fièra del bestiar de pè redond, atal coma de pichonas ostalariás pels fieraires. Quitament dins la vila, demorèt lo mercat pròpiament dit, lo setmanal, per l'usatge pus estrictament dels salassencs. Los lindals e los escuts de fòrça ostals que constituisson l'aglomeracion ensenhan de l'importància qu'agèt Salàs de Pallars a la fin de l'[[Edat Mejana]] e pendent tota l'[[Edat Modèrna]]. Unis 500 metres al levant del vilatge i a lo cementèri, que dedins se tròban las rèstas de l'anciana glèisa parroquiala Sant Pèire, romanica, conservada sonque en partida, mès n'aprofeitèron l'absida centrala coma capèla del cementèri. Las doás absidiòlas lateralas se son conservadas tanben, pr'aquò an un usatge simplament ornamental. ==Istòria== Lo barratge de Sant Antòni faguèt disparéisser dos ponts. Non solament Salàs èra sus l'anciana rota principala de [[Tremp]] a [[la Pobla de Segur]], çò qu'es pas mai (es a un km de la novèla), mès èra un caireforc, ròtle essencial a tota foncion urbana e comerciala. Lo pont pus important menava a la rota d'[[Artesa de Segre]] a [[Baix Pallars|Gerri de la Sal]], l'autre menava cap a l'Èst. La rota d'Artesa es ara una rota blanca, del traçat d'excellenta qualitat, entretenguda perqué sèrv mai que mai als tractors dels agricultors que possedisson per exemple las tèrras de l'ancian vilatge disparegut de Montesquiu e que vivon dins d'autras aglomeracions. Ara totas las relacions ambe la riba esquèrra de la Noguera Pallaresa passan per Tremp o [[la Pobla de Segur]]. Salàs perdèt tanben mai de 300 ectaras de tèrras e las milhoras. Salàs de Pallars aviá una de las mai importantas fièras de bestial del pè redond : un quart del total de las mulas vendudas en [[Catalonha]] se vendián a Salàs. La fièra durava uèit jorns e los cafès presentavan d'espectacles de varietats. Ambe'ls tractors, las mulas perdián lor utilitat e la darrèra fièra foguèt en 1973. Salàs èra un centre important de produccion de terralha. Aquò durèt entrò lo primièr tèrç del sègle XX e dispareguèt a la Guèrra Civila. == Administracion == == Evolucion demografica == Las donadas de 1497 a 1553 son en fòcs, las de 1717 a 1981 correspondon a la populacion de fait, las dempuèi 1990 a la populacion de dreit. La font es Viquipèdia en català o Idescat<ref>{{http://www.idescat.cat/</ref>. {| class="wikitable" |- ! 1497f !! 1515f !! 1553f !! 1717 !! 1787 !! 1857 !! 1877 !! 1887 !! 1900 !! 1910 |- | 67 || 61 || 83 || 365 || 950 || 1318 || 1210 || 1275 || 929 || 877 |- |} {| class="wikitable" |- ! 1920 !! 1930 !! 1940 !! 1950 !! 1960 !! 1970 !! 1981 !! 1990 !! 1992 !! 1994 |- | 810 || 740 || 667 || 624 || 688 || 490 || 401 || 357 || 342 || 347 |} {| class="wikitable" |- ! 1996 !! 1998 !! 2000 !! 2003 !! 2010 !! 2020 !! 20.. !! 20.. !! 20-- !! 20-- |- | 358 || 334 || 330 || 319 || 334 || 327 || || || || --- |} ==Servicis toristics== La specificitat de Salàs es la preséncia de botigas de las annadas 50 que son visitadas e que sèrvon al cinemà. <gallery> Salàs_de_Pallars._Sant_Pere_Màrtir_2.png|Salàs. Salàs_de_Pallars.JPG|Autra vista de la vila. Salàs_de_Pallars._Carrer_1.png|Carrer de Sant Cebrià Alt en 1900. Salàs_de_Pallars._Carrer_de_Sant_Cebrià_Alt_2.JPG|Carrer de Sant Cebrià Alt. Salàs_de_Pallars._Casa_del_Carrer_de_Sant_Pere_2.JPG|Portal d'ostal, al carrer de Sant Pere. Salàs_de_Pallars._Carrer_de_Bon_Jesús_1.JPG|Passatge de la glèisa, jos l'autar major. Salàs_de_Pallars._L'Estanc_2.jpg|Lo burèu de tabac (adobat coma dins las annadas 50). Salàs_de_Pallars._Barberia_2.JPG|Botiga de perruquièr. Salàs_de_Pallars._Botiga_d'Ultramarinos_y_Coloniales.JPG|Botiga d'Ultramarinos i Coloniales. Salàs_de_Pallars._Sensui._Vista_general.JPG|Sensui, municipi de Salàs. Isona_i_Conca_Dellà._Orcau._Montesquiu_2.JPG|L'ancian vilatge de Montesquiu, près de l'anciana rota d'Artesa. </gallery> {{messatge galariá}} == Annèxas == === Bibliografia === * BELLMUNT I FIGUERAS, Joan. "Salàs de Pallars". Dins Pallars Jussà, III. Lleida: Pagès Editors, 2000 (Fets, costums i llegendes, 33). ISBN 84-7935-740-1 * BENITO I MONCLÚS, Pere i BOLÒS I MASCLANS, Jordii. "Vila closa de Salàs". Dins El Pallars. Barcelona: Enciclopèdia Catalana, 1993 (Catalunya romànica, XV). ISBN 84-7739-566-7 * CASES I LOSCOS, Maria-Lluïsa. "Santa Margarida a Salàs. Sant Climent". Dins El Pallars. Barcelona: Enciclopèdia Catalana, 1993 (Catalunya romànica, XV). ISBN 84-7739-566-7 * COROMINES, Joan. "Salàs". Dins Onomasticon Cataloniae. Els noms de lloc i noms de persona de totes les terres de llengua catalana. VII. Sal-Ve. Barcelona: Curial Edicions Catalanes i Caixa d'Estalvis i Pensions de Barcelona "La Caixa", 1997. ISBN 84-7256-854-7 * FARRÀS, Francesc. "Salàs de Pallars", a El Pallars, la Ribagorça i la Llitera. Barcelona: Fundació Enciclopèdia Catalana, 1984 (Gran geografia comarcal de Catalunya, 12). ISBN 84-85194-47-0 * GAVÍN, Josep M. Pallars Jussà. Barcelona: Arxiu Gavín, 1981 (Inventari d'esglésies,8). ISBN 84-85180-25-9 * Iglésies, Josep. El Fogatge de 1553. Estudi i transcripció. II. Barcelona: Fundació Salvador Vives Casajoana, 1981. ISBN 84-232-0189-9. * MADOZ, Pascual. "Salàs de Pallars". Dins Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar. Madrid: Establecimiento Literario-Tipográfico, 1845. Edició facsímil Articles sobre El Principat de Catalunya, Andorra i zona de parla catalana del Regne d'Aragó al <<Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar>> de Pascual Madoz. V. 1. Barcelona: Curial, 1985. ISBN 84-7256-256-5 * ROCAFORT, Ceferí. "Provincia de Lleyda", a Geografia general de Catalunya dirigida per Francesch Carreras y Candi. Barcelona: Establiment Editorial d'Albert Martín, després del 1900. === Ligams extèrnes === ==Nòtas== <references />{{Municipis de|25}}{{Portal Catalonha}} 7hhdkfdgmwkbewso8di9tm20ishqozv 0 128550 2499739 2230359 2026-05-05T17:10:56Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499739 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Ermita del Santísimo Cristo de la Misericordia, en el municipio de Albuixech, Valencia.jpg|vinheta|Ermita, Albuixec]] '''Albuixech''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Valéncia (província)|Valéncia]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[País Valencian]]. {{Portal Espanha}} {{Municipis de|46}} 0htgx1imqwyhdy9i0yhszen4qh84js7 0 128587 2499741 1862952 2026-05-05T17:13:37Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499741 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Arquitectura modernista, casa Llopis en Almassera, provincia de Valencia.jpg|vinheta|Almàssera]] '''Almàssera''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Valéncia (província)|Valéncia]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[País Valencian]]. {{Portal Espanha}} {{Municipis de|46}} drsylybl81j1hl986tqp79nfr9mbatb 0 128812 2499740 1873647 2026-05-05T17:12:40Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499740 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Municipio de Massalfassar, provincia de Valencia, España.jpg|vinheta|Massalfassar]] '''Massalfassar''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Valéncia (província)|Valéncia]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[País Valencian]]. {{Portal Espanha}} {{Municipis de|46}} s26yml9n52lh4f7c7h096nroy906ytk 0 135076 2499742 2438488 2026-05-05T18:27:32Z Raymond Trencavel 26125 2499742 wikitext text/x-wiki {{Infobox|tematica=cantaira americana|carta=}} [[File:Patti Smith performing at Butlins Holiday Resort Minehead, Somerset.jpg|thumb|Smith (2007)]] '''Patti Smith''' ([[Chicago]], [[30 de decembre]] de [[1946]]) es una cantaira e poetèssa [[Estats Units|americana]]. Venguèt famosa tre 1975 gràcias a son album ''Horses'' espelit en plen movement [[punk]]. == Discografia == * ''Horses'' (1975) * ''Radio Ethiopia'' (1976) * ''Easter'' (1978) * ''Wave'' (1979) * ''Dream of Life'' (1988) * ''Gone Again'' (1996) * ''Peace and Noise'' (1997) * ''Gung Ho'' (2000) * ''Trampin''' (2004) * ''Twelve'' (2007) * ''Banga'' (2012) {{ORDENA:Smith, Patti}} [[Categoria:Cantaira americana]] [[Categoria:Cantaira de rock]] [[Categoria:Naissença en 1946]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1970]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1980]] 7ylloc8wsnngmasyhvdlh34xl9g3aj8 0 147096 2499769 2230357 2026-05-06T07:36:36Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499769 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Municipio de Emperador, comarca Horta Nord, provincia de Valencia, España.jpg|vinheta|Emperador (Valéncia)]] '''Emperador''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Valéncia (província)|Valéncia]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[País Valencian]]. {{Portal Espanha}} {{Municipis de|46}} pceldtb3ib9hk74b3n18egn7qmvve5d 2499770 2499769 2026-05-06T07:36:56Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499770 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Municipio de Emperador, comarca Horta Nord, provincia de Valencia, España.jpg|vinheta|Emperador (Valéncia)]] [[Fichièr:Ermita de la Virgen del Rosario, municipio de Emperador, comarca Horta Nord, provincia de Valencia.jpg|vinheta|Emperador (Valéncia)]] '''Emperador''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Valéncia (província)|Valéncia]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[País Valencian]]. {{Portal Espanha}} {{Municipis de|46}} 3sx84voz3fpxwzp0osjyxs2b7voc601 0 153733 2499756 2473204 2026-05-05T22:37:23Z ~2026-27427-19 63428 /* Ligams extèrns */ 2499756 wikitext text/x-wiki Lo '''sosdialècte cevenòl''' es la varietat del [[lengadocian oriental]] de la [[Cevena]]. Aquela tièra de parlars aguèt coma centre literari lo ròdol d'[[Alès]] durant la segonda mitat del sègle XX amb un bèl nombre d'autors que los mai famoses son [[Albèrt Arnavièla]], [[Joan Castanha]] e subretot lo [[Gustau de la Fara-Alès|marqués de la Fara-Alès]]. Foguèt subretot aqueste darrièr l'impulsor del reviscòl de l'escritura occitana del país cevenòl a partir de la publicacion de son òbra màger ''[[Las castanhadas]]'' en 1844. Las revistas i foguèron pro nombrosas dempuèi l’''[[Armanac Cevenòu]]'' que venguèt puèi l’''[[Armanac de Lengadòc]]'' capitanejat per Arnavièla a ''[[Cacalacà]]'' dirigit per Joan Castanha. L'airal d'Alès coneguèt tanben una granda e rica profusion d'estudioses de la lenga coma l'abat [[Boissièr de Sauvatges]], autor en 1756 d'un dels diccionaris occitans mai ancians, [[Maximin d'Òmbres]], autor d'un autre diccionari amb [[Gracian Charvet]] en 1884, e l'abat [[Pèire Fesquet]]. Dempuèi [[2010]], l'ancian [[occitanisme|occitanista]] [[Ives Gorgaud]] mena un [[Secessionisme occitan|movement secessionista]] en definir lo cevenòl coma una lenga d'òc diferenta de l'occitan. == Elements de dialectologia == === Vocalisme === * Contràriament al [[Montpelhierenc (sosdialècte)|sosdialècte montpelhierenc]], lo cevenòl presenta coma la màger part de l'occitan la ''-a'' finala prononciada /ɑ/. * La finala ''-iá'' i es sistematicament prononciada (tant en morfologia coma en fonetica) [jɛ] dins la part meridionala del país coma en montpelhierenc. === Consonantisme === * La prononciacion de ''-g-'' (davant -e o -i) e de ''-j-'' i es [ʤ(j)] contràriament al montpelhierenc [ʧ] o al rodanenc [ʣ]. === Morfologia === * Coma dins la màger part del lengadocian, presenta la tièra d'articles ''lo'', ''la'', ''los'' e ''las''. == Ligams extèrns == * [http://projetbabel.org/aigovivo/cevenola.htm Estudi del diàlecte cevenòl] * [https://web.archive.org/web/20160629215611/https://sites.google.com/site/loubluma/7---glossaire-patois-francais Lexic e gramatica del parlar de la comuna del [[Lo Blumar|Blumar]] 45egw3mo0awec8t5qbcrexczxn5m494 0 155347 2499713 2499567 2026-05-05T15:25:20Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499713 wikitext text/x-wiki Lo [[Lemosin (dialècte)|lemosin]] ten en general lo vocabulari de l'[[occitan]] amb los eventuals cambiaments fonetics del [[nòrd-occitan]], mas a tanben de fòrmas lexicalas especificas ([[arcaïsme]]s e mots diferents de la rèsta de l'occitan) que plan sovent son comunas amb los dialèctes [[auvernhat]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten de tèrmes tanben emplegats endacòm mai, pasmens los avèm pas excluses per amor de donar una mòstra de vocabulari lemosin. Nos basèm sus lo diccionari Occitan/Francés d'[[Ives Lavalada]], ed. IEO Lemosin 2010, dont trobam extraches aquí [http://al.deliquet.free.fr/Occitan/Joan-Pau_VERDIER/Joan-Paul_VERDIER_01.htmlz] D'espleitar: https://espritdepays.com/bonus/glossaire-les-mots-du-perigord. NDR: tota esmenda, correccion o melhorament es benvengut, especialament quand ignorèm la definicion o l'existéncia d'un mot ("??") o que sèm pas segurs qu'existisca ("?"). Certans mots pòdon aver una consonanta iniciala [[epetentic]]a: ''g-uech'' [get], ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onta''... franc. : [[Francisme|francesisme]] a evitar Lo [[sufix]] [[aumentatiu]] -às, -assa ven -ard, -arda. * abalhat,-da part. pass. : maucorat,-da, deçaubut,-da * abaura: fr. (d') à présent * abausir, 'bausir [bu 'vi] : abausir, esbalausir * abeurat, abeurada: fr. détrempé(e) * abeuratge m., beuratge f.?? : beuratge * abilhar ('bilhar) v. assasonar (tanben vòl dire Vestir) * abinar: acoblar (sens general e sens sexual) * abocha (d'), d'abochas? : la gòrja duberta e lo còrs virat contra terra * abochar, abochonar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * abora (d') : d'ora, tòst * abòrd (d') : a l'instant, tot primièr, lèu; d'abòrd que: tantlèu que; puèi que (tanben emplegat) * abracar: fatigar grandament * abrial (sud del Perigòrd), abriu (nòrd [abri(w)/abre], abriau: abril) * abriar: acorcir, abracar, escodar * acaçar (acassar? varianta de (a)catar?) : cobrir * aca(p)tar, 'ca(p)tar (/s') : amagar, escondre; cobrir * acelar, açalar, acialar: abrigar de la pluèja * acelat, açalat, acialat (a l') : abric (a l'); d'amagat, d'escondon, d'agachon, d'assetons) * acepte: aisat, facile * achabason: terminacion * achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme: Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin captare) * acharrau V. Charrau * acimar: emplenar a ras * acimat, -ada: que sa cima es elevada * aclapir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) ; s'esfondrar, tombar tot d’un còp, s’afojar * aclatar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acocolar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acoconar (/s'): emmitoufler * acossar : encoratjar * acotar: fr. appuyer, accoter, soutenir, étayer; atteindre * acotir, cotir: batre, maltractar, prene pels cabèls * acotit, -ida, cotit, -ida: mesclat, -ada * acranar (s') : se far crane, polit * acraponhir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acropir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * adir: asirar, mauvoler a quauqu'un * adissença: asirança, òdi * aer: èr, aire (tanben emplegats) * aficar: pimpar?? * afinar: enganar * aflatar: careçar * afincar: ballar, careçar; aficar ?? * afincar (s') : s'aplicar * aflincar v. Aficar * afamgalir: afamar * afolar: avortar, far avortar; destruire * afolir: afolesir, far venir fòl * aforchar: enforcar; fr. être à califourchon * afortigar, afortir: afirmar, assegurar * ageir? : ?? * agresir fr. aigrir * agroar (s') (Prov. tanben) : acatar (s') (tanben emplegat) * agromar, agromelar, agromelir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agromelir (s’) : se redusir, se far tot pitit en s’escondre * agrumir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agrupir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * aguir : asirar * aguissable: aissable, fr. détestable, insupportable * aguissença: asirança, òdi * aicí a (/tant) (d') : fins a * aicianta (d') : fins a * aigafòrt: aigafòrta (tanben emplegat) * airau: airial, fr. basse-cour * airier: abajonièr (vaccinum myrtillus) * aisat adj. aisit * aisinable : propri a rendre servici, a metre a l'aise * aisinar : aprestar, preparar, alestir * aitanben: (a)tanben; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanpauc: tanpauc ; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanplan: tanplan; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitau: atal * aitot V. Eitot * ajauc: fr. ajonc * ajumbrir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * alacada: fòrta plojada? * alaidonc, 'laidonc: donc, doncas. Alaidonc que: dau temps que, mentre que * alau: alai, ailà * albalutz V. Orbalutz * alha (Cruesa): alh * alopir: assalhir; maltractar; invectivar * aluchar : alumar (tanben emplegat) * alulhar: cridar fòrt per far portar la votz au lonh. Alulhar de jòia: udlar, cridar, udolar plan fòrt, per mostrar la jòia * amassar, 'massar: regropar ; atrapar, prendre (un còp) * amodelonar: fr. antasser * amorrar : abaissar la testa, faire mòrdre la pols * amortesir fr. adoucir * ancèis, ancès que : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * anchau m. : anchòia f. * anda: tanta, sògra, mairastra; abusivament: granda, mameta * anueit/anuèit, anuech/anuèch: auei, uei (tanben emplegats) * apà! (de Òc-pas?) : non vòli pas! * apautar: fr. renverser * apetís fr. ciboulette * aplèch [aplej] : fr. soc (de charrue) * apoiar: fr. appuyer * aponhar: garder, aver mestièr de quicòm; fr. répugner à faire quelque chose, tarder * aprueismar ('prueismar, [prajmà], [(o)preimà], [apresmà], [aprowmà]): apropchar * aquilhs (plural de 'aquel', ancian cas subjècte) * ara. D'ara ençai: d'ara enans, d'ara en avant. V. Aura * arair: araire * arçà! : interj. per incitar a faire quicòm (de òr + ça) * arcar: passar per dessús de * arçau : arç (planta). Fiau d'arçau: fil de fèrre barbelat * archelar: escalar. fr. escalader * areclana: arcolan * argiu m. : argila * ariclana: V. Areclana * aromaire: murtrièr? * aromir: tuar * arondesir fr. arrondir * apietosir: fr. apitoyer * arpiar: arpejar * arreir: arrèire * arser: ièr al ser * asperja f. espargue * assedrat: assedat * artichau, artrujau m. cachofle * assumir (s') : s'assopir * assuausar: apasimar, adocir, calmar * assús, a sus: sus, sobre * atrapar de (d') : se botar de, començar de * atrevador: endrech qu'atira; rendètz-vos * au: o (pronom neutre) * aubalutz V. Orbalutz * aubrisson: arbust * auçada: nautada * aucha, òucha: pradèl o camp claus situat prèp de la maison, sovent près de la cort dels pòrcs, ont se los laissava * auchard: aucat, mascle de l’aucha * auguer, auger?? : aver * aul: el. V. Eu * aulana: avelana. fr. noisette * aumalha f. bestial gròs, bèstias amb banas que fan de la charn roja per la nuridura * aura adv. ara. Tot aura/Totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment). D'aura enlai: d'ara endavant * aures: quicòm mai, autra causa * ausanier (comunas del sud del país de [[Garait]], region de [[Sent Vauric]]): bois [bwej] entrò una linha que jonh [[Ansesme]], [[Jòlhac]] e [[Ladapeira]], e [bwi] dejós d'aquesta delimitacion) * ausar: gausar * ausela: ironda; femela d'auseu * auseu: aucèl * auvelha, ovelha n. oelha, aolha * auvernhata: fr. litorne (grive) * avacar: reüssir, capitar * avalir (s') : esfondrar (s') * avances, avanceis : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * avant que de + v. inf. : abans de * avantier (l') : i a quauques jorns, i a quauque temps * avena: civada * aver: prend lo sens d'atrapar, raubar, n'acabar amb quicòm o quauquarren, tuar * avesar: rendre domde, adometjar; familiarizar * avesat (d') : de costuma, d'abitud * avisar: regardar * ba(m)bòia, babula, babuia: nesci; estatua; petòta * babinhon mf. menton * babòi : original (persona estranha) * babusar: repapiar * bacada n. past, pasta, pastèla (pels animals). fr. patée pour les cochons * bacar: donar la bacada * bada-graula:?? * badar v. cridar * badada: grand crit * bafada: repais d’importáncia en quantitat * bajar: pensar * balada : frairiá, vòta * balaia: escoba (tradicionala de bàlec o autra planta) * balajar (Corresa) : escobar * balanç: vam, eslanç * balharc: òrdi * balharja: òrdi de primavera * balinjas n. f. plur.: fr. couches ou langes * banchieron: banc pichon * banlesar (se) : barrutlar, fr. errer * banturla, banturle?? m. persona non seriosa (non pejoratiu) * banturlar (se) : fr. errer; musar, perdre son temps a far quicòm? * barbòta: mena de sèrp non verenosa * baraquen: fr. voyou * barbelòta: jonquilha * bargassar: charrar * bargasson: que japa sens rason, que crida, que fa de bruch * barginhar: esitar. Sens barginhar: sens esitacion, de manièra fèrma * barja (Cruesa): partida de la granja situada au-dessús de l’estable on s'estojava lo fen e la palha * barracat, - ada adj: barriolat, -ada * barradís n. tèrra clausa près de la maison. * barradissa: claus * barrancon: barrèu d’escala o de cadièra, per ext. baston * barrial, barriu: barril * barrutlar: fr. errer * bascha: fr. bâche la toile * b-assetz: assatz; cèrts, certans (qualques) * bàssia: aiguièra. fr. évier * b-assuelh: asuèlh, fr. seuil (de la porte) * batalhar, batalar?: charrar * baterias: batasons (tanben emplegat) * bateusa: fr. moissonneuses-batteuse * bauda: asnessa, borrica, Saura * 'bausir [bu 'vi], abausir: abausir, esbalausir * baussuelh : asuèlh, fr. seuil (de la porte) * beca f. vèspa * beça, beçal, beçau, beçol, betol, betolaud, beç * becar: fr. picorer * becicar: far la sesta * belier: febrièr * belhier: febrièr * belinament : fr. foisonnement, grouillement * belujar (/se) : (se) bolegar * benaise: satisfait, content * beneisir: benesir (emplegat tanben) * bentot: tanben * berche: fr. édenté * bergossa: vièlha oelha coriaç sense valor mercanta * besenga/besinga: pauta * besilh, besilha: causa de pas cap d'importància, pas res * besilhar, bosilhar, far de las besilhas: bosigar, trencar, deteriorar, desgalhar, far de mala òbra * bessicar (bercicar? breçicar?, de Brèç?) : somnolar * bestiaria: bestiesa * besunha, besonha: causa; obratge, afars (personals), bagatge... (tot çò qu'aparten a qualqu'un) * b'etot, ben 'tot: benlèu * beu (de " de) : a còp de, a fòrça de * beu (de ~ que) : a mesura que, a proporcion que * beuna?, beune? : ?? * beuradenc : bevible, potable, que se pòt beure * bevetar: beure lentament * biau biau ! : japada mai aguda dels jounes chens * bicanard: païsan pej. * bicas f. pl. labras * bicar: baisar, potonar * bicon: poton * bieta: bleta * bi(n)gois (de ") : fr. de guingois * bigòrra m. bigarraud/bigarròt, bigarroei/bigarroelh: blat d'Espanha, milhòc * bigòs/bigoelh (bigwé) m. fr. hoyau * bisard??, bisarde?, bisarda: bisarre, bijarre * bilha: tronc d'un aubre * binhet: bonheta * biòla: bèç??, betol?? * biòla (d'un forn) : fr. charbons ardents * bladar fr. emblaver; fig. joncher?? * bladasons : fr. semailles (du blé) * bladin: blat negre (tanben emplegat) * blagassar: charrar * blanc fr. chevesne, meunier (peis) * blanch, -a: blanc, -a * blancha pura: aiga de vida * blanchinhard, a: fr. banchâtre * blandar: ?? (lo fuec) * blesta f.: fr. écheveau * bocanar: fa de bruch * bochas f. pl. labras * boda: fanga * bodra, broda (de 'brauda'?) : fr. crotte, boue battue; ordure * bodrós: fug-l'òbra * boes!: bah! * boifar: v. Boissar * boija, boïja [bwejjo] [buijJo] (Cruesa e endacòm mai): V. buïja * bòina?, boina [bwejno] : bòrna * boinar: bornar * boïolar: faire de bofiòlas, fr. se boursoufler * boirador [bwejra'dur] fr. instrument pour enlever la deuxième peau des châtaignes dans l'opération qui consiste à blanchir les châtaignes, instrument que l'on appelle aussi en Creuse "las tanalhas" * boirar [bwej'ra]: mesclar, braçar, pelar las castanhas amb un boirador (aisina per las emblanquir) * boiricin: panièr * boiriu: redalh, fr. regain * bois m. pl.: encastre (d'una fenèstra) * boissar : escobar * boisson blanc : espinalba, aubespina, jargas blanc, jargue, fr. aubépine * bòja, bòtja (?) : saca * bojal(h?) : fr. trou. bogalh? * bojalar: traucar * bolar: s'enfonzar los pès dins l'aiga e n'aver la cauçadura mòla * bolega: fanga liquida * bolin: panet redond * bolit, bolhit, bulit, bulhit: olada (plat) * boljar, bolejar: bolegar (tanben emplegat) * bomba (a tota ~) : en córrer plan regde, plan viste * bombar: fr. bondir, rebondir * bòn(n?)a: fr. marécage * bondir: fr. gronder (bruch) * bonhar: far trempar, macerar (varianta de Banhar qu'a aquesit un sens particular) * bonhat,-da : se ditz d’una frucha tròp madura, tanben de quauquaren qu’a demorat dau temps a trempar dins un liquid * bonicon: ?? * bordairatge, bordieratge: bòria, ermitage, fr. closerie, petite métairie * bordassar (metatèsi d'Adob(r)assar) [burdasà/durdasà] : repetaçar, fr. rapetasser V. 'do(b...)rassar * bordier: bordièr; p. ext. logatièr * boreta: bar(r)iòta, carriòl(a) * borifa: fr. rombe (instrument de musica) * borilh: borlhon, tapon (coma la nèu) ; tot pitit grun de pouvera * bornat m., bornhon : buc (demorança de las abelhas, autrescòps facha amb la cavorna de chastenh, aura dins de caissas de fusta) * bornha: panièr grand, naut e pregond, de palha tressada per tal de conservar la frucha * bornhon V. Bornat * borramesclar: mesclar totalament? * borrar: tustar (tanben emplegat) * borrassons: fr. langes, couches * borricha (grafia?): bòssa, bossa (engenh de pesca) * borricon: fr. bourriquet * borrilh : polvera, bordilha. fr. balayures, poubelle * borrinar : barrutlar, fr. errer * borriqueta: saussa o sopa d'orselha * bòsc beneit: bois * bosar (se) : se laissar tombar coma una bosa * boschalh : tap (de trafec rotièr) * bòta: bota (fr. outre) * botarèl: campanhòu * bòtja (?), bòja : saca * botjar: vojar fr. verser. Plòure coma qui la bòtja/vòja: plòure a semaladas * boreta: fr. brouette * botareu: fr. bolet * 'bracar V. Abracar * braçar: remenar * braçat (de '') : à bras-le-corps * bradar: gelar * bradassa: charraira, fr. barbouilleuse * bradassar (brandassar) v. secodre; parlar a tort e a travèrs * bradasson, bredasson: persona maladreita o brusca * bradau adj. (tombar '') : fr. lourdement * braga: fr. culotte * bran: bordilha * brancantar : barrutlar, fr. errer * branchiera : ?? * brand o bram?: "sonar a brand": fr. sonner à toute volée * brandinar: barrutlar, fr. errer * brau: fr. lisière de terre qui sépare un champ d'un autre * braulhós: brumós * bravament adj. : doçament; regde; rudament * brave, brava : bèl, bèla * brèça [barça] : brèç * brechar: cobrir * brechalh (Cruesa): tapadoira * bredilha: charraira * brejadís: discussions, charradissa; baralha, disputa * brejauda: sopa caracteristica del Lemosin facha de cauls e de lard (de 'brejar') * brejon: codena del lard * brenada: manjalha de bren amb aiga per péisser los pòrcs * breta, bretona: vaca de lach * bretonar: faire de grumèls * briar (de 'breviar') : acortar * bric de (pas '') : pas ges de; pas cap de, cap bri de * brija (pas '') : pas brica * brijon, brigon: miga, morcèl * brima: molsa; bruine, crachin (que dona l'oidiom o lo mildiu als vergièrs) * brimar: fr. bruiner; èsser atacadas las trufas pel mildiu * bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar * bringar: dançar, saltar, folastrar * bròcha: branca secondària d'un aubre * brochilhon: branquilhoneta * brochon: fr. brindille * brocon (far au "): ?? (es un jòc) * broda: fanga * brodir (brondir), brudir: far de brug, bronzir, bondinar, resclantir * brodischa: branquilhon;fr. broussaille * brostachabrit: fr. chèvrefeuille * brosinar: brosinhar, brusinhar. fr. bruiner d'une pluie fine et persistante * bruau (variant de bruelh?): talús * bruchadís: bruch continu??, brejadís ?? * brucir: mòrdre, atacar a pitits còps de dents, pinçar, piunar * brudir: brusir, brugir, brogir, brunhir, brúnher. V. Brundir * bruja: bruguièra * brujaud: fr. ajonc * brumerlós: brumós * brun (faire ") : faire negre/fosc. montar brun: s'escuresir lo cèl * brundir (lat. grundire) : bronzir, bronzinar * bruset? bruselh?: iò-iò fabricat pels mainatges * budalha: budèls de pòrc * bufec: fr. vide (de fruit à coque: cacau, avelana...) * buïja, buija, boïja, boija, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga. fr. terre en friche, pâtis, jachère * buja, bruja: gèrla, jarra (cruche à huile en terre cuite vernissée, non à long col, mais à anses) * bujandariá: fr. buanderie * bunhet m. : aurelheta (pastisson) * bura: de color fosc * burgaud, bergauda (Cruesa), burgon n. : fosseron * burrau (Cruesa): fr. babeurre * butir: butar * cabonhat adj. : fr. encaissé fig.?? * cacau, cacalh (de 'cascalh' ?), calau, cacòu: notz * cacunha: automobil vièlh * caga-menut: avar * çaiquedelai, çai que delai: ça que la, çaquelà * caireforcha: caireforc * cairiá (cairia, càiria) : canton (coin de l'âtre). C(h)erchar per las cairiás : c(h)erchar, furonar pertot sens succés; caire, ròdol/ròde, parçan, comarca * calau: notz. fr. noix V. Cacau * caleta: fr. cosse * calhada, calhadon, calhat (Cruesa): formatge blanc * calhar: fr. tasser (la terre) * calòta: sièta crosa * camjar: cambiar * campar (/se): quilhar, dreçar * canaçon : fr. caleçon * canal [conar] * cancanar, cancanilhar: charrar * cancaridier: fr. frêne * canòla (Dordonha) V. Coada * cap (pas '') Bas. Lem. : ges * capforcha: caire * capit: poirit (fusta) * 'captar (/se) V. Aca(p)tar * caquetar: charrar * carcalin: pan gròs en corona * carcilhar (se) fr. s’émietter? * cardalhan??, cardalhau: tòpi, topinambor * carolha (Cruesa): pèl d'espic de blat d'Índia * carreu: fr. chariot * cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl * cascavelar: avançar fasent cascavels * cassa, casson: bocin de tèrra, ben massiu, fr. motte de terre. Durmir coma un casson : durmir coma una còça (dormir pregondament). Un casson de pan: un bocin de pan * cassar: copar * 'catar (/se) V. Aca(p)tar * catissar(s'): acatar (s') (tanben emplegat) * catura : tòrt, despit o damnatge causat a qualqu'un * cauçar: fr. butter (la terre) * cauças: socas (d’arbre) * caumassa: calmàs (calor estofanta) * cauquilhard: pelegrin * cavalhier: gendarme * cencena: nœud de l'écheveau; remue-ménage?? * cendrilha: fr. mésange * censat: gaireben * 'cepte V. Acepte * cerèisa/cirèisa [sirèijo], cerièisa [serièijo] : cerièra * cerv: cèrvi * ‘chabason: terminacion * chabeç: fr. fâne * chablata, chabla: clujada (fr. toit de chaume) * chabreta: siulet o cornet d'escorça de castanhièr fabricat pels goiats * chabreu, chabròla, charbòu?, chabròt? : barreja de bolhon e de vin. "far chabreu" ajostar de vin al bolhon * chabreulh/chabridon: cabridon * chabròl, chabròu, chabròt? : cabiròl? , fr. chevreuil?; cabridon? * chabruelh: cabiròl, fr. chevreuil * chadan: tèrra (de 'chada an') * chadieira: cadièra * chafre : surnom, escais(-nom) * chafrolhar: fr. froisser * chaine, chasne, casse, jarric, rover, rove * chaitiu, -iva: coquin; marrit (maloneste e mauplasent) : persona malaürosa, magra e de pauc de santat, pas en fòrma * chalelh [chonej] [tchalej] : calelh (tanben emplegat) * chambija: rastèl * chambon: jambon * chamnhar, chamjar v. cambiar * chaminaire: vagabond, sens-ostau * chaminar: caminer; vagabondar * chanabon: cambe??, carbe?? * chanòla: ansa * chantilhar v. fr. chantonner * chanturlar: fr. ânonner * chapalon (Cruesa): V. pelharaud * chapdau: ensemble daus bens, la propietat (terras e bèstias) * chapiau: fr. pignon (d'un ostal) * chapmarteu: caboçòla, capgròs, tèsta d’ase * chaputadís: dispute * charavelí(s): carivari, charvarin, fr. charivari, vacarme, tapage qu'on fait aux nouveaux mariés * charbonièra, cendrilha, senzilha, gamada, coa de panlon: chincharra, sarralhier blau, tèsta blava (blua), pimparrin, lardeireta (tots en Provença maritima), lardier Prov.; fr. mésange charbonnière * charjant: pesant, pesuc * charmable, eissarmable ? : fr. charmant * charmenar: tormentar, tracassar * charpinhadís : disputa * charrairon: caminòl charratièr * charrau f. : intrada d'un camp sens barrallha, facha d’entrelaç de branchas, mai granda que la cleda; barralha "à claire voie" * charrièra, carriera: camin o espaci libre près dels ostals ont passan o estacionan las carretas entre las bòrdas; per ext. cort de la bòria (de. basse cour) * chas adv. en çò de; chas ieu/me…: los membres de ma familha, l'ostalada " chaser: caire, tombar * chasne: casse * chassida: fr. chassie * chastiar: castigar * chat-martre: martra * chat-pitoir, chat-pitoi(s), chat-pitòer?, chat-pitair, chat-pitais? [pituej/pitòj] : catpudre, (gat-)pudís * chat-pudent, chat-punais V. Chat-pitoir * chatinglar v. fr. chatouiller * chauça: cauceta * chauchabutida: ?? * chauchar: fr. appuyer * chaucida: caucida, mena de cardon salvatge * chaufaliech [-et] : fr. bassinoire * chaul d'asne (Cruesa): mena de cardon salvatge * chaulhadura: solhadura, brutícia * chaulhar: solhar, enlordir, embrutar; trempar * chaumassa : calor umidosa de l'estiu * chaumenir fr. moisir * chaumenit, -ida: fr. moisi, -e * chaunhar: fr. grignoter, croquer * chaupir : atrapar, agantar * chaupre m., charpre m. calpre (arbre) * chavana: tempesta * chavau: caval * chavau dau diable: fr. bousier, lucane ou cerf-volant, faucheux; mante religieuse * chavaujar: cavalgar * cheita: fr. chute?? * cheminada: cheminèia, chaminèia, cheminièra * chen: can, chin, gos * cherbe f., chibre m. (Cruesa) : carbe, cambe * chialar (Cruesa): cridar en ploramicant * chonhar (Cruesa): V. Fonhar * chòrta (Cruesa): veitura, automobil * chucant: fr. boudeur * chucar: chocar * 'cianta: V. Aicianta * cierge: ciri *cima (a la <nowiki>''</nowiki> de) : au bot/cap de * cinglan (singlan?): colòbre vèrd e auriòl * cir(i)èja: ceriesa. V. Cerèisa * cirie(i)r m. ceresièr * cirèisa, cirieisa: cerièra V. Cerèisa * citron: sòrta de cogorda de color rossèla * clabòt (ueu '') : uòu covat e non espelit, que siá estat fecondat o pas, o que l’embrion soiá mòrt * clachar (se) : s'amagar, s'escondre * cladassa: fr. litorne (grive) * clampar, clampanciar: charrar * clampinar: ? * clapar: per dire de borrar vivament emb las mans o ben emb una lata, o amb quauquaren de plat, de plange * clapeta: fr. pipelette * clapeta (far "): charrar * clapetar: fr. claquer (de las dents) * clardat: clartat * clauvar: clavar * cledier: fr. séchoir * cledon: fr. portillon * clessa: fr. clisse * clocauda : fr couvée, troupe de poussins, engeance, famille * clucas : fr. lunettes * clucaron m. grapaud que pòrta los uòus de la fema "a pelharaud" * cluseu: fr. fente? * coa de patla [panlo]: ajaça, agaça * coada, coda (Cruesa): sòrta de lòssa de fusta o metalh amb un long tudèl traucat que se pausava sus la selha per beire o versar l'aiga. ("godet à queue qui sert à puiser de l'eau dans un seau"), cassotte * coar: fr. couver * coatar (se) : metre sa coberta *còbla f. : fr. couplet * coble (un ~ de) fig. : parelh (un ~ de) * coca: patata * còça: soca. V. Còssa * coçar: cercar, espepissar * cocorda f. cogorla * codar: pàisser las vacas dins lo coderc * coeijar (/se) V. Coijar (/se) * coenh : canton * cogasson: se ditz per lo còu darreir la testa, lo copet * cogoiç, cogòu/cagüelh-cagoelh [kagwey] m. cogòt * cogolha, cagolha f. cagaròl * coguol m. fr. cocu; coguola: fr. primevère * coia, coja: fr. courge, citrouille; gorda faita amb una coloquinta * coijar (/se) : (/se) colcar * colar: descendre? o prendre una carrièra * còl(d)re, còure (còrre) : coudrier (notat 'coorre' en un lexic) * colenar (se) : fr. se glisser * colidor: corredor, fr. couloir * colier: colar. fr. collier * coma adv. amb (exprimís l’acompanhament quand òm parla daus umans e sovent de las bèstias de la bòria) * coma: com. (/Com) vai 'cò? : com va? * començada : començament, començança * conchon: fr. bassin? * concir (lat. concidere) : fr. abattre, accabler (la calor) * condencionar (se) fr. se coaguler * coneitre: conéisser * conelha (conuelha) : conolha * conestre: conéisser * congièra: congèsta * conhar: enfonzar, folrar; fig fr. glisser dans * conòrt: auguri, presagi, opinion, esgard * conortar (se) : regaudir, consolar, donar de coratge * conselh (se balhar) : se donar de còr, de determinacion * contrariós: fr. contrariant * convidós: convidaire * còpa : copa (de bòsc) * còp-sec d’abòrd : fr. tout de suite, sur le champ * copilhar: copar en morcelets * copinhar: tustar? * coquerla: cocut feme * corbe, corba adj. : corb, corba * corcha: sièja (fr. vandoise) * coret: corada, coradilha * còrnabudeu(s?) : fr. culbute * cornelha: graula * corniòla : còl, traquea artèria, esofag * còrsonela, còrsenela fr. scorsonère * cortissons: pantalons corts * cosinacuol: renouée (lit. "démangecul" planta) * còssa: soca * cossier, cossei (Naut Lemosin): preocupacion (gascon 'cossidèr') * cotilhons pl. : gonèla * coturas f. pl. : terras cultivadas de blat, de segle, de blat negre * cramilhera fr. crémaillère * crànher : crénher, crénger (tanben emplegats) * craunhar: fr. grignoter, croquer * crema f. crenta * crochar, 'crochar: acrocar * crochet: fr. pissenlit * cronhar: fr. grignoter, croquer * cròs: trauc; fr. tane (de renard etc). Cròs dau cul: anus * crostar: enlordir * crubir, crubrir?? (p.p crubert) : cobrir * crum: fr. brume * crumor (en ") : fr. obscurci par la brume * crussir : manjar?, devorar? * cubertilh: tap d'ola * cubrir: cobrir * cueire v. còure * cuenh: canton, fr. coin (d'un luòc) * cujar + v. inf. : arribar a, reüssir a * cul sus testa: fr. sens dessus dessous * cuol [kju], cuòl ([tior] a Tula) : cul (tanben emplegat) * cussòla: gròs pan de segla * dadet? (Cruesa): nom afectiu donat als mainatges (de 'daret' aret?) * daiciá, daiciant (d'aicí a/en, ent (= ont) : d'aquí a; dinc a, fins fig. (tanben: d'aicí a) * daivoar: desautorizar, renegar, condamnar * dalh: fr. faux * darreir (nontronés e endacòm mai) : darrier * dau: del (tanben emplegat) * dausuns: qualques, certans. 'dausuns còps' : certanas vetz * decha: ferida * degolinar: caire gota a gota * degolinari (far ") : fr. enlever furtivement (en jòcs d'enfants) * degrad, degrat: grad, gra * degreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * degut: deute (tanben emplegat) * deibrir, dreibir: dubrir * deimai: fatigat, geinat, excedit * delesei? delaiçai? De lai ençai? [delesej] : d'ara en avant * deleser: fug-l'òbra, hippy * demia, demiá f, demieg m: mièg, mièja * dempès: V. pès (d'en ") * denada: viure(s); argent; tropèl? * denaut: en naut * desbilhar, des’bilhar (se) : desabilhar * de(s)bolar: s'enfugir * desavenhe: desagradable, desplasent * desboijar: esbosigar * desboirar: desmesclar V. Boirar * desbojar, desbotjar, desvojar? : desbanar, travolhar; recontar, decorar, cardinejar * desbolegar: desbrolhar?? * desborrinar : esborrifar? * desbraulhar: grafia per Desbrolhar?? * desbrundelar: desrotlar (un fial) * deschassidar: levar la chassida (crostas dels nòunats al bòrd de las paupièras e cilhas); dobrir los uèlhs al monde; batejar. * descranilhar: descrocar, desgafar * descrubir: descobrir * desdire: fr. fausser (au sens materiel) * desei (deseir?), deser : desir; fr. désir * desennastar: levar l'asta * desfarda: fr. débris, rebuts * desgaunhar: fr. faire des grimaces; rechigner; fr. vomir ? * desgaunhat, -ada: renfrogné, ronchon * desgoletar: fr. se dérober, disparaître * desgorçar: netejar una broa * desgreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * de(s)guelha: fr. boucan, bombance, ribote * desjaivar, desgeivar? : far sortir del lièch *deslenat: fatigat * deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e) * desnant: d'aicí/d'ara en avant * desnogalhar: dobrir un *nogalh o notz * despetesir: fr. décrasser * despiech (far) : contranhar, desrenjar, saubre mau * despuei [dejpej] [despë], dempuei, : depuis * desraijar: desrasigar, desraiçar * desrei: malaür, desastre, troble, desrota * desrejar: chambiar de direccion, desviar * dessierv: dessert * dessós, dessot?, dessots?, dessotz?: dessota, dejós * destombar: càser (de sa nautor); fig. desconcertar * destrenh: fr. ménage (faire le ") * desvarachar: desbosigar, artigar, desglevar, de(s?)gorsar, fornelar * desversar: fr. renverser * desviardar: fr. décamper * desvirar : ?? * desvirolar: escorjar * desvoar: renegar (qualqu'un) * det. grand det: det gròs?. mermilhon : det pichon. guinhaire: indèx * deu: del (arrondiment de [[Sent Irieis]) * déver: deure (tanben emplegat) * diaures!, diatres! : diantre! * diesena: desena * diesenat: desenat * dietz: dètz * dieumenc [diòmen], dieumenche [diòmenche], dieumergue [diomerge], dieumenge [dioumejne] : dimenge (dimenge o diumenc semblan las formas majoritàrias) * dijuòus: dijòus * dimenir : demenir, diminuar (tanben emplegat) * dinc a: fins a * dindaud: dindon, dinde (Corresa) * dindrinar: tindar  * dispareitre, disparestre : disparéisser * dissa(n)des n. (de */'die 'sambati/) : dissabte (de */'die 'sabat-i/ tanben emplegat [disadde]) * 'do(b...)rassar, 'dobrassar? (>adobassar) v. : petaçar. fr. raccomoder (un tissu) * doas-tres: qualques * doçarèl: fat, doçastre * doler v. : dòler * domaisela: fr. cerf-volant * domdar v. : domesticar * domde : docil * dondar v. Domdar * dòstar: dostar, retirar * dòuça: fr. gousse; mongeta, fr. haricot vert * dòure, doler v. : dòler * dreibida, deiberta, duberta, druberta: pp. dobèrta * d'òrs en avant: d'ara en davant * drollichon: drollet * drubir, drobiir, dreibir, dubrir, druebir, deibrir, ubrir : dobrir * drucar: ?? * dueinan, d'uei un an, endueinan, en d'uei un an: l'an que ven * dumpuèi: dempuèi * durbir: dobrir * durmença: dormança, fr. somnolence * egulhada: fr. aiguillon à boeufs * eidredon: edredon * eigar, aigar, eissegar, asengar v. metre en òrdre, agençar, adobar; ajustar, separar; adesar * eimatin: aqueste matin * einoiar: sofrir; fr. ennuyer (embêter) * einueg: problèma, pena * einuech adv. uèi * einuei, ennuei (esnuei) : sofrença. V. einueg * eiperar, esperar [eipéra] fr. attendre * eirisseu f. jolverd * eisanhe: avar * eisilar: fr. glisser * eisir: aisir??; eissir?? * eissabanit : ?? * eissabencar: eissabrancar, eissabancar?, desbrancar, (e)scabeçar * eissaragar (grafia de verificar): esparpalhar lo fen. V. Eissigar * eissarquiar: esfondrar, desplaçar la tèrra * eissaurar: V. Eissurir * eissaurelhar : assordir * eissebrar: estrifar, entalhar * eissegar : segar, meissonar; fig. destruire * eisserbant: deserbant * eisserbar: sarclar, arrancar las marridas èrbas * eisserbatge: deserbatge * eissicolhar (s') : cridar * eissigar (varianta d'eissegar/eissagar: partejar en parts egalas entre personas) (/s') : esparpalhar * eissiular: siblar, siular * eissolent: insolent * eissorlar: eissordar (dins lo sens d'enervar) * eissublar, eissuflar, eissicliar (sicliar) : siblar, siular (lat. exsibilare) * eissubir : fr. se volatiliser?? * eissufle, estufle, eschurlet, eschuflòl, eschurlòl: siblet, siulet (lemosin classic) * eissurir v. fr. premsar, serrar, tòrcer, faire secar, fr. essorer, épreindre; agotar, fr. tarir; fig. agitar, quichar lo chuc * eitot: tanben * embaisse: biais, afar * embarbolicar: embrolhar?; embarbostir? * embrucida, embrussida: morduda, nhacada; fr. pincée * emper adv. pasmens, totun, pr'aquò (cf. catalan 'emperò') * emplei: emplec * empleiar, empluiar franc. : emplegar * emplenat, empluiat franc. : emplegat * emplir: emplenar * empluiar, empleiar franc. : emplegar * empluiat, emplenat franc. : emplegat * en per avant: aperabans * enançar: avançar, progressar * enautar (/s') : enauçar * enchaiença, enchaison: escasença, pretèxte * enclunhe: enclutge. fr. enclume * encranilhar: encrancar * endalh: andain. Fenar los endalhs: faner les andains * endechar: endecar, mabolhar, abasir, abismar * endechat, -ada: andicapat ; privat d'un o plusors dets de la man * endonc: puèi que; alara, alavètz (en aquel moment) * endueinan [ɛndej'nɔm]: l'an venent * endunle, endutle: budeu emplit de charn de pòrc aprestada. Se conserva emb lo salat (charn de pòrc salada) e que se minja bulhit. fig. V. Entrule * endurar: sofrir * enfetós: pudent * enfeurit,-da: enfebrit (que suefra de las feures) * enfonilh: fr. entonnoir * engalunchar (s'): s'installar o èsser pres dins las brancas d'un aubre * engarçar: trompar meschantament * engaulhar (/s') : se crotter de boue * enginjaire: fr. inventeur * engolar: engolir; fr. gober * engraunhar: engraufinhar, grafinhar * engrunar: fr. écosser, égrainer * engueitar: gaitar, espiar * engingar: engimbrar * engravissa: escaravissa, fr. écrevisse * engulhar: conhar lo fiau dins l’agulha; conhar lo còrs dedins un vestit per s’abilhar * eniurar: fr. enivrer * enjagat,-ada : posicionat d’un meschant biais * enjucar (s') : s'enjocar, se plaçar a la cima de quauquaren d'aut (aubre, eschala, teulada, etc.) * enmatin (l' ~) : matin (lo ~) * enniblat: ennivolat * enniurar: fr. enivrer * enquera, engueras/engueras (d') adv. encara * enquilhar: cargar (un vestit) * enrotar: començar, metre en rota * ensauvar (s'): se sauvar * enser (l'): lo ser * ensorcelar, ensorcierar, ensorcilhar: enfachinar, enfadar (tanben emplegats) * ensubrevut, -uda: que pòrta lo marrit uèlh o sus lo qual l'an getat, embreissat, emmascat, enfada, enfachinat, enfachilhat * entainar: tardar; languir * entau: aital (del latin 'in tale (modo')'); (ai)tant * entanhar: enfangar, enfangassar?, embodigar??/embodijar??. fr. embourber * ente : ont * entòrcha : fr. torche * entraupa: entrava; trapèla, tracanard * entraupar (s') : fr. s'entraver, trébucher * entreprener: entreprendre, entreprene, entrepréner * entrebreschar: ?? * entrule m. òme pauc actiu, mal desgordit * entrusca (tant) que: fins (a tant) que * envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar * enviá: enveja * enviblar: trompar; jugar de meschants torns, ensorcelar * envirolar: entornejar * esbabinhar (s') : finfonhar, ranguilhejar, biscar, ragassar, petonar, fr. grommeler, rouspéter (en faisant des grimaces) * esbadaurelar (s’) : cridar a plen gorjareu, plan fòrt, en alulhar * esbalausir [ejbalu 'vi], esblausir [ejblu' zi] : esbalausir * esbatoelh, esbatoeri(s...): fr. ébat; amusement; joguet * esbaubit: plan estonat * esbelar: se far bèl, lo temps * esblanchurir: blanquejar * esblausir [ejblu' zi], esbalausir [ejbalu 'vi] : esbalausir * esbolhar, desbolhar: traire lo budelam, dobrir las tripas; demolir, destruire, abatre * esborlhar: fr. aveugler * esborissar: esborrifar * esbraceiar: esbracejar * esbramelada: fr. bêlement * esbramelar (s') : fr. s'égosiller * esbresinaer, esbrijonar, esbrisonar: fr. émietter? * esbrodichar, esbrodichonar (minoratiu?) : podar un aubre, fr. épointer * escadassar: cridar per paur (per dire los crits de las jalinas) * escaletar: fr. casser, enlever la coquille, écailler * escanar: fr. éreinter * escarabissa: fr. écrevisse * escassonar: émotter * escassonat, -ada: dividit, trencat * escebrament [eysebrà]: estrifament * escebrar [eysebrà, esibrà], escicar, escirpar: destrifar, partir, escarpir * eschala dau Bon Diu, o dau diable: arquet de sant Martin * eschaletar: escalar. fr. escalader * eschamjar, eschamnar: escambiar * eschamge, eschamnhe: escambi * eschantir: atudar; aucir * eschardilha: fr. écharde * escharnir (s') : grimacejar ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * escharonhar: escorjar, levar la charn de mala manièra, en eissebrar * eschauradís : escaufament * eschaurar: escaufar * eschauton: fr. écheveau * eschavel: fr. rouet * eschilla [eschinla] : esquilla * eschivar v. estalviar, economizar; evitar * escicar (essecar??) : talhar? * esclapir (s') : s’esfondrar, tombar tot d’un còp * esclargir: esclarir, fr. rincer * esclarsiera, esclarciera?, esclarsida: fr. clairière?; esplendor?; esclat de lum. loc. A l'esclarsiera/esclarsida: fr. à la pointe du jour * escorcir: escorçar * escorsiera: corsièra * escrasar: esclafar * escraunar (s') : cridar (coma una graula) * escrupir: escupir * escujar (s') : s'escondre * escunlar, escutlar, escudlar: versar, vojar, mesurar; plaçar, despensar; fr. embarrasser, rendre penaud, interdit. * escura: bòria, bòrda, granja * escuròu: esquiròl * esfarbir, esferbir: desbarbolhar * esfeunir: mettre en colère, exciter, irriter * esfeunit,-da adj. : dins un estat de colera * esfodir, esfòudir, esfaudir?? : espantar? * esfoudir: affoler * esfredir: mettre en colère, exciter, irriter * esfredit,-da adj. : susprés, paurós * esgirdar: asperger éclabousser * esgleisa: glèisa (tanben emplegat) * esgorçar: agotar; desboijar (desbosigar) * esgrinjòla: V. grinjòla * esjarrar: esgarrar. fr. écuisser, fendre en déchirant * esjarrilhar, ajalhar, esjalinar (per terra): (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * esjavinhar(s') V. Esbabinhar (s') * eslampar, eslampiar [eslampià/eslapià], (es)ropiar, eslifrar, colenar v. lisar, fr. glisser; déraper?? * eslampiada: fr. laisser-aller, emportement hors de soi, licence; lampada, fr. lampée (prendre une ~ d'une boisson) * eslauç, eslhauç: fr. éclair * eslhausada: coup d'éclair * eslhausar, eslhauçar: fr. faire des éclairs * eslausiada: coup d'éclair * eslonjar (/s') : (/s')alongar; se jaire/jàser * esmai, desmai: fr. émoi, souci, inquiétude * esmaginar (cf. cat. anc.) [eimaginà]: imaginar * esmaiar/esmajar: inquietar, estonar; decorar, florir, fr. émailler fig.; S’esmajar de quauqu’un o de quauqua ren: migrar, demandar o cherchar de las novelas, s'en preocupar, s'en inquietar * esmalir (s'): enrabiar (s') * esmalit,-da adj. : dins un estat de colera * esmància: menaça * esmanciada: menaça. A esmanciadas : fr. en rampant? * esmanciament: acte d'esmanciar * esmanciar: amenaçar, far de menaças amb un signe de la man * esmaraunar o esmarraunar?? (s' ") : fr. grogner * esmirar: visar (aver coma objectiu, cibla) * esmiraudiat: miraculat?? * esnançar [ejnansà]?? (amb EI- non etimologica) : avançar, progressar * esnharlar: agrandir un vestiment a otrança en tirant dessús * esnuiança: fr. ennui * espanhar v. (u)lhauçar * espandre: espandir * espanir (s') (Cruesa) V. espatarrar (s') * espansilhar: escampilhar * esparrar (s') V. espatarrar (s') * esparson: fr. écouvillon * esperar [esperà] fr. espérer * espetissar: apetitir * espeulhar: espelhar, escorjar (levar la peu per la recuperar) * espinasson: albespina??, aubespin?? * espingar: gambadar, se ditz pejorativament per dançar, remudar, bolegar * esplamir: fr. étaler? * espodansar: espodassar, podar un aubre * espofidar: fr. pouffer?? * espotir [ejputí], espòutir (lat. Pullis: pòu, polvèra) : fr. écraser, réduire en poudre * espistrolhar: fr. éclabousser * esraminar : fr. gronder * esranchat, -ada: garrèl,- a * esranhadís : fr. toile d’araignée * esrantelar: levar las rantelas * esrapar: desrapar * esritjós (grafia per iretjós??) : ?? * essaurelhar: V. Eissaurelhar * estamnar : entamenar? * estancha: estanhòl, pescariá * estelura: estelam? * esterbar (de Trevar??): barrutlar, fr. errer * estiflar: siular * estinhar: v. Estribar * estinhassar : fr. ébouriffer * estolha: estobla, restoble, rastolh * estorbar: dispersar * estorbeu: esparvier (tanben emplegat) * estorcer (/s') : fr. se tordre, se tortillerèstra: lucana petita del granièr * estre: èsser. Estre per +v. inf. : èsser al punt de * estrech : èsser un '' : èsser fòrça magre * estrelhar: donar una rosta, fr. étriller, battre, donner une raclée * estribar : trabalhar, usar, fatigar; fr. unir le fil en le dévidant par le moyen d'une pièce de cuir ou de drap nommée 'estribador' ou 'estinhador'; fr. mener bon train * estrifolhar: estrelhar, batre, donar una bona leiçon * estufladís: siulament larg * estuflar: siular * estujar: escondre, amagar; estojar ? * esversar: fr. renverser * esvetlar [esvenlà], esvedlar (s') V. espatarrar (s') * esviardar: fr. éreinter * esvirolada: ?? * esvirolar: escorjar; fig. despolhar * etiada: fr. jachère nue * eu (Naut lemosin): el (Bas lemosin) V. Aul * exprès (a ' '') : fr. à dessein * fadard [fodar], fadarda/fadassa: fadat, fat, nesci * faiòu n. fau * faler: caler * fame: fam * famgala: fr. fringale * familha: tanben vòl dire 'mainatge, enfant'. "(Ilhs) an doas familhas" * fanha: fanja, fanga (tanben emplegats) * fanir: ?? * farcidura: farçum, farça * farfantela: ?? * Farjòu: Ferreòl * faròt: ?? * farrar: farratjar?? ; ferrar * farròlha f. : ?? * fastjar [fashà/foshà] (latin ''fastidiare'') : empebrinar; fr. fâcher * fat, fada: caluc, uga * fava, fava verda: mongeta, fr. haricot vert * feblesir: feblir * femorier: fr. fumier * fendassa: crebassa * feniera: fr. fénil * fermic, fermitz, furmic: formic, formiga * fermijar: formiguejar (de monde, etc) * fers, fera: sauvatge; fièr, -a * feunial: fr. taie d'oreiller * feure f. sovent en pl. : fèbre. Feure bringau * feurier: febrièr * feuse: falgueira (tanben emplegat) * fiau per linha : de fial en cordura, de fial en agulha (punt per punt, per lo detalh, dins una succession logica) * fiau: fil, fial * fiaulat: bandat, pintat * filh de vessa ! : macarèl * fiolon: botelheta * flaia: fr. pousse d'un végétal * flaina: fagina * flau onomat. : fr. vlan * flaujon : fr. flageolet. * flaunhard : fr. flemmard? * flaüticar [flejticà] : sonar mal la flabuta * fleitau: plafond * flissonar: ondejar? ; fr. frissonner?? * fodinar: fr. fouiller * foirar : aver la foira * foitar(/se) : fotre * foitre (/se) : fotre * folharja: fuelham * folharjós: folhós * fonhassar o fonhar (?) (Cruesa): ploricar * fomarier: fumièr; bordilhas * fomorjar : ?? * fòrt (a ~ de), a fòrç de ?? : a fòrça de, a dich de, a dicha de * fotrasson: janfotre * frachin: cendre o escòrias pichonas, oxid negre de fèr * fradassa: frachiva (landa, terrenh inculte) * frair n. fraire * frau: tèrras abandonadas, èrmas * freg f. : freg m. * fregir: refregir * fremijar: fremir * frijoladís: frejolum, fr. frisson * frijolar: fremir, estrementir * frenir (de "fenir" ?) : gastar, usar * fresche : fresc (tanben emplegat) * freschum: fr. fraîchin * frestinar: furgar, fosilhar, cercar, tafurar, nistejar * fretissa: V. Lissa; pan negre fretat d'alh * fricaud, -a, fricós, -a: fr. ragoutant, friand, appétissant * frijol, frijolada: frejolum, fresiment, fr. frisson * frijolar: fremir * frijoladís, frijolament (frisolament? ?), frejolament? (fresolament??): fr. frissonnement * frimor: frejolum, fresiment, fr. frisson * fringa-marçau (far la ") : ribòta, festa * flissar: ondejar? ; fr. frissonner?? * frissar: ondejar? ; fremir, fr. frissonner * friular : fiular en frire ?? * frotjar o frojar? frochar? (se ven de 'fruchar') v. créisser (arbres, plantas), butar, grandir, se fortificar, aprofiechar; fruchar, frutejar * fruncir (las ussas) * fuelher : caler, faler * fumari (Cruesa): fumièr * funtar: defuntar, morir * furgalhar: fr. fouiner, fouiller * gabolhan: fr. églantier * gafada: mossegada, estrifada, esquinç(ada); regomàs, monha; bajocada; malbiais * gafon: fr. gond * galatja, jalatja [ga'lazo] : fr. ajonc d’Europe * galeton: pastisson * galhauda f. rana (de 'gaulha') * galòpa:?? * gamar: raubar finament * gamiraud: fr. garnement * gana: ga, gas, gau. fr. gué (tanben emplegats) * ganh: gasanh * ganha: truèja * ganhon, gaunhon, nhon, go(i?)nhon n. pòrc * gansolhar v. fr. éclabousser * gargolh, garguilh: fr. rale, gargouillement borborygme, grouillement, passage ou production des gaz dans les intestins; enrouement, barguignage; médisance, murmure, babil. * garlècha: fr. gardon * garlopa: fr. varlope * garri: rat pichòt (terme afectiu) * garrissada: bòsc de garrics * gasinar: furetar * gaste, -a: fatigat, -ada, las, -ssa, abracat, -ada (de gaste: de fatiga) * gata: pòcha * gatge m. salari; mòble; instrument; recipient, esplecha, ostilh, ustensilha (sovent vaissèla o panièr); causa. Gatge pissier: gresala de pissar. En occitan medieval ''gatge'' = fr. attirail * gatieira: davantal, faudal * gaton: pochon (pòcha pichona) * gauça: gòrça ?? * gaug : fr. pissenlit * gaulha f. fanga * gaulhada : f. fanga * gaulhar, gaulhier, gaulhasson: gassòt * gaunha: gauta * gaunhas f. pl. : fr. gâle; écrouelles, cicatrices des écrouelles * gemar: gemir * gença: balaja, engranièra, escoba (tanben emplegat) * gençar: balajar * genebeurnier: genebrièr * genha: caprici * gente, -a adj. graciós, -sa * gentiament adv. : doçament, amb gràcia * genuelh: genolh * getacion: (fach de getar un) marrit sòrt * g-i, gui, li: i * giau (<geu) : gibre * giba: volam, fr. serpe à long manche *gibla: ??. Plòure a giblas: plòure a semaladas * giblar: plòure a semaladas de faiçon quasi orizontala * gibon: volam per esclairir (fr. élaguer) los aubres * gigonha: irresolucion, dificultat futila que arrèsta la decision d'un afaire * gigonhar, cigonhar, jaguinhar? : trabalhar inutilament, traire mal a faire un obratge mecanic per fauta de bon otilh; cracar, far de bruch, coma lo de quicòm mal jontat; agir lentament, lambinar, lamternar, trabalhar quaucòm amb mejans insufisents per i reüssir; (Cruesa): fr. gigoter * gileta: vesta * gingar: fr. giguer, saltar, gambadar, fr. folâtrer * gipa-japa (far) : tressautar, tressalhir * giraudela: giròla (mena de camparòl) * girrinar: bruch del sautarelh * giton: fr. rejeton ? (d'arbre) * gitre: fr. gîte * giure: gibre * glaç: glaçon * glara: clara d'uòu (tanben emplegat) * gleisa [eλeizo]/[e(l)ieiso] * gloriosetat: vanitat * gòfe (gònfle) : fr. bouffi * goiasson: enfanton * goiat, -a: gojat, -ata * goion: fr. goujon * golar: engolir, englotir * goneu: abit, vestit d'infant * gòrça: brossalha, ramalha, ramada, rodicha onte i a de las rumecs, daus boissons daus petiòts aubres entremesclats; broa de clausura, fr. fourré * gorgeira: fr. gosier * gorgetar: vomir; avoir des haut-le-coeur; fr. gaver (un animal) * gòrja f. boca * gòrja roja: fr. rosé des prés * gorjar: fr. gaver (un animal) * gorjarèu, gorgarèu: fr. gosier, conduit de l'arrière-bouche à l'oesophage. * gorret: fr. goret * gorrin, gòrra: pòrc/truèia; pòrc marin * gorrinar, gorreinar: fr. chatouiller; gratar, fretar * gosonar: fr. remuer (un bâton) dans un trou * ‘grafuelh (agrafuelh) : fr. houx * (non) gran [gro] adv. : ne ... : pas brica ... N'es gran/Non gran: fr. certes pas * granda: mameta * grandmair, grandpair, grandamair: grandmaire * granissar: far de granissa. fr. grêler * granolha: rana, granhòta * grapar: fr. gripper (attraper, saisir) * grapiar: escalar. fr. escalader * gratussar: fr. gratter en surface (la poule) * grautons: gratabons, graissons * gresa: ?? * greu: grelh, grilh (tanben emplegats) * grial: fr. vaisseau en bois rond en forme de jatte * griala: fr. terrine * grinha (cercar ~) : cercar brega: cerchar de se brejar, en paraula o emb los punhs) * gri(n)jòla: v. Grisòla * griselard : grisós, grisastre * grisòla [gri(n)jòlo] : fr. lézard des murailles * grison: granit (pèira) * gro: groa ?? * groada, gruada: nidada (de poletons...) * grolaud: ?? * gromar: fr. croupir; cuire (trop) longtemps; s’attarder * groüm: fr. groin; pòrc * grun : grain; fr. chenil, niche * grumilha, grumulha: lagrema * grusilhon: grun pichòt * guelha: pelha * guena: monina * guèrlhe, guèrlha, guèrle, guèrlia adj. : fr. louche * guerlon : fr. gobelet en ferblanc et à une anse qui sert de mesure pour le lait * gui, g-i: i * guicho?: fr. chat-perché * guichon: fenestron * guidauba: fr. viorne * guilanèus m. pl. : fr. quête des oeufs (En Naut Carcin, per l'Avent los jovents e los mainatges anavan quistar de farina e d'uòus. Segon Xavièr Vidal, aqueles cants se dison ''guilhònas'', e, dins d'unes vilatges que i a, se cantavan pel Cap d'an. Per Cap d'an se crida Al gui, l'an nuòu (''gui'' es un francisme per vesc). * guilhaneu (per '') : estrenas? (de començament d'an). V guilanèus * guinde (Peiregòrd, Bas Lemosin) : piòt, dinda, dindon * guindre: fr. dévidoir * guisauba: vidauba ?? * 'guissable, aguissable : asirable, fr. haïssable * gusseu: fr. bobine, pelote * guita: fr. cane (femelle du canard) * i. V. Ilhs * idolar: udolar, cridar fòrt, fr. hurler * i-eu: V. Eu * ifofonar : cridar per sostenir la nòvia * ilhs: els * imatjar, esmajar?? [ejmajà] (cat. anc. esmaginar) : imaginar * inhon: onhon, ceba * intucat : intocat, endecat?? * io: ièu * iò: o (article neutre) * ja! ja! (jatz? de Jaire?) : per far arrestar los buòus * jaçar, jagassar (liagassar), jacassar, jacinar, (s’)esjacinar (tanben: cridar coma una ajaça), bargassar: charrar * jaciaud: jaç, fr. tanière * jadilha: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses, fait d'une pièce de bois * jadilhada: grand quantitat * jai: gag, gai (auseu) * jaiç: jaç. fr. gîte * jal (bas-lemosin) : gal * jalussada: còp de gel (meteorologia) * jalussier: qui apporte nombreuses gelées blanches * jangaunhas n. maissèlas * jangladís: crits de granda dolor * janglar : cridar, lo pòrc o can quand qualqu'un li trepeja la coa; fr. grignoler * janzi : '' Quante ma granda-mair vesiá quauqu’un cassar de las nosilhas emb las dents, disiá que quò « li donava lo janzi ». Quò li fasiá l’efiech d’una seja que vos sisla dins las aurelhas, que vòstras dents semblen prestas de vos tombar de las gengivas.'' * janton: paisan * januelh: V. Genuelh * jardòla (en '') : ?? * jarpalha: disputa * jarra f. : garra (d'animal), cuèissa; fr. quartiers (de viande); lobes de noix * jasbre, jasbra : ? ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * jase?, jars? (Cruesa): auc (auca mascle) * jaser, jaire v. : jàser, jaire * jaspir: prendre, atrapar quicòm de sas mans * jaspissons, jarpissons? (Cruesa): fr. grande bardanne; autoadesiu, adesiu * jau (naut-lemosin) : gal * jau d'Índia: dindon * jaufada: grapada, grafada, fr. jointée (de mains) * jausemt, jauvent, -a adj. faste; benfasent, -a, qu'a bonastre * jauvir: gausir * Joan-femna: fr. garçon manqué * joine: jove * jònc: jonc * jorn falit (a '') : a solelh colc * jòune, -a, joune, -a adj. jove, -a * juca: granièr pel fen * junja f. vedèla (vedèla i designa lo vedèl feme que ven grand) * jurc’a, jusca, jurcinc’a, jurcanta, juscanta: adv. duscas * justar o ajustar: mólzer * jutar: far de jus?? * labencha: granda peira plata * lac m. mara, cròs d’aiga durmenta * ladre, -a: marrit, -ida * lai: i * lai-bas, la-bas: aval * lai-sus, la-sus: ailamont * larjoït : ?? * laschar: fr. lacher * la-sus: ailamont * lata: fr. perche * latz (Cruesa): fr. giron * lau (en ") : en bas * lausissa: teit de lausas * lebretar: bruslar d’enveja * lechadier: fr. friand * lechatariá n. lecariá * legièr (de '') : ?? * len, lena adj. : ?? * lendoman: endeman * lerpar: lecar * lerpeiós: vescós, limparós * lesina: avarícia, retenguda * levada: regòla d'un prat * lèva-nas: fr. effronté * li: i * liga [lia] : fr. fanon * liar: ligar ([lià] es la prononciacion generala en occitan) * liauna: fr. lierre * licossiana/liquossiana : pocion, licor?? * liedra: fr. lièrre * liera: fr. lièrre * limaç: limac, caragaula * limaçon: lo haiolet, la malimòrna * limanda: fr. planche, rayon, étagère * limerò: fr. manigance, intrigue * liquossiana/licossiana : pocion, liquor?? * lira: fr. mulot * lissa, lissada, 'lhissa (alhissa) f. alh salvatge * loba: gròssa pèira o ròc isolat dins un prat, que non se pòt traire * loenh: luènh * loina [lwejno] : fr. engourdissement; descoratjament per tota mena de trabalh * loira: puta * lojandier, lotjandier: fr. locataire * lor inv. ex. 'las lors' * lovanja: lausança * luec: luòc (tanben utilizat). Dau luec que: dau temps que * lugarn [ligò] : l'estela del matin * luminier: fr. luminaire * lunon: estela * luquet: fr. loquet * luquetar : fr. scintiller * lura f. : animal o can gròs, bon a pas ren; òme polit que sembla bon mas non l'es, fug-l'òbra, peresós, coard; fig. pl. decas, enganhs, contes * lusert, luserta/lisèta (Cruesa): lausèrt * macha adj. : ?? * mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * magilhon (mangilhon?, mensilhon? del latin 'mensa' taula?): còfre de la sala de manjar que servís per s'assetar * mai: emai * maid, mag, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin * maiada: fr. bouquet (de fleurs); fr. aubades du premier mai sous les fenêtres des jeunes filles à marier * maiar: florir; agrementar * malhonar: ligar, estachar * mainatgier: estauviaire * mainatjar: economizar, estauviar * mainin: mameta * mairgranda: grandmaire *mairina: ostal de la comuna; fr. mairie * mair-reir: mairgranda * maisei: ?? * maison: ostal. Dins maison: a casa. èsser pas darrier maison: èsser luènh * maitot: tanben * malangorir: trefosir? * malàudia: malautiá * maleira: (fach de getar un) marrit sòrt * maleviar: ?? * malinar (se) v. fr. se culotter * malinas f. pl. pantalons * malurnança n. f. : èsser en situacion de grands malaürs * malvenguda, mauvenguda: accident * manciar: batre a punhadas, se batre; menaçar * manca adv. : levat, exceptat * mance, màncie m., mança f. : esquèrra. A man mança: a man esquèrra * mance, màncie adj., mança f. adj. : maladrech * mandin: matin (tanben utilizat) * mandinier, -iera: mendicant * mangle, manglhe (mànlie): margue * manhar: tocar * maniar: jugar un meschant torn * maniganç n. bandit, coquin, paubre malautruc; hippy * marendar: far lo marende * marende n.: collacion de quatre oras; disnar (repais de l2h al nòrd e a l'est, e de 16h a l'oest) * marendon: petit repais; collacion de quatre oras; sopar * màrfie (aver lo ") : avoir l'onglée ? * marga: fr. chatte (minou); sobrenom de l'ajaça * margaud: fr. matou * margolin: gaton * marmusar: murmurar * marmona: ?? * marn f. : branca gròsssa, principala, d'un aubre, fr. branche charpentière * marolhaire: nom donat als estamaires e refachaires ambulants * marranha : desacòrd * marronar: V. romegar * mas, mas qu'un [maskan] : solament, levat; mai, pas jamai (ex: Ne’n fagueren ‘na saussa la pus rara / Qu’aguessam mas minjat / En tota nòstra vita) * mas si es [ma:shiej] : mas òc! , mas n'es [ma:nej] : mas non! * mascarat m. : fr. mascara * massadís : regropament * 'massar: V. Amassar * massaròta: fr. bosse? * mast, mag, maid: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * matrassar: tuer?? * mau. Grand mau: fr. haut mal, épilepsie. Ne'n poder pas mau: poder viure sens se’n far, sens i pensar, sens se preocupar de ren. Ne'n poder pas ben mau: li èsser completament egal * mauchancier: malastrós, malastruc * maudisença : dire de chausas faussas sus quauqu’un, ne’n parlar malonestament * maujauvent adj. nefaste, que pòrta malastre * mauplasent: fr. déplaisant * maussa f. majofa, fraga * me (ex: per me) pron. ieu * medre: meissonar * meduesa liuesa, medalierza : fr. moissonneuse-lieuse * megue, mèrgue, lach megi: fr. petit lait * meissaber, menssaber?, maussaber? : fr. méconnaître * meissonja, meissunja, messunja: messòrga, messònja * meitot: tanben * mejauvent V. Maujauvent * memet: mamet, mameta * meneit, -a, menet, -a: fals(a) devòt(a), devòt(a) supersticiós e minuciós * menesplier: nesplier (tanben emplegat) * menina (Cruesa): grand-maire * mercier: gròs grapaud ventrut. sin. sabatier * mèrende V. Marendar * mèrende V. Marende * merendon V. Marendon * merfondre (se) * merlata: merle femèla * merlaton: merle mainatge * mermilhon: det pichon; sexe masculin * meschaent [meytsen/meychen] [mey(t)san]: marrit, dolent * meseis: mesme, meteis, meteus * mesme: meteis, meteus * mestiu: remedi * mestiva: meisson * mestivar v. meissonar * mestivurza-baturza : fr. moissonneuse-batteuse * mestura: fr. méteil (mescla de farina de blat e d'una pichona part d'òrdi o segal) * mia-tastons (a ") : a palpas * mianadís : ?? * miaulan: milan, mialan, mielon, fr. milan * miaunar: miaular * micha: pan de forment * mielhs adv. melhor * migrar: s'enrabiar; s'inquietar. Migrar pas (de quicòm) : pas aver enveja (de quicòm) * migrar (se) : se desolar, se plànger en se-mesme, se far repròche * mijon : migon ("las moschas se permenen sus la taula d'un mijon a l'autre") * mina: fr. chatte (minou) * minaud: minòt, mainatge ("Creurias qu'eu (= lo chastenh) fai de la lumiera talament eu a de minauds") * minhard: manhac, gentil; polit * minjadoira: fr. garde-manger * minin f.: menina * minon: cat?? * miràudia: miracle * miroelh, -a : brilhant, -a * mistra: asnessa, borrica, sauma * mochaespija: idea favorida * mochanàs: mocador * modelon: molon, fr. monceau, tas * moens (nontronés) : mens * moira f. : ?? * molada: molhièra, terrenh umid * montador: ascensor * morisca: masca, careta * moscla : fr. moule * móstie, móstia adj. : mosti, móstia * mòure, mòudre : molinar * museu, morral, morrilhon : fr. muselière * musir: fr. moisir * nhaca: dent? * nainai: brèç * naistre: nàisser * nastre ['na:tre] opiniastre, testut * nauça : ?? * nauva: fr. ruisseau? * naveu: nap * negra: nèira, piusa * neiar (lat negare) : negar fr. nier * neinar: V. ninar fr. * neir, neira: negre, negra * nejar (lat necare) : negar fr. noyer * n'es!, n-es! : que non! * nespla: fr. nèfle * neteiar, netiar, neitiar: netejar * névia, nèvia ? : nèu * nhòrla, viòrla: istòria comica, galejada un pauc cruda, de còps en vèrs o pròsa * nibla f., nible m./f. : nivol gròs cargat de pluèja (nivol f. s'i ditz tanben) * niela: ?? * ninadoira [ninadoeira] : breç * ninar : breçar, fr. se balancer; dandiner * niure: sadol, -a (qu’a tròp begut; qu’a lo ventre ben plen, qu’a plan o tròp minjat) * nivol f. * nivós: nivolós * noblalhon : petit nòble * nojalh: nogalh; ametla * nonmàs: solament * nosilha f. avelana * nuble m. : nivol * nuèch, nuèit ? [nè(t)] [né] [nè] [nüè] [nüé] [në] * nuirir (?), nurir: noirir * ò, iò, zo: o (article neutre) * ò! ò! : anèm! (per far avançar los buòus) * obludar: oblidar * oblueda: oblit? * obrant (jorn ") : jorn trabalhat * òc-ben [a bej], òc-plan [o plo]/[a-pla] : òc, reforçat * o-ben-tòst [obeto] (òc-ben-tot?) * olhar : emplenar, comblar, ben unflar * ona/onòr? (estar en l') : non pas bolegar * onglon: ongla del pè del pòrc * onte: ont * òps (per '') : per necessitat? (oc. lem. anc. aver òps de: fr. avoir besoin de; aver òps a : fr. faire besoin, être utile à. ''Las òbras qui aurien òps al molí'' : fr. les bois d’œuvre qui feraient besoin au moulin). cat. anc. ops, it. uopo, cast. anc. uebo * orbalutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l') * òrge: òrdi (tanben emplegat) * orlutz: orizont. V. Orbalutz * ortolalha: fr. légumes * ortruja: ortiga * òs: nogalh d'un fruch * òssas f. pl. : fr. ossements * ostièra m./f. : fr. casanier * ostieira m. : pauc-val, libertin * ovelha, oelha (Cruesa): oelha * paela: padèla * pagun, paguna, p'un, pen: cap (pas un(a)) * paier (Sent Iries la Montanha) : morceau de pain, de crêpe, etc., que l'on donne au chien pour le « payer » de sa peine quand il a ramené un animal écarté; herbe, fourrage, etc., que l'on donne à la vache pour qu'elle se laisse traire (del latin Panarius) * pairolhièr: estamaire o refachaire (ambulant) * palenc: palissada; fr. palis (facha d'estacas de castanhièr) * palhissa : clujada (fr. toit de chaume) * palisson, palhasson: panièr redond per metre lo pan a levar abans la coccion * palhassona: casal, fr. chaumière * pam (de l’autre ~) expr. : de l’autre costat, de l’autre biais * panolha: fr. panouille, épi de maïs * panturlar (se ) : trular, se promener sans but précis. * papulon m. pibol * paradèla: grande oseille * parchar: ?? * parcir: esparnhar : fr. épargner. Se parcir de: s'estar de, s'empachar de. Lo Parciriam est le surnom qu'on donne à l'enfant non désiré, dont on se serait bien passé. * parelh: fr. paire; couple * parròfia, paròfia : parròquia * parpalh [porpar], [parpai/perpai] : peitrina; corsatge; sen (partida del còs del bas del còl fins al ventre), fr. pourpoint * parquenada: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse * parsilh, persilh, peiressilh m. : jolvèrd * part-qu'a-part: fr. de part en part * pasmens: totun * passador: fr. défilé, endroit où passe une route entre une falaise et un cours d’eau (du latin médiéval passus (pas, passage, chemin, défilé) * passat deman: deman passat * passerau: fr. moineau * patolhier: gassòt (region d'Ussel) *pau: baston * paucha: sirventa * paun: paon, pavon * paupanhar, paupinhar : paupar? * pautut (Cruesa): grapal * pavan: pavon, paon * peciar: petaçar * pedoira [pedwejro] : veissiga * peirejadís o peirissadís: tàpia, fr. pisé * peis, pest? ([pejst]>[pejs]??) : la pesta * pejar: pegar * pejar?? , 'pejar ?? : apuejar, apiejar * pelh m. pesolh * pelhaire: fr. déguenillé; pelharòt, pelharotaire * pelharaud/pelharòu (metatèsi: peralhòu) m. pelharòt, pelharotaire (tanben s'i emplega pelhaire o pelharet?); creatura fantastica (portar a peralhòu/au pelharaud: portar (un enfant) sus l'eschina, los braces entorn del còl e las gambas altorn de la talha del portaire) * pelhaud : persona paubre, vestida de guenilhas, maladiva * pelissa : femna publica * pelisson: fr. paillasse ?? * peluca: ussa?; parpèla? * pelucar: pampaluguejar * peluja: ?? * pen, pena V. P'un * pena, penau m. : ginesta * penau: fr. lande de genêts et donc par extension une terre pauvre où pousse naturellement cette plante * pendaulha: fr. balançoire * pendaulhar: fr. pendiller * pendolhar: pendre, penjar * penlan: fr. voyou * pensivós,-osa adj. : pensatiu,-iva, pensativós,-osa * peput f. : puput * per m. : pereir, aubre que mena las peras, los perons. * perinqueta: baudufa * permenar (se) v. passejar (non es pas un francisme) * peròt, -òta (Marcha lemosina, Charanta occitana, nòrd de la Nauta Vinhana): piòt, dindon * perpai (perpalh) : V. Parpalh * per tot aquò: malgrat acò * pès (d'en "), dempès : drech * pès (aus quatre ~) : en córrer plan regde * peschier: lavador (se ditz tanben) * peschièra : endrech aigadós ont i a daus peissons per la consomacion ; se ditz per lo vivier, la serva * peseu m. pese; mongeta * pestelar (se) : (se) batre * pestelariá : causa pauc importanta, babiòla * pesteu: batedor, de bugadeira * pestrir: pastar, fr. pétrir * peta-raba: bleta-raba; fr. pétoire * petairòla: escopeta, fusilh * petaron n. ciclomotor * petinar [pitinà] : apetitir * petiòt: petit, pichòt * petonar: s'enervar, repotegar * peu f.: pel; femna publica * pia: còrna, bana * pialar: pelar * piardon: fr. serfouette * piau: pèl * piaular: siular * picassat, picat: V. Pigat * picatau, picatal, pichatal, pichatau: picòt (auseu) * pièg [pjej], piei: pièg * piela, peila, padela, padena n. padena, padela * pietat (a") : de genolhs? * pieuna : ?? * pifrar: chimar * pigassa : fr. moucheture * pigassajar, pijassar: picassar, pigalhar (fr. tacheter; bigarrer; chatoyer) * pigat, picassat, pigassajat, pijassat, picassonat : fr. tacheté, esp. de negre (qui a des tâches de rousseur) * pigonhar (/se): picar còntra qualqu'un, se quichar * pigòt : fr. pie (color) * piguet : fr. chardonnet * pija adj. : bigarrat * pija n. : taca sus la pel * pijassada : fr. moucheture * pijassar: V. Pigassajar * pilaud: aucat, mascle de l’aucha * pilhonar : fr. cligner des yeux * pimpaunhar: fr. peloter, tâter * pinambor: fr. topinambor * pinar, pinard??, pinalh?? : òme ric * pinara: vin * pinarar: chimar de tròp * pinat, - ada: plen, emplit, tot cobèrt * pincar: plantar * pincat,-da part. pass. : dreçat (-da), levat (-a), en l’aer. Estar pincat: estar drech a esperar * pindolhar o pingolhar: pendre * pingraula: espingada * pringralhar: ?? * pinhie(i)r: pin (arbre) * pipeiaire: aucelaire * pirca: pista * pissa-rata [pisa rato/piso ròto] : rata penada * piunar: pinçar * piuse m. : piusa f. * plafond, plafons ? * plaidiar: plaidejar * plais: broa * planchon n. taula, seccion, departament (d'un comerç) * planben: encara, tanben * planger: plànger, plànher * plangier: planièr (tanben emplegat), plan, plat * planher: plànger, plànher * plantar (/se) : arrestar (/s') * platussar: charrar * plegut: p.p. de pleure/plòure * ploia: pluèja * ploiós: plujós * plòure a giblas, plòure a raissas plòure a vojadas, plòure a plenas selhas, plòure coma qui la vòja (bòtja?) : plòure a semaladas * plueviós, -osa adj. pluejós, -osa * plòia/plueia: pluèja * pluiau: Occident, colcant, vent de pluèja * plujada: fr. averse * plumadís (de frucha) : pèl, pelalha * plunhar: plenhar, emplenar. fr. remplir; fr. serrer (l'un contre l'autre) * plusiors franc. : plusors * pofar (se) : fr. se piquer, se dépiter * polhar: reprimandar * polon f. asnessa, borrica, sauma * pols f. pl. : milhàs; milhassina, farinetas (fr. bouillie de mais) * pom: poma; pomièr * pom/poma de tèrra: patata (tanben emplegat) * poma ar tèrra: patata (tanben emplegat) * pomairòu: luòc plantat de pomièrs * poma-pòrc: patata (tanben emplegat) * pomeitèrra: patata (tanben emplegat) * pompira f. patata * ponar (se): acatar (s') (tanben emplegat) * poner, póner: pondre * ponhada: fr. poignée * popin: popada?? * pòrc de mar n. pòrc marin * pòrcs singliers: pòrc singlar * portament: biais d'anar?? * portar pena: migrar, se far dau meschant sang * pòrta-tetons: sostens * pos f. pl. V. Pols * poschar?, possar (>polsar) : tossir * pòst f. : fr. planche * potareu: camparòl (cèps en particular) * pòus f. pl. : fr. bouillie de maïs. gasc. cruishada * poussiera, pouvera: pols, polvera * pradelar (se) v. se passejar en perdent son temps * premier: primièr * préner, prener ['prenei] ['prene:] : prene, préner. Préner lo chamin per poncha: anar tot drech, d’un biais decidit. Préner las vias: s’enrotar, se botar en rota * pres: prèp ("Pres lo mur") * pretz (per <nowiki>''</nowiki> que) : a mesura que, a proporcion que * progiet: projècte * propchen fr. : propchan, propdan; venidor, que ven * prosseja, pressuja: persega * priun, -a, prund, -a: pregond, -a, prigon, -a, prefond, -a, fons, -a * puat: otís, qual?? * pudentor: pudor, pudessina * pudin: fr. bourdaine ou bois puant, qui dégage une odeur forte sous son écorce * pudinhard V. Chat-pitoir * puèg [pei], puég, peug, puig, pug: puèg * puescher, puesser : poder (tanben emplegat) * p'un, p'una, p'unpiau: cap (pas un(a)) * punhar: fr. répugner à faire quelque chose, tarder * purar: plorar * purir, puresir: poirir (tanben emplegat) * purnai(s?), putnais, pudnais: catpudre, (gat-)pudís * quante (Alt lemosin) : quand (Bas lemosin) * quauquarren/quauqua ren adv. quicòm. quauqua ren mai: quicòm mai * quauqu'un: qualque * queraque, queriaque (creiaque) (de 'creiriatz que'?) adv. sens dobte * qu'es que qu'es? : qu'es acò? * quincalhar: fr. carcailler (la caille) * quincaròla: partida mai nauta d'un aubre. fr. faîte * quintar (/se) : fr. pencher * quò: aquò, çò; quò es [kej], [kwej]: (aquò) es; quò pleu/plòu: plòu * raba: fr. rave * rabiaud: mena de rabe?? ("Totas doas venina d'eisserbar las racinas e 'las portavan chascuna un panier de rabiauds, aurelhas de lebre, erba dau lach per los lapins) * rabator : fr. rabat * rabilha: fr. fâne * rabin: fr. champ de navets * rabusar: repapiar * raca: misèria * rachar (se) : anar, se rendre a * racina: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * racroquilhar : fr. recroqueviller * rafe m. rave (fr. radis ou raifort) * raiar: brilhar * raiç: pastenaga, carròta (tanben emplegat). raiç blancha : panais * raissas (plòure a '') : plòure a semaladas * raleta: fr. faîte de la maison * raletar (se): s'engulhar * ramada f. fr. averse * ramalhaud: fr. têtard * rana: fr. crécelle; fr. courtilière (Nauta Vinhana e Cruesa) * ranar: renar, marronar, se plànger en parlar entre sas dents * randa (a ") [ronda] : a rand de, prèp de * ranhós: ernhós? * rantela, rantiala: fr. toile d’araignée * rantela dau ventre: diafragme * rapieta: fr. lézard gris * ras (èsser bon '') : tot prèp * rasís adv. : tot prèp de * raucenós: ?? * raucha: ratja?? * rauche: rauc * rauchós: enraucat * rauja: ràbia * raunament: renament??, fr. grognement??, bougonnement?? * ravalha (Cruesa): fr. rave * rebombar: fr.rebondir * rebondre : rescondre, amagar; fr. rebondir; apondre * rebusar: repapiar * rechanar, rechinar: arroganhar * rechinat adj. : en colèra * reclana V. Areclana * recorson : ?? * recroquilhar (se ") : fr. se recroqueviller *refaufinhar (se ') : se galar, se regalar; fr. se régaler * reganhar: fr. rechigner, montrer les dents, grommeler * regolar: vomir, regantar * regolhonar: fr. faire des rejets * rei daus auseus, reibelet, reibenet, rebeineu, reibelet (HM), reibetau (23), traucaplais (24), l'uelh de buòu (87S), lo pitit buòu : fr. troglodyte * reir-còr (a ") : a racacòr * reir-grandpair, reina-grandamair : reire-grandpaire * rejauvir (/se) : (/se) regaudir * rejauvit,-da, adj. : plan content, plan aürós, que mostra sa jòia * rejonar, rejonhar?? : ?? * relh: fr. fourgon d'un four * relhar v. grimpar * remudar : remenar * renconhar (se "): fr. se cogner * rencurar, rancurar: regretar, èsser enfelonit d'una pèrda; se plànher, esp. de la dolor. "rencura lo ventre" : li fa mal lo ventre * renmàs: solament * rentrar: tornar, tornar entrar * repastar: repàisser * reprosimar [reprozimà], reprueismar ? : fr. rapprocher * recoquilhonar : fr. recroqueviller? * resmas: pas que * respóner, responer: respondre *resvelhar, revelhar?: desvelhar * retrum: bedoceta, fr. poubelle * ribiera: riba; per ext. fr. marécage * ricancoina f. : un refranh, una chançoneta (pejoratiu) * ridòrta: corona de pan * rifanfara, refanfara ? : refranh * rigalhon: fr. ruisseau * rigolar: vomir * ringueta: baudufa (Sarlat, Peiregòrd lengadocian) * ripar: fr. glisser * risolar: sorire? * rison m. : rire, riseta * rit: guit (fr. canard) * riu [ri], [riew] bas lem. : fr. ruisseau * riufe adj. : rufe, fr. rude au toucher?? ("'na chamisa pròpa de cherbe riufa") * robiera: molhièra, terrenh umid * ròcha: ròc * ròcmòrt: fr. marne * rodelar : redolar * rodelon: rotlada * rodilha: bar(r)iòta, boreta, carriòl(a) * roge, roja: de pèl rog * roia, roja f. : papach-rog * ròla: glaça (element natural) * romar: romegar * romeu: romec (lo romeu de la mòrt) * romde, romdre, ròmdre f. : fr. ronce. V. rumec * rondelhon: fr. grognement, ronchonnement * rondinada: ronde n. ? * ronhament: fr. grognement?? * ronhar, ronjar?, rosjar: rosigar * roquilha: fiòla * ros, -ssa, rosseu, rossela: blond, -a * rosin: candela * rosjar: rosigar * ròure? : rove, rore * rufar : fr. gercer * rufe adj. : dur fig. * rumec, romec, romen ?, romde, romdre, ròmdre, romze, rumze n. f. : fr. ronce * rundir (lat. Grundire) : sens diferent de Brundir * sabat : fr. vacarme * sabatier: gròs grapaud ventrut. sin. mercier * sablon: sabon * sabor (de bona ~) loc. : de bona gràcia * saborau: codena del lard * sabranada: fr. ragoût aux haricots * sabrondar (<subre+abondar) : desbordar (un liquid?, una ribièra) * sadolaud: alcolic * saïn [sei]: sagim, lard * saion: vestit. fr. habit * sancier: san, sanitós * sangí! : sacredieu! (eufemisme per 'sang de Dieu') * sangolhar (Cruesa): se divertir amb aiga dins un recipient o un gassòt * sapcher: saber * saquetar: batre * sarcel, sarceu: fr. sarcloir * sargata: lausèrt * sargòlha: ?? * saubre: saber * saüc [suéy(k)], [swéy], [se-ü], [sèy], [sòy(k)], saücau [suecau/siejcà/shuejcà]: sambuc, saüc * saude: saule, sause * saular, saumar (metatèsis de Salvar) : ?? * sautareu: sautarèl * sauticar: fr. sautiller * se: fr. soi (ex: chas se) * se: el/ela; eles/elas ('quò es se' : es el/ela) * sebelir: sepultar * sechiera: sequièra; endrech sec * secodre v. : secotre v. * secoduda : branlada * sedon: fr. lacet; trapa, trapèla * seguela: seguida * sela: cadièra, seti * selh : selha, ferrat * selhe, selh (Cruesa): segle (cereal) * semenalha: semença (tanben emplegat) * sement f. : gra, grana. de tots " : de totas menas * semnar v. semenar * sensena: fiau, sens (d’una istòria, d’un eveniment, logica) * senzilha: mesenga * ser [sey]: ser (coma préner [preney], valer [valey] etc). de ser: aqueste ser. en ser: lo ser * serenada: ?? * sernada (serenada?): serada * serrar, sarrar: rengar; gelar fòrt * sèrva f. estanh petit; reserva d’aiga per l’irrigacion dels camps * seschiera: airal de seschas (fr. roseau des étangs) * si: (ai)tant, talament * sibar : absorbir fig. * sicliar: V. eissublar, eissiular * sicliar: assetar (tanben emplegat) * sinar: sentir amb lo nas * sindraina: ?? * singlarda: singlar femèla * sislar: giscar, guiscar * si us platz [siwpla]: se vos plai/platz * sobechar: ?? * sobrar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * soc, soch (pl. sochs), suchas: sabot * sogolar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * sòla f.: sòl * sole adj: sol, solet * solha: fr. paillasse du lit * solombrilha: penòmbra? * somelhejar: començar de s’endormir ; s’endurmelar * somnhe n. : sòmi (tanben emplegat) * sopena: ?? * sòr n. sòrre * sorcelatge: devinha, devinalha * sorniera: obscuritat * sorniaud: ?? * suausa adj. : suauda (f. de suau) * subransida (de ") : subran * subrondar V. Sabrondar * sucha: esclòp, sòca (sòca es de cuer emb una sòla de fusta. sucha o sòcs, o daus esclòps (dins una partida de la Corresa) quand es tot de fusta. L'i a tanben los bolauds (que son daus gròs sòcs, de las gròssas suchas). Los sòcs claus son de fusta emb una brida de cuer) * sumnhar: somjar * sumcir [sunsí] (lat. subcidere) : fr. saisir, transir (lo freg); somcir/somsir (englotir) ; susprener, plan estonar * sundir: sospirar * suspurar: purar plan fòrt * susvestit: fr. survêtement * tabiraud: lo que vau ren, paubre baliraud * tabustar: picar? * taconar: picar * tainar (/se) : pressar, tardar * tainós: tinhós? * talhon d'Adam: fr. pomme d'Adam * talòs (de pan) : fr. quignon de pan * tandis que (dau '') : dau temps que * tanha: fr. bourbier * tant mai... tant mai... : dont mai... dont mai... (tanben emplegat) * tantarar: charrar * tant-parlar f. : pinta (mesura de 1 a 2 litres) * tapon: pilòt, fr. tas * tarabasteu: fr. claquoir (instrument de musica) * taravelar: sollicitar longament, en insistent. * tartifla: patata * tech: establa * teissut de còu: folat, mocador * telhòu, telhaud m. telh * temps (ben de '') : longtemps * tendilhon: cavilha de fusta d'una charrue; sexe masculin * tèrme: fr. tertre, talus, éminence pouvant servir dans certains cas de terme, borne, limite. * terrauds pl. (Cruesa) nom donat als dos enfants d'un vilatge que son nascuts lo meteis jorn * test: clesc (d'un uòu) * testut: maça * teula: fr. tuile * tia-tia: fr. litorne (grive) * timplat m.: fr. giffle, claque * tirusa: automata per tirar d'argent * tombareu: fr. charrette ?? * tonar: tronar (tamben emplegat) * tonedre: troneire * tòni m. nesci, pèc * torilhon: taure pichon?? * torilhonar (/se) : la vaca montar una autra vaca?? * tornada (una) n. un fum de * torrin: sop d'alh, ceba o tomata, ben pebrada (que se portava als novèls maridats l'endeman de lor nuèit de nòça) * torrinar : faire son torrin, faire pauca causa * torton: crèspa de blat negre * tortre f. tortora. fr. tourterelle * tòstat m. : tòsta F., fr. toast * tot aura, totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment) * tot-parier, tot parier: egalament; fr. quand même * Tots-sents: Tots-sants * tram: sòl (d'un ostal) * tramalh: mena de filat * trança: fr. trance; angoissa * tranuja: fr. chiendent * trasconeitre: fr. reconnaître * tràser: traire * trasluc, traslutz: plena luna; jorn nefast, accident; agitacion, eveniments malaürós * trassauta: fr. éclabousser ?, tressauter?, regisclar? * trau: biga (fr. poutre) * trauca-sac: fr. brome stérile * trauchar: traucar ?? * traulhar: s'espaterrar dins l'èrba ja nauta; fr. pietiner, fouler, écraser au pressoir * travelar V. Taravelar * traversós: fr. espiègle * treblant: susprenent? * treblar: trebolar * trefa, trefla (Cruesa e endacòm mai), truefla, tròfla, trofla, tofla: trufa; patata * tremuelh: tremol (arbre) * tren. en " de : fr. en train de * trenc, tr(i)an(c) m. fr. croc à fumier * trencha f., trenche m.?: fr. faux; houe, pioche courbe dont le fer est large et mince * trepar : fr. trépinier * trespassar: desobeïr, refusar d’entendre rason * trevar: barrutlar, fr. errer; fr. hanter * tribolar: trebolar, fremir * trifolet: fr. trèfle rampant * troçar/trossar (se) : se (tornar) botar los vestiments * tròia, treuia/trueuia, trueja : truèia (tanben emplegat) * troncar: trencar?? * truelh: pè de cabra (aisina). fr. pied-de-biche * trufa, tofla, tròfla, trofla, truefla: patata * trular: fr. errer; fenhantejar? * trule, trula f. ? (Cruesa): persona bèstia; fug-l'òbra, fenhant * trundiment: retentiment *trundir: fr. résonner * tuar: atudar * tucar: tocar, trucar * tudelar: brotar (una planta * tundir: enflar al punt d'aver la pèl tirada (e al fig. de vanitat p. e.); tondir * tunlar: tossir * turlaud, trulaud: idiòta * tustadís: fait de tustar * tutar v. fr. débusquer * uchar, unlar, udlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * udlar, ular, unlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * ueitantivol: qu'a ueitanta ans * uerge (Cruesa): òrdi * uistra: ustra * ujan [yˈz̪ɔm]: ongan * ulhauç: fr. éclair * um (varianta de ''òm'') o un(?) : òm, un òm * unflar lo fetge (far) : esfeunir, eissorlar quauqu'un d'aiciá a l'esmalir * unlament: udolament * unlar: V. Udlar * urosadament: aürosament * ustilh : ostilh, aisina * utlar: V. Udlar * vachas negras (Cruesa): nivols gròsses grises e pluevioses * vaisselar v. faire la vaissèla * valhent adj. : valent * vances, vancès: V. Avances * vaque! : vèni!, ven! (tanben emplegats), gasc. çai! * vargier: V. Vergier * varrau, verrau : verrat * varroelh: varrolh * vaslet [vàle] : varlet * verdera: fr. oseille * veren m. verin * verenós, -osa: verinós, -osa * vergier [vargié], verdier: òrt (tanben emplegat) * vernhau: vern * vesaquí : veiquí (tanben emplegat) * veschada: vesc(a), visc(ada) * vessa: f. pet, vent * vetz adv. : còp, vegada * veüda, vuda: vista * via: camin * vianelon: androna * viatge: còp (p. e. de beure) * viau, viauda, viaus, viausa: marrit, marrida * viena: fr. vielle * vimzela V. Vinzela * vinheta f. fr. oseille * vinhau: vinha gròssa? * vinhon m. ceba * vinzela: flinga (gauleta, bagueta, lata o branca pichona, de vime o d’un autre arbrisson) * viòrla: V. Nhòrla * virason: vertige * vironar: virar entorn * vironseu: fr. virevolte * 'visar V. Avisar. 'Visa la via! (per fòragitar qualqu'un)- Visar lo bornat: Faire la culhida de la mèl * visda, vusda: vista * vispolar: ?? * vistar: regardar * vita: vida * vitoira: vitualhas, fr. victuailles * vojadas (o botjadas?) (plòure ") : plòure a semaladas * vojar: vuejar * volada n. voleibòl * volha: oelha, aolha * vonvonar : zonzonar? * vorilh [vurí], voriu [vuriw/vwejriw, bwejriw/ bujriw] : fr. regain V. Borilh * v-òs : òs * vuda (>veüda>vesuda), vusda (>visda>vista) : vista * vuelher: voler * vulhença: volontat * v-uèi: uèi * zo, zò, zu: o (article neutre) == Vejatz tanben == [[lexic auvernhat]] bos6ybuethvokdg4uy0532c92xpognj 2499715 2499713 2026-05-05T15:30:44Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499715 wikitext text/x-wiki Lo [[Lemosin (dialècte)|lemosin]] ten en general lo vocabulari de l'[[occitan]] amb los eventuals cambiaments fonetics del [[nòrd-occitan]], mas a tanben de fòrmas lexicalas especificas ([[arcaïsme]]s e mots diferents de la rèsta de l'occitan) que plan sovent son comunas amb los dialèctes [[auvernhat]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten de tèrmes tanben emplegats endacòm mai, pasmens los avèm pas excluses per amor de donar una mòstra de vocabulari lemosin. Nos basèm sus lo diccionari Occitan/Francés d'[[Ives Lavalada]], ed. IEO Lemosin 2010, dont trobam extraches aquí [http://al.deliquet.free.fr/Occitan/Joan-Pau_VERDIER/Joan-Paul_VERDIER_01.htmlz] D'espleitar: https://espritdepays.com/bonus/glossaire-les-mots-du-perigord. NDR: tota esmenda, correccion o melhorament es benvengut, especialament quand ignorèm la definicion o l'existéncia d'un mot ("??") o que sèm pas segurs qu'existisca ("?"). Certans mots pòdon aver una consonanta iniciala [[epetentic]]a: ''g-uech'' [get], ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onta''... franc. : [[Francisme|francesisme]] a evitar Lo [[sufix]] [[aumentatiu]] -às, -assa ven -ard, -arda. * abalhat,-da part. pass. : maucorat,-da, deçaubut,-da * abaura: fr. (d') à présent * abausir, 'bausir [bu 'vi] : abausir, esbalausir * abeurat, abeurada: fr. détrempé(e) * abeuratge m., beuratge f.?? : beuratge * abilhar ('bilhar) v. assasonar (tanben vòl dire Vestir) * abinar: acoblar (sens general e sens sexual) * abocha (d'), d'abochas? : la gòrja duberta e lo còrs virat contra terra * abochar, abochonar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * abora (d') : d'ora, tòst * abòrd (d') : a l'instant, tot primièr, lèu; d'abòrd que: tantlèu que; puèi que (tanben emplegat) * abracar: fatigar grandament * abrial (sud del Perigòrd), abriu (nòrd [abri(w)/abre], abriau: abril) * abriar: acorcir, abracar, escodar * acaçar (acassar? varianta de (a)catar?) : cobrir * aca(p)tar, 'ca(p)tar (/s') : amagar, escondre; cobrir * acelar, açalar, acialar: abrigar de la pluèja * acelat, açalat, acialat (a l') : abric (a l'); d'amagat, d'escondon, d'agachon, d'assetons) * acepte: aisat, facile * achabason: terminacion * achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme: Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin captare) * acharrau V. Charrau * acimar: emplenar a ras * acimat, -ada: que sa cima es elevada * aclapir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) ; s'esfondrar, tombar tot d’un còp, s’afojar * aclatar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acocolar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acoconar (/s'): emmitoufler * acossar : encoratjar * acotar: fr. appuyer, accoter, soutenir, étayer; atteindre * acotir, cotir: batre, maltractar, prene pels cabèls * acotit, -ida, cotit, -ida: mesclat, -ada * acranar (s') : se far crane, polit * acraponhir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acropir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * adir: asirar, mauvoler a quauqu'un * adissença: asirança, òdi * aer: èr, aire (tanben emplegats) * aficar: pimpar?? * afinar: enganar * aflatar: careçar * afincar: ballar, careçar; aficar ?? * afincar (s') : s'aplicar * aflincar v. Aficar * afamgalir: afamar * afolar: avortar, far avortar; destruire * afolir: afolesir, far venir fòl * aforchar: enforcar; fr. être à califourchon * afortigar, afortir: afirmar, assegurar * ageir? : ?? * agresir fr. aigrir * agroar (s') (Prov. tanben) : acatar (s') (tanben emplegat) * agromar, agromelar, agromelir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agromelir (s’) : se redusir, se far tot pitit en s’escondre * agrumir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agrupir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * aguir : asirar * aguissable: aissable, fr. détestable, insupportable * aguissença: asirança, òdi * aicí a (/tant) (d') : fins a * aicianta (d') : fins a * aigafòrt: aigafòrta (tanben emplegat) * airau: airial, fr. basse-cour * airier: abajonièr (vaccinum myrtillus) * aisat adj. aisit * aisinable : propri a rendre servici, a metre a l'aise * aisinar : aprestar, preparar, alestir * aitanben: (a)tanben; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanpauc: tanpauc ; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanplan: tanplan; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitau: atal * aitot V. Eitot * ajauc: fr. ajonc * ajumbrir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * alacada: fòrta plojada? * alaidonc, 'laidonc: donc, doncas. Alaidonc que: dau temps que, mentre que * alau: alai, ailà * albalutz V. Orbalutz * alha (Cruesa): alh * alopir: assalhir; maltractar; invectivar * aluchar : alumar (tanben emplegat) * alulhar: cridar fòrt per far portar la votz au lonh. Alulhar de jòia: udlar, cridar, udolar plan fòrt, per mostrar la jòia * amassar, 'massar: regropar ; atrapar, prendre (un còp) * amodelonar: fr. antasser * amorrar : abaissar la testa, faire mòrdre la pols * amortesir fr. adoucir * ancèis, ancès que : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * anchau m. : anchòia f. * anda: tanta, sògra, mairastra; abusivament: granda, mameta * anueit/anuèit, anuech/anuèch: auei, uei (tanben emplegats) * apà! (de Òc-pas?) : non vòli pas! * apautar: fr. renverser * apetís fr. ciboulette * aplèch [aplej] : fr. soc (de charrue) * apoiar: fr. appuyer * aponhar: garder, aver mestièr de quicòm; fr. répugner à faire quelque chose, tarder * aprueismar ('prueismar, [prajmà], [(o)preimà], [apresmà], [aprowmà]): apropchar * aquilhs (plural de 'aquel', ancian cas subjècte) * ara. D'ara ençai: d'ara enans, d'ara en avant. V. Aura * arair: araire * arban (faire un ") : s'entrajudar * arçà! : interj. per incitar a faire quicòm (de òr + ça) * arcar: passar per dessús de * arçau : arç (planta). Fiau d'arçau: fil de fèrre barbelat * archelar: escalar. fr. escalader * areclana: arcolan * argiu m. : argila * ariclana: V. Areclana * aromaire: murtrièr? * aromir: tuar * arondesir fr. arrondir * apietosir: fr. apitoyer * arpiar: arpejar * arreir: arrèire * arser: ièr al ser * asperja f. espargue * assedrat: assedat * artichau, artrujau m. cachofle * assumir (s') : s'assopir * assuausar: apasimar, adocir, calmar * assús, a sus: sus, sobre * atrapar de (d') : se botar de, començar de * atrevador: endrech qu'atira; rendètz-vos * au: o (pronom neutre) * aubalutz V. Orbalutz * aubrisson: arbust * auçada: nautada * aucha, òucha: pradèl o camp claus situat prèp de la maison, sovent près de la cort dels pòrcs, ont se los laissava * auchard: aucat, mascle de l’aucha * auguer, auger?? : aver * aul: el. V. Eu * aulana: avelana. fr. noisette * aumalha f. bestial gròs, bèstias amb banas que fan de la charn roja per la nuridura * aura adv. ara. Tot aura/Totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment). D'aura enlai: d'ara endavant * aures: quicòm mai, autra causa * ausanier (comunas del sud del país de [[Garait]], region de [[Sent Vauric]]): bois [bwej] entrò una linha que jonh [[Ansesme]], [[Jòlhac]] e [[Ladapeira]], e [bwi] dejós d'aquesta delimitacion) * ausar: gausar * ausela: ironda; femela d'auseu * auseu: aucèl * auvelha, ovelha n. oelha, aolha * auvernhata: fr. litorne (grive) * avacar: reüssir, capitar * avalir (s') : esfondrar (s') * avances, avanceis : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * avant que de + v. inf. : abans de * avantier (l') : i a quauques jorns, i a quauque temps * avena: civada * aver: prend lo sens d'atrapar, raubar, n'acabar amb quicòm o quauquarren, tuar * avesar: rendre domde, adometjar; familiarizar * avesat (d') : de costuma, d'abitud * avisar: regardar * ba(m)bòia, babula, babuia: nesci; estatua; petòta * babinhon mf. menton * babòi : original (persona estranha) * babusar: repapiar * bacada n. past, pasta, pastèla (pels animals). fr. patée pour les cochons * bacar: donar la bacada * bada-graula:?? * badar v. cridar * badada: grand crit * bafada: repais d’importáncia en quantitat * bajar: pensar * balada : frairiá, vòta * balaia: escoba (tradicionala de bàlec o autra planta) * balajar (Corresa) : escobar * balanç: vam, eslanç * balharc: òrdi * balharja: òrdi de primavera * balinjas n. f. plur.: fr. couches ou langes * banchieron: banc pichon * banlesar (se) : barrutlar, fr. errer * banturla, banturle?? m. persona non seriosa (non pejoratiu) * banturlar (se) : fr. errer; musar, perdre son temps a far quicòm? * barbòta: mena de sèrp non verenosa * baraquen: fr. voyou * barbelòta: jonquilha * bargassar: charrar * bargasson: que japa sens rason, que crida, que fa de bruch * barginhar: esitar. Sens barginhar: sens esitacion, de manièra fèrma * barja (Cruesa): partida de la granja situada au-dessús de l’estable on s'estojava lo fen e la palha * barracat, - ada adj: barriolat, -ada * barradís n. tèrra clausa près de la maison. * barradissa: claus * barrancon: barrèu d’escala o de cadièra, per ext. baston * barrial, barriu: barril * barrutlar: fr. errer * bascha: fr. bâche la toile * b-assetz: assatz; cèrts, certans (qualques) * bàssia: aiguièra. fr. évier * b-assuelh: asuèlh, fr. seuil (de la porte) * batalhar, batalar?: charrar * baterias: batasons (tanben emplegat) * bateusa: fr. moissonneuses-batteuse * bauda: asnessa, borrica, Saura * 'bausir [bu 'vi], abausir: abausir, esbalausir * baussuelh : asuèlh, fr. seuil (de la porte) * beca f. vèspa * beça, beçal, beçau, beçol, betol, betolaud, beç * becar: fr. picorer * becicar: far la sesta * belier: febrièr * belhier: febrièr * belinament : fr. foisonnement, grouillement * belujar (/se) : (se) bolegar * benaise: satisfait, content * beneisir: benesir (emplegat tanben) * bentot: tanben * berche: fr. édenté * bergossa: vièlha oelha coriaç sense valor mercanta * besenga/besinga: pauta * besilh, besilha: causa de pas cap d'importància, pas res * besilhar, bosilhar, far de las besilhas: bosigar, trencar, deteriorar, desgalhar, far de mala òbra * bessicar (bercicar? breçicar?, de Brèç?) : somnolar * bestiaria: bestiesa * besunha, besonha: causa; obratge, afars (personals), bagatge... (tot çò qu'aparten a qualqu'un) * b'etot, ben 'tot: benlèu * beu (de " de) : a còp de, a fòrça de * beu (de ~ que) : a mesura que, a proporcion que * beuna?, beune? : ?? * beuradenc : bevible, potable, que se pòt beure * bevetar: beure lentament * biau biau ! : japada mai aguda dels jounes chens * bicanard: païsan pej. * bicas f. pl. labras * bicar: baisar, potonar * bicon: poton * bieta: bleta * bi(n)gois (de ") : fr. de guingois * bigòrra m. bigarraud/bigarròt, bigarroei/bigarroelh: blat d'Espanha, milhòc * bigòs/bigoelh (bigwé) m. fr. hoyau * bisard??, bisarde?, bisarda: bisarre, bijarre * bilha: tronc d'un aubre * binhet: bonheta * biòla: bèç??, betol?? * biòla (d'un forn) : fr. charbons ardents * bladar fr. emblaver; fig. joncher?? * bladasons : fr. semailles (du blé) * bladin: blat negre (tanben emplegat) * blagassar: charrar * blanc fr. chevesne, meunier (peis) * blanch, -a: blanc, -a * blancha pura: aiga de vida * blanchinhard, a: fr. banchâtre * blandar: ?? (lo fuec) * blesta f.: fr. écheveau * bocanar: fa de bruch * bochas f. pl. labras * boda: fanga * bodra, broda (de 'brauda'?) : fr. crotte, boue battue; ordure * bodrós: fug-l'òbra * boes!: bah! * boifar: v. Boissar * boija, boïja [bwejjo] [buijJo] (Cruesa e endacòm mai): V. buïja * bòina?, boina [bwejno] : bòrna * boinar: bornar * boïolar: faire de bofiòlas, fr. se boursoufler * boirador [bwejra'dur] fr. instrument pour enlever la deuxième peau des châtaignes dans l'opération qui consiste à blanchir les châtaignes, instrument que l'on appelle aussi en Creuse "las tanalhas" * boirar [bwej'ra]: mesclar, braçar, pelar las castanhas amb un boirador (aisina per las emblanquir) * boiricin: panièr * boiriu: redalh, fr. regain * bois m. pl.: encastre (d'una fenèstra) * boissar : escobar * boisson blanc : espinalba, aubespina, jargas blanc, jargue, fr. aubépine * bòja, bòtja (?) : saca * bojal(h?) : fr. trou. bogalh? * bojalar: traucar * bolar: s'enfonzar los pès dins l'aiga e n'aver la cauçadura mòla * bolega: fanga liquida * bolin: panet redond * bolit, bolhit, bulit, bulhit: olada (plat) * boljar, bolejar: bolegar (tanben emplegat) * bomba (a tota ~) : en córrer plan regde, plan viste * bombar: fr. bondir, rebondir * bòn(n?)a: fr. marécage * bondir: fr. gronder (bruch) * bonhar: far trempar, macerar (varianta de Banhar qu'a aquesit un sens particular) * bonhat,-da : se ditz d’una frucha tròp madura, tanben de quauquaren qu’a demorat dau temps a trempar dins un liquid * bonicon: ?? * bordairatge, bordieratge: bòria, ermitage, fr. closerie, petite métairie * bordassar (metatèsi d'Adob(r)assar) [burdasà/durdasà] : repetaçar, fr. rapetasser V. 'do(b...)rassar * bordier: bordièr; p. ext. logatièr * boreta: bar(r)iòta, carriòl(a) * borifa: fr. rombe (instrument de musica) * borilh: borlhon, tapon (coma la nèu) ; tot pitit grun de pouvera * bornat m., bornhon : buc (demorança de las abelhas, autrescòps facha amb la cavorna de chastenh, aura dins de caissas de fusta) * bornha: panièr grand, naut e pregond, de palha tressada per tal de conservar la frucha * bornhon V. Bornat * borramesclar: mesclar totalament? * borrar: tustar (tanben emplegat) * borrassons: fr. langes, couches * borricha (grafia?): bòssa, bossa (engenh de pesca) * borricon: fr. bourriquet * borrilh : polvera, bordilha. fr. balayures, poubelle * borrinar : barrutlar, fr. errer * borriqueta: saussa o sopa d'orselha * bòsc beneit: bois * bosar (se) : se laissar tombar coma una bosa * boschalh : tap (de trafec rotièr) * bòta: bota (fr. outre) * botarèl: campanhòu * bòtja (?), bòja : saca * botjar: vojar fr. verser. Plòure coma qui la bòtja/vòja: plòure a semaladas * boreta: fr. brouette * botareu: fr. bolet * 'bracar V. Abracar * braçar: remenar * braçat (de '') : à bras-le-corps * bradar: gelar * bradassa: charraira, fr. barbouilleuse * bradassar (brandassar) v. secodre; parlar a tort e a travèrs * bradasson, bredasson: persona maladreita o brusca * bradau adj. (tombar '') : fr. lourdement * braga: fr. culotte * bran: bordilha * brancantar : barrutlar, fr. errer * branchiera : ?? * brand o bram?: "sonar a brand": fr. sonner à toute volée * brandinar: barrutlar, fr. errer * brau: fr. lisière de terre qui sépare un champ d'un autre * braulhós: brumós * bravament adj. : doçament; regde; rudament * brave, brava : bèl, bèla * brèça [barça] : brèç * brechar: cobrir * brechalh (Cruesa): tapadoira * bredilha: charraira * brejadís: discussions, charradissa; baralha, disputa * brejauda: sopa caracteristica del Lemosin facha de cauls e de lard (de 'brejar') * brejon: codena del lard * brenada: manjalha de bren amb aiga per péisser los pòrcs * breta, bretona: vaca de lach * bretonar: faire de grumèls * briar (de 'breviar') : acortar * bric de (pas '') : pas ges de; pas cap de, cap bri de * brija (pas '') : pas brica * brijon, brigon: miga, morcèl * brima: molsa; bruine, crachin (que dona l'oidiom o lo mildiu als vergièrs) * brimar: fr. bruiner; èsser atacadas las trufas pel mildiu * bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar * bringar: dançar, saltar, folastrar * bròcha: branca secondària d'un aubre * brochilhon: branquilhoneta * brochon: fr. brindille * brocon (far au "): ?? (es un jòc) * broda: fanga * brodir (brondir), brudir: far de brug, bronzir, bondinar, resclantir * brodischa: branquilhon;fr. broussaille * brostachabrit: fr. chèvrefeuille * brosinar: brosinhar, brusinhar. fr. bruiner d'une pluie fine et persistante * bruau (variant de bruelh?): talús * bruchadís: bruch continu??, brejadís ?? * brucir: mòrdre, atacar a pitits còps de dents, pinçar, piunar * brudir: brusir, brugir, brogir, brunhir, brúnher. V. Brundir * bruja: bruguièra * brujaud: fr. ajonc * brumerlós: brumós * brun (faire ") : faire negre/fosc. montar brun: s'escuresir lo cèl * brundir (lat. grundire) : bronzir, bronzinar * bruset? bruselh?: iò-iò fabricat pels mainatges * budalha: budèls de pòrc * bufec: fr. vide (de fruit à coque: cacau, avelana...) * buïja, buija, boïja, boija, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga. fr. terre en friche, pâtis, jachère * buja, bruja: gèrla, jarra (cruche à huile en terre cuite vernissée, non à long col, mais à anses) * bujandariá: fr. buanderie * bunhet m. : aurelheta (pastisson) * bura: de color fosc * burgaud, bergauda (Cruesa), burgon n. : fosseron * burrau (Cruesa): fr. babeurre * butir: butar * cabonhat adj. : fr. encaissé fig.?? * cacau, cacalh (de 'cascalh' ?), calau, cacòu: notz * cacunha: automobil vièlh * caga-menut: avar * çaiquedelai, çai que delai: ça que la, çaquelà * caireforcha: caireforc * cairiá (cairia, càiria) : canton (coin de l'âtre). C(h)erchar per las cairiás : c(h)erchar, furonar pertot sens succés; caire, ròdol/ròde, parçan, comarca * calau: notz. fr. noix V. Cacau * caleta: fr. cosse * calhada, calhadon, calhat (Cruesa): formatge blanc * calhar: fr. tasser (la terre) * calòta: sièta crosa * camjar: cambiar * campar (/se): quilhar, dreçar * canaçon : fr. caleçon * canal [conar] * cancanar, cancanilhar: charrar * cancaridier: fr. frêne * canòla (Dordonha) V. Coada * cap (pas '') Bas. Lem. : ges * capforcha: caire * capit: poirit (fusta) * 'captar (/se) V. Aca(p)tar * caquetar: charrar * carcalin: pan gròs en corona * carcilhar (se) fr. s’émietter? * cardalhan??, cardalhau: tòpi, topinambor * carolha (Cruesa): pèl d'espic de blat d'Índia * carreu: fr. chariot * cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl * cascavelar: avançar fasent cascavels * cassa, casson: bocin de tèrra, ben massiu, fr. motte de terre. Durmir coma un casson : durmir coma una còça (dormir pregondament). Un casson de pan: un bocin de pan * cassar: copar * 'catar (/se) V. Aca(p)tar * catissar(s'): acatar (s') (tanben emplegat) * catura : tòrt, despit o damnatge causat a qualqu'un * cauçar: fr. butter (la terre) * cauças: socas (d’arbre) * caumassa: calmàs (calor estofanta) * cauquilhard: pelegrin * caura f. : avelanièr * cavalhier: gendarme * cencena: nœud de l'écheveau; remue-ménage?? * cendrilha: fr. mésange * censat: gaireben * 'cepte V. Acepte * cerèisa/cirèisa [sirèijo], cerièisa [serièijo] : cerièra * cerv: cèrvi * ‘chabason: terminacion * chabeç: fr. fâne * chablata, chabla: clujada (fr. toit de chaume) * chabreta: siulet o cornet d'escorça de castanhièr fabricat pels goiats * chabreu, chabròla, charbòu?, chabròt? : barreja de bolhon e de vin. "far chabreu" ajostar de vin al bolhon * chabreulh/chabridon: cabridon * chabròl, chabròu, chabròt? : cabiròl? , fr. chevreuil?; cabridon? * chabruelh: cabiròl, fr. chevreuil * chadan: tèrra (de 'chada an') * chadieira: cadièra * chafre : surnom, escais(-nom) * chafrolhar: fr. froisser * chaine, chasne, casse, jarric, rover, rove * chaitiu, -iva: coquin; marrit (maloneste e mauplasent) : persona malaürosa, magra e de pauc de santat, pas en fòrma * chalelh [chonej] [tchalej] : calelh (tanben emplegat) * chambija: rastèl * chambon: jambon * chamnhar, chamjar v. cambiar * chaminaire: vagabond, sens-ostau * chaminar: caminer; vagabondar * chanabon: cambe??, carbe?? * chanòla: ansa * chantilhar v. fr. chantonner * chanturlar: fr. ânonner * chapalon (Cruesa): V. pelharaud * chapdau: ensemble daus bens, la propietat (terras e bèstias) * chapiau: fr. pignon (d'un ostal) * chapmarteu: caboçòla, capgròs, tèsta d’ase * chaputadís: dispute * charavelí(s): carivari, charvarin, fr. charivari, vacarme, tapage qu'on fait aux nouveaux mariés * charbonièra, cendrilha, senzilha, gamada, coa de panlon: chincharra, sarralhier blau, tèsta blava (blua), pimparrin, lardeireta (tots en Provença maritima), lardier Prov.; fr. mésange charbonnière * charjant: pesant, pesuc * charmable, eissarmable ? : fr. charmant * charmenar: tormentar, tracassar * charpinhadís : disputa * charrairon: caminòl charratièr * charrau f. : intrada d'un camp sens barrallha, facha d’entrelaç de branchas, mai granda que la cleda; barralha "à claire voie" * charrièra, carriera: camin o espaci libre près dels ostals ont passan o estacionan las carretas entre las bòrdas; per ext. cort de la bòria (de. basse cour) * chas adv. en çò de; chas ieu/me…: los membres de ma familha, l'ostalada " chaser: caire, tombar * chasne: casse * chassida: fr. chassie * chastiar: castigar * chat-martre: martra * chat-pitoir, chat-pitoi(s), chat-pitòer?, chat-pitair, chat-pitais? [pituej/pitòj] : catpudre, (gat-)pudís * chat-pudent, chat-punais V. Chat-pitoir * chatinglar v. fr. chatouiller * chauça: cauceta * chauchabutida: ?? * chauchar: fr. appuyer * chaucida: caucida, mena de cardon salvatge * chaufaliech [-et] : fr. bassinoire * chaul d'asne (Cruesa): mena de cardon salvatge * chaulhadura: solhadura, brutícia * chaulhar: solhar, enlordir, embrutar; trempar * chaumassa : calor umidosa de l'estiu * chaumenir fr. moisir * chaumenit, -ida: fr. moisi, -e * chaunhar: fr. grignoter, croquer * chaupir : atrapar, agantar * chaupre m., charpre m. calpre (arbre) * chavana: tempesta * chavau: caval * chavau dau diable: fr. bousier, lucane ou cerf-volant, faucheux; mante religieuse * chavaujar: cavalgar * cheita: fr. chute?? * cheminada: cheminèia, chaminèia, cheminièra * chen: can, chin, gos * cherbe f., chibre m. (Cruesa) : carbe, cambe * chialar (Cruesa): cridar en ploramicant * chonhar (Cruesa): V. Fonhar * chòrta (Cruesa): veitura, automobil * chucant: fr. boudeur * chucar: chocar * 'cianta: V. Aicianta * cierge: ciri *cima (a la <nowiki>''</nowiki> de) : au bot/cap de * cinglan (singlan?): colòbre vèrd e auriòl * cir(i)èja: ceriesa. V. Cerèisa * cirie(i)r m. ceresièr * cirèisa, cirieisa: cerièra V. Cerèisa * citron: sòrta de cogorda de color rossèla * clabòt (ueu '') : uòu covat e non espelit, que siá estat fecondat o pas, o que l’embrion soiá mòrt * clachar (se) : s'amagar, s'escondre * cladassa: fr. litorne (grive) * clampar, clampanciar: charrar * clampinar: ? * clapar: per dire de borrar vivament emb las mans o ben emb una lata, o amb quauquaren de plat, de plange * clapeta: fr. pipelette * clapeta (far "): charrar * clapetar: fr. claquer (de las dents) * clardat: clartat * clauvar: clavar * cledier: fr. séchoir * cledon: fr. portillon * clessa: fr. clisse * clocauda : fr couvée, troupe de poussins, engeance, famille * clucas : fr. lunettes * clucaron m. grapaud que pòrta los uòus de la fema "a pelharaud" * cluseu: fr. fente? * coa de patla [panlo]: ajaça, agaça * coada, coda (Cruesa): sòrta de lòssa de fusta o metalh amb un long tudèl traucat que se pausava sus la selha per beire o versar l'aiga. ("godet à queue qui sert à puiser de l'eau dans un seau"), cassotte * coar: fr. couver * coatar (se) : metre sa coberta *còbla f. : fr. couplet * coble (un ~ de) fig. : parelh (un ~ de) * coca: patata * còça: soca. V. Còssa * coçar: cercar, espepissar * cocorda f. cogorla * codar: pàisser las vacas dins lo coderc * coeijar (/se) V. Coijar (/se) * coenh : canton * cogasson: se ditz per lo còu darreir la testa, lo copet * cogoiç, cogòu/cagüelh-cagoelh [kagwey] m. cogòt * cogolha, cagolha f. cagaròl * coguol m. fr. cocu; coguola: fr. primevère * coia, coja: fr. courge, citrouille; gorda faita amb una coloquinta * coijar (/se) : (/se) colcar * colar: descendre? o prendre una carrièra * còl(d)re, còure (còrre) : coudrier (notat 'coorre' en un lexic) * colenar (se) : fr. se glisser * colidor: corredor, fr. couloir * colier: colar. fr. collier * coma adv. amb (exprimís l’acompanhament quand òm parla daus umans e sovent de las bèstias de la bòria) * coma: com. (/Com) vai 'cò? : com va? * començada : començament, començança * conchon: fr. bassin? * concir (lat. concidere) : fr. abattre, accabler (la calor) * condencionar (se) fr. se coaguler * coneitre: conéisser * conelha (conuelha) : conolha * conestre: conéisser * congièra: congèsta * conhar: enfonzar, folrar; fig fr. glisser dans * conòrt: auguri, presagi, opinion, esgard * conortar (se) : regaudir, consolar, donar de coratge * conselh (se balhar) : se donar de còr, de determinacion * contrariós: fr. contrariant * convidós: convidaire * còpa : copa (de bòsc) * còp-sec d’abòrd : fr. tout de suite, sur le champ * copilhar: copar en morcelets * copinhar: tustar? * coquerla: cocut feme * corbe, corba adj. : corb, corba * corcha: sièja (fr. vandoise) * coret: corada, coradilha * còrnabudeu(s?) : fr. culbute * cornelha: graula * corniòla : còl, traquea artèria, esofag * còrsonela, còrsenela fr. scorsonère * cortissons: pantalons corts * cosinacuol: renouée (lit. "démangecul" planta) * còssa: soca * cossier, cossei (Naut Lemosin): preocupacion (gascon 'cossidèr') * cotilhons pl. : gonèla * coturas f. pl. : terras cultivadas de blat, de segle, de blat negre * cramilhera fr. crémaillère * crànher : crénher, crénger (tanben emplegats) * craunhar: fr. grignoter, croquer * crema f. crenta * crochar, 'crochar: acrocar * crochet: fr. pissenlit * cronhar: fr. grignoter, croquer * cròs: trauc; fr. tane (de renard etc). Cròs dau cul: anus * crostar: enlordir * crubir, crubrir?? (p.p crubert) : cobrir * crum: fr. brume * crumor (en ") : fr. obscurci par la brume * crussir : manjar?, devorar? * cubertilh: tap d'ola * cubrir: cobrir * cueire v. còure * cuenh: canton, fr. coin (d'un luòc) * cujar + v. inf. : arribar a, reüssir a * cul sus testa: fr. sens dessus dessous * cuol [kju], cuòl ([tior] a Tula) : cul (tanben emplegat) * cussòla: gròs pan de segla * dadet? (Cruesa): nom afectiu donat als mainatges (de 'daret' aret?) * daiciá, daiciant (d'aicí a/en, ent (= ont) : d'aquí a; dinc a, fins fig. (tanben: d'aicí a) * daivoar: desautorizar, renegar, condamnar * dalh: fr. faux * darreir (nontronés e endacòm mai) : darrier * dau: del (tanben emplegat) * dausuns: qualques, certans. 'dausuns còps' : certanas vetz * decha: ferida * degolinar: caire gota a gota * degolinari (far ") : fr. enlever furtivement (en jòcs d'enfants) * degrad, degrat: grad, gra * degreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * degut: deute (tanben emplegat) * deibrir, dreibir: dubrir * deimai: fatigat, geinat, excedit * delesei? delaiçai? De lai ençai? [delesej] : d'ara en avant * deleser: fug-l'òbra, hippy * demia, demiá f, demieg m: mièg, mièja * dempès: V. pès (d'en ") * denada: viure(s); argent; tropèl? * denaut: en naut * desbilhar, des’bilhar (se) : desabilhar * de(s)bolar: s'enfugir * desavenhe: desagradable, desplasent * desboijar: esbosigar * desboirar: desmesclar V. Boirar * desbojar, desbotjar, desvojar? : desbanar, travolhar; recontar, decorar, cardinejar * desbolegar: desbrolhar?? * desborrinar : esborrifar? * desbraulhar: grafia per Desbrolhar?? * desbrundelar: desrotlar (un fial) * deschassidar: levar la chassida (crostas dels nòunats al bòrd de las paupièras e cilhas); dobrir los uèlhs al monde; batejar. * descranilhar: descrocar, desgafar * descrubir: descobrir * desdire: fr. fausser (au sens materiel) * desei (deseir?), deser : desir; fr. désir * desennastar: levar l'asta * desfarda: fr. débris, rebuts * desgaunhar: fr. faire des grimaces; rechigner; fr. vomir ? * desgaunhat, -ada: renfrogné, ronchon * desgoletar: fr. se dérober, disparaître * desgorçar: netejar una broa * desgreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * de(s)guelha: fr. boucan, bombance, ribote * desjaivar, desgeivar? : far sortir del lièch *deslenat: fatigat * deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e) * desnant: d'aicí/d'ara en avant * desnogalhar: dobrir un *nogalh o notz * despetesir: fr. décrasser * despiech (far) : contranhar, desrenjar, saubre mau * despuei [dejpej] [despë], dempuei, : depuis * desraijar: desrasigar, desraiçar * desrei: malaür, desastre, troble, desrota * desrejar: chambiar de direccion, desviar * dessierv: dessert * dessós, dessot?, dessots?, dessotz?: dessota, dejós * destombar: càser (de sa nautor); fig. desconcertar * destrenh: fr. ménage (faire le ") * desvarachar: desbosigar, artigar, desglevar, de(s?)gorsar, fornelar * desversar: fr. renverser * desviardar: fr. décamper * desvirar : ?? * desvirolar: escorjar * desvoar: renegar (qualqu'un) * det. grand det: det gròs?. mermilhon : det pichon. guinhaire: indèx * deu: del (arrondiment de [[Sent Irieis]) * déver: deure (tanben emplegat) * diaures!, diatres! : diantre! * diesena: desena * diesenat: desenat * dietz: dètz * dieumenc [diòmen], dieumenche [diòmenche], dieumergue [diomerge], dieumenge [dioumejne] : dimenge (dimenge o diumenc semblan las formas majoritàrias) * dijuòus: dijòus * dimenir : demenir, diminuar (tanben emplegat) * dinc a: fins a * dindaud: dindon, dinde (Corresa) * dindrinar: tindar  * dispareitre, disparestre : disparéisser * dissa(n)des n. (de */'die 'sambati/) : dissabte (de */'die 'sabat-i/ tanben emplegat [disadde]) * 'do(b...)rassar, 'dobrassar? (>adobassar) v. : petaçar. fr. raccomoder (un tissu) * doas-tres: qualques * doçarèl: fat, doçastre * doler v. : dòler * domaisela: fr. cerf-volant * domdar v. : domesticar * domde : docil * dondar v. Domdar * dòstar: dostar, retirar * dòuça: fr. gousse; mongeta, fr. haricot vert * dòure, doler v. : dòler * dreibida, deiberta, duberta, druberta: pp. dobèrta * d'òrs en avant: d'ara en davant * drollichon: drollet * drubir, drobiir, dreibir, dubrir, druebir, deibrir, ubrir : dobrir * drucar: ?? * dueinan, d'uei un an, endueinan, en d'uei un an: l'an que ven * dumpuèi: dempuèi * durbir: dobrir * durmença: dormança, fr. somnolence * egulhada: fr. aiguillon à boeufs * eidredon: edredon * eigar, aigar, eissegar, asengar v. metre en òrdre, agençar, adobar; ajustar, separar; adesar * eimatin: aqueste matin * einoiar: sofrir; fr. ennuyer (embêter) * einueg: problèma, pena * einuech adv. uèi * einuei, ennuei (esnuei) : sofrença. V. einueg * eiperar, esperar [eipéra] fr. attendre * eirisseu f. jolverd * eisanhe: avar * eisilar: fr. glisser * eisir: aisir??; eissir?? * eissabanit : ?? * eissabencar: eissabrancar, eissabancar?, desbrancar, (e)scabeçar * eissaragar (grafia de verificar): esparpalhar lo fen. V. Eissigar * eissarquiar: esfondrar, desplaçar la tèrra * eissaurar: V. Eissurir * eissaurelhar : assordir * eissebrar: estrifar, entalhar * eissegar : segar, meissonar; fig. destruire * eisserbant: deserbant * eisserbar: sarclar, arrancar las marridas èrbas * eisserbatge: deserbatge * eissicolhar (s') : cridar * eissigar (varianta d'eissegar/eissagar: partejar en parts egalas entre personas) (/s') : esparpalhar * eissiular: siblar, siular * eissolent: insolent * eissorlar: eissordar (dins lo sens d'enervar) * eissublar, eissuflar, eissicliar (sicliar) : siblar, siular (lat. exsibilare) * eissubir : fr. se volatiliser?? * eissufle, estufle, eschurlet, eschuflòl, eschurlòl: siblet, siulet (lemosin classic) * eissurir v. fr. premsar, serrar, tòrcer, faire secar, fr. essorer, épreindre; agotar, fr. tarir; fig. agitar, quichar lo chuc * eitot: tanben * embaisse: biais, afar * embarbolicar: embrolhar?; embarbostir? * embrucida, embrussida: morduda, nhacada; fr. pincée * emper adv. pasmens, totun, pr'aquò (cf. catalan 'emperò') * emplei: emplec * empleiar, empluiar franc. : emplegar * emplenat, empluiat franc. : emplegat * emplir: emplenar * empluiar, empleiar franc. : emplegar * empluiat, emplenat franc. : emplegat * en per avant: aperabans * enançar: avançar, progressar * enautar (/s') : enauçar * enchaiença, enchaison: escasença, pretèxte * enclunhe: enclutge. fr. enclume * encranilhar: encrancar * endalh: andain. Fenar los endalhs: faner les andains * endechar: endecar, mabolhar, abasir, abismar * endechat, -ada: andicapat ; privat d'un o plusors dets de la man * endonc: puèi que; alara, alavètz (en aquel moment) * endueinan [ɛndej'nɔm]: l'an venent * endunle, endutle: budeu emplit de charn de pòrc aprestada. Se conserva emb lo salat (charn de pòrc salada) e que se minja bulhit. fig. V. Entrule * endurar: sofrir * enfetós: pudent * enfeurit,-da: enfebrit (que suefra de las feures) * enfonilh: fr. entonnoir * engalunchar (s'): s'installar o èsser pres dins las brancas d'un aubre * engarçar: trompar meschantament * engaulhar (/s') : se crotter de boue * enginjaire: fr. inventeur * engolar: engolir; fr. gober * engraunhar: engraufinhar, grafinhar * engrunar: fr. écosser, égrainer * engueitar: gaitar, espiar * engingar: engimbrar * engravissa: escaravissa, fr. écrevisse * engulhar: conhar lo fiau dins l’agulha; conhar lo còrs dedins un vestit per s’abilhar * eniurar: fr. enivrer * enjagat,-ada : posicionat d’un meschant biais * enjucar (s') : s'enjocar, se plaçar a la cima de quauquaren d'aut (aubre, eschala, teulada, etc.) * enmatin (l' ~) : matin (lo ~) * enniblat: ennivolat * enniurar: fr. enivrer * enquera, engueras/engueras (d') adv. encara * enquilhar: cargar (un vestit) * enrotar: començar, metre en rota * ensauvar (s'): se sauvar * enser (l'): lo ser * ensorcelar, ensorcierar, ensorcilhar: enfachinar, enfadar (tanben emplegats) * ensubrevut, -uda: que pòrta lo marrit uèlh o sus lo qual l'an getat, embreissat, emmascat, enfada, enfachinat, enfachilhat * entainar: tardar; languir * entau: aital (del latin 'in tale (modo')'); (ai)tant * entanhar: enfangar, enfangassar?, embodigar??/embodijar??. fr. embourber * ente : ont * entòrcha : fr. torche * entraupa: entrava; trapèla, tracanard * entraupar (s') : fr. s'entraver, trébucher * entreprener: entreprendre, entreprene, entrepréner * entrebreschar: ?? * entrule m. òme pauc actiu, mal desgordit * entrusca (tant) que: fins (a tant) que * envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar * enviá: enveja * enviblar: trompar; jugar de meschants torns, ensorcelar * envirolar: entornejar * esbabinhar (s') : finfonhar, ranguilhejar, biscar, ragassar, petonar, fr. grommeler, rouspéter (en faisant des grimaces) * esbadaurelar (s’) : cridar a plen gorjareu, plan fòrt, en alulhar * esbalausir [ejbalu 'vi], esblausir [ejblu' zi] : esbalausir * esbatoelh, esbatoeri(s...): fr. ébat; amusement; joguet * esbaubit: plan estonat * esbelar: se far bèl, lo temps * esblanchurir: blanquejar * esblausir [ejblu' zi], esbalausir [ejbalu 'vi] : esbalausir * esbolhar, desbolhar: traire lo budelam, dobrir las tripas; demolir, destruire, abatre * esborlhar: fr. aveugler * esborissar: esborrifar * esbraceiar: esbracejar * esbramelada: fr. bêlement * esbramelar (s') : fr. s'égosiller * esbresinaer, esbrijonar, esbrisonar: fr. émietter? * esbrodichar, esbrodichonar (minoratiu?) : podar un aubre, fr. épointer * escadassar: cridar per paur (per dire los crits de las jalinas) * escaletar: fr. casser, enlever la coquille, écailler * escanar: fr. éreinter * escarabissa: fr. écrevisse * escassonar: émotter * escassonat, -ada: dividit, trencat * escebrament [eysebrà]: estrifament * escebrar [eysebrà, esibrà], escicar, escirpar: destrifar, partir, escarpir * eschala dau Bon Diu, o dau diable: arquet de sant Martin * eschaletar: escalar. fr. escalader * eschamjar, eschamnar: escambiar * eschamge, eschamnhe: escambi * eschantir: atudar; aucir * eschardilha: fr. écharde * escharnir (s') : grimacejar ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * escharonhar: escorjar, levar la charn de mala manièra, en eissebrar * eschauradís : escaufament * eschaurar: escaufar * eschauton: fr. écheveau * eschavel: fr. rouet * eschilla [eschinla] : esquilla * eschivar v. estalviar, economizar; evitar * escicar (essecar??) : talhar? * esclapir (s') : s’esfondrar, tombar tot d’un còp * esclargir: esclarir, fr. rincer * esclarsiera, esclarciera?, esclarsida: fr. clairière?; esplendor?; esclat de lum. loc. A l'esclarsiera/esclarsida: fr. à la pointe du jour * escorcir: escorçar * escorsiera: corsièra * escrasar: esclafar * escraunar (s') : cridar (coma una graula) * escrupir: escupir * escujar (s') : s'escondre * escunlar, escutlar, escudlar: versar, vojar, mesurar; plaçar, despensar; fr. embarrasser, rendre penaud, interdit. * escura: bòria, bòrda, granja * escuròu: esquiròl * esfarbir, esferbir: desbarbolhar * esfeunir: mettre en colère, exciter, irriter * esfeunit,-da adj. : dins un estat de colera * esfodir, esfòudir, esfaudir?? : espantar? * esfoudir: affoler * esfredir: mettre en colère, exciter, irriter * esfredit,-da adj. : susprés, paurós * esgirdar: asperger éclabousser * esgleisa: glèisa (tanben emplegat) * esgorçar: agotar; desboijar (desbosigar) * esgrinjòla: V. grinjòla * esjarrar: esgarrar. fr. écuisser, fendre en déchirant * esjarrilhar, ajalhar, esjalinar (per terra): (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * esjavinhar(s') V. Esbabinhar (s') * eslampar, eslampiar [eslampià/eslapià], (es)ropiar, eslifrar, colenar v. lisar, fr. glisser; déraper?? * eslampiada: fr. laisser-aller, emportement hors de soi, licence; lampada, fr. lampée (prendre une ~ d'une boisson) * eslauç, eslhauç: fr. éclair * eslhausada: coup d'éclair * eslhausar, eslhauçar: fr. faire des éclairs * eslausiada: coup d'éclair * eslonjar (/s') : (/s')alongar; se jaire/jàser * esmai, desmai: fr. émoi, souci, inquiétude * esmaginar (cf. cat. anc.) [eimaginà]: imaginar * esmaiar/esmajar: inquietar, estonar; decorar, florir, fr. émailler fig.; S’esmajar de quauqu’un o de quauqua ren: migrar, demandar o cherchar de las novelas, s'en preocupar, s'en inquietar * esmalir (s'): enrabiar (s') * esmalit,-da adj. : dins un estat de colera * esmància: menaça * esmanciada: menaça. A esmanciadas : fr. en rampant? * esmanciament: acte d'esmanciar * esmanciar: amenaçar, far de menaças amb un signe de la man * esmaraunar o esmarraunar?? (s' ") : fr. grogner * esmirar: visar (aver coma objectiu, cibla) * esmiraudiat: miraculat?? * esnançar [ejnansà]?? (amb EI- non etimologica) : avançar, progressar * esnharlar: agrandir un vestiment a otrança en tirant dessús * esnuiança: fr. ennui * espanhar v. (u)lhauçar * espandre: espandir * espanir (s') (Cruesa) V. espatarrar (s') * espansilhar: escampilhar * esparrar (s') V. espatarrar (s') * esparson: fr. écouvillon * esperar [esperà] fr. espérer * espetissar: apetitir * espeulhar: espelhar, escorjar (levar la peu per la recuperar) * espinasson: albespina??, aubespin?? * espingar: gambadar, se ditz pejorativament per dançar, remudar, bolegar * esplamir: fr. étaler? * espodansar: espodassar, podar un aubre * espofidar: fr. pouffer?? * espotir [ejputí], espòutir (lat. Pullis: pòu, polvèra) : fr. écraser, réduire en poudre * espistrolhar: fr. éclabousser * esraminar : fr. gronder * esranchat, -ada: garrèl,- a * esranhadís : fr. toile d’araignée * esrantelar: levar las rantelas * esrapar: desrapar * esritjós (grafia per iretjós??) : ?? * essaurelhar: V. Eissaurelhar * estamnar : entamenar? * estancha: estanhòl, pescariá * estelura: estelam? * esterbar (de Trevar??): barrutlar, fr. errer * estiflar: siular * estinhar: v. Estribar * estinhassar : fr. ébouriffer * estolha: estobla, restoble, rastolh * estorbar: dispersar * estorbeu: esparvier (tanben emplegat) * estorcer (/s') : fr. se tordre, se tortillerèstra: lucana petita del granièr * estre: èsser. Estre per +v. inf. : èsser al punt de * estrech : èsser un '' : èsser fòrça magre * estrelhar: donar una rosta, fr. étriller, battre, donner une raclée * estribar : trabalhar, usar, fatigar; fr. unir le fil en le dévidant par le moyen d'une pièce de cuir ou de drap nommée 'estribador' ou 'estinhador'; fr. mener bon train * estrifolhar: estrelhar, batre, donar una bona leiçon * estufladís: siulament larg * estuflar: siular * estujar: escondre, amagar; estojar ? * esversar: fr. renverser * esvetlar [esvenlà], esvedlar (s') V. espatarrar (s') * esviardar: fr. éreinter * esvirolada: ?? * esvirolar: escorjar; fig. despolhar * etiada: fr. jachère nue * eu (Naut lemosin): el (Bas lemosin) V. Aul * exprès (a ' '') : fr. à dessein * fadard [fodar], fadarda/fadassa: fadat, fat, nesci * faiòu n. fau * faler: caler * fame: fam * famgala: fr. fringale * familha: tanben vòl dire 'mainatge, enfant'. "(Ilhs) an doas familhas" * fanha: fanja, fanga (tanben emplegats) * fanir: ?? * farcidura: farçum, farça * farfantela: ?? * Farjòu: Ferreòl * faròt: ?? * farrar: farratjar?? ; ferrar * farròlha f. : ?? * fastjar [fashà/foshà] (latin ''fastidiare'') : empebrinar; fr. fâcher * fat, fada: caluc, uga * fava, fava verda: mongeta, fr. haricot vert * feblesir: feblir * femorier: fr. fumier * fendassa: crebassa * feniera: fr. fénil * fermic, fermitz, furmic: formic, formiga * fermijar: formiguejar (de monde, etc) * fers, fera: sauvatge; fièr, -a * feunial: fr. taie d'oreiller * feure f. sovent en pl. : fèbre. Feure bringau * feurier: febrièr * feuse: falgueira (tanben emplegat) * fiau per linha : de fial en cordura, de fial en agulha (punt per punt, per lo detalh, dins una succession logica) * fiau: fil, fial * fiaulat: bandat, pintat * filh de vessa ! : macarèl * fiolon: botelheta * flaia: fr. pousse d'un végétal * flaina: fagina * flau onomat. : fr. vlan * flaujon : fr. flageolet. * flaunhard : fr. flemmard? * flaüticar [flejticà] : sonar mal la flabuta * fleitau: plafond * flissonar: ondejar? ; fr. frissonner?? * fodinar: fr. fouiller * foirar : aver la foira * foitar(/se) : fotre * foitre (/se) : fotre * folharja: fuelham * folharjós: folhós * fonhassar o fonhar (?) (Cruesa): ploricar * fomarier: fumièr; bordilhas * fomorjar : ?? * fòrt (a ~ de), a fòrç de ?? : a fòrça de, a dich de, a dicha de * fotrasson: janfotre * frachin: cendre o escòrias pichonas, oxid negre de fèr * fradassa: frachiva (landa, terrenh inculte) * frair n. fraire * frau: tèrras abandonadas, èrmas * freg f. : freg m. * fregir: refregir * fremijar: fremir * frijoladís: frejolum, fr. frisson * frijolar: fremir, estrementir * frenir (de "fenir" ?) : gastar, usar * fresche : fresc (tanben emplegat) * freschum: fr. fraîchin * frestinar: furgar, fosilhar, cercar, tafurar, nistejar * fretissa: V. Lissa; pan negre fretat d'alh * fricaud, -a, fricós, -a: fr. ragoutant, friand, appétissant * frijol, frijolada: frejolum, fresiment, fr. frisson * frijolar: fremir * frijoladís, frijolament (frisolament? ?), frejolament? (fresolament??): fr. frissonnement * frimor: frejolum, fresiment, fr. frisson * fringa-marçau (far la ") : ribòta, festa * flissar: ondejar? ; fr. frissonner?? * frissar: ondejar? ; fremir, fr. frissonner * friular : fiular en frire ?? * frotjar o frojar? frochar? (se ven de 'fruchar') v. créisser (arbres, plantas), butar, grandir, se fortificar, aprofiechar; fruchar, frutejar * fruncir (las ussas) * fuelher : caler, faler * fumari (Cruesa): fumièr * funtar: defuntar, morir * furgalhar: fr. fouiner, fouiller * gabolhan: fr. églantier * gafada: mossegada, estrifada, esquinç(ada); regomàs, monha; bajocada; malbiais * gafon: fr. gond * galatja, jalatja [ga'lazo] : fr. ajonc d’Europe * galeton: pastisson * galhauda f. rana (de 'gaulha') * galòpa:?? * gamar: raubar finament * gamiraud: fr. garnement * gana: ga, gas, gau. fr. gué (tanben emplegats) * ganh: gasanh * ganha: truèja * ganhon, gaunhon, nhon, go(i?)nhon n. pòrc * gansolhar v. fr. éclabousser * gargolh, garguilh: fr. rale, gargouillement borborygme, grouillement, passage ou production des gaz dans les intestins; enrouement, barguignage; médisance, murmure, babil. * garlècha: fr. gardon * garlopa: fr. varlope * garri: rat pichòt (terme afectiu) * garrissada: bòsc de garrics * gasinar: furetar * gaste, -a: fatigat, -ada, las, -ssa, abracat, -ada (de gaste: de fatiga) * gata: pòcha * gatge m. salari; mòble; instrument; recipient, esplecha, ostilh, ustensilha (sovent vaissèla o panièr); causa. Gatge pissier: gresala de pissar. En occitan medieval ''gatge'' = fr. attirail * gatieira: davantal, faudal * gaton: pochon (pòcha pichona) * gauça: gòrça ?? * gaug : fr. pissenlit * gaulha f. fanga * gaulhada : f. fanga * gaulhar, gaulhier, gaulhasson: gassòt * gaunha: gauta * gaunhas f. pl. : fr. gâle; écrouelles, cicatrices des écrouelles * gemar: gemir * gença: balaja, engranièra, escoba (tanben emplegat) * gençar: balajar * genebeurnier: genebrièr * genha: caprici * gente, -a adj. graciós, -sa * gentiament adv. : doçament, amb gràcia * genuelh: genolh * getacion: (fach de getar un) marrit sòrt * g-i, gui, li: i * giau (<geu) : gibre * giba: volam, fr. serpe à long manche *gibla: ??. Plòure a giblas: plòure a semaladas * giblar: plòure a semaladas de faiçon quasi orizontala * gibon: volam per esclairir (fr. élaguer) los aubres * gigonha: irresolucion, dificultat futila que arrèsta la decision d'un afaire * gigonhar, cigonhar, jaguinhar? : trabalhar inutilament, traire mal a faire un obratge mecanic per fauta de bon otilh; cracar, far de bruch, coma lo de quicòm mal jontat; agir lentament, lambinar, lamternar, trabalhar quaucòm amb mejans insufisents per i reüssir; (Cruesa): fr. gigoter * gileta: vesta * gingar: fr. giguer, saltar, gambadar, fr. folâtrer * gipa-japa (far) : tressautar, tressalhir * giraudela: giròla (mena de camparòl) * girrinar: bruch del sautarelh * giton: fr. rejeton ? (d'arbre) * gitre: fr. gîte * giure: gibre * glaç: glaçon * glara: clara d'uòu (tanben emplegat) * gleisa [eλeizo]/[e(l)ieiso] * gloriosetat: vanitat * gòfe (gònfle) : fr. bouffi * goiasson: enfanton * goiat, -a: gojat, -ata * goion: fr. goujon * golar: engolir, englotir * goneu: abit, vestit d'infant * gòrça: brossalha, ramalha, ramada, rodicha onte i a de las rumecs, daus boissons daus petiòts aubres entremesclats; broa de clausura, fr. fourré * gorgeira: fr. gosier * gorgetar: vomir; avoir des haut-le-coeur; fr. gaver (un animal) * gòrja f. boca * gòrja roja: fr. rosé des prés * gorjar: fr. gaver (un animal) * gorjarèu, gorgarèu: fr. gosier, conduit de l'arrière-bouche à l'oesophage. * gorret: fr. goret * gorrin, gòrra: pòrc/truèia; pòrc marin * gorrinar, gorreinar: fr. chatouiller; gratar, fretar * gosonar: fr. remuer (un bâton) dans un trou * ‘grafuelh (agrafuelh) : fr. houx * (non) gran [gro] adv. : ne ... : pas brica ... N'es gran/Non gran: fr. certes pas * granda: mameta * grandmair, grandpair, grandamair: grandmaire * granissar: far de granissa. fr. grêler * granolha: rana, granhòta * grapar: fr. gripper (attraper, saisir) * grapiar: escalar. fr. escalader * gratussar: fr. gratter en surface (la poule) * grautons: gratabons, graissons * gresa: ?? * greu: grelh, grilh (tanben emplegats) * grial: fr. vaisseau en bois rond en forme de jatte * griala: fr. terrine * grinha (cercar ~) : cercar brega: cerchar de se brejar, en paraula o emb los punhs) * gri(n)jòla: v. Grisòla * griselard : grisós, grisastre * grisòla [gri(n)jòlo] : fr. lézard des murailles * grison: granit (pèira) * gro: groa ?? * groada, gruada: nidada (de poletons...) * grolaud: ?? * gromar: fr. croupir; cuire (trop) longtemps; s’attarder * groüm: fr. groin; pòrc * grun : grain; fr. chenil, niche * grumilha, grumulha: lagrema * grusilhon: grun pichòt * guelha: pelha * guena: monina * guèrlhe, guèrlha, guèrle, guèrlia adj. : fr. louche * guerlon : fr. gobelet en ferblanc et à une anse qui sert de mesure pour le lait * gui, g-i: i * guicho?: fr. chat-perché * guichon: fenestron * guidauba: fr. viorne * guilanèus m. pl. : fr. quête des oeufs (En Naut Carcin, per l'Avent los jovents e los mainatges anavan quistar de farina e d'uòus. Segon Xavièr Vidal, aqueles cants se dison ''guilhònas'', e, dins d'unes vilatges que i a, se cantavan pel Cap d'an. Per Cap d'an se crida Al gui, l'an nuòu (''gui'' es un francisme per vesc). * guilhaneu (per '') : estrenas? (de començament d'an). V guilanèus * guinde (Peiregòrd, Bas Lemosin) : piòt, dinda, dindon * guindre: fr. dévidoir * guisauba: vidauba ?? * 'guissable, aguissable : asirable, fr. haïssable * gusseu: fr. bobine, pelote * guita: fr. cane (femelle du canard) * i. V. Ilhs * idolar: udolar, cridar fòrt, fr. hurler * i-eu: V. Eu * ifofonar : cridar per sostenir la nòvia * ilhs: els * imatjar, esmajar?? [ejmajà] (cat. anc. esmaginar) : imaginar * inhon: onhon, ceba * intucat : intocat, endecat?? * io: ièu * iò: o (article neutre) * ja! ja! (jatz? de Jaire?) : per far arrestar los buòus * jaçar, jagassar (liagassar), jacassar, jacinar, (s’)esjacinar (tanben: cridar coma una ajaça), bargassar: charrar * jaciaud: jaç, fr. tanière * jadilha: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses, fait d'une pièce de bois * jadilhada: grand quantitat * jai: gag, gai (auseu) * jaiç: jaç. fr. gîte * jal (bas-lemosin) : gal * jalussada: còp de gel (meteorologia) * jalussier: qui apporte nombreuses gelées blanches * jangaunhas n. maissèlas * jangladís: crits de granda dolor * janglar : cridar, lo pòrc o can quand qualqu'un li trepeja la coa; fr. grignoler * janzi : '' Quante ma granda-mair vesiá quauqu’un cassar de las nosilhas emb las dents, disiá que quò « li donava lo janzi ». Quò li fasiá l’efiech d’una seja que vos sisla dins las aurelhas, que vòstras dents semblen prestas de vos tombar de las gengivas.'' * janton: paisan * januelh: V. Genuelh * jardòla (en '') : ?? * jarpalha: disputa * jarra f. : garra (d'animal), cuèissa; fr. quartiers (de viande); lobes de noix * jasbre, jasbra : ? ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * jase?, jars? (Cruesa): auc (auca mascle) * jaser, jaire v. : jàser, jaire * jaspir: prendre, atrapar quicòm de sas mans * jaspissons, jarpissons? (Cruesa): fr. grande bardanne; autoadesiu, adesiu * jau (naut-lemosin) : gal * jau d'Índia: dindon * jaufada: grapada, grafada, fr. jointée (de mains) * jausemt, jauvent, -a adj. faste; benfasent, -a, qu'a bonastre * jauvir: gausir * Joan-femna: fr. garçon manqué * joine: jove * jònc: jonc * jorn falit (a '') : a solelh colc * jòune, -a, joune, -a adj. jove, -a * juca: granièr pel fen * junja f. vedèla (vedèla i designa lo vedèl feme que ven grand) * jurc’a, jusca, jurcinc’a, jurcanta, juscanta: adv. duscas * justar o ajustar: mólzer * jutar: far de jus?? * labencha: granda peira plata * lac m. mara, cròs d’aiga durmenta * ladre, -a: marrit, -ida * lai: i * lai-bas, la-bas: aval * lai-sus, la-sus: ailamont * larjoït : ?? * laschar: fr. lacher * la-sus: ailamont * lata: fr. perche * latz (Cruesa): fr. giron * lau (en ") : en bas * lausissa: teit de lausas * lebretar: bruslar d’enveja * lechadier: fr. friand * lechatariá n. lecariá * legièr (de '') : ?? * len, lena adj. : ?? * lendoman: endeman * lerpar: lecar * lerpeiós: vescós, limparós * lesina: avarícia, retenguda * levada: regòla d'un prat * lèva-nas: fr. effronté * li: i * liga [lia] : fr. fanon * liar: ligar ([lià] es la prononciacion generala en occitan) * liauna: fr. lierre * licossiana/liquossiana : pocion, licor?? * liedra: fr. lièrre * liera: fr. lièrre * limaç: limac, caragaula * limaçon: lo haiolet, la malimòrna * limanda: fr. planche, rayon, étagère * limerò: fr. manigance, intrigue * liquossiana/licossiana : pocion, liquor?? * lira: fr. mulot * lissa, lissada, 'lhissa (alhissa) f. alh salvatge * loba: gròssa pèira o ròc isolat dins un prat, que non se pòt traire * loenh: luènh * loina [lwejno] : fr. engourdissement; descoratjament per tota mena de trabalh * loira: puta * lojandier, lotjandier: fr. locataire * lor inv. ex. 'las lors' * lovanja: lausança * luec: luòc (tanben utilizat). Dau luec que: dau temps que * lugarn [ligò] : l'estela del matin * luminier: fr. luminaire * lunon: estela * luquet: fr. loquet * luquetar : fr. scintiller * lura f. : animal o can gròs, bon a pas ren; òme polit que sembla bon mas non l'es, fug-l'òbra, peresós, coard; fig. pl. decas, enganhs, contes * lusert, luserta/lisèta (Cruesa): lausèrt * macha adj. : ?? * mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * magilhon (mangilhon?, mensilhon? del latin 'mensa' taula?): còfre de la sala de manjar que servís per s'assetar * mai: emai * maid, mag, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin * maiada: fr. bouquet (de fleurs); fr. aubades du premier mai sous les fenêtres des jeunes filles à marier * maiar: florir; agrementar * malhonar: ligar, estachar * mainatgier: estauviaire * mainatjar: economizar, estauviar * mainin: mameta * mairgranda: grandmaire *mairina: ostal de la comuna; fr. mairie * mair-reir: mairgranda * maisei: ?? * maison: ostal. Dins maison: a casa. èsser pas darrier maison: èsser luènh * maitot: tanben * malangorir: trefosir? * malàudia: malautiá * maleira: (fach de getar un) marrit sòrt * maleviar: ?? * malinar (se) v. fr. se culotter * malinas f. pl. pantalons * malurnança n. f. : èsser en situacion de grands malaürs * malvenguda, mauvenguda: accident * manciar: batre a punhadas, se batre; menaçar * manca adv. : levat, exceptat * mance, màncie m., mança f. : esquèrra. A man mança: a man esquèrra * mance, màncie adj., mança f. adj. : maladrech * mandin: matin (tanben utilizat) * mandinier, -iera: mendicant * mangle, manglhe (mànlie): margue * manhar: tocar * maniar: jugar un meschant torn * maniganç n. bandit, coquin, paubre malautruc; hippy * marendar: far lo marende * marende n.: collacion de quatre oras; disnar (repais de l2h al nòrd e a l'est, e de 16h a l'oest) * marendon: petit repais; collacion de quatre oras; sopar * màrfie (aver lo ") : avoir l'onglée ? * marga: fr. chatte (minou); sobrenom de l'ajaça * margaud: fr. matou * margolin: gaton * marmusar: murmurar * marmona: ?? * marn f. : branca gròsssa, principala, d'un aubre, fr. branche charpentière * marolhaire: nom donat als estamaires e refachaires ambulants * marranha : desacòrd * marronar: V. romegar * mas, mas qu'un [maskan] : solament, levat; mai, pas jamai (ex: Ne’n fagueren ‘na saussa la pus rara / Qu’aguessam mas minjat / En tota nòstra vita) * mas si es [ma:shiej] : mas òc! , mas n'es [ma:nej] : mas non! * mascarat m. : fr. mascara * massadís : regropament * 'massar: V. Amassar * massaròta: fr. bosse? * mast, mag, maid: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * matrassar: tuer?? * mau. Grand mau: fr. haut mal, épilepsie. Ne'n poder pas mau: poder viure sens se’n far, sens i pensar, sens se preocupar de ren. Ne'n poder pas ben mau: li èsser completament egal * mauchancier: malastrós, malastruc * maudisença : dire de chausas faussas sus quauqu’un, ne’n parlar malonestament * maujauvent adj. nefaste, que pòrta malastre * mauplasent: fr. déplaisant * maussa f. majofa, fraga * me (ex: per me) pron. ieu * medre: meissonar * meduesa liuesa, medalierza : fr. moissonneuse-lieuse * megue, mèrgue, lach megi: fr. petit lait * meissaber, menssaber?, maussaber? : fr. méconnaître * meissonja, meissunja, messunja: messòrga, messònja * meitot: tanben * mejauvent V. Maujauvent * memet: mamet, mameta * meneit, -a, menet, -a: fals(a) devòt(a), devòt(a) supersticiós e minuciós * menesplier: nesplier (tanben emplegat) * menina (Cruesa): grand-maire * mercier: gròs grapaud ventrut. sin. sabatier * mèrende V. Marendar * mèrende V. Marende * merendon V. Marendon * merfondre (se) * merlata: merle femèla * merlaton: merle mainatge * mermilhon: det pichon; sexe masculin * meschaent [meytsen/meychen] [mey(t)san]: marrit, dolent * meseis: mesme, meteis, meteus * mesme: meteis, meteus * mestiu: remedi * mestiva: meisson * mestivar v. meissonar * mestivurza-baturza : fr. moissonneuse-batteuse * mestura: fr. méteil (mescla de farina de blat e d'una pichona part d'òrdi o segal) * mia-tastons (a ") : a palpas * mianadís : ?? * miaulan: milan, mialan, mielon, fr. milan * miaunar: miaular * micha: pan de forment * mielhs adv. melhor * migrar: s'enrabiar; s'inquietar. Migrar pas (de quicòm) : pas aver enveja (de quicòm) * migrar (se) : se desolar, se plànger en se-mesme, se far repròche * mijon : migon ("las moschas se permenen sus la taula d'un mijon a l'autre") * mina: fr. chatte (minou) * minaud: minòt, mainatge ("Creurias qu'eu (= lo chastenh) fai de la lumiera talament eu a de minauds") * minhard: manhac, gentil; polit * minjadoira: fr. garde-manger * minin f.: menina * minon: cat?? * miràudia: miracle * miroelh, -a : brilhant, -a * mistra: asnessa, borrica, sauma * mochaespija: idea favorida * mochanàs: mocador * modelon: molon, fr. monceau, tas * moens (nontronés) : mens * moira f. : ?? * molada: molhièra, terrenh umid * montador: ascensor * morisca: masca, careta * moscla : fr. moule * móstie, móstia adj. : mosti, móstia * mòure, mòudre : molinar * museu, morral, morrilhon : fr. muselière * musir: fr. moisir * nhaca: dent? * nainai: brèç * naistre: nàisser * nastre ['na:tre] opiniastre, testut * nauça : ?? * nauva: fr. ruisseau? * naveu: nap * negra: nèira, piusa * neiar (lat negare) : negar fr. nier * neinar: V. ninar fr. * neir, neira: negre, negra * nejar (lat necare) : negar fr. noyer * n'es!, n-es! : que non! * nespla: fr. nèfle * neteiar, netiar, neitiar: netejar * névia, nèvia ? : nèu * nhòrla, viòrla: istòria comica, galejada un pauc cruda, de còps en vèrs o pròsa * nibla f., nible m./f. : nivol gròs cargat de pluèja (nivol f. s'i ditz tanben) * niela: ?? * ninadoira [ninadoeira] : breç * ninar : breçar, fr. se balancer; dandiner * niure: sadol, -a (qu’a tròp begut; qu’a lo ventre ben plen, qu’a plan o tròp minjat) * nivol f. * nivós: nivolós * noblalhon : petit nòble * nojalh: nogalh; ametla * nonmàs: solament * nosilha f. avelana * nuble m. : nivol * nuèch, nuèit ? [nè(t)] [né] [nè] [nüè] [nüé] [në] * nuirir (?), nurir: noirir * ò, iò, zo: o (article neutre) * ò! ò! : anèm! (per far avançar los buòus) * obludar: oblidar * oblueda: oblit? * obrant (jorn ") : jorn trabalhat * òc-ben [a bej], òc-plan [o plo]/[a-pla] : òc, reforçat * o-ben-tòst [obeto] (òc-ben-tot?) * olhar : emplenar, comblar, ben unflar * ona/onòr? (estar en l') : non pas bolegar * onglon: ongla del pè del pòrc * onte: ont * òps (per '') : per necessitat? (oc. lem. anc. aver òps de: fr. avoir besoin de; aver òps a : fr. faire besoin, être utile à. ''Las òbras qui aurien òps al molí'' : fr. les bois d’œuvre qui feraient besoin au moulin). cat. anc. ops, it. uopo, cast. anc. uebo * orbalutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l') * òrge: òrdi (tanben emplegat) * orlutz: orizont. V. Orbalutz * ortolalha: fr. légumes * ortruja: ortiga * òs: nogalh d'un fruch * òssas f. pl. : fr. ossements * ostièra m./f. : fr. casanier * ostieira m. : pauc-val, libertin * ovelha, oelha (Cruesa): oelha * paela: padèla * pagun, paguna, p'un, pen: cap (pas un(a)) * paier (Sent Iries la Montanha) : morceau de pain, de crêpe, etc., que l'on donne au chien pour le « payer » de sa peine quand il a ramené un animal écarté; herbe, fourrage, etc., que l'on donne à la vache pour qu'elle se laisse traire (del latin Panarius) * pairolhièr: estamaire o refachaire (ambulant) * palenc: palissada; fr. palis (facha d'estacas de castanhièr) * palhissa : clujada (fr. toit de chaume) * palisson, palhasson: panièr redond per metre lo pan a levar abans la coccion * palhassona: casal, fr. chaumière * pam (de l’autre ~) expr. : de l’autre costat, de l’autre biais * panolha: fr. panouille, épi de maïs * panturlar (se ) : trular, se promener sans but précis. * papulon m. pibol * paradèla: grande oseille * parchar: ?? * parcir: esparnhar : fr. épargner. Se parcir de: s'estar de, s'empachar de. Lo Parciriam est le surnom qu'on donne à l'enfant non désiré, dont on se serait bien passé. * parelh: fr. paire; couple * parròfia, paròfia : parròquia * parpalh [porpar], [parpai/perpai] : peitrina; corsatge; sen (partida del còs del bas del còl fins al ventre), fr. pourpoint * parquenada: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse * parsilh, persilh, peiressilh m. : jolvèrd * part-qu'a-part: fr. de part en part * pasmens: totun * passador: fr. défilé, endroit où passe une route entre une falaise et un cours d’eau (du latin médiéval passus (pas, passage, chemin, défilé) * passat deman: deman passat * passerau: fr. moineau * patolhier: gassòt (region d'Ussel) *pau: baston * paucha: sirventa * paun: paon, pavon * paupanhar, paupinhar : paupar? * pautut (Cruesa): grapal * pavan: pavon, paon * peciar: petaçar * pedoira [pedwejro] : veissiga * peirejadís o peirissadís: tàpia, fr. pisé * peis, pest? ([pejst]>[pejs]??) : la pesta * pejar: pegar * pejar?? , 'pejar ?? : apuejar, apiejar * pelh m. pesolh * pelhaire: fr. déguenillé; pelharòt, pelharotaire * pelharaud/pelharòu (metatèsi: peralhòu) m. pelharòt, pelharotaire (tanben s'i emplega pelhaire o pelharet?); creatura fantastica (portar a peralhòu/au pelharaud: portar (un enfant) sus l'eschina, los braces entorn del còl e las gambas altorn de la talha del portaire) * pelhaud : persona paubre, vestida de guenilhas, maladiva * pelissa : femna publica * pelisson: fr. paillasse ?? * peluca: ussa?; parpèla? * pelucar: pampaluguejar * peluja: ?? * pen, pena V. P'un * pena, penau m. : ginesta * penau: fr. lande de genêts et donc par extension une terre pauvre où pousse naturellement cette plante * pendaulha: fr. balançoire * pendaulhar: fr. pendiller * pendolhar: pendre, penjar * penlan: fr. voyou * pensivós,-osa adj. : pensatiu,-iva, pensativós,-osa * peput f. : puput * per m. : pereir, aubre que mena las peras, los perons. * perinqueta: baudufa * permenar (se) v. passejar (non es pas un francisme) * peròt, -òta (Marcha lemosina, Charanta occitana, nòrd de la Nauta Vinhana): piòt, dindon * perpai (perpalh) : V. Parpalh * per tot aquò: malgrat acò * pès (d'en "), dempès : drech * pès (aus quatre ~) : en córrer plan regde * peschier: lavador (se ditz tanben) * peschièra : endrech aigadós ont i a daus peissons per la consomacion ; se ditz per lo vivier, la serva * peseu m. pese; mongeta * pestelar (se) : (se) batre * pestelariá : causa pauc importanta, babiòla * pesteu: batedor, de bugadeira * pestrir: pastar, fr. pétrir * peta-raba: bleta-raba; fr. pétoire * petairòla: escopeta, fusilh * petaron n. ciclomotor * petinar [pitinà] : apetitir * petiòt: petit, pichòt * petonar: s'enervar, repotegar * peu f.: pel; femna publica * pia: còrna, bana * pialar: pelar * piardon: fr. serfouette * piau: pèl * piaular: siular * picassat, picat: V. Pigat * picatau, picatal, pichatal, pichatau: picòt (auseu) * pièg [pjej], piei: pièg * piela, peila, padela, padena n. padena, padela * pietat (a") : de genolhs? * pieuna : ?? * pifrar: chimar * pigassa : fr. moucheture * pigassajar, pijassar: picassar, pigalhar (fr. tacheter; bigarrer; chatoyer) * pigat, picassat, pigassajat, pijassat, picassonat : fr. tacheté, esp. de negre (qui a des tâches de rousseur) * pigonhar (/se): picar còntra qualqu'un, se quichar * pigòt : fr. pie (color) * piguet : fr. chardonnet * pija adj. : bigarrat * pija n. : taca sus la pel * pijassada : fr. moucheture * pijassar: V. Pigassajar * pilaud: aucat, mascle de l’aucha * pilhonar : fr. cligner des yeux * pimpaunhar: fr. peloter, tâter * pinambor: fr. topinambor * pinar, pinard??, pinalh?? : òme ric * pinara: vin * pinarar: chimar de tròp * pinat, - ada: plen, emplit, tot cobèrt * pincar: plantar * pincat,-da part. pass. : dreçat (-da), levat (-a), en l’aer. Estar pincat: estar drech a esperar * pindolhar o pingolhar: pendre * pingraula: espingada * pringralhar: ?? * pinhie(i)r: pin (arbre) * pipeiaire: aucelaire * pirca: pista * pissa-rata [pisa rato/piso ròto] : rata penada * piunar: pinçar * piuse m. : piusa f. * plafond, plafons ? * plaidiar: plaidejar * plais: broa * planchon n. taula, seccion, departament (d'un comerç) * planben: encara, tanben * planger: plànger, plànher * plangier: planièr (tanben emplegat), plan, plat * planher: plànger, plànher * plantar (/se) : arrestar (/s') * platussar: charrar * plegut: p.p. de pleure/plòure * ploia: pluèja * ploiós: plujós * plòure a giblas, plòure a raissas plòure a vojadas, plòure a plenas selhas, plòure coma qui la vòja (bòtja?) : plòure a semaladas * plueviós, -osa adj. pluejós, -osa * plòia/plueia: pluèja * pluiau: Occident, colcant, vent de pluèja * plujada: fr. averse * plumadís (de frucha) : pèl, pelalha * plunhar: plenhar, emplenar. fr. remplir; fr. serrer (l'un contre l'autre) * plusiors franc. : plusors * pofar (se) : fr. se piquer, se dépiter * polhar: reprimandar * polon f. asnessa, borrica, sauma * pols f. pl. : milhàs; milhassina, farinetas (fr. bouillie de mais) * pom: poma; pomièr * pom/poma de tèrra: patata (tanben emplegat) * poma ar tèrra: patata (tanben emplegat) * pomairòu: luòc plantat de pomièrs * poma-pòrc: patata (tanben emplegat) * pomeitèrra: patata (tanben emplegat) * pompira f. patata * ponar (se): acatar (s') (tanben emplegat) * poner, póner: pondre * ponhada: fr. poignée * popin: popada?? * pòrc de mar n. pòrc marin * pòrcs singliers: pòrc singlar * portament: biais d'anar?? * portar pena: migrar, se far dau meschant sang * pòrta-tetons: sostens * pos f. pl. V. Pols * poschar?, possar (>polsar) : tossir * pòst f. : fr. planche * potareu: camparòl (cèps en particular) * pòus f. pl. : fr. bouillie de maïs. gasc. cruishada * poussiera, pouvera: pols, polvera * pradelar (se) v. se passejar en perdent son temps * premier: primièr * préner, prener ['prenei] ['prene:] : prene, préner. Préner lo chamin per poncha: anar tot drech, d’un biais decidit. Préner las vias: s’enrotar, se botar en rota * pres: prèp ("Pres lo mur") * pretz (per <nowiki>''</nowiki> que) : a mesura que, a proporcion que * progiet: projècte * propchen fr. : propchan, propdan; venidor, que ven * prosseja, pressuja: persega * priun, -a, prund, -a: pregond, -a, prigon, -a, prefond, -a, fons, -a * puat: otís, qual?? * pudentor: pudor, pudessina * pudin: fr. bourdaine ou bois puant, qui dégage une odeur forte sous son écorce * pudinhard V. Chat-pitoir * puèg [pei], puég, peug, puig, pug: puèg * puescher, puesser : poder (tanben emplegat) * p'un, p'una, p'unpiau: cap (pas un(a)) * punhar: fr. répugner à faire quelque chose, tarder * purar: plorar * purir, puresir: poirir (tanben emplegat) * purnai(s?), putnais, pudnais: catpudre, (gat-)pudís * quante (Alt lemosin) : quand (Bas lemosin) * quauquarren/quauqua ren adv. quicòm. quauqua ren mai: quicòm mai * quauqu'un: qualque * queraque, queriaque (creiaque) (de 'creiriatz que'?) adv. sens dobte * qu'es que qu'es? : qu'es acò? * quincalhar: fr. carcailler (la caille) * quincaròla: partida mai nauta d'un aubre. fr. faîte * quintar (/se) : fr. pencher * quò: aquò, çò; quò es [kej], [kwej]: (aquò) es; quò pleu/plòu: plòu * raba: fr. rave * rabiaud: mena de rabe?? ("Totas doas venina d'eisserbar las racinas e 'las portavan chascuna un panier de rabiauds, aurelhas de lebre, erba dau lach per los lapins) * rabator : fr. rabat * rabilha: fr. fâne * rabin: fr. champ de navets * rabusar: repapiar * raca: misèria * rachar (se) : anar, se rendre a * racina: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * racroquilhar : fr. recroqueviller * rafe m. rave (fr. radis ou raifort) * raiar: brilhar * raiç: pastenaga, carròta (tanben emplegat). raiç blancha : panais * raissas (plòure a '') : plòure a semaladas * raleta: fr. faîte de la maison * raletar (se): s'engulhar * ramada f. fr. averse * ramalhaud: fr. têtard * rana: fr. crécelle; fr. courtilière (Nauta Vinhana e Cruesa) * ranar: renar, marronar, se plànger en parlar entre sas dents * randa (a ") [ronda] : a rand de, prèp de * ranhós: ernhós? * rantela, rantiala: fr. toile d’araignée * rantela dau ventre: diafragme * rapieta: fr. lézard gris * ras (èsser bon '') : tot prèp * rasís adv. : tot prèp de * raucenós: ?? * raucha: ratja?? * rauche: rauc * rauchós: enraucat * rauja: ràbia * raunament: renament??, fr. grognement??, bougonnement?? * ravalha (Cruesa): fr. rave * rebombar: fr.rebondir * rebondre : rescondre, amagar; fr. rebondir; apondre * rebusar: repapiar * rechanar, rechinar: arroganhar * rechinat adj. : en colèra * reclana V. Areclana * recorson : ?? * recroquilhar (se ") : fr. se recroqueviller *refaufinhar (se ') : se galar, se regalar; fr. se régaler * reganhar: fr. rechigner, montrer les dents, grommeler * regolar: vomir, regantar * regolhonar: fr. faire des rejets * rei daus auseus, reibelet, reibenet, rebeineu, reibelet (HM), reibetau (23), traucaplais (24), l'uelh de buòu (87S), lo pitit buòu : fr. troglodyte * reir-còr (a ") : a racacòr * reir-grandpair, reina-grandamair : reire-grandpaire * rejauvir (/se) : (/se) regaudir * rejauvit,-da, adj. : plan content, plan aürós, que mostra sa jòia * rejonar, rejonhar?? : ?? * relh: fr. fourgon d'un four * relhar v. grimpar * remudar : remenar * renconhar (se "): fr. se cogner * rencurar, rancurar: regretar, èsser enfelonit d'una pèrda; se plànher, esp. de la dolor. "rencura lo ventre" : li fa mal lo ventre * renmàs: solament * rentrar: tornar, tornar entrar * repastar: repàisser * reprosimar [reprozimà], reprueismar ? : fr. rapprocher * recoquilhonar : fr. recroqueviller? * resmas: pas que * respóner, responer: respondre *resvelhar, revelhar?: desvelhar * retrum: bedoceta, fr. poubelle * ribiera: riba; per ext. fr. marécage * ricancoina f. : un refranh, una chançoneta (pejoratiu) * ridòrta: corona de pan * rifanfara, refanfara ? : refranh * rigalhon: fr. ruisseau * rigolar: vomir * ringueta: baudufa (Sarlat, Peiregòrd lengadocian) * ripar: fr. glisser * risolar: sorire? * rison m. : rire, riseta * rit: guit (fr. canard) * riu [ri], [riew] bas lem. : fr. ruisseau * riufe adj. : rufe, fr. rude au toucher?? ("'na chamisa pròpa de cherbe riufa") * robiera: molhièra, terrenh umid * ròcha: ròc * ròcmòrt: fr. marne * rodelar : redolar * rodelon: rotlada * rodilha: bar(r)iòta, boreta, carriòl(a) * roge, roja: de pèl rog * roia, roja f. : papach-rog * ròla: glaça (element natural) * romar: romegar * romeu: romec (lo romeu de la mòrt) * romde, romdre, ròmdre f. : fr. ronce. V. rumec * rondelhon: fr. grognement, ronchonnement * rondinada: ronde n. ? * ronhament: fr. grognement?? * ronhar, ronjar?, rosjar: rosigar * roquilha: fiòla * ros, -ssa, rosseu, rossela: blond, -a * rosin: candela * rosjar: rosigar * ròure? : rove, rore * rufar : fr. gercer * rufe adj. : dur fig. * rumec, romec, romen ?, romde, romdre, ròmdre, romze, rumze n. f. : fr. ronce * rundir (lat. Grundire) : sens diferent de Brundir * sabat : fr. vacarme * sabatier: gròs grapaud ventrut. sin. mercier * sablon: sabon * sabor (de bona ~) loc. : de bona gràcia * saborau: codena del lard * sabranada: fr. ragoût aux haricots * sabrondar (<subre+abondar) : desbordar (un liquid?, una ribièra) * sadolaud: alcolic * saïn [sei]: sagim, lard * saion: vestit. fr. habit * sancier: san, sanitós * sangí! : sacredieu! (eufemisme per 'sang de Dieu') * sangolhar (Cruesa): se divertir amb aiga dins un recipient o un gassòt * sapcher: saber * saquetar: batre * sarcel, sarceu: fr. sarcloir * sargata: lausèrt * sargòlha: ?? * saubre: saber * saüc [suéy(k)], [swéy], [se-ü], [sèy], [sòy(k)], saücau [suecau/siejcà/shuejcà]: sambuc, saüc * saude: saule, sause * saular, saumar (metatèsis de Salvar) : ?? * sautareu: sautarèl * sauticar: fr. sautiller * se: fr. soi (ex: chas se) * se: el/ela; eles/elas ('quò es se' : es el/ela) * sebelir: sepultar * sechiera: sequièra; endrech sec * secodre v. : secotre v. * secoduda : branlada * sedon: fr. lacet; trapa, trapèla * seguela: seguida * sela: cadièra, seti * selh : selha, ferrat * selhe, selh (Cruesa): segle (cereal) * semenalha: semença (tanben emplegat) * sement f. : gra, grana. de tots " : de totas menas * semnar v. semenar * sensena: fiau, sens (d’una istòria, d’un eveniment, logica) * senzilha: mesenga * ser [sey]: ser (coma préner [preney], valer [valey] etc). de ser: aqueste ser. en ser: lo ser * serenada: ?? * sernada (serenada?): serada * serrar, sarrar: rengar; gelar fòrt * sèrva f. estanh petit; reserva d’aiga per l’irrigacion dels camps * seschiera: airal de seschas (fr. roseau des étangs) * si: (ai)tant, talament * sibar : absorbir fig. * sicliar: V. eissublar, eissiular * sicliar: assetar (tanben emplegat) * sinar: sentir amb lo nas * sindraina: ?? * singlarda: singlar femèla * sislar: giscar, guiscar * si us platz [siwpla]: se vos plai/platz * sobechar: ?? * sobrar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * soc, soch (pl. sochs), suchas: sabot * sogolar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * sòla f.: sòl * sole adj: sol, solet * solha: fr. paillasse du lit * solombrilha: penòmbra? * somelhejar: començar de s’endormir ; s’endurmelar * somnhe n. : sòmi (tanben emplegat) * sopena: ?? * sòr n. sòrre * sorcelatge: devinha, devinalha * sorniera: obscuritat * sorniaud: ?? * suausa adj. : suauda (f. de suau) * subransida (de ") : subran * subrondar V. Sabrondar * sucha: esclòp, sòca (sòca es de cuer emb una sòla de fusta. sucha o sòcs, o daus esclòps (dins una partida de la Corresa) quand es tot de fusta. L'i a tanben los bolauds (que son daus gròs sòcs, de las gròssas suchas). Los sòcs claus son de fusta emb una brida de cuer) * sumnhar: somjar * sumcir [sunsí] (lat. subcidere) : fr. saisir, transir (lo freg); somcir/somsir (englotir) ; susprener, plan estonar * sundir: sospirar * suspurar: purar plan fòrt * susvestit: fr. survêtement * tabiraud: lo que vau ren, paubre baliraud * tabustar: picar? * taconar: picar * tainar (/se) : pressar, tardar * tainós: tinhós? * talhon d'Adam: fr. pomme d'Adam * talòs (de pan) : fr. quignon de pan * tandis que (dau '') : dau temps que * tanha: fr. bourbier * tant mai... tant mai... : dont mai... dont mai... (tanben emplegat) * tantarar: charrar * tant-parlar f. : pinta (mesura de 1 a 2 litres) * tapon: pilòt, fr. tas * tarabasteu: fr. claquoir (instrument de musica) * taravelar: sollicitar longament, en insistent. * tartifla: patata * tech: establa * teissut de còu: folat, mocador * telhòu, telhaud m. telh * temps (ben de '') : longtemps * tendilhon: cavilha de fusta d'una charrue; sexe masculin * tèrme: fr. tertre, talus, éminence pouvant servir dans certains cas de terme, borne, limite. * terrauds pl. (Cruesa) nom donat als dos enfants d'un vilatge que son nascuts lo meteis jorn * test: clesc (d'un uòu) * testut: maça * teula: fr. tuile * tia-tia: fr. litorne (grive) * timplat m.: fr. giffle, claque * tirusa: automata per tirar d'argent * tombareu: fr. charrette ?? * tonar: tronar (tamben emplegat) * tonedre: troneire * tòni m. nesci, pèc * torilhon: taure pichon?? * torilhonar (/se) : la vaca montar una autra vaca?? * tornada (una) n. un fum de * torrin: sop d'alh, ceba o tomata, ben pebrada (que se portava als novèls maridats l'endeman de lor nuèit de nòça) * torrinar : faire son torrin, faire pauca causa * torton: crèspa de blat negre * tortre f. tortora. fr. tourterelle * tòstat m. : tòsta F., fr. toast * tot aura, totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment) * tot-parier, tot parier: egalament; fr. quand même * Tots-sents: Tots-sants * tram: sòl (d'un ostal) * tramalh: mena de filat * trança: fr. trance; angoissa * tranuja: fr. chiendent * trasconeitre: fr. reconnaître * tràser: traire * trasluc, traslutz: plena luna; jorn nefast, accident; agitacion, eveniments malaürós * trassauta: fr. éclabousser ?, tressauter?, regisclar? * trau: biga (fr. poutre) * trauca-sac: fr. brome stérile * trauchar: traucar ?? * traulhar: s'espaterrar dins l'èrba ja nauta; fr. pietiner, fouler, écraser au pressoir * travelar V. Taravelar * traversós: fr. espiègle * treblant: susprenent? * treblar: trebolar * trefa, trefla (Cruesa e endacòm mai), truefla, tròfla, trofla, tofla: trufa; patata * tremuelh: tremol (arbre) * tren. en " de : fr. en train de * trenc, tr(i)an(c) m. fr. croc à fumier * trencha f., trenche m.?: fr. faux; houe, pioche courbe dont le fer est large et mince * trepar : fr. trépinier * trespassar: desobeïr, refusar d’entendre rason * trevar: barrutlar, fr. errer; fr. hanter * tribolar: trebolar, fremir * trifolet: fr. trèfle rampant * troçar/trossar (se) : se (tornar) botar los vestiments * tròia, treuia/trueuia, trueja : truèia (tanben emplegat) * troncar: trencar?? * truelh: pè de cabra (aisina). fr. pied-de-biche * trufa, tofla, tròfla, trofla, truefla: patata * trular: fr. errer; fenhantejar? * trule, trula f. ? (Cruesa): persona bèstia; fug-l'òbra, fenhant * trundiment: retentiment *trundir: fr. résonner * tuar: atudar * tucar: tocar, trucar * tudelar: brotar (una planta * tundir: enflar al punt d'aver la pèl tirada (e al fig. de vanitat p. e.); tondir * tunlar: tossir * turlaud, trulaud: idiòta * tustadís: fait de tustar * tutar v. fr. débusquer * uchar, unlar, udlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * udlar, ular, unlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * ueitantivol: qu'a ueitanta ans * uerge (Cruesa): òrdi * uistra: ustra * ujan [yˈz̪ɔm]: ongan * ulhauç: fr. éclair * um (varianta de ''òm'') o un(?) : òm, un òm * unflar lo fetge (far) : esfeunir, eissorlar quauqu'un d'aiciá a l'esmalir * unlament: udolament * unlar: V. Udlar * urosadament: aürosament * ustilh : ostilh, aisina * utlar: V. Udlar * vachas negras (Cruesa): nivols gròsses grises e pluevioses * vaisselar v. faire la vaissèla * valhent adj. : valent * vances, vancès: V. Avances * vaque! : vèni!, ven! (tanben emplegats), gasc. çai! * vargier: V. Vergier * varrau, verrau : verrat * varroelh: varrolh * vaslet [vàle] : varlet * verdera: fr. oseille * veren m. verin * verenós, -osa: verinós, -osa * vergier [vargié], verdier: òrt (tanben emplegat) * vernhau: vern * vesaquí : veiquí (tanben emplegat) * veschada: vesc(a), visc(ada) * vessa: f. pet, vent * vetz adv. : còp, vegada * veüda, vuda: vista * via: camin * vianelon: androna * viatge: còp (p. e. de beure) * viau, viauda, viaus, viausa: marrit, marrida * viena: fr. vielle * vimzela V. Vinzela * vinheta f. fr. oseille * vinhau: vinha gròssa? * vinhon m. ceba * vinzela: flinga (gauleta, bagueta, lata o branca pichona, de vime o d’un autre arbrisson) * viòrla: V. Nhòrla * virason: vertige * vironar: virar entorn * vironseu: fr. virevolte * 'visar V. Avisar. 'Visa la via! (per fòragitar qualqu'un)- Visar lo bornat: Faire la culhida de la mèl * visda, vusda: vista * vispolar: ?? * vistar: regardar * vita: vida * vitoira: vitualhas, fr. victuailles * vojadas (o botjadas?) (plòure ") : plòure a semaladas * vojar: vuejar * volada n. voleibòl * volha: oelha, aolha * vonvonar : zonzonar? * vorilh [vurí], voriu [vuriw/vwejriw, bwejriw/ bujriw] : fr. regain V. Borilh * v-òs : òs * vuda (>veüda>vesuda), vusda (>visda>vista) : vista * vuelher: voler * vulhença: volontat * v-uèi: uèi * zo, zò, zu: o (article neutre) == Vejatz tanben == [[lexic auvernhat]] ab9s89ek09x62l0qqx4ufeww49bmb7v 2499717 2499715 2026-05-05T15:34:26Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499717 wikitext text/x-wiki Lo [[Lemosin (dialècte)|lemosin]] ten en general lo vocabulari de l'[[occitan]] amb los eventuals cambiaments fonetics del [[nòrd-occitan]], mas a tanben de fòrmas lexicalas especificas ([[arcaïsme]]s e mots diferents de la rèsta de l'occitan) que plan sovent son comunas amb los dialèctes [[auvernhat]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten de tèrmes tanben emplegats endacòm mai, pasmens los avèm pas excluses per amor de donar una mòstra de vocabulari lemosin. Nos basèm sus lo diccionari Occitan/Francés d'[[Ives Lavalada]], ed. IEO Lemosin 2010, dont trobam extraches aquí [http://al.deliquet.free.fr/Occitan/Joan-Pau_VERDIER/Joan-Paul_VERDIER_01.htmlz] D'espleitar: https://espritdepays.com/bonus/glossaire-les-mots-du-perigord. NDR: tota esmenda, correccion o melhorament es benvengut, especialament quand ignorèm la definicion o l'existéncia d'un mot ("??") o que sèm pas segurs qu'existisca ("?"). Certans mots pòdon aver una consonanta iniciala [[epetentic]]a: ''g-uech'' [get], ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onta''... franc. : [[Francisme|francesisme]] a evitar Lo [[sufix]] [[aumentatiu]] -às, -assa ven -ard, -arda. * abalhat,-da part. pass. : maucorat,-da, deçaubut,-da * abaura: fr. (d') à présent * abausir, 'bausir [bu 'vi] : abausir, esbalausir * abeurat, abeurada: fr. détrempé(e) * abeuratge m., beuratge f.?? : beuratge * abilhar ('bilhar) v. assasonar (tanben vòl dire Vestir) * abinar: acoblar (sens general e sens sexual) * abocha (d'), d'abochas? : la gòrja duberta e lo còrs virat contra terra * abochar, abochonar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * abora (d') : d'ora, tòst * abòrd (d') : a l'instant, tot primièr, lèu; d'abòrd que: tantlèu que; puèi que (tanben emplegat) * abracar: fatigar grandament * abrial (sud del Perigòrd), abriu (nòrd [abri(w)/abre], abriau: abril) * abriar: acorcir, abracar, escodar * acaçar (acassar? varianta de (a)catar?) : cobrir * aca(p)tar, 'ca(p)tar (/s') : amagar, escondre; cobrir * acelar, açalar, acialar: abrigar de la pluèja * acelat, açalat, acialat (a l') : abric (a l'); d'amagat, d'escondon, d'agachon, d'assetons) * acepte: aisat, facile * achabason: terminacion * achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme: Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin captare) * acharrau V. Charrau * acimar: emplenar a ras * acimat, -ada: que sa cima es elevada * aclapir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) ; s'esfondrar, tombar tot d’un còp, s’afojar * aclatar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acocolar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acoconar (/s'): emmitoufler * acossar : encoratjar * acotar: fr. appuyer, accoter, soutenir, étayer; atteindre * acotir, cotir: batre, maltractar, prene pels cabèls * acotit, -ida, cotit, -ida: mesclat, -ada * acranar (s') : se far crane, polit * acraponhir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acropir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * adir: asirar, mauvoler a quauqu'un * adissença: asirança, òdi * aer: èr, aire (tanben emplegats) * aficar: pimpar?? * afinar: enganar * aflatar: careçar * afincar: ballar, careçar; aficar ?? * afincar (s') : s'aplicar * aflincar v. Aficar * afamgalir: afamar * afolar: avortar, far avortar; destruire * afolir: afolesir, far venir fòl * aforchar: enforcar; fr. être à califourchon * afortigar, afortir: afirmar, assegurar * ageir? : ?? * agresir fr. aigrir * agroar (s') (Prov. tanben) : acatar (s') (tanben emplegat) * agromar, agromelar, agromelir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agromelir (s’) : se redusir, se far tot pitit en s’escondre * agrumir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agrupir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * aguir : asirar * aguissable: aissable, fr. détestable, insupportable * aguissença: asirança, òdi * aicí a (/tant) (d') : fins a * aicianta (d') : fins a * aigafòrt: aigafòrta (tanben emplegat) * airau: airial, fr. basse-cour * airier: abajonièr (vaccinum myrtillus) * aisat adj. aisit * aisinable : propri a rendre servici, a metre a l'aise * aisinar : aprestar, preparar, alestir * aitanben: (a)tanben; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanpauc: tanpauc ; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanplan: tanplan; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitau: atal * aitot V. Eitot * ajauc: fr. ajonc * ajumbrir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * alacada: fòrta plojada? * alaidonc, 'laidonc: donc, doncas. Alaidonc que: dau temps que, mentre que * alau: alai, ailà * albalutz V. Orbalutz * alha (Cruesa): alh * alopir: assalhir; maltractar; invectivar * aluchar : alumar (tanben emplegat) * alulhar: cridar fòrt per far portar la votz au lonh. Alulhar de jòia: udlar, cridar, udolar plan fòrt, per mostrar la jòia * amassar, 'massar: regropar ; atrapar, prendre (un còp) * amodelonar: fr. antasser * amorrar : abaissar la testa, faire mòrdre la pols * amortesir fr. adoucir * ancèis, ancès que : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * anchau m. : anchòia f. * anda: tanta, sògra, mairastra; abusivament: granda, mameta * anueit/anuèit, anuech/anuèch: auei, uei (tanben emplegats) * apà! (de Òc-pas?) : non vòli pas! * apautar: fr. renverser * apetís fr. ciboulette * aplèch [aplej] : fr. soc (de charrue) * apoiar: fr. appuyer * aponhar: garder, aver mestièr de quicòm; fr. répugner à faire quelque chose, tarder * aprueismar ('prueismar, [prajmà], [(o)preimà], [apresmà], [aprowmà]): apropchar * aquilhs (plural de 'aquel', ancian cas subjècte) * ara. D'ara ençai: d'ara enans, d'ara en avant. V. Aura * arair: araire * arban (faire un ") : s'entrajudar * arçà! : interj. per incitar a faire quicòm (de òr + ça) * arcar: passar per dessús de * arçau : arç (planta). Fiau d'arçau: fil de fèrre barbelat * archelar: escalar. fr. escalader * areclana: arcolan * argiu m. : argila * ariclana: V. Areclana * aromaire: murtrièr? * aromir: tuar * arondesir fr. arrondir * apietosir: fr. apitoyer * arpiar: arpejar * arreir: arrèire * arser: ièr al ser * asperja f. espargue * assedrat: assedat * artichau, artrujau m. cachofle * assumir (s') : s'assopir * assuausar: apasimar, adocir, calmar * assús, a sus: sus, sobre * atrapar de (d') : se botar de, començar de * atrevador: endrech qu'atira; rendètz-vos * au: o (pronom neutre) * aubalutz V. Orbalutz * aubrisson: arbust * auçada: nautada * aucha, òucha: pradèl o camp claus situat prèp de la maison, sovent près de la cort dels pòrcs, ont se los laissava * auchard: aucat, mascle de l’aucha * auguer, auger?? : aver * aul: el. V. Eu * aulana: avelana. fr. noisette * aumalha f. bestial gròs, bèstias amb banas que fan de la charn roja per la nuridura * aura adv. ara. Tot aura/Totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment). D'aura enlai: d'ara endavant * aures: quicòm mai, autra causa * ausanier (comunas del sud del país de [[Garait]], region de [[Sent Vauric]]): bois [bwej] entrò una linha que jonh [[Ansesme]], [[Jòlhac]] e [[Ladapeira]], e [bwi] dejós d'aquesta delimitacion) * ausar: gausar * ausela: ironda; femela d'auseu * auseu: aucèl * auvelha, ovelha n. oelha, aolha * auvernhata: fr. litorne (grive) * avacar: reüssir, capitar * avalir (s') : esfondrar (s') * avances, avanceis : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * avant que de + v. inf. : abans de * avantier (l') : i a quauques jorns, i a quauque temps * avena: civada * aver: prend lo sens d'atrapar, raubar, n'acabar amb quicòm o quauquarren, tuar * avesar: rendre domde, adometjar; familiarizar * avesat (d') : de costuma, d'abitud * avisar: regardar * ba(m)bòia, babula, babuia: nesci; estatua; petòta * babinhon mf. menton * babòi : original (persona estranha) * babusar: repapiar * bacada n. past, pasta, pastèla (pels animals). fr. patée pour les cochons * bacar: donar la bacada * bada-graula:?? * badar v. cridar * badada: grand crit * bafada: repais d’importáncia en quantitat * bajar: pensar * balada : frairiá, vòta * balaia: escoba (tradicionala de bàlec o autra planta) * balajar (Corresa) : escobar * balanç: vam, eslanç * balharc: òrdi * balharja: òrdi de primavera * balinjas n. f. plur.: fr. couches ou langes * banchieron: banc pichon * banlesar (se) : barrutlar, fr. errer * banturla, banturle?? m. persona non seriosa (non pejoratiu) * banturlar (se) : fr. errer; musar, perdre son temps a far quicòm? * barbetar v. : còire * barbòta: mena de sèrp non verenosa * baraquen: fr. voyou * barbelòta: jonquilha * bargassar: charrar * bargasson: que japa sens rason, que crida, que fa de bruch * barginhar: esitar. Sens barginhar: sens esitacion, de manièra fèrma * barja (Cruesa): partida de la granja situada au-dessús de l’estable on s'estojava lo fen e la palha * barracat, - ada adj: barriolat, -ada * barradís n. tèrra clausa près de la maison. * barradissa: claus * barrancon: barrèu d’escala o de cadièra, per ext. baston * barrial, barriu: barril * barrutlar: fr. errer * bascha: fr. bâche la toile * b-assetz: assatz; cèrts, certans (qualques) * bàssia: aiguièra. fr. évier * b-assuelh: asuèlh, fr. seuil (de la porte) * batalhar, batalar?: charrar * baterias: batasons (tanben emplegat) * bateusa: fr. moissonneuses-batteuse * bauda: asnessa, borrica, Saura * 'bausir [bu 'vi], abausir: abausir, esbalausir * baussuelh : asuèlh, fr. seuil (de la porte) * beca f. vèspa * beça, beçal, beçau, beçol, betol, betolaud, beç * becar: fr. picorer * becicar: far la sesta * belier: febrièr * belhier: febrièr * belinament : fr. foisonnement, grouillement * belujar (/se) : (se) bolegar * benaise: satisfait, content * beneisir: benesir (emplegat tanben) * bentot: tanben * berche: fr. édenté * bergossa: vièlha oelha coriaç sense valor mercanta * besenga/besinga: pauta * besilh, besilha: causa de pas cap d'importància, pas res * besilhar, bosilhar, far de las besilhas: bosigar, trencar, deteriorar, desgalhar, far de mala òbra * bessicar (bercicar? breçicar?, de Brèç?) : somnolar * bestiaria: bestiesa * besunha, besonha: causa; obratge, afars (personals), bagatge... (tot çò qu'aparten a qualqu'un) * b'etot, ben 'tot: benlèu * beu (de " de) : a còp de, a fòrça de * beu (de ~ que) : a mesura que, a proporcion que * beuna?, beune? : ?? * beuradenc : bevible, potable, que se pòt beure * bevetar: beure lentament * biau biau ! : japada mai aguda dels jounes chens * bibar: ? * bicanard: païsan pej. * bicas f. pl. labras * bicar: baisar, potonar * bicon: poton * bieta: bleta * bi(n)gois (de ") : fr. de guingois * bigòrra m. bigarraud/bigarròt, bigarroei/bigarroelh: blat d'Espanha, milhòc * bigòs/bigoelh (bigwé) m. fr. hoyau * bisard??, bisarde?, bisarda: bisarre, bijarre * bilha: tronc d'un aubre * binhet: bonheta * biòla: bèç??, betol?? * biòla (d'un forn) : fr. charbons ardents * bladar fr. emblaver; fig. joncher?? * bladasons : fr. semailles (du blé) * bladin: blat negre (tanben emplegat) * blagassar: charrar * blanc fr. chevesne, meunier (peis) * blanch, -a: blanc, -a * blancha pura: aiga de vida * blanchinhard, a: fr. banchâtre * blandar: ?? (lo fuec) * blesta f.: fr. écheveau * bocanar: fa de bruch * bochas f. pl. labras * boda: fanga * bodra, broda (de 'brauda'?) : fr. crotte, boue battue; ordure * bodrós: fug-l'òbra * boes!: bah! * boifar: v. Boissar * boija, boïja [bwejjo] [buijJo] (Cruesa e endacòm mai): V. buïja * bòina?, boina [bwejno] : bòrna * boinar: bornar * boïolar: faire de bofiòlas, fr. se boursoufler * boirador [bwejra'dur] fr. instrument pour enlever la deuxième peau des châtaignes dans l'opération qui consiste à blanchir les châtaignes, instrument que l'on appelle aussi en Creuse "las tanalhas" * boirar [bwej'ra]: mesclar, braçar, pelar las castanhas amb un boirador (aisina per las emblanquir) * boiricin: panièr * boiriu: redalh, fr. regain * bois m. pl.: encastre (d'una fenèstra) * boissar : escobar * boisson blanc : espinalba, aubespina, jargas blanc, jargue, fr. aubépine * bòja, bòtja (?) : saca * bojal(h?) : fr. trou. bogalh? * bojalar: traucar * bolar: s'enfonzar los pès dins l'aiga e n'aver la cauçadura mòla * bolega: fanga liquida * bolin: panet redond * bolit, bolhit, bulit, bulhit: olada (plat) * boljar, bolejar: bolegar (tanben emplegat) * bomba (a tota ~) : en córrer plan regde, plan viste * bombar: fr. bondir, rebondir * bòn(n?)a: fr. marécage * bondir: fr. gronder (bruch) * bonhar: far trempar, macerar (varianta de Banhar qu'a aquesit un sens particular) * bonhat,-da : se ditz d’una frucha tròp madura, tanben de quauquaren qu’a demorat dau temps a trempar dins un liquid * bonicon: ?? * bordairatge, bordieratge: bòria, ermitage, fr. closerie, petite métairie * bordassar (metatèsi d'Adob(r)assar) [burdasà/durdasà] : repetaçar, fr. rapetasser V. 'do(b...)rassar * bordier: bordièr; p. ext. logatièr * boreta: bar(r)iòta, carriòl(a) * borifa: fr. rombe (instrument de musica) * borilh: borlhon, tapon (coma la nèu) ; tot pitit grun de pouvera * bornat m., bornhon : buc (demorança de las abelhas, autrescòps facha amb la cavorna de chastenh, aura dins de caissas de fusta) * bornha: panièr grand, naut e pregond, de palha tressada per tal de conservar la frucha * bornhon V. Bornat * borramesclar: mesclar totalament? * borrar: tustar (tanben emplegat) * borrassons: fr. langes, couches * borricha (grafia?): bòssa, bossa (engenh de pesca) * borricon: fr. bourriquet * borrilh : polvera, bordilha. fr. balayures, poubelle * borrinar : barrutlar, fr. errer * borriqueta: saussa o sopa d'orselha * bòsc beneit: bois * bosar (se) : se laissar tombar coma una bosa * boschalh : tap (de trafec rotièr) * bòta: bota (fr. outre) * botarèl: campanhòu * bòtja (?), bòja : saca * botjar: vojar fr. verser. Plòure coma qui la bòtja/vòja: plòure a semaladas * boreta: fr. brouette * botareu: fr. bolet * 'bracar V. Abracar * braçar: remenar * braçat (de '') : à bras-le-corps * bradar: gelar * bradassa: charraira, fr. barbouilleuse * bradassar (brandassar) v. secodre; parlar a tort e a travèrs * bradasson, bredasson: persona maladreita o brusca * bradau adj. (tombar '') : fr. lourdement * braga: fr. culotte * bran: bordilha * brancantar : barrutlar, fr. errer * branchiera : ?? * brand o bram?: "sonar a brand": fr. sonner à toute volée * brandinar: barrutlar, fr. errer * brau: fr. lisière de terre qui sépare un champ d'un autre * braulhós: brumós * bravament adj. : doçament; regde; rudament * brave, brava : bèl, bèla * brèça [barça] : brèç * brechar: cobrir * brechalh (Cruesa): tapadoira * bredilha: charraira * brejadís: discussions, charradissa; baralha, disputa * brejauda: sopa caracteristica del Lemosin facha de cauls e de lard (de 'brejar') * brejon: codena del lard * brenada: manjalha de bren amb aiga per péisser los pòrcs * breta, bretona: vaca de lach * bretonar: faire de grumèls * briar (de 'breviar') : acortar * bric de (pas '') : pas ges de; pas cap de, cap bri de * brija (pas '') : pas brica * brijon, brigon: miga, morcèl * brima: molsa; bruine, crachin (que dona l'oidiom o lo mildiu als vergièrs) * brimar: fr. bruiner; èsser atacadas las trufas pel mildiu * bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar * bringar: dançar, saltar, folastrar * bròcha: branca secondària d'un aubre * brochilhon: branquilhoneta * brochon: fr. brindille * brocon (far au "): ?? (es un jòc) * broda: fanga * brodir (brondir), brudir: far de brug, bronzir, bondinar, resclantir * brodischa: branquilhon;fr. broussaille * brostachabrit: fr. chèvrefeuille * brosinar: brosinhar, brusinhar. fr. bruiner d'une pluie fine et persistante * bruau (variant de bruelh?): talús * bruchadís: bruch continu??, brejadís ?? * brucir: mòrdre, atacar a pitits còps de dents, pinçar, piunar * brudir: brusir, brugir, brogir, brunhir, brúnher. V. Brundir * bruja: bruguièra * brujaud: fr. ajonc * brumerlós: brumós * brun (faire ") : faire negre/fosc. montar brun: s'escuresir lo cèl * brundir (lat. grundire) : bronzir, bronzinar * bruset? bruselh?: iò-iò fabricat pels mainatges * budalha: budèls de pòrc * bufec: fr. vide (de fruit à coque: cacau, avelana...) * buïja, buija, boïja, boija, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga. fr. terre en friche, pâtis, jachère * buja, bruja: gèrla, jarra (cruche à huile en terre cuite vernissée, non à long col, mais à anses) * bujandariá: fr. buanderie * bunhet m. : aurelheta (pastisson) * bura: de color fosc * burgaud, bergauda (Cruesa), burgon n. : fosseron * burrau (Cruesa): fr. babeurre * butir: butar * cabonhat adj. : fr. encaissé fig.?? * cacau, cacalh (de 'cascalh' ?), calau, cacòu: notz * cacunha: automobil vièlh * caga-menut: avar * çaiquedelai, çai que delai: ça que la, çaquelà * caireforcha: caireforc * cairiá (cairia, càiria) : canton (coin de l'âtre). C(h)erchar per las cairiás : c(h)erchar, furonar pertot sens succés; caire, ròdol/ròde, parçan, comarca * calau: notz. fr. noix V. Cacau * caleta: fr. cosse * calhada, calhadon, calhat (Cruesa): formatge blanc * calhar: fr. tasser (la terre) * calòta: sièta crosa * camjar: cambiar * campar (/se): quilhar, dreçar * canaçon : fr. caleçon * canal [conar] * cancanar, cancanilhar: charrar * cancaridier: fr. frêne * canòla (Dordonha) V. Coada * cap (pas '') Bas. Lem. : ges * capforcha: caire * capit: poirit (fusta) * 'captar (/se) V. Aca(p)tar * caquetar: charrar * carcalin: pan gròs en corona * carcilhar (se) fr. s’émietter? * cardalhan??, cardalhau: tòpi, topinambor * carolha (Cruesa): pèl d'espic de blat d'Índia * carreu: fr. chariot * cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl * cascavelar: avançar fasent cascavels * cassa, casson: bocin de tèrra, ben massiu, fr. motte de terre. Durmir coma un casson : durmir coma una còça (dormir pregondament). Un casson de pan: un bocin de pan * cassar: copar * 'catar (/se) V. Aca(p)tar * catissar(s'): acatar (s') (tanben emplegat) * catura : tòrt, despit o damnatge causat a qualqu'un * cauçar: fr. butter (la terre) * cauças: socas (d’arbre) * caumassa: calmàs (calor estofanta) * cauquilhard: pelegrin * caura f. : avelanièr * cavalhier: gendarme * cencena: nœud de l'écheveau; remue-ménage?? * cendrilha: fr. mésange * censat: gaireben * 'cepte V. Acepte * cerèisa/cirèisa [sirèijo], cerièisa [serièijo] : cerièra * cerv: cèrvi * ‘chabason: terminacion * chabeç: fr. fâne * chablata, chabla: clujada (fr. toit de chaume) * chabreta: siulet o cornet d'escorça de castanhièr fabricat pels goiats * chabreu, chabròla, charbòu?, chabròt? : barreja de bolhon e de vin. "far chabreu" ajostar de vin al bolhon * chabreulh/chabridon: cabridon * chabròl, chabròu, chabròt? : cabiròl? , fr. chevreuil?; cabridon? * chabruelh: cabiròl, fr. chevreuil * chadan: tèrra (de 'chada an') * chadieira: cadièra * chafre : surnom, escais(-nom) * chafrolhar: fr. froisser * chaine, chasne, casse, jarric, rover, rove * chaitiu, -iva: coquin; marrit (maloneste e mauplasent) : persona malaürosa, magra e de pauc de santat, pas en fòrma * chalelh [chonej] [tchalej] : calelh (tanben emplegat) * chambija: rastèl * chambon: jambon * chamnhar, chamjar v. cambiar * chaminaire: vagabond, sens-ostau * chaminar: caminer; vagabondar * chanabon: cambe??, carbe?? * chanòla: ansa * chantilhar v. fr. chantonner * chanturlar: fr. ânonner * chapalon (Cruesa): V. pelharaud * chapdau: ensemble daus bens, la propietat (terras e bèstias) * chapiau: fr. pignon (d'un ostal) * chapmarteu: caboçòla, capgròs, tèsta d’ase * chaputadís: dispute * charavelí(s): carivari, charvarin, fr. charivari, vacarme, tapage qu'on fait aux nouveaux mariés * charbonièra, cendrilha, senzilha, gamada, coa de panlon: chincharra, sarralhier blau, tèsta blava (blua), pimparrin, lardeireta (tots en Provença maritima), lardier Prov.; fr. mésange charbonnière * charjant: pesant, pesuc * charmable, eissarmable ? : fr. charmant * charmenar: tormentar, tracassar * charpinhadís : disputa * charrairon: caminòl charratièr * charrau f. : intrada d'un camp sens barrallha, facha d’entrelaç de branchas, mai granda que la cleda; barralha "à claire voie" * charrièra, carriera: camin o espaci libre près dels ostals ont passan o estacionan las carretas entre las bòrdas; per ext. cort de la bòria (de. basse cour) * chas adv. en çò de; chas ieu/me…: los membres de ma familha, l'ostalada " chaser: caire, tombar * chasne: casse * chassida: fr. chassie * chastiar: castigar * chat-martre: martra * chat-pitoir, chat-pitoi(s), chat-pitòer?, chat-pitair, chat-pitais? [pituej/pitòj] : catpudre, (gat-)pudís * chat-pudent, chat-punais V. Chat-pitoir * chatinglar v. fr. chatouiller * chauça: cauceta * chauchabutida: ?? * chauchar: fr. appuyer * chaucida: caucida, mena de cardon salvatge * chaufaliech [-et] : fr. bassinoire * chaul d'asne (Cruesa): mena de cardon salvatge * chaulhadura: solhadura, brutícia * chaulhar: solhar, enlordir, embrutar; trempar * chaumassa : calor umidosa de l'estiu * chaumenir fr. moisir * chaumenit, -ida: fr. moisi, -e * chaunhar: fr. grignoter, croquer * chaupir : atrapar, agantar * chaupre m., charpre m. calpre (arbre) * chavana: tempesta * chavau: caval * chavau dau diable: fr. bousier, lucane ou cerf-volant, faucheux; mante religieuse * chavaujar: cavalgar * cheita: fr. chute?? * cheminada: cheminèia, chaminèia, cheminièra * chen: can, chin, gos * cherbe f., chibre m. (Cruesa) : carbe, cambe * chialar (Cruesa): cridar en ploramicant * chonhar (Cruesa): V. Fonhar * chòrta (Cruesa): veitura, automobil * chucant: fr. boudeur * chucar: chocar * 'cianta: V. Aicianta * cierge: ciri *cima (a la <nowiki>''</nowiki> de) : au bot/cap de * cinglan (singlan?): colòbre vèrd e auriòl * cir(i)èja: ceriesa. V. Cerèisa * cirie(i)r m. ceresièr * cirèisa, cirieisa: cerièra V. Cerèisa * citron: sòrta de cogorda de color rossèla * clabòt (ueu '') : uòu covat e non espelit, que siá estat fecondat o pas, o que l’embrion soiá mòrt * clachar (se) : s'amagar, s'escondre * cladassa: fr. litorne (grive) * clampar, clampanciar: charrar * clampinar: ? * clapar: per dire de borrar vivament emb las mans o ben emb una lata, o amb quauquaren de plat, de plange * clapeta: fr. pipelette * clapeta (far "): charrar * clapetar: fr. claquer (de las dents) * clardat: clartat * clauvar: clavar * cledier: fr. séchoir * cledon: fr. portillon * clessa: fr. clisse * clocauda : fr couvée, troupe de poussins, engeance, famille * clucas : fr. lunettes * clucaron m. grapaud que pòrta los uòus de la fema "a pelharaud" * cluseu: fr. fente? * coa de patla [panlo]: ajaça, agaça * coada, coda (Cruesa): sòrta de lòssa de fusta o metalh amb un long tudèl traucat que se pausava sus la selha per beire o versar l'aiga. ("godet à queue qui sert à puiser de l'eau dans un seau"), cassotte * coar: fr. couver * coatar (se) : metre sa coberta *còbla f. : fr. couplet * coble (un ~ de) fig. : parelh (un ~ de) * coca: patata * còça: soca. V. Còssa * coçar: cercar, espepissar * cocorda f. cogorla * codar: pàisser las vacas dins lo coderc * coeijar (/se) V. Coijar (/se) * coenh : canton * cogasson: se ditz per lo còu darreir la testa, lo copet * cogoiç, cogòu/cagüelh-cagoelh [kagwey] m. cogòt * cogolha, cagolha f. cagaròl * coguol m. fr. cocu; coguola: fr. primevère * coia, coja: fr. courge, citrouille; gorda faita amb una coloquinta * coijar (/se) : (/se) colcar * colar: descendre? o prendre una carrièra * còl(d)re, còure (còrre) : coudrier (notat 'coorre' en un lexic) * colenar (se) : fr. se glisser * colidor: corredor, fr. couloir * colier: colar. fr. collier * coma adv. amb (exprimís l’acompanhament quand òm parla daus umans e sovent de las bèstias de la bòria) * coma: com. (/Com) vai 'cò? : com va? * començada : començament, començança * conchon: fr. bassin? * concir (lat. concidere) : fr. abattre, accabler (la calor) * condencionar (se) fr. se coaguler * coneitre: conéisser * conelha (conuelha) : conolha * conestre: conéisser * congièra: congèsta * conhar: enfonzar, folrar; fig fr. glisser dans * conòrt: auguri, presagi, opinion, esgard * conortar (se) : regaudir, consolar, donar de coratge * conselh (se balhar) : se donar de còr, de determinacion * contrariós: fr. contrariant * convidós: convidaire * còpa : copa (de bòsc) * còp-sec d’abòrd : fr. tout de suite, sur le champ * copilhar: copar en morcelets * copinhar: tustar? * coquerla: cocut feme * corbe, corba adj. : corb, corba * corcha: sièja (fr. vandoise) * coret: corada, coradilha * còrnabudeu(s?) : fr. culbute * cornelha: graula * corniòla : còl, traquea artèria, esofag * còrsonela, còrsenela fr. scorsonère * cortissons: pantalons corts * cosinacuol: renouée (lit. "démangecul" planta) * còssa: soca * cossier, cossei (Naut Lemosin): preocupacion (gascon 'cossidèr') * cotilhons pl. : gonèla * coturas f. pl. : terras cultivadas de blat, de segle, de blat negre * cramilhera fr. crémaillère * crànher : crénher, crénger (tanben emplegats) * craunhar: fr. grignoter, croquer * crema f. crenta * crochar, 'crochar: acrocar * crochet: fr. pissenlit * cronhar: fr. grignoter, croquer * cròs: trauc; fr. tane (de renard etc). Cròs dau cul: anus * crostar: enlordir * crubir, crubrir?? (p.p crubert) : cobrir * crum: fr. brume * crumor (en ") : fr. obscurci par la brume * crussir : manjar?, devorar? * cubertilh: tap d'ola * cubrir: cobrir * cueire v. còure * cuenh: canton, fr. coin (d'un luòc) * cujar + v. inf. : arribar a, reüssir a * cul sus testa: fr. sens dessus dessous * cuol [kju], cuòl ([tior] a Tula) : cul (tanben emplegat) * cussòla: gròs pan de segla * dadet? (Cruesa): nom afectiu donat als mainatges (de 'daret' aret?) * daiciá, daiciant (d'aicí a/en, ent (= ont) : d'aquí a; dinc a, fins fig. (tanben: d'aicí a) * daivoar: desautorizar, renegar, condamnar * dalh: fr. faux * darreir (nontronés e endacòm mai) : darrier * dau: del (tanben emplegat) * dausuns: qualques, certans. 'dausuns còps' : certanas vetz * decha: ferida * degolinar: caire gota a gota * degolinari (far ") : fr. enlever furtivement (en jòcs d'enfants) * degrad, degrat: grad, gra * degreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * degut: deute (tanben emplegat) * deibrir, dreibir: dubrir * deimai: fatigat, geinat, excedit * delesei? delaiçai? De lai ençai? [delesej] : d'ara en avant * deleser: fug-l'òbra, hippy * demia, demiá f, demieg m: mièg, mièja * dempès: V. pès (d'en ") * denada: viure(s); argent; tropèl? * denaut: en naut * desbilhar, des’bilhar (se) : desabilhar * de(s)bolar: s'enfugir * desavenhe: desagradable, desplasent * desboijar: esbosigar * desboirar: desmesclar V. Boirar * desbojar, desbotjar, desvojar? : desbanar, travolhar; recontar, decorar, cardinejar * desbolegar: desbrolhar?? * desborrinar : esborrifar? * desbraulhar: grafia per Desbrolhar?? * desbrundelar: desrotlar (un fial) * deschassidar: levar la chassida (crostas dels nòunats al bòrd de las paupièras e cilhas); dobrir los uèlhs al monde; batejar. * descranilhar: descrocar, desgafar * descrubir: descobrir * desdire: fr. fausser (au sens materiel) * desei (deseir?), deser : desir; fr. désir * desennastar: levar l'asta * desfarda: fr. débris, rebuts * desgaunhar: fr. faire des grimaces; rechigner; fr. vomir ? * desgaunhat, -ada: renfrogné, ronchon * desgoletar: fr. se dérober, disparaître * desgorçar: netejar una broa * desgreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * de(s)guelha: fr. boucan, bombance, ribote * desjaivar, desgeivar? : far sortir del lièch *deslenat: fatigat * deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e) * desnant: d'aicí/d'ara en avant * desnogalhar: dobrir un *nogalh o notz * despetesir: fr. décrasser * despiech (far) : contranhar, desrenjar, saubre mau * despuei [dejpej] [despë], dempuei, : depuis * desraijar: desrasigar, desraiçar * desrei: malaür, desastre, troble, desrota * desrejar: chambiar de direccion, desviar * dessierv: dessert * dessós, dessot?, dessots?, dessotz?: dessota, dejós * destombar: càser (de sa nautor); fig. desconcertar * destrenh: fr. ménage (faire le ") * desvarachar: desbosigar, artigar, desglevar, de(s?)gorsar, fornelar * desversar: fr. renverser * desviardar: fr. décamper * desvirar : ?? * desvirolar: escorjar * desvoar: renegar (qualqu'un) * det. grand det: det gròs?. mermilhon : det pichon. guinhaire: indèx * deu: del (arrondiment de [[Sent Irieis]) * déver: deure (tanben emplegat) * diaures!, diatres! : diantre! * diesena: desena * diesenat: desenat * dietz: dètz * dieumenc [diòmen], dieumenche [diòmenche], dieumergue [diomerge], dieumenge [dioumejne] : dimenge (dimenge o diumenc semblan las formas majoritàrias) * dijuòus: dijòus * dimenir : demenir, diminuar (tanben emplegat) * dinc a: fins a * dindaud: dindon, dinde (Corresa) * dindrinar: tindar  * dispareitre, disparestre : disparéisser * dissa(n)des n. (de */'die 'sambati/) : dissabte (de */'die 'sabat-i/ tanben emplegat [disadde]) * 'do(b...)rassar, 'dobrassar? (>adobassar) v. : petaçar. fr. raccomoder (un tissu) * doas-tres: qualques * doçarèl: fat, doçastre * doler v. : dòler * domaisela: fr. cerf-volant * domdar v. : domesticar * domde : docil * dondar v. Domdar * dòstar: dostar, retirar * dòuça: fr. gousse; mongeta, fr. haricot vert * dòure, doler v. : dòler * dreibida, deiberta, duberta, druberta: pp. dobèrta * d'òrs en avant: d'ara en davant * drollichon: drollet * drubir, drobiir, dreibir, dubrir, druebir, deibrir, ubrir : dobrir * drucar: ?? * dueinan, d'uei un an, endueinan, en d'uei un an: l'an que ven * dumpuèi: dempuèi * durbir: dobrir * durmença: dormança, fr. somnolence * egulhada: fr. aiguillon à boeufs * eidredon: edredon * eigar, aigar, eissegar, asengar v. metre en òrdre, agençar, adobar; ajustar, separar; adesar * eimatin: aqueste matin * einoiar: sofrir; fr. ennuyer (embêter) * einueg: problèma, pena * einuech adv. uèi * einuei, ennuei (esnuei) : sofrença. V. einueg * eiperar, esperar [eipéra] fr. attendre * eirisseu f. jolverd * eisanhe: avar * eisilar: fr. glisser * eisir: aisir??; eissir?? * eissabanit : ?? * eissabencar: eissabrancar, eissabancar?, desbrancar, (e)scabeçar * eissaragar (grafia de verificar): esparpalhar lo fen. V. Eissigar * eissarquiar: esfondrar, desplaçar la tèrra * eissaurar: V. Eissurir * eissaurelhar : assordir * eissebrar: estrifar, entalhar * eissegar : segar, meissonar; fig. destruire * eisserbant: deserbant * eisserbar: sarclar, arrancar las marridas èrbas * eisserbatge: deserbatge * eissicolhar (s') : cridar * eissigar (varianta d'eissegar/eissagar: partejar en parts egalas entre personas) (/s') : esparpalhar * eissiular: siblar, siular * eissolent: insolent * eissorlar: eissordar (dins lo sens d'enervar) * eissublar, eissuflar, eissicliar (sicliar) : siblar, siular (lat. exsibilare) * eissubir : fr. se volatiliser?? * eissufle, estufle, eschurlet, eschuflòl, eschurlòl: siblet, siulet (lemosin classic) * eissurir v. fr. premsar, serrar, tòrcer, faire secar, fr. essorer, épreindre; agotar, fr. tarir; fig. agitar, quichar lo chuc * eitot: tanben * embaisse: biais, afar * embarbolicar: embrolhar?; embarbostir? * embrucida, embrussida: morduda, nhacada; fr. pincée * emper adv. pasmens, totun, pr'aquò (cf. catalan 'emperò') * emplei: emplec * empleiar, empluiar franc. : emplegar * emplenat, empluiat franc. : emplegat * emplir: emplenar * empluiar, empleiar franc. : emplegar * empluiat, emplenat franc. : emplegat * en per avant: aperabans * enançar: avançar, progressar * enautar (/s') : enauçar * enchaiença, enchaison: escasença, pretèxte * enclunhe: enclutge. fr. enclume * encranilhar: encrancar * endalh: andain. Fenar los endalhs: faner les andains * endechar: endecar, mabolhar, abasir, abismar * endechat, -ada: andicapat ; privat d'un o plusors dets de la man * endonc: puèi que; alara, alavètz (en aquel moment) * endueinan [ɛndej'nɔm]: l'an venent * endunle, endutle: budeu emplit de charn de pòrc aprestada. Se conserva emb lo salat (charn de pòrc salada) e que se minja bulhit. fig. V. Entrule * endurar: sofrir * enfetós: pudent * enfeurit,-da: enfebrit (que suefra de las feures) * enfonilh: fr. entonnoir * engalunchar (s'): s'installar o èsser pres dins las brancas d'un aubre * engarçar: trompar meschantament * engaulhar (/s') : se crotter de boue * enginjaire: fr. inventeur * engolar: engolir; fr. gober * engraunhar: engraufinhar, grafinhar * engrunar: fr. écosser, égrainer * engueitar: gaitar, espiar * engingar: engimbrar * engravissa: escaravissa, fr. écrevisse * engulhar: conhar lo fiau dins l’agulha; conhar lo còrs dedins un vestit per s’abilhar * eniurar: fr. enivrer * enjagat,-ada : posicionat d’un meschant biais * enjucar (s') : s'enjocar, se plaçar a la cima de quauquaren d'aut (aubre, eschala, teulada, etc.) * enmatin (l' ~) : matin (lo ~) * enniblat: ennivolat * enniurar: fr. enivrer * enquera, engueras/engueras (d') adv. encara * enquilhar: cargar (un vestit) * enrotar: començar, metre en rota * ensauvar (s'): se sauvar * enser (l'): lo ser * ensorcelar, ensorcierar, ensorcilhar: enfachinar, enfadar (tanben emplegats) * ensubrevut, -uda: que pòrta lo marrit uèlh o sus lo qual l'an getat, embreissat, emmascat, enfada, enfachinat, enfachilhat * entainar: tardar; languir * entau: aital (del latin 'in tale (modo')'); (ai)tant * entanhar: enfangar, enfangassar?, embodigar??/embodijar??. fr. embourber * ente : ont * entòrcha : fr. torche * entraupa: entrava; trapèla, tracanard * entraupar (s') : fr. s'entraver, trébucher * entreprener: entreprendre, entreprene, entrepréner * entrebreschar: ?? * entrule m. òme pauc actiu, mal desgordit * entrusca (tant) que: fins (a tant) que * envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar * enviá: enveja * enviblar: trompar; jugar de meschants torns, ensorcelar * envirolar: entornejar * esbabinhar (s') : finfonhar, ranguilhejar, biscar, ragassar, petonar, fr. grommeler, rouspéter (en faisant des grimaces) * esbadaurelar (s’) : cridar a plen gorjareu, plan fòrt, en alulhar * esbalausir [ejbalu 'vi], esblausir [ejblu' zi] : esbalausir * esbatoelh, esbatoeri(s...): fr. ébat; amusement; joguet * esbaubit: plan estonat * esbelar: se far bèl, lo temps * esblanchurir: blanquejar * esblausir [ejblu' zi], esbalausir [ejbalu 'vi] : esbalausir * esbolhar, desbolhar: traire lo budelam, dobrir las tripas; demolir, destruire, abatre * esborlhar: fr. aveugler * esborissar: esborrifar * esbraceiar: esbracejar * esbramelada: fr. bêlement * esbramelar (s') : fr. s'égosiller * esbresinaer, esbrijonar, esbrisonar: fr. émietter? * esbrodichar, esbrodichonar (minoratiu?) : podar un aubre, fr. épointer * escadassar: cridar per paur (per dire los crits de las jalinas) * escaletar: fr. casser, enlever la coquille, écailler * escanar: fr. éreinter * escarabissa: fr. écrevisse * escassonar: émotter * escassonat, -ada: dividit, trencat * escebrament [eysebrà]: estrifament * escebrar [eysebrà, esibrà], escicar, escirpar: destrifar, partir, escarpir * eschala dau Bon Diu, o dau diable: arquet de sant Martin * eschaletar: escalar. fr. escalader * eschamjar, eschamnar: escambiar * eschamge, eschamnhe: escambi * eschantir: atudar; aucir * eschardilha: fr. écharde * escharnir (s') : grimacejar ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * escharonhar: escorjar, levar la charn de mala manièra, en eissebrar * eschauradís : escaufament * eschaurar: escaufar * eschauton: fr. écheveau * eschavel: fr. rouet * eschilla [eschinla] : esquilla * eschivar v. estalviar, economizar; evitar * escicar (essecar??) : talhar? * esclapir (s') : s’esfondrar, tombar tot d’un còp * esclargir: esclarir, fr. rincer * esclarsiera, esclarciera?, esclarsida: fr. clairière?; esplendor?; esclat de lum. loc. A l'esclarsiera/esclarsida: fr. à la pointe du jour * escorcir: escorçar * escorsiera: corsièra * escrasar: esclafar * escraunar (s') : cridar (coma una graula) * escrupir: escupir * escujar (s') : s'escondre * escunlar, escutlar, escudlar: versar, vojar, mesurar; plaçar, despensar; fr. embarrasser, rendre penaud, interdit. * escura: bòria, bòrda, granja * escuròu: esquiròl * esfarbir, esferbir: desbarbolhar * esfeunir: mettre en colère, exciter, irriter * esfeunit,-da adj. : dins un estat de colera * esfodir, esfòudir, esfaudir?? : espantar? * esfoudir: affoler * esfredir: mettre en colère, exciter, irriter * esfredit,-da adj. : susprés, paurós * esgirdar: asperger éclabousser * esgleisa: glèisa (tanben emplegat) * esgorçar: agotar; desboijar (desbosigar) * esgrinjòla: V. grinjòla * esjarrar: esgarrar. fr. écuisser, fendre en déchirant * esjarrilhar, ajalhar, esjalinar (per terra): (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * esjavinhar(s') V. Esbabinhar (s') * eslampar, eslampiar [eslampià/eslapià], (es)ropiar, eslifrar, colenar v. lisar, fr. glisser; déraper?? * eslampiada: fr. laisser-aller, emportement hors de soi, licence; lampada, fr. lampée (prendre une ~ d'une boisson) * eslauç, eslhauç: fr. éclair * eslhausada: coup d'éclair * eslhausar, eslhauçar: fr. faire des éclairs * eslausiada: coup d'éclair * eslonjar (/s') : (/s')alongar; se jaire/jàser * esmai, desmai: fr. émoi, souci, inquiétude * esmaginar (cf. cat. anc.) [eimaginà]: imaginar * esmaiar/esmajar: inquietar, estonar; decorar, florir, fr. émailler fig.; S’esmajar de quauqu’un o de quauqua ren: migrar, demandar o cherchar de las novelas, s'en preocupar, s'en inquietar * esmalir (s'): enrabiar (s') * esmalit,-da adj. : dins un estat de colera * esmància: menaça * esmanciada: menaça. A esmanciadas : fr. en rampant? * esmanciament: acte d'esmanciar * esmanciar: amenaçar, far de menaças amb un signe de la man * esmaraunar o esmarraunar?? (s' ") : fr. grogner * esmirar: visar (aver coma objectiu, cibla) * esmiraudiat: miraculat?? * esnançar [ejnansà]?? (amb EI- non etimologica) : avançar, progressar * esnharlar: agrandir un vestiment a otrança en tirant dessús * esnuiança: fr. ennui * espanhar v. (u)lhauçar * espandre: espandir * espanir (s') (Cruesa) V. espatarrar (s') * espansilhar: escampilhar * esparrar (s') V. espatarrar (s') * esparson: fr. écouvillon * esperar [esperà] fr. espérer * espetissar: apetitir * espeulhar: espelhar, escorjar (levar la peu per la recuperar) * espinasson: albespina??, aubespin?? * espingar: gambadar, se ditz pejorativament per dançar, remudar, bolegar * esplamir: fr. étaler? * espodansar: espodassar, podar un aubre * espofidar: fr. pouffer?? * espotir [ejputí], espòutir (lat. Pullis: pòu, polvèra) : fr. écraser, réduire en poudre * espistrolhar: fr. éclabousser * esraminar : fr. gronder * esranchat, -ada: garrèl,- a * esranhadís : fr. toile d’araignée * esrantelar: levar las rantelas * esrapar: desrapar * esritjós (grafia per iretjós??) : ?? * essaurelhar: V. Eissaurelhar * estamnar : entamenar? * estancha: estanhòl, pescariá * estelura: estelam? * esterbar (de Trevar??): barrutlar, fr. errer * estiflar: siular * estinhar: v. Estribar * estinhassar : fr. ébouriffer * estolha: estobla, restoble, rastolh * estorbar: dispersar * estorbeu: esparvier (tanben emplegat) * estorcer (/s') : fr. se tordre, se tortillerèstra: lucana petita del granièr * estre: èsser. Estre per +v. inf. : èsser al punt de * estrech : èsser un '' : èsser fòrça magre * estrelhar: donar una rosta, fr. étriller, battre, donner une raclée * estribar : trabalhar, usar, fatigar; fr. unir le fil en le dévidant par le moyen d'une pièce de cuir ou de drap nommée 'estribador' ou 'estinhador'; fr. mener bon train * estrifolhar: estrelhar, batre, donar una bona leiçon * estufladís: siulament larg * estuflar: siular * estujar: escondre, amagar; estojar ? * esversar: fr. renverser * esvetlar [esvenlà], esvedlar (s') V. espatarrar (s') * esviardar: fr. éreinter * esvirolada: ?? * esvirolar: escorjar; fig. despolhar * etiada: fr. jachère nue * eu (Naut lemosin): el (Bas lemosin) V. Aul * exprès (a ' '') : fr. à dessein * fadard [fodar], fadarda/fadassa: fadat, fat, nesci * faiòu n. fau * faler: caler * fame: fam * famgala: fr. fringale * familha: tanben vòl dire 'mainatge, enfant'. "(Ilhs) an doas familhas" * fanha: fanja, fanga (tanben emplegats) * fanir: ?? * farcidura: farçum, farça * farfantela: ?? * Farjòu: Ferreòl * faròt: ?? * farrar: farratjar?? ; ferrar * farròlha f. : ?? * fastjar [fashà/foshà] (latin ''fastidiare'') : empebrinar; fr. fâcher * fat, fada: caluc, uga * fava, fava verda: mongeta, fr. haricot vert * feblesir: feblir * femorier: fr. fumier * fendassa: crebassa * feniera: fr. fénil * fermic, fermitz, furmic: formic, formiga * fermijar: formiguejar (de monde, etc) * fers, fera: sauvatge; fièr, -a * feunial: fr. taie d'oreiller * feure f. sovent en pl. : fèbre. Feure bringau * feurier: febrièr * feuse: falgueira (tanben emplegat) * fiau per linha : de fial en cordura, de fial en agulha (punt per punt, per lo detalh, dins una succession logica) * fiau: fil, fial * fiaulat: bandat, pintat * filh de vessa ! : macarèl * fiolon: botelheta * flaia: fr. pousse d'un végétal * flaina: fagina * flau onomat. : fr. vlan * flaujon : fr. flageolet. * flaunhard : fr. flemmard? * flaüticar [flejticà] : sonar mal la flabuta * fleitau: plafond * flissonar: ondejar? ; fr. frissonner?? * fodinar: fr. fouiller * foirar : aver la foira * foitar(/se) : fotre * foitre (/se) : fotre * folharja: fuelham * folharjós: folhós * fonhassar o fonhar (?) (Cruesa): ploricar * fomarier: fumièr; bordilhas * fomorjar : ?? * fòrt (a ~ de), a fòrç de ?? : a fòrça de, a dich de, a dicha de * fotrasson: janfotre * frachin: cendre o escòrias pichonas, oxid negre de fèr * fradassa: frachiva (landa, terrenh inculte) * frair n. fraire * frau: tèrras abandonadas, èrmas * freg f. : freg m. * fregir: refregir * fremijar: fremir * frijoladís: frejolum, fr. frisson * frijolar: fremir, estrementir * frenir (de "fenir" ?) : gastar, usar * fresche : fresc (tanben emplegat) * freschum: fr. fraîchin * frestinar: furgar, fosilhar, cercar, tafurar, nistejar * fretissa: V. Lissa; pan negre fretat d'alh * fricaud, -a, fricós, -a: fr. ragoutant, friand, appétissant * frijol, frijolada: frejolum, fresiment, fr. frisson * frijolar: fremir * frijoladís, frijolament (frisolament? ?), frejolament? (fresolament??): fr. frissonnement * frimor: frejolum, fresiment, fr. frisson * fringa-marçau (far la ") : ribòta, festa * flissar: ondejar? ; fr. frissonner?? * frissar: ondejar? ; fremir, fr. frissonner * friular : fiular en frire ?? * frotjar o frojar? frochar? (se ven de 'fruchar') v. créisser (arbres, plantas), butar, grandir, se fortificar, aprofiechar; fruchar, frutejar * fruncir (las ussas) * fuelher : caler, faler * fumari (Cruesa): fumièr * funtar: defuntar, morir * furgalhar: fr. fouiner, fouiller * gabolhan: fr. églantier * gafada: mossegada, estrifada, esquinç(ada); regomàs, monha; bajocada; malbiais * gafon: fr. gond * galatja, jalatja [ga'lazo] : fr. ajonc d’Europe * galeton: pastisson * galhauda f. rana (de 'gaulha') * galòpa:?? * gamar: raubar finament * gamiraud: fr. garnement * gana: ga, gas, gau. fr. gué (tanben emplegats) * ganh: gasanh * ganha: truèja * ganhon, gaunhon, nhon, go(i?)nhon n. pòrc * gansolhar v. fr. éclabousser * gargolh, garguilh: fr. rale, gargouillement borborygme, grouillement, passage ou production des gaz dans les intestins; enrouement, barguignage; médisance, murmure, babil. * garlècha: fr. gardon * garlopa: fr. varlope * garri: rat pichòt (terme afectiu) * garrissada: bòsc de garrics * gasinar: furetar * gaste, -a: fatigat, -ada, las, -ssa, abracat, -ada (de gaste: de fatiga) * gata: pòcha * gatge m. salari; mòble; instrument; recipient, esplecha, ostilh, ustensilha (sovent vaissèla o panièr); causa. Gatge pissier: gresala de pissar. En occitan medieval ''gatge'' = fr. attirail * gatieira: davantal, faudal * gaton: pochon (pòcha pichona) * gauça: gòrça ?? * gaug : fr. pissenlit * gaulha f. fanga * gaulhada : f. fanga * gaulhar, gaulhier, gaulhasson: gassòt * gaunha: gauta * gaunhas f. pl. : fr. gâle; écrouelles, cicatrices des écrouelles * gemar: gemir * gença: balaja, engranièra, escoba (tanben emplegat) * gençar: balajar * genebeurnier: genebrièr * genha: caprici * gente, -a adj. graciós, -sa * gentiament adv. : doçament, amb gràcia * genuelh: genolh * getacion: (fach de getar un) marrit sòrt * g-i, gui, li: i * giau (<geu) : gibre * giba: volam, fr. serpe à long manche *gibla: ??. Plòure a giblas: plòure a semaladas * giblar: plòure a semaladas de faiçon quasi orizontala * gibon: volam per esclairir (fr. élaguer) los aubres * gigonha: irresolucion, dificultat futila que arrèsta la decision d'un afaire * gigonhar, cigonhar, jaguinhar? : trabalhar inutilament, traire mal a faire un obratge mecanic per fauta de bon otilh; cracar, far de bruch, coma lo de quicòm mal jontat; agir lentament, lambinar, lamternar, trabalhar quaucòm amb mejans insufisents per i reüssir; (Cruesa): fr. gigoter * gileta: vesta * gingar: fr. giguer, saltar, gambadar, fr. folâtrer * gipa-japa (far) : tressautar, tressalhir * giraudela: giròla (mena de camparòl) * girrinar: bruch del sautarelh * giton: fr. rejeton ? (d'arbre) * gitre: fr. gîte * giure: gibre * glaç: glaçon * glara: clara d'uòu (tanben emplegat) * gleisa [eλeizo]/[e(l)ieiso] * gloriosetat: vanitat * gòfe (gònfle) : fr. bouffi * goiasson: enfanton * goiat, -a: gojat, -ata * goion: fr. goujon * golar: engolir, englotir * goneu: abit, vestit d'infant * gòrça: brossalha, ramalha, ramada, rodicha onte i a de las rumecs, daus boissons daus petiòts aubres entremesclats; broa de clausura, fr. fourré * gorgeira: fr. gosier * gorgetar: vomir; avoir des haut-le-coeur; fr. gaver (un animal) * gòrja f. boca * gòrja roja: fr. rosé des prés * gorjar: fr. gaver (un animal) * gorjarèu, gorgarèu: fr. gosier, conduit de l'arrière-bouche à l'oesophage. * gorret: fr. goret * gorrin, gòrra: pòrc/truèia; pòrc marin * gorrinar, gorreinar: fr. chatouiller; gratar, fretar * gosonar: fr. remuer (un bâton) dans un trou * ‘grafuelh (agrafuelh) : fr. houx * (non) gran [gro] adv. : ne ... : pas brica ... N'es gran/Non gran: fr. certes pas * granda: mameta * grandmair, grandpair, grandamair: grandmaire * granissar: far de granissa. fr. grêler * granolha: rana, granhòta * grapar: fr. gripper (attraper, saisir) * grapiar: escalar. fr. escalader * gratussar: fr. gratter en surface (la poule) * grautons: gratabons, graissons * gresa: ?? * greu: grelh, grilh (tanben emplegats) * grial: fr. vaisseau en bois rond en forme de jatte * griala: fr. terrine * grinha (cercar ~) : cercar brega: cerchar de se brejar, en paraula o emb los punhs) * gri(n)jòla: v. Grisòla * griselard : grisós, grisastre * grisòla [gri(n)jòlo] : fr. lézard des murailles * grison: granit (pèira) * gro: groa ?? * groada, gruada: nidada (de poletons...) * grolaud: ?? * gromar: fr. croupir; cuire (trop) longtemps; s’attarder * groüm: fr. groin; pòrc * grun : grain; fr. chenil, niche * grumilha, grumulha: lagrema * grusilhon: grun pichòt * guelha: pelha * guena: monina * guèrlhe, guèrlha, guèrle, guèrlia adj. : fr. louche * guerlon : fr. gobelet en ferblanc et à une anse qui sert de mesure pour le lait * gui, g-i: i * guicho?: fr. chat-perché * guichon: fenestron * guidauba: fr. viorne * guilanèus m. pl. : fr. quête des oeufs (En Naut Carcin, per l'Avent los jovents e los mainatges anavan quistar de farina e d'uòus. Segon Xavièr Vidal, aqueles cants se dison ''guilhònas'', e, dins d'unes vilatges que i a, se cantavan pel Cap d'an. Per Cap d'an se crida Al gui, l'an nuòu (''gui'' es un francisme per vesc). * guilhaneu (per '') : estrenas? (de començament d'an). V guilanèus * guinde (Peiregòrd, Bas Lemosin) : piòt, dinda, dindon * guindre: fr. dévidoir * guisauba: vidauba ?? * 'guissable, aguissable : asirable, fr. haïssable * gusseu: fr. bobine, pelote * guita: fr. cane (femelle du canard) * i. V. Ilhs * idolar: udolar, cridar fòrt, fr. hurler * i-eu: V. Eu * ifofonar : cridar per sostenir la nòvia * ilhs: els * imatjar, esmajar?? [ejmajà] (cat. anc. esmaginar) : imaginar * inhon: onhon, ceba * intucat : intocat, endecat?? * io: ièu * iò: o (article neutre) * ja! ja! (jatz? de Jaire?) : per far arrestar los buòus * jaçar, jagassar (liagassar), jacassar, jacinar, (s’)esjacinar (tanben: cridar coma una ajaça), bargassar: charrar * jaciaud: jaç, fr. tanière * jadilha: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses, fait d'une pièce de bois * jadilhada: grand quantitat * jai: gag, gai (auseu) * jaiç: jaç. fr. gîte * jal (bas-lemosin) : gal * jalussada: còp de gel (meteorologia) * jalussier: qui apporte nombreuses gelées blanches * jangaunhas n. maissèlas * jangladís: crits de granda dolor * janglar : cridar, lo pòrc o can quand qualqu'un li trepeja la coa; fr. grignoler * janzi : '' Quante ma granda-mair vesiá quauqu’un cassar de las nosilhas emb las dents, disiá que quò « li donava lo janzi ». Quò li fasiá l’efiech d’una seja que vos sisla dins las aurelhas, que vòstras dents semblen prestas de vos tombar de las gengivas.'' * janton: paisan * januelh: V. Genuelh * jardòla (en '') : ?? * jarpalha: disputa * jarra f. : garra (d'animal), cuèissa; fr. quartiers (de viande); lobes de noix * jasbre, jasbra : ? ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * jase?, jars? (Cruesa): auc (auca mascle) * jaser, jaire v. : jàser, jaire * jaspir: prendre, atrapar quicòm de sas mans * jaspissons, jarpissons? (Cruesa): fr. grande bardanne; autoadesiu, adesiu * jau (naut-lemosin) : gal * jau d'Índia: dindon * jaufada: grapada, grafada, fr. jointée (de mains) * jausemt, jauvent, -a adj. faste; benfasent, -a, qu'a bonastre * jauvir: gausir * Joan-femna: fr. garçon manqué * joine: jove * jònc: jonc * jorn falit (a '') : a solelh colc * jòune, -a, joune, -a adj. jove, -a * juca: granièr pel fen * junja f. vedèla (vedèla i designa lo vedèl feme que ven grand) * jurc’a, jusca, jurcinc’a, jurcanta, juscanta: adv. duscas * justar o ajustar: mólzer * jutar: far de jus?? * labencha: granda peira plata * lac m. mara, cròs d’aiga durmenta * ladre, -a: marrit, -ida * lai: i * lai-bas, la-bas: aval * lai-sus, la-sus: ailamont * larjoït : ?? * laschar: fr. lacher * la-sus: ailamont * lata: fr. perche * latz (Cruesa): fr. giron * lau (en ") : en bas * lausissa: teit de lausas * lebretar: bruslar d’enveja * lechadier: fr. friand * lechatariá n. lecariá * legièr (de '') : ?? * len, lena adj. : ?? * lendoman: endeman * lerpar: lecar * lerpeiós: vescós, limparós * lesina: avarícia, retenguda * levada: regòla d'un prat * lèva-nas: fr. effronté * li: i * liga [lia] : fr. fanon * liar: ligar ([lià] es la prononciacion generala en occitan) * liauna: fr. lierre * licossiana/liquossiana : pocion, licor?? * liedra: fr. lièrre * liera: fr. lièrre * limaç: limac, caragaula * limaçon: lo haiolet, la malimòrna * limanda: fr. planche, rayon, étagère * limerò: fr. manigance, intrigue * liquossiana/licossiana : pocion, liquor?? * lira: fr. mulot * lissa, lissada, 'lhissa (alhissa) f. alh salvatge * loba: gròssa pèira o ròc isolat dins un prat, que non se pòt traire * loenh: luènh * loina [lwejno] : fr. engourdissement; descoratjament per tota mena de trabalh * loira: puta * lojandier, lotjandier: fr. locataire * lor inv. ex. 'las lors' * lovanja: lausança * luec: luòc (tanben utilizat). Dau luec que: dau temps que * lugarn [ligò] : l'estela del matin * luminier: fr. luminaire * lunon: estela * luquet: fr. loquet * luquetar : fr. scintiller * lura f. : animal o can gròs, bon a pas ren; òme polit que sembla bon mas non l'es, fug-l'òbra, peresós, coard; fig. pl. decas, enganhs, contes * lusert, luserta/lisèta (Cruesa): lausèrt * macha adj. : ?? * mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * magilhon (mangilhon?, mensilhon? del latin 'mensa' taula?): còfre de la sala de manjar que servís per s'assetar * mai: emai * maid, mag, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin * maiada: fr. bouquet (de fleurs); fr. aubades du premier mai sous les fenêtres des jeunes filles à marier * maiar: florir; agrementar * malhonar: ligar, estachar * mainatgier: estauviaire * mainatjar: economizar, estauviar * mainin: mameta * mairgranda: grandmaire *mairina: ostal de la comuna; fr. mairie * mair-reir: mairgranda * maisei: ?? * maison: ostal. Dins maison: a casa. èsser pas darrier maison: èsser luènh * maitot: tanben * malangorir: trefosir? * malàudia: malautiá * maleira: (fach de getar un) marrit sòrt * maleviar: ?? * malinar (se) v. fr. se culotter * malinas f. pl. pantalons * malurnança n. f. : èsser en situacion de grands malaürs * malvenguda, mauvenguda: accident * manciar: batre a punhadas, se batre; menaçar * manca adv. : levat, exceptat * mance, màncie m., mança f. : esquèrra. A man mança: a man esquèrra * mance, màncie adj., mança f. adj. : maladrech * mandin: matin (tanben utilizat) * mandinier, -iera: mendicant * mangle, manglhe (mànlie): margue * manhar: tocar * maniar: jugar un meschant torn * maniganç n. bandit, coquin, paubre malautruc; hippy * marendar: far lo marende * marende n.: collacion de quatre oras; disnar (repais de l2h al nòrd e a l'est, e de 16h a l'oest) * marendon: petit repais; collacion de quatre oras; sopar * màrfie (aver lo ") : avoir l'onglée ? * marga: fr. chatte (minou); sobrenom de l'ajaça * margaud: fr. matou * margolin: gaton * marmusar: murmurar * marmona: ?? * marn f. : branca gròsssa, principala, d'un aubre, fr. branche charpentière * marolhaire: nom donat als estamaires e refachaires ambulants * marranha : desacòrd * marronar: V. romegar * mas, mas qu'un [maskan] : solament, levat; mai, pas jamai (ex: Ne’n fagueren ‘na saussa la pus rara / Qu’aguessam mas minjat / En tota nòstra vita) * mas si es [ma:shiej] : mas òc! , mas n'es [ma:nej] : mas non! * mascarat m. : fr. mascara * massadís : regropament * 'massar: V. Amassar * massaròta: fr. bosse? * mast, mag, maid: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * matrassar: tuer?? * mau. Grand mau: fr. haut mal, épilepsie. Ne'n poder pas mau: poder viure sens se’n far, sens i pensar, sens se preocupar de ren. Ne'n poder pas ben mau: li èsser completament egal * mauchancier: malastrós, malastruc * maudisença : dire de chausas faussas sus quauqu’un, ne’n parlar malonestament * maujauvent adj. nefaste, que pòrta malastre * mauplasent: fr. déplaisant * maussa f. majofa, fraga * me (ex: per me) pron. ieu * medre: meissonar * meduesa liuesa, medalierza : fr. moissonneuse-lieuse * megue, mèrgue, lach megi: fr. petit lait * meissaber, menssaber?, maussaber? : fr. méconnaître * meissonja, meissunja, messunja: messòrga, messònja * meitot: tanben * mejauvent V. Maujauvent * memet: mamet, mameta * meneit, -a, menet, -a: fals(a) devòt(a), devòt(a) supersticiós e minuciós * menesplier: nesplier (tanben emplegat) * menina (Cruesa): grand-maire * mercier: gròs grapaud ventrut. sin. sabatier * mèrende V. Marendar * mèrende V. Marende * merendon V. Marendon * merfondre (se) * merlata: merle femèla * merlaton: merle mainatge * mermilhon: det pichon; sexe masculin * meschaent [meytsen/meychen] [mey(t)san]: marrit, dolent * meseis: mesme, meteis, meteus * mesme: meteis, meteus * mestiu: remedi * mestiva: meisson * mestivar v. meissonar * mestivurza-baturza : fr. moissonneuse-batteuse * mestura: fr. méteil (mescla de farina de blat e d'una pichona part d'òrdi o segal) * mia-tastons (a ") : a palpas * mianadís : ?? * miaulan: milan, mialan, mielon, fr. milan * miaunar: miaular * micha: pan de forment * mielhs adv. melhor * migrar: s'enrabiar; s'inquietar. Migrar pas (de quicòm) : pas aver enveja (de quicòm) * migrar (se) : se desolar, se plànger en se-mesme, se far repròche * mijon : migon ("las moschas se permenen sus la taula d'un mijon a l'autre") * mina: fr. chatte (minou) * minaud: minòt, mainatge ("Creurias qu'eu (= lo chastenh) fai de la lumiera talament eu a de minauds") * minhard: manhac, gentil; polit * minjadoira: fr. garde-manger * minin f.: menina * minon: cat?? * miràudia: miracle * miroelh, -a : brilhant, -a * mistra: asnessa, borrica, sauma * mochaespija: idea favorida * mochanàs: mocador * modelon: molon, fr. monceau, tas * moens (nontronés) : mens * moira f. : ?? * molada: molhièra, terrenh umid * montador: ascensor * morisca: masca, careta * moscla : fr. moule * móstie, móstia adj. : mosti, móstia * mòure, mòudre : molinar * museu, morral, morrilhon : fr. muselière * musir: fr. moisir * nhaca: dent? * nainai: brèç * naistre: nàisser * nastre ['na:tre] opiniastre, testut * nauça : ?? * nauva: fr. ruisseau? * naveu: nap * negra: nèira, piusa * neiar (lat negare) : negar fr. nier * neinar: V. ninar fr. * neir, neira: negre, negra * nejar (lat necare) : negar fr. noyer * n'es!, n-es! : que non! * nespla: fr. nèfle * neteiar, netiar, neitiar: netejar * névia, nèvia ? : nèu * nhòrla, viòrla: istòria comica, galejada un pauc cruda, de còps en vèrs o pròsa * nibla f., nible m./f. : nivol gròs cargat de pluèja (nivol f. s'i ditz tanben) * niela: ?? * ninadoira [ninadoeira] : breç * ninar : breçar, fr. se balancer; dandiner * niure: sadol, -a (qu’a tròp begut; qu’a lo ventre ben plen, qu’a plan o tròp minjat) * nivol f. * nivós: nivolós * noblalhon : petit nòble * nojalh: nogalh; ametla * nonmàs: solament * nosilha f. avelana * nuble m. : nivol * nuèch, nuèit ? [nè(t)] [né] [nè] [nüè] [nüé] [në] * nuirir (?), nurir: noirir * ò, iò, zo: o (article neutre) * ò! ò! : anèm! (per far avançar los buòus) * obludar: oblidar * oblueda: oblit? * obrant (jorn ") : jorn trabalhat * òc-ben [a bej], òc-plan [o plo]/[a-pla] : òc, reforçat * o-ben-tòst [obeto] (òc-ben-tot?) * olhar : emplenar, comblar, ben unflar * ona/onòr? (estar en l') : non pas bolegar * onglon: ongla del pè del pòrc * onte: ont * òps (per '') : per necessitat? (oc. lem. anc. aver òps de: fr. avoir besoin de; aver òps a : fr. faire besoin, être utile à. ''Las òbras qui aurien òps al molí'' : fr. les bois d’œuvre qui feraient besoin au moulin). cat. anc. ops, it. uopo, cast. anc. uebo * orbalutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l') * òrge: òrdi (tanben emplegat) * orlutz: orizont. V. Orbalutz * ortolalha: fr. légumes * ortruja: ortiga * òs: nogalh d'un fruch * òssas f. pl. : fr. ossements * ostièra m./f. : fr. casanier * ostieira m. : pauc-val, libertin * ovelha, oelha (Cruesa): oelha * paela: padèla * pagun, paguna, p'un, pen: cap (pas un(a)) * paier (Sent Iries la Montanha) : morceau de pain, de crêpe, etc., que l'on donne au chien pour le « payer » de sa peine quand il a ramené un animal écarté; herbe, fourrage, etc., que l'on donne à la vache pour qu'elle se laisse traire (del latin Panarius) * pairolhièr: estamaire o refachaire (ambulant) * palenc: palissada; fr. palis (facha d'estacas de castanhièr) * palhissa : clujada (fr. toit de chaume) * palisson, palhasson: panièr redond per metre lo pan a levar abans la coccion * palhassona: casal, fr. chaumière * pam (de l’autre ~) expr. : de l’autre costat, de l’autre biais * panolha: fr. panouille, épi de maïs * panturlar (se ) : trular, se promener sans but précis. * papulon m. pibol * paradèla: grande oseille * parchar: ?? * parcir: esparnhar : fr. épargner. Se parcir de: s'estar de, s'empachar de. Lo Parciriam est le surnom qu'on donne à l'enfant non désiré, dont on se serait bien passé. * parelh: fr. paire; couple * parròfia, paròfia : parròquia * parpalh [porpar], [parpai/perpai] : peitrina; corsatge; sen (partida del còs del bas del còl fins al ventre), fr. pourpoint * parquenada: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse * parsilh, persilh, peiressilh m. : jolvèrd * part-qu'a-part: fr. de part en part * pasmens: totun * passador: fr. défilé, endroit où passe une route entre une falaise et un cours d’eau (du latin médiéval passus (pas, passage, chemin, défilé) * passat deman: deman passat * passerau: fr. moineau * patolhier: gassòt (region d'Ussel) *pau: baston * paucha: sirventa * paun: paon, pavon * paupanhar, paupinhar : paupar? * pautut (Cruesa): grapal * pavan: pavon, paon * peciar: petaçar * pedoira [pedwejro] : veissiga * peirejadís o peirissadís: tàpia, fr. pisé * peis, pest? ([pejst]>[pejs]??) : la pesta * pejar: pegar * pejar?? , 'pejar ?? : apuejar, apiejar * pelh m. pesolh * pelhaire: fr. déguenillé; pelharòt, pelharotaire * pelharaud/pelharòu (metatèsi: peralhòu) m. pelharòt, pelharotaire (tanben s'i emplega pelhaire o pelharet?); creatura fantastica (portar a peralhòu/au pelharaud: portar (un enfant) sus l'eschina, los braces entorn del còl e las gambas altorn de la talha del portaire) * pelhaud : persona paubre, vestida de guenilhas, maladiva * pelissa : femna publica * pelisson: fr. paillasse ?? * peluca: ussa?; parpèla? * pelucar: pampaluguejar * peluja: ?? * pen, pena V. P'un * pena, penau m. : ginesta * penau: fr. lande de genêts et donc par extension une terre pauvre où pousse naturellement cette plante * pendaulha: fr. balançoire * pendaulhar: fr. pendiller * pendolhar: pendre, penjar * penlan: fr. voyou * pensivós,-osa adj. : pensatiu,-iva, pensativós,-osa * peput f. : puput * per m. : pereir, aubre que mena las peras, los perons. * perinqueta: baudufa * permenar (se) v. passejar (non es pas un francisme) * peròt, -òta (Marcha lemosina, Charanta occitana, nòrd de la Nauta Vinhana): piòt, dindon * perpai (perpalh) : V. Parpalh * per tot aquò: malgrat acò * pès (d'en "), dempès : drech * pès (aus quatre ~) : en córrer plan regde * peschier: lavador (se ditz tanben) * peschièra : endrech aigadós ont i a daus peissons per la consomacion ; se ditz per lo vivier, la serva * peseu m. pese; mongeta * pestelar (se) : (se) batre * pestelariá : causa pauc importanta, babiòla * pesteu: batedor, de bugadeira * pestrir: pastar, fr. pétrir * peta-raba: bleta-raba; fr. pétoire * petairòla: escopeta, fusilh * petaron n. ciclomotor * petinar [pitinà] : apetitir * petiòt: petit, pichòt * petonar: s'enervar, repotegar * petrilhar: petilhar * peu f.: pel; femna publica * pia: còrna, bana * pialar: pelar * piardon: fr. serfouette * piau: pèl * piaular: siular * picassat, picat: V. Pigat * picatau, picatal, pichatal, pichatau: picòt (auseu) * pièg [pjej], piei: pièg * piela, peila, padela, padena n. padena, padela * pietat (a") : de genolhs? * pieuna : ?? * pifrar: chimar * pigassa : fr. moucheture * pigassajar, pijassar: picassar, pigalhar (fr. tacheter; bigarrer; chatoyer) * pigat, picassat, pigassajat, pijassat, picassonat : fr. tacheté, esp. de negre (qui a des tâches de rousseur) * pigonhar (/se): picar còntra qualqu'un, se quichar * pigòt : fr. pie (color) * piguet : fr. chardonnet * pija adj. : bigarrat * pija n. : taca sus la pel * pijassada : fr. moucheture * pijassar: V. Pigassajar * pilaud: aucat, mascle de l’aucha * pilhonar : fr. cligner des yeux * pimpaunhar: fr. peloter, tâter * pinambor: fr. topinambor * pinar, pinard??, pinalh?? : òme ric * pinara: vin * pinarar: chimar de tròp * pinat, - ada: plen, emplit, tot cobèrt * pincar: plantar * pincat,-da part. pass. : dreçat (-da), levat (-a), en l’aer. Estar pincat: estar drech a esperar * pindolhar o pingolhar: pendre * pingraula: espingada * pringralhar: ?? * pinhie(i)r: pin (arbre) * pipeiaire: aucelaire * pirca: pista * pissa-rata [pisa rato/piso ròto] : rata penada * piunar: pinçar * piuse m. : piusa f. * plafond, plafons ? * plaidiar: plaidejar * plais: broa * planchon n. taula, seccion, departament (d'un comerç) * planben: encara, tanben * planger: plànger, plànher * plangier: planièr (tanben emplegat), plan, plat * planher: plànger, plànher * plantar (/se) : arrestar (/s') * platussar: charrar * plegut: p.p. de pleure/plòure * ploia: pluèja * ploiós: plujós * plòure a giblas, plòure a raissas plòure a vojadas, plòure a plenas selhas, plòure coma qui la vòja (bòtja?) : plòure a semaladas * plueviós, -osa adj. pluejós, -osa * plòia/plueia: pluèja * pluiau: Occident, colcant, vent de pluèja * plujada: fr. averse * plumadís (de frucha) : pèl, pelalha * plunhar: plenhar, emplenar. fr. remplir; fr. serrer (l'un contre l'autre) * plusiors franc. : plusors * pofar (se) : fr. se piquer, se dépiter * polhar: reprimandar * polon f. asnessa, borrica, sauma * pols f. pl. : milhàs; milhassina, farinetas (fr. bouillie de mais) * pom: poma; pomièr * pom/poma de tèrra: patata (tanben emplegat) * poma ar tèrra: patata (tanben emplegat) * pomairòu: luòc plantat de pomièrs * poma-pòrc: patata (tanben emplegat) * pomeitèrra: patata (tanben emplegat) * pompira f. patata * ponar (se): acatar (s') (tanben emplegat) * poner, póner: pondre * ponhada: fr. poignée * popin: popada?? * pòrc de mar n. pòrc marin * pòrcs singliers: pòrc singlar * portament: biais d'anar?? * portar pena: migrar, se far dau meschant sang * pòrta-tetons: sostens * pos f. pl. V. Pols * poschar?, possar (>polsar) : tossir * pòst f. : fr. planche * potareu: camparòl (cèps en particular) * pòus f. pl. : fr. bouillie de maïs. gasc. cruishada * poussiera, pouvera: pols, polvera * pradelar (se) v. se passejar en perdent son temps * premier: primièr * préner, prener ['prenei] ['prene:] : prene, préner. Préner lo chamin per poncha: anar tot drech, d’un biais decidit. Préner las vias: s’enrotar, se botar en rota * pres: prèp ("Pres lo mur") * pretz (per <nowiki>''</nowiki> que) : a mesura que, a proporcion que * progiet: projècte * propchen fr. : propchan, propdan; venidor, que ven * prosseja, pressuja: persega * priun, -a, prund, -a: pregond, -a, prigon, -a, prefond, -a, fons, -a * puat: otís, qual?? * pudentor: pudor, pudessina * pudin: fr. bourdaine ou bois puant, qui dégage une odeur forte sous son écorce * pudinhard V. Chat-pitoir * puèg [pei], puég, peug, puig, pug: puèg * puescher, puesser : poder (tanben emplegat) * p'un, p'una, p'unpiau: cap (pas un(a)) * punhar: fr. répugner à faire quelque chose, tarder * purar: plorar * purir, puresir: poirir (tanben emplegat) * purnai(s?), putnais, pudnais: catpudre, (gat-)pudís * quante (Alt lemosin) : quand (Bas lemosin) * quauquarren/quauqua ren adv. quicòm. quauqua ren mai: quicòm mai * quauqu'un: qualque * queraque, queriaque (creiaque) (de 'creiriatz que'?) adv. sens dobte * qu'es que qu'es? : qu'es acò? * quincalhar: fr. carcailler (la caille) * quincaròla: partida mai nauta d'un aubre. fr. faîte * quintar (/se) : fr. pencher * quò: aquò, çò; quò es [kej], [kwej]: (aquò) es; quò pleu/plòu: plòu * raba: fr. rave * rabiaud: mena de rabe?? ("Totas doas venina d'eisserbar las racinas e 'las portavan chascuna un panier de rabiauds, aurelhas de lebre, erba dau lach per los lapins) * rabator : fr. rabat * rabilha: fr. fâne * rabin: fr. champ de navets * rabusar: repapiar * raca: misèria * rachar (se) : anar, se rendre a * racina: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * racroquilhar : fr. recroqueviller * rafe m. rave (fr. radis ou raifort) * raiar: brilhar * raiç: pastenaga, carròta (tanben emplegat). raiç blancha : panais * raissas (plòure a '') : plòure a semaladas * raleta: fr. faîte de la maison * raletar (se): s'engulhar * ramada f. fr. averse * ramalhaud: fr. têtard * rana: fr. crécelle; fr. courtilière (Nauta Vinhana e Cruesa) * ranar: renar, marronar, se plànger en parlar entre sas dents * randa (a ") [ronda] : a rand de, prèp de * ranhós: ernhós? * rantela, rantiala: fr. toile d’araignée * rantela dau ventre: diafragme * rapieta: fr. lézard gris * ras (èsser bon '') : tot prèp * rasís adv. : tot prèp de * raucenós: ?? * raucha: ratja?? * rauche: rauc * rauchós: enraucat * rauja: ràbia * raunament: renament??, fr. grognement??, bougonnement?? * ravalha (Cruesa): fr. rave * rebombar: fr.rebondir * rebondre : rescondre, amagar; fr. rebondir; apondre * rebusar: repapiar * rechanar, rechinar: arroganhar * rechinat adj. : en colèra * reclana V. Areclana * recorson : ?? * recroquilhar (se ") : fr. se recroqueviller *refaufinhar (se ') : se galar, se regalar; fr. se régaler * reganhar: fr. rechigner, montrer les dents, grommeler * regolar: vomir, regantar * regolhonar: fr. faire des rejets * rei daus auseus, reibelet, reibenet, rebeineu, reibelet (HM), reibetau (23), traucaplais (24), l'uelh de buòu (87S), lo pitit buòu : fr. troglodyte * reir-còr (a ") : a racacòr * reir-grandpair, reina-grandamair : reire-grandpaire * rejauvir (/se) : (/se) regaudir * rejauvit,-da, adj. : plan content, plan aürós, que mostra sa jòia * rejonar, rejonhar?? : ?? * relh: fr. fourgon d'un four * relhar v. grimpar * remudar : remenar * renconhar (se "): fr. se cogner * rencurar, rancurar: regretar, èsser enfelonit d'una pèrda; se plànher, esp. de la dolor. "rencura lo ventre" : li fa mal lo ventre * renmàs: solament * rentrar: tornar, tornar entrar * repastar: repàisser * reprosimar [reprozimà], reprueismar ? : fr. rapprocher * recoquilhonar : fr. recroqueviller? * resmas: pas que * respóner, responer: respondre *resvelhar, revelhar?: desvelhar * retrum: bedoceta, fr. poubelle * ribiera: riba; per ext. fr. marécage * ricancoina f. : un refranh, una chançoneta (pejoratiu) * ridòrta: corona de pan * rifanfara, refanfara ? : refranh * rigalhon: fr. ruisseau * rigolar: vomir * ringueta: baudufa (Sarlat, Peiregòrd lengadocian) * ripar: fr. glisser * risolar: sorire? * rison m. : rire, riseta * rit: guit (fr. canard) * riu [ri], [riew] bas lem. : fr. ruisseau * riufe adj. : rufe, fr. rude au toucher?? ("'na chamisa pròpa de cherbe riufa") * robiera: molhièra, terrenh umid * ròcha: ròc * ròcmòrt: fr. marne * rodelar : redolar * rodelon: rotlada * rodilha: bar(r)iòta, boreta, carriòl(a) * roge, roja: de pèl rog * roia, roja f. : papach-rog * ròla: glaça (element natural) * romar: romegar * romeu: romec (lo romeu de la mòrt) * romde, romdre, ròmdre f. : fr. ronce. V. rumec * rondelhon: fr. grognement, ronchonnement * rondinada: ronde n. ? * ronhament: fr. grognement?? * ronhar, ronjar?, rosjar: rosigar * roquilha: fiòla * ros, -ssa, rosseu, rossela: blond, -a * rosin: candela * rosjar: rosigar * ròure? : rove, rore * rufar : fr. gercer * rufe adj. : dur fig. * rumec, romec, romen ?, romde, romdre, ròmdre, romze, rumze n. f. : fr. ronce * rundir (lat. Grundire) : sens diferent de Brundir * sabat : fr. vacarme * sabatier: gròs grapaud ventrut. sin. mercier * sablon: sabon * sabor (de bona ~) loc. : de bona gràcia * saborau: codena del lard * sabranada: fr. ragoût aux haricots * sabrondar (<subre+abondar) : desbordar (un liquid?, una ribièra) * sadolaud: alcolic * saïn [sei]: sagim, lard * saion: vestit. fr. habit * sancier: san, sanitós * sangí! : sacredieu! (eufemisme per 'sang de Dieu') * sangolhar (Cruesa): se divertir amb aiga dins un recipient o un gassòt * sapcher: saber * saquetar: batre * sarcel, sarceu: fr. sarcloir * sargata: lausèrt * sargòlha: ?? * saubre: saber * saüc [suéy(k)], [swéy], [se-ü], [sèy], [sòy(k)], saücau [suecau/siejcà/shuejcà]: sambuc, saüc * saude: saule, sause * saular, saumar (metatèsis de Salvar) : ?? * sautareu: sautarèl * sauticar: fr. sautiller * se: fr. soi (ex: chas se) * se: el/ela; eles/elas ('quò es se' : es el/ela) * sebelir: sepultar * sechiera: sequièra; endrech sec * secodre v. : secotre v. * secoduda : branlada * sedon: fr. lacet; trapa, trapèla * seguela: seguida * sela: cadièra, seti * selh : selha, ferrat * selhe, selh (Cruesa): segle (cereal) * semenalha: semença (tanben emplegat) * sement f. : gra, grana. de tots " : de totas menas * semnar v. semenar * sensena: fiau, sens (d’una istòria, d’un eveniment, logica) * senzilha: mesenga * ser [sey]: ser (coma préner [preney], valer [valey] etc). de ser: aqueste ser. en ser: lo ser * serenada: ?? * sernada (serenada?): serada * serrar, sarrar: rengar; gelar fòrt * sèrva f. estanh petit; reserva d’aiga per l’irrigacion dels camps * seschiera: airal de seschas (fr. roseau des étangs) * si: (ai)tant, talament * sibar : absorbir fig. * sicliar: V. eissublar, eissiular * sicliar: assetar (tanben emplegat) * sinar: sentir amb lo nas * sindraina: ?? * singlarda: singlar femèla * sislar: giscar, guiscar * si us platz [siwpla]: se vos plai/platz * sobechar: ?? * sobrar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * soc, soch (pl. sochs), suchas: sabot * sogolar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * sòla f.: sòl * sole adj: sol, solet * solha: fr. paillasse du lit * solombrilha: penòmbra? * somelhejar: començar de s’endormir ; s’endurmelar * somnhe n. : sòmi (tanben emplegat) * sopena: ?? * sòr n. sòrre * sorcelatge: devinha, devinalha * sorniera: obscuritat * sorniaud: ?? * suausa adj. : suauda (f. de suau) * subransida (de ") : subran * subrondar V. Sabrondar * sucha: esclòp, sòca (sòca es de cuer emb una sòla de fusta. sucha o sòcs, o daus esclòps (dins una partida de la Corresa) quand es tot de fusta. L'i a tanben los bolauds (que son daus gròs sòcs, de las gròssas suchas). Los sòcs claus son de fusta emb una brida de cuer) * sumnhar: somjar * sumcir [sunsí] (lat. subcidere) : fr. saisir, transir (lo freg); somcir/somsir (englotir) ; susprener, plan estonar * sundir: sospirar * suspurar: purar plan fòrt * susvestit: fr. survêtement * tabiraud: lo que vau ren, paubre baliraud * tabustar: picar? * taconar: picar * tainar (/se) : pressar, tardar * tainós: tinhós? * talhon d'Adam: fr. pomme d'Adam * talòs (de pan) : fr. quignon de pan * tandis que (dau '') : dau temps que * tanha: fr. bourbier * tant mai... tant mai... : dont mai... dont mai... (tanben emplegat) * tantarar: charrar * tant-parlar f. : pinta (mesura de 1 a 2 litres) * tapon: pilòt, fr. tas * tarabasteu: fr. claquoir (instrument de musica) * taravelar: sollicitar longament, en insistent. * tartifla: patata * tech: establa * teissut de còu: folat, mocador * telhòu, telhaud m. telh * temps (ben de '') : longtemps * tendilhon: cavilha de fusta d'una charrue; sexe masculin * tèrme: fr. tertre, talus, éminence pouvant servir dans certains cas de terme, borne, limite. * terrauds pl. (Cruesa) nom donat als dos enfants d'un vilatge que son nascuts lo meteis jorn * test: clesc (d'un uòu) * testut: maça * teula: fr. tuile * tia-tia: fr. litorne (grive) * timplat m.: fr. giffle, claque * tirusa: automata per tirar d'argent * tombareu: fr. charrette ?? * tonar: tronar (tamben emplegat) * tonedre: troneire * tòni m. nesci, pèc * torilhon: taure pichon?? * torilhonar (/se) : la vaca montar una autra vaca?? * tornada (una) n. un fum de * torrin: sop d'alh, ceba o tomata, ben pebrada (que se portava als novèls maridats l'endeman de lor nuèit de nòça) * torrinar : faire son torrin, faire pauca causa * torton: crèspa de blat negre * tortre f. tortora. fr. tourterelle * tòstat m. : tòsta F., fr. toast * tot aura, totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment) * tot-parier, tot parier: egalament; fr. quand même * Tots-sents: Tots-sants * tram: sòl (d'un ostal) * tramalh: mena de filat * trança: fr. trance; angoissa * tranuja: fr. chiendent * trasconeitre: fr. reconnaître * tràser: traire * trasfojau: fôc de Sant Joab * trasluc, traslutz: plena luna; jorn nefast, accident; agitacion, eveniments malaürós * trassauta: fr. éclabousser ?, tressauter?, regisclar? * trau: biga (fr. poutre) * trauca-sac: fr. brome stérile * trauchar: traucar ?? * traulhar: s'espaterrar dins l'èrba ja nauta; fr. pietiner, fouler, écraser au pressoir * travelar V. Taravelar * traversós: fr. espiègle * treblant: susprenent? * treblar: trebolar * trefa, trefla (Cruesa e endacòm mai), truefla, tròfla, trofla, tofla: trufa; patata * tremuelh: tremol (arbre) * tren. en " de : fr. en train de * trenc, tr(i)an(c) m. fr. croc à fumier * trencha f., trenche m.?: fr. faux; houe, pioche courbe dont le fer est large et mince * trepar : fr. trépinier * trespassar: desobeïr, refusar d’entendre rason * trevar: barrutlar, fr. errer; fr. hanter * tribolar: trebolar, fremir * trifolet: fr. trèfle rampant * troçar/trossar (se) : se (tornar) botar los vestiments * tròia, treuia/trueuia, trueja : truèia (tanben emplegat) * troncar: trencar?? * truelh: pè de cabra (aisina). fr. pied-de-biche * trufa, tofla, tròfla, trofla, truefla: patata * trular: fr. errer; fenhantejar? * trule, trula f. ? (Cruesa): persona bèstia; fug-l'òbra, fenhant * trundiment: retentiment *trundir: fr. résonner * tuar: atudar * tucar: tocar, trucar * tudelar: brotar (una planta * tundir: enflar al punt d'aver la pèl tirada (e al fig. de vanitat p. e.); tondir * tunlar: tossir * turlaud, trulaud: idiòta * tustadís: fait de tustar * tutar v. fr. débusquer * uchar, unlar, udlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * udlar, ular, unlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * ueitantivol: qu'a ueitanta ans * uerge (Cruesa): òrdi * uistra: ustra * ujan [yˈz̪ɔm]: ongan * ulhauç: fr. éclair * um (varianta de ''òm'') o un(?) : òm, un òm * unflar lo fetge (far) : esfeunir, eissorlar quauqu'un d'aiciá a l'esmalir * unlament: udolament * unlar: V. Udlar * urosadament: aürosament * ustilh : ostilh, aisina * utlar: V. Udlar * vachas negras (Cruesa): nivols gròsses grises e pluevioses * vaisselar v. faire la vaissèla * valhent adj. : valent * vances, vancès: V. Avances * vaque! : vèni!, ven! (tanben emplegats), gasc. çai! * vargier: V. Vergier * varrau, verrau : verrat * varroelh: varrolh * vaslet [vàle] : varlet * verdera: fr. oseille * veren m. verin * verenós, -osa: verinós, -osa * vergier [vargié], verdier: òrt (tanben emplegat) * vernhau: vern * vesaquí : veiquí (tanben emplegat) * veschada: vesc(a), visc(ada) * vessa: f. pet, vent * vetz adv. : còp, vegada * veüda, vuda: vista * via: camin * vianelon: androna * viatge: còp (p. e. de beure) * viau, viauda, viaus, viausa: marrit, marrida * viena: fr. vielle * vimzela V. Vinzela * vinheta f. fr. oseille * vinhau: vinha gròssa? * vinhon m. ceba * vinzela: flinga (gauleta, bagueta, lata o branca pichona, de vime o d’un autre arbrisson) * viòrla: V. Nhòrla * virason: vertige * vironar: virar entorn * vironseu: fr. virevolte * 'visar V. Avisar. 'Visa la via! (per fòragitar qualqu'un)- Visar lo bornat: Faire la culhida de la mèl * visda, vusda: vista * vispolar: ?? * vistar: regardar * vita: vida * vitoira: vitualhas, fr. victuailles * vojadas (o botjadas?) (plòure ") : plòure a semaladas * vojar: vuejar * volada n. voleibòl * volha: oelha, aolha * vonvonar : zonzonar? * vorilh [vurí], voriu [vuriw/vwejriw, bwejriw/ bujriw] : fr. regain V. Borilh * v-òs : òs * vuda (>veüda>vesuda), vusda (>visda>vista) : vista * vuelher: voler * vulhença: volontat * v-uèi: uèi * zo, zò, zu: o (article neutre) == Vejatz tanben == [[lexic auvernhat]] 71sys2cq0kufttvkbahseidyquy194i 2499720 2499717 2026-05-05T15:36:19Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499720 wikitext text/x-wiki Lo [[Lemosin (dialècte)|lemosin]] ten en general lo vocabulari de l'[[occitan]] amb los eventuals cambiaments fonetics del [[nòrd-occitan]], mas a tanben de fòrmas lexicalas especificas ([[arcaïsme]]s e mots diferents de la rèsta de l'occitan) que plan sovent son comunas amb los dialèctes [[auvernhat]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten de tèrmes tanben emplegats endacòm mai, pasmens los avèm pas excluses per amor de donar una mòstra de vocabulari lemosin. Nos basèm sus lo diccionari Occitan/Francés d'[[Ives Lavalada]], ed. IEO Lemosin 2010, dont trobam extraches aquí [http://al.deliquet.free.fr/Occitan/Joan-Pau_VERDIER/Joan-Paul_VERDIER_01.htmlz] D'espleitar: https://espritdepays.com/bonus/glossaire-les-mots-du-perigord. NDR: tota esmenda, correccion o melhorament es benvengut, especialament quand ignorèm la definicion o l'existéncia d'un mot ("??") o que sèm pas segurs qu'existisca ("?"). Certans mots pòdon aver una consonanta iniciala [[epetentic]]a: ''g-uech'' [get], ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onta''... franc. : [[Francisme|francesisme]] a evitar Lo [[sufix]] [[aumentatiu]] -às, -assa ven -ard, -arda. * abalhat,-da part. pass. : maucorat,-da, deçaubut,-da * abaura: fr. (d') à présent * abausir, 'bausir [bu 'vi] : abausir, esbalausir * abeurat, abeurada: fr. détrempé(e) * abeuratge m., beuratge f.?? : beuratge * abilhar ('bilhar) v. assasonar (tanben vòl dire Vestir) * abinar: acoblar (sens general e sens sexual) * abocha (d'), d'abochas? : la gòrja duberta e lo còrs virat contra terra * abochar, abochonar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * abora (d') : d'ora, tòst * abòrd (d') : a l'instant, tot primièr, lèu; d'abòrd que: tantlèu que; puèi que (tanben emplegat) * abracar: fatigar grandament * abrial (sud del Perigòrd), abriu (nòrd [abri(w)/abre], abriau: abril) * abriar: acorcir, abracar, escodar * acaçar (acassar? varianta de (a)catar?) : cobrir * aca(p)tar, 'ca(p)tar (/s') : amagar, escondre; cobrir * acelar, açalar, acialar: abrigar de la pluèja * acelat, açalat, acialat (a l') : abric (a l'); d'amagat, d'escondon, d'agachon, d'assetons) * acepte: aisat, facile * achabason: terminacion * achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme: Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin captare) * acharrau V. Charrau * acimar: emplenar a ras * acimat, -ada: que sa cima es elevada * aclapir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) ; s'esfondrar, tombar tot d’un còp, s’afojar * aclatar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acocolar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acoconar (/s'): emmitoufler * acossar : encoratjar * acotar: fr. appuyer, accoter, soutenir, étayer; atteindre * acotir, cotir: batre, maltractar, prene pels cabèls * acotit, -ida, cotit, -ida: mesclat, -ada * acranar (s') : se far crane, polit * acraponhir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acropir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * adir: asirar, mauvoler a quauqu'un * adissença: asirança, òdi * aer: èr, aire (tanben emplegats) * aficar: pimpar?? * afinar: enganar * aflatar: careçar * afincar: ballar, careçar; aficar ?? * afincar (s') : s'aplicar * aflincar v. Aficar * afamgalir: afamar * afolar: avortar, far avortar; destruire * afolir: afolesir, far venir fòl * aforchar: enforcar; fr. être à califourchon * afortigar, afortir: afirmar, assegurar * ageir? : ?? * agresir fr. aigrir * agroar (s') (Prov. tanben) : acatar (s') (tanben emplegat) * agromar, agromelar, agromelir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agromelir (s’) : se redusir, se far tot pitit en s’escondre * agrumir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agrupir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * aguir : asirar * aguissable: aissable, fr. détestable, insupportable * aguissença: asirança, òdi * aicí a (/tant) (d') : fins a * aicianta (d') : fins a * aigafòrt: aigafòrta (tanben emplegat) * airau: airial, fr. basse-cour * airier: abajonièr (vaccinum myrtillus) * aisat adj. aisit * aisinable : propri a rendre servici, a metre a l'aise * aisinar : aprestar, preparar, alestir * aitanben: (a)tanben; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanpauc: tanpauc ; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanplan: tanplan; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitau: atal * aitot V. Eitot * ajauc: fr. ajonc * ajumbrir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * alacada: fòrta plojada? * alaidonc, 'laidonc: donc, doncas. Alaidonc que: dau temps que, mentre que * alau: alai, ailà * albalutz V. Orbalutz * alha (Cruesa): alh * alopir: assalhir; maltractar; invectivar * aluchar : alumar (tanben emplegat) * alulhar: cridar fòrt per far portar la votz au lonh. Alulhar de jòia: udlar, cridar, udolar plan fòrt, per mostrar la jòia * amassar, 'massar: regropar ; atrapar, prendre (un còp) * amodelonar: fr. antasser * amorrar : abaissar la testa, faire mòrdre la pols * amortesir fr. adoucir * ancèis, ancès que : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * anchau m. : anchòia f. * anda: tanta, sògra, mairastra; abusivament: granda, mameta * anueit/anuèit, anuech/anuèch: auei, uei (tanben emplegats) * apà! (de Òc-pas?) : non vòli pas! * apautar: fr. renverser * apetís fr. ciboulette * aplèch [aplej] : fr. soc (de charrue) * apoiar: fr. appuyer * aponhar: garder, aver mestièr de quicòm; fr. répugner à faire quelque chose, tarder * aprueismar ('prueismar, [prajmà], [(o)preimà], [apresmà], [aprowmà]): apropchar * aquilhs (plural de 'aquel', ancian cas subjècte) * ara. D'ara ençai: d'ara enans, d'ara en avant. V. Aura * arair: araire * arban (faire un ") : s'entrajudar * arçà! : interj. per incitar a faire quicòm (de òr + ça) * arcar: passar per dessús de * arçau : arç (planta). Fiau d'arçau: fil de fèrre barbelat * archelar: escalar. fr. escalader * areclana: arcolan * argiu m. : argila * ariclana: V. Areclana * aromaire: murtrièr? * aromir: tuar * arondesir fr. arrondir * apietosir: fr. apitoyer * arpiar: arpejar * arreir: arrèire * arser: ièr al ser * asperja f. espargue * assedrat: assedat * artichau, artrujau m. cachofle * assumir (s') : s'assopir * assuausar: apasimar, adocir, calmar * assús, a sus: sus, sobre * atrapar de (d') : se botar de, començar de * atrevador: endrech qu'atira; rendètz-vos * au: o (pronom neutre) * aubalutz V. Orbalutz * aubrisson: arbust * auçada: nautada * aucha, òucha: pradèl o camp claus situat prèp de la maison, sovent près de la cort dels pòrcs, ont se los laissava * auchard: aucat, mascle de l’aucha * auguer, auger?? : aver * aul: el. V. Eu * aulana: avelana. fr. noisette * aumalha f. bestial gròs, bèstias amb banas que fan de la charn roja per la nuridura * aura adv. ara. Tot aura/Totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment). D'aura enlai: d'ara endavant * aures: quicòm mai, autra causa * ausanier (comunas del sud del país de [[Garait]], region de [[Sent Vauric]]): bois [bwej] entrò una linha que jonh [[Ansesme]], [[Jòlhac]] e [[Ladapeira]], e [bwi] dejós d'aquesta delimitacion) * ausar: gausar * ausela: ironda; femela d'auseu * auseu: aucèl * auvelha, ovelha n. oelha, aolha * auvernhata: fr. litorne (grive) * avacar: reüssir, capitar * avalir (s') : esfondrar (s') * avances, avanceis : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * avant que de + v. inf. : abans de * avantier (l') : i a quauques jorns, i a quauque temps * avena: civada * aver: prend lo sens d'atrapar, raubar, n'acabar amb quicòm o quauquarren, tuar * avesar: rendre domde, adometjar; familiarizar * avesat (d') : de costuma, d'abitud * avisar: regardar * ba(m)bòia, babula, babuia: nesci; estatua; petòta * babinhon mf. menton * babòi : original (persona estranha) * babusar: repapiar * bacada n. past, pasta, pastèla (pels animals). fr. patée pour les cochons * bacar: donar la bacada * bada-graula:?? * badar v. cridar * badada: grand crit * bafada: repais d’importáncia en quantitat * bajar: pensar * balada : frairiá, vòta * balaia: escoba (tradicionala de bàlec o autra planta) * balajar (Corresa) : escobar * balanç: vam, eslanç * balharc: òrdi * balharja: òrdi de primavera * balinjas n. f. plur.: fr. couches ou langes * banchieron: banc pichon * banlesar (se) : barrutlar, fr. errer * banturla, banturle?? m. persona non seriosa (non pejoratiu) * banturlar (se) : fr. errer; musar, perdre son temps a far quicòm? * barbetar v. : còire * barbòta: mena de sèrp non verenosa * baraquen: fr. voyou * barbelòta: jonquilha * bargassar: charrar * bargasson: que japa sens rason, que crida, que fa de bruch * barginhar: esitar. Sens barginhar: sens esitacion, de manièra fèrma * barja (Cruesa): partida de la granja situada au-dessús de l’estable on s'estojava lo fen e la palha * barracat, - ada adj: barriolat, -ada * barradís n. tèrra clausa près de la maison. * barradissa: claus * barrancon: barrèu d’escala o de cadièra, per ext. baston * barrial, barriu: barril * barrutlar: fr. errer * bascha: fr. bâche la toile * b-assetz: assatz; cèrts, certans (qualques) * bàssia: aiguièra. fr. évier * b-assuelh: asuèlh, fr. seuil (de la porte) * batalhar, batalar?: charrar * baterias: batasons (tanben emplegat) * bateusa: fr. moissonneuses-batteuse * bauda: asnessa, borrica, Saura * 'bausir [bu 'vi], abausir: abausir, esbalausir * baussuelh : asuèlh, fr. seuil (de la porte) * beca f. vèspa * beça, beçal, beçau, beçol, betol, betolaud, beç * becar: fr. picorer * becicar: far la sesta * belier: febrièr * belhier: febrièr * belinament : fr. foisonnement, grouillement * belujar (/se) : (se) bolegar * benaise: satisfait, content * beneisir: benesir (emplegat tanben) * bentot: tanben * berche: fr. édenté * bergossa: vièlha oelha coriaç sense valor mercanta * besenga/besinga: pauta * besilh, besilha: causa de pas cap d'importància, pas res * besilhar, bosilhar, far de las besilhas: bosigar, trencar, deteriorar, desgalhar, far de mala òbra * bessicar (bercicar? breçicar?, de Brèç?) : somnolar * bestiaria: bestiesa * besunha, besonha: causa; obratge, afars (personals), bagatge... (tot çò qu'aparten a qualqu'un) * b'etot, ben 'tot: benlèu * beu (de " de) : a còp de, a fòrça de * beu (de ~ que) : a mesura que, a proporcion que * beuna?, beune? : ?? * beuradenc : bevible, potable, que se pòt beure * bevetar: beure lentament * biau biau ! : japada mai aguda dels jounes chens * bibar: ? * bicanard: païsan pej. * bicas f. pl. labras * bicar: baisar, potonar * bicon: poton * bieta: bleta * bi(n)gois (de ") : fr. de guingois * bigòrra m. bigarraud/bigarròt, bigarroei/bigarroelh: blat d'Espanha, milhòc * bigòs/bigoelh (bigwé) m. fr. hoyau * bisard??, bisarde?, bisarda: bisarre, bijarre * bilha: tronc d'un aubre * binhet: bonheta * biòla: bèç??, betol?? * biòla (d'un forn) : fr. charbons ardents * bladar fr. emblaver; fig. joncher?? * bladasons : fr. semailles (du blé) * bladin: blat negre (tanben emplegat) * blagassar: charrar * blanc fr. chevesne, meunier (peis) * blanch, -a: blanc, -a * blancha pura: aiga de vida * blanchinhard, a: fr. banchâtre * blandar: ?? (lo fuec) * blesta f.: fr. écheveau * bocanar: fa de bruch * bochas f. pl. labras * boda: fanga * bodra, broda (de 'brauda'?) : fr. crotte, boue battue; ordure * bodrós: fug-l'òbra * boes!: bah! * boifar: v. Boissar * boija, boïja [bwejjo] [buijJo] (Cruesa e endacòm mai): V. buïja * bòina?, boina [bwejno] : bòrna * boinar: bornar * boïolar: faire de bofiòlas, fr. se boursoufler * boirador [bwejra'dur] fr. instrument pour enlever la deuxième peau des châtaignes dans l'opération qui consiste à blanchir les châtaignes, instrument que l'on appelle aussi en Creuse "las tanalhas" * boirar [bwej'ra]: mesclar, braçar, pelar las castanhas amb un boirador (aisina per las emblanquir) * boiricin: panièr * boiriu: redalh, fr. regain * bois m. pl.: encastre (d'una fenèstra) * boissar : escobar * boisson blanc : espinalba, aubespina, jargas blanc, jargue, fr. aubépine * bòja, bòtja (?) : saca * bojal(h?) : fr. trou. bogalh? * bojalar: traucar * bolar: s'enfonzar los pès dins l'aiga e n'aver la cauçadura mòla * bolega: fanga liquida * bolin: panet redond * bolit, bolhit, bulit, bulhit: olada (plat) * boljar, bolejar: bolegar (tanben emplegat) * bomba (a tota ~) : en córrer plan regde, plan viste * bombar: fr. bondir, rebondir * bòn(n?)a: fr. marécage * bondir: fr. gronder (bruch) * bonhar: far trempar, macerar (varianta de Banhar qu'a aquesit un sens particular) * bonhat,-da : se ditz d’una frucha tròp madura, tanben de quauquaren qu’a demorat dau temps a trempar dins un liquid * bonicon: ?? * bordairatge, bordieratge: bòria, ermitage, fr. closerie, petite métairie * bordassar (metatèsi d'Adob(r)assar) [burdasà/durdasà] : repetaçar, fr. rapetasser V. 'do(b...)rassar * bordier: bordièr; p. ext. logatièr * boreta: bar(r)iòta, carriòl(a) * borifa: fr. rombe (instrument de musica) * borilh: borlhon, tapon (coma la nèu) ; tot pitit grun de pouvera * bornat m., bornhon : buc (demorança de las abelhas, autrescòps facha amb la cavorna de chastenh, aura dins de caissas de fusta) * bornha: panièr grand, naut e pregond, de palha tressada per tal de conservar la frucha * bornhon V. Bornat * borramesclar: mesclar totalament? * borrar: tustar (tanben emplegat) * borrassons: fr. langes, couches * borricha (grafia?): bòssa, bossa (engenh de pesca) * borricon: fr. bourriquet * borrilh : polvera, bordilha. fr. balayures, poubelle * borrinar : barrutlar, fr. errer * borriqueta: saussa o sopa d'orselha * bòsc beneit: bois * bosar (se) : se laissar tombar coma una bosa * boschalh : tap (de trafec rotièr) * bòta: bota (fr. outre) * botarèl: campanhòu * bòtja (?), bòja : saca * botjar: vojar fr. verser. Plòure coma qui la bòtja/vòja: plòure a semaladas * boreta: fr. brouette * botareu: fr. bolet * 'bracar V. Abracar * braçar: remenar * braçat (de '') : à bras-le-corps * bradar: gelar * bradassa: charraira, fr. barbouilleuse * bradassar (brandassar) v. secodre; parlar a tort e a travèrs * bradasson, bredasson: persona maladreita o brusca * bradau adj. (tombar '') : fr. lourdement * braga: fr. culotte * bran: bordilha * brancantar : barrutlar, fr. errer * branchiera : ?? * brand o bram?: "sonar a brand": fr. sonner à toute volée * brandinar: barrutlar, fr. errer * brau: fr. lisière de terre qui sépare un champ d'un autre * braulhós: brumós * bravament adj. : doçament; regde; rudament * brave, brava : bèl, bèla * brèça [barça] : brèç * brechar: cobrir * brechalh (Cruesa): tapadoira * bredilha: charraira * brejadís: discussions, charradissa; baralha, disputa * brejauda: sopa caracteristica del Lemosin facha de cauls e de lard (de 'brejar') * brejon: codena del lard * brenada: manjalha de bren amb aiga per péisser los pòrcs * breta, bretona: vaca de lach * bretonar: faire de grumèls * briar (de 'breviar') : acortar * bric de (pas '') : pas ges de; pas cap de, cap bri de * brija (pas '') : pas brica * brijon, brigon: miga, morcèl * brima: molsa; bruine, crachin (que dona l'oidiom o lo mildiu als vergièrs) * brimar: fr. bruiner; èsser atacadas las trufas pel mildiu * bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar * bringar: dançar, saltar, folastrar * bròcha: branca secondària d'un aubre * brochilhon: branquilhoneta * brochon: fr. brindille * brocon (far au "): ?? (es un jòc) * broda: fanga * brodir (brondir), brudir: far de brug, bronzir, bondinar, resclantir * brodischa: branquilhon;fr. broussaille * brostachabrit: fr. chèvrefeuille * brosinar: brosinhar, brusinhar. fr. bruiner d'une pluie fine et persistante * bruau (variant de bruelh?): talús * bruchadís: bruch continu??, brejadís ?? * brucir: mòrdre, atacar a pitits còps de dents, pinçar, piunar * brudir: brusir, brugir, brogir, brunhir, brúnher. V. Brundir * bruja: bruguièra * brujaud: fr. ajonc * brumerlós: brumós * brun (faire ") : faire negre/fosc. montar brun: s'escuresir lo cèl * brundir (lat. grundire) : bronzir, bronzinar * bruset? bruselh?: iò-iò fabricat pels mainatges * budalha: budèls de pòrc * bufec: fr. vide (de fruit à coque: cacau, avelana...) * buïja, buija, boïja, boija, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga. fr. terre en friche, pâtis, jachère * buja, bruja: gèrla, jarra (cruche à huile en terre cuite vernissée, non à long col, mais à anses) * bujandariá: fr. buanderie * bunhet m. : aurelheta (pastisson) * bura: de color fosc * burgaud, bergauda (Cruesa), burgon n. : fosseron * burrau (Cruesa): fr. babeurre * butir: butar * cabonhat adj. : fr. encaissé fig.?? * cacau, cacalh (de 'cascalh' ?), calau, cacòu: notz * cacunha: automobil vièlh * caga-menut: avar * çaiquedelai, çai que delai: ça que la, çaquelà * caireforcha: caireforc * cairiá (cairia, càiria) : canton (coin de l'âtre). C(h)erchar per las cairiás : c(h)erchar, furonar pertot sens succés; caire, ròdol/ròde, parçan, comarca * calau: notz. fr. noix V. Cacau * caleta: fr. cosse * calhada, calhadon, calhat (Cruesa): formatge blanc * calhar: fr. tasser (la terre) * calòta: sièta crosa * camjar: cambiar * campar (/se): quilhar, dreçar * canaçon : fr. caleçon * canal [conar] * cancanar, cancanilhar: charrar * cancaridier: fr. frêne * canòla (Dordonha) V. Coada * cap (pas '') Bas. Lem. : ges * capforcha: caire * capit: poirit (fusta) * 'captar (/se) V. Aca(p)tar * caquetar: charrar * carcalin: pan gròs en corona * carcilhar (se) fr. s’émietter? * cardalhan??, cardalhau: tòpi, topinambor * carolha (Cruesa): pèl d'espic de blat d'Índia * carreu: fr. chariot * cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl * cascavelar: avançar fasent cascavels * cassa, casson: bocin de tèrra, ben massiu, fr. motte de terre. Durmir coma un casson : durmir coma una còça (dormir pregondament). Un casson de pan: un bocin de pan * cassar: copar * 'catar (/se) V. Aca(p)tar * catissar(s'): acatar (s') (tanben emplegat) * catura : tòrt, despit o damnatge causat a qualqu'un * cauçar: fr. butter (la terre) * cauças: socas (d’arbre) * caumassa: calmàs (calor estofanta) * cauquilhard: pelegrin * caura f. : avelanièr * cavalhier: gendarme * cencena: nœud de l'écheveau; remue-ménage?? * cendrilha: fr. mésange * censat: gaireben * 'cepte V. Acepte * cerèisa/cirèisa [sirèijo], cerièisa [serièijo] : cerièra * cerv: cèrvi * ‘chabason: terminacion * chabeç: fr. fâne * chablata, chabla: clujada (fr. toit de chaume) * chabreta: siulet o cornet d'escorça de castanhièr fabricat pels goiats * chabreu, chabròla, charbòu?, chabròt? : barreja de bolhon e de vin. "far chabreu" ajostar de vin al bolhon * chabreulh/chabridon: cabridon * chabròl, chabròu, chabròt? : cabiròl? , fr. chevreuil?; cabridon? * chabruelh: cabiròl, fr. chevreuil * chadan: tèrra (de 'chada an') * chadieira: cadièra * chafre : surnom, escais(-nom) * chafrolhar: fr. froisser * chaine, chasne, casse, jarric, rover, rove * chaitiu, -iva: coquin; marrit (maloneste e mauplasent) : persona malaürosa, magra e de pauc de santat, pas en fòrma * chalelh [chonej] [tchalej] : calelh (tanben emplegat) * chambija: rastèl * chambon: jambon * chamnhar, chamjar v. cambiar * chaminaire: vagabond, sens-ostau * chaminar: caminer; vagabondar * chanabon: cambe??, carbe?? * chanòla: ansa * chantilhar v. fr. chantonner * chanturlar: fr. ânonner * chapalon (Cruesa): V. pelharaud * chapdau: ensemble daus bens, la propietat (terras e bèstias) * chapiau: fr. pignon (d'un ostal) * chapmarteu: caboçòla, capgròs, tèsta d’ase * chaputadís: dispute * charavelí(s): carivari, charvarin, fr. charivari, vacarme, tapage qu'on fait aux nouveaux mariés * charbonièra, cendrilha, senzilha, gamada, coa de panlon: chincharra, sarralhier blau, tèsta blava (blua), pimparrin, lardeireta (tots en Provença maritima), lardier Prov.; fr. mésange charbonnière * charjant: pesant, pesuc * charmable, eissarmable ? : fr. charmant * charmenar: tormentar, tracassar * charpinhadís : disputa * charrairon: caminòl charratièr * charrau f. : intrada d'un camp sens barrallha, facha d’entrelaç de branchas, mai granda que la cleda; barralha "à claire voie" * charrièra, carriera: camin o espaci libre près dels ostals ont passan o estacionan las carretas entre las bòrdas; per ext. cort de la bòria (de. basse cour) * chas adv. en çò de; chas ieu/me…: los membres de ma familha, l'ostalada " chaser: caire, tombar * chasne: casse * chassida: fr. chassie * chastiar: castigar * chat-martre: martra * chat-pitoir, chat-pitoi(s), chat-pitòer?, chat-pitair, chat-pitais? [pituej/pitòj] : catpudre, (gat-)pudís * chat-pudent, chat-punais V. Chat-pitoir * chatinglar v. fr. chatouiller * chauça: cauceta * chauchabutida: ?? * chauchar: fr. appuyer * chaucida: caucida, mena de cardon salvatge * chaufaliech [-et] : fr. bassinoire * chaul d'asne (Cruesa): mena de cardon salvatge * chaulhadura: solhadura, brutícia * chaulhar: solhar, enlordir, embrutar; trempar * chaumassa : calor umidosa de l'estiu * chaumenir fr. moisir * chaumenit, -ida: fr. moisi, -e * chaunhar: fr. grignoter, croquer * chaupir : atrapar, agantar * chaupre m., charpre m. calpre (arbre) * chavana: tempesta * chavau: caval * chavau dau diable: fr. bousier, lucane ou cerf-volant, faucheux; mante religieuse * chavaujar: cavalgar * cheita: fr. chute?? * cheminada: cheminèia, chaminèia, cheminièra * chen: can, chin, gos * cherbe f., chibre m. (Cruesa) : carbe, cambe * chialar (Cruesa): cridar en ploramicant * chonhar (Cruesa): V. Fonhar * chòrta (Cruesa): veitura, automobil * chucant: fr. boudeur * chucar: chocar * 'cianta: V. Aicianta * cierge: ciri *cima (a la <nowiki>''</nowiki> de) : au bot/cap de * cinglan (singlan?): colòbre vèrd e auriòl * cir(i)èja: ceriesa. V. Cerèisa * cirie(i)r m. ceresièr * cirèisa, cirieisa: cerièra V. Cerèisa * citron: sòrta de cogorda de color rossèla * clabòt (ueu '') : uòu covat e non espelit, que siá estat fecondat o pas, o que l’embrion soiá mòrt * clachar (se) : s'amagar, s'escondre * cladassa: fr. litorne (grive) * clampar, clampanciar: charrar * clampinar: ? * clapar: per dire de borrar vivament emb las mans o ben emb una lata, o amb quauquaren de plat, de plange * clapeta: fr. pipelette * clapeta (far "): charrar * clapetar: fr. claquer (de las dents) * clardat: clartat * clauvar: clavar * cledier: fr. séchoir * cledon: fr. portillon * clessa: fr. clisse * clocauda : fr couvée, troupe de poussins, engeance, famille * clucas : fr. lunettes * clucaron m. grapaud que pòrta los uòus de la fema "a pelharaud" * cluseu: fr. fente? * coa de patla [panlo]: ajaça, agaça * coada, coda (Cruesa): sòrta de lòssa de fusta o metalh amb un long tudèl traucat que se pausava sus la selha per beire o versar l'aiga. ("godet à queue qui sert à puiser de l'eau dans un seau"), cassotte * coar: fr. couver * coatar (se) : metre sa coberta *còbla f. : fr. couplet * coble (un ~ de) fig. : parelh (un ~ de) * coca: patata * còça: soca. V. Còssa * coçar: cercar, espepissar * cocorda f. cogorla * codar: pàisser las vacas dins lo coderc * coeijar (/se) V. Coijar (/se) * coenh : canton * cogasson: se ditz per lo còu darreir la testa, lo copet * cogoiç, cogòu/cagüelh-cagoelh [kagwey] m. cogòt * cogolha, cagolha f. cagaròl * coguol m. fr. cocu; coguola: fr. primevère * coia, coja: fr. courge, citrouille; gorda faita amb una coloquinta * coijar (/se) : (/se) colcar * colar: descendre? o prendre una carrièra * còl(d)re, còure (còrre) : coudrier (notat 'coorre' en un lexic) * colenar (se) : fr. se glisser * colidor: corredor, fr. couloir * colier: colar. fr. collier * coma adv. amb (exprimís l’acompanhament quand òm parla daus umans e sovent de las bèstias de la bòria) * coma: com. (/Com) vai 'cò? : com va? * començada : començament, començança * conchon: fr. bassin? * concir (lat. concidere) : fr. abattre, accabler (la calor) * condencionar (se) fr. se coaguler * coneitre: conéisser * conelha (conuelha) : conolha * conestre: conéisser * congièra: congèsta * conhar: enfonzar, folrar; fig fr. glisser dans * conòrt: auguri, presagi, opinion, esgard * conortar (se) : regaudir, consolar, donar de coratge * conselh (se balhar) : se donar de còr, de determinacion * contrariós: fr. contrariant * convidós: convidaire * còpa : copa (de bòsc) * còp-sec d’abòrd : fr. tout de suite, sur le champ * copilhar: copar en morcelets * copinhar: tustar? * coquerla: cocut feme * corbe, corba adj. : corb, corba * corcha: sièja (fr. vandoise) * coret: corada, coradilha * còrnabudeu(s?) : fr. culbute * cornelha: graula * corniòla : còl, traquea artèria, esofag * còrsonela, còrsenela fr. scorsonère * cortissons: pantalons corts * cosinacuol: renouée (lit. "démangecul" planta) * còssa: soca * cossier, cossei (Naut Lemosin): preocupacion (gascon 'cossidèr') * cotilhons pl. : gonèla * coturas f. pl. : terras cultivadas de blat, de segle, de blat negre * cramilhera fr. crémaillère * crànher : crénher, crénger (tanben emplegats) * craunhar: fr. grignoter, croquer * crema f. crenta * crochar, 'crochar: acrocar * crochet: fr. pissenlit * cronhar: fr. grignoter, croquer * cròs: trauc; fr. tane (de renard etc). Cròs dau cul: anus * crostar: enlordir * crubir, crubrir?? (p.p crubert) : cobrir * crum: fr. brume * crumor (en ") : fr. obscurci par la brume * crussir : manjar?, devorar? * cubertilh: tap d'ola * cubrir: cobrir * cueire v. còure * cuenh: canton, fr. coin (d'un luòc) * cujar + v. inf. : arribar a, reüssir a * cul sus testa: fr. sens dessus dessous * cuol [kju], cuòl ([tior] a Tula) : cul (tanben emplegat) * cussòla: gròs pan de segla * dadet? (Cruesa): nom afectiu donat als mainatges (de 'daret' aret?) * daiciá, daiciant (d'aicí a/en, ent (= ont) : d'aquí a; dinc a, fins fig. (tanben: d'aicí a) * daivoar: desautorizar, renegar, condamnar * dalh: fr. faux * darreir (nontronés e endacòm mai) : darrier * dau: del (tanben emplegat) * dausuns: qualques, certans. 'dausuns còps' : certanas vetz * decha: ferida * degolinar: caire gota a gota * degolinari (far ") : fr. enlever furtivement (en jòcs d'enfants) * degrad, degrat: grad, gra * degreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * degut: deute (tanben emplegat) * deibrir, dreibir: dubrir * deimai: fatigat, geinat, excedit * delesei? delaiçai? De lai ençai? [delesej] : d'ara en avant * deleser: fug-l'òbra, hippy * demia, demiá f, demieg m: mièg, mièja * dempès: V. pès (d'en ") * denada: viure(s); argent; tropèl? * denaut: en naut * desbilhar, des’bilhar (se) : desabilhar * de(s)bolar: s'enfugir * desavenhe: desagradable, desplasent * desboijar: esbosigar * desboirar: desmesclar V. Boirar * desbojar, desbotjar, desvojar? : desbanar, travolhar; recontar, decorar, cardinejar * desbolegar: desbrolhar?? * desborrinar : esborrifar? * desbraulhar: grafia per Desbrolhar?? * desbrundelar: desrotlar (un fial) * deschassidar: levar la chassida (crostas dels nòunats al bòrd de las paupièras e cilhas); dobrir los uèlhs al monde; batejar. * descranilhar: descrocar, desgafar * descrubir: descobrir * desdire: fr. fausser (au sens materiel) * desei (deseir?), deser : desir; fr. désir * desennastar: levar l'asta * desfarda: fr. débris, rebuts * desgaunhar: fr. faire des grimaces; rechigner; fr. vomir ? * desgaunhat, -ada: renfrogné, ronchon * desgoletar: fr. se dérober, disparaître * desgorçar: netejar una broa * desgreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * de(s)guelha: fr. boucan, bombance, ribote * desjaivar, desgeivar? : far sortir del lièch *deslenat: fatigat * deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e) * desnant: d'aicí/d'ara en avant * desnogalhar: dobrir un *nogalh o notz * despetesir: fr. décrasser * despiech (far) : contranhar, desrenjar, saubre mau * despuei [dejpej] [despë], dempuei, : depuis * desraijar: desrasigar, desraiçar * desrei: malaür, desastre, troble, desrota * desrejar: chambiar de direccion, desviar * dessierv: dessert * dessós, dessot?, dessots?, dessotz?: dessota, dejós * destombar: càser (de sa nautor); fig. desconcertar * destrenh: fr. ménage (faire le ") * desvarachar: desbosigar, artigar, desglevar, de(s?)gorsar, fornelar * desversar: fr. renverser * desviardar: fr. décamper * desvirar : ?? * desvirolar: escorjar * desvoar: renegar (qualqu'un) * det. grand det: det gròs?. mermilhon : det pichon. guinhaire: indèx * deu: del (arrondiment de [[Sent Irieis]) * déver: deure (tanben emplegat) * diaures!, diatres! : diantre! * diesena: desena * diesenat: desenat * dietz: dètz * dieumenc [diòmen], dieumenche [diòmenche], dieumergue [diomerge], dieumenge [dioumejne] : dimenge (dimenge o diumenc semblan las formas majoritàrias) * dijuòus: dijòus * dimenir : demenir, diminuar (tanben emplegat) * dinc a: fins a * dindaud: dindon, dinde (Corresa) * dindrinar: tindar  * dispareitre, disparestre : disparéisser * dissa(n)des n. (de */'die 'sambati/) : dissabte (de */'die 'sabat-i/ tanben emplegat [disadde]) * 'do(b...)rassar, 'dobrassar? (>adobassar) v. : petaçar. fr. raccomoder (un tissu) * doas-tres: qualques * doçarèl: fat, doçastre * doler v. : dòler * domaisela: fr. cerf-volant * domdar v. : domesticar * domde : docil * dondar v. Domdar * dòstar: dostar, retirar * dòuça: fr. gousse; mongeta, fr. haricot vert * dòure, doler v. : dòler * dreibida, deiberta, duberta, druberta: pp. dobèrta * d'òrs en avant: d'ara en davant * drollichon: drollet * drubir, drobiir, dreibir, dubrir, druebir, deibrir, ubrir : dobrir * drucar: ?? * dueinan, d'uei un an, endueinan, en d'uei un an: l'an que ven * dumpuèi: dempuèi * durbir: dobrir * durmença: dormança, fr. somnolence * egulhada: fr. aiguillon à boeufs * eidredon: edredon * eigar, aigar, eissegar, asengar v. metre en òrdre, agençar, adobar; ajustar, separar; adesar * eimatin: aqueste matin * einoiar: sofrir; fr. ennuyer (embêter) * einueg: problèma, pena * einuech adv. uèi * einuei, ennuei (esnuei) : sofrença. V. einueg * eiperar, esperar [eipéra] fr. attendre * eirisseu f. jolverd * eisanhe: avar * eisilar: fr. glisser * eisir: aisir??; eissir?? * eissabanit : ?? * eissabencar: eissabrancar, eissabancar?, desbrancar, (e)scabeçar * eissaragar (grafia de verificar): esparpalhar lo fen. V. Eissigar * eissarquiar: esfondrar, desplaçar la tèrra * eissaurar: V. Eissurir * eissaurelhar : assordir * eissebrar: estrifar, entalhar * eissegar : segar, meissonar; fig. destruire * eisserbant: deserbant * eisserbar: sarclar, arrancar las marridas èrbas * eisserbatge: deserbatge * eissicolhar (s') : cridar * eissigar (varianta d'eissegar/eissagar: partejar en parts egalas entre personas) (/s') : esparpalhar * eissiular: siblar, siular * eissolent: insolent * eissorlar: eissordar (dins lo sens d'enervar) * eissublar, eissuflar, eissicliar (sicliar) : siblar, siular (lat. exsibilare) * eissubir : fr. se volatiliser?? * eissufle, estufle, eschurlet, eschuflòl, eschurlòl: siblet, siulet (lemosin classic) * eissurir v. fr. premsar, serrar, tòrcer, faire secar, fr. essorer, épreindre; agotar, fr. tarir; fig. agitar, quichar lo chuc * eitot: tanben * embaisse: biais, afar * embarbolicar: embrolhar?; embarbostir? * embrucida, embrussida: morduda, nhacada; fr. pincée * emper adv. pasmens, totun, pr'aquò (cf. catalan 'emperò') * emplei: emplec * empleiar, empluiar franc. : emplegar * emplenat, empluiat franc. : emplegat * emplir: emplenar * empluiar, empleiar franc. : emplegar * empluiat, emplenat franc. : emplegat * en per avant: aperabans * enançar: avançar, progressar * enautar (/s') : enauçar * enchaiença, enchaison: escasença, pretèxte * enclunhe: enclutge. fr. enclume * encranilhar: encrancar * endalh: andain. Fenar los endalhs: faner les andains * endechar: endecar, mabolhar, abasir, abismar * endechat, -ada: andicapat ; privat d'un o plusors dets de la man * endonc: puèi que; alara, alavètz (en aquel moment) * endueinan [ɛndej'nɔm]: l'an venent * endunle, endutle: budeu emplit de charn de pòrc aprestada. Se conserva emb lo salat (charn de pòrc salada) e que se minja bulhit. fig. V. Entrule * endurar: sofrir * enfetós: pudent * enfeurit,-da: enfebrit (que suefra de las feures) * enfonilh: fr. entonnoir * engalunchar (s'): s'installar o èsser pres dins las brancas d'un aubre * engarçar: trompar meschantament * engaulhar (/s') : se crotter de boue * enginjaire: fr. inventeur * engolar: engolir; fr. gober * engraunhar: engraufinhar, grafinhar * engrunar: fr. écosser, égrainer * engueitar: gaitar, espiar * engingar: engimbrar * engravissa: escaravissa, fr. écrevisse * engulhar: conhar lo fiau dins l’agulha; conhar lo còrs dedins un vestit per s’abilhar * eniurar: fr. enivrer * enjagat,-ada : posicionat d’un meschant biais * enjucar (s') : s'enjocar, se plaçar a la cima de quauquaren d'aut (aubre, eschala, teulada, etc.) * enmatin (l' ~) : matin (lo ~) * enniblat: ennivolat * enniurar: fr. enivrer * enquera, engueras/engueras (d') adv. encara * enquilhar: cargar (un vestit) * enrotar: començar, metre en rota * ensauvar (s'): se sauvar * enser (l'): lo ser * ensorcelar, ensorcierar, ensorcilhar: enfachinar, enfadar (tanben emplegats) * ensubrevut, -uda: que pòrta lo marrit uèlh o sus lo qual l'an getat, embreissat, emmascat, enfada, enfachinat, enfachilhat * entainar: tardar; languir * entau: aital (del latin 'in tale (modo')'); (ai)tant * entanhar: enfangar, enfangassar?, embodigar??/embodijar??. fr. embourber * ente : ont * entòrcha : fr. torche * entraupa: entrava; trapèla, tracanard * entraupar (s') : fr. s'entraver, trébucher * entreprener: entreprendre, entreprene, entrepréner * entrebreschar: ?? * entrule m. òme pauc actiu, mal desgordit * entrusca (tant) que: fins (a tant) que * envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar * enviá: enveja * enviblar: trompar; jugar de meschants torns, ensorcelar * envirolar: entornejar * esbabinhar (s') : finfonhar, ranguilhejar, biscar, ragassar, petonar, fr. grommeler, rouspéter (en faisant des grimaces) * esbadaurelar (s’) : cridar a plen gorjareu, plan fòrt, en alulhar * esbalausir [ejbalu 'vi], esblausir [ejblu' zi] : esbalausir * esbatoelh, esbatoeri(s...): fr. ébat; amusement; joguet * esbaubit: plan estonat * esbelar: se far bèl, lo temps * esblanchurir: blanquejar * esblausir [ejblu' zi], esbalausir [ejbalu 'vi] : esbalausir * esbolhar, desbolhar: traire lo budelam, dobrir las tripas; demolir, destruire, abatre * esborlhar: fr. aveugler * esborissar: esborrifar * esbraceiar: esbracejar * esbramelada: fr. bêlement * esbramelar (s') : fr. s'égosiller * esbresinaer, esbrijonar, esbrisonar: fr. émietter? * esbrodichar, esbrodichonar (minoratiu?) : podar un aubre, fr. épointer * escadassar: cridar per paur (per dire los crits de las jalinas) * escaletar: fr. casser, enlever la coquille, écailler * escanar: fr. éreinter * escarabissa: fr. écrevisse * escassonar: émotter * escassonat, -ada: dividit, trencat * escebrament [eysebrà]: estrifament * escebrar [eysebrà, esibrà], escicar, escirpar: destrifar, partir, escarpir * eschala dau Bon Diu, o dau diable: arquet de sant Martin * eschaletar: escalar. fr. escalader * eschamjar, eschamnar: escambiar * eschamge, eschamnhe: escambi * eschantir: atudar; aucir * eschardilha: fr. écharde * escharnir (s') : grimacejar ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * escharonhar: escorjar, levar la charn de mala manièra, en eissebrar * eschauradís : escaufament * eschaurar: escaufar * eschauton: fr. écheveau * eschavel: fr. rouet * eschilla [eschinla] : esquilla * eschivar v. estalviar, economizar; evitar * escicar (essecar??) : talhar? * esclapir (s') : s’esfondrar, tombar tot d’un còp * esclargir: esclarir, fr. rincer * esclarsiera, esclarciera?, esclarsida: fr. clairière?; esplendor?; esclat de lum. loc. A l'esclarsiera/esclarsida: fr. à la pointe du jour * escorcir: escorçar * escorsiera: corsièra * escrasar: esclafar * escraunar (s') : cridar (coma una graula) * escrupir: escupir * escujar (s') : s'escondre * escunlar, escutlar, escudlar: versar, vojar, mesurar; plaçar, despensar; fr. embarrasser, rendre penaud, interdit. * escura: bòria, bòrda, granja * escuròu: esquiròl * esfarbir, esferbir: desbarbolhar * esfeunir: mettre en colère, exciter, irriter * esfeunit,-da adj. : dins un estat de colera * esfodir, esfòudir, esfaudir?? : espantar? * esfoudir: affoler * esfredir: mettre en colère, exciter, irriter * esfredit,-da adj. : susprés, paurós * esgirdar: asperger éclabousser * esgleisa: glèisa (tanben emplegat) * esgorçar: agotar; desboijar (desbosigar) * esgrinjòla: V. grinjòla * esjarrar: esgarrar. fr. écuisser, fendre en déchirant * esjarrilhar, ajalhar, esjalinar (per terra): (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * esjavinhar(s') V. Esbabinhar (s') * eslampar, eslampiar [eslampià/eslapià], (es)ropiar, eslifrar, colenar v. lisar, fr. glisser; déraper?? * eslampiada: fr. laisser-aller, emportement hors de soi, licence; lampada, fr. lampée (prendre une ~ d'une boisson) * eslauç, eslhauç: fr. éclair * eslhausada: coup d'éclair * eslhausar, eslhauçar: fr. faire des éclairs * eslausiada: coup d'éclair * eslonjar (/s') : (/s')alongar; se jaire/jàser * esmai, desmai: fr. émoi, souci, inquiétude * esmaginar (cf. cat. anc.) [eimaginà]: imaginar * esmaiar/esmajar: inquietar, estonar; decorar, florir, fr. émailler fig.; S’esmajar de quauqu’un o de quauqua ren: migrar, demandar o cherchar de las novelas, s'en preocupar, s'en inquietar * esmalir (s'): enrabiar (s') * esmalit,-da adj. : dins un estat de colera * esmància: menaça * esmanciada: menaça. A esmanciadas : fr. en rampant? * esmanciament: acte d'esmanciar * esmanciar: amenaçar, far de menaças amb un signe de la man * esmaraunar o esmarraunar?? (s' ") : fr. grogner * esmirar: visar (aver coma objectiu, cibla) * esmiraudiat: miraculat?? * esnançar [ejnansà]?? (amb EI- non etimologica) : avançar, progressar * esnharlar: agrandir un vestiment a otrança en tirant dessús * esnuiança: fr. ennui * espanhar v. (u)lhauçar * espandre: espandir * espanir (s') (Cruesa) V. espatarrar (s') * espansilhar: escampilhar * esparrar (s') V. espatarrar (s') * esparson: fr. écouvillon * esperar [esperà] fr. espérer * espetissar: apetitir * espeulhar: espelhar, escorjar (levar la peu per la recuperar) * espinasson: albespina??, aubespin?? * espingar: gambadar, se ditz pejorativament per dançar, remudar, bolegar * esplamir: fr. étaler? * espodansar: espodassar, podar un aubre * espofidar: fr. pouffer?? * espotir [ejputí], espòutir (lat. Pullis: pòu, polvèra) : fr. écraser, réduire en poudre * espistrolhar: fr. éclabousser * esraminar : fr. gronder * esranchat, -ada: garrèl,- a * esranhadís : fr. toile d’araignée * esrantelar: levar las rantelas * esrapar: desrapar * esritjós (grafia per iretjós??) : ?? * essaurelhar: V. Eissaurelhar * estamnar : entamenar? * estancha: estanhòl, pescariá * estelura: estelam? * esterbar (de Trevar??): barrutlar, fr. errer * estiflar: siular * estinhar: v. Estribar * estinhassar : fr. ébouriffer * estolha: estobla, restoble, rastolh * estorbar: dispersar * estorbeu: esparvier (tanben emplegat) * estorcer (/s') : fr. se tordre, se tortillerèstra: lucana petita del granièr * estre: èsser. Estre per +v. inf. : èsser al punt de * estrech : èsser un '' : èsser fòrça magre * estrelhar: donar una rosta, fr. étriller, battre, donner une raclée * estribar : trabalhar, usar, fatigar; fr. unir le fil en le dévidant par le moyen d'une pièce de cuir ou de drap nommée 'estribador' ou 'estinhador'; fr. mener bon train * estrifolhar: estrelhar, batre, donar una bona leiçon * estufladís: siulament larg * estuflar: siular * estujar: escondre, amagar; estojar ? * esversar: fr. renverser * esvetlar [esvenlà], esvedlar (s') V. espatarrar (s') * esviardar: fr. éreinter * esvirolada: ?? * esvirolar: escorjar; fig. despolhar * etiada: fr. jachère nue * eu (Naut lemosin): el (Bas lemosin) V. Aul * exprès (a ' '') : fr. à dessein * fadard [fodar], fadarda/fadassa: fadat, fat, nesci * faiòu n. fau * faler: caler * fame: fam * famgala: fr. fringale * familha: tanben vòl dire 'mainatge, enfant'. "(Ilhs) an doas familhas" * fanha: fanja, fanga (tanben emplegats) * fanir: ?? * farcidura: farçum, farça * farfantela: ?? * Farjòu: Ferreòl * faròt: ?? * farrar: farratjar?? ; ferrar * farròlha f. : ?? * fastjar [fashà/foshà] (latin ''fastidiare'') : empebrinar; fr. fâcher * fat, fada: caluc, uga * fava, fava verda: mongeta, fr. haricot vert * feblesir: feblir * femorier: fr. fumier * fendassa: crebassa * feniera: fr. fénil * fermic, fermitz, furmic: formic, formiga * fermijar: formiguejar (de monde, etc) * fers, fera: sauvatge; fièr, -a * feunial: fr. taie d'oreiller * feure f. sovent en pl. : fèbre. Feure bringau * feurier: febrièr * feuse: falgueira (tanben emplegat) * fiau per linha : de fial en cordura, de fial en agulha (punt per punt, per lo detalh, dins una succession logica) * fiau: fil, fial * fiaulat: bandat, pintat * filh de vessa ! : macarèl * fiolon: botelheta * flaia: fr. pousse d'un végétal * flaina: fagina * flau onomat. : fr. vlan * flaujon : fr. flageolet. * flaunhard : fr. flemmard? * flaüticar [flejticà] : sonar mal la flabuta * fleitau: plafond * flissonar: ondejar? ; fr. frissonner?? * fodinar: fr. fouiller * foirar : aver la foira * foitar(/se) : fotre * foitre (/se) : fotre * folharja: fuelham * folharjós: folhós * fonhassar o fonhar (?) (Cruesa): ploricar * fomarier: fumièr; bordilhas * fomorjar : ?? * fòrt (a ~ de), a fòrç de ?? : a fòrça de, a dich de, a dicha de * fotrasson: janfotre * frachin: cendre o escòrias pichonas, oxid negre de fèr * fradassa: frachiva (landa, terrenh inculte) * frair n. fraire * frau: tèrras abandonadas, èrmas * freg f. : freg m. * fregir: refregir * fremijar: fremir * frijoladís: frejolum, fr. frisson * frijolar: fremir, estrementir * frenir (de "fenir" ?) : gastar, usar * fresche : fresc (tanben emplegat) * freschum: fr. fraîchin * frestinar: furgar, fosilhar, cercar, tafurar, nistejar * fretissa: V. Lissa; pan negre fretat d'alh * fricaud, -a, fricós, -a: fr. ragoutant, friand, appétissant * frijol, frijolada: frejolum, fresiment, fr. frisson * frijolar: fremir * frijoladís, frijolament (frisolament? ?), frejolament? (fresolament??): fr. frissonnement * frimor: frejolum, fresiment, fr. frisson * fringa-marçau (far la ") : ribòta, festa * flissar: ondejar? ; fr. frissonner?? * frissar: ondejar? ; fremir, fr. frissonner * friular : fiular en frire ?? * frotjar o frojar? frochar? (se ven de 'fruchar') v. créisser (arbres, plantas), butar, grandir, se fortificar, aprofiechar; fruchar, frutejar * fruncir (las ussas) * fuelher : caler, faler * fumari (Cruesa): fumièr * funtar: defuntar, morir * furgalhar: fr. fouiner, fouiller * gabolhan: fr. églantier * gafada: mossegada, estrifada, esquinç(ada); regomàs, monha; bajocada; malbiais * gafon: fr. gond * galatja, jalatja [ga'lazo] : fr. ajonc d’Europe * galeton: pastisson * galhauda f. rana (de 'gaulha') * galòpa:?? * gamar: raubar finament * gamiraud: fr. garnement * gana: ga, gas, gau. fr. gué (tanben emplegats) * ganh: gasanh * ganha: truèja * ganhon, gaunhon, nhon, go(i?)nhon n. pòrc * gansolhar v. fr. éclabousser * gargolh, garguilh: fr. rale, gargouillement borborygme, grouillement, passage ou production des gaz dans les intestins; enrouement, barguignage; médisance, murmure, babil. * garlècha: fr. gardon * garlopa: fr. varlope * garri: rat pichòt (terme afectiu) * garrissada: bòsc de garrics * gasinar: furetar * gaste, -a: fatigat, -ada, las, -ssa, abracat, -ada (de gaste: de fatiga) * gata: pòcha * gatge m. salari; mòble; instrument; recipient, esplecha, ostilh, ustensilha (sovent vaissèla o panièr); causa. Gatge pissier: gresala de pissar. En occitan medieval ''gatge'' = fr. attirail * gatieira: davantal, faudal * gaton: pochon (pòcha pichona) * gauça: gòrça ?? * gaug : fr. pissenlit * gaulha f. fanga * gaulhada : f. fanga * gaulhar, gaulhier, gaulhasson: gassòt * gaunha: gauta * gaunhas f. pl. : fr. gâle; écrouelles, cicatrices des écrouelles * gemar: gemir * gença: balaja, engranièra, escoba (tanben emplegat) * gençar: balajar * genebeurnier: genebrièr * genha: caprici * gente, -a adj. graciós, -sa * gentiament adv. : doçament, amb gràcia * genuelh: genolh * getacion: (fach de getar un) marrit sòrt * g-i, gui, li: i * giau (<geu) : gibre * giba: volam, fr. serpe à long manche *gibla: ??. Plòure a giblas: plòure a semaladas * giblar: plòure a semaladas de faiçon quasi orizontala * gibon: volam per esclairir (fr. élaguer) los aubres * gigonha: irresolucion, dificultat futila que arrèsta la decision d'un afaire * gigonhar, cigonhar, jaguinhar? : trabalhar inutilament, traire mal a faire un obratge mecanic per fauta de bon otilh; cracar, far de bruch, coma lo de quicòm mal jontat; agir lentament, lambinar, lamternar, trabalhar quaucòm amb mejans insufisents per i reüssir; (Cruesa): fr. gigoter * gileta: vesta * gingar: fr. giguer, saltar, gambadar, fr. folâtrer * gipa-japa (far) : tressautar, tressalhir * giraudela: giròla (mena de camparòl) * girrinar: bruch del sautarelh * giton: fr. rejeton ? (d'arbre) * gitre: fr. gîte * giure: gibre * glaç: glaçon * glara: clara d'uòu (tanben emplegat) * gleisa [eλeizo]/[e(l)ieiso] * gloriosetat: vanitat * gòfe (gònfle) : fr. bouffi * goiasson: enfanton * goiat, -a: gojat, -ata * goion: fr. goujon * golar: engolir, englotir * goneu: abit, vestit d'infant * gòrça: brossalha, ramalha, ramada, rodicha onte i a de las rumecs, daus boissons daus petiòts aubres entremesclats; broa de clausura, fr. fourré * gorgeira: fr. gosier * gorgetar: vomir; avoir des haut-le-coeur; fr. gaver (un animal) * gòrja f. boca * gòrja roja: fr. rosé des prés * gorjar: fr. gaver (un animal) * gorjarèu, gorgarèu: fr. gosier, conduit de l'arrière-bouche à l'oesophage. * gorret: fr. goret * gorrin, gòrra: pòrc/truèia; pòrc marin * gorrinar, gorreinar: fr. chatouiller; gratar, fretar * gosonar: fr. remuer (un bâton) dans un trou * ‘grafuelh (agrafuelh) : fr. houx * (non) gran [gro] adv. : ne ... : pas brica ... N'es gran/Non gran: fr. certes pas * granda: mameta * grandmair, grandpair, grandamair: grandmaire * granissar: far de granissa. fr. grêler * granolha: rana, granhòta * grapar: fr. gripper (attraper, saisir) * grapiar: escalar. fr. escalader * gratussar: fr. gratter en surface (la poule) * grautons: gratabons, graissons * gresa: ?? * greu: grelh, grilh (tanben emplegats) * grial: fr. vaisseau en bois rond en forme de jatte * griala: fr. terrine * grinha (cercar ~) : cercar brega: cerchar de se brejar, en paraula o emb los punhs) * gri(n)jòla: v. Grisòla * griselard : grisós, grisastre * grisòla [gri(n)jòlo] : fr. lézard des murailles * grison: granit (pèira) * gro: groa ?? * groada, gruada: nidada (de poletons...) * grolaud: ?? * gromar: fr. croupir; cuire (trop) longtemps; s’attarder * groüm: fr. groin; pòrc * grun : grain; fr. chenil, niche * grumilha, grumulha: lagrema * grusilhon: grun pichòt * guelha: pelha * guena: monina * guèrlhe, guèrlha, guèrle, guèrlia adj. : fr. louche * guerlon : fr. gobelet en ferblanc et à une anse qui sert de mesure pour le lait * guessar ?, guessir ? : profieitar * gui, g-i: i * guicho?: fr. chat-perché * guichon: fenestron * guidauba: fr. viorne * guilanèus m. pl. : fr. quête des oeufs (En Naut Carcin, per l'Avent los jovents e los mainatges anavan quistar de farina e d'uòus. Segon Xavièr Vidal, aqueles cants se dison ''guilhònas'', e, dins d'unes vilatges que i a, se cantavan pel Cap d'an. Per Cap d'an se crida Al gui, l'an nuòu (''gui'' es un francisme per vesc). * guilhaneu (per '') : estrenas? (de començament d'an). V guilanèus * guinde (Peiregòrd, Bas Lemosin) : piòt, dinda, dindon * guindre: fr. dévidoir * guisauba: vidauba ?? * 'guissable, aguissable : asirable, fr. haïssable * gusseu: fr. bobine, pelote * guita: fr. cane (femelle du canard) * i. V. Ilhs * idolar: udolar, cridar fòrt, fr. hurler * i-eu: V. Eu * ifofonar : cridar per sostenir la nòvia * ilhs: els * imatjar, esmajar?? [ejmajà] (cat. anc. esmaginar) : imaginar * inhon: onhon, ceba * intucat : intocat, endecat?? * io: ièu * iò: o (article neutre) * ja! ja! (jatz? de Jaire?) : per far arrestar los buòus * jaçar, jagassar (liagassar), jacassar, jacinar, (s’)esjacinar (tanben: cridar coma una ajaça), bargassar: charrar * jaciaud: jaç, fr. tanière * jadilha: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses, fait d'une pièce de bois * jadilhada: grand quantitat * jai: gag, gai (auseu) * jaiç: jaç. fr. gîte * jal (bas-lemosin) : gal * jalussada: còp de gel (meteorologia) * jalussier: qui apporte nombreuses gelées blanches * jangaunhas n. maissèlas * jangladís: crits de granda dolor * janglar : cridar, lo pòrc o can quand qualqu'un li trepeja la coa; fr. grignoler * janzi : '' Quante ma granda-mair vesiá quauqu’un cassar de las nosilhas emb las dents, disiá que quò « li donava lo janzi ». Quò li fasiá l’efiech d’una seja que vos sisla dins las aurelhas, que vòstras dents semblen prestas de vos tombar de las gengivas.'' * janton: paisan * januelh: V. Genuelh * jardòla (en '') : ?? * jarpalha: disputa * jarra f. : garra (d'animal), cuèissa; fr. quartiers (de viande); lobes de noix * jasbre, jasbra : ? ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * jase?, jars? (Cruesa): auc (auca mascle) * jaser, jaire v. : jàser, jaire * jaspir: prendre, atrapar quicòm de sas mans * jaspissons, jarpissons? (Cruesa): fr. grande bardanne; autoadesiu, adesiu * jau (naut-lemosin) : gal * jau d'Índia: dindon * jaufada: grapada, grafada, fr. jointée (de mains) * jausemt, jauvent, -a adj. faste; benfasent, -a, qu'a bonastre * jauvir: gausir * Joan-femna: fr. garçon manqué * joine: jove * jònc: jonc * jorn falit (a '') : a solelh colc * jòune, -a, joune, -a adj. jove, -a * juca: granièr pel fen * junja f. vedèla (vedèla i designa lo vedèl feme que ven grand) * jurc’a, jusca, jurcinc’a, jurcanta, juscanta: adv. duscas * justar o ajustar: mólzer * jutar: far de jus?? * labencha: granda peira plata * lac m. mara, cròs d’aiga durmenta * ladre, -a: marrit, -ida * lai: i * lai-bas, la-bas: aval * lai-sus, la-sus: ailamont * larjoït : ?? * laschar: fr. lacher * la-sus: ailamont * lata: fr. perche * latz (Cruesa): fr. giron * lau (en ") : en bas * lausissa: teit de lausas * lebretar: bruslar d’enveja * lechadier: fr. friand * lechatariá n. lecariá * legièr (de '') : ?? * len, lena adj. : ?? * lendoman: endeman * lerpar: lecar * lerpeiós: vescós, limparós * lesina: avarícia, retenguda * levada: regòla d'un prat * lèva-nas: fr. effronté * li: i * liga [lia] : fr. fanon * liar: ligar ([lià] es la prononciacion generala en occitan) * liauna: fr. lierre * licossiana/liquossiana : pocion, licor?? * liedra: fr. lièrre * liera: fr. lièrre * limaç: limac, caragaula * limaçon: lo haiolet, la malimòrna * limanda: fr. planche, rayon, étagère * limerò: fr. manigance, intrigue * liquossiana/licossiana : pocion, liquor?? * lira: fr. mulot * lissa, lissada, 'lhissa (alhissa) f. alh salvatge * loba: gròssa pèira o ròc isolat dins un prat, que non se pòt traire * loenh: luènh * loina [lwejno] : fr. engourdissement; descoratjament per tota mena de trabalh * loira: puta * lojandier, lotjandier: fr. locataire * lor inv. ex. 'las lors' * lovanja: lausança * luec: luòc (tanben utilizat). Dau luec que: dau temps que * lugarn [ligò] : l'estela del matin * luminier: fr. luminaire * lunon: estela * luquet: fr. loquet * luquetar : fr. scintiller * lura f. : animal o can gròs, bon a pas ren; òme polit que sembla bon mas non l'es, fug-l'òbra, peresós, coard; fig. pl. decas, enganhs, contes * lusert, luserta/lisèta (Cruesa): lausèrt * macha adj. : ?? * mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * magilhon (mangilhon?, mensilhon? del latin 'mensa' taula?): còfre de la sala de manjar que servís per s'assetar * mai: emai * maid, mag, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin * maiada: fr. bouquet (de fleurs); fr. aubades du premier mai sous les fenêtres des jeunes filles à marier * maiar: florir; agrementar * malhonar: ligar, estachar * mainatgier: estauviaire * mainatjar: economizar, estauviar * mainin: mameta * mairgranda: grandmaire *mairina: ostal de la comuna; fr. mairie * mair-reir: mairgranda * maisei: ?? * maison: ostal. Dins maison: a casa. èsser pas darrier maison: èsser luènh * maitot: tanben * malangorir: trefosir? * malàudia: malautiá * maleira: (fach de getar un) marrit sòrt * maleviar: ?? * malinar (se) v. fr. se culotter * malinas f. pl. pantalons * malurnança n. f. : èsser en situacion de grands malaürs * malvenguda, mauvenguda: accident * manciar: batre a punhadas, se batre; menaçar * manca adv. : levat, exceptat * mance, màncie m., mança f. : esquèrra. A man mança: a man esquèrra * mance, màncie adj., mança f. adj. : maladrech * mandin: matin (tanben utilizat) * mandinier, -iera: mendicant * mangle, manglhe (mànlie): margue * manhar: tocar * maniar: jugar un meschant torn * maniganç n. bandit, coquin, paubre malautruc; hippy * marendar: far lo marende * marende n.: collacion de quatre oras; disnar (repais de l2h al nòrd e a l'est, e de 16h a l'oest) * marendon: petit repais; collacion de quatre oras; sopar * màrfie (aver lo ") : avoir l'onglée ? * marga: fr. chatte (minou); sobrenom de l'ajaça * margaud: fr. matou * margolin: gaton * marmusar: murmurar * marmona: ?? * marn f. : branca gròsssa, principala, d'un aubre, fr. branche charpentière * marolhaire: nom donat als estamaires e refachaires ambulants * marranha : desacòrd * marronar: V. romegar * mas, mas qu'un [maskan] : solament, levat; mai, pas jamai (ex: Ne’n fagueren ‘na saussa la pus rara / Qu’aguessam mas minjat / En tota nòstra vita) * mas si es [ma:shiej] : mas òc! , mas n'es [ma:nej] : mas non! * mascarat m. : fr. mascara * massadís : regropament * 'massar: V. Amassar * massaròta: fr. bosse? * mast, mag, maid: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * matrassar: tuer?? * mau. Grand mau: fr. haut mal, épilepsie. Ne'n poder pas mau: poder viure sens se’n far, sens i pensar, sens se preocupar de ren. Ne'n poder pas ben mau: li èsser completament egal * mauchancier: malastrós, malastruc * maudisença : dire de chausas faussas sus quauqu’un, ne’n parlar malonestament * maujauvent adj. nefaste, que pòrta malastre * mauplasent: fr. déplaisant * maussa f. majofa, fraga * me (ex: per me) pron. ieu * medre: meissonar * meduesa liuesa, medalierza : fr. moissonneuse-lieuse * megue, mèrgue, lach megi: fr. petit lait * meissaber, menssaber?, maussaber? : fr. méconnaître * meissonja, meissunja, messunja: messòrga, messònja * meitot: tanben * mejauvent V. Maujauvent * memet: mamet, mameta * meneit, -a, menet, -a: fals(a) devòt(a), devòt(a) supersticiós e minuciós * menesplier: nesplier (tanben emplegat) * menina (Cruesa): grand-maire * mercier: gròs grapaud ventrut. sin. sabatier * mèrende V. Marendar * mèrende V. Marende * merendon V. Marendon * merfondre (se) * merlata: merle femèla * merlaton: merle mainatge * mermilhon: det pichon; sexe masculin * meschaent [meytsen/meychen] [mey(t)san]: marrit, dolent * meseis: mesme, meteis, meteus * mesme: meteis, meteus * mestiu: remedi * mestiva: meisson * mestivar v. meissonar * mestivurza-baturza : fr. moissonneuse-batteuse * mestura: fr. méteil (mescla de farina de blat e d'una pichona part d'òrdi o segal) * mia-tastons (a ") : a palpas * mianadís : ?? * miaulan: milan, mialan, mielon, fr. milan * miaunar: miaular * micha: pan de forment * mielhs adv. melhor * migrar: s'enrabiar; s'inquietar. Migrar pas (de quicòm) : pas aver enveja (de quicòm) * migrar (se) : se desolar, se plànger en se-mesme, se far repròche * mijon : migon ("las moschas se permenen sus la taula d'un mijon a l'autre") * mina: fr. chatte (minou) * minaud: minòt, mainatge ("Creurias qu'eu (= lo chastenh) fai de la lumiera talament eu a de minauds") * minhard: manhac, gentil; polit * minjadoira: fr. garde-manger * minin f.: menina * minon: cat?? * miràudia: miracle * miroelh, -a : brilhant, -a * mistra: asnessa, borrica, sauma * mochaespija: idea favorida * mochanàs: mocador * modelon: molon, fr. monceau, tas * moens (nontronés) : mens * moira f. : ?? * molada: molhièra, terrenh umid * montador: ascensor * morisca: masca, careta * moscla : fr. moule * móstie, móstia adj. : mosti, móstia * mòure, mòudre : molinar * museu, morral, morrilhon : fr. muselière * musir: fr. moisir * nhaca: dent? * nainai: brèç * naistre: nàisser * nastre ['na:tre] opiniastre, testut * nauça : ?? * nauva: fr. ruisseau? * naveu: nap * negra: nèira, piusa * neiar (lat negare) : negar fr. nier * neinar: V. ninar fr. * neir, neira: negre, negra * nejar (lat necare) : negar fr. noyer * n'es!, n-es! : que non! * nespla: fr. nèfle * neteiar, netiar, neitiar: netejar * névia, nèvia ? : nèu * nhòrla, viòrla: istòria comica, galejada un pauc cruda, de còps en vèrs o pròsa * nibla f., nible m./f. : nivol gròs cargat de pluèja (nivol f. s'i ditz tanben) * niela: ?? * ninadoira [ninadoeira] : breç * ninar : breçar, fr. se balancer; dandiner * niure: sadol, -a (qu’a tròp begut; qu’a lo ventre ben plen, qu’a plan o tròp minjat) * nivol f. * nivós: nivolós * noblalhon : petit nòble * nojalh: nogalh; ametla * nonmàs: solament * nosilha f. avelana * nuble m. : nivol * nuèch, nuèit ? [nè(t)] [né] [nè] [nüè] [nüé] [në] * nuirir (?), nurir: noirir * ò, iò, zo: o (article neutre) * ò! ò! : anèm! (per far avançar los buòus) * obludar: oblidar * oblueda: oblit? * obrant (jorn ") : jorn trabalhat * òc-ben [a bej], òc-plan [o plo]/[a-pla] : òc, reforçat * o-ben-tòst [obeto] (òc-ben-tot?) * olhar : emplenar, comblar, ben unflar * ona/onòr? (estar en l') : non pas bolegar * onglon: ongla del pè del pòrc * onte: ont * òps (per '') : per necessitat? (oc. lem. anc. aver òps de: fr. avoir besoin de; aver òps a : fr. faire besoin, être utile à. ''Las òbras qui aurien òps al molí'' : fr. les bois d’œuvre qui feraient besoin au moulin). cat. anc. ops, it. uopo, cast. anc. uebo * orbalutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l') * òrge: òrdi (tanben emplegat) * orlutz: orizont. V. Orbalutz * ortolalha: fr. légumes * ortruja: ortiga * òs: nogalh d'un fruch * òssas f. pl. : fr. ossements * ostièra m./f. : fr. casanier * ostieira m. : pauc-val, libertin * ovelha, oelha (Cruesa): oelha * paela: padèla * pagun, paguna, p'un, pen: cap (pas un(a)) * paier (Sent Iries la Montanha) : morceau de pain, de crêpe, etc., que l'on donne au chien pour le « payer » de sa peine quand il a ramené un animal écarté; herbe, fourrage, etc., que l'on donne à la vache pour qu'elle se laisse traire (del latin Panarius) * pairolhièr: estamaire o refachaire (ambulant) * palenc: palissada; fr. palis (facha d'estacas de castanhièr) * palhissa : clujada (fr. toit de chaume) * palisson, palhasson: panièr redond per metre lo pan a levar abans la coccion * palhassona: casal, fr. chaumière * pam (de l’autre ~) expr. : de l’autre costat, de l’autre biais * panolha: fr. panouille, épi de maïs * panturlar (se ) : trular, se promener sans but précis. * papulon m. pibol * paradèla: grande oseille * parchar: ?? * parcir: esparnhar : fr. épargner. Se parcir de: s'estar de, s'empachar de. Lo Parciriam est le surnom qu'on donne à l'enfant non désiré, dont on se serait bien passé. * parelh: fr. paire; couple * parròfia, paròfia : parròquia * parpalh [porpar], [parpai/perpai] : peitrina; corsatge; sen (partida del còs del bas del còl fins al ventre), fr. pourpoint * parquenada: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse * parsilh, persilh, peiressilh m. : jolvèrd * part-qu'a-part: fr. de part en part * pasmens: totun * passador: fr. défilé, endroit où passe une route entre une falaise et un cours d’eau (du latin médiéval passus (pas, passage, chemin, défilé) * passat deman: deman passat * passerau: fr. moineau * patolhier: gassòt (region d'Ussel) *pau: baston * paucha: sirventa * paun: paon, pavon * paupanhar, paupinhar : paupar? * pautut (Cruesa): grapal * pavan: pavon, paon * peciar: petaçar * pedoira [pedwejro] : veissiga * peirejadís o peirissadís: tàpia, fr. pisé * peis, pest? ([pejst]>[pejs]??) : la pesta * pejar: pegar * pejar?? , 'pejar ?? : apuejar, apiejar * pelh m. pesolh * pelhaire: fr. déguenillé; pelharòt, pelharotaire * pelharaud/pelharòu (metatèsi: peralhòu) m. pelharòt, pelharotaire (tanben s'i emplega pelhaire o pelharet?); creatura fantastica (portar a peralhòu/au pelharaud: portar (un enfant) sus l'eschina, los braces entorn del còl e las gambas altorn de la talha del portaire) * pelhaud : persona paubre, vestida de guenilhas, maladiva * pelissa : femna publica * pelisson: fr. paillasse ?? * peluca: ussa?; parpèla? * pelucar: pampaluguejar * peluja: ?? * pen, pena V. P'un * pena, penau m. : ginesta * penau: fr. lande de genêts et donc par extension une terre pauvre où pousse naturellement cette plante * pendaulha: fr. balançoire * pendaulhar: fr. pendiller * pendolhar: pendre, penjar * penlan: fr. voyou * pensivós,-osa adj. : pensatiu,-iva, pensativós,-osa * peput f. : puput * per m. : pereir, aubre que mena las peras, los perons. * perinqueta: baudufa * permenar (se) v. passejar (non es pas un francisme) * peròt, -òta (Marcha lemosina, Charanta occitana, nòrd de la Nauta Vinhana): piòt, dindon * perpai (perpalh) : V. Parpalh * per tot aquò: malgrat acò * pès (d'en "), dempès : drech * pès (aus quatre ~) : en córrer plan regde * peschier: lavador (se ditz tanben) * peschièra : endrech aigadós ont i a daus peissons per la consomacion ; se ditz per lo vivier, la serva * peseu m. pese; mongeta * pestelar (se) : (se) batre * pestelariá : causa pauc importanta, babiòla * pesteu: batedor, de bugadeira * pestrir: pastar, fr. pétrir * peta-raba: bleta-raba; fr. pétoire * petairòla: escopeta, fusilh * petaron n. ciclomotor * petinar [pitinà] : apetitir * petiòt: petit, pichòt * petonar: s'enervar, repotegar * petrilhar: petilhar * peu f.: pel; femna publica * pia: còrna, bana * pialar: pelar * piardon: fr. serfouette * piau: pèl * piaular: siular * picassat, picat: V. Pigat * picatau, picatal, pichatal, pichatau: picòt (auseu) * pièg [pjej], piei: pièg * piela, peila, padela, padena n. padena, padela * pietat (a") : de genolhs? * pieuna : ?? * pifrar: chimar * pigassa : fr. moucheture * pigassajar, pijassar: picassar, pigalhar (fr. tacheter; bigarrer; chatoyer) * pigat, picassat, pigassajat, pijassat, picassonat : fr. tacheté, esp. de negre (qui a des tâches de rousseur) * pigonhar (/se): picar còntra qualqu'un, se quichar * pigòt : fr. pie (color) * piguet : fr. chardonnet * pija adj. : bigarrat * pija n. : taca sus la pel * pijassada : fr. moucheture * pijassar: V. Pigassajar * pilaud: aucat, mascle de l’aucha * pilhonar : fr. cligner des yeux * pimpaunhar: fr. peloter, tâter * pinambor: fr. topinambor * pinar, pinard??, pinalh?? : òme ric * pinara: vin * pinarar: chimar de tròp * pinat, - ada: plen, emplit, tot cobèrt * pincar: plantar * pincat,-da part. pass. : dreçat (-da), levat (-a), en l’aer. Estar pincat: estar drech a esperar * pindolhar o pingolhar: pendre * pingraula: espingada * pringralhar: ?? * pinhie(i)r: pin (arbre) * pipeiaire: aucelaire * pirca: pista * pissa-rata [pisa rato/piso ròto] : rata penada * piunar: pinçar * piuse m. : piusa f. * plafond, plafons ? * plaidiar: plaidejar * plais: broa * planchon n. taula, seccion, departament (d'un comerç) * planben: encara, tanben * planger: plànger, plànher * plangier: planièr (tanben emplegat), plan, plat * planher: plànger, plànher * plantar (/se) : arrestar (/s') * platussar: charrar * plegut: p.p. de pleure/plòure * ploia: pluèja * ploiós: plujós * plòure a giblas, plòure a raissas plòure a vojadas, plòure a plenas selhas, plòure coma qui la vòja (bòtja?) : plòure a semaladas * plueviós, -osa adj. pluejós, -osa * plòia/plueia: pluèja * pluiau: Occident, colcant, vent de pluèja * plujada: fr. averse * plumadís (de frucha) : pèl, pelalha * plunhar: plenhar, emplenar. fr. remplir; fr. serrer (l'un contre l'autre) * plusiors franc. : plusors * pofar (se) : fr. se piquer, se dépiter * polhar: reprimandar * polon f. asnessa, borrica, sauma * pols f. pl. : milhàs; milhassina, farinetas (fr. bouillie de mais) * pom: poma; pomièr * pom/poma de tèrra: patata (tanben emplegat) * poma ar tèrra: patata (tanben emplegat) * pomairòu: luòc plantat de pomièrs * poma-pòrc: patata (tanben emplegat) * pomeitèrra: patata (tanben emplegat) * pompira f. patata * ponar (se): acatar (s') (tanben emplegat) * poner, póner: pondre * ponhada: fr. poignée * popin: popada?? * pòrc de mar n. pòrc marin * pòrcs singliers: pòrc singlar * portament: biais d'anar?? * portar pena: migrar, se far dau meschant sang * pòrta-tetons: sostens * pos f. pl. V. Pols * poschar?, possar (>polsar) : tossir * pòst f. : fr. planche * potareu: camparòl (cèps en particular) * pòus f. pl. : fr. bouillie de maïs. gasc. cruishada * poussiera, pouvera: pols, polvera * pradelar (se) v. se passejar en perdent son temps * premier: primièr * préner, prener ['prenei] ['prene:] : prene, préner. Préner lo chamin per poncha: anar tot drech, d’un biais decidit. Préner las vias: s’enrotar, se botar en rota * pres: prèp ("Pres lo mur") * pretz (per <nowiki>''</nowiki> que) : a mesura que, a proporcion que * progiet: projècte * propchen fr. : propchan, propdan; venidor, que ven * prosseja, pressuja: persega * priun, -a, prund, -a: pregond, -a, prigon, -a, prefond, -a, fons, -a * puat: otís, qual?? * pudentor: pudor, pudessina * pudin: fr. bourdaine ou bois puant, qui dégage une odeur forte sous son écorce * pudinhard V. Chat-pitoir * puèg [pei], puég, peug, puig, pug: puèg * puescher, puesser : poder (tanben emplegat) * p'un, p'una, p'unpiau: cap (pas un(a)) * punhar: fr. répugner à faire quelque chose, tarder * purar: plorar * purir, puresir: poirir (tanben emplegat) * purnai(s?), putnais, pudnais: catpudre, (gat-)pudís * quante (Alt lemosin) : quand (Bas lemosin) * quauquarren/quauqua ren adv. quicòm. quauqua ren mai: quicòm mai * quauqu'un: qualque * queraque, queriaque (creiaque) (de 'creiriatz que'?) adv. sens dobte * qu'es que qu'es? : qu'es acò? * quincalhar: fr. carcailler (la caille) * quincaròla: partida mai nauta d'un aubre. fr. faîte * quintar (/se) : fr. pencher * quò: aquò, çò; quò es [kej], [kwej]: (aquò) es; quò pleu/plòu: plòu * raba: fr. rave * rabiaud: mena de rabe?? ("Totas doas venina d'eisserbar las racinas e 'las portavan chascuna un panier de rabiauds, aurelhas de lebre, erba dau lach per los lapins) * rabator : fr. rabat * rabilha: fr. fâne * rabin: fr. champ de navets * rabusar: repapiar * raca: misèria * rachar (se) : anar, se rendre a * racina: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * racroquilhar : fr. recroqueviller * rafe m. rave (fr. radis ou raifort) * raiar: brilhar * raiç: pastenaga, carròta (tanben emplegat). raiç blancha : panais * raissas (plòure a '') : plòure a semaladas * raleta: fr. faîte de la maison * raletar (se): s'engulhar * ramada f. fr. averse * ramalhaud: fr. têtard * rana: fr. crécelle; fr. courtilière (Nauta Vinhana e Cruesa) * ranar: renar, marronar, se plànger en parlar entre sas dents * randa (a ") [ronda] : a rand de, prèp de * ranhós: ernhós? * rantela, rantiala: fr. toile d’araignée * rantela dau ventre: diafragme * rapieta: fr. lézard gris * ras (èsser bon '') : tot prèp * rasís adv. : tot prèp de * raucenós: ?? * raucha: ratja?? * rauche: rauc * rauchós: enraucat * rauja: ràbia * raunament: renament??, fr. grognement??, bougonnement?? * ravalha (Cruesa): fr. rave * rebombar: fr.rebondir * rebondre : rescondre, amagar; fr. rebondir; apondre * rebusar: repapiar * rechanar, rechinar: arroganhar * rechinat adj. : en colèra * reclana V. Areclana * recorson : ?? * recroquilhar (se ") : fr. se recroqueviller *refaufinhar (se ') : se galar, se regalar; fr. se régaler * reganhar: fr. rechigner, montrer les dents, grommeler * regolar: vomir, regantar * regolhonar: fr. faire des rejets * rei daus auseus, reibelet, reibenet, rebeineu, reibelet (HM), reibetau (23), traucaplais (24), l'uelh de buòu (87S), lo pitit buòu : fr. troglodyte * reir-còr (a ") : a racacòr * reir-grandpair, reina-grandamair : reire-grandpaire * rejauvir (/se) : (/se) regaudir * rejauvit,-da, adj. : plan content, plan aürós, que mostra sa jòia * rejonar, rejonhar?? : ?? * relh: fr. fourgon d'un four * relhar v. grimpar * remudar : remenar * renconhar (se "): fr. se cogner * rencurar, rancurar: regretar, èsser enfelonit d'una pèrda; se plànher, esp. de la dolor. "rencura lo ventre" : li fa mal lo ventre * renmàs: solament * rentrar: tornar, tornar entrar * repastar: repàisser * reprosimar [reprozimà], reprueismar ? : fr. rapprocher * recoquilhonar : fr. recroqueviller? * resmas: pas que * respóner, responer: respondre *resvelhar, revelhar?: desvelhar * retrum: bedoceta, fr. poubelle * ribiera: riba; per ext. fr. marécage * ricancoina f. : un refranh, una chançoneta (pejoratiu) * ridòrta: corona de pan * rifanfara, refanfara ? : refranh * rigalhon: fr. ruisseau * rigolar: vomir * ringueta: baudufa (Sarlat, Peiregòrd lengadocian) * ripar: fr. glisser * risolar: sorire? * rison m. : rire, riseta * rit: guit (fr. canard) * riu [ri], [riew] bas lem. : fr. ruisseau * riufe adj. : rufe, fr. rude au toucher?? ("'na chamisa pròpa de cherbe riufa") * robiera: molhièra, terrenh umid * ròcha: ròc * ròcmòrt: fr. marne * rodelar : redolar * rodelon: rotlada * rodilha: bar(r)iòta, boreta, carriòl(a) * roge, roja: de pèl rog * roia, roja f. : papach-rog * ròla: glaça (element natural) * romar: romegar * romeu: romec (lo romeu de la mòrt) * romde, romdre, ròmdre f. : fr. ronce. V. rumec * rondelhon: fr. grognement, ronchonnement * rondinada: ronde n. ? * ronhament: fr. grognement?? * ronhar, ronjar?, rosjar: rosigar * roquilha: fiòla * ros, -ssa, rosseu, rossela: blond, -a * rosin: candela * rosjar: rosigar * ròure? : rove, rore * rufar : fr. gercer * rufe adj. : dur fig. * rumec, romec, romen ?, romde, romdre, ròmdre, romze, rumze n. f. : fr. ronce * rundir (lat. Grundire) : sens diferent de Brundir * sabat : fr. vacarme * sabatier: gròs grapaud ventrut. sin. mercier * sablon: sabon * sabor (de bona ~) loc. : de bona gràcia * saborau: codena del lard * sabranada: fr. ragoût aux haricots * sabrondar (<subre+abondar) : desbordar (un liquid?, una ribièra) * sadolaud: alcolic * saïn [sei]: sagim, lard * saion: vestit. fr. habit * sancier: san, sanitós * sangí! : sacredieu! (eufemisme per 'sang de Dieu') * sangolhar (Cruesa): se divertir amb aiga dins un recipient o un gassòt * sapcher: saber * saquetar: batre * sarcel, sarceu: fr. sarcloir * sargata: lausèrt * sargòlha: ?? * saubre: saber * saüc [suéy(k)], [swéy], [se-ü], [sèy], [sòy(k)], saücau [suecau/siejcà/shuejcà]: sambuc, saüc * saude: saule, sause * saular, saumar (metatèsis de Salvar) : ?? * sautareu: sautarèl * sauticar: fr. sautiller * se: fr. soi (ex: chas se) * se: el/ela; eles/elas ('quò es se' : es el/ela) * sebelir: sepultar * sechiera: sequièra; endrech sec * secodre v. : secotre v. * secoduda : branlada * sedon: fr. lacet; trapa, trapèla * seguela: seguida * sela: cadièra, seti * selh : selha, ferrat * selhe, selh (Cruesa): segle (cereal) * semenalha: semença (tanben emplegat) * sement f. : gra, grana. de tots " : de totas menas * semnar v. semenar * sensena: fiau, sens (d’una istòria, d’un eveniment, logica) * senzilha: mesenga * ser [sey]: ser (coma préner [preney], valer [valey] etc). de ser: aqueste ser. en ser: lo ser * serenada: ?? * sernada (serenada?): serada * serrar, sarrar: rengar; gelar fòrt * sèrva f. estanh petit; reserva d’aiga per l’irrigacion dels camps * seschiera: airal de seschas (fr. roseau des étangs) * si: (ai)tant, talament * sibar : absorbir fig. * sicliar: V. eissublar, eissiular * sicliar: assetar (tanben emplegat) * sinar: sentir amb lo nas * sindraina: ?? * singlarda: singlar femèla * sislar: giscar, guiscar * si us platz [siwpla]: se vos plai/platz * sobechar: ?? * sobrar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * soc, soch (pl. sochs), suchas: sabot * sogolar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * sòla f.: sòl * sole adj: sol, solet * solha: fr. paillasse du lit * solombrilha: penòmbra? * somelhejar: començar de s’endormir ; s’endurmelar * somnhe n. : sòmi (tanben emplegat) * sopena: ?? * sòr n. sòrre * sorcelatge: devinha, devinalha * sorniera: obscuritat * sorniaud: ?? * suausa adj. : suauda (f. de suau) * subransida (de ") : subran * subrondar V. Sabrondar * sucha: esclòp, sòca (sòca es de cuer emb una sòla de fusta. sucha o sòcs, o daus esclòps (dins una partida de la Corresa) quand es tot de fusta. L'i a tanben los bolauds (que son daus gròs sòcs, de las gròssas suchas). Los sòcs claus son de fusta emb una brida de cuer) * sumnhar: somjar * sumcir [sunsí] (lat. subcidere) : fr. saisir, transir (lo freg); somcir/somsir (englotir) ; susprener, plan estonar * sundir: sospirar * suspurar: purar plan fòrt * susvestit: fr. survêtement * tabiraud: lo que vau ren, paubre baliraud * tabustar: picar? * taconar: picar * tainar (/se) : pressar, tardar * tainós: tinhós? * talhon d'Adam: fr. pomme d'Adam * talòs (de pan) : fr. quignon de pan * tandis que (dau '') : dau temps que * tanha: fr. bourbier * tant mai... tant mai... : dont mai... dont mai... (tanben emplegat) * tantarar: charrar * tant-parlar f. : pinta (mesura de 1 a 2 litres) * tapon: pilòt, fr. tas * tarabasteu: fr. claquoir (instrument de musica) * taravelar: sollicitar longament, en insistent. * tartifla: patata * tech: establa * teissut de còu: folat, mocador * telhòu, telhaud m. telh * temps (ben de '') : longtemps * tendilhon: cavilha de fusta d'una charrue; sexe masculin * tèrme: fr. tertre, talus, éminence pouvant servir dans certains cas de terme, borne, limite. * terrauds pl. (Cruesa) nom donat als dos enfants d'un vilatge que son nascuts lo meteis jorn * test: clesc (d'un uòu) * testut: maça * teula: fr. tuile * tia-tia: fr. litorne (grive) * timplat m.: fr. giffle, claque * tirusa: automata per tirar d'argent * tombareu: fr. charrette ?? * tonar: tronar (tamben emplegat) * tonedre: troneire * tòni m. nesci, pèc * torilhon: taure pichon?? * torilhonar (/se) : la vaca montar una autra vaca?? * tornada (una) n. un fum de * torrin: sop d'alh, ceba o tomata, ben pebrada (que se portava als novèls maridats l'endeman de lor nuèit de nòça) * torrinar : faire son torrin, faire pauca causa * torton: crèspa de blat negre * tortre f. tortora. fr. tourterelle * tòstat m. : tòsta F., fr. toast * tot aura, totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment) * tot-parier, tot parier: egalament; fr. quand même * Tots-sents: Tots-sants * tram: sòl (d'un ostal) * tramalh: mena de filat * trança: fr. trance; angoissa * tranuja: fr. chiendent * trasconeitre: fr. reconnaître * tràser: traire * trasfojau: fôc de Sant Joab * trasluc, traslutz: plena luna; jorn nefast, accident; agitacion, eveniments malaürós * trassauta: fr. éclabousser ?, tressauter?, regisclar? * trau: biga (fr. poutre) * trauca-sac: fr. brome stérile * trauchar: traucar ?? * traulhar: s'espaterrar dins l'èrba ja nauta; fr. pietiner, fouler, écraser au pressoir * travelar V. Taravelar * traversós: fr. espiègle * treblant: susprenent? * treblar: trebolar * trefa, trefla (Cruesa e endacòm mai), truefla, tròfla, trofla, tofla: trufa; patata * tremuelh: tremol (arbre) * tren. en " de : fr. en train de * trenc, tr(i)an(c) m. fr. croc à fumier * trencha f., trenche m.?: fr. faux; houe, pioche courbe dont le fer est large et mince * trepar : fr. trépinier * trespassar: desobeïr, refusar d’entendre rason * trevar: barrutlar, fr. errer; fr. hanter * tribolar: trebolar, fremir * trifolet: fr. trèfle rampant * troçar/trossar (se) : se (tornar) botar los vestiments * tròia, treuia/trueuia, trueja : truèia (tanben emplegat) * troncar: trencar?? * truelh: pè de cabra (aisina). fr. pied-de-biche * trufa, tofla, tròfla, trofla, truefla: patata * trular: fr. errer; fenhantejar? * trule, trula f. ? (Cruesa): persona bèstia; fug-l'òbra, fenhant * trundiment: retentiment *trundir: fr. résonner * tuar: atudar * tucar: tocar, trucar * tudelar: brotar (una planta * tundir: enflar al punt d'aver la pèl tirada (e al fig. de vanitat p. e.); tondir * tunlar: tossir * turlaud, trulaud: idiòta * tustadís: fait de tustar * tutar v. fr. débusquer * uchar, unlar, udlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * udlar, ular, unlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * ueitantivol: qu'a ueitanta ans * uerge (Cruesa): òrdi * uistra: ustra * ujan [yˈz̪ɔm]: ongan * ulhauç: fr. éclair * um (varianta de ''òm'') o un(?) : òm, un òm * unflar lo fetge (far) : esfeunir, eissorlar quauqu'un d'aiciá a l'esmalir * unlament: udolament * unlar: V. Udlar * urosadament: aürosament * ustilh : ostilh, aisina * utlar: V. Udlar * vachas negras (Cruesa): nivols gròsses grises e pluevioses * vaisselar v. faire la vaissèla * valhent adj. : valent * vances, vancès: V. Avances * vaque! : vèni!, ven! (tanben emplegats), gasc. çai! * vargier: V. Vergier * varrau, verrau : verrat * varroelh: varrolh * vaslet [vàle] : varlet * verdera: fr. oseille * veren m. verin * verenós, -osa: verinós, -osa * vergier [vargié], verdier: òrt (tanben emplegat) * vernhau: vern * vesaquí : veiquí (tanben emplegat) * veschada: vesc(a), visc(ada) * vessa: f. pet, vent * vetz adv. : còp, vegada * veüda, vuda: vista * via: camin * vianelon: androna * viatge: còp (p. e. de beure) * viau, viauda, viaus, viausa: marrit, marrida * viena: fr. vielle * vimzela V. Vinzela * vinheta f. fr. oseille * vinhau: vinha gròssa? * vinhon m. ceba * vinzela: flinga (gauleta, bagueta, lata o branca pichona, de vime o d’un autre arbrisson) * viòrla: V. Nhòrla * virason: vertige * vironar: virar entorn * vironseu: fr. virevolte * 'visar V. Avisar. 'Visa la via! (per fòragitar qualqu'un)- Visar lo bornat: Faire la culhida de la mèl * visda, vusda: vista * vispolar: ?? * vistar: regardar * vita: vida * vitoira: vitualhas, fr. victuailles * vojadas (o botjadas?) (plòure ") : plòure a semaladas * vojar: vuejar * volada n. voleibòl * volha: oelha, aolha * vonvonar : zonzonar? * vorilh [vurí], voriu [vuriw/vwejriw, bwejriw/ bujriw] : fr. regain V. Borilh * v-òs : òs * vuda (>veüda>vesuda), vusda (>visda>vista) : vista * vuelher: voler * vulhença: volontat * v-uèi: uèi * zo, zò, zu: o (article neutre) == Vejatz tanben == [[lexic auvernhat]] 9g01djdb31fiovs5i0jlmthfeul8zds 2499723 2499720 2026-05-05T15:43:49Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499723 wikitext text/x-wiki Lo [[Lemosin (dialècte)|lemosin]] ten en general lo vocabulari de l'[[occitan]] amb los eventuals cambiaments fonetics del [[nòrd-occitan]], mas a tanben de fòrmas lexicalas especificas ([[arcaïsme]]s e mots diferents de la rèsta de l'occitan) que plan sovent son comunas amb los dialèctes [[auvernhat]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten de tèrmes tanben emplegats endacòm mai, pasmens los avèm pas excluses per amor de donar una mòstra de vocabulari lemosin. Nos basèm sus lo diccionari Occitan/Francés d'[[Ives Lavalada]], ed. IEO Lemosin 2010, dont trobam extraches aquí [http://al.deliquet.free.fr/Occitan/Joan-Pau_VERDIER/Joan-Paul_VERDIER_01.htmlz] D'espleitar: https://espritdepays.com/bonus/glossaire-les-mots-du-perigord. NDR: tota esmenda, correccion o melhorament es benvengut, especialament quand ignorèm la definicion o l'existéncia d'un mot ("??") o que sèm pas segurs qu'existisca ("?"). Certans mots pòdon aver una consonanta iniciala [[epetentic]]a: ''g-uech'' [get], ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onta''... franc. : [[Francisme|francesisme]] a evitar Lo [[sufix]] [[aumentatiu]] -às, -assa ven -ard, -arda. * abalhat,-da part. pass. : maucorat,-da, deçaubut,-da * abaura: fr. (d') à présent * abausir, 'bausir [bu 'vi] : abausir, esbalausir * abeurat, abeurada: fr. détrempé(e) * abeuratge m., beuratge f.?? : beuratge * abilhar ('bilhar) v. assasonar (tanben vòl dire Vestir) * abinar: acoblar (sens general e sens sexual) * abocha (d'), d'abochas? : la gòrja duberta e lo còrs virat contra terra * abochar, abochonar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * abora (d') : d'ora, tòst * abòrd (d') : a l'instant, tot primièr, lèu; d'abòrd que: tantlèu que; puèi que (tanben emplegat) * abracar: fatigar grandament * abrial (sud del Perigòrd), abriu (nòrd [abri(w)/abre], abriau: abril) * abriar: acorcir, abracar, escodar * acaçar (acassar? varianta de (a)catar?) : cobrir * aca(p)tar, 'ca(p)tar (/s') : amagar, escondre; cobrir * acelar, açalar, acialar: abrigar de la pluèja * acelat, açalat, acialat (a l') : abric (a l'); d'amagat, d'escondon, d'agachon, d'assetons) * acepte: aisat, facile * achabason: terminacion * achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme: Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin captare) * acharrau V. Charrau * acimar: emplenar a ras * acimat, -ada: que sa cima es elevada * aclapir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) ; s'esfondrar, tombar tot d’un còp, s’afojar * aclatar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acocolar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acoconar (/s'): emmitoufler * acossar : encoratjar * acotar: fr. appuyer, accoter, soutenir, étayer; atteindre * acotir, cotir: batre, maltractar, prene pels cabèls * acotit, -ida, cotit, -ida: mesclat, -ada * acranar (s') : se far crane, polit * acraponhir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acropir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * adir: asirar, mauvoler a quauqu'un * adissença: asirança, òdi * aer: èr, aire (tanben emplegats) * aficar: pimpar?? * afinar: enganar * aflatar: careçar * afincar: ballar, careçar; aficar ?? * afincar (s') : s'aplicar * aflincar v. Aficar * afamgalir: afamar * afolar: avortar, far avortar; destruire * afolir: afolesir, far venir fòl * aforchar: enforcar; fr. être à califourchon * afortigar, afortir: afirmar, assegurar * ageir? : ?? * agresir fr. aigrir * agroar (s') (Prov. tanben) : acatar (s') (tanben emplegat) * agromar, agromelar, agromelir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agromelir (s’) : se redusir, se far tot pitit en s’escondre * agrumir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agrupir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * aguir : asirar * aguissable: aissable, fr. détestable, insupportable * aguissença: asirança, òdi * aicí a (/tant) (d') : fins a * aicianta (d') : fins a * aigafòrt: aigafòrta (tanben emplegat) * airau: airial, fr. basse-cour * airier: abajonièr (vaccinum myrtillus) * aisat adj. aisit * aisinable : propri a rendre servici, a metre a l'aise * aisinar : aprestar, preparar, alestir * aitanben: (a)tanben; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanpauc: tanpauc ; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanplan: tanplan; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitau: atal * aitot V. Eitot * ajauc: fr. ajonc * ajumbrir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * alacada: fòrta plojada? * alaidonc, 'laidonc: donc, doncas. Alaidonc que: dau temps que, mentre que * alau: alai, ailà * albalutz V. Orbalutz * alha (Cruesa): alh * alopir: assalhir; maltractar; invectivar * aluchar : alumar (tanben emplegat) * alulhar: cridar fòrt per far portar la votz au lonh. Alulhar de jòia: udlar, cridar, udolar plan fòrt, per mostrar la jòia * amassar, 'massar: regropar ; atrapar, prendre (un còp) * amodelonar: fr. antasser * amorrar : abaissar la testa, faire mòrdre la pols * amortesir fr. adoucir * ancèis, ancès que : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * anchau m. : anchòia f. * anda: tanta, sògra, mairastra; abusivament: granda, mameta * anueit/anuèit, anuech/anuèch: auei, uei (tanben emplegats) * apà! (de Òc-pas?) : non vòli pas! * apautar: fr. renverser * apetís fr. ciboulette * aplèch [aplej] : fr. soc (de charrue) * apoiar: fr. appuyer * aponhar: garder, aver mestièr de quicòm; fr. répugner à faire quelque chose, tarder * aprueismar ('prueismar, [prajmà], [(o)preimà], [apresmà], [aprowmà]): apropchar * aquilhs (plural de 'aquel', ancian cas subjècte) * ara. D'ara ençai: d'ara enans, d'ara en avant. V. Aura * arair: araire * arban (faire un ") : s'entrajudar * arçà! : interj. per incitar a faire quicòm (de òr + ça) * arcar: passar per dessús de * arçau : arç (planta). Fiau d'arçau: fil de fèrre barbelat * archelar: escalar. fr. escalader * areclana: arcolan * argiu m. : argila * ariclana: V. Areclana * aromaire: murtrièr? * aromir: tuar * arondesir fr. arrondir * apietosir: fr. apitoyer * arpiar: arpejar * arreir: arrèire * arser: ièr al ser * asperja f. espargue * assedrat: assedat * artichau, artrujau m. cachofle * assumir (s') : s'assopir * assuausar: apasimar, adocir, calmar * assús, a sus: sus, sobre * atrapar de (d') : se botar de, començar de * atrevador: endrech qu'atira; rendètz-vos * au: o (pronom neutre) * aubalutz V. Orbalutz * aubrisson: arbust * auçada: nautada * aucha, òucha: pradèl o camp claus situat prèp de la maison, sovent près de la cort dels pòrcs, ont se los laissava * auchard: aucat, mascle de l’aucha * auguer, auger?? : aver * aul: el. V. Eu * aulana: avelana. fr. noisette * aumalha f. bestial gròs, bèstias amb banas que fan de la charn roja per la nuridura * aura adv. ara. Tot aura/Totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment). D'aura enlai: d'ara endavant * aures: quicòm mai, autra causa * ausanier (comunas del sud del país de [[Garait]], region de [[Sent Vauric]]): bois [bwej] entrò una linha que jonh [[Ansesme]], [[Jòlhac]] e [[Ladapeira]], e [bwi] dejós d'aquesta delimitacion) * ausar: gausar * ausela: ironda; femela d'auseu * auseu: aucèl * auvelha, ovelha n. oelha, aolha * auvernhata: fr. litorne (grive) * avacar: reüssir, capitar * avalir (s') : esfondrar (s') * avances, avanceis : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * avant que de + v. inf. : abans de * avantier (l') : i a quauques jorns, i a quauque temps * avena: civada * aver: prend lo sens d'atrapar, raubar, n'acabar amb quicòm o quauquarren, tuar * avesar: rendre domde, adometjar; familiarizar * avesat (d') : de costuma, d'abitud * avisar: regardar * ba(m)bòia, babula, babuia: nesci; estatua; petòta * babinhon mf. menton * babòi : original (persona estranha) * babusar: repapiar * bacada n. past, pasta, pastèla (pels animals). fr. patée pour les cochons * bacar: donar la bacada * bada-graula:?? * badar v. cridar * badada: grand crit * bafada: repais d’importáncia en quantitat * bajar: pensar * balada : frairiá, vòta * balaia: escoba (tradicionala de bàlec o autra planta) * balajar (Corresa) : escobar * balanç: vam, eslanç * balharc: òrdi * balharja: òrdi de primavera * balinjas n. f. plur.: fr. couches ou langes * banchieron: banc pichon * banlesar (se) : barrutlar, fr. errer * banturla, banturle?? m. persona non seriosa (non pejoratiu) * banturlar (se) : fr. errer; musar, perdre son temps a far quicòm? * barbetar v. : còire * barbòta: mena de sèrp non verenosa * baraquen: fr. voyou * barbelòta: jonquilha * bargassar: charrar * bargasson: que japa sens rason, que crida, que fa de bruch * barginhar: esitar. Sens barginhar: sens esitacion, de manièra fèrma * barja (Cruesa): partida de la granja situada au-dessús de l’estable on s'estojava lo fen e la palha * barracat, - ada adj: barriolat, -ada * barradís n. tèrra clausa près de la maison. * barradissa: claus * barrancon: barrèu d’escala o de cadièra, per ext. baston * barrial, barriu: barril * barrutlar: fr. errer * bascha: fr. bâche la toile * b-assetz: assatz; cèrts, certans (qualques) * bàssia: aiguièra. fr. évier * b-assuelh: asuèlh, fr. seuil (de la porte) * batalhar, batalar?: charrar * baterias: batasons (tanben emplegat) * bateusa: fr. moissonneuses-batteuse * bauda: asnessa, borrica, Saura * 'bausir [bu 'vi], abausir: abausir, esbalausir * baussuelh : asuèlh, fr. seuil (de la porte) * beca f. vèspa * beça, beçal, beçau, beçol, betol, betolaud, beç * becar: fr. picorer * becicar: far la sesta * belier: febrièr * belhier: febrièr * belinament : fr. foisonnement, grouillement * belujar (/se) : (se) bolegar * benaise: satisfait, content * beneisir: benesir (emplegat tanben) * bentot: tanben * berche: fr. édenté * bergossa: vièlha oelha coriaç sense valor mercanta * besenga/besinga: pauta * besilh, besilha: causa de pas cap d'importància, pas res * besilhar, bosilhar, far de las besilhas: bosigar, trencar, deteriorar, desgalhar, far de mala òbra * bessicar (bercicar? breçicar?, de Brèç?) : somnolar * bestiaria: bestiesa * besunha, besonha: causa; obratge, afars (personals), bagatge... (tot çò qu'aparten a qualqu'un) * b'etot, ben 'tot: benlèu * beu (de " de) : a còp de, a fòrça de * beu (de ~ que) : a mesura que, a proporcion que * beuna?, beune? : ?? * beuradenc : bevible, potable, que se pòt beure * bevetar: beure lentament * biau biau ! : japada mai aguda dels jounes chens * bibar: ? * bicanard: païsan pej. * bicas f. pl. labras * bicar: baisar, potonar * bicon: poton * bieta: bleta * bi(n)gois (de ") : fr. de guingois * bigòrra m. bigarraud/bigarròt, bigarroei/bigarroelh: blat d'Espanha, milhòc * bigòs/bigoelh (bigwé) m. fr. hoyau * bisard??, bisarde?, bisarda: bisarre, bijarre * bilha: tronc d'un aubre * binhet: bonheta * biòla: bèç??, betol?? * biòla (d'un forn) : fr. charbons ardents * bladar fr. emblaver; fig. joncher?? * bladasons : fr. semailles (du blé) * bladin: blat negre (tanben emplegat) * blagassar: charrar * blanc fr. chevesne, meunier (peis) * blanch, -a: blanc, -a * blancha pura: aiga de vida * blanchinhard, a: fr. banchâtre * blandar: ?? (lo fuec) * blesta f.: fr. écheveau * bocanar: fa de bruch * bochas f. pl. labras * boda: fanga * bodra, broda (de 'brauda'?) : fr. crotte, boue battue; ordure * bodrós: fug-l'òbra * boes!: bah! * boifar: v. Boissar * boija, boïja [bwejjo] [buijJo] (Cruesa e endacòm mai): V. buïja * bòina?, boina [bwejno] : bòrna * boinar: bornar * boïolar: faire de bofiòlas, fr. se boursoufler * boirador [bwejra'dur] fr. instrument pour enlever la deuxième peau des châtaignes dans l'opération qui consiste à blanchir les châtaignes, instrument que l'on appelle aussi en Creuse "las tanalhas" * boirar [bwej'ra]: mesclar, braçar, pelar las castanhas amb un boirador (aisina per las emblanquir) * boiricin: panièr * boiriu: redalh, fr. regain * bois m. pl.: encastre (d'una fenèstra) * boissar : escobar * boisson blanc : espinalba, aubespina, jargas blanc, jargue, fr. aubépine * bòja, bòtja (?) : saca * bojal(h?) : fr. trou. bogalh? * bojalar: traucar * bolar: s'enfonzar los pès dins l'aiga e n'aver la cauçadura mòla * bolega: fanga liquida * bolin: panet redond * bolit, bolhit, bulit, bulhit: olada (plat) * boljar, bolejar: bolegar (tanben emplegat) * bomba (a tota ~) : en córrer plan regde, plan viste * bombar: fr. bondir, rebondir * bòn(n?)a: fr. marécage * bondir: fr. gronder (bruch) * bonhar: far trempar, macerar (varianta de Banhar qu'a aquesit un sens particular) * bonhat,-da : se ditz d’una frucha tròp madura, tanben de quauquaren qu’a demorat dau temps a trempar dins un liquid * bonicon: ?? * bordairatge, bordieratge: bòria, ermitage, fr. closerie, petite métairie * bordassar (metatèsi d'Adob(r)assar) [burdasà/durdasà] : repetaçar, fr. rapetasser V. 'do(b...)rassar * bordier: bordièr; p. ext. logatièr * boreta: bar(r)iòta, carriòl(a) * borifa: fr. rombe (instrument de musica) * borilh: borlhon, tapon (coma la nèu) ; tot pitit grun de pouvera * bornat m., bornhon : buc (demorança de las abelhas, autrescòps facha amb la cavorna de chastenh, aura dins de caissas de fusta) * bornha: panièr grand, naut e pregond, de palha tressada per tal de conservar la frucha * bornhon V. Bornat * borramesclar: mesclar totalament? * borrar: tustar (tanben emplegat) * borrassons: fr. langes, couches * borricha (grafia?): bòssa, bossa (engenh de pesca) * borricon: fr. bourriquet * borrilh : polvera, bordilha. fr. balayures, poubelle * borrinar : barrutlar, fr. errer * borriqueta: saussa o sopa d'orselha * bòsc beneit: bois * bosar (se) : se laissar tombar coma una bosa * boschalh : tap (de trafec rotièr) * bòta: bota (fr. outre) * botarèl: campanhòu * bòtja (?), bòja : saca * botjar: vojar fr. verser. Plòure coma qui la bòtja/vòja: plòure a semaladas * boreta: fr. brouette * botareu: fr. bolet * 'bracar V. Abracar * braçar: remenar * braçat (de '') : à bras-le-corps * bradar: gelar * bradassa: charraira, fr. barbouilleuse * bradassar (brandassar) v. secodre; parlar a tort e a travèrs * bradasson, bredasson: persona maladreita o brusca * bradau adj. (tombar '') : fr. lourdement * braga: fr. culotte * bran: bordilha * brancantar : barrutlar, fr. errer * branchiera : ?? * brand o bram?: "sonar a brand": fr. sonner à toute volée * brandinar: barrutlar, fr. errer * brau: fr. lisière de terre qui sépare un champ d'un autre * braulhós: brumós * bravament adj. : doçament; regde; rudament * brave, brava : bèl, bèla * brèça [barça] : brèç * brechar: cobrir * brechalh (Cruesa): tapadoira * bredilha: charraira * brejadís: discussions, charradissa; baralha, disputa * brejauda: sopa caracteristica del Lemosin facha de cauls e de lard (de 'brejar') * brejon: codena del lard * brenada: manjalha de bren amb aiga per péisser los pòrcs * breta, bretona: vaca de lach * bretonar: faire de grumèls * briar (de 'breviar') : acortar * bric de (pas '') : pas ges de; pas cap de, cap bri de * brija (pas '') : pas brica * brijon, brigon: miga, morcèl * brima: molsa; bruine, crachin (que dona l'oidiom o lo mildiu als vergièrs) * brimar: fr. bruiner; èsser atacadas las trufas pel mildiu * bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar * bringar: dançar, saltar, folastrar * bròcha: branca secondària d'un aubre * brochilhon: branquilhoneta * brochon: fr. brindille * brocon (far au "): ?? (es un jòc) * broda: fanga * brodir (brondir), brudir: far de brug, bronzir, bondinar, resclantir * brodischa: branquilhon;fr. broussaille * brostachabrit: fr. chèvrefeuille * brosinar: brosinhar, brusinhar. fr. bruiner d'une pluie fine et persistante * bruau (variant de bruelh?): talús * bruchadís: bruch continu??, brejadís ?? * brucir: mòrdre, atacar a pitits còps de dents, pinçar, piunar * brudir: brusir, brugir, brogir, brunhir, brúnher. V. Brundir * bruja: bruguièra * brujaud: fr. ajonc * brumerlós: brumós * brun (faire ") : faire negre/fosc. montar brun: s'escuresir lo cèl * brundir (lat. grundire) : bronzir, bronzinar * bruset? bruselh?: iò-iò fabricat pels mainatges * budalha: budèls de pòrc * bufec: fr. vide (de fruit à coque: cacau, avelana...) * buïja, buija, boïja, boija, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga. fr. terre en friche, pâtis, jachère * buja, bruja: gèrla, jarra (cruche à huile en terre cuite vernissée, non à long col, mais à anses) * bujandariá: fr. buanderie * bunhet m. : aurelheta (pastisson) * bura: de color fosc * burgaud, bergauda (Cruesa), burgon n. : fosseron * burrau (Cruesa): fr. babeurre * butir: butar * cabonhat adj. : fr. encaissé fig.?? * cacau, cacalh (de 'cascalh' ?), calau, cacòu: notz * cacunha: automobil vièlh * caga-menut: avar * çaiquedelai, çai que delai: ça que la, çaquelà * caireforcha: caireforc * cairiá (cairia, càiria) : canton (coin de l'âtre). C(h)erchar per las cairiás : c(h)erchar, furonar pertot sens succés; caire, ròdol/ròde, parçan, comarca * calau: notz. fr. noix V. Cacau * caleta: fr. cosse * calhada, calhadon, calhat (Cruesa): formatge blanc * calhar: fr. tasser (la terre) * calòta: sièta crosa * camjar: cambiar * campar (/se): quilhar, dreçar * canaçon : fr. caleçon * canal [conar] * cancanar, cancanilhar: charrar * cancaridier: fr. frêne * canòla (Dordonha) V. Coada * cap (pas '') Bas. Lem. : ges * capforcha: caire * capit: poirit (fusta) * 'captar (/se) V. Aca(p)tar * caquetar: charrar * carcalin: pan gròs en corona * carcilhar (se) fr. s’émietter? * cardalhan??, cardalhau: tòpi, topinambor * carolha (Cruesa): pèl d'espic de blat d'Índia * carreu: fr. chariot * cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl * cascavelar: avançar fasent cascavels * cassa, casson: bocin de tèrra, ben massiu, fr. motte de terre. Durmir coma un casson : durmir coma una còça (dormir pregondament). Un casson de pan: un bocin de pan * cassar: copar * 'catar (/se) V. Aca(p)tar * catissar(s'): acatar (s') (tanben emplegat) * catura : tòrt, despit o damnatge causat a qualqu'un * cauçar: fr. butter (la terre) * cauças: socas (d’arbre) * caumassa: calmàs (calor estofanta) * cauquilhard: pelegrin * caura f. : avelanièr * cavalhier: gendarme * cencena: nœud de l'écheveau; remue-ménage?? * cendrilha: fr. mésange * censat: gaireben * 'cepte V. Acepte * cerèisa/cirèisa [sirèijo], cerièisa [serièijo] : cerièra * cerv: cèrvi * ‘chabason: terminacion * chabeç: fr. fâne * chablata, chabla: clujada (fr. toit de chaume) * chabreta: siulet o cornet d'escorça de castanhièr fabricat pels goiats * chabreu, chabròla, charbòu?, chabròt? : barreja de bolhon e de vin. "far chabreu" ajostar de vin al bolhon * chabreulh/chabridon: cabridon * chabròl, chabròu, chabròt? : cabiròl? , fr. chevreuil?; cabridon? * chabruelh: cabiròl, fr. chevreuil * chadan: tèrra (de 'chada an') * chadieira: cadièra * chafre : surnom, escais(-nom) * chafrolhar: fr. froisser * chaine, chasne, casse, jarric, rover, rove * chaitiu, -iva: coquin; marrit (maloneste e mauplasent) : persona malaürosa, magra e de pauc de santat, pas en fòrma * chalelh [chonej] [tchalej] : calelh (tanben emplegat) * chambija: rastèl * chambon: jambon * chamnhar, chamjar v. cambiar * chaminaire: vagabond, sens-ostau * chaminar: caminer; vagabondar * chanabon: cambe??, carbe?? * chanòla: ansa * chantilhar v. fr. chantonner * chanturlar: fr. ânonner * chapalon (Cruesa): V. pelharaud * chapdau: ensemble daus bens, la propietat (terras e bèstias) * chapiau: fr. pignon (d'un ostal) * chapmarteu: caboçòla, capgròs, tèsta d’ase * chaputadís: dispute * charavelí(s): carivari, charvarin, fr. charivari, vacarme, tapage qu'on fait aux nouveaux mariés * charbonièra, cendrilha, senzilha, gamada, coa de panlon: chincharra, sarralhier blau, tèsta blava (blua), pimparrin, lardeireta (tots en Provença maritima), lardier Prov.; fr. mésange charbonnière * charjant: pesant, pesuc * charmable, eissarmable ? : fr. charmant * charmenar: tormentar, tracassar * charpinhadís : disputa * charrairon: caminòl charratièr * charrau f. : intrada d'un camp sens barrallha, facha d’entrelaç de branchas, mai granda que la cleda; barralha "à claire voie" * charrièra, carriera: camin o espaci libre près dels ostals ont passan o estacionan las carretas entre las bòrdas; per ext. cort de la bòria (de. basse cour) * chas adv. en çò de; chas ieu/me…: los membres de ma familha, l'ostalada " chaser: caire, tombar * chasne: casse * chassida: fr. chassie * chastiar: castigar * chat-martre: martra * chat-pitoir, chat-pitoi(s), chat-pitòer?, chat-pitair, chat-pitais? [pituej/pitòj] : catpudre, (gat-)pudís * chat-pudent, chat-punais V. Chat-pitoir * chatinglar v. fr. chatouiller * chauça: cauceta * chauchabutida: ?? * chauchar: fr. appuyer * chaucida: caucida, mena de cardon salvatge * chaufaliech [-et] : fr. bassinoire * chaul d'asne (Cruesa): mena de cardon salvatge * chaulhadura: solhadura, brutícia * chaulhar: solhar, enlordir, embrutar; trempar * chaumassa : calor umidosa de l'estiu * chaumenir fr. moisir * chaumenit, -ida: fr. moisi, -e * chaunhar: fr. grignoter, croquer * chaupir : atrapar, agantar * chaupre m., charpre m. calpre (arbre) * chavana: tempesta * chavau: caval * chavau dau diable: fr. bousier, lucane ou cerf-volant, faucheux; mante religieuse * chavaujar: cavalgar * cheita: fr. chute?? * cheminada: cheminèia, chaminèia, cheminièra * chen: can, chin, gos * cherbe f., chibre m. (Cruesa) : carbe, cambe * chialar (Cruesa): cridar en ploramicant * chonhar (Cruesa): V. Fonhar * chòrta (Cruesa): veitura, automobil * chucant: fr. boudeur * chucar: chocar * 'cianta: V. Aicianta * cierge: ciri *cima (a la <nowiki>''</nowiki> de) : au bot/cap de * cinglan (singlan?): colòbre vèrd e auriòl * cir(i)èja: ceriesa. V. Cerèisa * cirie(i)r m. ceresièr * cirèisa, cirieisa: cerièra V. Cerèisa * citron: sòrta de cogorda de color rossèla * clabòt (ueu '') : uòu covat e non espelit, que siá estat fecondat o pas, o que l’embrion soiá mòrt * clachar (se) : s'amagar, s'escondre * cladassa: fr. litorne (grive) * clampar, clampanciar: charrar * clampinar: ? * clapar: per dire de borrar vivament emb las mans o ben emb una lata, o amb quauquaren de plat, de plange * clapeta: fr. pipelette * clapeta (far "): charrar * clapetar: fr. claquer (de las dents) * clardat: clartat * clauvar: clavar * cledier: fr. séchoir * cledon: fr. portillon * clessa: fr. clisse * clocauda : fr couvée, troupe de poussins, engeance, famille * clucas : fr. lunettes * clucaron m. grapaud que pòrta los uòus de la fema "a pelharaud" * cluseu: fr. fente? * coa de patla [panlo]: ajaça, agaça * coada, coda (Cruesa): sòrta de lòssa de fusta o metalh amb un long tudèl traucat que se pausava sus la selha per beire o versar l'aiga. ("godet à queue qui sert à puiser de l'eau dans un seau"), cassotte * coar: fr. couver * coatar (se) : metre sa coberta *còbla f. : fr. couplet * coble (un ~ de) fig. : parelh (un ~ de) * coca: patata * còça: soca. V. Còssa * coçar: cercar, espepissar * cocorda f. cogorla * codar: pàisser las vacas dins lo coderc * coeijar (/se) V. Coijar (/se) * coenh : canton * cogasson: se ditz per lo còu darreir la testa, lo copet * cogoiç, cogòu/cagüelh-cagoelh [kagwey] m. cogòt * cogolha, cagolha f. cagaròl * coguol m. fr. cocu; coguola: fr. primevère * coia, coja: fr. courge, citrouille; gorda faita amb una coloquinta * coijar (/se) : (/se) colcar * colar: descendre? o prendre una carrièra * còl(d)re, còure (còrre) : coudrier (notat 'coorre' en un lexic) * colenar (se) : fr. se glisser * colidor: corredor, fr. couloir * colier: colar. fr. collier * coma adv. amb (exprimís l’acompanhament quand òm parla daus umans e sovent de las bèstias de la bòria) * coma: com. (/Com) vai 'cò? : com va? * començada : començament, començança * conchon: fr. bassin? * concir (lat. concidere) : fr. abattre, accabler (la calor) * condencionar (se) fr. se coaguler * coneitre: conéisser * conelha (conuelha) : conolha * conestre: conéisser * congièra: congèsta * conhar: enfonzar, folrar; fig fr. glisser dans * conòrt: auguri, presagi, opinion, esgard * conortar (se) : regaudir, consolar, donar de coratge * conselh (se balhar) : se donar de còr, de determinacion * contrariós: fr. contrariant * convidós: convidaire * còpa : copa (de bòsc) * còp-sec d’abòrd : fr. tout de suite, sur le champ * copilhar: copar en morcelets * copinhar: tustar? * coquerla: cocut feme * corbe, corba adj. : corb, corba * corcha: sièja (fr. vandoise) * coret: corada, coradilha * còrnabudeu(s?) : fr. culbute * cornelha: graula * corniòla : còl, traquea artèria, esofag * còrsonela, còrsenela fr. scorsonère * cortissons: pantalons corts * cosinacuol: renouée (lit. "démangecul" planta) * còssa: soca * cossier, cossei (Naut Lemosin): preocupacion (gascon 'cossidèr') * cotilhons pl. : gonèla * coturas f. pl. : terras cultivadas de blat, de segle, de blat negre * cramilhera fr. crémaillère * crànher : crénher, crénger (tanben emplegats) * craunhar: fr. grignoter, croquer * crema f. crenta * crochar, 'crochar: acrocar * crochet: fr. pissenlit * cronhar: fr. grignoter, croquer * cròs: trauc; fr. tane (de renard etc). Cròs dau cul: anus * crostar: enlordir * crubir, crubrir?? (p.p crubert) : cobrir * crum: fr. brume * crumor (en ") : fr. obscurci par la brume * crussir : manjar?, devorar? * cubertilh: tap d'ola * cubrir: cobrir * cueire v. còure * cuenh: canton, fr. coin (d'un luòc) * cujar + v. inf. : arribar a, reüssir a * cul sus testa: fr. sens dessus dessous * cuol [kju], cuòl ([tior] a Tula) : cul (tanben emplegat) * cussòla: gròs pan de segla * dadet? (Cruesa): nom afectiu donat als mainatges (de 'daret' aret?) * daiciá, daiciant (d'aicí a/en, ent (= ont) : d'aquí a; dinc a, fins fig. (tanben: d'aicí a) * daivoar: desautorizar, renegar, condamnar * dalh: fr. faux * darreir (nontronés e endacòm mai) : darrier * dau: del (tanben emplegat) * dausuns: qualques, certans. 'dausuns còps' : certanas vetz * decha: ferida * degolinar: caire gota a gota * degolinari (far ") : fr. enlever furtivement (en jòcs d'enfants) * degrad, degrat: grad, gra * degreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * degut: deute (tanben emplegat) * deibrir, dreibir: dubrir * deimai: fatigat, geinat, excedit * delesei? delaiçai? De lai ençai? [delesej] : d'ara en avant * deleser: fug-l'òbra, hippy * demia, demiá f, demieg m: mièg, mièja * dempès: V. pès (d'en ") * denada: viure(s); argent; tropèl? * denaut: en naut * desbilhar, des’bilhar (se) : desabilhar * de(s)bolar: s'enfugir * desavenhe: desagradable, desplasent * desboijar: esbosigar * desboirar: desmesclar V. Boirar * desbojar, desbotjar, desvojar? : desbanar, travolhar; recontar, decorar, cardinejar * desbolegar: desbrolhar?? * desborrinar : esborrifar? * desbraulhar: grafia per Desbrolhar?? * desbrundelar: desrotlar (un fial) * deschassidar: levar la chassida (crostas dels nòunats al bòrd de las paupièras e cilhas); dobrir los uèlhs al monde; batejar. * descranilhar: descrocar, desgafar * descrubir: descobrir * desdire: fr. fausser (au sens materiel) * desei (deseir?), deser : desir; fr. désir * desennastar: levar l'asta * desfarda: fr. débris, rebuts * desgaunhar: fr. faire des grimaces; rechigner; fr. vomir ? * desgaunhat, -ada: renfrogné, ronchon * desgoletar: fr. se dérober, disparaître * desgorçar: netejar una broa * desgreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * de(s)guelha: fr. boucan, bombance, ribote * desjaivar, desgeivar? : far sortir del lièch *deslenat: fatigat * deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e) * desnant: d'aicí/d'ara en avant * desnogalhar: dobrir un *nogalh o notz * despetesir: fr. décrasser * despiech (far) : contranhar, desrenjar, saubre mau * despuei [dejpej] [despë], dempuei, : depuis * desraijar: desrasigar, desraiçar * desrei: malaür, desastre, troble, desrota * desrejar: chambiar de direccion, desviar * dessierv: dessert * dessós, dessot?, dessots?, dessotz?: dessota, dejós * destombar: càser (de sa nautor); fig. desconcertar * destrenh: fr. ménage (faire le ") * desvarachar: desbosigar, artigar, desglevar, de(s?)gorsar, fornelar * desversar: fr. renverser * desviardar: fr. décamper * desvirar : ?? * desvirolar: escorjar * desvoar: renegar (qualqu'un) * det. grand det: det gròs?. mermilhon : det pichon. guinhaire: indèx * deu: del (arrondiment de [[Sent Irieis]) * déver: deure (tanben emplegat) * diaures!, diatres! : diantre! * diesena: desena * diesenat: desenat * dietz: dètz * dieumenc [diòmen], dieumenche [diòmenche], dieumergue [diomerge], dieumenge [dioumejne] : dimenge (dimenge o diumenc semblan las formas majoritàrias) * dijuòus: dijòus * dimenir : demenir, diminuar (tanben emplegat) * dinc a: fins a * dindaud: dindon, dinde (Corresa) * dindrinar: tindar  * dispareitre, disparestre : disparéisser * dissa(n)des n. (de */'die 'sambati/) : dissabte (de */'die 'sabat-i/ tanben emplegat [disadde]) * 'do(b...)rassar, 'dobrassar? (>adobassar) v. : petaçar. fr. raccomoder (un tissu) * doas-tres: qualques * doçarèl: fat, doçastre * doler v. : dòler * domaisela: fr. cerf-volant * domdar v. : domesticar * domde : docil * dondar v. Domdar * dòstar: dostar, retirar * dòuça: fr. gousse; mongeta, fr. haricot vert * dòure, doler v. : dòler * dreibida, deiberta, duberta, druberta: pp. dobèrta * d'òrs en avant: d'ara en davant * drollichon: drollet * drubir, drobiir, dreibir, dubrir, druebir, deibrir, ubrir : dobrir * drucar: ?? * dueinan, d'uei un an, endueinan, en d'uei un an: l'an que ven * dumpuèi: dempuèi * durbir: dobrir * durmença: dormança, fr. somnolence * egulhada: fr. aiguillon à boeufs * eidredon: edredon * eigar, aigar, eissegar, asengar v. metre en òrdre, agençar, adobar; ajustar, separar; adesar * eimatin: aqueste matin * einoiar: sofrir; fr. ennuyer (embêter) * einueg: problèma, pena * einuech adv. uèi * einuei, ennuei (esnuei) : sofrença. V. einueg * eiperar, esperar [eipéra] fr. attendre * eirisseu f. jolverd * eisanhe: avar * eisilar: fr. glisser * eisir: aisir??; eissir?? * eissabanit : ?? * eissabencar: eissabrancar, eissabancar?, desbrancar, (e)scabeçar * eissaragar (grafia de verificar): esparpalhar lo fen. V. Eissigar * eissarquiar: esfondrar, desplaçar la tèrra * eissaurar: V. Eissurir * eissaurelhar : assordir * eissebrar: estrifar, entalhar * eissegar : segar, meissonar; fig. destruire * eisserbant: deserbant * eisserbar: sarclar, arrancar las marridas èrbas * eisserbatge: deserbatge * eissicolhar (s') : cridar * eissigar (varianta d'eissegar/eissagar: partejar en parts egalas entre personas) (/s') : esparpalhar * eissiular: siblar, siular * eissolent: insolent * eissorlar: eissordar (dins lo sens d'enervar) * eissublar, eissuflar, eissicliar (sicliar) : siblar, siular (lat. exsibilare) * eissubir : fr. se volatiliser?? * eissufle, estufle, eschurlet, eschuflòl, eschurlòl: siblet, siulet (lemosin classic) * eissurir v. fr. premsar, serrar, tòrcer, faire secar, fr. essorer, épreindre; agotar, fr. tarir; fig. agitar, quichar lo chuc * eitot: tanben * embaisse: biais, afar * embarbolicar: embrolhar?; embarbostir? * embrucida, embrussida: morduda, nhacada; fr. pincée * emper adv. pasmens, totun, pr'aquò (cf. catalan 'emperò') * emplei: emplec * empleiar, empluiar franc. : emplegar * emplenat, empluiat franc. : emplegat * emplir: emplenar * empluiar, empleiar franc. : emplegar * empluiat, emplenat franc. : emplegat * en per avant: aperabans * enançar: avançar, progressar * enautar (/s') : enauçar * enchaiença, enchaison: escasença, pretèxte * enclunhe: enclutge. fr. enclume * encranilhar: encrancar * endalh: andain. Fenar los endalhs: faner les andains * endechar: endecar, mabolhar, abasir, abismar * endechat, -ada: andicapat ; privat d'un o plusors dets de la man * endonc: puèi que; alara, alavètz (en aquel moment) * endueinan [ɛndej'nɔm]: l'an venent * endunle, endutle: budeu emplit de charn de pòrc aprestada. Se conserva emb lo salat (charn de pòrc salada) e que se minja bulhit. fig. V. Entrule * endurar: sofrir * enfetós: pudent * enfeurit,-da: enfebrit (que suefra de las feures) * enfonilh: fr. entonnoir * engalunchar (s'): s'installar o èsser pres dins las brancas d'un aubre * engarçar: trompar meschantament * engaulhar (/s') : se crotter de boue * enginjaire: fr. inventeur * engolar: engolir; fr. gober * engraunhar: engraufinhar, grafinhar * engrunar: fr. écosser, égrainer * engueitar: gaitar, espiar * engingar: engimbrar * engravissa: escaravissa, fr. écrevisse * engulhar: conhar lo fiau dins l’agulha; conhar lo còrs dedins un vestit per s’abilhar * eniurar: fr. enivrer * enjagat,-ada : posicionat d’un meschant biais * enjucar (s') : s'enjocar, se plaçar a la cima de quauquaren d'aut (aubre, eschala, teulada, etc.) * enmatin (l' ~) : matin (lo ~) * enniblat: ennivolat * enniurar: fr. enivrer * enquera, engueras/engueras (d') adv. encara * enquilhar: cargar (un vestit) * enrotar: començar, metre en rota * ensauvar (s'): se sauvar * enser (l'): lo ser * ensorcelar, ensorcierar, ensorcilhar: enfachinar, enfadar (tanben emplegats) * ensubrevut, -uda: que pòrta lo marrit uèlh o sus lo qual l'an getat, embreissat, emmascat, enfada, enfachinat, enfachilhat * entainar: tardar; languir * entau: aital (del latin 'in tale (modo')'); (ai)tant * entanhar: enfangar, enfangassar?, embodigar??/embodijar??. fr. embourber * ente : ont * entòrcha : fr. torche * entraupa: entrava; trapèla, tracanard * entraupar (s') : fr. s'entraver, trébucher * entreprener: entreprendre, entreprene, entrepréner * entrebreschar: ?? * entrule m. òme pauc actiu, mal desgordit * entrusca (tant) que: fins (a tant) que * envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar * enviá: enveja * enviblar: trompar; jugar de meschants torns, ensorcelar * envirolar: entornejar * esbabinhar (s') : finfonhar, ranguilhejar, biscar, ragassar, petonar, fr. grommeler, rouspéter (en faisant des grimaces) * esbadaurelar (s’) : cridar a plen gorjareu, plan fòrt, en alulhar * esbalausir [ejbalu 'vi], esblausir [ejblu' zi] : esbalausir * esbatoelh, esbatoeri(s...): fr. ébat; amusement; joguet * esbaubit: plan estonat * esbelar: se far bèl, lo temps * esblanchurir: blanquejar * esblausir [ejblu' zi], esbalausir [ejbalu 'vi] : esbalausir * esbolhar, desbolhar: traire lo budelam, dobrir las tripas; demolir, destruire, abatre * esborlhar: fr. aveugler * esborissar: esborrifar * esbraceiar: esbracejar * esbramelada: fr. bêlement * esbramelar (s') : fr. s'égosiller * esbresinaer, esbrijonar, esbrisonar: fr. émietter? * esbrodichar, esbrodichonar (minoratiu?) : podar un aubre, fr. épointer * escadassar: cridar per paur (per dire los crits de las jalinas) * escaletar: fr. casser, enlever la coquille, écailler * escanar: fr. éreinter * escarabissa: fr. écrevisse * escassonar: émotter * escassonat, -ada: dividit, trencat * escebrament [eysebrà]: estrifament * escebrar [eysebrà, esibrà], escicar, escirpar: destrifar, partir, escarpir * eschala dau Bon Diu, o dau diable: arquet de sant Martin * eschaletar: escalar. fr. escalader * eschamjar, eschamnar: escambiar * eschamge, eschamnhe: escambi * eschantir: atudar; aucir * eschardilha: fr. écharde * escharnir (s') : grimacejar ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * escharonhar: escorjar, levar la charn de mala manièra, en eissebrar * eschauradís : escaufament * eschaurar: escaufar * eschauton: fr. écheveau * eschavel: fr. rouet * eschilla [eschinla] : esquilla * eschivar v. estalviar, economizar; evitar * escicar (essecar??) : talhar? * esclapir (s') : s’esfondrar, tombar tot d’un còp * esclargir: esclarir, fr. rincer * esclarsiera, esclarciera?, esclarsida: fr. clairière?; esplendor?; esclat de lum. loc. A l'esclarsiera/esclarsida: fr. à la pointe du jour * escorcir: escorçar * escorsiera: corsièra * escrasar: esclafar * escraunar (s') : cridar (coma una graula) * escrupir: escupir * escujar (s') : s'escondre * escunlar, escutlar, escudlar: versar, vojar, mesurar; plaçar, despensar; fr. embarrasser, rendre penaud, interdit. * escura: bòria, bòrda, granja * escuròu: esquiròl * esfarbir, esferbir: desbarbolhar * esfeunir: mettre en colère, exciter, irriter * esfeunit,-da adj. : dins un estat de colera * esfodir, esfòudir, esfaudir?? : espantar? * esfoudir: affoler * esfredir: mettre en colère, exciter, irriter * esfredit,-da adj. : susprés, paurós * esgirdar: asperger éclabousser * esgleisa: glèisa (tanben emplegat) * esgorçar: agotar; desboijar (desbosigar) * esgrinjòla: V. grinjòla * esjarrar: esgarrar. fr. écuisser, fendre en déchirant * esjarrilhar, ajalhar, esjalinar (per terra): (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * esjavinhar(s') V. Esbabinhar (s') * eslampar, eslampiar [eslampià/eslapià], (es)ropiar, eslifrar, colenar v. lisar, fr. glisser; déraper?? * eslampiada: fr. laisser-aller, emportement hors de soi, licence; lampada, fr. lampée (prendre une ~ d'une boisson) * eslauç, eslhauç: fr. éclair * eslhausada: coup d'éclair * eslhausar, eslhauçar: fr. faire des éclairs * eslausiada: coup d'éclair * eslonjar (/s') : (/s')alongar; se jaire/jàser * esmai, desmai: fr. émoi, souci, inquiétude * esmaginar (cf. cat. anc.) [eimaginà]: imaginar * esmaiar/esmajar: inquietar, estonar; decorar, florir, fr. émailler fig.; S’esmajar de quauqu’un o de quauqua ren: migrar, demandar o cherchar de las novelas, s'en preocupar, s'en inquietar * esmalir (s'): enrabiar (s') * esmalit,-da adj. : dins un estat de colera * esmància: menaça * esmanciada: menaça. A esmanciadas : fr. en rampant? * esmanciament: acte d'esmanciar * esmanciar: amenaçar, far de menaças amb un signe de la man * esmaraunar o esmarraunar?? (s' ") : fr. grogner * esmirar: visar (aver coma objectiu, cibla) * esmiraudiat: miraculat?? * esnançar [ejnansà]?? (amb EI- non etimologica) : avançar, progressar * esnharlar: agrandir un vestiment a otrança en tirant dessús * esnuiança: fr. ennui * espanhar v. (u)lhauçar * espandre: espandir * espanir (s') (Cruesa) V. espatarrar (s') * espansilhar: escampilhar * esparrar (s') V. espatarrar (s') * esparson: fr. écouvillon * esperar [esperà] fr. espérer * espetissar: apetitir * espeulhar: espelhar, escorjar (levar la peu per la recuperar) * espinasson: albespina??, aubespin?? * espingar: gambadar, se ditz pejorativament per dançar, remudar, bolegar * esplamir: fr. étaler? * espodansar: espodassar, podar un aubre * espofidar: fr. pouffer?? * espotir [ejputí], espòutir (lat. Pullis: pòu, polvèra) : fr. écraser, réduire en poudre * espistrolhar: fr. éclabousser * esraminar : fr. gronder * esranchat, -ada: garrèl,- a * esranhadís : fr. toile d’araignée * esrantelar: levar las rantelas * esrapar: desrapar * esritjós (grafia per iretjós??) : ?? * essaurelhar: V. Eissaurelhar * estamnar : entamenar? * estancha: estanhòl, pescariá * estelura: estelam? * esterbar (de Trevar??): barrutlar, fr. errer * estiflar: siular * estinhar: v. Estribar * estinhassar : fr. ébouriffer * estolha: estobla, restoble, rastolh * estorbar: dispersar * estorbeu: esparvier (tanben emplegat) * estorcer (/s') : fr. se tordre, se tortillerèstra: lucana petita del granièr * estre: èsser. Estre per +v. inf. : èsser al punt de * estrech : èsser un '' : èsser fòrça magre * estrelhar: donar una rosta, fr. étriller, battre, donner une raclée * estribar : trabalhar, usar, fatigar; fr. unir le fil en le dévidant par le moyen d'une pièce de cuir ou de drap nommée 'estribador' ou 'estinhador'; fr. mener bon train * estrifolhar: estrelhar, batre, donar una bona leiçon * estufladís: siulament larg * estuflar: siular * estujar: escondre, amagar; estojar ? * esversar: fr. renverser * esvetlar [esvenlà], esvedlar (s') V. espatarrar (s') * esviardar: fr. éreinter * esvirolada: ?? * esvirolar: escorjar; fig. despolhar * etiada: fr. jachère nue * eu (Naut lemosin): el (Bas lemosin) V. Aul * exprès (a ' '') : fr. à dessein * fadard [fodar], fadarda/fadassa: fadat, fat, nesci * faiòu n. fau * faler: caler * fame: fam * famgala: fr. fringale * familha: tanben vòl dire 'mainatge, enfant'. "(Ilhs) an doas familhas" * fanha: fanja, fanga (tanben emplegats) * fanir: ?? * farcidura: farçum, farça * farfantela: ?? * Farjòu: Ferreòl * faròt: ?? * farrar: farratjar?? ; ferrar * farròlha f. : ?? * fastjar [fashà/foshà] (latin ''fastidiare'') : empebrinar; fr. fâcher * fat, fada: caluc, uga * fava, fava verda: mongeta, fr. haricot vert * feblesir: feblir * femorier: fr. fumier * fendassa: crebassa * feniera: fr. fénil * fermic, fermitz, furmic: formic, formiga * fermijar: formiguejar (de monde, etc) * fers, fera: sauvatge; fièr, -a * feunial: fr. taie d'oreiller * feure f. sovent en pl. : fèbre. Feure bringau * feurier: febrièr * feuse: falgueira (tanben emplegat) * fiau per linha : de fial en cordura, de fial en agulha (punt per punt, per lo detalh, dins una succession logica) * fiau: fil, fial * fiaulat: bandat, pintat * filh de vessa ! : macarèl * fiolon: botelheta * flaia: fr. pousse d'un végétal * flaina: fagina * flau onomat. : fr. vlan * flaujon : fr. flageolet. * flaunhard : fr. flemmard? * flaüticar [flejticà] : sonar mal la flabuta * fleitau: plafond * flissonar: ondejar? ; fr. frissonner?? * fodinar: fr. fouiller * foirar : aver la foira * foitar(/se) : fotre * foitre (/se) : fotre * folharja: fuelham * folharjós: folhós * fonhassar o fonhar (?) (Cruesa): ploricar * fomarier: fumièr; bordilhas * fomorjar : ?? * fòrt (a ~ de), a fòrç de ?? : a fòrça de, a dich de, a dicha de * fotrasson: janfotre * frachin: cendre o escòrias pichonas, oxid negre de fèr * fradassa: frachiva (landa, terrenh inculte) * frair n. fraire * frau: tèrras abandonadas, èrmas * freg f. : freg m. * fregir: refregir * fremijar: fremir * frijoladís: frejolum, fr. frisson * frijolar: fremir, estrementir * frenir (de "fenir" ?) : gastar, usar * fresche : fresc (tanben emplegat) * freschum: fr. fraîchin * frestinar: furgar, fosilhar, cercar, tafurar, nistejar * fretissa: V. Lissa; pan negre fretat d'alh * fricaud, -a, fricós, -a: fr. ragoutant, friand, appétissant * frijol, frijolada: frejolum, fresiment, fr. frisson * frijolar: fremir * frijoladís, frijolament (frisolament? ?), frejolament? (fresolament??): fr. frissonnement * frimor: frejolum, fresiment, fr. frisson * fringa-marçau (far la ") : ribòta, festa * flissar: ondejar? ; fr. frissonner?? * frissar: ondejar? ; fremir, fr. frissonner * friular : fiular en frire ?? * frotjar o frojar? frochar? (se ven de 'fruchar') v. créisser (arbres, plantas), butar, grandir, se fortificar, aprofiechar; fruchar, frutejar * fruncir (las ussas) * fuelher : caler, faler * fumari (Cruesa): fumièr * funtar: defuntar, morir * furgalhar: fr. fouiner, fouiller * gabolhan: fr. églantier * gafada: mossegada, estrifada, esquinç(ada); regomàs, monha; bajocada; malbiais * gafon: fr. gond * galatja, jalatja [ga'lazo] : fr. ajonc d’Europe * galeton: pastisson * galhauda f. rana (de 'gaulha') * galòpa:?? * gamar: raubar finament * gamiraud: fr. garnement * gana: ga, gas, gau. fr. gué (tanben emplegats) * ganh: gasanh * ganha: truèja * ganhon, gaunhon, nhon, go(i?)nhon n. pòrc * gansolhar v. fr. éclabousser * gargolh, garguilh: fr. rale, gargouillement borborygme, grouillement, passage ou production des gaz dans les intestins; enrouement, barguignage; médisance, murmure, babil. * garlècha: fr. gardon * garlopa: fr. varlope * garri: rat pichòt (terme afectiu) * garrissada: bòsc de garrics * gasinar: furetar * gaste, -a: fatigat, -ada, las, -ssa, abracat, -ada (de gaste: de fatiga) * gata: pòcha * gatge m. salari; mòble; instrument; recipient, esplecha, ostilh, ustensilha (sovent vaissèla o panièr); causa. Gatge pissier: gresala de pissar. En occitan medieval ''gatge'' = fr. attirail * gatieira: davantal, faudal * gaton: pochon (pòcha pichona) * gauça: gòrça ?? * gaug : fr. pissenlit * gaulha f. fanga * gaulhada : f. fanga * gaulhar, gaulhier, gaulhasson: gassòt * gaunha: gauta * gaunhas f. pl. : fr. gâle; écrouelles, cicatrices des écrouelles * gemar: gemir * gença: balaja, engranièra, escoba (tanben emplegat) * gençar: balajar * genebeurnier: genebrièr * genha: caprici * gente, -a adj. graciós, -sa * gentiament adv. : doçament, amb gràcia * genuelh: genolh * getacion: (fach de getar un) marrit sòrt * g-i, gui, li: i * giau (<geu) : gibre * giba: volam, fr. serpe à long manche *gibla: ??. Plòure a giblas: plòure a semaladas * giblar: plòure a semaladas de faiçon quasi orizontala * gibon: volam per esclairir (fr. élaguer) los aubres * gigonha: irresolucion, dificultat futila que arrèsta la decision d'un afaire * gigonhar, cigonhar, jaguinhar? : trabalhar inutilament, traire mal a faire un obratge mecanic per fauta de bon otilh; cracar, far de bruch, coma lo de quicòm mal jontat; agir lentament, lambinar, lamternar, trabalhar quaucòm amb mejans insufisents per i reüssir; (Cruesa): fr. gigoter * gileta: vesta * gingar: fr. giguer, saltar, gambadar, fr. folâtrer * gipa-japa (far) : tressautar, tressalhir * giraudela: giròla (mena de camparòl) * girrinar: bruch del sautarelh * giton: fr. rejeton ? (d'arbre) * gitre: fr. gîte * giure: gibre * glaç: glaçon * glara: clara d'uòu (tanben emplegat) * gleisa [eλeizo]/[e(l)ieiso] * gloriosetat: vanitat * gòfe (gònfle) : fr. bouffi * goiasson: enfanton * goiat, -a: gojat, -ata * goion: fr. goujon * golar: engolir, englotir * goneu: abit, vestit d'infant * gòrça: brossalha, ramalha, ramada, rodicha onte i a de las rumecs, daus boissons daus petiòts aubres entremesclats; broa de clausura, fr. fourré * gorgeira: fr. gosier * gorgetar: vomir; avoir des haut-le-coeur; fr. gaver (un animal) * gòrja f. boca * gòrja roja: fr. rosé des prés * gorjar: fr. gaver (un animal) * gorjarèu, gorgarèu: fr. gosier, conduit de l'arrière-bouche à l'oesophage. * gorret: fr. goret * gorrin, gòrra: pòrc/truèia; pòrc marin * gorrinar, gorreinar: fr. chatouiller; gratar, fretar * gosonar: fr. remuer (un bâton) dans un trou * ‘grafuelh (agrafuelh) : fr. houx * (non) gran [gro] adv. : ne ... : pas brica ... N'es gran/Non gran: fr. certes pas * granda: mameta * grandmair, grandpair, grandamair: grandmaire * granissar: far de granissa. fr. grêler * granolha: rana, granhòta * grapar: fr. gripper (attraper, saisir) * grapiar: escalar. fr. escalader * gratussar: fr. gratter en surface (la poule) * grautons: gratabons, graissons * gresa: ?? * greu: grelh, grilh (tanben emplegats) * grial: fr. vaisseau en bois rond en forme de jatte * griala: fr. terrine * grinha (cercar ~) : cercar brega: cerchar de se brejar, en paraula o emb los punhs) * gri(n)jòla: v. Grisòla * griselard : grisós, grisastre * grisòla [gri(n)jòlo] : fr. lézard des murailles * grison: granit (pèira) * gro: groa ?? * groada, gruada: nidada (de poletons...) * grolaud: ?? * gromar: fr. croupir; cuire (trop) longtemps; s’attarder * groüm: fr. groin; pòrc * grun : grain; fr. chenil, niche * grumilha, grumulha: lagrema * grusilhon: grun pichòt * guelha: pelha * guena: monina * guèrlhe, guèrlha, guèrle, guèrlia adj. : fr. louche * guerlon : fr. gobelet en ferblanc et à une anse qui sert de mesure pour le lait * guessar ?, guessir ? : profieitar * gui, g-i: i * guicho?: fr. chat-perché * guichon: fenestron * guidauba: fr. viorne * guilanèus m. pl. : fr. quête des oeufs (En Naut Carcin, per l'Avent los jovents e los mainatges anavan quistar de farina e d'uòus. Segon Xavièr Vidal, aqueles cants se dison ''guilhònas'', e, dins d'unes vilatges que i a, se cantavan pel Cap d'an. Per Cap d'an se crida Al gui, l'an nuòu (''gui'' es un francisme per vesc). * guilhaneu (per '') : estrenas? (de començament d'an). V guilanèus * guinde (Peiregòrd, Bas Lemosin) : piòt, dinda, dindon * guindre: fr. dévidoir * guisauba: vidauba ?? * 'guissable, aguissable : asirable, fr. haïssable * gusseu: fr. bobine, pelote * guita: fr. cane (femelle du canard) * i. V. Ilhs * idolar: udolar, cridar fòrt, fr. hurler * i-eu: V. Eu * ifofonar : cridar per sostenir la nòvia * ilhs: els * imatjar, esmajar?? [ejmajà] (cat. anc. esmaginar) : imaginar * inhon: onhon, ceba * intucat : intocat, endecat?? * io: ièu * iò: o (article neutre) * ja! ja! (jatz? de Jaire?) : per far arrestar los buòus * jaçar, jagassar (liagassar), jacassar, jacinar, (s’)esjacinar (tanben: cridar coma una ajaça), bargassar: charrar * jaciaud: jaç, fr. tanière * jadilha: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses, fait d'une pièce de bois * jadilhada: grand quantitat * jai: gag, gai (auseu) * jaiç: jaç. fr. gîte * jal (bas-lemosin) : gal * jalussada: còp de gel (meteorologia) * jalussier: qui apporte nombreuses gelées blanches * jangaunhas n. maissèlas * jangladís: crits de granda dolor * janglar : cridar, lo pòrc o can quand qualqu'un li trepeja la coa; fr. grignoler * janzi : '' Quante ma granda-mair vesiá quauqu’un cassar de las nosilhas emb las dents, disiá que quò « li donava lo janzi ». Quò li fasiá l’efiech d’una seja que vos sisla dins las aurelhas, que vòstras dents semblen prestas de vos tombar de las gengivas.'' * janton: paisan * januelh: V. Genuelh * jardòla (en '') : ?? * jarpalha: disputa * jarra f. : garra (d'animal), cuèissa; fr. quartiers (de viande); lobes de noix * jasbre, jasbra : ? ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * jase?, jars? (Cruesa): auc (auca mascle) * jaser, jaire v. : jàser, jaire * jaspir: prendre, atrapar quicòm de sas mans * jaspissons, jarpissons? (Cruesa): fr. grande bardanne; autoadesiu, adesiu * jau (naut-lemosin) : gal * jau d'Índia: dindon * jaufada: grapada, grafada, fr. jointée (de mains) * jausemt, jauvent, -a adj. faste; benfasent, -a, qu'a bonastre * jauvir: gausir * Joan-femna: fr. garçon manqué * joine: jove * jònc: jonc * jorn falit (a '') : a solelh colc * jòune, -a, joune, -a adj. jove, -a * juca: granièr pel fen * junja f. vedèla (vedèla i designa lo vedèl feme que ven grand) * jurc’a, jusca, jurcinc’a, jurcanta, juscanta: adv. duscas * justar o ajustar: mólzer * jutar: far de jus?? * labencha: granda peira plata * lac m. mara, cròs d’aiga durmenta * ladre, -a: marrit, -ida * lai: i * lai-bas, la-bas: aval * lai-sus, la-sus: ailamont * larjoït : ?? * laschar: fr. lacher * la-sus: ailamont * lata: fr. perche * latz (Cruesa): fr. giron * lau (en ") : en bas * lausissa: teit de lausas * lebretar: bruslar d’enveja * lechadier: fr. friand * lechatariá n. lecariá * legièr (de '') : ?? * len, lena adj. : ?? * lendoman: endeman * lerpar: lecar * lerpeiós: vescós, limparós * lesina: avarícia, retenguda * levada: regòla d'un prat * lèva-nas: fr. effronté * li: i * liga [lia] : fr. fanon * liar: ligar ([lià] es la prononciacion generala en occitan) * liauna: fr. lierre * licossiana/liquossiana : pocion, licor?? * liedra: fr. lièrre * liera: fr. lièrre * limaç: limac, caragaula * limaçon: lo haiolet, la malimòrna * limanda: fr. planche, rayon, étagère * limerò: fr. manigance, intrigue * liquossiana/licossiana : pocion, liquor?? * lira: fr. mulot * lissa, lissada, 'lhissa (alhissa) f. alh salvatge * loba: gròssa pèira o ròc isolat dins un prat, que non se pòt traire * loenh: luènh * loina [lwejno] : fr. engourdissement; descoratjament per tota mena de trabalh * loira: puta * lojandier, lotjandier: fr. locataire * lor inv. ex. 'las lors' * lovanja: lausança * luec: luòc (tanben utilizat). Dau luec que: dau temps que * lugarn [ligò] : l'estela del matin * luminier: fr. luminaire * lunon: estela * luquet: fr. loquet * luquetar : fr. scintiller * lura f. : animal o can gròs, bon a pas ren; òme polit que sembla bon mas non l'es, fug-l'òbra, peresós, coard; fig. pl. decas, enganhs, contes * lusert, luserta/lisèta (Cruesa): lausèrt * macha adj. : ?? * mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * magilhon (mangilhon?, mensilhon? del latin 'mensa' taula?): còfre de la sala de manjar que servís per s'assetar * mai: emai * maid, mag, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin * maiada: fr. bouquet (de fleurs); fr. aubades du premier mai sous les fenêtres des jeunes filles à marier * maiar: florir; agrementar * malhonar: ligar, estachar * mainatgier: estauviaire * mainatjar: economizar, estauviar * mainin: mameta * mairgranda: grandmaire *mairina: ostal de la comuna; fr. mairie * mair-reir: mairgranda * maisei: ?? * maison: ostal. Dins maison: a casa. èsser pas darrier maison: èsser luènh * maitot: tanben * malangorir: trefosir? * malàudia: malautiá * maleira: (fach de getar un) marrit sòrt * maleviar: ?? * malinar (se) v. fr. se culotter * malinas f. pl. pantalons * malurnança n. f. : èsser en situacion de grands malaürs * malvenguda, mauvenguda: accident * manciar: batre a punhadas, se batre; menaçar * manca adv. : levat, exceptat * mance, màncie m., mança f. : esquèrra. A man mança: a man esquèrra * mance, màncie adj., mança f. adj. : maladrech * mandin: matin (tanben utilizat) * mandinier, -iera: mendicant * mangle, manglhe (mànlie): margue * manhar: tocar * maniar: jugar un meschant torn * maniganç n. bandit, coquin, paubre malautruc; hippy * marendar: far lo marende * marende n.: collacion de quatre oras; disnar (repais de l2h al nòrd e a l'est, e de 16h a l'oest) * marendon: petit repais; collacion de quatre oras; sopar * màrfie (aver lo ") : avoir l'onglée ? * marga: fr. chatte (minou); sobrenom de l'ajaça * margaud: fr. matou * margolin: gaton * marmusar: murmurar * marmona: ?? * marn f. : branca gròsssa, principala, d'un aubre, fr. branche charpentière * marolhaire: nom donat als estamaires e refachaires ambulants * marranha : desacòrd * marronar: V. romegar * mas, mas qu'un [maskan] : solament, levat; mai, pas jamai (ex: Ne’n fagueren ‘na saussa la pus rara / Qu’aguessam mas minjat / En tota nòstra vita) * mas si es [ma:shiej] : mas òc! , mas n'es [ma:nej] : mas non! * mascarat m. : fr. mascara * massadís : regropament * 'massar: V. Amassar * massaròta: fr. bosse? * mast, mag, maid: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * matrassar: tuer?? * mau. Grand mau: fr. haut mal, épilepsie. Ne'n poder pas mau: poder viure sens se’n far, sens i pensar, sens se preocupar de ren. Ne'n poder pas ben mau: li èsser completament egal * mauchancier: malastrós, malastruc * maudisença : dire de chausas faussas sus quauqu’un, ne’n parlar malonestament * maujauvent adj. nefaste, que pòrta malastre * mauplasent: fr. déplaisant * maussa f. majofa, fraga * me (ex: per me) pron. ieu * medre: meissonar * meduesa liuesa, medalierza : fr. moissonneuse-lieuse * megue, mèrgue, lach megi: fr. petit lait * meissaber, menssaber?, maussaber? : fr. méconnaître * meissonja, meissunja, messunja: messòrga, messònja * meitot: tanben * mejauvent V. Maujauvent * memet: mamet, mameta * meneit, -a, menet, -a: fals(a) devòt(a), devòt(a) supersticiós e minuciós * menesplier: nesplier (tanben emplegat) * menina (Cruesa): grand-maire * mercier: gròs grapaud ventrut. sin. sabatier * mèrende V. Marendar * mèrende V. Marende * merendon V. Marendon * merfondre (se) * merlata: merle femèla * merlaton: merle mainatge * mermilhon: det pichon; sexe masculin * meschaent [meytsen/meychen] [mey(t)san]: marrit, dolent * meseis: mesme, meteis, meteus * mesme: meteis, meteus * mestiu: remedi * mestiva: meisson * mestivar v. meissonar * mestivurza-baturza : fr. moissonneuse-batteuse * mestura: fr. méteil (mescla de farina de blat e d'una pichona part d'òrdi o segal) * mia-tastons (a ") : a palpas * mianadís : ?? * miaulan: milan, mialan, mielon, fr. milan * miaunar: miaular * micha: pan de forment * mielhs adv. melhor * migrar: s'enrabiar; s'inquietar. Migrar pas (de quicòm) : pas aver enveja (de quicòm) * migrar (se) : se desolar, se plànger en se-mesme, se far repròche * mijon : migon ("las moschas se permenen sus la taula d'un mijon a l'autre") * mina: fr. chatte (minou) * minaud: minòt, mainatge ("Creurias qu'eu (= lo chastenh) fai de la lumiera talament eu a de minauds") * minhard: manhac, gentil; polit * minjadoira: fr. garde-manger * minin f.: menina * minon: cat?? * miràudia: miracle * miroelh, -a : brilhant, -a * mistra: asnessa, borrica, sauma * mochaespija: idea favorida * mochanàs: mocador * modelon: molon, fr. monceau, tas * moens (nontronés) : mens * moira f. : ?? * molada: molhièra, terrenh umid * montador: ascensor * morisca: masca, careta * moscla : fr. moule * móstie, móstia adj. : mosti, móstia * mòure, mòudre : molinar * museu, morral, morrilhon : fr. muselière * musir: fr. moisir * nhaca: dent? * nainai: brèç * naistre: nàisser * nastre ['na:tre] opiniastre, testut * nauça : ?? * nauva: fr. ruisseau? * naveu: nap * negra: nèira, piusa * neiar (lat negare) : negar fr. nier * neinar: V. ninar fr. * neir, neira: negre, negra * nejar (lat necare) : negar fr. noyer * n'es!, n-es! : que non! * nespla: fr. nèfle * neteiar, netiar, neitiar: netejar * névia, nèvia ? : nèu * nhòrla, viòrla: istòria comica, galejada un pauc cruda, de còps en vèrs o pròsa * nibla f., nible m./f. : nivol gròs cargat de pluèja (nivol f. s'i ditz tanben) * niela: ?? * ninadoira [ninadoeira] : breç * ninar : breçar, fr. se balancer; dandiner * niure: sadol, -a (qu’a tròp begut; qu’a lo ventre ben plen, qu’a plan o tròp minjat) * nivol f. * nivós: nivolós * noblalhon : petit nòble * nojalh: nogalh; ametla * nonmàs: solament * nosilha f. avelana * nuble m. : nivol * nuèch, nuèit ? [nè(t)] [né] [nè] [nüè] [nüé] [në] * nuirir (?), nurir: noirir * ò, iò, zo: o (article neutre) * ò! ò! : anèm! (per far avançar los buòus) * obludar: oblidar * oblueda: oblit? * obrant (jorn ") : jorn trabalhat * òc-ben [a bej], òc-plan [o plo]/[a-pla] : òc, reforçat * o-ben-tòst [obeto] (òc-ben-tot?) * olhar : emplenar, comblar, ben unflar * ona/onòr? (estar en l') : non pas bolegar * onglon: ongla del pè del pòrc * onte: ont * òps (per '') : per necessitat? (oc. lem. anc. aver òps de: fr. avoir besoin de; aver òps a : fr. faire besoin, être utile à. ''Las òbras qui aurien òps al molí'' : fr. les bois d’œuvre qui feraient besoin au moulin). cat. anc. ops, it. uopo, cast. anc. uebo * orbalutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l') * òrge: òrdi (tanben emplegat) * orlutz: orizont. V. Orbalutz * ortolalha: fr. légumes * ortruja: ortiga * òs: nogalh d'un fruch * òssas f. pl. : fr. ossements * ostièra m./f. : fr. casanier * ostieira m. : pauc-val, libertin * ovelha, oelha (Cruesa): oelha * paela: padèla * pagun, paguna, p'un, pen: cap (pas un(a)) * paier (Sent Iries la Montanha) : morceau de pain, de crêpe, etc., que l'on donne au chien pour le « payer » de sa peine quand il a ramené un animal écarté; herbe, fourrage, etc., que l'on donne à la vache pour qu'elle se laisse traire (del latin Panarius) * pairolhièr: estamaire o refachaire (ambulant) * palenc: palissada; fr. palis (facha d'estacas de castanhièr) * palhissa : clujada (fr. toit de chaume) * palisson, palhasson: panièr redond per metre lo pan a levar abans la coccion * palhassona: casal, fr. chaumière * pam (de l’autre ~) expr. : de l’autre costat, de l’autre biais * panolha: fr. panouille, épi de maïs * panturlar (se ) : trular, se promener sans but précis. * papulon m. pibol * paradèla: grande oseille * parchar: ?? * parcir: esparnhar : fr. épargner. Se parcir de: s'estar de, s'empachar de. Lo Parciriam est le surnom qu'on donne à l'enfant non désiré, dont on se serait bien passé. * parelh: fr. paire; couple * parròfia, paròfia : parròquia * parpalh [porpar], [parpai/perpai] : peitrina; corsatge; sen (partida del còs del bas del còl fins al ventre), fr. pourpoint * parquenada: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse * parsilh, persilh, peiressilh m. : jolvèrd * part-qu'a-part: fr. de part en part * pasmens: totun * passador: fr. défilé, endroit où passe une route entre une falaise et un cours d’eau (du latin médiéval passus (pas, passage, chemin, défilé) * passat deman: deman passat * passerau: fr. moineau * patolhier: gassòt (region d'Ussel) *pau: baston * paucha: sirventa * paun: paon, pavon * paupanhar, paupinhar : paupar? * pautut (Cruesa): grapal * pavan: pavon, paon * peciar: petaçar * pedoira [pedwejro] : veissiga * peirejadís o peirissadís: tàpia, fr. pisé * peis, pest? ([pejst]>[pejs]??) : la pesta * pejar: pegar * pejar?? , 'pejar ?? : apuejar, apiejar * pelh m. pesolh * pelhaire: fr. déguenillé; pelharòt, pelharotaire * pelharaud/pelharòu (metatèsi: peralhòu) m. pelharòt, pelharotaire (tanben s'i emplega pelhaire o pelharet?); creatura fantastica (portar a peralhòu/au pelharaud: portar (un enfant) sus l'eschina, los braces entorn del còl e las gambas altorn de la talha del portaire) * pelhaud : persona paubre, vestida de guenilhas, maladiva * pelissa : femna publica * pelisson: fr. paillasse ?? * peluca: ussa?; parpèla? * pelucar: pampaluguejar * peluja: ?? * pen, pena V. P'un * pena, penau m. : ginesta * penau: fr. lande de genêts et donc par extension une terre pauvre où pousse naturellement cette plante * pendaulha: fr. balançoire * pendaulhar: fr. pendiller * pendolhar: pendre, penjar * penlan: fr. voyou * pensivós,-osa adj. : pensatiu,-iva, pensativós,-osa * peput f. : puput * per m. : pereir, aubre que mena las peras, los perons. * perinqueta: baudufa * permenar (se) v. passejar (non es pas un francisme) * peròt, -òta (Marcha lemosina, Charanta occitana, nòrd de la Nauta Vinhana): piòt, dindon * perpai (perpalh) : V. Parpalh * per tot aquò: malgrat acò * pès (d'en "), dempès : drech * pès (aus quatre ~) : en córrer plan regde * peschier: lavador (se ditz tanben) * peschièra : endrech aigadós ont i a daus peissons per la consomacion ; se ditz per lo vivier, la serva * peseu m. pese; mongeta * pestelar (se) : (se) batre * pestelariá : causa pauc importanta, babiòla * pesteu: batedor, de bugadeira * pestrir: pastar, fr. pétrir * peta-raba: bleta-raba; fr. pétoire * petairòla: escopeta, fusilh * petaron n. ciclomotor * petinar [pitinà] : apetitir * petiòt: petit, pichòt * petonar: s'enervar, repotegar * petrilhar: petilhar * peu f.: pel; femna publica * pia: còrna, bana * pialar: pelar * piardon: fr. serfouette * piau: pèl * piaular: siular * picassat, picat: V. Pigat * picatau, picatal, pichatal, pichatau: picòt (auseu) * pièg [pjej], piei: pièg * piela, peila, padela, padena n. padena, padela * pietat (a") : de genolhs? * pieuna : ?? * pifrar: chimar * pigassa : fr. moucheture * pigassajar, pijassar: picassar, pigalhar (fr. tacheter; bigarrer; chatoyer) * pigat, picassat, pigassajat, pijassat, picassonat : fr. tacheté, esp. de negre (qui a des tâches de rousseur) * pigonhar (/se): picar còntra qualqu'un, se quichar * pigòt : fr. pie (color) * piguet : fr. chardonnet * pija adj. : bigarrat * pija n. : taca sus la pel * pijassada : fr. moucheture * pijassar: V. Pigassajar * pilaud: aucat, mascle de l’aucha * pilhonar : fr. cligner des yeux * pimpaunhar: fr. peloter, tâter * pinambor: fr. topinambor * pinar, pinard??, pinalh?? : òme ric * pinara: vin * pinarar: chimar de tròp * pinat, - ada: plen, emplit, tot cobèrt * pincar: plantar * pincat,-da part. pass. : dreçat (-da), levat (-a), en l’aer. Estar pincat: estar drech a esperar * pindolhar o pingolhar: pendre * pingraula: espingada * pringralhar: ?? * pinhie(i)r: pin (arbre) * pipeiaire: aucelaire * pirca: pista * pissa-rata [pisa rato/piso ròto] : rata penada * piunar: pinçar * piuse m. : piusa f. Remudar los piuses: mudar d'ostal * plafond, plafons ? * plaidiar: plaidejar * plais: broa * planchon n. taula, seccion, departament (d'un comerç) * planben: encara, tanben * planger: plànger, plànher * plangier: planièr (tanben emplegat), plan, plat * planher: plànger, plànher * plantar (/se) : arrestar (/s') * platussar: charrar * plegut: p.p. de pleure/plòure * ploia: pluèja * ploiós: plujós * plòure a giblas, plòure a raissas plòure a vojadas, plòure a plenas selhas, plòure coma qui la vòja (bòtja?) : plòure a semaladas * plueviós, -osa adj. pluejós, -osa * plòia/plueia: pluèja * pluiau: Occident, colcant, vent de pluèja * plujada: fr. averse * plumadís (de frucha) : pèl, pelalha * plunhar: plenhar, emplenar. fr. remplir; fr. serrer (l'un contre l'autre) * plusiors franc. : plusors * pofar (se) : fr. se piquer, se dépiter * polhar: reprimandar * polon f. asnessa, borrica, sauma * pols f. pl. : milhàs; milhassina, farinetas (fr. bouillie de mais) * pom: poma; pomièr * pom/poma de tèrra: patata (tanben emplegat) * poma ar tèrra: patata (tanben emplegat) * pomairòu: luòc plantat de pomièrs * poma-pòrc: patata (tanben emplegat) * pomeitèrra: patata (tanben emplegat) * pompira f. patata * ponar (se): acatar (s') (tanben emplegat) * poner, póner: pondre * ponhada: fr. poignée * popin: popada?? * pòrc de mar n. pòrc marin * pòrcs singliers: pòrc singlar * portament: biais d'anar?? * portar pena: migrar, se far dau meschant sang * pòrta-tetons: sostens * pos f. pl. V. Pols * poschar?, possar (>polsar) : tossir * pòst f. : fr. planche * potareu: camparòl (cèps en particular) * pòus f. pl. : fr. bouillie de maïs. gasc. cruishada * poussiera, pouvera: pols, polvera * pradelar (se) v. se passejar en perdent son temps * premier: primièr * préner, prener ['prenei] ['prene:] : prene, préner. Préner lo chamin per poncha: anar tot drech, d’un biais decidit. Préner las vias: s’enrotar, se botar en rota * pres: prèp ("Pres lo mur") * pretz (per <nowiki>''</nowiki> que) : a mesura que, a proporcion que * progiet: projècte * propchen fr. : propchan, propdan; venidor, que ven * prosseja, pressuja: persega * priun, -a, prund, -a: pregond, -a, prigon, -a, prefond, -a, fons, -a * puat: otís, qual?? * pudentor: pudor, pudessina * pudin: fr. bourdaine ou bois puant, qui dégage une odeur forte sous son écorce * pudinhard V. Chat-pitoir * puèg [pei], puég, peug, puig, pug: puèg * puescher, puesser : poder (tanben emplegat) * p'un, p'una, p'unpiau: cap (pas un(a)) * punhar: fr. répugner à faire quelque chose, tarder * purar: plorar * purir, puresir: poirir (tanben emplegat) * purnai(s?), putnais, pudnais: catpudre, (gat-)pudís * quante (Alt lemosin) : quand (Bas lemosin) * quauquarren/quauqua ren adv. quicòm. quauqua ren mai: quicòm mai * quauqu'un: qualque * queraque, queriaque (creiaque) (de 'creiriatz que'?) adv. sens dobte * qu'es que qu'es? : qu'es acò? * quincalhar: fr. carcailler (la caille) * quincaròla: partida mai nauta d'un aubre. fr. faîte * quintar (/se) : fr. pencher * quò: aquò, çò; quò es [kej], [kwej]: (aquò) es; quò pleu/plòu: plòu * raba: fr. rave * rabiaud: mena de rabe?? ("Totas doas venina d'eisserbar las racinas e 'las portavan chascuna un panier de rabiauds, aurelhas de lebre, erba dau lach per los lapins) * rabator : fr. rabat * rabilha: fr. fâne * rabin: fr. champ de navets * rabusar: repapiar * raca: misèria * rachar (se) : anar, se rendre a * racina: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * racroquilhar : fr. recroqueviller * rafe m. rave (fr. radis ou raifort) * raiar: brilhar * raiç: pastenaga, carròta (tanben emplegat). raiç blancha : panais * raissas (plòure a '') : plòure a semaladas * raleta: fr. faîte de la maison * raletar (se): s'engulhar * ramada f. fr. averse * ramalhaud: fr. têtard * rana: fr. crécelle; fr. courtilière (Nauta Vinhana e Cruesa) * ranar: renar, marronar, se plànger en parlar entre sas dents * randa (a ") [ronda] : a rand de, prèp de * ranhós: ernhós? * rantela, rantiala: fr. toile d’araignée * rantela dau ventre: diafragme * rapieta: fr. lézard gris * ras (èsser bon '') : tot prèp * rasís adv. : tot prèp de * raucenós: ?? * raucha: ratja?? * rauche: rauc * rauchós: enraucat * rauja: ràbia * raunament: renament??, fr. grognement??, bougonnement?? * ravalha (Cruesa): fr. rave * rebombar: fr.rebondir * rebondre : rescondre, amagar; fr. rebondir; apondre * rebusar: repapiar * rechanar, rechinar: arroganhar * rechinat adj. : en colèra * reclana V. Areclana * recorson : ?? * recroquilhar (se ") : fr. se recroqueviller *refaufinhar (se ') : se galar, se regalar; fr. se régaler * reganhar: fr. rechigner, montrer les dents, grommeler * regolar: vomir, regantar * regolhonar: fr. faire des rejets * rei daus auseus, reibelet, reibenet, rebeineu, reibelet (HM), reibetau (23), traucaplais (24), l'uelh de buòu (87S), lo pitit buòu : fr. troglodyte * reir-còr (a ") : a racacòr * reir-grandpair, reina-grandamair : reire-grandpaire * rejauvir (/se) : (/se) regaudir * rejauvit,-da, adj. : plan content, plan aürós, que mostra sa jòia * rejonar, rejonhar?? : ?? * relh: fr. fourgon d'un four * relhar v. grimpar * remudar : remenar * renconhar (se "): fr. se cogner * rencurar, rancurar: regretar, èsser enfelonit d'una pèrda; se plànher, esp. de la dolor. "rencura lo ventre" : li fa mal lo ventre * renmàs: solament * rentrar: tornar, tornar entrar * repastar: repàisser * reprosimar [reprozimà], reprueismar ? : fr. rapprocher * recoquilhonar : fr. recroqueviller? * resmas: pas que * respóner, responer: respondre *resvelhar, revelhar?: desvelhar * retrum: bedoceta, fr. poubelle * ribiera: riba; per ext. fr. marécage * ricancoina f. : un refranh, una chançoneta (pejoratiu) * ridòrta: corona de pan * rifanfara, refanfara ? : refranh * rigalhon: fr. ruisseau * rigolar: vomir * ringueta: baudufa (Sarlat, Peiregòrd lengadocian) * ripar: fr. glisser * risolar: sorire? * rison m. : rire, riseta * rit: guit (fr. canard) * riu [ri], [riew] bas lem. : fr. ruisseau * riufe adj. : rufe, fr. rude au toucher?? ("'na chamisa pròpa de cherbe riufa") * robiera: molhièra, terrenh umid * ròcha: ròc * ròcmòrt: fr. marne * rodelar : redolar * rodelon: rotlada * rodilha: bar(r)iòta, boreta, carriòl(a) * roge, roja: de pèl rog * roia, roja f. : papach-rog * ròla: glaça (element natural) * romar: romegar * romeu: romec (lo romeu de la mòrt) * romde, romdre, ròmdre f. : fr. ronce. V. rumec * rondelhon: fr. grognement, ronchonnement * rondinada: ronde n. ? * ronhament: fr. grognement?? * ronhar, ronjar?, rosjar: rosigar * roquilha: fiòla * ros, -ssa, rosseu, rossela: blond, -a * rosin: candela * rosjar: rosigar * ròure? : rove, rore * rufar : fr. gercer * rufe adj. : dur fig. * rumec, romec, romen ?, romde, romdre, ròmdre, romze, rumze n. f. : fr. ronce * rundir (lat. Grundire) : sens diferent de Brundir * sabat : fr. vacarme * sabatier: gròs grapaud ventrut. sin. mercier * sablon: sabon * sabor (de bona ~) loc. : de bona gràcia * saborau: codena del lard * sabranada: fr. ragoût aux haricots * sabrondar (<subre+abondar) : desbordar (un liquid?, una ribièra) * sadolaud: alcolic * saïn [sei]: sagim, lard * saion: vestit. fr. habit * sancier: san, sanitós * sangí! : sacredieu! (eufemisme per 'sang de Dieu') * sangolhar (Cruesa): se divertir amb aiga dins un recipient o un gassòt * sapcher: saber * saquetar: batre * sarcel, sarceu: fr. sarcloir * sargata: lausèrt * sargòlha: ?? * saubre: saber * saüc [suéy(k)], [swéy], [se-ü], [sèy], [sòy(k)], saücau [suecau/siejcà/shuejcà]: sambuc, saüc * saude: saule, sause * saular, saumar (metatèsis de Salvar) : ?? * sautareu: sautarèl * sauticar: fr. sautiller * se: fr. soi (ex: chas se) * se: el/ela; eles/elas ('quò es se' : es el/ela) * sebelir: sepultar * sechiera: sequièra; endrech sec * secodre v. : secotre v. * secoduda : branlada * sedon: fr. lacet; trapa, trapèla * seguela: seguida * sela: cadièra, seti * selh : selha, ferrat * selhe, selh (Cruesa): segle (cereal) * semenalha: semença (tanben emplegat) * sement f. : gra, grana. de tots " : de totas menas * semnar v. semenar * sensena: fiau, sens (d’una istòria, d’un eveniment, logica) * senzilha: mesenga * ser [sey]: ser (coma préner [preney], valer [valey] etc). de ser: aqueste ser. en ser: lo ser * serenada: ?? * sernada (serenada?): serada * serrar, sarrar: rengar; gelar fòrt * sèrva f. estanh petit; reserva d’aiga per l’irrigacion dels camps * seschiera: airal de seschas (fr. roseau des étangs) * si: (ai)tant, talament * sibar : absorbir fig. * sicliar: V. eissublar, eissiular * sicliar: assetar (tanben emplegat) * sinar: sentir amb lo nas * sindraina: ?? * singlarda: singlar femèla * sislar: giscar, guiscar * si us platz [siwpla]: se vos plai/platz * sobechar: ?? * sobrar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * soc, soch (pl. sochs), suchas: sabot * sogolar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * sòla f.: sòl * sole adj: sol, solet * solha: fr. paillasse du lit * solombrilha: penòmbra? * somelhejar: començar de s’endormir ; s’endurmelar * somnhe n. : sòmi (tanben emplegat) * sopena: ?? * sòr n. sòrre * sorcelatge: devinha, devinalha * sorniera: obscuritat * sorniaud: ?? * suausa adj. : suauda (f. de suau) * subransida (de ") : subran * subrondar V. Sabrondar * sucha: esclòp, sòca (sòca es de cuer emb una sòla de fusta. sucha o sòcs, o daus esclòps (dins una partida de la Corresa) quand es tot de fusta. L'i a tanben los bolauds (que son daus gròs sòcs, de las gròssas suchas). Los sòcs claus son de fusta emb una brida de cuer) * sumnhar: somjar * sumcir [sunsí] (lat. subcidere) : fr. saisir, transir (lo freg); somcir/somsir (englotir) ; susprener, plan estonar * sundir: sospirar * suspurar: purar plan fòrt * susvestit: fr. survêtement * tabiraud: lo que vau ren, paubre baliraud * tabustar: picar? * taconar: picar * tainar (/se) : pressar, tardar * tainós: tinhós? * talhon d'Adam: fr. pomme d'Adam * talòs (de pan) : fr. quignon de pan * tandis que (dau '') : dau temps que * tanha: fr. bourbier * tant mai... tant mai... : dont mai... dont mai... (tanben emplegat) * tantarar: charrar * tant-parlar f. : pinta (mesura de 1 a 2 litres) * tapon: pilòt, fr. tas * tarabasteu: fr. claquoir (instrument de musica) * taravelar: sollicitar longament, en insistent. * tartifla: patata * tech: establa * teissut de còu: folat, mocador * telhòu, telhaud m. telh * temps (ben de '') : longtemps * tendilhon: cavilha de fusta d'una charrue; sexe masculin * tèrme: fr. tertre, talus, éminence pouvant servir dans certains cas de terme, borne, limite. * terrauds pl. (Cruesa) nom donat als dos enfants d'un vilatge que son nascuts lo meteis jorn * test: clesc (d'un uòu) * testut: maça * teula: fr. tuile * tia-tia: fr. litorne (grive) * timplat m.: fr. giffle, claque * tirusa: automata per tirar d'argent * tombareu: fr. charrette ?? * tonar: tronar (tamben emplegat) * tonedre: troneire * tòni m. nesci, pèc * torilhon: taure pichon?? * torilhonar (/se) : la vaca montar una autra vaca?? * tornada (una) n. un fum de * torrin: sop d'alh, ceba o tomata, ben pebrada (que se portava als novèls maridats l'endeman de lor nuèit de nòça) * torrinar : faire son torrin, faire pauca causa * torton: crèspa de blat negre * tortre f. tortora. fr. tourterelle * tòstat m. : tòsta F., fr. toast * tot aura, totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment) * tot-parier, tot parier: egalament; fr. quand même * Tots-sents: Tots-sants * tram: sòl (d'un ostal) * tramalh: mena de filat * trança: fr. trance; angoissa * tranuja: fr. chiendent * trasconeitre: fr. reconnaître * tràser: traire * trasfojau: fôc de Sant Joab * trasluc, traslutz: plena luna; jorn nefast, accident; agitacion, eveniments malaürós * trassauta: fr. éclabousser ?, tressauter?, regisclar? * trau: biga (fr. poutre) * trauca-sac: fr. brome stérile * trauchar: traucar ?? * traulhar: s'espaterrar dins l'èrba ja nauta; fr. pietiner, fouler, écraser au pressoir * travelar V. Taravelar * traversós: fr. espiègle * treblant: susprenent? * treblar: trebolar * trefa, trefla (Cruesa e endacòm mai), truefla, tròfla, trofla, tofla: trufa; patata * tremuelh: tremol (arbre) * tren. en " de : fr. en train de * trenc, tr(i)an(c) m. fr. croc à fumier * trencha f., trenche m.?: fr. faux; houe, pioche courbe dont le fer est large et mince * trepar : fr. trépinier * trespassar: desobeïr, refusar d’entendre rason * trevar: barrutlar, fr. errer; fr. hanter * tribolar: trebolar, fremir * trifolet: fr. trèfle rampant * troçar/trossar (se) : se (tornar) botar los vestiments * tròia, treuia/trueuia, trueja : truèia (tanben emplegat) * troncar: trencar?? * truelh: pè de cabra (aisina). fr. pied-de-biche * trufa, tofla, tròfla, trofla, truefla: patata * trular: fr. errer; fenhantejar? * trule, trula f. ? (Cruesa): persona bèstia; fug-l'òbra, fenhant * trundiment: retentiment *trundir: fr. résonner * tuar: atudar * tucar: tocar, trucar * tudelar: brotar (una planta * tundir: enflar al punt d'aver la pèl tirada (e al fig. de vanitat p. e.); tondir * tunlar: tossir * turlaud, trulaud: idiòta * tustadís: fait de tustar * tutar v. fr. débusquer * uchar, unlar, udlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * udlar, ular, unlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * ueitantivol: qu'a ueitanta ans * uerge (Cruesa): òrdi * uistra: ustra * ujan [yˈz̪ɔm]: ongan * ulhauç: fr. éclair * um (varianta de ''òm'') o un(?) : òm, un òm * unflar lo fetge (far) : esfeunir, eissorlar quauqu'un d'aiciá a l'esmalir * unlament: udolament * unlar: V. Udlar * urosadament: aürosament * ustilh : ostilh, aisina * utlar: V. Udlar * vachas negras (Cruesa): nivols gròsses grises e pluevioses * vaisselar v. faire la vaissèla * valhent adj. : valent * vances, vancès: V. Avances * vaque! : vèni!, ven! (tanben emplegats), gasc. çai! * vargier: V. Vergier * varrau, verrau : verrat * varroelh: varrolh * vaslet [vàle] : varlet * verdera: fr. oseille * veren m. verin * verenós, -osa: verinós, -osa * vergier [vargié], verdier: òrt (tanben emplegat) * vernhau: vern * vesaquí : veiquí (tanben emplegat) * veschada: vesc(a), visc(ada) * vessa: f. pet, vent * vetz adv. : còp, vegada * veüda, vuda: vista * via: camin * vianelon: androna * viatge: còp (p. e. de beure) * viau, viauda, viaus, viausa: marrit, marrida * viena: fr. vielle * vimzela V. Vinzela * vinheta f. fr. oseille * vinhau: vinha gròssa? * vinhon m. ceba * vinzela: flinga (gauleta, bagueta, lata o branca pichona, de vime o d’un autre arbrisson) * viòrla: V. Nhòrla * virason: vertige * vironar: virar entorn * vironseu: fr. virevolte * 'visar V. Avisar. 'Visa la via! (per fòragitar qualqu'un)- Visar lo bornat: Faire la culhida de la mèl * visda, vusda: vista * vispolar: ?? * vistar: regardar * vita: vida * vitoira: vitualhas, fr. victuailles * vojadas (o botjadas?) (plòure ") : plòure a semaladas * vojar: vuejar * volada n. voleibòl * volha: oelha, aolha * vonvonar : zonzonar? * vorilh [vurí], voriu [vuriw/vwejriw, bwejriw/ bujriw] : fr. regain V. Borilh * v-òs : òs * vuda (>veüda>vesuda), vusda (>visda>vista) : vista * vuelher: voler * vulhença: volontat * v-uèi: uèi * zo, zò, zu: o (article neutre) == Vejatz tanben == [[lexic auvernhat]] nwdgql7le4r10xea3uc7oy0qnrazk3p 2499724 2499723 2026-05-05T15:45:14Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499724 wikitext text/x-wiki Lo [[Lemosin (dialècte)|lemosin]] ten en general lo vocabulari de l'[[occitan]] amb los eventuals cambiaments fonetics del [[nòrd-occitan]], mas a tanben de fòrmas lexicalas especificas ([[arcaïsme]]s e mots diferents de la rèsta de l'occitan) que plan sovent son comunas amb los dialèctes [[auvernhat]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten de tèrmes tanben emplegats endacòm mai, pasmens los avèm pas excluses per amor de donar una mòstra de vocabulari lemosin. Nos basèm sus lo diccionari Occitan/Francés d'[[Ives Lavalada]], ed. IEO Lemosin 2010, dont trobam extraches aquí [http://al.deliquet.free.fr/Occitan/Joan-Pau_VERDIER/Joan-Paul_VERDIER_01.htmlz] D'espleitar: https://espritdepays.com/bonus/glossaire-les-mots-du-perigord. NDR: tota esmenda, correccion o melhorament es benvengut, especialament quand ignorèm la definicion o l'existéncia d'un mot ("??") o que sèm pas segurs qu'existisca ("?"). Certans mots pòdon aver una consonanta iniciala [[epetentic]]a: ''g-uech'' [get], ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onta''... franc. : [[Francisme|francesisme]] a evitar Lo [[sufix]] [[aumentatiu]] -às, -assa ven -ard, -arda. * abalhat,-da part. pass. : maucorat,-da, deçaubut,-da * abaura: fr. (d') à présent * abausir, 'bausir [bu 'vi] : abausir, esbalausir * abeurat, abeurada: fr. détrempé(e) * abeuratge m., beuratge f.?? : beuratge * abilhar ('bilhar) v. assasonar (tanben vòl dire Vestir) * abinar: acoblar (sens general e sens sexual) * abocha (d'), d'abochas? : la gòrja duberta e lo còrs virat contra terra * abochar, abochonar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * abora (d') : d'ora, tòst * abòrd (d') : a l'instant, tot primièr, lèu; d'abòrd que: tantlèu que; puèi que (tanben emplegat) * abracar: fatigar grandament * abrial (sud del Perigòrd), abriu (nòrd [abri(w)/abre], abriau: abril) * abriar: acorcir, abracar, escodar * acaçar (acassar? varianta de (a)catar?) : cobrir * aca(p)tar, 'ca(p)tar (/s') : amagar, escondre; cobrir * acelar, açalar, acialar: abrigar de la pluèja * acelat, açalat, acialat (a l') : abric (a l'); d'amagat, d'escondon, d'agachon, d'assetons) * acepte: aisat, facile * achabason: terminacion * achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme: Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin captare) * acharrau V. Charrau * acimar: emplenar a ras * acimat, -ada: que sa cima es elevada * aclapir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) ; s'esfondrar, tombar tot d’un còp, s’afojar * aclatar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acocolar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acoconar (/s'): emmitoufler * acossar : encoratjar * acotar: fr. appuyer, accoter, soutenir, étayer; atteindre * acotir, cotir: batre, maltractar, prene pels cabèls * acotit, -ida, cotit, -ida: mesclat, -ada * acranar (s') : se far crane, polit * acraponhir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acropir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * adir: asirar, mauvoler a quauqu'un * adissença: asirança, òdi * aer: èr, aire (tanben emplegats) * aficar: pimpar?? * afinar: enganar * aflatar: careçar * afincar: ballar, careçar; aficar ?? * afincar (s') : s'aplicar * aflincar v. Aficar * afamgalir: afamar * afolar: avortar, far avortar; destruire * afolir: afolesir, far venir fòl * aforchar: enforcar; fr. être à califourchon * afortigar, afortir: afirmar, assegurar * ageir? : ?? * agresir fr. aigrir * agroar (s') (Prov. tanben) : acatar (s') (tanben emplegat) * agromar, agromelar, agromelir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agromelir (s’) : se redusir, se far tot pitit en s’escondre * agrumir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agrupir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * aguir : asirar * aguissable: aissable, fr. détestable, insupportable * aguissença: asirança, òdi * aicí a (/tant) (d') : fins a * aicianta (d') : fins a * aigafòrt: aigafòrta (tanben emplegat) * airau: airial, fr. basse-cour * airier: abajonièr (vaccinum myrtillus) * aisat adj. aisit * aisinable : propri a rendre servici, a metre a l'aise * aisinar : aprestar, preparar, alestir * aitanben: (a)tanben; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanpauc: tanpauc ; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanplan: tanplan; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitau: atal * aitot V. Eitot * ajauc: fr. ajonc * ajumbrir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * alacada: fòrta plojada? * alaidonc, 'laidonc: donc, doncas. Alaidonc que: dau temps que, mentre que * alau: alai, ailà * albalutz V. Orbalutz * alha (Cruesa): alh * alopir: assalhir; maltractar; invectivar * aluchar : alumar (tanben emplegat) * alulhar: cridar fòrt per far portar la votz au lonh. Alulhar de jòia: udlar, cridar, udolar plan fòrt, per mostrar la jòia * amassar, 'massar: regropar ; atrapar, prendre (un còp) * amodelonar: fr. antasser * amorrar : abaissar la testa, faire mòrdre la pols * amortesir fr. adoucir * ancèis, ancès que : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * anchau m. : anchòia f. * anda: tanta, sògra, mairastra; abusivament: granda, mameta * anueit/anuèit, anuech/anuèch: auei, uei (tanben emplegats) * apà! (de Òc-pas?) : non vòli pas! * apautar: fr. renverser * apetís fr. ciboulette * aplèch [aplej] : fr. soc (de charrue) * apoiar: fr. appuyer * aponhar: garder, aver mestièr de quicòm; fr. répugner à faire quelque chose, tarder * aprueismar ('prueismar, [prajmà], [(o)preimà], [apresmà], [aprowmà]): apropchar * aquilhs (plural de 'aquel', ancian cas subjècte) * ara. D'ara ençai: d'ara enans, d'ara en avant. V. Aura * arair: araire * arban (faire un ") : s'entrajudar * arçà! : interj. per incitar a faire quicòm (de òr + ça) * arcar: passar per dessús de * arçau : arç (planta). Fiau d'arçau: fil de fèrre barbelat * archelar: escalar. fr. escalader * areclana: arcolan * argiu m. : argila * ariclana: V. Areclana * aromaire: murtrièr? * aromir: tuar * arondesir fr. arrondir * apietosir: fr. apitoyer * arpiar: arpejar * arreir: arrèire * arser: ièr al ser * asperja f. espargue * assedrat: assedat * artichau, artrujau m. cachofle * assumir (s') : s'assopir * assuausar: apasimar, adocir, calmar * assús, a sus: sus, sobre * atrapar de (d') : se botar de, començar de * atrevador: endrech qu'atira; rendètz-vos * au: o (pronom neutre) * aubalutz V. Orbalutz * aubrisson: arbust * auçada: nautada * aucha, òucha: pradèl o camp claus situat prèp de la maison, sovent près de la cort dels pòrcs, ont se los laissava * auchard: aucat, mascle de l’aucha * auguer, auger?? : aver * aul: el. V. Eu * aulana: avelana. fr. noisette * aumalha f. bestial gròs, bèstias amb banas que fan de la charn roja per la nuridura * aura adv. ara. Tot aura/Totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment). D'aura enlai: d'ara endavant * aures: quicòm mai, autra causa * ausanier (comunas del sud del país de [[Garait]], region de [[Sent Vauric]]): bois [bwej] entrò una linha que jonh [[Ansesme]], [[Jòlhac]] e [[Ladapeira]], e [bwi] dejós d'aquesta delimitacion) * ausar: gausar * ausela: ironda; femela d'auseu * auseu: aucèl * auvelha, ovelha n. oelha, aolha * auvernhata: fr. litorne (grive) * avacar: reüssir, capitar * avalir (s') : esfondrar (s') * avances, avanceis : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * avant que de + v. inf. : abans de * avantier (l') : i a quauques jorns, i a quauque temps * avena: civada * aver: prend lo sens d'atrapar, raubar, n'acabar amb quicòm o quauquarren, tuar * avesar: rendre domde, adometjar; familiarizar * avesat (d') : de costuma, d'abitud * avisar: regardar * ba(m)bòia, babula, babuia: nesci; estatua; petòta * babinhon mf. menton * babòi : original (persona estranha) * babusar: repapiar * bacada n. past, pasta, pastèla (pels animals). fr. patée pour les cochons * bacar: donar la bacada * bada-graula:?? * badar v. cridar * badada: grand crit * bafada: repais d’importáncia en quantitat * bajar: pensar * balada : frairiá, vòta * balaia: escoba (tradicionala de bàlec o autra planta) * balajar (Corresa) : escobar * balanç: vam, eslanç * balharc: òrdi * balharja: òrdi de primavera * balinjas n. f. plur.: fr. couches ou langes * banchieron: banc pichon * banlesar (se) : barrutlar, fr. errer * banturla, banturle?? m. persona non seriosa (non pejoratiu) * banturlar (se) : fr. errer; musar, perdre son temps a far quicòm? * barbetar v. : còire * barbòta: mena de sèrp non verenosa * baraquen: fr. voyou * barbelòta: jonquilha * bargassar: charrar * bargasson: que japa sens rason, que crida, que fa de bruch * barginhar: esitar. Sens barginhar: sens esitacion, de manièra fèrma * barja (Cruesa): partida de la granja situada au-dessús de l’estable on s'estojava lo fen e la palha * barracat, - ada adj: barriolat, -ada * barradís n. tèrra clausa près de la maison. * barradissa: claus * barrancon: barrèu d’escala o de cadièra, per ext. baston * barrial, barriu: barril * barrutlar: fr. errer * bascha: fr. bâche la toile * b-assetz: assatz; cèrts, certans (qualques) * bàssia: aiguièra. fr. évier * b-assuelh: asuèlh, fr. seuil (de la porte) * batalhar, batalar?: charrar * baterias: batasons (tanben emplegat) * bateusa: fr. moissonneuses-batteuse * bauda: asnessa, borrica, Saura * 'bausir [bu 'vi], abausir: abausir, esbalausir * baussuelh : asuèlh, fr. seuil (de la porte) * beca f. vèspa * beça, beçal, beçau, beçol, betol, betolaud, beç * becar: fr. picorer * becicar: far la sesta * belier: febrièr * belhier: febrièr * belinament : fr. foisonnement, grouillement * belujar (/se) : (se) bolegar * benaise: satisfait, content * beneisir: benesir (emplegat tanben) * bentot: tanben * berche: fr. édenté * bergossa: vièlha oelha coriaç sense valor mercanta * besenga/besinga: pauta * besilh, besilha: causa de pas cap d'importància, pas res * besilhar, bosilhar, far de las besilhas: bosigar, trencar, deteriorar, desgalhar, far de mala òbra * bessicar (bercicar? breçicar?, de Brèç?) : somnolar * bestiaria: bestiesa * besunha, besonha: causa; obratge, afars (personals), bagatge... (tot çò qu'aparten a qualqu'un) * b'etot, ben 'tot: benlèu * beu (de " de) : a còp de, a fòrça de * beu (de ~ que) : a mesura que, a proporcion que * beuna?, beune? : ?? * beuradenc : bevible, potable, que se pòt beure * bevetar: beure lentament * biau biau ! : japada mai aguda dels jounes chens * bibar: ? * bicanard: païsan pej. * bicas f. pl. labras * bicar: baisar, potonar * bicon: poton * bieta: bleta * bi(n)gois (de ") : fr. de guingois * bigòrra m. bigarraud/bigarròt, bigarroei/bigarroelh: blat d'Espanha, milhòc * bigòs/bigoelh (bigwé) m. fr. hoyau * bisard??, bisarde?, bisarda: bisarre, bijarre * bilha: tronc d'un aubre * binhet: bonheta * biòla: bèç??, betol?? * biòla (d'un forn) : fr. charbons ardents * bladar fr. emblaver; fig. joncher?? * bladasons : fr. semailles (du blé) * bladin: blat negre (tanben emplegat) * blagassar: charrar * blanc fr. chevesne, meunier (peis) * blanch, -a: blanc, -a * blancha pura: aiga de vida * blanchinhard, a: fr. banchâtre * blandar: ?? (lo fuec) * blesta f.: fr. écheveau * bocanar: fa de bruch * bochas f. pl. labras * boda: fanga * bodra, broda (de 'brauda'?) : fr. crotte, boue battue; ordure * bodrós: fug-l'òbra * boes!: bah! * boifar: v. Boissar * boija, boïja [bwejjo] [buijJo] (Cruesa e endacòm mai): V. buïja * bòina?, boina [bwejno] : bòrna * boinar: bornar * boïolar: faire de bofiòlas, fr. se boursoufler * boirador [bwejra'dur] fr. instrument pour enlever la deuxième peau des châtaignes dans l'opération qui consiste à blanchir les châtaignes, instrument que l'on appelle aussi en Creuse "las tanalhas" * boirar [bwej'ra]: mesclar, braçar, pelar las castanhas amb un boirador (aisina per las emblanquir) * boiricin: panièr * boiriu: redalh, fr. regain * bois m. pl.: encastre (d'una fenèstra) * boissar : escobar * boisson blanc : espinalba, aubespina, jargas blanc, jargue, fr. aubépine * bòja, bòtja (?) : saca * bojal(h?) : fr. trou. bogalh? * bojalar: traucar * bolar: s'enfonzar los pès dins l'aiga e n'aver la cauçadura mòla * bolega: fanga liquida * bolin: panet redond * bolit, bolhit, bulit, bulhit: olada (plat) * boljar, bolejar: bolegar (tanben emplegat) * bomba (a tota ~) : en córrer plan regde, plan viste * bombar: fr. bondir, rebondir * bòn(n?)a: fr. marécage * bondir: fr. gronder (bruch) * bonhar: far trempar, macerar (varianta de Banhar qu'a aquesit un sens particular) * bonhat,-da : se ditz d’una frucha tròp madura, tanben de quauquaren qu’a demorat dau temps a trempar dins un liquid * bonicon: ?? * bordairatge, bordieratge: bòria, ermitage, fr. closerie, petite métairie * bordassar (metatèsi d'Adob(r)assar) [burdasà/durdasà] : repetaçar, fr. rapetasser V. 'do(b...)rassar * bordier: bordièr; p. ext. logatièr * boreta: bar(r)iòta, carriòl(a) * borifa: fr. rombe (instrument de musica) * borilh: borlhon, tapon (coma la nèu) ; tot pitit grun de pouvera * bornat m., bornhon : buc (demorança de las abelhas, autrescòps facha amb la cavorna de chastenh, aura dins de caissas de fusta) * bornha: panièr grand, naut e pregond, de palha tressada per tal de conservar la frucha * bornhon V. Bornat * borramesclar: mesclar totalament? * borrar: tustar (tanben emplegat) * borrassons: fr. langes, couches * borricha (grafia?): bòssa, bossa (engenh de pesca) * borricon: fr. bourriquet * borrilh : polvera, bordilha. fr. balayures, poubelle * borrinar : barrutlar, fr. errer * borriqueta: saussa o sopa d'orselha * bòsc beneit: bois * bosar (se) : se laissar tombar coma una bosa * boschalh : tap (de trafec rotièr) * bòta: bota (fr. outre) * botarèl: campanhòu * bòtja (?), bòja : saca * botjar: vojar fr. verser. Plòure coma qui la bòtja/vòja: plòure a semaladas * boreta: fr. brouette * botareu: fr. bolet * 'bracar V. Abracar * braçar: remenar * braçat (de '') : à bras-le-corps * bradar: gelar * bradassa: charraira, fr. barbouilleuse * bradassar (brandassar) v. secodre; parlar a tort e a travèrs * bradasson, bredasson: persona maladreita o brusca * bradau adj. (tombar '') : fr. lourdement * braga: fr. culotte * bran: bordilha * brancantar : barrutlar, fr. errer * branchiera : ?? * brand o bram?: "sonar a brand": fr. sonner à toute volée * brandinar: barrutlar, fr. errer * brau: fr. lisière de terre qui sépare un champ d'un autre * braulhós: brumós * bravament adj. : doçament; regde; rudament * brave, brava : bèl, bèla * brèça [barça] : brèç * brechar: cobrir * brechalh (Cruesa): tapadoira * bredilha: charraira * brejadís: discussions, charradissa; baralha, disputa * brejauda: sopa caracteristica del Lemosin facha de cauls e de lard (de 'brejar') * brejon: codena del lard * brenada: manjalha de bren amb aiga per péisser los pòrcs * breta, bretona: vaca de lach * bretonar: faire de grumèls * briar (de 'breviar') : acortar * bric de (pas '') : pas ges de; pas cap de, cap bri de * brija (pas '') : pas brica * brijon, brigon: miga, morcèl * brima: molsa; bruine, crachin (que dona l'oidiom o lo mildiu als vergièrs) * brimar: fr. bruiner; èsser atacadas las trufas pel mildiu * bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar * bringar: dançar, saltar, folastrar * bròcha: branca secondària d'un aubre * brochilhon: branquilhoneta * brochon: fr. brindille * brocon (far au "): ?? (es un jòc) * broda: fanga * brodir (brondir), brudir: far de brug, bronzir, bondinar, resclantir * brodischa: branquilhon;fr. broussaille * brostachabrit: fr. chèvrefeuille * brosinar: brosinhar, brusinhar. fr. bruiner d'une pluie fine et persistante * bruau (variant de bruelh?): talús * bruchadís: bruch continu??, brejadís ?? * brucir: mòrdre, atacar a pitits còps de dents, pinçar, piunar * brudir: brusir, brugir, brogir, brunhir, brúnher. V. Brundir * bruja: bruguièra * brujaud: fr. ajonc * brumerlós: brumós * brun (faire ") : faire negre/fosc. montar brun: s'escuresir lo cèl * brundir (lat. grundire) : bronzir, bronzinar * bruset? bruselh?: iò-iò fabricat pels mainatges * budalha: budèls de pòrc * bufec: fr. vide (de fruit à coque: cacau, avelana...) * buïja, buija, boïja, boija, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga. fr. terre en friche, pâtis, jachère * buja, bruja: gèrla, jarra (cruche à huile en terre cuite vernissée, non à long col, mais à anses) * bujandariá: fr. buanderie * bunhet m. : aurelheta (pastisson) * bura: de color fosc * burgaud, bergauda (Cruesa), burgon n. : fosseron * burrau (Cruesa): fr. babeurre * butir: butar * cabonhat adj. : fr. encaissé fig.?? * cacau, cacalh (de 'cascalh' ?), calau, cacòu: notz * cacunha: automobil vièlh * caga-menut: avar * çaiquedelai, çai que delai: ça que la, çaquelà * caireforcha: caireforc * cairiá (cairia, càiria) : canton (coin de l'âtre). C(h)erchar per las cairiás : c(h)erchar, furonar pertot sens succés; caire, ròdol/ròde, parçan, comarca * calau: notz. fr. noix V. Cacau * caleta: fr. cosse * calhada, calhadon, calhat (Cruesa): formatge blanc * calhar: fr. tasser (la terre) * calòta: sièta crosa * camjar: cambiar * campar (/se): quilhar, dreçar * canaçon : fr. caleçon * canal [conar] * cancanar, cancanilhar: charrar * cancaridier: fr. frêne * canòla (Dordonha) V. Coada * cap (pas '') Bas. Lem. : ges * capforcha: caire * capit: poirit (fusta) * 'captar (/se) V. Aca(p)tar * caquetar: charrar * carcalin: pan gròs en corona * carcilhar (se) fr. s’émietter? * cardalhan??, cardalhau: tòpi, topinambor * carolha (Cruesa): pèl d'espic de blat d'Índia * carreu: fr. chariot * cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl * cascavelar: avançar fasent cascavels * cassa, casson: bocin de tèrra, ben massiu, fr. motte de terre. Durmir coma un casson : durmir coma una còça (dormir pregondament). Un casson de pan: un bocin de pan * cassar: copar * 'catar (/se) V. Aca(p)tar * catissar(s'): acatar (s') (tanben emplegat) * catura : tòrt, despit o damnatge causat a qualqu'un * cauçar: fr. butter (la terre) * cauças: socas (d’arbre) * caumassa: calmàs (calor estofanta) * cauquilhard: pelegrin * caura f. : avelanièr * cavalhier: gendarme * cencena: nœud de l'écheveau; remue-ménage?? * cendrilha: fr. mésange * censat: gaireben * 'cepte V. Acepte * cerèisa/cirèisa [sirèijo], cerièisa [serièijo] : cerièra * cerv: cèrvi * ‘chabason: terminacion * chabeç: fr. fâne * chablata, chabla: clujada (fr. toit de chaume) * chabreta: siulet o cornet d'escorça de castanhièr fabricat pels goiats * chabreu, chabròla, charbòu?, chabròt? : barreja de bolhon e de vin. "far chabreu" ajostar de vin al bolhon * chabreulh/chabridon: cabridon * chabròl, chabròu, chabròt? : cabiròl? , fr. chevreuil?; cabridon? * chabruelh: cabiròl, fr. chevreuil * chadan: tèrra (de 'chada an') * chadieira: cadièra * chafre : surnom, escais(-nom) * chafrolhar: fr. froisser * chaine, chasne, casse, jarric, rover, rove * chaitiu, -iva: coquin; marrit (maloneste e mauplasent) : persona malaürosa, magra e de pauc de santat, pas en fòrma * chalelh [chonej] [tchalej] : calelh (tanben emplegat) * chambija: rastèl * chambon: jambon * chamnhar, chamjar v. cambiar * chaminaire: vagabond, sens-ostau * chaminar: caminer; vagabondar * chanabon: cambe??, carbe?? * chanòla: ansa * chantilhar v. fr. chantonner * chanturlar: fr. ânonner * chapalon (Cruesa): V. pelharaud * chapdau: ensemble daus bens, la propietat (terras e bèstias) * chapiau: fr. pignon (d'un ostal) * chapmarteu: caboçòla, capgròs, tèsta d’ase * chaputadís: dispute * charavelí(s): carivari, charvarin, fr. charivari, vacarme, tapage qu'on fait aux nouveaux mariés * charbonièra, cendrilha, senzilha, gamada, coa de panlon: chincharra, sarralhier blau, tèsta blava (blua), pimparrin, lardeireta (tots en Provença maritima), lardier Prov.; fr. mésange charbonnière * charjant: pesant, pesuc * charmable, eissarmable ? : fr. charmant * charmenar: tormentar, tracassar * charpinhadís : disputa * charrairon: caminòl charratièr * charrau f. : intrada d'un camp sens barrallha, facha d’entrelaç de branchas, mai granda que la cleda; barralha "à claire voie" * charrièra, carriera: camin o espaci libre près dels ostals ont passan o estacionan las carretas entre las bòrdas; per ext. cort de la bòria (de. basse cour) * chas adv. en çò de; chas ieu/me…: los membres de ma familha, l'ostalada " chaser: caire, tombar * chasne: casse * chassida: fr. chassie * chastiar: castigar * chat-martre: martra * chat-pitoir, chat-pitoi(s), chat-pitòer?, chat-pitair, chat-pitais? [pituej/pitòj] : catpudre, (gat-)pudís * chat-pudent, chat-punais V. Chat-pitoir * chatinglar v. fr. chatouiller * chauça: cauceta * chauchabutida: ?? * chauchar: fr. appuyer * chaucida: caucida, mena de cardon salvatge * chaufaliech [-et] : fr. bassinoire * chaul d'asne (Cruesa): mena de cardon salvatge * chaulhadura: solhadura, brutícia * chaulhar: solhar, enlordir, embrutar; trempar * chaumassa : calor umidosa de l'estiu * chaumenir fr. moisir * chaumenit, -ida: fr. moisi, -e * chaunhar: fr. grignoter, croquer * chaupir : atrapar, agantar * chaupre m., charpre m. calpre (arbre) * chavana: tempesta * chavau: caval * chavau dau diable: fr. bousier, lucane ou cerf-volant, faucheux; mante religieuse * chavaujar: cavalgar * cheita: fr. chute?? * cheminada: cheminèia, chaminèia, cheminièra * chen: can, chin, gos * cherbe f., chibre m. (Cruesa) : carbe, cambe * chialar (Cruesa): cridar en ploramicant * chonhar (Cruesa): V. Fonhar * chòrta (Cruesa): veitura, automobil * chucant: fr. boudeur * chucar: chocar * 'cianta: V. Aicianta * cierge: ciri *cima (a la <nowiki>''</nowiki> de) : au bot/cap de * cinglan (singlan?): colòbre vèrd e auriòl * cir(i)èja: ceriesa. V. Cerèisa * cirie(i)r m. ceresièr * cirèisa, cirieisa: cerièra V. Cerèisa * citron: sòrta de cogorda de color rossèla * clabòt (ueu '') : uòu covat e non espelit, que siá estat fecondat o pas, o que l’embrion soiá mòrt * clachar (se) : s'amagar, s'escondre * cladassa: fr. litorne (grive) * clampar, clampanciar: charrar * clampinar: ? * clapar: per dire de borrar vivament emb las mans o ben emb una lata, o amb quauquaren de plat, de plange * clapeta: fr. pipelette * clapeta (far "): charrar * clapetar: fr. claquer (de las dents) * clardat: clartat * clauvar: clavar * cledier: fr. séchoir * cledon: fr. portillon * clessa: fr. clisse * clocauda : fr couvée, troupe de poussins, engeance, famille * clucas : fr. lunettes * clucaron m. grapaud que pòrta los uòus de la fema "a pelharaud" * cluseu: fr. fente? * coa de patla [panlo]: ajaça, agaça * coada, coda (Cruesa): sòrta de lòssa de fusta o metalh amb un long tudèl traucat que se pausava sus la selha per beire o versar l'aiga. ("godet à queue qui sert à puiser de l'eau dans un seau"), cassotte * coar: fr. couver * coatar (se) : metre sa coberta *còbla f. : fr. couplet * coble (un ~ de) fig. : parelh (un ~ de) * coca: patata * còça: soca. V. Còssa * coçar: cercar, espepissar * cocorda f. cogorla * codar: pàisser las vacas dins lo coderc * coeijar (/se) V. Coijar (/se) * coenh : canton * cogasson: se ditz per lo còu darreir la testa, lo copet * cogoiç, cogòu/cagüelh-cagoelh [kagwey] m. cogòt * cogolha, cagolha f. cagaròl * coguol m. fr. cocu; coguola: fr. primevère * coia, coja: fr. courge, citrouille; gorda faita amb una coloquinta * coijar (/se) : (/se) colcar * colar: descendre? o prendre una carrièra * còl(d)re, còure (còrre) : coudrier (notat 'coorre' en un lexic) * colenar (se) : fr. se glisser * colidor: corredor, fr. couloir * colier: colar. fr. collier * coma adv. amb (exprimís l’acompanhament quand òm parla daus umans e sovent de las bèstias de la bòria) * coma: com. (/Com) vai 'cò? : com va? * començada : començament, començança * conchon: fr. bassin? * concir (lat. concidere) : fr. abattre, accabler (la calor) * condencionar (se) fr. se coaguler * coneitre: conéisser * conelha (conuelha) : conolha * conestre: conéisser * congièra: congèsta * conhar: enfonzar, folrar; fig fr. glisser dans * conòrt: auguri, presagi, opinion, esgard * conortar (se) : regaudir, consolar, donar de coratge * conselh (se balhar) : se donar de còr, de determinacion * contrariós: fr. contrariant * convidós: convidaire * còpa : copa (de bòsc) * còp-sec d’abòrd : fr. tout de suite, sur le champ * copilhar: copar en morcelets * copinhar: tustar? * coquerla: cocut feme * corbe, corba adj. : corb, corba * corcha: sièja (fr. vandoise) * coret: corada, coradilha * còrnabudeu(s?) : fr. culbute * cornelha: graula * corniòla : còl, traquea artèria, esofag * còrsonela, còrsenela fr. scorsonère * cortissons: pantalons corts * cosinacuol: renouée (lit. "démangecul" planta) * còssa: soca * cossier, cossei (Naut Lemosin): preocupacion (gascon 'cossidèr') * cotilhons pl. : gonèla * coturas f. pl. : terras cultivadas de blat, de segle, de blat negre * cramilhera fr. crémaillère * crànher : crénher, crénger (tanben emplegats) * craunhar: fr. grignoter, croquer * crema f. crenta * crochar, 'crochar: acrocar * crochet: fr. pissenlit * cronhar: fr. grignoter, croquer * cròs: trauc; fr. tane (de renard etc). Cròs dau cul: anus * crostar: enlordir * crubir, crubrir?? (p.p crubert) : cobrir * crum: fr. brume * crumor (en ") : fr. obscurci par la brume * crussir : manjar?, devorar? * cubertilh: tap d'ola * cubrir: cobrir * cueire v. còure * cuenh: canton, fr. coin (d'un luòc) * cujar + v. inf. : arribar a, reüssir a * cul sus testa: fr. sens dessus dessous * cuol [kju], cuòl ([tior] a Tula) : cul (tanben emplegat) * cussòla: gròs pan de segla * dadet? (Cruesa): nom afectiu donat als mainatges (de 'daret' aret?) * daiciá, daiciant (d'aicí a/en, ent (= ont) : d'aquí a; dinc a, fins fig. (tanben: d'aicí a) * daivoar: desautorizar, renegar, condamnar * dalh: fr. faux * darreir (nontronés e endacòm mai) : darrier * dau: del (tanben emplegat) * dausuns: qualques, certans. 'dausuns còps' : certanas vetz * decha: ferida * degolinar: caire gota a gota * degolinari (far ") : fr. enlever furtivement (en jòcs d'enfants) * degrad, degrat: grad, gra * degreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * degut: deute (tanben emplegat) * deibrir, dreibir: dubrir * deimai: fatigat, geinat, excedit * delesei? delaiçai? De lai ençai? [delesej] : d'ara en avant * deleser: fug-l'òbra, hippy * demia, demiá f, demieg m: mièg, mièja * dempès: V. pès (d'en ") * denada: viure(s); argent; tropèl? * denaut: en naut * desbilhar, des’bilhar (se) : desabilhar * de(s)bolar: s'enfugir * desavenhe: desagradable, desplasent * desboijar: esbosigar * desboirar: desmesclar V. Boirar * desbojar, desbotjar, desvojar? : desbanar, travolhar; recontar, decorar, cardinejar * desbolegar: desbrolhar?? * desborrinar : esborrifar? * desbraulhar: grafia per Desbrolhar?? * desbrundelar: desrotlar (un fial) * deschassidar: levar la chassida (crostas dels nòunats al bòrd de las paupièras e cilhas); dobrir los uèlhs al monde; batejar. * descranilhar: descrocar, desgafar * descrubir: descobrir * desdire: fr. fausser (au sens materiel) * desei (deseir?), deser : desir; fr. désir * desennastar: levar l'asta * desfarda: fr. débris, rebuts * desgaunhar: fr. faire des grimaces; rechigner; fr. vomir ? * desgaunhat, -ada: renfrogné, ronchon * desgoletar: fr. se dérober, disparaître * desgorçar: netejar una broa * desgreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * de(s)guelha: fr. boucan, bombance, ribote * desjaivar, desgeivar? : far sortir del lièch *deslenat: fatigat * deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e) * desnant: d'aicí/d'ara en avant * desnogalhar: dobrir un *nogalh o notz * despetesir: fr. décrasser * despiech (far) : contranhar, desrenjar, saubre mau * despuei [dejpej] [despë], dempuei, : depuis * desraijar: desrasigar, desraiçar * desrei: malaür, desastre, troble, desrota * desrejar: chambiar de direccion, desviar * dessierv: dessert * dessós, dessot?, dessots?, dessotz?: dessota, dejós * destombar: càser (de sa nautor); fig. desconcertar * destrenh: fr. ménage (faire le ") * desvarachar: desbosigar, artigar, desglevar, de(s?)gorsar, fornelar * desversar: fr. renverser * desviardar: fr. décamper * desvirar : ?? * desvirolar: escorjar * desvoar: renegar (qualqu'un) * det. grand det: det gròs?. mermilhon : det pichon. guinhaire: indèx * deu: del (arrondiment de [[Sent Irieis]) * déver: deure (tanben emplegat) * diaures!, diatres! : diantre! * diesena: desena * diesenat: desenat * dietz: dètz * dieumenc [diòmen], dieumenche [diòmenche], dieumergue [diomerge], dieumenge [dioumejne] : dimenge (dimenge o diumenc semblan las formas majoritàrias) * dijuòus: dijòus * dimenir : demenir, diminuar (tanben emplegat) * dinc a: fins a * dindaud: dindon, dinde (Corresa) * dindrinar: tindar  * dispareitre, disparestre : disparéisser * dissa(n)des n. (de */'die 'sambati/) : dissabte (de */'die 'sabat-i/ tanben emplegat [disadde]) * 'do(b...)rassar, 'dobrassar? (>adobassar) v. : petaçar. fr. raccomoder (un tissu) * doas-tres: qualques * doçarèl: fat, doçastre * doler v. : dòler * domaisela: fr. cerf-volant * domdar v. : domesticar * domde : docil * dondar v. Domdar * dòstar: dostar, retirar * dòuça: fr. gousse; mongeta, fr. haricot vert * dòure, doler v. : dòler * dreibida, deiberta, duberta, druberta: pp. dobèrta * d'òrs en avant: d'ara en davant * drapel: fr. lange * drollichon: drollet * drubir, drobiir, dreibir, dubrir, druebir, deibrir, ubrir : dobrir * drucar: ?? * dueinan, d'uei un an, endueinan, en d'uei un an: l'an que ven * dumpuèi: dempuèi * durbir: dobrir * durmença: dormança, fr. somnolence * egulhada: fr. aiguillon à boeufs * eidredon: edredon * eigar, aigar, eissegar, asengar v. metre en òrdre, agençar, adobar; ajustar, separar; adesar * eimatin: aqueste matin * einoiar: sofrir; fr. ennuyer (embêter) * einueg: problèma, pena * einuech adv. uèi * einuei, ennuei (esnuei) : sofrença. V. einueg * eiperar, esperar [eipéra] fr. attendre * eirisseu f. jolverd * eisanhe: avar * eisilar: fr. glisser * eisir: aisir??; eissir?? * eissabanit : ?? * eissabencar: eissabrancar, eissabancar?, desbrancar, (e)scabeçar * eissaragar (grafia de verificar): esparpalhar lo fen. V. Eissigar * eissarquiar: esfondrar, desplaçar la tèrra * eissaurar: V. Eissurir * eissaurelhar : assordir * eissebrar: estrifar, entalhar * eissegar : segar, meissonar; fig. destruire * eisserbant: deserbant * eisserbar: sarclar, arrancar las marridas èrbas * eisserbatge: deserbatge * eissicolhar (s') : cridar * eissigar (varianta d'eissegar/eissagar: partejar en parts egalas entre personas) (/s') : esparpalhar * eissiular: siblar, siular * eissolent: insolent * eissorlar: eissordar (dins lo sens d'enervar) * eissublar, eissuflar, eissicliar (sicliar) : siblar, siular (lat. exsibilare) * eissubir : fr. se volatiliser?? * eissufle, estufle, eschurlet, eschuflòl, eschurlòl: siblet, siulet (lemosin classic) * eissurir v. fr. premsar, serrar, tòrcer, faire secar, fr. essorer, épreindre; agotar, fr. tarir; fig. agitar, quichar lo chuc * eitot: tanben * embaisse: biais, afar * embarbolicar: embrolhar?; embarbostir? * embrucida, embrussida: morduda, nhacada; fr. pincée * emper adv. pasmens, totun, pr'aquò (cf. catalan 'emperò') * emplei: emplec * empleiar, empluiar franc. : emplegar * emplenat, empluiat franc. : emplegat * emplir: emplenar * empluiar, empleiar franc. : emplegar * empluiat, emplenat franc. : emplegat * en per avant: aperabans * enançar: avançar, progressar * enautar (/s') : enauçar * enchaiença, enchaison: escasença, pretèxte * enclunhe: enclutge. fr. enclume * encranilhar: encrancar * endalh: andain. Fenar los endalhs: faner les andains * endechar: endecar, mabolhar, abasir, abismar * endechat, -ada: andicapat ; privat d'un o plusors dets de la man * endonc: puèi que; alara, alavètz (en aquel moment) * endueinan [ɛndej'nɔm]: l'an venent * endunle, endutle: budeu emplit de charn de pòrc aprestada. Se conserva emb lo salat (charn de pòrc salada) e que se minja bulhit. fig. V. Entrule * endurar: sofrir * enfetós: pudent * enfeurit,-da: enfebrit (que suefra de las feures) * enfonilh: fr. entonnoir * engalunchar (s'): s'installar o èsser pres dins las brancas d'un aubre * engarçar: trompar meschantament * engaulhar (/s') : se crotter de boue * enginjaire: fr. inventeur * engolar: engolir; fr. gober * engraunhar: engraufinhar, grafinhar * engrunar: fr. écosser, égrainer * engueitar: gaitar, espiar * engingar: engimbrar * engravissa: escaravissa, fr. écrevisse * engulhar: conhar lo fiau dins l’agulha; conhar lo còrs dedins un vestit per s’abilhar * eniurar: fr. enivrer * enjagat,-ada : posicionat d’un meschant biais * enjucar (s') : s'enjocar, se plaçar a la cima de quauquaren d'aut (aubre, eschala, teulada, etc.) * enmatin (l' ~) : matin (lo ~) * enniblat: ennivolat * enniurar: fr. enivrer * enquera, engueras/engueras (d') adv. encara * enquilhar: cargar (un vestit) * enrotar: començar, metre en rota * ensauvar (s'): se sauvar * enser (l'): lo ser * ensorcelar, ensorcierar, ensorcilhar: enfachinar, enfadar (tanben emplegats) * ensubrevut, -uda: que pòrta lo marrit uèlh o sus lo qual l'an getat, embreissat, emmascat, enfada, enfachinat, enfachilhat * entainar: tardar; languir * entau: aital (del latin 'in tale (modo')'); (ai)tant * entanhar: enfangar, enfangassar?, embodigar??/embodijar??. fr. embourber * ente : ont * entòrcha : fr. torche * entraupa: entrava; trapèla, tracanard * entraupar (s') : fr. s'entraver, trébucher * entreprener: entreprendre, entreprene, entrepréner * entrebreschar: ?? * entrule m. òme pauc actiu, mal desgordit * entrusca (tant) que: fins (a tant) que * envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar * enviá: enveja * enviblar: trompar; jugar de meschants torns, ensorcelar * envirolar: entornejar * esbabinhar (s') : finfonhar, ranguilhejar, biscar, ragassar, petonar, fr. grommeler, rouspéter (en faisant des grimaces) * esbadaurelar (s’) : cridar a plen gorjareu, plan fòrt, en alulhar * esbalausir [ejbalu 'vi], esblausir [ejblu' zi] : esbalausir * esbatoelh, esbatoeri(s...): fr. ébat; amusement; joguet * esbaubit: plan estonat * esbelar: se far bèl, lo temps * esblanchurir: blanquejar * esblausir [ejblu' zi], esbalausir [ejbalu 'vi] : esbalausir * esbolhar, desbolhar: traire lo budelam, dobrir las tripas; demolir, destruire, abatre * esborlhar: fr. aveugler * esborissar: esborrifar * esbraceiar: esbracejar * esbramelada: fr. bêlement * esbramelar (s') : fr. s'égosiller * esbresinaer, esbrijonar, esbrisonar: fr. émietter? * esbrodichar, esbrodichonar (minoratiu?) : podar un aubre, fr. épointer * escadassar: cridar per paur (per dire los crits de las jalinas) * escaletar: fr. casser, enlever la coquille, écailler * escanar: fr. éreinter * escarabissa: fr. écrevisse * escassonar: émotter * escassonat, -ada: dividit, trencat * escebrament [eysebrà]: estrifament * escebrar [eysebrà, esibrà], escicar, escirpar: destrifar, partir, escarpir * eschala dau Bon Diu, o dau diable: arquet de sant Martin * eschaletar: escalar. fr. escalader * eschamjar, eschamnar: escambiar * eschamge, eschamnhe: escambi * eschantir: atudar; aucir * eschardilha: fr. écharde * escharnir (s') : grimacejar ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * escharonhar: escorjar, levar la charn de mala manièra, en eissebrar * eschauradís : escaufament * eschaurar: escaufar * eschauton: fr. écheveau * eschavel: fr. rouet * eschilla [eschinla] : esquilla * eschivar v. estalviar, economizar; evitar * escicar (essecar??) : talhar? * esclapir (s') : s’esfondrar, tombar tot d’un còp * esclargir: esclarir, fr. rincer * esclarsiera, esclarciera?, esclarsida: fr. clairière?; esplendor?; esclat de lum. loc. A l'esclarsiera/esclarsida: fr. à la pointe du jour * escorcir: escorçar * escorsiera: corsièra * escrasar: esclafar * escraunar (s') : cridar (coma una graula) * escrupir: escupir * escujar (s') : s'escondre * escunlar, escutlar, escudlar: versar, vojar, mesurar; plaçar, despensar; fr. embarrasser, rendre penaud, interdit. * escura: bòria, bòrda, granja * escuròu: esquiròl * esfarbir, esferbir: desbarbolhar * esfeunir: mettre en colère, exciter, irriter * esfeunit,-da adj. : dins un estat de colera * esfodir, esfòudir, esfaudir?? : espantar? * esfoudir: affoler * esfredir: mettre en colère, exciter, irriter * esfredit,-da adj. : susprés, paurós * esgirdar: asperger éclabousser * esgleisa: glèisa (tanben emplegat) * esgorçar: agotar; desboijar (desbosigar) * esgrinjòla: V. grinjòla * esjarrar: esgarrar. fr. écuisser, fendre en déchirant * esjarrilhar, ajalhar, esjalinar (per terra): (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * esjavinhar(s') V. Esbabinhar (s') * eslampar, eslampiar [eslampià/eslapià], (es)ropiar, eslifrar, colenar v. lisar, fr. glisser; déraper?? * eslampiada: fr. laisser-aller, emportement hors de soi, licence; lampada, fr. lampée (prendre une ~ d'une boisson) * eslauç, eslhauç: fr. éclair * eslhausada: coup d'éclair * eslhausar, eslhauçar: fr. faire des éclairs * eslausiada: coup d'éclair * eslonjar (/s') : (/s')alongar; se jaire/jàser * esmai, desmai: fr. émoi, souci, inquiétude * esmaginar (cf. cat. anc.) [eimaginà]: imaginar * esmaiar/esmajar: inquietar, estonar; decorar, florir, fr. émailler fig.; S’esmajar de quauqu’un o de quauqua ren: migrar, demandar o cherchar de las novelas, s'en preocupar, s'en inquietar * esmalir (s'): enrabiar (s') * esmalit,-da adj. : dins un estat de colera * esmància: menaça * esmanciada: menaça. A esmanciadas : fr. en rampant? * esmanciament: acte d'esmanciar * esmanciar: amenaçar, far de menaças amb un signe de la man * esmaraunar o esmarraunar?? (s' ") : fr. grogner * esmirar: visar (aver coma objectiu, cibla) * esmiraudiat: miraculat?? * esnançar [ejnansà]?? (amb EI- non etimologica) : avançar, progressar * esnharlar: agrandir un vestiment a otrança en tirant dessús * esnuiança: fr. ennui * espanhar v. (u)lhauçar * espandre: espandir * espanir (s') (Cruesa) V. espatarrar (s') * espansilhar: escampilhar * esparrar (s') V. espatarrar (s') * esparson: fr. écouvillon * esperar [esperà] fr. espérer * espetissar: apetitir * espeulhar: espelhar, escorjar (levar la peu per la recuperar) * espinasson: albespina??, aubespin?? * espingar: gambadar, se ditz pejorativament per dançar, remudar, bolegar * esplamir: fr. étaler? * espodansar: espodassar, podar un aubre * espofidar: fr. pouffer?? * espotir [ejputí], espòutir (lat. Pullis: pòu, polvèra) : fr. écraser, réduire en poudre * espistrolhar: fr. éclabousser * esraminar : fr. gronder * esranchat, -ada: garrèl,- a * esranhadís : fr. toile d’araignée * esrantelar: levar las rantelas * esrapar: desrapar * esritjós (grafia per iretjós??) : ?? * essaurelhar: V. Eissaurelhar * estamnar : entamenar? * estancha: estanhòl, pescariá * estelura: estelam? * esterbar (de Trevar??): barrutlar, fr. errer * estiflar: siular * estinhar: v. Estribar * estinhassar : fr. ébouriffer * estolha: estobla, restoble, rastolh * estorbar: dispersar * estorbeu: esparvier (tanben emplegat) * estorcer (/s') : fr. se tordre, se tortillerèstra: lucana petita del granièr * estre: èsser. Estre per +v. inf. : èsser al punt de * estrech : èsser un '' : èsser fòrça magre * estrelhar: donar una rosta, fr. étriller, battre, donner une raclée * estribar : trabalhar, usar, fatigar; fr. unir le fil en le dévidant par le moyen d'une pièce de cuir ou de drap nommée 'estribador' ou 'estinhador'; fr. mener bon train * estrifolhar: estrelhar, batre, donar una bona leiçon * estufladís: siulament larg * estuflar: siular * estujar: escondre, amagar; estojar ? * esversar: fr. renverser * esvetlar [esvenlà], esvedlar (s') V. espatarrar (s') * esviardar: fr. éreinter * esvirolada: ?? * esvirolar: escorjar; fig. despolhar * etiada: fr. jachère nue * eu (Naut lemosin): el (Bas lemosin) V. Aul * exprès (a ' '') : fr. à dessein * fadard [fodar], fadarda/fadassa: fadat, fat, nesci * faiòu n. fau * faler: caler * fame: fam * famgala: fr. fringale * familha: tanben vòl dire 'mainatge, enfant'. "(Ilhs) an doas familhas" * fanha: fanja, fanga (tanben emplegats) * fanir: ?? * farcidura: farçum, farça * farfantela: ?? * Farjòu: Ferreòl * faròt: ?? * farrar: farratjar?? ; ferrar * farròlha f. : ?? * fastjar [fashà/foshà] (latin ''fastidiare'') : empebrinar; fr. fâcher * fat, fada: caluc, uga * fava, fava verda: mongeta, fr. haricot vert * feblesir: feblir * femorier: fr. fumier * fendassa: crebassa * feniera: fr. fénil * fermic, fermitz, furmic: formic, formiga * fermijar: formiguejar (de monde, etc) * fers, fera: sauvatge; fièr, -a * feunial: fr. taie d'oreiller * feure f. sovent en pl. : fèbre. Feure bringau * feurier: febrièr * feuse: falgueira (tanben emplegat) * fiau per linha : de fial en cordura, de fial en agulha (punt per punt, per lo detalh, dins una succession logica) * fiau: fil, fial * fiaulat: bandat, pintat * filh de vessa ! : macarèl * fiolon: botelheta * flaia: fr. pousse d'un végétal * flaina: fagina * flau onomat. : fr. vlan * flaujon : fr. flageolet. * flaunhard : fr. flemmard? * flaüticar [flejticà] : sonar mal la flabuta * fleitau: plafond * flissonar: ondejar? ; fr. frissonner?? * fodinar: fr. fouiller * foirar : aver la foira * foitar(/se) : fotre * foitre (/se) : fotre * folharja: fuelham * folharjós: folhós * fonhassar o fonhar (?) (Cruesa): ploricar * fomarier: fumièr; bordilhas * fomorjar : ?? * fòrt (a ~ de), a fòrç de ?? : a fòrça de, a dich de, a dicha de * fotrasson: janfotre * frachin: cendre o escòrias pichonas, oxid negre de fèr * fradassa: frachiva (landa, terrenh inculte) * frair n. fraire * frau: tèrras abandonadas, èrmas * freg f. : freg m. * fregir: refregir * fremijar: fremir * frijoladís: frejolum, fr. frisson * frijolar: fremir, estrementir * frenir (de "fenir" ?) : gastar, usar * fresche : fresc (tanben emplegat) * freschum: fr. fraîchin * frestinar: furgar, fosilhar, cercar, tafurar, nistejar * fretissa: V. Lissa; pan negre fretat d'alh * fricaud, -a, fricós, -a: fr. ragoutant, friand, appétissant * frijol, frijolada: frejolum, fresiment, fr. frisson * frijolar: fremir * frijoladís, frijolament (frisolament? ?), frejolament? (fresolament??): fr. frissonnement * frimor: frejolum, fresiment, fr. frisson * fringa-marçau (far la ") : ribòta, festa * flissar: ondejar? ; fr. frissonner?? * frissar: ondejar? ; fremir, fr. frissonner * friular : fiular en frire ?? * frotjar o frojar? frochar? (se ven de 'fruchar') v. créisser (arbres, plantas), butar, grandir, se fortificar, aprofiechar; fruchar, frutejar * fruncir (las ussas) * fuelher : caler, faler * fumari (Cruesa): fumièr * funtar: defuntar, morir * furgalhar: fr. fouiner, fouiller * gabolhan: fr. églantier * gafada: mossegada, estrifada, esquinç(ada); regomàs, monha; bajocada; malbiais * gafon: fr. gond * galatja, jalatja [ga'lazo] : fr. ajonc d’Europe * galeton: pastisson * galhauda f. rana (de 'gaulha') * galòpa:?? * gamar: raubar finament * gamiraud: fr. garnement * gana: ga, gas, gau. fr. gué (tanben emplegats) * ganh: gasanh * ganha: truèja * ganhon, gaunhon, nhon, go(i?)nhon n. pòrc * gansolhar v. fr. éclabousser * gargolh, garguilh: fr. rale, gargouillement borborygme, grouillement, passage ou production des gaz dans les intestins; enrouement, barguignage; médisance, murmure, babil. * garlècha: fr. gardon * garlopa: fr. varlope * garri: rat pichòt (terme afectiu) * garrissada: bòsc de garrics * gasinar: furetar * gaste, -a: fatigat, -ada, las, -ssa, abracat, -ada (de gaste: de fatiga) * gata: pòcha * gatge m. salari; mòble; instrument; recipient, esplecha, ostilh, ustensilha (sovent vaissèla o panièr); causa. Gatge pissier: gresala de pissar. En occitan medieval ''gatge'' = fr. attirail * gatieira: davantal, faudal * gaton: pochon (pòcha pichona) * gauça: gòrça ?? * gaug : fr. pissenlit * gaulha f. fanga * gaulhada : f. fanga * gaulhar, gaulhier, gaulhasson: gassòt * gaunha: gauta * gaunhas f. pl. : fr. gâle; écrouelles, cicatrices des écrouelles * gemar: gemir * gença: balaja, engranièra, escoba (tanben emplegat) * gençar: balajar * genebeurnier: genebrièr * genha: caprici * gente, -a adj. graciós, -sa * gentiament adv. : doçament, amb gràcia * genuelh: genolh * getacion: (fach de getar un) marrit sòrt * g-i, gui, li: i * giau (<geu) : gibre * giba: volam, fr. serpe à long manche *gibla: ??. Plòure a giblas: plòure a semaladas * giblar: plòure a semaladas de faiçon quasi orizontala * gibon: volam per esclairir (fr. élaguer) los aubres * gigonha: irresolucion, dificultat futila que arrèsta la decision d'un afaire * gigonhar, cigonhar, jaguinhar? : trabalhar inutilament, traire mal a faire un obratge mecanic per fauta de bon otilh; cracar, far de bruch, coma lo de quicòm mal jontat; agir lentament, lambinar, lamternar, trabalhar quaucòm amb mejans insufisents per i reüssir; (Cruesa): fr. gigoter * gileta: vesta * gingar: fr. giguer, saltar, gambadar, fr. folâtrer * gipa-japa (far) : tressautar, tressalhir * giraudela: giròla (mena de camparòl) * girrinar: bruch del sautarelh * giton: fr. rejeton ? (d'arbre) * gitre: fr. gîte * giure: gibre * glaç: glaçon * glara: clara d'uòu (tanben emplegat) * gleisa [eλeizo]/[e(l)ieiso] * gloriosetat: vanitat * gòfe (gònfle) : fr. bouffi * goiasson: enfanton * goiat, -a: gojat, -ata * goion: fr. goujon * golar: engolir, englotir * goneu: abit, vestit d'infant * gòrça: brossalha, ramalha, ramada, rodicha onte i a de las rumecs, daus boissons daus petiòts aubres entremesclats; broa de clausura, fr. fourré * gorgeira: fr. gosier * gorgetar: vomir; avoir des haut-le-coeur; fr. gaver (un animal) * gòrja f. boca * gòrja roja: fr. rosé des prés * gorjar: fr. gaver (un animal) * gorjarèu, gorgarèu: fr. gosier, conduit de l'arrière-bouche à l'oesophage. * gorret: fr. goret * gorrin, gòrra: pòrc/truèia; pòrc marin * gorrinar, gorreinar: fr. chatouiller; gratar, fretar * gosonar: fr. remuer (un bâton) dans un trou * ‘grafuelh (agrafuelh) : fr. houx * (non) gran [gro] adv. : ne ... : pas brica ... N'es gran/Non gran: fr. certes pas * granda: mameta * grandmair, grandpair, grandamair: grandmaire * granissar: far de granissa. fr. grêler * granolha: rana, granhòta * grapar: fr. gripper (attraper, saisir) * grapiar: escalar. fr. escalader * gratussar: fr. gratter en surface (la poule) * grautons: gratabons, graissons * gresa: ?? * greu: grelh, grilh (tanben emplegats) * grial: fr. vaisseau en bois rond en forme de jatte * griala: fr. terrine * grinha (cercar ~) : cercar brega: cerchar de se brejar, en paraula o emb los punhs) * gri(n)jòla: v. Grisòla * griselard : grisós, grisastre * grisòla [gri(n)jòlo] : fr. lézard des murailles * grison: granit (pèira) * gro: groa ?? * groada, gruada: nidada (de poletons...) * grolaud: ?? * gromar: fr. croupir; cuire (trop) longtemps; s’attarder * groüm: fr. groin; pòrc * grun : grain; fr. chenil, niche * grumilha, grumulha: lagrema * grusilhon: grun pichòt * guelha: pelha * guena: monina * guèrlhe, guèrlha, guèrle, guèrlia adj. : fr. louche * guerlon : fr. gobelet en ferblanc et à une anse qui sert de mesure pour le lait * guessar ?, guessir ? : profieitar * gui, g-i: i * guicho?: fr. chat-perché * guichon: fenestron * guidauba: fr. viorne * guilanèus m. pl. : fr. quête des oeufs (En Naut Carcin, per l'Avent los jovents e los mainatges anavan quistar de farina e d'uòus. Segon Xavièr Vidal, aqueles cants se dison ''guilhònas'', e, dins d'unes vilatges que i a, se cantavan pel Cap d'an. Per Cap d'an se crida Al gui, l'an nuòu (''gui'' es un francisme per vesc). * guilhaneu (per '') : estrenas? (de començament d'an). V guilanèus * guinde (Peiregòrd, Bas Lemosin) : piòt, dinda, dindon * guindre: fr. dévidoir * guisauba: vidauba ?? * 'guissable, aguissable : asirable, fr. haïssable * gusseu: fr. bobine, pelote * guita: fr. cane (femelle du canard) * i. V. Ilhs * idolar: udolar, cridar fòrt, fr. hurler * i-eu: V. Eu * ifofonar : cridar per sostenir la nòvia * ilhs: els * imatjar, esmajar?? [ejmajà] (cat. anc. esmaginar) : imaginar * inhon: onhon, ceba * intucat : intocat, endecat?? * io: ièu * iò: o (article neutre) * ja! ja! (jatz? de Jaire?) : per far arrestar los buòus * jaçar, jagassar (liagassar), jacassar, jacinar, (s’)esjacinar (tanben: cridar coma una ajaça), bargassar: charrar * jaciaud: jaç, fr. tanière * jadilha: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses, fait d'une pièce de bois * jadilhada: grand quantitat * jai: gag, gai (auseu) * jaiç: jaç. fr. gîte * jal (bas-lemosin) : gal * jalussada: còp de gel (meteorologia) * jalussier: qui apporte nombreuses gelées blanches * jangaunhas n. maissèlas * jangladís: crits de granda dolor * janglar : cridar, lo pòrc o can quand qualqu'un li trepeja la coa; fr. grignoler * janzi : '' Quante ma granda-mair vesiá quauqu’un cassar de las nosilhas emb las dents, disiá que quò « li donava lo janzi ». Quò li fasiá l’efiech d’una seja que vos sisla dins las aurelhas, que vòstras dents semblen prestas de vos tombar de las gengivas.'' * janton: paisan * januelh: V. Genuelh * jardòla (en '') : ?? * jarpalha: disputa * jarra f. : garra (d'animal), cuèissa; fr. quartiers (de viande); lobes de noix * jasbre, jasbra : ? ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * jase?, jars? (Cruesa): auc (auca mascle) * jaser, jaire v. : jàser, jaire * jaspir: prendre, atrapar quicòm de sas mans * jaspissons, jarpissons? (Cruesa): fr. grande bardanne; autoadesiu, adesiu * jau (naut-lemosin) : gal * jau d'Índia: dindon * jaufada: grapada, grafada, fr. jointée (de mains) * jausemt, jauvent, -a adj. faste; benfasent, -a, qu'a bonastre * jauvir: gausir * Joan-femna: fr. garçon manqué * joine: jove * jònc: jonc * jorn falit (a '') : a solelh colc * jòune, -a, joune, -a adj. jove, -a * juca: granièr pel fen * junja f. vedèla (vedèla i designa lo vedèl feme que ven grand) * jurc’a, jusca, jurcinc’a, jurcanta, juscanta: adv. duscas * justar o ajustar: mólzer * jutar: far de jus?? * labencha: granda peira plata * lac m. mara, cròs d’aiga durmenta * ladre, -a: marrit, -ida * lai: i * lai-bas, la-bas: aval * lai-sus, la-sus: ailamont * larjoït : ?? * laschar: fr. lacher * la-sus: ailamont * lata: fr. perche * latz (Cruesa): fr. giron * lau (en ") : en bas * lausissa: teit de lausas * lebretar: bruslar d’enveja * lechadier: fr. friand * lechatariá n. lecariá * legièr (de '') : ?? * len, lena adj. : ?? * lendoman: endeman * lerpar: lecar * lerpeiós: vescós, limparós * lesina: avarícia, retenguda * levada: regòla d'un prat * lèva-nas: fr. effronté * li: i * liga [lia] : fr. fanon * liar: ligar ([lià] es la prononciacion generala en occitan) * liauna: fr. lierre * licossiana/liquossiana : pocion, licor?? * liedra: fr. lièrre * liera: fr. lièrre * limaç: limac, caragaula * limaçon: lo haiolet, la malimòrna * limanda: fr. planche, rayon, étagère * limerò: fr. manigance, intrigue * liquossiana/licossiana : pocion, liquor?? * lira: fr. mulot * lissa, lissada, 'lhissa (alhissa) f. alh salvatge * loba: gròssa pèira o ròc isolat dins un prat, que non se pòt traire * loenh: luènh * loina [lwejno] : fr. engourdissement; descoratjament per tota mena de trabalh * loira: puta * lojandier, lotjandier: fr. locataire * lor inv. ex. 'las lors' * lovanja: lausança * luec: luòc (tanben utilizat). Dau luec que: dau temps que * lugarn [ligò] : l'estela del matin * luminier: fr. luminaire * lunon: estela * luquet: fr. loquet * luquetar : fr. scintiller * lura f. : animal o can gròs, bon a pas ren; òme polit que sembla bon mas non l'es, fug-l'òbra, peresós, coard; fig. pl. decas, enganhs, contes * lusert, luserta/lisèta (Cruesa): lausèrt * macha adj. : ?? * mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * magilhon (mangilhon?, mensilhon? del latin 'mensa' taula?): còfre de la sala de manjar que servís per s'assetar * mai: emai * maid, mag, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin * maiada: fr. bouquet (de fleurs); fr. aubades du premier mai sous les fenêtres des jeunes filles à marier * maiar: florir; agrementar * malhonar: ligar, estachar * mainatgier: estauviaire * mainatjar: economizar, estauviar * mainin: mameta * mairgranda: grandmaire *mairina: ostal de la comuna; fr. mairie * mair-reir: mairgranda * maisei: ?? * maison: ostal. Dins maison: a casa. èsser pas darrier maison: èsser luènh * maitot: tanben * malangorir: trefosir? * malàudia: malautiá * maleira: (fach de getar un) marrit sòrt * maleviar: ?? * malinar (se) v. fr. se culotter * malinas f. pl. pantalons * malurnança n. f. : èsser en situacion de grands malaürs * malvenguda, mauvenguda: accident * manciar: batre a punhadas, se batre; menaçar * manca adv. : levat, exceptat * mance, màncie m., mança f. : esquèrra. A man mança: a man esquèrra * mance, màncie adj., mança f. adj. : maladrech * mandin: matin (tanben utilizat) * mandinier, -iera: mendicant * mangle, manglhe (mànlie): margue * manhar: tocar * maniar: jugar un meschant torn * maniganç n. bandit, coquin, paubre malautruc; hippy * marendar: far lo marende * marende n.: collacion de quatre oras; disnar (repais de l2h al nòrd e a l'est, e de 16h a l'oest) * marendon: petit repais; collacion de quatre oras; sopar * màrfie (aver lo ") : avoir l'onglée ? * marga: fr. chatte (minou); sobrenom de l'ajaça * margaud: fr. matou * margolin: gaton * marmusar: murmurar * marmona: ?? * marn f. : branca gròsssa, principala, d'un aubre, fr. branche charpentière * marolhaire: nom donat als estamaires e refachaires ambulants * marranha : desacòrd * marronar: V. romegar * mas, mas qu'un [maskan] : solament, levat; mai, pas jamai (ex: Ne’n fagueren ‘na saussa la pus rara / Qu’aguessam mas minjat / En tota nòstra vita) * mas si es [ma:shiej] : mas òc! , mas n'es [ma:nej] : mas non! * mascarat m. : fr. mascara * massadís : regropament * 'massar: V. Amassar * massaròta: fr. bosse? * mast, mag, maid: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * matrassar: tuer?? * mau. Grand mau: fr. haut mal, épilepsie. Ne'n poder pas mau: poder viure sens se’n far, sens i pensar, sens se preocupar de ren. Ne'n poder pas ben mau: li èsser completament egal * mauchancier: malastrós, malastruc * maudisença : dire de chausas faussas sus quauqu’un, ne’n parlar malonestament * maujauvent adj. nefaste, que pòrta malastre * mauplasent: fr. déplaisant * maussa f. majofa, fraga * me (ex: per me) pron. ieu * medre: meissonar * meduesa liuesa, medalierza : fr. moissonneuse-lieuse * megue, mèrgue, lach megi: fr. petit lait * meissaber, menssaber?, maussaber? : fr. méconnaître * meissonja, meissunja, messunja: messòrga, messònja * meitot: tanben * mejauvent V. Maujauvent * memet: mamet, mameta * meneit, -a, menet, -a: fals(a) devòt(a), devòt(a) supersticiós e minuciós * menesplier: nesplier (tanben emplegat) * menina (Cruesa): grand-maire * mercier: gròs grapaud ventrut. sin. sabatier * mèrende V. Marendar * mèrende V. Marende * merendon V. Marendon * merfondre (se) * merlata: merle femèla * merlaton: merle mainatge * mermilhon: det pichon; sexe masculin * meschaent [meytsen/meychen] [mey(t)san]: marrit, dolent * meseis: mesme, meteis, meteus * mesme: meteis, meteus * mestiu: remedi * mestiva: meisson * mestivar v. meissonar * mestivurza-baturza : fr. moissonneuse-batteuse * mestura: fr. méteil (mescla de farina de blat e d'una pichona part d'òrdi o segal) * mia-tastons (a ") : a palpas * mianadís : ?? * miaulan: milan, mialan, mielon, fr. milan * miaunar: miaular * micha: pan de forment * mielhs adv. melhor * migrar: s'enrabiar; s'inquietar. Migrar pas (de quicòm) : pas aver enveja (de quicòm) * migrar (se) : se desolar, se plànger en se-mesme, se far repròche * mijon : migon ("las moschas se permenen sus la taula d'un mijon a l'autre") * mina: fr. chatte (minou) * minaud: minòt, mainatge ("Creurias qu'eu (= lo chastenh) fai de la lumiera talament eu a de minauds") * minhard: manhac, gentil; polit * minjadoira: fr. garde-manger * minin f.: menina * minon: cat?? * miràudia: miracle * miroelh, -a : brilhant, -a * mistra: asnessa, borrica, sauma * mochaespija: idea favorida * mochanàs: mocador * modelon: molon, fr. monceau, tas * moens (nontronés) : mens * moira f. : ?? * molada: molhièra, terrenh umid * montador: ascensor * morisca: masca, careta * moscla : fr. moule * móstie, móstia adj. : mosti, móstia * mòure, mòudre : molinar * museu, morral, morrilhon : fr. muselière * musir: fr. moisir * nhaca: dent? * nainai: brèç * naistre: nàisser * nastre ['na:tre] opiniastre, testut * nauça : ?? * nauva: fr. ruisseau? * naveu: nap * negra: nèira, piusa * neiar (lat negare) : negar fr. nier * neinar: V. ninar fr. * neir, neira: negre, negra * nejar (lat necare) : negar fr. noyer * n'es!, n-es! : que non! * nespla: fr. nèfle * neteiar, netiar, neitiar: netejar * névia, nèvia ? : nèu * nhòrla, viòrla: istòria comica, galejada un pauc cruda, de còps en vèrs o pròsa * nibla f., nible m./f. : nivol gròs cargat de pluèja (nivol f. s'i ditz tanben) * niela: ?? * ninadoira [ninadoeira] : breç * ninar : breçar, fr. se balancer; dandiner * niure: sadol, -a (qu’a tròp begut; qu’a lo ventre ben plen, qu’a plan o tròp minjat) * nivol f. * nivós: nivolós * noblalhon : petit nòble * nojalh: nogalh; ametla * nonmàs: solament * nosilha f. avelana * nuble m. : nivol * nuèch, nuèit ? [nè(t)] [né] [nè] [nüè] [nüé] [në] * nuirir (?), nurir: noirir * ò, iò, zo: o (article neutre) * ò! ò! : anèm! (per far avançar los buòus) * obludar: oblidar * oblueda: oblit? * obrant (jorn ") : jorn trabalhat * òc-ben [a bej], òc-plan [o plo]/[a-pla] : òc, reforçat * o-ben-tòst [obeto] (òc-ben-tot?) * olhar : emplenar, comblar, ben unflar * ona/onòr? (estar en l') : non pas bolegar * onglon: ongla del pè del pòrc * onte: ont * òps (per '') : per necessitat? (oc. lem. anc. aver òps de: fr. avoir besoin de; aver òps a : fr. faire besoin, être utile à. ''Las òbras qui aurien òps al molí'' : fr. les bois d’œuvre qui feraient besoin au moulin). cat. anc. ops, it. uopo, cast. anc. uebo * orbalutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l') * òrge: òrdi (tanben emplegat) * orlutz: orizont. V. Orbalutz * ortolalha: fr. légumes * ortruja: ortiga * òs: nogalh d'un fruch * òssas f. pl. : fr. ossements * ostièra m./f. : fr. casanier * ostieira m. : pauc-val, libertin * ovelha, oelha (Cruesa): oelha * paela: padèla * pagun, paguna, p'un, pen: cap (pas un(a)) * paier (Sent Iries la Montanha) : morceau de pain, de crêpe, etc., que l'on donne au chien pour le « payer » de sa peine quand il a ramené un animal écarté; herbe, fourrage, etc., que l'on donne à la vache pour qu'elle se laisse traire (del latin Panarius) * pairolhièr: estamaire o refachaire (ambulant) * palenc: palissada; fr. palis (facha d'estacas de castanhièr) * palhissa : clujada (fr. toit de chaume) * palisson, palhasson: panièr redond per metre lo pan a levar abans la coccion * palhassona: casal, fr. chaumière * pam (de l’autre ~) expr. : de l’autre costat, de l’autre biais * panolha: fr. panouille, épi de maïs * panturlar (se ) : trular, se promener sans but précis. * papulon m. pibol * paradèla: grande oseille * parchar: ?? * parcir: esparnhar : fr. épargner. Se parcir de: s'estar de, s'empachar de. Lo Parciriam est le surnom qu'on donne à l'enfant non désiré, dont on se serait bien passé. * parelh: fr. paire; couple * parròfia, paròfia : parròquia * parpalh [porpar], [parpai/perpai] : peitrina; corsatge; sen (partida del còs del bas del còl fins al ventre), fr. pourpoint * parquenada: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse * parsilh, persilh, peiressilh m. : jolvèrd * part-qu'a-part: fr. de part en part * pasmens: totun * passador: fr. défilé, endroit où passe une route entre une falaise et un cours d’eau (du latin médiéval passus (pas, passage, chemin, défilé) * passat deman: deman passat * passerau: fr. moineau * patolhier: gassòt (region d'Ussel) *pau: baston * paucha: sirventa * paun: paon, pavon * paupanhar, paupinhar : paupar? * pautut (Cruesa): grapal * pavan: pavon, paon * peciar: petaçar * pedoira [pedwejro] : veissiga * peirejadís o peirissadís: tàpia, fr. pisé * peis, pest? ([pejst]>[pejs]??) : la pesta * pejar: pegar * pejar?? , 'pejar ?? : apuejar, apiejar * pelh m. pesolh * pelhaire: fr. déguenillé; pelharòt, pelharotaire * pelharaud/pelharòu (metatèsi: peralhòu) m. pelharòt, pelharotaire (tanben s'i emplega pelhaire o pelharet?); creatura fantastica (portar a peralhòu/au pelharaud: portar (un enfant) sus l'eschina, los braces entorn del còl e las gambas altorn de la talha del portaire) * pelhaud : persona paubre, vestida de guenilhas, maladiva * pelissa : femna publica * pelisson: fr. paillasse ?? * peluca: ussa?; parpèla? * pelucar: pampaluguejar * peluja: ?? * pen, pena V. P'un * pena, penau m. : ginesta * penau: fr. lande de genêts et donc par extension une terre pauvre où pousse naturellement cette plante * pendaulha: fr. balançoire * pendaulhar: fr. pendiller * pendolhar: pendre, penjar * penlan: fr. voyou * pensivós,-osa adj. : pensatiu,-iva, pensativós,-osa * peput f. : puput * per m. : pereir, aubre que mena las peras, los perons. * perinqueta: baudufa * permenar (se) v. passejar (non es pas un francisme) * peròt, -òta (Marcha lemosina, Charanta occitana, nòrd de la Nauta Vinhana): piòt, dindon * perpai (perpalh) : V. Parpalh * per tot aquò: malgrat acò * pès (d'en "), dempès : drech * pès (aus quatre ~) : en córrer plan regde * peschier: lavador (se ditz tanben) * peschièra : endrech aigadós ont i a daus peissons per la consomacion ; se ditz per lo vivier, la serva * peseu m. pese; mongeta * pestelar (se) : (se) batre * pestelariá : causa pauc importanta, babiòla * pesteu: batedor, de bugadeira * pestrir: pastar, fr. pétrir * peta-raba: bleta-raba; fr. pétoire * petairòla: escopeta, fusilh * petaron n. ciclomotor * petinar [pitinà] : apetitir * petiòt: petit, pichòt * petonar: s'enervar, repotegar * petrilhar: petilhar * peu f.: pel; femna publica * pia: còrna, bana * pialar: pelar * piardon: fr. serfouette * piau: pèl * piaular: siular * picassat, picat: V. Pigat * picatau, picatal, pichatal, pichatau: picòt (auseu) * pièg [pjej], piei: pièg * piela, peila, padela, padena n. padena, padela * pietat (a") : de genolhs? * pieuna : ?? * pifrar: chimar * pigassa : fr. moucheture * pigassajar, pijassar: picassar, pigalhar (fr. tacheter; bigarrer; chatoyer) * pigat, picassat, pigassajat, pijassat, picassonat : fr. tacheté, esp. de negre (qui a des tâches de rousseur) * pigonhar (/se): picar còntra qualqu'un, se quichar * pigòt : fr. pie (color) * piguet : fr. chardonnet * pija adj. : bigarrat * pija n. : taca sus la pel * pijassada : fr. moucheture * pijassar: V. Pigassajar * pilaud: aucat, mascle de l’aucha * pilhonar : fr. cligner des yeux * pimpaunhar: fr. peloter, tâter * pinambor: fr. topinambor * pinar, pinard??, pinalh?? : òme ric * pinara: vin * pinarar: chimar de tròp * pinat, - ada: plen, emplit, tot cobèrt * pincar: plantar * pincat,-da part. pass. : dreçat (-da), levat (-a), en l’aer. Estar pincat: estar drech a esperar * pindolhar o pingolhar: pendre * pingraula: espingada * pringralhar: ?? * pinhie(i)r: pin (arbre) * pipeiaire: aucelaire * pirca: pista * pissa-rata [pisa rato/piso ròto] : rata penada * piunar: pinçar * piuse m. : piusa f. Remudar los piuses: mudar d'ostal * plafond, plafons ? * plaidiar: plaidejar * plais: broa * planchon n. taula, seccion, departament (d'un comerç) * planben: encara, tanben * planger: plànger, plànher * plangier: planièr (tanben emplegat), plan, plat * planher: plànger, plànher * plantar (/se) : arrestar (/s') * platussar: charrar * plegut: p.p. de pleure/plòure * ploia: pluèja * ploiós: plujós * plòure a giblas, plòure a raissas plòure a vojadas, plòure a plenas selhas, plòure coma qui la vòja (bòtja?) : plòure a semaladas * plueviós, -osa adj. pluejós, -osa * plòia/plueia: pluèja * pluiau: Occident, colcant, vent de pluèja * plujada: fr. averse * plumadís (de frucha) : pèl, pelalha * plunhar: plenhar, emplenar. fr. remplir; fr. serrer (l'un contre l'autre) * plusiors franc. : plusors * pofar (se) : fr. se piquer, se dépiter * polhar: reprimandar * polon f. asnessa, borrica, sauma * pols f. pl. : milhàs; milhassina, farinetas (fr. bouillie de mais) * pom: poma; pomièr * pom/poma de tèrra: patata (tanben emplegat) * poma ar tèrra: patata (tanben emplegat) * pomairòu: luòc plantat de pomièrs * poma-pòrc: patata (tanben emplegat) * pomeitèrra: patata (tanben emplegat) * pompira f. patata * ponar (se): acatar (s') (tanben emplegat) * poner, póner: pondre * ponhada: fr. poignée * popin: popada?? * pòrc de mar n. pòrc marin * pòrcs singliers: pòrc singlar * portament: biais d'anar?? * portar pena: migrar, se far dau meschant sang * pòrta-tetons: sostens * pos f. pl. V. Pols * poschar?, possar (>polsar) : tossir * pòst f. : fr. planche * potareu: camparòl (cèps en particular) * pòus f. pl. : fr. bouillie de maïs. gasc. cruishada * poussiera, pouvera: pols, polvera * pradelar (se) v. se passejar en perdent son temps * premier: primièr * préner, prener ['prenei] ['prene:] : prene, préner. Préner lo chamin per poncha: anar tot drech, d’un biais decidit. Préner las vias: s’enrotar, se botar en rota * pres: prèp ("Pres lo mur") * pretz (per <nowiki>''</nowiki> que) : a mesura que, a proporcion que * progiet: projècte * propchen fr. : propchan, propdan; venidor, que ven * prosseja, pressuja: persega * priun, -a, prund, -a: pregond, -a, prigon, -a, prefond, -a, fons, -a * puat: otís, qual?? * pudentor: pudor, pudessina * pudin: fr. bourdaine ou bois puant, qui dégage une odeur forte sous son écorce * pudinhard V. Chat-pitoir * puèg [pei], puég, peug, puig, pug: puèg * puescher, puesser : poder (tanben emplegat) * p'un, p'una, p'unpiau: cap (pas un(a)) * punhar: fr. répugner à faire quelque chose, tarder * purar: plorar * purir, puresir: poirir (tanben emplegat) * purnai(s?), putnais, pudnais: catpudre, (gat-)pudís * quante (Alt lemosin) : quand (Bas lemosin) * quauquarren/quauqua ren adv. quicòm. quauqua ren mai: quicòm mai * quauqu'un: qualque * queraque, queriaque (creiaque) (de 'creiriatz que'?) adv. sens dobte * qu'es que qu'es? : qu'es acò? * quincalhar: fr. carcailler (la caille) * quincaròla: partida mai nauta d'un aubre. fr. faîte * quintar (/se) : fr. pencher * quò: aquò, çò; quò es [kej], [kwej]: (aquò) es; quò pleu/plòu: plòu * raba: fr. rave * rabiaud: mena de rabe?? ("Totas doas venina d'eisserbar las racinas e 'las portavan chascuna un panier de rabiauds, aurelhas de lebre, erba dau lach per los lapins) * rabator : fr. rabat * rabilha: fr. fâne * rabin: fr. champ de navets * rabusar: repapiar * raca: misèria * rachar (se) : anar, se rendre a * racina: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * racroquilhar : fr. recroqueviller * rafe m. rave (fr. radis ou raifort) * raiar: brilhar * raiç: pastenaga, carròta (tanben emplegat). raiç blancha : panais * raissas (plòure a '') : plòure a semaladas * raleta: fr. faîte de la maison * raletar (se): s'engulhar * ramada f. fr. averse * ramalhaud: fr. têtard * rana: fr. crécelle; fr. courtilière (Nauta Vinhana e Cruesa) * ranar: renar, marronar, se plànger en parlar entre sas dents * randa (a ") [ronda] : a rand de, prèp de * ranhós: ernhós? * rantela, rantiala: fr. toile d’araignée * rantela dau ventre: diafragme * rapieta: fr. lézard gris * ras (èsser bon '') : tot prèp * rasís adv. : tot prèp de * raucenós: ?? * raucha: ratja?? * rauche: rauc * rauchós: enraucat * rauja: ràbia * raunament: renament??, fr. grognement??, bougonnement?? * ravalha (Cruesa): fr. rave * rebombar: fr.rebondir * rebondre : rescondre, amagar; fr. rebondir; apondre * rebusar: repapiar * rechanar, rechinar: arroganhar * rechinat adj. : en colèra * reclana V. Areclana * recorson : ?? * recroquilhar (se ") : fr. se recroqueviller *refaufinhar (se ') : se galar, se regalar; fr. se régaler * reganhar: fr. rechigner, montrer les dents, grommeler * regolar: vomir, regantar * regolhonar: fr. faire des rejets * rei daus auseus, reibelet, reibenet, rebeineu, reibelet (HM), reibetau (23), traucaplais (24), l'uelh de buòu (87S), lo pitit buòu : fr. troglodyte * reir-còr (a ") : a racacòr * reir-grandpair, reina-grandamair : reire-grandpaire * rejauvir (/se) : (/se) regaudir * rejauvit,-da, adj. : plan content, plan aürós, que mostra sa jòia * rejonar, rejonhar?? : ?? * relh: fr. fourgon d'un four * relhar v. grimpar * remudar : remenar * renconhar (se "): fr. se cogner * rencurar, rancurar: regretar, èsser enfelonit d'una pèrda; se plànher, esp. de la dolor. "rencura lo ventre" : li fa mal lo ventre * renmàs: solament * rentrar: tornar, tornar entrar * repastar: repàisser * reprosimar [reprozimà], reprueismar ? : fr. rapprocher * recoquilhonar : fr. recroqueviller? * resmas: pas que * respóner, responer: respondre *resvelhar, revelhar?: desvelhar * retrum: bedoceta, fr. poubelle * ribiera: riba; per ext. fr. marécage * ricancoina f. : un refranh, una chançoneta (pejoratiu) * ridòrta: corona de pan * rifanfara, refanfara ? : refranh * rigalhon: fr. ruisseau * rigolar: vomir * ringueta: baudufa (Sarlat, Peiregòrd lengadocian) * ripar: fr. glisser * risolar: sorire? * rison m. : rire, riseta * rit: guit (fr. canard) * riu [ri], [riew] bas lem. : fr. ruisseau * riufe adj. : rufe, fr. rude au toucher?? ("'na chamisa pròpa de cherbe riufa") * robiera: molhièra, terrenh umid * ròcha: ròc * ròcmòrt: fr. marne * rodelar : redolar * rodelon: rotlada * rodilha: bar(r)iòta, boreta, carriòl(a) * roge, roja: de pèl rog * roia, roja f. : papach-rog * ròla: glaça (element natural) * romar: romegar * romeu: romec (lo romeu de la mòrt) * romde, romdre, ròmdre f. : fr. ronce. V. rumec * rondelhon: fr. grognement, ronchonnement * rondinada: ronde n. ? * ronhament: fr. grognement?? * ronhar, ronjar?, rosjar: rosigar * roquilha: fiòla * ros, -ssa, rosseu, rossela: blond, -a * rosin: candela * rosjar: rosigar * ròure? : rove, rore * rufar : fr. gercer * rufe adj. : dur fig. * rumec, romec, romen ?, romde, romdre, ròmdre, romze, rumze n. f. : fr. ronce * rundir (lat. Grundire) : sens diferent de Brundir * sabat : fr. vacarme * sabatier: gròs grapaud ventrut. sin. mercier * sablon: sabon * sabor (de bona ~) loc. : de bona gràcia * saborau: codena del lard * sabranada: fr. ragoût aux haricots * sabrondar (<subre+abondar) : desbordar (un liquid?, una ribièra) * sadolaud: alcolic * saïn [sei]: sagim, lard * saion: vestit. fr. habit * sancier: san, sanitós * sangí! : sacredieu! (eufemisme per 'sang de Dieu') * sangolhar (Cruesa): se divertir amb aiga dins un recipient o un gassòt * sapcher: saber * saquetar: batre * sarcel, sarceu: fr. sarcloir * sargata: lausèrt * sargòlha: ?? * saubre: saber * saüc [suéy(k)], [swéy], [se-ü], [sèy], [sòy(k)], saücau [suecau/siejcà/shuejcà]: sambuc, saüc * saude: saule, sause * saular, saumar (metatèsis de Salvar) : ?? * sautareu: sautarèl * sauticar: fr. sautiller * se: fr. soi (ex: chas se) * se: el/ela; eles/elas ('quò es se' : es el/ela) * sebelir: sepultar * sechiera: sequièra; endrech sec * secodre v. : secotre v. * secoduda : branlada * sedon: fr. lacet; trapa, trapèla * seguela: seguida * sela: cadièra, seti * selh : selha, ferrat * selhe, selh (Cruesa): segle (cereal) * semenalha: semença (tanben emplegat) * sement f. : gra, grana. de tots " : de totas menas * semnar v. semenar * sensena: fiau, sens (d’una istòria, d’un eveniment, logica) * senzilha: mesenga * ser [sey]: ser (coma préner [preney], valer [valey] etc). de ser: aqueste ser. en ser: lo ser * serenada: ?? * sernada (serenada?): serada * serrar, sarrar: rengar; gelar fòrt * sèrva f. estanh petit; reserva d’aiga per l’irrigacion dels camps * seschiera: airal de seschas (fr. roseau des étangs) * si: (ai)tant, talament * sibar : absorbir fig. * sicliar: V. eissublar, eissiular * sicliar: assetar (tanben emplegat) * sinar: sentir amb lo nas * sindraina: ?? * singlarda: singlar femèla * sislar: giscar, guiscar * si us platz [siwpla]: se vos plai/platz * sobechar: ?? * sobrar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * soc, soch (pl. sochs), suchas: sabot * sogolar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * sòla f.: sòl * sole adj: sol, solet * solha: fr. paillasse du lit * solombrilha: penòmbra? * somelhejar: començar de s’endormir ; s’endurmelar * somnhe n. : sòmi (tanben emplegat) * sopena: ?? * sòr n. sòrre * sorcelatge: devinha, devinalha * sorniera: obscuritat * sorniaud: ?? * suausa adj. : suauda (f. de suau) * subransida (de ") : subran * subrondar V. Sabrondar * sucha: esclòp, sòca (sòca es de cuer emb una sòla de fusta. sucha o sòcs, o daus esclòps (dins una partida de la Corresa) quand es tot de fusta. L'i a tanben los bolauds (que son daus gròs sòcs, de las gròssas suchas). Los sòcs claus son de fusta emb una brida de cuer) * sumnhar: somjar * sumcir [sunsí] (lat. subcidere) : fr. saisir, transir (lo freg); somcir/somsir (englotir) ; susprener, plan estonar * sundir: sospirar * suspurar: purar plan fòrt * susvestit: fr. survêtement * tabiraud: lo que vau ren, paubre baliraud * tabustar: picar? * taconar: picar * tainar (/se) : pressar, tardar * tainós: tinhós? * talhon d'Adam: fr. pomme d'Adam * talòs (de pan) : fr. quignon de pan * tandis que (dau '') : dau temps que * tanha: fr. bourbier * tant mai... tant mai... : dont mai... dont mai... (tanben emplegat) * tantarar: charrar * tant-parlar f. : pinta (mesura de 1 a 2 litres) * tapon: pilòt, fr. tas * tarabasteu: fr. claquoir (instrument de musica) * taravelar: sollicitar longament, en insistent. * tartifla: patata * tech: establa * teissut de còu: folat, mocador * telhòu, telhaud m. telh * temps (ben de '') : longtemps * tendilhon: cavilha de fusta d'una charrue; sexe masculin * tèrme: fr. tertre, talus, éminence pouvant servir dans certains cas de terme, borne, limite. * terrauds pl. (Cruesa) nom donat als dos enfants d'un vilatge que son nascuts lo meteis jorn * test: clesc (d'un uòu) * testut: maça * teula: fr. tuile * tia-tia: fr. litorne (grive) * timplat m.: fr. giffle, claque * tirusa: automata per tirar d'argent * tombareu: fr. charrette ?? * tonar: tronar (tamben emplegat) * tonedre: troneire * tòni m. nesci, pèc * torilhon: taure pichon?? * torilhonar (/se) : la vaca montar una autra vaca?? * tornada (una) n. un fum de * torrin: sop d'alh, ceba o tomata, ben pebrada (que se portava als novèls maridats l'endeman de lor nuèit de nòça) * torrinar : faire son torrin, faire pauca causa * torton: crèspa de blat negre * tortre f. tortora. fr. tourterelle * tòstat m. : tòsta F., fr. toast * tot aura, totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment) * tot-parier, tot parier: egalament; fr. quand même * Tots-sents: Tots-sants * tram: sòl (d'un ostal) * tramalh: mena de filat * trança: fr. trance; angoissa * tranuja: fr. chiendent * trasconeitre: fr. reconnaître * tràser: traire * trasfojau: fôc de Sant Joab * trasluc, traslutz: plena luna; jorn nefast, accident; agitacion, eveniments malaürós * trassauta: fr. éclabousser ?, tressauter?, regisclar? * trau: biga (fr. poutre) * trauca-sac: fr. brome stérile * trauchar: traucar ?? * traulhar: s'espaterrar dins l'èrba ja nauta; fr. pietiner, fouler, écraser au pressoir * travelar V. Taravelar * traversós: fr. espiègle * treblant: susprenent? * treblar: trebolar * trefa, trefla (Cruesa e endacòm mai), truefla, tròfla, trofla, tofla: trufa; patata * tremuelh: tremol (arbre) * tren. en " de : fr. en train de * trenc, tr(i)an(c) m. fr. croc à fumier * trencha f., trenche m.?: fr. faux; houe, pioche courbe dont le fer est large et mince * trepar : fr. trépinier * trespassar: desobeïr, refusar d’entendre rason * trevar: barrutlar, fr. errer; fr. hanter * tribolar: trebolar, fremir * trifolet: fr. trèfle rampant * troçar/trossar (se) : se (tornar) botar los vestiments * tròia, treuia/trueuia, trueja : truèia (tanben emplegat) * troncar: trencar?? * truelh: pè de cabra (aisina). fr. pied-de-biche * trufa, tofla, tròfla, trofla, truefla: patata * trular: fr. errer; fenhantejar? * trule, trula f. ? (Cruesa): persona bèstia; fug-l'òbra, fenhant * trundiment: retentiment *trundir: fr. résonner * tuar: atudar * tucar: tocar, trucar * tudelar: brotar (una planta * tundir: enflar al punt d'aver la pèl tirada (e al fig. de vanitat p. e.); tondir * tunlar: tossir * turlaud, trulaud: idiòta * tustadís: fait de tustar * tutar v. fr. débusquer * uchar, unlar, udlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * udlar, ular, unlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * ueitantivol: qu'a ueitanta ans * uerge (Cruesa): òrdi * uistra: ustra * ujan [yˈz̪ɔm]: ongan * ulhauç: fr. éclair * um (varianta de ''òm'') o un(?) : òm, un òm * unflar lo fetge (far) : esfeunir, eissorlar quauqu'un d'aiciá a l'esmalir * unlament: udolament * unlar: V. Udlar * urosadament: aürosament * ustilh : ostilh, aisina * utlar: V. Udlar * vachas negras (Cruesa): nivols gròsses grises e pluevioses * vaisselar v. faire la vaissèla * valhent adj. : valent * vances, vancès: V. Avances * vaque! : vèni!, ven! (tanben emplegats), gasc. çai! * vargier: V. Vergier * varrau, verrau : verrat * varroelh: varrolh * vaslet [vàle] : varlet * verdera: fr. oseille * veren m. verin * verenós, -osa: verinós, -osa * vergier [vargié], verdier: òrt (tanben emplegat) * vernhau: vern * vesaquí : veiquí (tanben emplegat) * veschada: vesc(a), visc(ada) * vessa: f. pet, vent * vetz adv. : còp, vegada * veüda, vuda: vista * via: camin * vianelon: androna * viatge: còp (p. e. de beure) * viau, viauda, viaus, viausa: marrit, marrida * viena: fr. vielle * vimzela V. Vinzela * vinheta f. fr. oseille * vinhau: vinha gròssa? * vinhon m. ceba * vinzela: flinga (gauleta, bagueta, lata o branca pichona, de vime o d’un autre arbrisson) * viòrla: V. Nhòrla * virason: vertige * vironar: virar entorn * vironseu: fr. virevolte * 'visar V. Avisar. 'Visa la via! (per fòragitar qualqu'un)- Visar lo bornat: Faire la culhida de la mèl * visda, vusda: vista * vispolar: ?? * vistar: regardar * vita: vida * vitoira: vitualhas, fr. victuailles * vojadas (o botjadas?) (plòure ") : plòure a semaladas * vojar: vuejar * volada n. voleibòl * volha: oelha, aolha * vonvonar : zonzonar? * vorilh [vurí], voriu [vuriw/vwejriw, bwejriw/ bujriw] : fr. regain V. Borilh * v-òs : òs * vuda (>veüda>vesuda), vusda (>visda>vista) : vista * vuelher: voler * vulhença: volontat * v-uèi: uèi * zo, zò, zu: o (article neutre) == Vejatz tanben == [[lexic auvernhat]] 9vm4igszmqxy7tssqql08swuaesf0d7 2499725 2499724 2026-05-05T15:49:39Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499725 wikitext text/x-wiki Lo [[Lemosin (dialècte)|lemosin]] ten en general lo vocabulari de l'[[occitan]] amb los eventuals cambiaments fonetics del [[nòrd-occitan]], mas a tanben de fòrmas lexicalas especificas ([[arcaïsme]]s e mots diferents de la rèsta de l'occitan) que plan sovent son comunas amb los dialèctes [[auvernhat]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten de tèrmes tanben emplegats endacòm mai, pasmens los avèm pas excluses per amor de donar una mòstra de vocabulari lemosin. Nos basèm sus lo diccionari Occitan/Francés d'[[Ives Lavalada]], ed. IEO Lemosin 2010, dont trobam extraches aquí [http://al.deliquet.free.fr/Occitan/Joan-Pau_VERDIER/Joan-Paul_VERDIER_01.htmlz] D'espleitar: https://espritdepays.com/bonus/glossaire-les-mots-du-perigord. NDR: tota esmenda, correccion o melhorament es benvengut, especialament quand ignorèm la definicion o l'existéncia d'un mot ("??") o que sèm pas segurs qu'existisca ("?"). Certans mots pòdon aver una consonanta iniciala [[epetentic]]a: ''g-uech'' [get], ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onta''... franc. : [[Francisme|francesisme]] a evitar Lo [[sufix]] [[aumentatiu]] -às, -assa ven -ard, -arda. * abalhat,-da part. pass. : maucorat,-da, deçaubut,-da * abaura: fr. (d') à présent * abausir, 'bausir [bu 'vi] : abausir, esbalausir * abeurat, abeurada: fr. détrempé(e) * abeuratge m., beuratge f.?? : beuratge * abilhar ('bilhar) v. assasonar (tanben vòl dire Vestir) * abinar: acoblar (sens general e sens sexual) * abocha (d'), d'abochas? : la gòrja duberta e lo còrs virat contra terra * abochar, abochonar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * abora (d') : d'ora, tòst * abòrd (d') : a l'instant, tot primièr, lèu; d'abòrd que: tantlèu que; puèi que (tanben emplegat) * abracar: fatigar grandament * abrial (sud del Perigòrd), abriu (nòrd [abri(w)/abre], abriau: abril) * abriar: acorcir, abracar, escodar * acaçar (acassar? varianta de (a)catar?) : cobrir * aca(p)tar, 'ca(p)tar (/s') : amagar, escondre; cobrir * acelar, açalar, acialar: abrigar de la pluèja * acelat, açalat, acialat (a l') : abric (a l'); d'amagat, d'escondon, d'agachon, d'assetons) * acepte: aisat, facile * achabason: terminacion * achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme: Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin captare) * acharrau V. Charrau * acimar: emplenar a ras * acimat, -ada: que sa cima es elevada * aclapir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) ; s'esfondrar, tombar tot d’un còp, s’afojar * aclatar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acocolar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acoconar (/s'): emmitoufler * acossar : encoratjar * acotar: fr. appuyer, accoter, soutenir, étayer; atteindre * acotir, cotir: batre, maltractar, prene pels cabèls * acotit, -ida, cotit, -ida: mesclat, -ada * acranar (s') : se far crane, polit * acraponhir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acropir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * adir: asirar, mauvoler a quauqu'un * adissença: asirança, òdi * aer: èr, aire (tanben emplegats) * aficar: pimpar?? * afinar: enganar * aflatar: careçar * afincar: ballar, careçar; aficar ?? * afincar (s') : s'aplicar * aflincar v. Aficar * afamgalir: afamar * afolar: avortar, far avortar; destruire * afolir: afolesir, far venir fòl * aforchar: enforcar; fr. être à califourchon * afortigar, afortir: afirmar, assegurar * ageir? : ?? * agresir fr. aigrir * agroar (s') (Prov. tanben) : acatar (s') (tanben emplegat) * agromar, agromelar, agromelir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agromelir (s’) : se redusir, se far tot pitit en s’escondre * agrumir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agrupir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * aguir : asirar * aguissable: aissable, fr. détestable, insupportable * aguissença: asirança, òdi * aicí a (/tant) (d') : fins a * aicianta (d') : fins a * aigafòrt: aigafòrta (tanben emplegat) * airau: airial, fr. basse-cour * airier: abajonièr (vaccinum myrtillus) * aisat adj. aisit * aisinable : propri a rendre servici, a metre a l'aise * aisinar : aprestar, preparar, alestir * aitanben: (a)tanben; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanpauc: tanpauc ; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanplan: tanplan; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitau: atal * aitot V. Eitot * ajauc: fr. ajonc * ajumbrir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * alacada: fòrta plojada? * alaidonc, 'laidonc: donc, doncas. Alaidonc que: dau temps que, mentre que * alau: alai, ailà * albalutz V. Orbalutz * alha (Cruesa): alh * alopir: assalhir; maltractar; invectivar * aluchar : alumar (tanben emplegat) * alulhar: cridar fòrt per far portar la votz au lonh. Alulhar de jòia: udlar, cridar, udolar plan fòrt, per mostrar la jòia * amassar, 'massar: regropar ; atrapar, prendre (un còp) * amodelonar: fr. antasser * amorrar : abaissar la testa, faire mòrdre la pols * amortesir fr. adoucir * ancèis, ancès que : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * anchau m. : anchòia f. * anda: tanta, sògra, mairastra; abusivament: granda, mameta * anueit/anuèit, anuech/anuèch: auei, uei (tanben emplegats) * apà! (de Òc-pas?) : non vòli pas! * apautar: fr. renverser * apetís fr. ciboulette * aplèch [aplej] : fr. soc (de charrue) * apoiar: fr. appuyer * aponhar: garder, aver mestièr de quicòm; fr. répugner à faire quelque chose, tarder * aprueismar ('prueismar, [prajmà], [(o)preimà], [apresmà], [aprowmà]): apropchar * aquilhs (plural de 'aquel', ancian cas subjècte) * ara. D'ara ençai: d'ara enans, d'ara en avant. V. Aura * arair: araire * arban (faire un ") : s'entrajudar * arçà! : interj. per incitar a faire quicòm (de òr + ça) * arcar: passar per dessús de * arçau : arç (planta). Fiau d'arçau: fil de fèrre barbelat * archelar: escalar. fr. escalader * areclana: arcolan * argiu m. : argila * ariclana: V. Areclana * aromaire: murtrièr? * aromir: tuar * arondesir fr. arrondir * apietosir: fr. apitoyer * arpiar: arpejar * arreir: arrèire * arrier: tanben * arser: ièr al ser * asperja f. espargue * assedrat: assedat * artichau, artrujau m. cachofle * assumir (s') : s'assopir * assuausar: apasimar, adocir, calmar * assús, a sus: sus, sobre * atrapar de (d') : se botar de, començar de * atrevador: endrech qu'atira; rendètz-vos * au: o (pronom neutre) * aubalutz V. Orbalutz * aubrisson: arbust * auçada: nautada * aucha, òucha: pradèl o camp claus situat prèp de la maison, sovent près de la cort dels pòrcs, ont se los laissava * auchard: aucat, mascle de l’aucha * auguer, auger?? : aver * aul: el. V. Eu * aulana: avelana. fr. noisette * aumalha f. bestial gròs, bèstias amb banas que fan de la charn roja per la nuridura * aura adv. ara. Tot aura/Totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment). D'aura enlai: d'ara endavant * aures: quicòm mai, autra causa * ausanier (comunas del sud del país de [[Garait]], region de [[Sent Vauric]]): bois [bwej] entrò una linha que jonh [[Ansesme]], [[Jòlhac]] e [[Ladapeira]], e [bwi] dejós d'aquesta delimitacion) * ausar: gausar * ausela: ironda; femela d'auseu * auseu: aucèl * auvelha, ovelha n. oelha, aolha * auvernhata: fr. litorne (grive) * avacar: reüssir, capitar * avalir (s') : esfondrar (s') * avances, avanceis : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * avant que de + v. inf. : abans de * avantier (l') : i a quauques jorns, i a quauque temps * avena: civada * aver: prend lo sens d'atrapar, raubar, n'acabar amb quicòm o quauquarren, tuar * avesar: rendre domde, adometjar; familiarizar * avesat (d') : de costuma, d'abitud * avisar: regardar * ba(m)bòia, babula, babuia: nesci; estatua; petòta * babinhon mf. menton * babòi : original (persona estranha) * babusar: repapiar * bacada n. past, pasta, pastèla (pels animals). fr. patée pour les cochons * bacar: donar la bacada * bada-graula:?? * badar v. cridar * badada: grand crit * bafada: repais d’importáncia en quantitat * bajar: pensar * balada : frairiá, vòta * balaia: escoba (tradicionala de bàlec o autra planta) * balajar (Corresa) : escobar * balanç: vam, eslanç * balharc: òrdi * balharja: òrdi de primavera * balinjas n. f. plur.: fr. couches ou langes * banchieron: banc pichon * banlesar (se) : barrutlar, fr. errer * banturla, banturle?? m. persona non seriosa (non pejoratiu) * banturlar (se) : fr. errer; musar, perdre son temps a far quicòm? * barbetar v. : còire * barbòta: mena de sèrp non verenosa * baraquen: fr. voyou * barbelòta: jonquilha * bargassar: charrar * bargasson: que japa sens rason, que crida, que fa de bruch * barginhar: esitar. Sens barginhar: sens esitacion, de manièra fèrma * barja (Cruesa): partida de la granja situada au-dessús de l’estable on s'estojava lo fen e la palha * barracat, - ada adj: barriolat, -ada * barradís n. tèrra clausa près de la maison. * barradissa: claus * barrancon: barrèu d’escala o de cadièra, per ext. baston * barrial, barriu: barril * barrutlar: fr. errer * bascha: fr. bâche la toile * b-assetz: assatz; cèrts, certans (qualques) * bàssia: aiguièra. fr. évier * b-assuelh: asuèlh, fr. seuil (de la porte) * batalhar, batalar?: charrar * baterias: batasons (tanben emplegat) * bateusa: fr. moissonneuses-batteuse * bauda: asnessa, borrica, Saura * 'bausir [bu 'vi], abausir: abausir, esbalausir * baussuelh : asuèlh, fr. seuil (de la porte) * beca f. vèspa * beça, beçal, beçau, beçol, betol, betolaud, beç * becar: fr. picorer * becicar: far la sesta * belier: febrièr * belhier: febrièr * belinament : fr. foisonnement, grouillement * belujar (/se) : (se) bolegar * benaise: satisfait, content * beneisir: benesir (emplegat tanben) * bentot: tanben * berche: fr. édenté * bergossa: vièlha oelha coriaç sense valor mercanta * besenga/besinga: pauta * besilh, besilha: causa de pas cap d'importància, pas res * besilhar, bosilhar, far de las besilhas: bosigar, trencar, deteriorar, desgalhar, far de mala òbra * bessicar (bercicar? breçicar?, de Brèç?) : somnolar * bestiaria: bestiesa * besunha, besonha: causa; obratge, afars (personals), bagatge... (tot çò qu'aparten a qualqu'un) * b'etot, ben 'tot: benlèu * beu (de " de) : a còp de, a fòrça de * beu (de ~ que) : a mesura que, a proporcion que * beuna?, beune? : ?? * beuradenc : bevible, potable, que se pòt beure * bevetar: beure lentament * biau biau ! : japada mai aguda dels jounes chens * bibar: ? * bicanard: païsan pej. * bicas f. pl. labras * bicar: baisar, potonar * bicon: poton * bieta: bleta * bi(n)gois (de ") : fr. de guingois * bigòrra m. bigarraud/bigarròt, bigarroei/bigarroelh: blat d'Espanha, milhòc * bigòs/bigoelh (bigwé) m. fr. hoyau * bisard??, bisarde?, bisarda: bisarre, bijarre * bilha: tronc d'un aubre * binhet: bonheta * biòla: bèç??, betol?? * biòla (d'un forn) : fr. charbons ardents * bladar fr. emblaver; fig. joncher?? * bladasons : fr. semailles (du blé) * bladin: blat negre (tanben emplegat) * blagassar: charrar * blanc fr. chevesne, meunier (peis) * blanch, -a: blanc, -a * blancha pura: aiga de vida * blanchinhard, a: fr. banchâtre * blandar: ?? (lo fuec) * blesta f.: fr. écheveau * bocanar: fa de bruch * bochas f. pl. labras * boda: fanga * bodra, broda (de 'brauda'?) : fr. crotte, boue battue; ordure * bodrós: fug-l'òbra * boes!: bah! * boifar: v. Boissar * boija, boïja [bwejjo] [buijJo] (Cruesa e endacòm mai): V. buïja * bòina?, boina [bwejno] : bòrna * boinar: bornar * boïolar: faire de bofiòlas, fr. se boursoufler * boirador [bwejra'dur] fr. instrument pour enlever la deuxième peau des châtaignes dans l'opération qui consiste à blanchir les châtaignes, instrument que l'on appelle aussi en Creuse "las tanalhas" * boirar [bwej'ra]: mesclar, braçar, pelar las castanhas amb un boirador (aisina per las emblanquir) * boiricin: panièr * boiriu: redalh, fr. regain * bois m. pl.: encastre (d'una fenèstra) * boissar : escobar * boisson blanc : espinalba, aubespina, jargas blanc, jargue, fr. aubépine * bòja, bòtja (?) : saca * bojal(h?) : fr. trou. bogalh? * bojalar: traucar * bolar: s'enfonzar los pès dins l'aiga e n'aver la cauçadura mòla * bolega: fanga liquida * bolin: panet redond * bolit, bolhit, bulit, bulhit: olada (plat) * boljar, bolejar: bolegar (tanben emplegat) * bomba (a tota ~) : en córrer plan regde, plan viste * bombar: fr. bondir, rebondir * bòn(n?)a: fr. marécage * bondir: fr. gronder (bruch) * bonhar: far trempar, macerar (varianta de Banhar qu'a aquesit un sens particular) * bonhat,-da : se ditz d’una frucha tròp madura, tanben de quauquaren qu’a demorat dau temps a trempar dins un liquid * bonicon: ?? * bordairatge, bordieratge: bòria, ermitage, fr. closerie, petite métairie * bordassar (metatèsi d'Adob(r)assar) [burdasà/durdasà] : repetaçar, fr. rapetasser V. 'do(b...)rassar * bordier: bordièr; p. ext. logatièr * boreta: bar(r)iòta, carriòl(a) * borifa: fr. rombe (instrument de musica) * borilh: borlhon, tapon (coma la nèu) ; tot pitit grun de pouvera * bornat m., bornhon : buc (demorança de las abelhas, autrescòps facha amb la cavorna de chastenh, aura dins de caissas de fusta) * bornha: panièr grand, naut e pregond, de palha tressada per tal de conservar la frucha * bornhon V. Bornat * borramesclar: mesclar totalament? * borrar: tustar (tanben emplegat) * borrassons: fr. langes, couches * borricha (grafia?): bòssa, bossa (engenh de pesca) * borricon: fr. bourriquet * borrilh : polvera, bordilha. fr. balayures, poubelle * borrinar : barrutlar, fr. errer * borriqueta: saussa o sopa d'orselha * bòsc beneit: bois * bosar (se) : se laissar tombar coma una bosa * boschalh : tap (de trafec rotièr) * bòta: bota (fr. outre) * botarèl: campanhòu * bòtja (?), bòja : saca * botjar: vojar fr. verser. Plòure coma qui la bòtja/vòja: plòure a semaladas * boreta: fr. brouette * botareu: fr. bolet * 'bracar V. Abracar * braçar: remenar * braçat (de '') : à bras-le-corps * bradar: gelar * bradassa: charraira, fr. barbouilleuse * bradassar (brandassar) v. secodre; parlar a tort e a travèrs * bradasson, bredasson: persona maladreita o brusca * bradau adj. (tombar '') : fr. lourdement * braga: fr. culotte * bran: bordilha * brancantar : barrutlar, fr. errer * branchiera : ?? * brand o bram?: "sonar a brand": fr. sonner à toute volée * brandinar: barrutlar, fr. errer * brau: fr. lisière de terre qui sépare un champ d'un autre * braulhós: brumós * bravament adj. : doçament; regde; rudament * brave, brava : bèl, bèla * brèça [barça] : brèç * brechar: cobrir * brechalh (Cruesa): tapadoira * bredilha: charraira * brejadís: discussions, charradissa; baralha, disputa * brejauda: sopa caracteristica del Lemosin facha de cauls e de lard (de 'brejar') * brejon: codena del lard * brenada: manjalha de bren amb aiga per péisser los pòrcs * breta, bretona: vaca de lach * bretonar: faire de grumèls * briar (de 'breviar') : acortar * bric de (pas '') : pas ges de; pas cap de, cap bri de * brija (pas '') : pas brica * brijon, brigon: miga, morcèl * brima: molsa; bruine, crachin (que dona l'oidiom o lo mildiu als vergièrs) * brimar: fr. bruiner; èsser atacadas las trufas pel mildiu * bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar * bringar: dançar, saltar, folastrar * bròcha: branca secondària d'un aubre * brochilhon: branquilhoneta * brochon: fr. brindille * brocon (far au "): ?? (es un jòc) * broda: fanga * brodir (brondir), brudir: far de brug, bronzir, bondinar, resclantir * brodischa: branquilhon;fr. broussaille * brostachabrit: fr. chèvrefeuille * brosinar: brosinhar, brusinhar. fr. bruiner d'une pluie fine et persistante * bruau (variant de bruelh?): talús * bruchadís: bruch continu??, brejadís ?? * brucir: mòrdre, atacar a pitits còps de dents, pinçar, piunar * brudir: brusir, brugir, brogir, brunhir, brúnher. V. Brundir * bruja: bruguièra * brujaud: fr. ajonc * brumerlós: brumós * brun (faire ") : faire negre/fosc. montar brun: s'escuresir lo cèl * brundir (lat. grundire) : bronzir, bronzinar * bruset? bruselh?: iò-iò fabricat pels mainatges * budalha: budèls de pòrc * bufec: fr. vide (de fruit à coque: cacau, avelana...) * buïja, buija, boïja, boija, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga. fr. terre en friche, pâtis, jachère * buja, bruja: gèrla, jarra (cruche à huile en terre cuite vernissée, non à long col, mais à anses) * bujandariá: fr. buanderie * bunhet m. : aurelheta (pastisson) * bura: de color fosc * burgaud, bergauda (Cruesa), burgon n. : fosseron * burrau (Cruesa): fr. babeurre * butir: butar * cabonhat adj. : fr. encaissé fig.?? * cacau, cacalh (de 'cascalh' ?), calau, cacòu: notz * cacunha: automobil vièlh * caga-menut: avar * çaiquedelai, çai que delai: ça que la, çaquelà * caireforcha: caireforc * cairiá (cairia, càiria) : canton (coin de l'âtre). C(h)erchar per las cairiás : c(h)erchar, furonar pertot sens succés; caire, ròdol/ròde, parçan, comarca * calau: notz. fr. noix V. Cacau * caleta: fr. cosse * calhada, calhadon, calhat (Cruesa): formatge blanc * calhar: fr. tasser (la terre) * calòta: sièta crosa * camjar: cambiar * campar (/se): quilhar, dreçar * canaçon : fr. caleçon * canal [conar] * cancanar, cancanilhar: charrar * cancaridier: fr. frêne * canòla (Dordonha) V. Coada * cap (pas '') Bas. Lem. : ges * capforcha: caire * capit: poirit (fusta) * 'captar (/se) V. Aca(p)tar * caquetar: charrar * carcalin: pan gròs en corona * carcilhar (se) fr. s’émietter? * cardalhan??, cardalhau: tòpi, topinambor * carolha (Cruesa): pèl d'espic de blat d'Índia * carreu: fr. chariot * cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl * cascavelar: avançar fasent cascavels * cassa, casson: bocin de tèrra, ben massiu, fr. motte de terre. Durmir coma un casson : durmir coma una còça (dormir pregondament). Un casson de pan: un bocin de pan * cassar: copar * 'catar (/se) V. Aca(p)tar * catissar(s'): acatar (s') (tanben emplegat) * catura : tòrt, despit o damnatge causat a qualqu'un * cauçar: fr. butter (la terre) * cauças: socas (d’arbre) * caumassa: calmàs (calor estofanta) * cauquilhard: pelegrin * caura f. : avelanièr * cavalhier: gendarme * cencena: nœud de l'écheveau; remue-ménage?? * cendrilha: fr. mésange * censat: gaireben * 'cepte V. Acepte * cerèisa/cirèisa [sirèijo], cerièisa [serièijo] : cerièra * cerv: cèrvi * ‘chabason: terminacion * chabeç: fr. fâne * chablata, chabla: clujada (fr. toit de chaume) * chabreta: siulet o cornet d'escorça de castanhièr fabricat pels goiats * chabreu, chabròla, charbòu?, chabròt? : barreja de bolhon e de vin. "far chabreu" ajostar de vin al bolhon * chabreulh/chabridon: cabridon * chabròl, chabròu, chabròt? : cabiròl? , fr. chevreuil?; cabridon? * chabruelh: cabiròl, fr. chevreuil * chadan: tèrra (de 'chada an') * chadieira: cadièra * chafre : surnom, escais(-nom) * chafrolhar: fr. froisser * chaine, chasne, casse, jarric, rover, rove * chaitiu, -iva: coquin; marrit (maloneste e mauplasent) : persona malaürosa, magra e de pauc de santat, pas en fòrma * chalelh [chonej] [tchalej] : calelh (tanben emplegat) * chambija: rastèl * chambon: jambon * chamnhar, chamjar v. cambiar * chaminaire: vagabond, sens-ostau * chaminar: caminer; vagabondar * chanabon: cambe??, carbe?? * chanòla: ansa * chantilhar v. fr. chantonner * chanturlar: fr. ânonner * chapalon (Cruesa): V. pelharaud * chapdau: ensemble daus bens, la propietat (terras e bèstias) * chapiau: fr. pignon (d'un ostal) * chapmarteu: caboçòla, capgròs, tèsta d’ase * chaputadís: dispute * charavelí(s): carivari, charvarin, fr. charivari, vacarme, tapage qu'on fait aux nouveaux mariés * charbonièra, cendrilha, senzilha, gamada, coa de panlon: chincharra, sarralhier blau, tèsta blava (blua), pimparrin, lardeireta (tots en Provença maritima), lardier Prov.; fr. mésange charbonnière * charjant: pesant, pesuc * charmable, eissarmable ? : fr. charmant * charmenar: tormentar, tracassar * charpinhadís : disputa * charrairon: caminòl charratièr * charrau f. : intrada d'un camp sens barrallha, facha d’entrelaç de branchas, mai granda que la cleda; barralha "à claire voie" * charrièra, carriera: camin o espaci libre près dels ostals ont passan o estacionan las carretas entre las bòrdas; per ext. cort de la bòria (de. basse cour) * chas adv. en çò de; chas ieu/me…: los membres de ma familha, l'ostalada " chaser: caire, tombar * chasne: casse * chassida: fr. chassie * chastiar: castigar * chat-martre: martra * chat-pitoir, chat-pitoi(s), chat-pitòer?, chat-pitair, chat-pitais? [pituej/pitòj] : catpudre, (gat-)pudís * chat-pudent, chat-punais V. Chat-pitoir * chatinglar v. fr. chatouiller * chauça: cauceta * chauchabutida: ?? * chauchar: fr. appuyer * chaucida: caucida, mena de cardon salvatge * chaufaliech [-et] : fr. bassinoire * chaul d'asne (Cruesa): mena de cardon salvatge * chaulhadura: solhadura, brutícia * chaulhar: solhar, enlordir, embrutar; trempar * chaumassa : calor umidosa de l'estiu * chaumenir fr. moisir * chaumenit, -ida: fr. moisi, -e * chaunhar: fr. grignoter, croquer * chaupir : atrapar, agantar * chaupre m., charpre m. calpre (arbre) * chavana: tempesta * chavau: caval * chavau dau diable: fr. bousier, lucane ou cerf-volant, faucheux; mante religieuse * chavaujar: cavalgar * cheita: fr. chute?? * cheminada: cheminèia, chaminèia, cheminièra * chen: can, chin, gos * cherbe f., chibre m. (Cruesa) : carbe, cambe * chialar (Cruesa): cridar en ploramicant * chonhar (Cruesa): V. Fonhar * chòrta (Cruesa): veitura, automobil * chucant: fr. boudeur * chucar: chocar * 'cianta: V. Aicianta * cierge: ciri *cima (a la <nowiki>''</nowiki> de) : au bot/cap de * cinglan (singlan?): colòbre vèrd e auriòl * cir(i)èja: ceriesa. V. Cerèisa * cirie(i)r m. ceresièr * cirèisa, cirieisa: cerièra V. Cerèisa * citron: sòrta de cogorda de color rossèla * clabòt (ueu '') : uòu covat e non espelit, que siá estat fecondat o pas, o que l’embrion soiá mòrt * clachar (se) : s'amagar, s'escondre * cladassa: fr. litorne (grive) * clampar, clampanciar: charrar * clampinar: ? * clapar: per dire de borrar vivament emb las mans o ben emb una lata, o amb quauquaren de plat, de plange * clapeta: fr. pipelette * clapeta (far "): charrar * clapetar: fr. claquer (de las dents) * clardat: clartat * clauvar: clavar * cledier: fr. séchoir * cledon: fr. portillon * clessa: fr. clisse * clocauda : fr couvée, troupe de poussins, engeance, famille * clucas : fr. lunettes * clucaron m. grapaud que pòrta los uòus de la fema "a pelharaud" * cluseu: fr. fente? * coa de patla [panlo]: ajaça, agaça * coada, coda (Cruesa): sòrta de lòssa de fusta o metalh amb un long tudèl traucat que se pausava sus la selha per beire o versar l'aiga. ("godet à queue qui sert à puiser de l'eau dans un seau"), cassotte * coar: fr. couver * coatar (se) : metre sa coberta *còbla f. : fr. couplet * coble (un ~ de) fig. : parelh (un ~ de) * coca: patata * còça: soca. V. Còssa * coçar: cercar, espepissar * cocorda f. cogorla * codar: pàisser las vacas dins lo coderc * coeijar (/se) V. Coijar (/se) * coenh : canton * cogasson: se ditz per lo còu darreir la testa, lo copet * cogoiç, cogòu/cagüelh-cagoelh [kagwey] m. cogòt * cogolha, cagolha f. cagaròl * coguol m. fr. cocu; coguola: fr. primevère * coia, coja: fr. courge, citrouille; gorda faita amb una coloquinta * coijar (/se) : (/se) colcar * colar: descendre? o prendre una carrièra * còl(d)re, còure (còrre) : coudrier (notat 'coorre' en un lexic) * colenar (se) : fr. se glisser * colidor: corredor, fr. couloir * colier: colar. fr. collier * coma adv. amb (exprimís l’acompanhament quand òm parla daus umans e sovent de las bèstias de la bòria) * coma: com. (/Com) vai 'cò? : com va? * començada : començament, començança * conchon: fr. bassin? * concir (lat. concidere) : fr. abattre, accabler (la calor) * condencionar (se) fr. se coaguler * coneitre: conéisser * conelha (conuelha) : conolha * conestre: conéisser * congièra: congèsta * conhar: enfonzar, folrar; fig fr. glisser dans * conòrt: auguri, presagi, opinion, esgard * conortar (se) : regaudir, consolar, donar de coratge * conselh (se balhar) : se donar de còr, de determinacion * contrariós: fr. contrariant * convidós: convidaire * còpa : copa (de bòsc) * còp-sec d’abòrd : fr. tout de suite, sur le champ * copilhar: copar en morcelets * copinhar: tustar? * coquerla: cocut feme * corbe, corba adj. : corb, corba * corcha: sièja (fr. vandoise) * coret: corada, coradilha * còrnabudeu(s?) : fr. culbute * cornelha: graula * corniòla : còl, traquea artèria, esofag * còrsonela, còrsenela fr. scorsonère * cortissons: pantalons corts * cosinacuol: renouée (lit. "démangecul" planta) * còssa: soca * cossier, cossei (Naut Lemosin): preocupacion (gascon 'cossidèr') * cotilhons pl. : gonèla * coturas f. pl. : terras cultivadas de blat, de segle, de blat negre * cramilhera fr. crémaillère * crànher : crénher, crénger (tanben emplegats) * craunhar: fr. grignoter, croquer * crema f. crenta * crochar, 'crochar: acrocar * crochet: fr. pissenlit * cronhar: fr. grignoter, croquer * cròs: trauc; fr. tane (de renard etc). Cròs dau cul: anus * crostar: enlordir * crubir, crubrir?? (p.p crubert) : cobrir * crum: fr. brume * crumor (en ") : fr. obscurci par la brume * crussir : manjar?, devorar? * cubertilh: tap d'ola * cubrir: cobrir * cueire v. còure * cuenh: canton, fr. coin (d'un luòc) * cujar + v. inf. : arribar a, reüssir a * cul sus testa: fr. sens dessus dessous * cuol [kju], cuòl ([tior] a Tula) : cul (tanben emplegat) * cussòla: gròs pan de segla * dadet? (Cruesa): nom afectiu donat als mainatges (de 'daret' aret?) * daiciá, daiciant (d'aicí a/en, ent (= ont) : d'aquí a; dinc a, fins fig. (tanben: d'aicí a) * daivoar: desautorizar, renegar, condamnar * dalh: fr. faux * darreir (nontronés e endacòm mai) : darrier * dau: del (tanben emplegat) * dausuns: qualques, certans. 'dausuns còps' : certanas vetz * decha: ferida * degolinar: caire gota a gota * degolinari (far ") : fr. enlever furtivement (en jòcs d'enfants) * degrad, degrat: grad, gra * degreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * degut: deute (tanben emplegat) * deibrir, dreibir: dubrir * deimai: fatigat, geinat, excedit * delesei? delaiçai? De lai ençai? [delesej] : d'ara en avant * deleser: fug-l'òbra, hippy * demia, demiá f, demieg m: mièg, mièja * dempès: V. pès (d'en ") * denada: viure(s); argent; tropèl? * denaut: en naut * desbilhar, des’bilhar (se) : desabilhar * de(s)bolar: s'enfugir * desavenhe: desagradable, desplasent * desboijar: esbosigar * desboirar: desmesclar V. Boirar * desbojar, desbotjar, desvojar? : desbanar, travolhar; recontar, decorar, cardinejar * desbolegar: desbrolhar?? * desborrinar : esborrifar? * desbraulhar: grafia per Desbrolhar?? * desbrundelar: desrotlar (un fial) * deschassidar: levar la chassida (crostas dels nòunats al bòrd de las paupièras e cilhas); dobrir los uèlhs al monde; batejar. * descranilhar: descrocar, desgafar * descrubir: descobrir * desdire: fr. fausser (au sens materiel) * desei (deseir?), deser : desir; fr. désir * desennastar: levar l'asta * desfarda: fr. débris, rebuts * desgaunhar: fr. faire des grimaces; rechigner; fr. vomir ? * desgaunhat, -ada: renfrogné, ronchon * desgoletar: fr. se dérober, disparaître * desgorçar: netejar una broa * desgreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * de(s)guelha: fr. boucan, bombance, ribote * desjaivar, desgeivar? : far sortir del lièch *deslenat: fatigat * deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e) * desnant: d'aicí/d'ara en avant * desnogalhar: dobrir un *nogalh o notz * despetesir: fr. décrasser * despiech (far) : contranhar, desrenjar, saubre mau * despuei [dejpej] [despë], dempuei, : depuis * desraijar: desrasigar, desraiçar * desrei: malaür, desastre, troble, desrota * desrejar: chambiar de direccion, desviar * dessierv: dessert * dessós, dessot?, dessots?, dessotz?: dessota, dejós * destombar: càser (de sa nautor); fig. desconcertar * destrenh: fr. ménage (faire le ") * desvarachar: desbosigar, artigar, desglevar, de(s?)gorsar, fornelar * desversar: fr. renverser * desviardar: fr. décamper * desvirar : ?? * desvirolar: escorjar * desvoar: renegar (qualqu'un) * det. grand det: det gròs?. mermilhon : det pichon. guinhaire: indèx * deu: del (arrondiment de [[Sent Irieis]) * déver: deure (tanben emplegat) * diaures!, diatres! : diantre! * diesena: desena * diesenat: desenat * dietz: dètz * dieumenc [diòmen], dieumenche [diòmenche], dieumergue [diomerge], dieumenge [dioumejne] : dimenge (dimenge o diumenc semblan las formas majoritàrias) * dijuòus: dijòus * dimenir : demenir, diminuar (tanben emplegat) * dinc a: fins a * dindaud: dindon, dinde (Corresa) * dindrinar: tindar  * dispareitre, disparestre : disparéisser * dissa(n)des n. (de */'die 'sambati/) : dissabte (de */'die 'sabat-i/ tanben emplegat [disadde]) * 'do(b...)rassar, 'dobrassar? (>adobassar) v. : petaçar. fr. raccomoder (un tissu) * doas-tres: qualques * doçarèl: fat, doçastre * doler v. : dòler * domaisela: fr. cerf-volant * domdar v. : domesticar * domde : docil * dondar v. Domdar * dòstar: dostar, retirar * dòuça: fr. gousse; mongeta, fr. haricot vert * dòure, doler v. : dòler * dreibida, deiberta, duberta, druberta: pp. dobèrta * d'òrs en avant: d'ara en davant * drapel: fr. lange * drollichon: drollet * drubir, drobiir, dreibir, dubrir, druebir, deibrir, ubrir : dobrir * drucar: ?? * dueinan, d'uei un an, endueinan, en d'uei un an: l'an que ven * dumpuèi: dempuèi * durbir: dobrir * durmença: dormança, fr. somnolence * egulhada: fr. aiguillon à boeufs * eidredon: edredon * eigar, aigar, eissegar, asengar v. metre en òrdre, agençar, adobar; ajustar, separar; adesar * eimatin: aqueste matin * einoiar: sofrir; fr. ennuyer (embêter) * einueg: problèma, pena * einuech adv. uèi * einuei, ennuei (esnuei) : sofrença. V. einueg * eiperar, esperar [eipéra] fr. attendre * eirisseu f. jolverd * eisanhe: avar * eisilar: fr. glisser * eisir: aisir??; eissir?? * eissabanit : ?? * eissabencar: eissabrancar, eissabancar?, desbrancar, (e)scabeçar * eissaragar (grafia de verificar): esparpalhar lo fen. V. Eissigar * eissarquiar: esfondrar, desplaçar la tèrra * eissaurar: V. Eissurir * eissaurelhar : assordir * eissebrar: estrifar, entalhar * eissegar : segar, meissonar; fig. destruire * eisserbant: deserbant * eisserbar: sarclar, arrancar las marridas èrbas * eisserbatge: deserbatge * eissicolhar (s') : cridar * eissigar (varianta d'eissegar/eissagar: partejar en parts egalas entre personas) (/s') : esparpalhar * eissiular: siblar, siular * eissolent: insolent * eissorlar: eissordar (dins lo sens d'enervar) * eissublar, eissuflar, eissicliar (sicliar) : siblar, siular (lat. exsibilare) * eissubir : fr. se volatiliser?? * eissufle, estufle, eschurlet, eschuflòl, eschurlòl: siblet, siulet (lemosin classic) * eissurir v. fr. premsar, serrar, tòrcer, faire secar, fr. essorer, épreindre; agotar, fr. tarir; fig. agitar, quichar lo chuc * eitot: tanben * embaisse: biais, afar * embarbolicar: embrolhar?; embarbostir? * embrucida, embrussida: morduda, nhacada; fr. pincée * emper adv. pasmens, totun, pr'aquò (cf. catalan 'emperò') * emplei: emplec * empleiar, empluiar franc. : emplegar * emplenat, empluiat franc. : emplegat * emplir: emplenar * empluiar, empleiar franc. : emplegar * empluiat, emplenat franc. : emplegat * en per avant: aperabans * enançar: avançar, progressar * enautar (/s') : enauçar * enchaiença, enchaison: escasença, pretèxte * enclunhe: enclutge. fr. enclume * encranilhar: encrancar * endalh: andain. Fenar los endalhs: faner les andains * endechar: endecar, mabolhar, abasir, abismar * endechat, -ada: andicapat ; privat d'un o plusors dets de la man * endonc: puèi que; alara, alavètz (en aquel moment) * endueinan [ɛndej'nɔm]: l'an venent * endunle, endutle: budeu emplit de charn de pòrc aprestada. Se conserva emb lo salat (charn de pòrc salada) e que se minja bulhit. fig. V. Entrule * endurar: sofrir * enfetós: pudent * enfeurit,-da: enfebrit (que suefra de las feures) * enfonilh: fr. entonnoir * engalunchar (s'): s'installar o èsser pres dins las brancas d'un aubre * engarçar: trompar meschantament * engaulhar (/s') : se crotter de boue * enginjaire: fr. inventeur * engolar: engolir; fr. gober * engraunhar: engraufinhar, grafinhar * engrunar: fr. écosser, égrainer * engueitar: gaitar, espiar * engingar: engimbrar * engravissa: escaravissa, fr. écrevisse * engulhar: conhar lo fiau dins l’agulha; conhar lo còrs dedins un vestit per s’abilhar * eniurar: fr. enivrer * enjagat,-ada : posicionat d’un meschant biais * enjucar (s') : s'enjocar, se plaçar a la cima de quauquaren d'aut (aubre, eschala, teulada, etc.) * enmatin (l' ~) : matin (lo ~) * enniblat: ennivolat * enniurar: fr. enivrer * enquera, engueras/engueras (d') adv. encara * enquilhar: cargar (un vestit) * enrotar: començar, metre en rota * ensauvar (s'): se sauvar * enser (l'): lo ser * ensorcelar, ensorcierar, ensorcilhar: enfachinar, enfadar (tanben emplegats) * ensubrevut, -uda: que pòrta lo marrit uèlh o sus lo qual l'an getat, embreissat, emmascat, enfada, enfachinat, enfachilhat * entainar: tardar; languir * entau: aital (del latin 'in tale (modo')'); (ai)tant * entanhar: enfangar, enfangassar?, embodigar??/embodijar??. fr. embourber * ente : ont * entòrcha : fr. torche * entraupa: entrava; trapèla, tracanard * entraupar (s') : fr. s'entraver, trébucher * entreprener: entreprendre, entreprene, entrepréner * entrebreschar: ?? * entrule m. òme pauc actiu, mal desgordit * entrusca (tant) que: fins (a tant) que * envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar * enviá: enveja * enviblar: trompar; jugar de meschants torns, ensorcelar * envirolar: entornejar * esbabinhar (s') : finfonhar, ranguilhejar, biscar, ragassar, petonar, fr. grommeler, rouspéter (en faisant des grimaces) * esbadaurelar (s’) : cridar a plen gorjareu, plan fòrt, en alulhar * esbalausir [ejbalu 'vi], esblausir [ejblu' zi] : esbalausir * esbatoelh, esbatoeri(s...): fr. ébat; amusement; joguet * esbaubit: plan estonat * esbelar: se far bèl, lo temps * esblanchurir: blanquejar * esblausir [ejblu' zi], esbalausir [ejbalu 'vi] : esbalausir * esbolhar, desbolhar: traire lo budelam, dobrir las tripas; demolir, destruire, abatre * esborlhar: fr. aveugler * esborissar: esborrifar * esbraceiar: esbracejar * esbramelada: fr. bêlement * esbramelar (s') : fr. s'égosiller * esbresinaer, esbrijonar, esbrisonar: fr. émietter? * esbrodichar, esbrodichonar (minoratiu?) : podar un aubre, fr. épointer * escadassar: cridar per paur (per dire los crits de las jalinas) * escaletar: fr. casser, enlever la coquille, écailler * escanar: fr. éreinter * escarabissa: fr. écrevisse * escassonar: émotter * escassonat, -ada: dividit, trencat * escebrament [eysebrà]: estrifament * escebrar [eysebrà, esibrà], escicar, escirpar: destrifar, partir, escarpir * eschala dau Bon Diu, o dau diable: arquet de sant Martin * eschaletar: escalar. fr. escalader * eschamjar, eschamnar: escambiar * eschamge, eschamnhe: escambi * eschantir: atudar; aucir * eschardilha: fr. écharde * escharnir (s') : grimacejar ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * escharonhar: escorjar, levar la charn de mala manièra, en eissebrar * eschauradís : escaufament * eschaurar: escaufar * eschauton: fr. écheveau * eschavel: fr. rouet * eschilla [eschinla] : esquilla * eschivar v. estalviar, economizar; evitar * escicar (essecar??) : talhar? * esclapir (s') : s’esfondrar, tombar tot d’un còp * esclargir: esclarir, fr. rincer * esclarsiera, esclarciera?, esclarsida: fr. clairière?; esplendor?; esclat de lum. loc. A l'esclarsiera/esclarsida: fr. à la pointe du jour * escorcir: escorçar * escorsiera: corsièra * escrasar: esclafar * escraunar (s') : cridar (coma una graula) * escrupir: escupir * escujar (s') : s'escondre * escunlar, escutlar, escudlar: versar, vojar, mesurar; plaçar, despensar; fr. embarrasser, rendre penaud, interdit. * escura: bòria, bòrda, granja * escuròu: esquiròl * esfarbir, esferbir: desbarbolhar * esfeunir: mettre en colère, exciter, irriter * esfeunit,-da adj. : dins un estat de colera * esfodir, esfòudir, esfaudir?? : espantar? * esfoudir: affoler * esfredir: mettre en colère, exciter, irriter * esfredit,-da adj. : susprés, paurós * esgirdar: asperger éclabousser * esgleisa: glèisa (tanben emplegat) * esgorçar: agotar; desboijar (desbosigar) * esgrinjòla: V. grinjòla * esjarrar: esgarrar. fr. écuisser, fendre en déchirant * esjarrilhar, ajalhar, esjalinar (per terra): (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * esjavinhar(s') V. Esbabinhar (s') * eslampar, eslampiar [eslampià/eslapià], (es)ropiar, eslifrar, colenar v. lisar, fr. glisser; déraper?? * eslampiada: fr. laisser-aller, emportement hors de soi, licence; lampada, fr. lampée (prendre une ~ d'une boisson) * eslauç, eslhauç: fr. éclair * eslhausada: coup d'éclair * eslhausar, eslhauçar: fr. faire des éclairs * eslausiada: coup d'éclair * eslonjar (/s') : (/s')alongar; se jaire/jàser * esmai, desmai: fr. émoi, souci, inquiétude * esmaginar (cf. cat. anc.) [eimaginà]: imaginar * esmaiar/esmajar: inquietar, estonar; decorar, florir, fr. émailler fig.; S’esmajar de quauqu’un o de quauqua ren: migrar, demandar o cherchar de las novelas, s'en preocupar, s'en inquietar * esmalir (s'): enrabiar (s') * esmalit,-da adj. : dins un estat de colera * esmància: menaça * esmanciada: menaça. A esmanciadas : fr. en rampant? * esmanciament: acte d'esmanciar * esmanciar: amenaçar, far de menaças amb un signe de la man * esmaraunar o esmarraunar?? (s' ") : fr. grogner * esmirar: visar (aver coma objectiu, cibla) * esmiraudiat: miraculat?? * esnançar [ejnansà]?? (amb EI- non etimologica) : avançar, progressar * esnharlar: agrandir un vestiment a otrança en tirant dessús * esnuiança: fr. ennui * espanhar v. (u)lhauçar * espandre: espandir * espanir (s') (Cruesa) V. espatarrar (s') * espansilhar: escampilhar * esparrar (s') V. espatarrar (s') * esparson: fr. écouvillon * esperar [esperà] fr. espérer * espetissar: apetitir * espeulhar: espelhar, escorjar (levar la peu per la recuperar) * espinasson: albespina??, aubespin?? * espingar: gambadar, se ditz pejorativament per dançar, remudar, bolegar * esplamir: fr. étaler? * espodansar: espodassar, podar un aubre * espofidar: fr. pouffer?? * espotir [ejputí], espòutir (lat. Pullis: pòu, polvèra) : fr. écraser, réduire en poudre * espistrolhar: fr. éclabousser * esraminar : fr. gronder * esranchat, -ada: garrèl,- a * esranhadís : fr. toile d’araignée * esrantelar: levar las rantelas * esrapar: desrapar * esritjós (grafia per iretjós??) : ?? * essaurelhar: V. Eissaurelhar * estamnar : entamenar? * estancha: estanhòl, pescariá * estelura: estelam? * esterbar (de Trevar??): barrutlar, fr. errer * estiflar: siular * estinhar: v. Estribar * estinhassar : fr. ébouriffer * estolha: estobla, restoble, rastolh * estorbar: dispersar * estorbeu: esparvier (tanben emplegat) * estorcer (/s') : fr. se tordre, se tortillerèstra: lucana petita del granièr * estre: èsser. Estre per +v. inf. : èsser al punt de * estrech : èsser un '' : èsser fòrça magre * estrelhar: donar una rosta, fr. étriller, battre, donner une raclée * estribar : trabalhar, usar, fatigar; fr. unir le fil en le dévidant par le moyen d'une pièce de cuir ou de drap nommée 'estribador' ou 'estinhador'; fr. mener bon train * estrifolhar: estrelhar, batre, donar una bona leiçon * estufladís: siulament larg * estuflar: siular * estujar: escondre, amagar; estojar ? * esversar: fr. renverser * esvetlar [esvenlà], esvedlar (s') V. espatarrar (s') * esviardar: fr. éreinter * esvirolada: ?? * esvirolar: escorjar; fig. despolhar * etiada: fr. jachère nue * eu (Naut lemosin): el (Bas lemosin) V. Aul * exprès (a ' '') : fr. à dessein * fadard [fodar], fadarda/fadassa: fadat, fat, nesci * faiòu n. fau * faler: caler * fame: fam * famgala: fr. fringale * familha: tanben vòl dire 'mainatge, enfant'. "(Ilhs) an doas familhas" * fanha: fanja, fanga (tanben emplegats) * fanir: ?? * farcidura: farçum, farça * farfantela: ?? * Farjòu: Ferreòl * faròt: ?? * farrar: farratjar?? ; ferrar * farròlha f. : ?? * fastjar [fashà/foshà] (latin ''fastidiare'') : empebrinar; fr. fâcher * fat, fada: caluc, uga * fava, fava verda: mongeta, fr. haricot vert * feblesir: feblir * femorier: fr. fumier * fendassa: crebassa * feniera: fr. fénil * fermic, fermitz, furmic: formic, formiga * fermijar: formiguejar (de monde, etc) * fers, fera: sauvatge; fièr, -a * feunial: fr. taie d'oreiller * feure f. sovent en pl. : fèbre. Feure bringau * feurier: febrièr * feuse: falgueira (tanben emplegat) * fiau per linha : de fial en cordura, de fial en agulha (punt per punt, per lo detalh, dins una succession logica) * fiau: fil, fial * fiaulat: bandat, pintat * filh de vessa ! : macarèl * fiolon: botelheta * flaia: fr. pousse d'un végétal * flaina: fagina * flau onomat. : fr. vlan * flaujon : fr. flageolet. * flaunhard : fr. flemmard? * flaüticar [flejticà] : sonar mal la flabuta * fleitau: plafond * flissonar: ondejar? ; fr. frissonner?? * fodinar: fr. fouiller * foirar : aver la foira * foitar(/se) : fotre * foitre (/se) : fotre * folharja: fuelham * folharjós: folhós * fonhassar o fonhar (?) (Cruesa): ploricar * fomarier: fumièr; bordilhas * fomorjar : ?? * fòrt (a ~ de), a fòrç de ?? : a fòrça de, a dich de, a dicha de * fotrasson: janfotre * frachin: cendre o escòrias pichonas, oxid negre de fèr * fradassa: frachiva (landa, terrenh inculte) * frair n. fraire * frau: tèrras abandonadas, èrmas * freg f. : freg m. * fregir: refregir * fremijar: fremir * frijoladís: frejolum, fr. frisson * frijolar: fremir, estrementir * frenir (de "fenir" ?) : gastar, usar * fresche : fresc (tanben emplegat) * freschum: fr. fraîchin * frestinar: furgar, fosilhar, cercar, tafurar, nistejar * fretissa: V. Lissa; pan negre fretat d'alh * fricaud, -a, fricós, -a: fr. ragoutant, friand, appétissant * frijol, frijolada: frejolum, fresiment, fr. frisson * frijolar: fremir * frijoladís, frijolament (frisolament? ?), frejolament? (fresolament??): fr. frissonnement * frimor: frejolum, fresiment, fr. frisson * fringa-marçau (far la ") : ribòta, festa * flissar: ondejar? ; fr. frissonner?? * frissar: ondejar? ; fremir, fr. frissonner * friular : fiular en frire ?? * frotjar o frojar? frochar? (se ven de 'fruchar') v. créisser (arbres, plantas), butar, grandir, se fortificar, aprofiechar; fruchar, frutejar * fruncir (las ussas) * fuelher : caler, faler * fumari (Cruesa): fumièr * funtar: defuntar, morir * furgalhar: fr. fouiner, fouiller * gabolhan: fr. églantier * gafada: mossegada, estrifada, esquinç(ada); regomàs, monha; bajocada; malbiais * gafon: fr. gond * galatja, jalatja [ga'lazo] : fr. ajonc d’Europe * galeton: pastisson * galhauda f. rana (de 'gaulha') * galòpa:?? * gamar: raubar finament * gamiraud: fr. garnement * gana: ga, gas, gau. fr. gué (tanben emplegats) * ganh: gasanh * ganha: truèja * ganhon, gaunhon, nhon, go(i?)nhon n. pòrc * gansolhar v. fr. éclabousser * gargolh, garguilh: fr. rale, gargouillement borborygme, grouillement, passage ou production des gaz dans les intestins; enrouement, barguignage; médisance, murmure, babil. * garlècha: fr. gardon * garlopa: fr. varlope * garri: rat pichòt (terme afectiu) * garrissada: bòsc de garrics * gasinar: furetar * gaste, -a: fatigat, -ada, las, -ssa, abracat, -ada (de gaste: de fatiga) * gata: pòcha * gatge m. salari; mòble; instrument; recipient, esplecha, ostilh, ustensilha (sovent vaissèla o panièr); causa. Gatge pissier: gresala de pissar. En occitan medieval ''gatge'' = fr. attirail * gatieira: davantal, faudal * gaton: pochon (pòcha pichona) * gauça: gòrça ?? * gaug : fr. pissenlit * gaulha f. fanga * gaulhada : f. fanga * gaulhar, gaulhier, gaulhasson: gassòt * gaunha: gauta * gaunhas f. pl. : fr. gâle; écrouelles, cicatrices des écrouelles * gemar: gemir * gença: balaja, engranièra, escoba (tanben emplegat) * gençar: balajar * genebeurnier: genebrièr * genha: caprici * gente, -a adj. graciós, -sa * gentiament adv. : doçament, amb gràcia * genuelh: genolh * getacion: (fach de getar un) marrit sòrt * g-i, gui, li: i * giau (<geu) : gibre * giba: volam, fr. serpe à long manche *gibla: ??. Plòure a giblas: plòure a semaladas * giblar: plòure a semaladas de faiçon quasi orizontala * gibon: volam per esclairir (fr. élaguer) los aubres * gigonha: irresolucion, dificultat futila que arrèsta la decision d'un afaire * gigonhar, cigonhar, jaguinhar? : trabalhar inutilament, traire mal a faire un obratge mecanic per fauta de bon otilh; cracar, far de bruch, coma lo de quicòm mal jontat; agir lentament, lambinar, lamternar, trabalhar quaucòm amb mejans insufisents per i reüssir; (Cruesa): fr. gigoter * gileta: vesta * gingar: fr. giguer, saltar, gambadar, fr. folâtrer * gipa-japa (far) : tressautar, tressalhir * giraudela: giròla (mena de camparòl) * girrinar: bruch del sautarelh * giton: fr. rejeton ? (d'arbre) * gitre: fr. gîte * giure: gibre * glaç: glaçon * glara: clara d'uòu (tanben emplegat) * gleisa [eλeizo]/[e(l)ieiso] * gloriosetat: vanitat * gòfe (gònfle) : fr. bouffi * goiasson: enfanton * goiat, -a: gojat, -ata * goion: fr. goujon * golar: engolir, englotir * goneu: abit, vestit d'infant * gòrça: brossalha, ramalha, ramada, rodicha onte i a de las rumecs, daus boissons daus petiòts aubres entremesclats; broa de clausura, fr. fourré * gorgeira: fr. gosier * gorgetar: vomir; avoir des haut-le-coeur; fr. gaver (un animal) * gòrja f. boca * gòrja roja: fr. rosé des prés * gorjar: fr. gaver (un animal) * gorjarèu, gorgarèu: fr. gosier, conduit de l'arrière-bouche à l'oesophage. * gorret: fr. goret * gorrin, gòrra: pòrc/truèia; pòrc marin * gorrinar, gorreinar: fr. chatouiller; gratar, fretar * gosonar: fr. remuer (un bâton) dans un trou * ‘grafuelh (agrafuelh) : fr. houx * (non) gran [gro] adv. : ne ... : pas brica ... N'es gran/Non gran: fr. certes pas * granda: mameta * grandmair, grandpair, grandamair: grandmaire * granissar: far de granissa. fr. grêler * granolha: rana, granhòta * grapar: fr. gripper (attraper, saisir) * grapiar: escalar. fr. escalader * gratussar: fr. gratter en surface (la poule) * grautons: gratabons, graissons * gresa: ?? * greu: grelh, grilh (tanben emplegats) * grial: fr. vaisseau en bois rond en forme de jatte * griala: fr. terrine * grinha (cercar ~) : cercar brega: cerchar de se brejar, en paraula o emb los punhs) * gri(n)jòla: v. Grisòla * griselard : grisós, grisastre * grisòla [gri(n)jòlo] : fr. lézard des murailles * grison: granit (pèira) * gro: groa ?? * groada, gruada: nidada (de poletons...) * grolaud: ?? * gromar: fr. croupir; cuire (trop) longtemps; s’attarder * groüm: fr. groin; pòrc * grun : grain; fr. chenil, niche * grumilha, grumulha: lagrema * grusilhon: grun pichòt * guelha: pelha * guena: monina * guèrlhe, guèrlha, guèrle, guèrlia adj. : fr. louche * guerlon : fr. gobelet en ferblanc et à une anse qui sert de mesure pour le lait * guessar ?, guessir ? : profieitar * gui, g-i: i * guicho?: fr. chat-perché * guichon: fenestron * guidauba: fr. viorne * guilanèus m. pl. : fr. quête des oeufs (En Naut Carcin, per l'Avent los jovents e los mainatges anavan quistar de farina e d'uòus. Segon Xavièr Vidal, aqueles cants se dison ''guilhònas'', e, dins d'unes vilatges que i a, se cantavan pel Cap d'an. Per Cap d'an se crida Al gui, l'an nuòu (''gui'' es un francisme per vesc). * guilhaneu (per '') : estrenas? (de començament d'an). V guilanèus * guinde (Peiregòrd, Bas Lemosin) : piòt, dinda, dindon * guindre: fr. dévidoir * guisauba: vidauba ?? * 'guissable, aguissable : asirable, fr. haïssable * gusseu: fr. bobine, pelote * guita: fr. cane (femelle du canard) * i. V. Ilhs * idolar: udolar, cridar fòrt, fr. hurler * i-eu: V. Eu * ifofonar : cridar per sostenir la nòvia * ilhs: els * imatjar, esmajar?? [ejmajà] (cat. anc. esmaginar) : imaginar * inhon: onhon, ceba * intucat : intocat, endecat?? * io: ièu * iò: o (article neutre) * ja! ja! (jatz? de Jaire?) : per far arrestar los buòus * jaçar, jagassar (liagassar), jacassar, jacinar, (s’)esjacinar (tanben: cridar coma una ajaça), bargassar: charrar * jaciaud: jaç, fr. tanière * jadilha: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses, fait d'une pièce de bois * jadilhada: grand quantitat * jai: gag, gai (auseu) * jaiç: jaç. fr. gîte * jal (bas-lemosin) : gal * jalussada: còp de gel (meteorologia) * jalussier: qui apporte nombreuses gelées blanches * jangaunhas n. maissèlas * jangladís: crits de granda dolor * janglar : cridar, lo pòrc o can quand qualqu'un li trepeja la coa; fr. grignoler * janzi : '' Quante ma granda-mair vesiá quauqu’un cassar de las nosilhas emb las dents, disiá que quò « li donava lo janzi ». Quò li fasiá l’efiech d’una seja que vos sisla dins las aurelhas, que vòstras dents semblen prestas de vos tombar de las gengivas.'' * janton: paisan * januelh: V. Genuelh * jardòla (en '') : ?? * jarpalha: disputa * jarra f. : garra (d'animal), cuèissa; fr. quartiers (de viande); lobes de noix * jasbre, jasbra : ? ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * jase?, jars? (Cruesa): auc (auca mascle) * jaser, jaire v. : jàser, jaire * jaspir: prendre, atrapar quicòm de sas mans * jaspissons, jarpissons? (Cruesa): fr. grande bardanne; autoadesiu, adesiu * jau (naut-lemosin) : gal * jau d'Índia: dindon * jaufada: grapada, grafada, fr. jointée (de mains) * jausemt, jauvent, -a adj. faste; benfasent, -a, qu'a bonastre * jauvir: gausir * Joan-femna: fr. garçon manqué * joine: jove * jònc: jonc * jorn falit (a '') : a solelh colc * jòune, -a, joune, -a adj. jove, -a * juca: granièr pel fen * junja f. vedèla (vedèla i designa lo vedèl feme que ven grand) * jurc’a, jusca, jurcinc’a, jurcanta, juscanta: adv. duscas * justar o ajustar: mólzer * jutar: far de jus?? * labencha: granda peira plata * lac m. mara, cròs d’aiga durmenta * ladre, -a: marrit, -ida * lai: i * lai-bas, la-bas: aval * lai-sus, la-sus: ailamont * larjoït : ?? * laschar: fr. lacher * la-sus: ailamont * lata: fr. perche * latz (Cruesa): fr. giron * lau (en ") : en bas * lausissa: teit de lausas * lebretar: bruslar d’enveja * lechadier: fr. friand * lechatariá n. lecariá * legièr (de '') : ?? * len, lena adj. : ?? * lendoman: endeman * lerpar: lecar * lerpeiós: vescós, limparós * lesina: avarícia, retenguda * levada: regòla d'un prat * lèva-nas: fr. effronté * li: i * liga [lia] : fr. fanon * liar: ligar ([lià] es la prononciacion generala en occitan) * liauna: fr. lierre * licossiana/liquossiana : pocion, licor?? * liedra: fr. lièrre * liera: fr. lièrre * limaç: limac, caragaula * limaçon: lo haiolet, la malimòrna * limanda: fr. planche, rayon, étagère * limerò: fr. manigance, intrigue * liquossiana/licossiana : pocion, liquor?? * lira: fr. mulot * lissa, lissada, 'lhissa (alhissa) f. alh salvatge * loba: gròssa pèira o ròc isolat dins un prat, que non se pòt traire * loenh: luènh * loina [lwejno] : fr. engourdissement; descoratjament per tota mena de trabalh * loira: puta * lojandier, lotjandier: fr. locataire * lor inv. ex. 'las lors' * lovanja: lausança * luec: luòc (tanben utilizat). Dau luec que: dau temps que * lugarn [ligò] : l'estela del matin * luminier: fr. luminaire * lunon: estela * luquet: fr. loquet * luquetar : fr. scintiller * lura f. : animal o can gròs, bon a pas ren; òme polit que sembla bon mas non l'es, fug-l'òbra, peresós, coard; fig. pl. decas, enganhs, contes * lusert, luserta/lisèta (Cruesa): lausèrt * macha adj. : ?? * mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * magilhon (mangilhon?, mensilhon? del latin 'mensa' taula?): còfre de la sala de manjar que servís per s'assetar * mai: emai * maid, mag, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin * maiada: fr. bouquet (de fleurs); fr. aubades du premier mai sous les fenêtres des jeunes filles à marier * maiar: florir; agrementar * malhonar: ligar, estachar * mainatgier: estauviaire * mainatjar: economizar, estauviar * mainin: mameta * mairgranda: grandmaire *mairina: ostal de la comuna; fr. mairie * mair-reir: mairgranda * maisei: ?? * maison: ostal. Dins maison: a casa. èsser pas darrier maison: èsser luènh * maitot: tanben * malangorir: trefosir? * malàudia: malautiá * maleira: (fach de getar un) marrit sòrt * maleviar: ?? * malinar (se) v. fr. se culotter * malinas f. pl. pantalons * malurnança n. f. : èsser en situacion de grands malaürs * malvenguda, mauvenguda: accident * manciar: batre a punhadas, se batre; menaçar * manca adv. : levat, exceptat * mance, màncie m., mança f. : esquèrra. A man mança: a man esquèrra * mance, màncie adj., mança f. adj. : maladrech * mandin: matin (tanben utilizat) * mandinier, -iera: mendicant * mangle, manglhe (mànlie): margue * manhar: tocar * maniar: jugar un meschant torn * maniganç n. bandit, coquin, paubre malautruc; hippy * marendar: far lo marende * marende n.: collacion de quatre oras; disnar (repais de l2h al nòrd e a l'est, e de 16h a l'oest) * marendon: petit repais; collacion de quatre oras; sopar * màrfie (aver lo ") : avoir l'onglée ? * marga: fr. chatte (minou); sobrenom de l'ajaça * margaud: fr. matou * margolin: gaton * marmusar: murmurar * marmona: ?? * marn f. : branca gròsssa, principala, d'un aubre, fr. branche charpentière * marolhaire: nom donat als estamaires e refachaires ambulants * marranha : desacòrd * marronar: V. romegar * mas, mas qu'un [maskan] : solament, levat; mai, pas jamai (ex: Ne’n fagueren ‘na saussa la pus rara / Qu’aguessam mas minjat / En tota nòstra vita) * mas si es [ma:shiej] : mas òc! , mas n'es [ma:nej] : mas non! * mascarat m. : fr. mascara * massadís : regropament * 'massar: V. Amassar * massaròta: fr. bosse? * mast, mag, maid: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * matrassar: tuer?? * mau. Grand mau: fr. haut mal, épilepsie. Ne'n poder pas mau: poder viure sens se’n far, sens i pensar, sens se preocupar de ren. Ne'n poder pas ben mau: li èsser completament egal * mauchancier: malastrós, malastruc * maudisença : dire de chausas faussas sus quauqu’un, ne’n parlar malonestament * maujauvent adj. nefaste, que pòrta malastre * mauplasent: fr. déplaisant * maussa f. majofa, fraga * me (ex: per me) pron. ieu * medre: meissonar * meduesa liuesa, medalierza : fr. moissonneuse-lieuse * megue, mèrgue, lach megi: fr. petit lait * meissaber, menssaber?, maussaber? : fr. méconnaître * meissonja, meissunja, messunja: messòrga, messònja * meitot: tanben * mejauvent V. Maujauvent * memet: mamet, mameta * meneit, -a, menet, -a: fals(a) devòt(a), devòt(a) supersticiós e minuciós * menesplier: nesplier (tanben emplegat) * menina (Cruesa): grand-maire * mercier: gròs grapaud ventrut. sin. sabatier * mèrende V. Marendar * mèrende V. Marende * merendon V. Marendon * merfondre (se) * merlata: merle femèla * merlaton: merle mainatge * mermilhon: det pichon; sexe masculin * meschaent [meytsen/meychen] [mey(t)san]: marrit, dolent * meseis: mesme, meteis, meteus * mesme: meteis, meteus * mestiu: remedi * mestiva: meisson * mestivar v. meissonar * mestivurza-baturza : fr. moissonneuse-batteuse * mestura: fr. méteil (mescla de farina de blat e d'una pichona part d'òrdi o segal) * mia-tastons (a ") : a palpas * mianadís : ?? * miaulan: milan, mialan, mielon, fr. milan * miaunar: miaular * micha: pan de forment * mielhs adv. melhor * migrar: s'enrabiar; s'inquietar. Migrar pas (de quicòm) : pas aver enveja (de quicòm) * migrar (se) : se desolar, se plànger en se-mesme, se far repròche * mijon : migon ("las moschas se permenen sus la taula d'un mijon a l'autre") * mina: fr. chatte (minou) * minaud: minòt, mainatge ("Creurias qu'eu (= lo chastenh) fai de la lumiera talament eu a de minauds") * minhard: manhac, gentil; polit * minjadoira: fr. garde-manger * minin f.: menina * minon: cat?? * miràudia: miracle * miroelh, -a : brilhant, -a * mistra: asnessa, borrica, sauma * mochaespija: idea favorida * mochanàs: mocador * modelon: molon, fr. monceau, tas * moens (nontronés) : mens * moira f. : ?? * molada: molhièra, terrenh umid * montador: ascensor * morisca: masca, careta * moscla : fr. moule * móstie, móstia adj. : mosti, móstia * mòure, mòudre : molinar * museu, morral, morrilhon : fr. muselière * musir: fr. moisir * nhaca: dent? * nainai: brèç * naistre: nàisser * nastre ['na:tre] opiniastre, testut * nauça : ?? * nauva: fr. ruisseau? * naveu: nap * negra: nèira, piusa * neiar (lat negare) : negar fr. nier * neinar: V. ninar fr. * neir, neira: negre, negra * nejar (lat necare) : negar fr. noyer * n'es!, n-es! : que non! * nespla: fr. nèfle * neteiar, netiar, neitiar: netejar * névia, nèvia ? : nèu * nhòrla, viòrla: istòria comica, galejada un pauc cruda, de còps en vèrs o pròsa * nibla f., nible m./f. : nivol gròs cargat de pluèja (nivol f. s'i ditz tanben) * niela: ?? * ninadoira [ninadoeira] : breç * ninar : breçar, fr. se balancer; dandiner * niure: sadol, -a (qu’a tròp begut; qu’a lo ventre ben plen, qu’a plan o tròp minjat) * nivol f. * nivós: nivolós * noblalhon : petit nòble * nojalh: nogalh; ametla * nonmàs: solament * nosilha f. avelana * nuble m. : nivol * nuèch, nuèit ? [nè(t)] [né] [nè] [nüè] [nüé] [në] * nuirir (?), nurir: noirir * ò, iò, zo: o (article neutre) * ò! ò! : anèm! (per far avançar los buòus) * obludar: oblidar * oblueda: oblit? * obrant (jorn ") : jorn trabalhat * òc-ben [a bej], òc-plan [o plo]/[a-pla] : òc, reforçat * o-ben-tòst [obeto] (òc-ben-tot?) * olhar : emplenar, comblar, ben unflar * ona/onòr? (estar en l') : non pas bolegar * onglon: ongla del pè del pòrc * onte: ont * òps (per '') : per necessitat? (oc. lem. anc. aver òps de: fr. avoir besoin de; aver òps a : fr. faire besoin, être utile à. ''Las òbras qui aurien òps al molí'' : fr. les bois d’œuvre qui feraient besoin au moulin). cat. anc. ops, it. uopo, cast. anc. uebo * orbalutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l') * òrge: òrdi (tanben emplegat) * orlutz: orizont. V. Orbalutz * ortolalha: fr. légumes * ortruja: ortiga * òs: nogalh d'un fruch * òssas f. pl. : fr. ossements * ostièra m./f. : fr. casanier * ostieira m. : pauc-val, libertin * ovelha, oelha (Cruesa): oelha * paela: padèla * pagun, paguna, p'un, pen: cap (pas un(a)) * paier (Sent Iries la Montanha) : morceau de pain, de crêpe, etc., que l'on donne au chien pour le « payer » de sa peine quand il a ramené un animal écarté; herbe, fourrage, etc., que l'on donne à la vache pour qu'elle se laisse traire (del latin Panarius) * pairolhièr: estamaire o refachaire (ambulant) * palenc: palissada; fr. palis (facha d'estacas de castanhièr) * palhissa : clujada (fr. toit de chaume) * palisson, palhasson: panièr redond per metre lo pan a levar abans la coccion * palhassona: casal, fr. chaumière * pam (de l’autre ~) expr. : de l’autre costat, de l’autre biais * panolha: fr. panouille, épi de maïs * panturlar (se ) : trular, se promener sans but précis. * papulon m. pibol * paradèla: grande oseille * parchar: ?? * parcir: esparnhar : fr. épargner. Se parcir de: s'estar de, s'empachar de. Lo Parciriam est le surnom qu'on donne à l'enfant non désiré, dont on se serait bien passé. * parelh: fr. paire; couple * parròfia, paròfia : parròquia * parpalh [porpar], [parpai/perpai] : peitrina; corsatge; sen (partida del còs del bas del còl fins al ventre), fr. pourpoint * parquenada: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse * parsilh, persilh, peiressilh m. : jolvèrd * part-qu'a-part: fr. de part en part * pasmens: totun * passador: fr. défilé, endroit où passe une route entre une falaise et un cours d’eau (du latin médiéval passus (pas, passage, chemin, défilé) * passat deman: deman passat * passerau: fr. moineau * patolhier: gassòt (region d'Ussel) *pau: baston * paucha: sirventa * paun: paon, pavon * paupanhar, paupinhar : paupar? * pautut (Cruesa): grapal * pavan: pavon, paon * peciar: petaçar * pedoira [pedwejro] : veissiga * peirejadís o peirissadís: tàpia, fr. pisé * peis, pest? ([pejst]>[pejs]??) : la pesta * pejar: pegar * pejar?? , 'pejar ?? : apuejar, apiejar * pelh m. pesolh * pelhaire: fr. déguenillé; pelharòt, pelharotaire * pelharaud/pelharòu (metatèsi: peralhòu) m. pelharòt, pelharotaire (tanben s'i emplega pelhaire o pelharet?); creatura fantastica (portar a peralhòu/au pelharaud: portar (un enfant) sus l'eschina, los braces entorn del còl e las gambas altorn de la talha del portaire) * pelhaud : persona paubre, vestida de guenilhas, maladiva * pelissa : femna publica * pelisson: fr. paillasse ?? * peluca: ussa?; parpèla? * pelucar: pampaluguejar * peluja: ?? * pen, pena V. P'un * pena, penau m. : ginesta * penau: fr. lande de genêts et donc par extension une terre pauvre où pousse naturellement cette plante * pendaulha: fr. balançoire * pendaulhar: fr. pendiller * pendolhar: pendre, penjar * penlan: fr. voyou * pensivós,-osa adj. : pensatiu,-iva, pensativós,-osa * peput f. : puput * per m. : pereir, aubre que mena las peras, los perons. * perinqueta: baudufa * permenar (se) v. passejar (non es pas un francisme) * peròt, -òta (Marcha lemosina, Charanta occitana, nòrd de la Nauta Vinhana): piòt, dindon * perpai (perpalh) : V. Parpalh * per tot aquò: malgrat acò * pès (d'en "), dempès : drech * pès (aus quatre ~) : en córrer plan regde * peschier: lavador (se ditz tanben) * peschièra : endrech aigadós ont i a daus peissons per la consomacion ; se ditz per lo vivier, la serva * peseu m. pese; mongeta * pestelar (se) : (se) batre * pestelariá : causa pauc importanta, babiòla * pesteu: batedor, de bugadeira * pestrir: pastar, fr. pétrir * peta-raba: bleta-raba; fr. pétoire * petairòla: escopeta, fusilh * petaron n. ciclomotor * petinar [pitinà] : apetitir * petiòt: petit, pichòt * petonar: s'enervar, repotegar * petrilhar: petilhar * peu f.: pel; femna publica * pia: còrna, bana * pialar: pelar * piardon: fr. serfouette * piau: pèl * piaular: siular * picassat, picat: V. Pigat * picatau, picatal, pichatal, pichatau: picòt (auseu) * pièg [pjej], piei: pièg * piela, peila, padela, padena n. padena, padela * pietat (a") : de genolhs? * pieuna : ?? * pifrar: chimar * pigassa : fr. moucheture * pigassajar, pijassar: picassar, pigalhar (fr. tacheter; bigarrer; chatoyer) * pigat, picassat, pigassajat, pijassat, picassonat : fr. tacheté, esp. de negre (qui a des tâches de rousseur) * pigonhar (/se): picar còntra qualqu'un, se quichar * pigòt : fr. pie (color) * piguet : fr. chardonnet * pija adj. : bigarrat * pija n. : taca sus la pel * pijassada : fr. moucheture * pijassar: V. Pigassajar * pilaud: aucat, mascle de l’aucha * pilhonar : fr. cligner des yeux * pimpaunhar: fr. peloter, tâter * pinambor: fr. topinambor * pinar, pinard??, pinalh?? : òme ric * pinara: vin * pinarar: chimar de tròp * pinat, - ada: plen, emplit, tot cobèrt * pincar: plantar * pincat,-da part. pass. : dreçat (-da), levat (-a), en l’aer. Estar pincat: estar drech a esperar * pindolhar o pingolhar: pendre * pingraula: espingada * pringralhar: ?? * pinhie(i)r: pin (arbre) * pipeiaire: aucelaire * pirca: pista * pissa-rata [pisa rato/piso ròto] : rata penada * piunar: pinçar * piuse m. : piusa f. Remudar los piuses: mudar d'ostal * plafond, plafons ? * plaidiar: plaidejar * plais: broa * planchon n. taula, seccion, departament (d'un comerç) * planben: encara, tanben * planger: plànger, plànher * plangier: planièr (tanben emplegat), plan, plat * planher: plànger, plànher * plantar (/se) : arrestar (/s') * platussar: charrar * plegut: p.p. de pleure/plòure * ploia: pluèja * ploiós: plujós * plòure a giblas, plòure a raissas plòure a vojadas, plòure a plenas selhas, plòure coma qui la vòja (bòtja?) : plòure a semaladas * plueviós, -osa adj. pluejós, -osa * plòia/plueia: pluèja * pluiau: Occident, colcant, vent de pluèja * plujada: fr. averse * plumadís (de frucha) : pèl, pelalha * plunhar: plenhar, emplenar. fr. remplir; fr. serrer (l'un contre l'autre) * plusiors franc. : plusors * pofar (se) : fr. se piquer, se dépiter * polhar: reprimandar * polon f. asnessa, borrica, sauma * pols f. pl. : milhàs; milhassina, farinetas (fr. bouillie de mais) * pom: poma; pomièr * pom/poma de tèrra: patata (tanben emplegat) * poma ar tèrra: patata (tanben emplegat) * pomairòu: luòc plantat de pomièrs * poma-pòrc: patata (tanben emplegat) * pomeitèrra: patata (tanben emplegat) * pompira f. patata * ponar (se): acatar (s') (tanben emplegat) * poner, póner: pondre * ponhada: fr. poignée * popin: popada?? * pòrc de mar n. pòrc marin * pòrcs singliers: pòrc singlar * portament: biais d'anar?? * portar pena: migrar, se far dau meschant sang * pòrta-tetons: sostens * pos f. pl. V. Pols * poschar?, possar (>polsar) : tossir * pòst f. : fr. planche * potareu: camparòl (cèps en particular) * pòus f. pl. : fr. bouillie de maïs. gasc. cruishada * poussiera, pouvera: pols, polvera * pradelar (se) v. se passejar en perdent son temps * premier: primièr * préner, prener ['prenei] ['prene:] : prene, préner. Préner lo chamin per poncha: anar tot drech, d’un biais decidit. Préner las vias: s’enrotar, se botar en rota * pres: prèp ("Pres lo mur") * pretz (per <nowiki>''</nowiki> que) : a mesura que, a proporcion que * progiet: projècte * propchen fr. : propchan, propdan; venidor, que ven * prosseja, pressuja: persega * priun, -a, prund, -a: pregond, -a, prigon, -a, prefond, -a, fons, -a * puat: otís, qual?? * pudentor: pudor, pudessina * pudin: fr. bourdaine ou bois puant, qui dégage une odeur forte sous son écorce * pudinhard V. Chat-pitoir * puèg [pei], puég, peug, puig, pug: puèg * puescher, puesser : poder (tanben emplegat) * p'un, p'una, p'unpiau: cap (pas un(a)) * punhar: fr. répugner à faire quelque chose, tarder * purar: plorar * purir, puresir: poirir (tanben emplegat) * purnai(s?), putnais, pudnais: catpudre, (gat-)pudís * quante (Alt lemosin) : quand (Bas lemosin) * quauquarren/quauqua ren adv. quicòm. quauqua ren mai: quicòm mai * quauqu'un: qualque * queraque, queriaque (creiaque) (de 'creiriatz que'?) adv. sens dobte * qu'es que qu'es? : qu'es acò? * quincalhar: fr. carcailler (la caille) * quincaròla: partida mai nauta d'un aubre. fr. faîte * quintar (/se) : fr. pencher * quò: aquò, çò; quò es [kej], [kwej]: (aquò) es; quò pleu/plòu: plòu * raba: fr. rave * rabiaud: mena de rabe?? ("Totas doas venina d'eisserbar las racinas e 'las portavan chascuna un panier de rabiauds, aurelhas de lebre, erba dau lach per los lapins) * rabator : fr. rabat * rabilha: fr. fâne * rabin: fr. champ de navets * rabusar: repapiar * raca: misèria * rachar (se) : anar, se rendre a * racina: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * racroquilhar : fr. recroqueviller * rafe m. rave (fr. radis ou raifort) * raiar: brilhar * raiç: pastenaga, carròta (tanben emplegat). raiç blancha : panais * raissas (plòure a '') : plòure a semaladas * raleta: fr. faîte de la maison * raletar (se): s'engulhar * ramada f. fr. averse * ramalhaud: fr. têtard * rana: fr. crécelle; fr. courtilière (Nauta Vinhana e Cruesa) * ranar: renar, marronar, se plànger en parlar entre sas dents * randa (a ") [ronda] : a rand de, prèp de * ranhós: ernhós? * rantela, rantiala: fr. toile d’araignée * rantela dau ventre: diafragme * rapieta: fr. lézard gris * ras (èsser bon '') : tot prèp * rasís adv. : tot prèp de * raucenós: ?? * raucha: ratja?? * rauche: rauc * rauchós: enraucat * rauja: ràbia * raunament: renament??, fr. grognement??, bougonnement?? * ravalha (Cruesa): fr. rave * rebombar: fr.rebondir * rebondre : rescondre, amagar; fr. rebondir; apondre * rebusar: repapiar * rechanar, rechinar: arroganhar * rechinat adj. : en colèra * reclana V. Areclana * recorson : ?? * recroquilhar (se ") : fr. se recroqueviller *refaufinhar (se ') : se galar, se regalar; fr. se régaler * reganhar: fr. rechigner, montrer les dents, grommeler * regolar: vomir, regantar * regolhonar: fr. faire des rejets * rei daus auseus, reibelet, reibenet, rebeineu, reibelet (HM), reibetau (23), traucaplais (24), l'uelh de buòu (87S), lo pitit buòu : fr. troglodyte * reir-còr (a ") : a racacòr * reir-grandpair, reina-grandamair : reire-grandpaire * rejauvir (/se) : (/se) regaudir * rejauvit,-da, adj. : plan content, plan aürós, que mostra sa jòia * rejonar, rejonhar?? : ?? * relh: fr. fourgon d'un four * relhar v. grimpar * remudar : remenar * renconhar (se "): fr. se cogner * rencurar, rancurar: regretar, èsser enfelonit d'una pèrda; se plànher, esp. de la dolor. "rencura lo ventre" : li fa mal lo ventre * renmàs: solament * rentrar: tornar, tornar entrar * repastar: repàisser * reprosimar [reprozimà], reprueismar ? : fr. rapprocher * recoquilhonar : fr. recroqueviller? * resmas: pas que * respóner, responer: respondre *resvelhar, revelhar?: desvelhar * retrum: bedoceta, fr. poubelle * ribiera: riba; per ext. fr. marécage * ricancoina f. : un refranh, una chançoneta (pejoratiu) * ridòrta: corona de pan * rifanfara, refanfara ? : refranh * rigalhon: fr. ruisseau * rigolar: vomir * ringueta: baudufa (Sarlat, Peiregòrd lengadocian) * ripar: fr. glisser * risolar: sorire? * rison m. : rire, riseta * rit: guit (fr. canard) * riu [ri], [riew] bas lem. : fr. ruisseau * riufe adj. : rufe, fr. rude au toucher?? ("'na chamisa pròpa de cherbe riufa") * robiera: molhièra, terrenh umid * ròcha: ròc * ròcmòrt: fr. marne * rodelar : redolar * rodelon: rotlada * rodilha: bar(r)iòta, boreta, carriòl(a) * roge, roja: de pèl rog * roia, roja f. : papach-rog * ròla: glaça (element natural) * romar: romegar * romeu: romec (lo romeu de la mòrt) * romde, romdre, ròmdre f. : fr. ronce. V. rumec * rondelhon: fr. grognement, ronchonnement * rondinada: ronde n. ? * ronhament: fr. grognement?? * ronhar, ronjar?, rosjar: rosigar * roquilha: fiòla * ros, -ssa, rosseu, rossela: blond, -a * rosin: candela * rosjar: rosigar * ròure? : rove, rore * rufar : fr. gercer * rufe adj. : dur fig. * rumec, romec, romen ?, romde, romdre, ròmdre, romze, rumze n. f. : fr. ronce * rundir (lat. Grundire) : sens diferent de Brundir * sabat : fr. vacarme * sabatier: gròs grapaud ventrut. sin. mercier * sablon: sabon * sabor (de bona ~) loc. : de bona gràcia * saborau: codena del lard * sabranada: fr. ragoût aux haricots * sabrondar (<subre+abondar) : desbordar (un liquid?, una ribièra) * sadolaud: alcolic * saïn [sei]: sagim, lard * saion: vestit. fr. habit * sancier: san, sanitós * sangí! : sacredieu! (eufemisme per 'sang de Dieu') * sangolhar (Cruesa): se divertir amb aiga dins un recipient o un gassòt * sapcher: saber * saquetar: batre * sarcel, sarceu: fr. sarcloir * sargata: lausèrt * sargòlha: ?? * saubre: saber * saüc [suéy(k)], [swéy], [se-ü], [sèy], [sòy(k)], saücau [suecau/siejcà/shuejcà]: sambuc, saüc * saude: saule, sause * saular, saumar (metatèsis de Salvar) : ?? * sautareu: sautarèl * sauticar: fr. sautiller * se: fr. soi (ex: chas se) * se: el/ela; eles/elas ('quò es se' : es el/ela) * sebelir: sepultar * sechiera: sequièra; endrech sec * secodre v. : secotre v. * secoduda : branlada * sedon: fr. lacet; trapa, trapèla * seguela: seguida * sela: cadièra, seti * selh : selha, ferrat * selhe, selh (Cruesa): segle (cereal) * semenalha: semença (tanben emplegat) * sement f. : gra, grana. de tots " : de totas menas * semnar v. semenar * sensena: fiau, sens (d’una istòria, d’un eveniment, logica) * senzilha: mesenga * ser [sey]: ser (coma préner [preney], valer [valey] etc). de ser: aqueste ser. en ser: lo ser * serenada: ?? * sernada (serenada?): serada * serrar, sarrar: rengar; gelar fòrt * sèrva f. estanh petit; reserva d’aiga per l’irrigacion dels camps * seschiera: airal de seschas (fr. roseau des étangs) * si: (ai)tant, talament * sibar : absorbir fig. * sicliar: V. eissublar, eissiular * sicliar: assetar (tanben emplegat) * sinar: sentir amb lo nas * sindraina: ?? * singlarda: singlar femèla * sislar: giscar, guiscar * si us platz [siwpla]: se vos plai/platz * sobechar: ?? * sobrar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * soc, soch (pl. sochs), suchas: sabot * sogolar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * sòla f.: sòl * sole adj: sol, solet * solha: fr. paillasse du lit * solombrilha: penòmbra? * somelhejar: començar de s’endormir ; s’endurmelar * somnhe n. : sòmi (tanben emplegat) * sopena: ?? * sòr n. sòrre * sorcelatge: devinha, devinalha * sorniera: obscuritat * sorniaud: ?? * suausa adj. : suauda (f. de suau) * subransida (de ") : subran * subrondar V. Sabrondar * sucha: esclòp, sòca (sòca es de cuer emb una sòla de fusta. sucha o sòcs, o daus esclòps (dins una partida de la Corresa) quand es tot de fusta. L'i a tanben los bolauds (que son daus gròs sòcs, de las gròssas suchas). Los sòcs claus son de fusta emb una brida de cuer) * sumnhar: somjar * sumcir [sunsí] (lat. subcidere) : fr. saisir, transir (lo freg); somcir/somsir (englotir) ; susprener, plan estonar * sundir: sospirar * suspurar: purar plan fòrt * susvestit: fr. survêtement * tabiraud: lo que vau ren, paubre baliraud * tabustar: picar? * taconar: picar * tainar (/se) : pressar, tardar * tainós: tinhós? * talhon d'Adam: fr. pomme d'Adam * talòs (de pan) : fr. quignon de pan * tandis que (dau '') : dau temps que * tanha: fr. bourbier * tant mai... tant mai... : dont mai... dont mai... (tanben emplegat) * tantarar: charrar * tant-parlar f. : pinta (mesura de 1 a 2 litres) * tapon: pilòt, fr. tas * tarabasteu: fr. claquoir (instrument de musica) * taravelar: sollicitar longament, en insistent. * tartifla: patata * tech: establa * teissut de còu: folat, mocador * telhòu, telhaud m. telh * temps (ben de '') : longtemps * tendilhon: cavilha de fusta d'una charrue; sexe masculin * tèrme: fr. tertre, talus, éminence pouvant servir dans certains cas de terme, borne, limite. * terrauds pl. (Cruesa) nom donat als dos enfants d'un vilatge que son nascuts lo meteis jorn * test: clesc (d'un uòu) * testut: maça * teula: fr. tuile * tia-tia: fr. litorne (grive) * timplat m.: fr. giffle, claque * tirusa: automata per tirar d'argent * tombareu: fr. charrette ?? * tonar: tronar (tamben emplegat) * tonedre: troneire * tòni m. nesci, pèc * torilhon: taure pichon?? * torilhonar (/se) : la vaca montar una autra vaca?? * tornada (una) n. un fum de * torrin: sop d'alh, ceba o tomata, ben pebrada (que se portava als novèls maridats l'endeman de lor nuèit de nòça) * torrinar : faire son torrin, faire pauca causa * torton: crèspa de blat negre * tortre f. tortora. fr. tourterelle * tòstat m. : tòsta F., fr. toast * tot aura, totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment) * tot-parier, tot parier: egalament; fr. quand même * Tots-sents: Tots-sants * tram: sòl (d'un ostal) * tramalh: mena de filat * trança: fr. trance; angoissa * tranuja: fr. chiendent * trasconeitre: fr. reconnaître * tràser: traire * trasfojau: fôc de Sant Joab * trasluc, traslutz: plena luna; jorn nefast, accident; agitacion, eveniments malaürós * trassauta: fr. éclabousser ?, tressauter?, regisclar? * trau: biga (fr. poutre) * trauca-sac: fr. brome stérile * trauchar: traucar ?? * traulhar: s'espaterrar dins l'èrba ja nauta; fr. pietiner, fouler, écraser au pressoir * travelar V. Taravelar * traversós: fr. espiègle * treblant: susprenent? * treblar: trebolar * trefa, trefla (Cruesa e endacòm mai), truefla, tròfla, trofla, tofla: trufa; patata * tremuelh: tremol (arbre) * tren. en " de : fr. en train de * trenc, tr(i)an(c) m. fr. croc à fumier * trencha f., trenche m.?: fr. faux; houe, pioche courbe dont le fer est large et mince * trepar : fr. trépinier * trespassar: desobeïr, refusar d’entendre rason * trevar: barrutlar, fr. errer; fr. hanter * tribolar: trebolar, fremir * trifolet: fr. trèfle rampant * troçar/trossar (se) : se (tornar) botar los vestiments * tròia, treuia/trueuia, trueja : truèia (tanben emplegat) * troncar: trencar?? * truelh: pè de cabra (aisina). fr. pied-de-biche * trufa, tofla, tròfla, trofla, truefla: patata * trular: fr. errer; fenhantejar? * trule, trula f. ? (Cruesa): persona bèstia; fug-l'òbra, fenhant * trundiment: retentiment *trundir: fr. résonner * tuar: atudar * tucar: tocar, trucar * tudelar: brotar (una planta * tundir: enflar al punt d'aver la pèl tirada (e al fig. de vanitat p. e.); tondir * tunlar: tossir * turlaud, trulaud: idiòta * tustadís: fait de tustar * tutar v. fr. débusquer * uchar, unlar, udlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * udlar, ular, unlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * ueitantivol: qu'a ueitanta ans * uerge (Cruesa): òrdi * uistra: ustra * ujan [yˈz̪ɔm]: ongan * ulhauç: fr. éclair * um (varianta de ''òm'') o un(?) : òm, un òm * unflar lo fetge (far) : esfeunir, eissorlar quauqu'un d'aiciá a l'esmalir * unlament: udolament * unlar: V. Udlar * urosadament: aürosament * ustilh : ostilh, aisina * utlar: V. Udlar * vachas negras (Cruesa): nivols gròsses grises e pluevioses * vaisselar v. faire la vaissèla * valhent adj. : valent * vances, vancès: V. Avances * vaque! : vèni!, ven! (tanben emplegats), gasc. çai! * vargier: V. Vergier * varrau, verrau : verrat * varroelh: varrolh * vaslet [vàle] : varlet * verdera: fr. oseille * veren m. verin * verenós, -osa: verinós, -osa * vergier [vargié], verdier: òrt (tanben emplegat) * vernhau: vern * vesaquí : veiquí (tanben emplegat) * veschada: vesc(a), visc(ada) * vessa: f. pet, vent * vetz adv. : còp, vegada * veüda, vuda: vista * via: camin * vianelon: androna * viatge: còp (p. e. de beure) * viau, viauda, viaus, viausa: marrit, marrida * viena: fr. vielle * vimzela V. Vinzela * vinheta f. fr. oseille * vinhau: vinha gròssa? * vinhon m. ceba * vinzela: flinga (gauleta, bagueta, lata o branca pichona, de vime o d’un autre arbrisson) * viòrla: V. Nhòrla * virason: vertige * vironar: virar entorn * vironseu: fr. virevolte * 'visar V. Avisar. 'Visa la via! (per fòragitar qualqu'un)- Visar lo bornat: Faire la culhida de la mèl * visda, vusda: vista * vispolar: ?? * vistar: regardar * vita: vida * vitoira: vitualhas, fr. victuailles * vojadas (o botjadas?) (plòure ") : plòure a semaladas * vojar: vuejar * volada n. voleibòl * volha: oelha, aolha * vonvonar : zonzonar? * vorilh [vurí], voriu [vuriw/vwejriw, bwejriw/ bujriw] : fr. regain V. Borilh * v-òs : òs * vuda (>veüda>vesuda), vusda (>visda>vista) : vista * vuelher: voler * vulhença: volontat * v-uèi: uèi * zo, zò, zu: o (article neutre) == Vejatz tanben == [[lexic auvernhat]] s3bg7qk1fmdlywnvcjhm7n5e9ltp3xd 2499753 2499725 2026-05-05T20:28:46Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499753 wikitext text/x-wiki Lo [[Lemosin (dialècte)|lemosin]] ten en general lo vocabulari de l'[[occitan]] amb los eventuals cambiaments fonetics del [[nòrd-occitan]], mas a tanben de fòrmas lexicalas especificas ([[arcaïsme]]s e mots diferents de la rèsta de l'occitan) que plan sovent son comunas amb los dialèctes [[auvernhat]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten de tèrmes tanben emplegats endacòm mai, pasmens los avèm pas excluses per amor de donar una mòstra de vocabulari lemosin. Nos basèm sus lo diccionari Occitan/Francés d'[[Ives Lavalada]], ed. IEO Lemosin 2010, dont trobam extraches aquí [http://al.deliquet.free.fr/Occitan/Joan-Pau_VERDIER/Joan-Paul_VERDIER_01.htmlz] D'espleitar: https://espritdepays.com/bonus/glossaire-les-mots-du-perigord. NDR: tota esmenda, correccion o melhorament es benvengut, especialament quand ignorèm la definicion o l'existéncia d'un mot ("??") o que sèm pas segurs qu'existisca ("?"). Certans mots pòdon aver una consonanta iniciala [[epetentic]]a: ''g-uech'' [get], ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onta''... franc. : [[Francisme|francesisme]] a evitar Lo [[sufix]] [[aumentatiu]] -às, -assa ven -ard, -arda. * abalhat,-da part. pass. : maucorat,-da, deçaubut,-da * abaura: fr. (d') à présent * abausir, 'bausir [bu 'vi] : abausir, esbalausir * abeurat, abeurada: fr. détrempé(e) * abeuratge m., beuratge f.?? : beuratge * abilhar ('bilhar) v. assasonar (tanben vòl dire Vestir) * abinar: acoblar (sens general e sens sexual) * abocha (d'), d'abochas? : la gòrja duberta e lo còrs virat contra terra * abochar, abochonar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * abora (d') : d'ora, tòst * abòrd (d') : a l'instant, tot primièr, lèu; d'abòrd que: tantlèu que; puèi que (tanben emplegat) * abracar: fatigar grandament * abrial (sud del Perigòrd), abriu (nòrd [abri(w)/abre], abriau: abril) * abriar: acorcir, abracar, escodar * acaçar (acassar? varianta de (a)catar?) : cobrir * aca(p)tar, 'ca(p)tar (/s') : amagar, escondre; cobrir * acelar, açalar, acialar: abrigar de la pluèja * acelat, açalat, acialat (a l') : abric (a l'); d'amagat, d'escondon, d'agachon, d'assetons) * acepte: aisat, facile * achabason: terminacion * achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme: Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin captare) * acharrau V. Charrau * acimar: emplenar a ras * acimat, -ada: que sa cima es elevada * aclapir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) ; s'esfondrar, tombar tot d’un còp, s’afojar * aclatar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acocolar (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acoconar (/s'): emmitoufler * acossar : encoratjar * acotar: fr. appuyer, accoter, soutenir, étayer; atteindre * acotir, cotir: batre, maltractar, prene pels cabèls * acotit, -ida, cotit, -ida: mesclat, -ada * acranar (s') : se far crane, polit * acraponhir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * acropir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * adir: asirar, mauvoler a quauqu'un * adissença: asirança, òdi * aer: èr, aire (tanben emplegats) * aficar: pimpar?? * afinar: enganar * aflatar: careçar * afincar: ballar, careçar; aficar ?? * afincar (s') : s'aplicar * aflincar v. Aficar * afamgalir: afamar * afolar: avortar, far avortar; destruire * afolir: afolesir, far venir fòl * aforchar: enforcar; fr. être à califourchon * afortigar, afortir: afirmar, assegurar * ageir? : ?? * agresir fr. aigrir * agroar (s') (Prov. tanben) : acatar (s') (tanben emplegat) * agromar, agromelar, agromelir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agromelir (s’) : se redusir, se far tot pitit en s’escondre * agrumir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * agrupir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * aguir : asirar * aguissable: aissable, fr. détestable, insupportable * aguissença: asirança, òdi * aicí a (/tant) (d') : fins a * aicianta (d') : fins a * aigafòrt: aigafòrta (tanben emplegat) * airau: airial, fr. basse-cour * airier: abajonièr (vaccinum myrtillus) * aisat adj. aisit * aisinable : propri a rendre servici, a metre a l'aise * aisinar : aprestar, preparar, alestir * aitanben: (a)tanben; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanpauc: tanpauc ; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitanplan: tanplan; fr. aussi bien, c'est pourquoi * aitau: atal * aitot V. Eitot * ajauc: fr. ajonc * ajumbrir (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * alacada: fòrta plojada? * alaidonc, 'laidonc: donc, doncas. Alaidonc que: dau temps que, mentre que * alau: alai, ailà * albalutz V. Orbalutz * alha (Cruesa): alh * alopir: assalhir; maltractar; invectivar * aluchar : alumar (tanben emplegat) * alulhar: cridar fòrt per far portar la votz au lonh. Alulhar de jòia: udlar, cridar, udolar plan fòrt, per mostrar la jòia * amassar, 'massar: regropar ; atrapar, prendre (un còp) * amodelonar: fr. antasser * amorrar : abaissar la testa, faire mòrdre la pols * amortesir fr. adoucir * ancèis, ancès que : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * anchau m. : anchòia f. * anda: tanta, sògra, mairastra; abusivament: granda, mameta * anueit/anuèit, anuech/anuèch: auei, uei (tanben emplegats) * apà! (de Òc-pas?) : non vòli pas! * apautar: fr. renverser * apetís fr. ciboulette * aplèch [aplej] : fr. soc (de charrue) * apoiar: fr. appuyer * aponhar: garder, aver mestièr de quicòm; fr. répugner à faire quelque chose, tarder * aprueismar ('prueismar, [prajmà], [(o)preimà], [apresmà], [aprowmà]): apropchar * aquilhs (plural de 'aquel', ancian cas subjècte) * ara. D'ara ençai: d'ara enans, d'ara en avant. V. Aura * arair: araire * arban (faire un ") : s'entrajudar * arçà! : interj. per incitar a faire quicòm (de òr + ça) * arcar: passar per dessús de * arçau : arç (planta). Fiau d'arçau: fil de fèrre barbelat * archa: maid * archelar: escalar. fr. escalader * areclana: arcolan * argiu m. : argila * ariclana: V. Areclana * aromaire: murtrièr? * aromir: tuar * arondesir fr. arrondir * apietosir: fr. apitoyer * arpiar: arpejar * arreir: arrèire * arrier: tanben, egalament * arser: ièr al ser * asperja f. espargue * assedrat: assedat * artichau, artrujau m. cachofle * assumir (s') : s'assopir * assuausar: apasimar, adocir, calmar * assús, a sus: sus, sobre * atrapar de (d') : se botar de, començar de * atrevador: endrech qu'atira; rendètz-vos * au: o (pronom neutre) * aubalutz V. Orbalutz * aubrisson: arbust * auçada: nautada * aucha, òucha: pradèl o camp claus situat prèp de la maison, sovent près de la cort dels pòrcs, ont se los laissava * auchard: aucat, mascle de l’aucha * auguer, auger?? : aver * aul: el. V. Eu * aulana: avelana. fr. noisette * aumalha f. bestial gròs, bèstias amb banas que fan de la charn roja per la nuridura * aura adv. ara. Tot aura/Totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment). D'aura enlai: d'ara endavant * aures: quicòm mai, autra causa * ausanier (comunas del sud del país de [[Garait]], region de [[Sent Vauric]]): bois [bwej] entrò una linha que jonh [[Ansesme]], [[Jòlhac]] e [[Ladapeira]], e [bwi] dejós d'aquesta delimitacion) * ausar: gausar * ausela: ironda; femela d'auseu * auseu: aucèl * auvelha, ovelha n. oelha, aolha * auvernhata: fr. litorne (grive) * avacar: reüssir, capitar * avalir (s') : esfondrar (s') * avances, avanceis : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * avant que de + v. inf. : abans de * avantier (l') : i a quauques jorns, i a quauque temps * avena: civada * aver: prend lo sens d'atrapar, raubar, n'acabar amb quicòm o quauquarren, tuar * avesar: rendre domde, adometjar; familiarizar * avesat (d') : de costuma, d'abitud * avisar: regardar * ba(m)bòia, babula, babuia: nesci; estatua; petòta * babinhon mf. menton * babòi : original (persona estranha) * babusar: repapiar * bacada n. past, pasta, pastèla (pels animals). fr. patée pour les cochons * bacar: donar la bacada * bada-graula:?? * badar v. cridar * badada: grand crit * bafada: repais d’importáncia en quantitat * bajar: pensar * balada : frairiá, vòta * balaia: escoba (tradicionala de bàlec o autra planta) * balajar (Corresa) : escobar * balanç: vam, eslanç * balharc: òrdi * balharja: òrdi de primavera * balinjas n. f. plur.: fr. couches ou langes * banchieron: banc pichon * banlesar (se) : barrutlar, fr. errer * banturla, banturle?? m. persona non seriosa (non pejoratiu) * banturlar (se) : fr. errer; musar, perdre son temps a far quicòm? * barbetar v. : còire * barbòta: mena de sèrp non verenosa * baraquen: fr. voyou * barbelòta: jonquilha * bargassar: charrar * bargasson: que japa sens rason, que crida, que fa de bruch * barginhar: esitar. Sens barginhar: sens esitacion, de manièra fèrma * barja (Cruesa): partida de la granja situada au-dessús de l’estable on s'estojava lo fen e la palha * barracat, - ada adj: barriolat, -ada * barradís n. tèrra clausa près de la maison. * barradissa: claus * barrancon: barrèu d’escala o de cadièra, per ext. baston * barrial, barriu: barril * barrutlar: fr. errer * bascha: fr. bâche la toile * b-assetz: assatz; cèrts, certans (qualques) * bàssia: aiguièra. fr. évier * b-assuelh: asuèlh, fr. seuil (de la porte) * batalhar, batalar?: charrar * baterias: batasons (tanben emplegat) * bateusa: fr. moissonneuses-batteuse * bauda: asnessa, borrica, Saura * 'bausir [bu 'vi], abausir: abausir, esbalausir * baussuelh : asuèlh, fr. seuil (de la porte) * beca f. vèspa * beça, beçal, beçau, beçol, betol, betolaud, beç * becar: fr. picorer * becicar: far la sesta * belier: febrièr * belhier: febrièr * belinament : fr. foisonnement, grouillement * belujar (/se) : (se) bolegar * benaise: satisfait, content * beneisir: benesir (emplegat tanben) * bentot: tanben * berche: fr. édenté * bergossa: vièlha oelha coriaç sense valor mercanta * besenga/besinga: pauta * besilh, besilha: causa de pas cap d'importància, pas res * besilhar, bosilhar, far de las besilhas: bosigar, trencar, deteriorar, desgalhar, far de mala òbra * bessicar (bercicar? breçicar?, de Brèç?) : somnolar * bestiaria: bestiesa * besunha, besonha: causa; obratge, afars (personals), bagatge... (tot çò qu'aparten a qualqu'un) * b'etot, ben 'tot: benlèu * beu (de " de) : a còp de, a fòrça de * beu (de ~ que) : a mesura que, a proporcion que * beuna?, beune? : ?? * beuradenc : bevible, potable, que se pòt beure * bevetar: beure lentament * biau biau ! : japada mai aguda dels jounes chens * bibar: ? * bicanard: païsan pej. * bicas f. pl. labras * bicar: baisar, potonar * bicon: poton * bieta: bleta * bi(n)gois (de ") : fr. de guingois * bigòrra m. bigarraud/bigarròt, bigarroei/bigarroelh: blat d'Espanha, milhòc * bigòs/bigoelh (bigwé) m. fr. hoyau * bisard??, bisarde?, bisarda: bisarre, bijarre * bilha: tronc d'un aubre * binhet: bonheta * biòla: bèç??, betol?? * biòla (d'un forn) : fr. charbons ardents * bladar fr. emblaver; fig. joncher?? * bladasons : fr. semailles (du blé) * bladin: blat negre (tanben emplegat) * blagassar: charrar * blanc fr. chevesne, meunier (peis) * blanch, -a: blanc, -a * blancha pura: aiga de vida * blanchinhard, a: fr. banchâtre * blandar: ?? (lo fuec) * blesta f.: fr. écheveau * bocanar: fa de bruch * bochas f. pl. labras * boda: fanga * bodra, broda (de 'brauda'?) : fr. crotte, boue battue; ordure * bodrós: fug-l'òbra * boes!: bah! * boifar: v. Boissar * boija, boïja [bwejjo] [buijJo] (Cruesa e endacòm mai): V. buïja * bòina?, boina [bwejno] : bòrna * boinar: bornar * boïolar: faire de bofiòlas, fr. se boursoufler * boirador [bwejra'dur] fr. instrument pour enlever la deuxième peau des châtaignes dans l'opération qui consiste à blanchir les châtaignes, instrument que l'on appelle aussi en Creuse "las tanalhas" * boirar [bwej'ra]: mesclar, braçar, pelar las castanhas amb un boirador (aisina per las emblanquir) * boiricin: panièr * boiriu: redalh, fr. regain * bois m. pl.: encastre (d'una fenèstra) * boissar : escobar * boisson blanc : espinalba, aubespina, jargas blanc, jargue, fr. aubépine * bòja, bòtja (?) : saca * bojal(h?) : fr. trou. bogalh? * bojalar: traucar * bolar: s'enfonzar los pès dins l'aiga e n'aver la cauçadura mòla * bolega: fanga liquida * bolin: panet redond * bolit, bolhit, bulit, bulhit: olada (plat) * boljar, bolejar: bolegar (tanben emplegat) * bomba (a tota ~) : en córrer plan regde, plan viste * bombar: fr. bondir, rebondir * bòn(n?)a: fr. marécage * bondir: fr. gronder (bruch) * bonhar: far trempar, macerar (varianta de Banhar qu'a aquesit un sens particular) * bonhat,-da : se ditz d’una frucha tròp madura, tanben de quauquaren qu’a demorat dau temps a trempar dins un liquid * bonicon: ?? * bordairatge, bordieratge: bòria, ermitage, fr. closerie, petite métairie * bordassar (metatèsi d'Adob(r)assar) [burdasà/durdasà] : repetaçar, fr. rapetasser V. 'do(b...)rassar * bordier: bordièr; p. ext. logatièr * boreta: bar(r)iòta, carriòl(a) * borifa: fr. rombe (instrument de musica) * borilh: borlhon, tapon (coma la nèu) ; tot pitit grun de pouvera * bornat m., bornhon : buc (demorança de las abelhas, autrescòps facha amb la cavorna de chastenh, aura dins de caissas de fusta) * bornha: panièr grand, naut e pregond, de palha tressada per tal de conservar la frucha * bornhon V. Bornat * borramesclar: mesclar totalament? * borrar: tustar (tanben emplegat) * borrassons: fr. langes, couches * borricha (grafia?): bòssa, bossa (engenh de pesca) * borricon: fr. bourriquet * borrilh : polvera, bordilha. fr. balayures, poubelle * borrinar : barrutlar, fr. errer * borriqueta: saussa o sopa d'orselha * bòsc beneit: bois * bosar (se) : se laissar tombar coma una bosa * boschalh : tap (de trafec rotièr) * bòta: bota (fr. outre) * botarèl, botareu: campanhòu * botifla: veissiga * bòtja (?), bòja : saca * botjar: vojar fr. verser. Plòure coma qui la bòtja/vòja: plòure a semaladas * 'bracar V. Abracar * braçar: remenar * braçat (de '') : à bras-le-corps * bradar: gelar * bradassa: charraira, fr. barbouilleuse * bradassar (brandassar) v. secodre; parlar a tort e a travèrs * bradasson, bredasson: persona maladreita o brusca * bradau adj. (tombar '') : fr. lourdement * braga: fr. culotte * bran: bordilha * brancantar : barrutlar, fr. errer * branchiera : ?? * brand o bram?: "sonar a brand": fr. sonner à toute volée * brandinar: barrutlar, fr. errer * brau: fr. lisière de terre qui sépare un champ d'un autre * braulhós: brumós * bravament adj. : doçament; regde; rudament * brave, brava : bèl, bèla * brèça [barça] : brèç * brechar: cobrir * brechalh (Cruesa): tapadoira * bredilha: charraira * brejadís: discussions, charradissa; baralha, disputa * brejauda: sopa caracteristica del Lemosin facha de cauls e de lard (de 'brejar') * brejon: codena del lard * brenada: manjalha de bren amb aiga per péisser los pòrcs * breta, bretona: vaca de lach * bretonar: faire de grumèls * briar (de 'breviar') : acortar * bric de (pas '') : pas ges de; pas cap de, cap bri de * brija (pas '') : pas brica * brijon, brigon: miga, morcèl * brima: molsa; bruine, crachin (que dona l'oidiom o lo mildiu als vergièrs) * brimar: fr. bruiner; èsser atacadas las trufas pel mildiu * bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar * bringar: dançar, saltar, folastrar * bròcha: branca secondària d'un aubre * brochilhon: branquilhoneta * brochon: fr. brindille * brocon (far au "): ?? (es un jòc) * broda: fanga * brodir (brondir), brudir: far de brug, bronzir, bondinar, resclantir * brodischa: branquilhon;fr. broussaille * brostachabrit: fr. chèvrefeuille * brosinar: brosinhar, brusinhar. fr. bruiner d'une pluie fine et persistante * bruau (variant de bruelh?): talús * bruchadís: bruch continu??, brejadís ?? * brucir: mòrdre, atacar a pitits còps de dents, pinçar, piunar * brudir: brusir, brugir, brogir, brunhir, brúnher. V. Brundir * bruja: bruguièra * brujaud: fr. ajonc * brumerlós: brumós * brun (faire ") : faire negre/fosc. montar brun: s'escuresir lo cèl * brundir (lat. grundire) : bronzir, bronzinar * bruset? bruselh?: iò-iò fabricat pels mainatges * budalha: budèls de pòrc * bufec: fr. vide (de fruit à coque: cacau, avelana...) * buïja, buija, boïja, boija, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga. fr. terre en friche, pâtis, jachère * buja, bruja: gèrla, jarra (cruche à huile en terre cuite vernissée, non à long col, mais à anses) * bujandariá: fr. buanderie * bunhet m. : aurelheta (pastisson) * bura: de color fosc * burgaud, bergauda (Cruesa), burgon n. : fosseron * burrau (Cruesa): fr. babeurre * butir: butar * cabonhat adj. : fr. encaissé fig.?? * cacau, cacalh (de 'cascalh' ?), calau, cacòu: notz * cacunha: automobil vièlh * caga-menut: avar * çaiquedelai, çai que delai: ça que la, çaquelà * caireforcha: caireforc * cairiá (cairia, càiria) : canton (coin de l'âtre). C(h)erchar per las cairiás : c(h)erchar, furonar pertot sens succés; caire, ròdol/ròde, parçan, comarca * calau: notz. fr. noix V. Cacau * caleta: fr. cosse * calhada, calhadon, calhat (Cruesa): formatge blanc * calhar: fr. tasser (la terre) * calòta: sièta crosa * camjar: cambiar * campar (/se): quilhar, dreçar * canaçon : fr. caleçon * canal [conar] * cancanar, cancanilhar: charrar * cancaridier: fr. frêne * canòla (Dordonha) V. Coada * cap (pas '') Bas. Lem. : ges * capforcha: caire * capit: poirit (fusta) * 'captar (/se) V. Aca(p)tar * caquetar: charrar * carcalin: pan gròs en corona * carcilhar (se) fr. s’émietter? * cardalhan??, cardalhau: tòpi, topinambor * carolha (Cruesa): pèl d'espic de blat d'Índia * carreu: fr. chariot * cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl * cascavelar: avançar fasent cascavels * cassa, casson: bocin de tèrra, ben massiu, fr. motte de terre. Durmir coma un casson : durmir coma una còça (dormir pregondament). Un casson de pan: un bocin de pan * cassar: copar * 'catar (/se) V. Aca(p)tar * catissar(s'): acatar (s') (tanben emplegat) * catura : tòrt, despit o damnatge causat a qualqu'un * cauçar: fr. butter (la terre) * cauças: socas (d’arbre) * caumassa: calmàs (calor estofanta) * cauquilhard: pelegrin * caura f. : avelanièr * cavalhier: gendarme * cencena: nœud de l'écheveau; remue-ménage?? * cendrilha: fr. mésange * censat: gaireben * 'cepte V. Acepte * cerèisa/cirèisa [sirèijo], cerièisa [serièijo] : cerièra * cerv: cèrvi * ‘chabason: terminacion * chabeç: fr. fâne * chablata, chabla: clujada (fr. toit de chaume) * chabreta: siulet o cornet d'escorça de castanhièr fabricat pels goiats * chabreu, chabròla, charbòu?, chabròt? : barreja de bolhon e de vin. "far chabreu" ajostar de vin al bolhon * chabreulh/chabridon: cabridon * chabròl, chabròu, chabròt? : cabiròl? , fr. chevreuil?; cabridon? * chabruelh: cabiròl, fr. chevreuil * chadan: tèrra (de 'chada an') * chadieira: cadièra * chafre : surnom, escais(-nom) * chafrolhar: fr. froisser * chaine, chasne, casse, jarric, rover, rove * chaitiu, -iva: coquin; marrit (maloneste e mauplasent) : persona malaürosa, magra e de pauc de santat, pas en fòrma * chalelh [chonej] [tchalej] : calelh (tanben emplegat) * chambija: rastèl * chambon: jambon * chamnhar, chamjar v. cambiar * chaminaire: vagabond, sens-ostau * chaminar: caminer; vagabondar * chanabon: cambe??, carbe?? * chanòla: ansa * chantilhar v. fr. chantonner * chanturlar: fr. ânonner * chapalon (Cruesa): V. pelharaud * chapdau: ensemble daus bens, la propietat (terras e bèstias) * chapiau: fr. pignon (d'un ostal) * chapmarteu: caboçòla, capgròs, tèsta d’ase * chaputadís: dispute * charavelí(s): carivari, charvarin, fr. charivari, vacarme, tapage qu'on fait aux nouveaux mariés * charbonièra, cendrilha, senzilha, gamada, coa de panlon: chincharra, sarralhier blau, tèsta blava (blua), pimparrin, lardeireta (tots en Provença maritima), lardier Prov.; fr. mésange charbonnière * charjant: pesant, pesuc * charmable, eissarmable ? : fr. charmant * charmenar: tormentar, tracassar * charpinhadís : disputa * charrairon: caminòl charratièr * charrau f. : intrada d'un camp sens barrallha, facha d’entrelaç de branchas, mai granda que la cleda; barralha "à claire voie" * charrièra, carriera: camin o espaci libre près dels ostals ont passan o estacionan las carretas entre las bòrdas; per ext. cort de la bòria (de. basse cour) * chas adv. en çò de; chas ieu/me…: los membres de ma familha, l'ostalada " chaser: caire, tombar * chasne: casse * chassida: fr. chassie * chastiar: castigar * chat-martre: martra * chat-pitoir, chat-pitoi(s), chat-pitòer?, chat-pitair, chat-pitais? [pituej/pitòj] : catpudre, (gat-)pudís * chat-pudent, chat-punais V. Chat-pitoir * chatinglar v. fr. chatouiller * chauça: cauceta * chauchabutida: ?? * chauchar: fr. appuyer * chaucida: caucida, mena de cardon salvatge * chaufaliech [-et] : fr. bassinoire * chaul d'asne (Cruesa): mena de cardon salvatge * chaulhadura: solhadura, brutícia * chaulhar: solhar, enlordir, embrutar; trempar * chaumassa : calor umidosa de l'estiu * chaumenir fr. moisir * chaumenit, -ida: fr. moisi, -e * chaunhar: fr. grignoter, croquer * chaupir : atrapar, agantar * chaupre m., charpre m. calpre (arbre) * chavana: tempesta * chavau: caval * chavau dau diable: fr. bousier, lucane ou cerf-volant, faucheux; mante religieuse * chavaujar: cavalgar * cheita: fr. chute?? * cheminada: cheminèia, chaminèia, cheminièra * chen: can, chin, gos * cherbe f., chibre m. (Cruesa) : carbe, cambe * chialar (Cruesa): cridar en ploramicant * chonhar (Cruesa): V. Fonhar * chòrta (Cruesa): veitura, automobil * chucant: fr. boudeur * chucar: chocar * 'cianta: V. Aicianta * cierge: ciri *cima (a la <nowiki>''</nowiki> de) : au bot/cap de * cinglan (singlan?): colòbre vèrd e auriòl * cir(i)èja: ceriesa. V. Cerèisa * cirie(i)r m. ceresièr * cirèisa, cirieisa: cerièra V. Cerèisa * citron: sòrta de cogorda de color rossèla * clabòt (ueu '') : uòu covat e non espelit, que siá estat fecondat o pas, o que l’embrion soiá mòrt * clachar (se) : s'amagar, s'escondre * cladassa: fr. litorne (grive) * clampar, clampanciar: charrar * clampinar: ? * clapar: per dire de borrar vivament emb las mans o ben emb una lata, o amb quauquaren de plat, de plange * clapeta: fr. pipelette * clapeta (far "): charrar * clapetar: fr. claquer (de las dents) * clardat: clartat * clauvar: clavar * cledier: fr. séchoir * cledon: fr. portillon * clessa: fr. clisse * clocauda : fr couvée, troupe de poussins, engeance, famille * clucas : fr. lunettes * clucaron m. grapaud que pòrta los uòus de la fema "a pelharaud" * cluseu: fr. fente? * coa de patla [panlo]: ajaça, agaça * coada, coda (Cruesa): sòrta de lòssa de fusta o metalh amb un long tudèl traucat que se pausava sus la selha per beire o versar l'aiga. ("godet à queue qui sert à puiser de l'eau dans un seau"), cassotte * coar: fr. couver * coatar (se) : metre sa coberta *còbla f. : fr. couplet * coble (un ~ de) fig. : parelh (un ~ de) * coca: patata * còça: soca. V. Còssa * coçar: cercar, espepissar * cocorda f. cogorla * codar: pàisser las vacas dins lo coderc * coeijar (/se) V. Coijar (/se) * coenh : canton * cogasson: se ditz per lo còu darreir la testa, lo copet * cogoiç, cogòu/cagüelh-cagoelh [kagwey] m. cogòt * cogolha, cagolha f. cagaròl * coguol m. fr. cocu; coguola: fr. primevère * coia, coja: fr. courge, citrouille; gorda faita amb una coloquinta * coijar (/se) : (/se) colcar * colar: descendre? o prendre una carrièra * còl(d)re, còure (còrre) : coudrier (notat 'coorre' en un lexic) * colenar (se) : fr. se glisser * colidor: corredor, fr. couloir * colier: colar. fr. collier * coma adv. amb (exprimís l’acompanhament quand òm parla daus umans e sovent de las bèstias de la bòria) * coma: com. (/Com) vai 'cò? : com va? * començada : començament, començança * conchon: fr. bassin? * concir (lat. concidere) : fr. abattre, accabler (la calor) * condencionar (se) fr. se coaguler * coneitre: conéisser * conelha (conuelha) : conolha * conestre: conéisser * congièra: congèsta * conhar: enfonzar, folrar; fig fr. glisser dans * conòrt: auguri, presagi, opinion, esgard * conortar (se) : regaudir, consolar, donar de coratge * conselh (se balhar) : se donar de còr, de determinacion * contrariós: fr. contrariant * convidós: convidaire * còpa : copa (de bòsc) * còp-sec d’abòrd : fr. tout de suite, sur le champ * copilhar: copar en morcelets * copinhar: tustar? * coquerla: cocut feme * corbe, corba adj. : corb, corba * corcha: sièja (fr. vandoise) * coret: corada, coradilha * còrnabudeu(s?) : fr. culbute * cornelha: graula * corniòla : còl, traquea artèria, esofag * còrsonela, còrsenela fr. scorsonère * cortissons: pantalons corts * cosinacuol: renouée (lit. "démangecul" planta) * còssa: soca * cossier, cossei (Naut Lemosin): preocupacion (gascon 'cossidèr') * cotilhons pl. : gonèla * coturas f. pl. : terras cultivadas de blat, de segle, de blat negre * cramilhera fr. crémaillère * crànher : crénher, crénger (tanben emplegats) * craunhar: fr. grignoter, croquer * crema f. crenta * crochar, 'crochar: acrocar * crochet: fr. pissenlit * cronhar: fr. grignoter, croquer * cròs: trauc; fr. tane (de renard etc). Cròs dau cul: anus * crostar: enlordir * crubir, crubrir?? (p.p crubert) : cobrir * crum: fr. brume * crumor (en ") : fr. obscurci par la brume * crussir : manjar?, devorar? * cubertilh: tap d'ola * cubrir: cobrir * cueire v. còure * cuenh: canton, fr. coin (d'un luòc) * cujar + v. inf. : arribar a, reüssir a * cul sus testa: fr. sens dessus dessous * cuol [kju], cuòl ([tior] a Tula) : cul (tanben emplegat) * cussòla: gròs pan de segla * dadet? (Cruesa): nom afectiu donat als mainatges (de 'daret' aret?) * daiciá, daiciant (d'aicí a/en, ent (= ont) : d'aquí a; dinc a, fins fig. (tanben: d'aicí a) * daivoar: desautorizar, renegar, condamnar * dalh: fr. faux * darreir (nontronés e endacòm mai) : darrier * dau: del (tanben emplegat) * dausuns: qualques, certans. 'dausuns còps' : certanas vetz * decha: ferida * degolinar: caire gota a gota * degolinari (far ") : fr. enlever furtivement (en jòcs d'enfants) * degrad, degrat: grad, gra * degreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * degut: deute (tanben emplegat) * deibrir, dreibir: dubrir * deimai: fatigat, geinat, excedit * delesei? delaiçai? De lai ençai? [delesej] : d'ara en avant * deleser: fug-l'òbra, hippy * demia, demiá f, demieg m: mièg, mièja * dempès: V. pès (d'en ") * denada: viure(s); argent; tropèl? * denaut: en naut * desbilhar, des’bilhar (se) : desabilhar * de(s)bolar: s'enfugir * desavenhe: desagradable, desplasent * desboijar: esbosigar * desboirar: desmesclar V. Boirar * desbojar, desbotjar, desvojar? : desbanar, travolhar; recontar, decorar, cardinejar * desbolegar: desbrolhar?? * desborrinar : esborrifar? * desbraulhar: grafia per Desbrolhar?? * desbrundelar: desrotlar (un fial) * deschassidar: levar la chassida (crostas dels nòunats al bòrd de las paupièras e cilhas); dobrir los uèlhs al monde; batejar. * descranilhar: descrocar, desgafar * descrubir: descobrir * desdire: fr. fausser (au sens materiel) * desei (deseir?), deser : desir; fr. désir * desennastar: levar l'asta * desfarda: fr. débris, rebuts * desgaunhar: fr. faire des grimaces; rechigner; fr. vomir ? * desgaunhat, -ada: renfrogné, ronchon * desgoletar: fr. se dérober, disparaître * desgorçar: netejar una broa * desgreu: mal grat, despiech, pena, estat de sofrença morala * de(s)guelha: fr. boucan, bombance, ribote * desjaivar, desgeivar? : far sortir del lièch *deslenat: fatigat * deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e) * desnant: d'aicí/d'ara en avant * desnogalhar: dobrir un *nogalh o notz * despetesir: fr. décrasser * despiech (far) : contranhar, desrenjar, saubre mau * despuei [dejpej] [despë], dempuei, : depuis * desraijar: desrasigar, desraiçar * desrei: malaür, desastre, troble, desrota * desrejar: chambiar de direccion, desviar * dessierv: dessert * dessós, dessot?, dessots?, dessotz?: dessota, dejós * destombar: càser (de sa nautor); fig. desconcertar * destrenh: fr. ménage (faire le ") * desvarachar: desbosigar, artigar, desglevar, de(s?)gorsar, fornelar * desversar: fr. renverser * desviardar: fr. décamper * desvirar : ?? * desvirolar: escorjar * desvoar: renegar (qualqu'un) * det. grand det: det gròs?. mermilhon : det pichon. guinhaire: indèx * deu: del (arrondiment de [[Sent Irieis]) * déver: deure (tanben emplegat) * diaures!, diatres! : diantre! * diesena: desena * diesenat: desenat * dietz: dètz * dieumenc [diòmen], dieumenche [diòmenche], dieumergue [diomerge], dieumenge [dioumejne] : dimenge (dimenge o diumenc semblan las formas majoritàrias) * dijuòus: dijòus * dimenir : demenir, diminuar (tanben emplegat) * dinc a: fins a * dindaud: dindon, dinde (Corresa) * dindrinar: tindar  * dispareitre, disparestre : disparéisser * dissa(n)des n. (de */'die 'sambati/) : dissabte (de */'die 'sabat-i/ tanben emplegat [disadde]) * 'do(b...)rassar, 'dobrassar? (>adobassar) v. : petaçar. fr. raccomoder (un tissu) * doas-tres: qualques * doçarèl: fat, doçastre * doler v. : dòler * domaisela: fr. cerf-volant * domdar v. : domesticar * domde : docil * dondar v. Domdar * dòstar: dostar, retirar * dòuça: fr. gousse; mongeta, fr. haricot vert * dòure, doler v. : dòler * dreibida, deiberta, duberta, druberta: pp. dobèrta * d'òrs en avant: d'ara en davant * drapel: fr. lange * drollichon: drollet * drubir, drobiir, dreibir, dubrir, druebir, deibrir, ubrir : dobrir * drucar: ?? * dueinan, d'uei un an, endueinan, en d'uei un an: l'an que ven * dumpuèi: dempuèi * durbir: dobrir * durmença: dormança, fr. somnolence * egulhada: fr. aiguillon à boeufs * eidredon: edredon * eigar, aigar, eissegar, asengar v. metre en òrdre, agençar, adobar; ajustar, separar; adesar * eimatin: aqueste matin * einoiar: sofrir; fr. ennuyer (embêter) * einueg: problèma, pena * einuech adv. uèi * einuei, ennuei (esnuei) : sofrença. V. einueg * eiperar, esperar [eipéra] fr. attendre * eirisseu f. jolverd * eisanhe: avar * eisilar: fr. glisser * eisir: aisir??; eissir?? * eissabanit : ?? * eissabencar: eissabrancar, eissabancar?, desbrancar, (e)scabeçar * eissaragar (grafia de verificar): esparpalhar lo fen. V. Eissigar * eissarquiar: esfondrar, desplaçar la tèrra * eissaurar: V. Eissurir * eissaurelhar : assordir * eissebrar: estrifar, entalhar * eissegar : segar, meissonar; fig. destruire * eisserbant: deserbant * eisserbar: sarclar, arrancar las marridas èrbas * eisserbatge: deserbatge * eissicolhar (s') : cridar * eissigar (varianta d'eissegar/eissagar: partejar en parts egalas entre personas) (/s') : esparpalhar * eissiular: siblar, siular * eissolent: insolent * eissorlar: eissordar (dins lo sens d'enervar) * eissublar, eissuflar, eissicliar (sicliar) : siblar, siular (lat. exsibilare) * eissubir : fr. se volatiliser?? * eissufle, estufle, eschurlet, eschuflòl, eschurlòl: siblet, siulet (lemosin classic) * eissurir v. fr. premsar, serrar, tòrcer, faire secar, fr. essorer, épreindre; agotar, fr. tarir; fig. agitar, quichar lo chuc * eitot: tanben * embaisse: biais, afar * embarbolicar: embrolhar?; embarbostir? * embonilh: fr. nombril * embrucida, embrussida: morduda, nhacada; fr. pincée * emper adv. pasmens, totun, pr'aquò (cf. catalan 'emperò') * emplei: emplec * empleiar, empluiar franc. : emplegar * emplenat, empluiat franc. : emplegat * emplir: emplenar * empluiar, empleiar franc. : emplegar * empluiat, emplenat franc. : emplegat * en per avant: aperabans * enançar: avançar, progressar * enautar (/s') : enauçar * enchaiença, enchaison: escasença, pretèxte * enclunhe: enclutge. fr. enclume * encranilhar: encrancar * endalh: andain. Fenar los endalhs: faner les andains * endechar: endecar, mabolhar, abasir, abismar * endechat, -ada: andicapat ; privat d'un o plusors dets de la man * endonc: puèi que; alara, alavètz (en aquel moment) * endueinan [ɛndej'nɔm]: l'an venent * endunle, endutle: budeu emplit de charn de pòrc aprestada. Se conserva emb lo salat (charn de pòrc salada) e que se minja bulhit. fig. V. Entrule * endurar: sofrir * enfetós: pudent * enfeurit,-da: enfebrit (que suefra de las feures) * enfonilh: fr. entonnoir * engalunchar (s'): s'installar o èsser pres dins las brancas d'un aubre * engarçar: trompar meschantament * engaulhar (/s') : se crotter de boue * enginjaire: fr. inventeur * engolar: engolir; fr. gober * engraunhar: engraufinhar, grafinhar * engrunar: fr. écosser, égrainer * engueitar: gaitar, espiar * engingar: engimbrar * engravissa: escaravissa, fr. écrevisse * engulhar: conhar lo fiau dins l’agulha; conhar lo còrs dedins un vestit per s’abilhar * eniurar: fr. enivrer * enjagat,-ada : posicionat d’un meschant biais * enjucar (s') : s'enjocar, se plaçar a la cima de quauquaren d'aut (aubre, eschala, teulada, etc.) * enmatin (l' ~) : matin (lo ~) * enniblat: ennivolat * enniurar: fr. enivrer * enquera, engueras/engueras (d') adv. encara * enquilhar: cargar (un vestit) * enrotar: començar, metre en rota * ensauvar (s'): se sauvar * enser (l'): lo ser * ensorcelar, ensorcierar, ensorcilhar: enfachinar, enfadar (tanben emplegats) * ensubrevut, -uda: que pòrta lo marrit uèlh o sus lo qual l'an getat, embreissat, emmascat, enfada, enfachinat, enfachilhat * entainar: tardar; languir * entau: aital (del latin 'in tale (modo')'); (ai)tant * entanhar: enfangar, enfangassar?, embodigar??/embodijar??. fr. embourber * ente : ont * entòrcha : fr. torche * entraupa: entrava; trapèla, tracanard * entraupar (s') : fr. s'entraver, trébucher * entreprener: entreprendre, entreprene, entrepréner * entrebreschar: ?? * entrule m. òme pauc actiu, mal desgordit * entrusca (tant) que: fins (a tant) que * envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar * enviá: enveja * enviblar: trompar; jugar de meschants torns, ensorcelar * envirolar: entornejar * esbabinhar (s') : finfonhar, ranguilhejar, biscar, ragassar, petonar, fr. grommeler, rouspéter (en faisant des grimaces) * esbadaurelar (s’) : cridar a plen gorjareu, plan fòrt, en alulhar * esbalausir [ejbalu 'vi], esblausir [ejblu' zi] : esbalausir * esbatoelh, esbatoeri(s...): fr. ébat; amusement; joguet * esbaubit: plan estonat * esbelar: se far bèl, lo temps * esblanchurir: blanquejar * esblausir [ejblu' zi], esbalausir [ejbalu 'vi] : esbalausir * esbolhar, desbolhar: traire lo budelam, dobrir las tripas; demolir, destruire, abatre * esborlhar: fr. aveugler * esborissar: esborrifar * esbraceiar: esbracejar * esbramelada: fr. bêlement * esbramelar (s') : fr. s'égosiller * esbresinaer, esbrijonar, esbrisonar: fr. émietter? * esbrodichar, esbrodichonar (minoratiu?) : podar un aubre, fr. épointer * escadassar: cridar per paur (per dire los crits de las jalinas) * escaletar: fr. casser, enlever la coquille, écailler * escanar: fr. éreinter * escarabissa: fr. écrevisse * escassonar: émotter * escassonat, -ada: dividit, trencat * escebrament [eysebrà]: estrifament * escebrar [eysebrà, esibrà], escicar, escirpar: destrifar, partir, escarpir * eschala dau Bon Diu, o dau diable: arquet de sant Martin * eschaletar: escalar. fr. escalader * eschamjar, eschamnar: escambiar * eschamge, eschamnhe: escambi * eschantir: atudar; aucir * eschardilha: fr. écharde * escharnir (s') : grimacejar ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * escharonhar: escorjar, levar la charn de mala manièra, en eissebrar * eschauradís : escaufament * eschaurar: escaufar * eschauton: fr. écheveau * eschavel: fr. rouet * eschilla [eschinla] : esquilla * eschillon [eschinlon]: esquilon, fr. grelot * eschivar v. estalviar, economizar; evitar * escicar (essecar??) : talhar? * esclapir (s') : s’esfondrar, tombar tot d’un còp * esclargir: esclarir, fr. rincer * esclarsiera, esclarciera?, esclarsida: fr. clairière?; esplendor?; esclat de lum. loc. A l'esclarsiera/esclarsida: fr. à la pointe du jour * escorcir: escorçar * escorsiera: corsièra * escrasar: esclafar * escraunar (s') : cridar (coma una graula) * escrupir: escupir * escujar (s') : s'escondre * escunlar, escutlar, escudlar: versar, vojar, mesurar; plaçar, despensar; fr. embarrasser, rendre penaud, interdit. * escura: bòria, bòrda, granja * escuròu: esquiròl * esfarbir, esferbir: desbarbolhar * esfeunir: mettre en colère, exciter, irriter * esfeunit,-da adj. : dins un estat de colera * esfodir, esfòudir, esfaudir?? : espantar? * esfoudir: affoler * esfredir: mettre en colère, exciter, irriter * esfredit,-da adj. : susprés, paurós * esgirdar: asperger éclabousser * esgleisa: glèisa (tanben emplegat) * esgorçar: agotar; desboijar (desbosigar) * esgrinjòla: V. grinjòla * esjarrar: esgarrar. fr. écuisser, fendre en déchirant * esjarrilhar, ajalhar, esjalinar (per terra): (s'): acatar (s') (tanben emplegat) * esjavinhar(s') V. Esbabinhar (s') * eslampar, eslampiar [eslampià/eslapià], (es)ropiar, eslifrar, colenar v. lisar, fr. glisser; déraper?? * eslampiada: fr. laisser-aller, emportement hors de soi, licence; lampada, fr. lampée (prendre une ~ d'une boisson) * eslauç, eslhauç: fr. éclair * eslhausada: coup d'éclair * eslhausar, eslhauçar: fr. faire des éclairs * eslausiada: coup d'éclair * eslonjar (/s') : (/s')alongar; se jaire/jàser * esmai, desmai: fr. émoi, souci, inquiétude * esmaginar (cf. cat. anc.) [eimaginà]: imaginar * esmaiar/esmajar: inquietar, estonar; decorar, florir, fr. émailler fig.; S’esmajar de quauqu’un o de quauqua ren: migrar, demandar o cherchar de las novelas, s'en preocupar, s'en inquietar * esmalir (s'): enrabiar (s') * esmalit,-da adj. : dins un estat de colera * esmància: menaça * esmanciada: menaça. A esmanciadas : fr. en rampant? * esmanciament: acte d'esmanciar * esmanciar: amenaçar, far de menaças amb un signe de la man * esmaraunar o esmarraunar?? (s' ") : fr. grogner * esmirar: visar (aver coma objectiu, cibla) * esmiraudiat: miraculat?? * esnançar [ejnansà]?? (amb EI- non etimologica) : avançar, progressar * esnharlar: agrandir un vestiment a otrança en tirant dessús * esnuiança: fr. ennui * espanhar v. (u)lhauçar * espandre: espandir * espanir (s') (Cruesa) V. espatarrar (s') * espansilhar: escampilhar * esparrar (s') V. espatarrar (s') * esparson: fr. écouvillon * esperar [esperà] fr. espérer * espetissar: apetitir * espeulhar: espelhar, escorjar (levar la peu per la recuperar) * espinasson: albespina??, aubespin?? * espingar: gambadar, se ditz pejorativament per dançar, remudar, bolegar * esplamir: fr. étaler? * espodansar: espodassar, podar un aubre * espofidar: fr. pouffer?? * espotir [ejputí], espòutir (lat. Pullis: pòu, polvèra) : fr. écraser, réduire en poudre * espistrolhar: fr. éclabousser * esraminar : fr. gronder * esranchat, -ada: garrèl,- a * esranhadís : fr. toile d’araignée * esrantelar: levar las rantelas * esrapar: desrapar * esritjós (grafia per iretjós??) : ?? * essaurelhar: V. Eissaurelhar * estamnar : entamenar? * estancha: estanhòl, pescariá * estelura: estelam? * esterbar (de Trevar??): barrutlar, fr. errer * estiflar: siular * estinhar: v. Estribar * estinhassar : fr. ébouriffer * estolha: estobla, restoble, rastolh * estorbar: dispersar * estorbeu: esparvier (tanben emplegat) * estorcer (/s') : fr. se tordre, se tortillerèstra: lucana petita del granièr * estre: èsser. Estre per +v. inf. : èsser al punt de * estrech : èsser un '' : èsser fòrça magre * estrelhar: donar una rosta, fr. étriller, battre, donner une raclée * estribar : trabalhar, usar, fatigar; fr. unir le fil en le dévidant par le moyen d'une pièce de cuir ou de drap nommée 'estribador' ou 'estinhador'; fr. mener bon train * estrifolhar: estrelhar, batre, donar una bona leiçon * estufladís: siulament larg * estuflar: siular * estujar: escondre, amagar; estojar ? * esversar: fr. renverser * esvetlar [esvenlà], esvedlar (s') V. espatarrar (s') * esviardar: fr. éreinter * esvirolada: ?? * esvirolar: escorjar; fig. despolhar * etiada: fr. jachère nue * eu (Naut lemosin): el (Bas lemosin) V. Aul * exprès (a ' '') : fr. à dessein * fadard [fodar], fadarda/fadassa: fadat, fat, nesci * faiòu n. fau * faler: caler * fame: fam * famgala: fr. fringale * familha: tanben vòl dire 'mainatge, enfant'. "(Ilhs) an doas familhas" * fanha: fanja, fanga (tanben emplegats) * fanir: ?? * farcidura: farçum, farça * farfantela: ?? * Farjòu: Ferreòl * faròt: ?? * farrar: farratjar?? ; ferrar * farròlha f. : ?? * fastjar [fashà/foshà] (latin ''fastidiare'') : empebrinar; fr. fâcher * fat, fada: caluc, uga * fava, fava verda: mongeta, fr. haricot vert * feblesir: feblir * femorier: fr. fumier * fendassa: crebassa * feniera: fr. fénil * fermic, fermitz, furmic: formic, formiga * fermijar: formiguejar (de monde, etc) * fers, fera: sauvatge; fièr, -a * feunial: fr. taie d'oreiller * feure f. sovent en pl. : fèbre. Feure bringau * feurier: febrièr * feuse: falgueira (tanben emplegat) * fiau per linha : de fial en cordura, de fial en agulha (punt per punt, per lo detalh, dins una succession logica) * fiau: fil, fial * fiaulat: bandat, pintat * filh de vessa ! : macarèl * fiolon: botelheta * flaia: fr. pousse d'un végétal * flaina: fagina * flau onomat. : fr. vlan * flaujon : fr. flageolet. * flaunhard : fr. flemmard? * flaüticar [flejticà] : sonar mal la flabuta * fleitau: plafond * flissonar: ondejar? ; fr. frissonner?? * fodinar: fr. fouiller * foirar : aver la foira * foitar(/se) : fotre * foitre (/se) : fotre * folharja: fuelham * folharjós: folhós * fonhassar o fonhar (?) (Cruesa): ploricar * fomarier: fumièr; bordilhas * fomorjar : ?? * fòrt (a ~ de), a fòrç de ?? : a fòrça de, a dich de, a dicha de * fotrasson: janfotre * frachin: cendre o escòrias pichonas, oxid negre de fèr * fradassa: frachiva (landa, terrenh inculte) * frair n. fraire * frau: tèrras abandonadas, èrmas * freg f. : freg m. * fregir: refregir * fremijar: fremir * frijoladís: frejolum, fr. frisson * frijolar: fremir, estrementir * frenir (de "fenir" ?) : gastar, usar * fresche : fresc (tanben emplegat) * freschum: fr. fraîchin * frestinar: furgar, fosilhar, cercar, tafurar, nistejar * fretissa: V. Lissa; pan negre fretat d'alh * fricaud, -a, fricós, -a: fr. ragoutant, friand, appétissant * frijol, frijolada: frejolum, fresiment, fr. frisson * frijolar: fremir * frijoladís, frijolament (frisolament? ?), frejolament? (fresolament??): fr. frissonnement * frimor: frejolum, fresiment, fr. frisson * fringa-marçau (far la ") : ribòta, festa * flissar: ondejar? ; fr. frissonner?? * frissar: ondejar? ; fremir, fr. frissonner * friular : fiular en frire ?? * frotjar o frojar? frochar? (se ven de 'fruchar') v. créisser (arbres, plantas), butar, grandir, se fortificar, aprofiechar; fruchar, frutejar * fruncir (las ussas) * fuelher : caler, faler * fumari (Cruesa): fumièr * funtar: defuntar, morir * furgalhar: fr. fouiner, fouiller * gabolhan: fr. églantier * gafada: mossegada, estrifada, esquinç(ada); regomàs, monha; bajocada; malbiais * gafon: fr. gond * galatja, jalatja [ga'lazo] : fr. ajonc d’Europe * galeton: pastisson * galhauda f. rana (de 'gaulha') * galòpa:?? * gamar: raubar finament * gamiraud: fr. garnement * gana: ga, gas, gau. fr. gué (tanben emplegats) * ganh: gasanh * ganha: truèja * ganhon, gaunhon, nhon, go(i?)nhon n. pòrc * gansolhar v. fr. éclabousser * gargolh, garguilh: fr. rale, gargouillement borborygme, grouillement, passage ou production des gaz dans les intestins; enrouement, barguignage; médisance, murmure, babil. * garlècha: fr. gardon * garlopa: fr. varlope * garri: rat pichòt (terme afectiu) * garrissada: bòsc de garrics * gasinar: furetar * gaste, -a: fatigat, -ada, las, -ssa, abracat, -ada (de gaste: de fatiga) * gata: pòcha * gatge m. salari; mòble; instrument; recipient, esplecha, ostilh, ustensilha (sovent vaissèla o panièr); causa. Gatge pissier: gresala de pissar. En occitan medieval ''gatge'' = fr. attirail * gatieira: davantal, faudal * gaton: pochon (pòcha pichona) * gauça: gòrça ?? * gaug : fr. pissenlit * gaulha f. fanga * gaulhada : f. fanga * gaulhar, gaulhier, gaulhasson: gassòt * gaunha: gauta * gaunhas f. pl. : fr. gâle; écrouelles, cicatrices des écrouelles * gemar: gemir * gença: balaja, engranièra, escoba (tanben emplegat) * gençar: balajar * genebeurnier: genebrièr * genha: caprici * gente, -a adj. graciós, -sa * gentiament adv. : doçament, amb gràcia * genuelh: genolh * getacion: (fach de getar un) marrit sòrt * g-i, gui, li: i * giau (<geu) : gibre * giba: volam, fr. serpe à long manche *gibla: ??. Plòure a giblas: plòure a semaladas * giblar: plòure a semaladas de faiçon quasi orizontala * gibon: volam per esclairir (fr. élaguer) los aubres * gigonha: irresolucion, dificultat futila que arrèsta la decision d'un afaire * gigonhar, cigonhar, jaguinhar? : trabalhar inutilament, traire mal a faire un obratge mecanic per fauta de bon otilh; cracar, far de bruch, coma lo de quicòm mal jontat; agir lentament, lambinar, lamternar, trabalhar quaucòm amb mejans insufisents per i reüssir; (Cruesa): fr. gigoter * gileta: vesta * gingar: fr. giguer, saltar, gambadar, fr. folâtrer * gipa-japa (far) : tressautar, tressalhir * giraudela: giròla (mena de camparòl) * girrinar: bruch del sautarelh * giton: fr. rejeton ? (d'arbre) * gitre: fr. gîte * giure: gibre * glaç: glaçon * glara: clara d'uòu (tanben emplegat) * gleisa [eλeizo]/[e(l)ieiso] * gloriosetat: vanitat * gòfe (gònfle) : fr. bouffi * goiasson: enfanton * goiat, -a: gojat, -ata * goion: fr. goujon * golar: engolir, englotir * goneu: abit, vestit d'infant * gòrça: brossalha, ramalha, ramada, rodicha onte i a de las rumecs, daus boissons daus petiòts aubres entremesclats; broa de clausura, fr. fourré * gorgeira: fr. gosier * gorgetar: vomir; avoir des haut-le-coeur; fr. gaver (un animal) * gòrja f. boca * gòrja roja: fr. rosé des prés * gorjar: fr. gaver (un animal) * gorjarèu, gorgarèu: fr. gosier, conduit de l'arrière-bouche à l'oesophage. * gorret: fr. goret * gorrin, gòrra: pòrc/truèia; pòrc marin * gorrinar, gorreinar: fr. chatouiller; gratar, fretar * gosonar: fr. remuer (un bâton) dans un trou * ‘grafuelh (agrafuelh) : fr. houx * (non) gran [gro] adv. : ne ... : pas brica ... N'es gran/Non gran: fr. certes pas * granda: mameta * grandmair, grandpair, grandamair: grandmaire * granissar: far de granissa. fr. grêler * granolha: rana, granhòta * grapar: fr. gripper (attraper, saisir) * grapiar: escalar. fr. escalader * gratussar: fr. gratter en surface (la poule) * grautons: gratabons, graissons * eschillon [eschinlon]: esquilon, fr. grelot * gresa: ?? * greu: grelh, grilh (tanben emplegats) * grial: fr. vaisseau en bois rond en forme de jatte * griala: fr. terrine * grinha (cercar ~) : cercar brega: cerchar de se brejar, en paraula o emb los punhs) * gri(n)jòla: v. Grisòla * griselard : grisós, grisastre * grisòla [gri(n)jòlo] : fr. lézard des murailles * grison: granit (pèira) * gro: groa ?? * groada, gruada: nidada (de poletons...) * grolaud: ?? * gromar: fr. croupir; cuire (trop) longtemps; s’attarder * groüm: fr. groin; pòrc * grun : grain; fr. chenil, niche * grumilha, grumulha: lagrema * grusilhon: grun pichòt * guelha: pelha * guena: monina * guèrlhe, guèrlha, guèrle, guèrlia adj. : fr. louche * guerlinja: esquilon, fr. grelot * guerlon : fr. gobelet en ferblanc et à une anse qui sert de mesure pour le lait * guessar ?, guessir ? : profieitar * gui, g-i: i * guicho?: fr. chat-perché * guichon: fenestron * guidauba: fr. viorne * guilanèus m. pl. : fr. quête des oeufs (En Naut Carcin, per l'Avent los jovents e los mainatges anavan quistar de farina e d'uòus. Segon Xavièr Vidal, aqueles cants se dison ''guilhònas'', e, dins d'unes vilatges que i a, se cantavan pel Cap d'an. Per Cap d'an se crida Al gui, l'an nuòu (''gui'' es un francisme per vesc). * guilhaneu (per '') : estrenas? (de començament d'an). V guilanèus * guinde (Peiregòrd, Bas Lemosin) : piòt, dinda, dindon * guindre: fr. dévidoir * guisauba: vidauba ?? * 'guissable, aguissable : asirable, fr. haïssable * gusseu: fr. bobine, pelote * guita: fr. cane (femelle du canard) * i. V. Ilhs * idolar: udolar, cridar fòrt, fr. hurler * i-eu: V. Eu * ifofonar : cridar per sostenir la nòvia * ilhs: els * imatjar, esmajar?? [ejmajà] (cat. anc. esmaginar) : imaginar * inhon: onhon, ceba * intucat : intocat, endecat?? * io: ièu * iò: o (article neutre) * ja! ja! (jatz? de Jaire?) : per far arrestar los buòus * jaçar, jagassar (liagassar), jacassar, jacinar, (s’)esjacinar (tanben: cridar coma una ajaça), bargassar: charrar * jaciaud: jaç, fr. tanière * jadilha: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses, fait d'une pièce de bois * jadilhada: grand quantitat * jai: gag, gai (auseu) * jaiç: jaç. fr. gîte * jal (bas-lemosin) : gal * jalussada: còp de gel (meteorologia) * jalussier: qui apporte nombreuses gelées blanches * jangaunhas n. maissèlas * jangladís: crits de granda dolor * janglar : cridar, lo pòrc o can quand qualqu'un li trepeja la coa; fr. grignoler * janzi : '' Quante ma granda-mair vesiá quauqu’un cassar de las nosilhas emb las dents, disiá que quò « li donava lo janzi ». Quò li fasiá l’efiech d’una seja que vos sisla dins las aurelhas, que vòstras dents semblen prestas de vos tombar de las gengivas.'' * janton: paisan * januelh: V. Genuelh * jardòla (en '') : ?? * jarpalha: disputa * jarra f. : garra (d'animal), cuèissa; fr. quartiers (de viande); lobes de noix * jasbre, jasbra : ? ''Dau citre o ben dau vin que es jasbre vos fará vos escharnir'' * jase?, jars? (Cruesa): auc (auca mascle) * jaser, jaire v. : jàser, jaire * jaspir: prendre, atrapar quicòm de sas mans * jaspissons, jarpissons? (Cruesa): fr. grande bardanne; autoadesiu, adesiu * jau (naut-lemosin) : gal * jau d'Índia: dindon * jaufada: grapada, grafada, fr. jointée (de mains) * jausemt, jauvent, -a adj. faste; benfasent, -a, qu'a bonastre * jauvir: gausir * Joan-femna: fr. garçon manqué * joine: jove * jònc: jonc * jorn falit (a '') : a solelh colc * jòune, -a, joune, -a adj. jove, -a * juca: granièr pel fen * junja f. vedèla (vedèla i designa lo vedèl feme que ven grand) * jurc’a, jusca, jurcinc’a, jurcanta, juscanta: adv. duscas * justar o ajustar: mólzer * jutar: far de jus?? * labencha: granda peira plata * lac m. mara, cròs d’aiga durmenta * ladre, -a: marrit, -ida * lai: i * lai-bas, la-bas: aval * lai-sus, la-sus: ailamont * lait (minoritari) : lach * larjoït : ?? * laschar: fr. lacher * la-sus: ailamont * lata: fr. perche * latz (Cruesa): fr. giron * lau (en ") : en bas * lausissa: teit de lausas * lebretar: bruslar d’enveja * lechadier: fr. friand * lechatariá n. lecariá * legièr (de '') : ?? * len, lena adj. : ?? * lendoman: endeman * lerpar: lecar * lerpeiós: vescós, limparós * lesina: avarícia, retenguda * levada: regòla d'un prat * lèva-nas: fr. effronté * li: i * liga [lia] : fr. fanon * liar: ligar ([lià] es la prononciacion generala en occitan) * liauna: fr. lierre * licossiana/liquossiana : pocion, licor?? * liedra: fr. lièrre * liera: fr. lièrre * limaç: limac, caragaula * limaçon: lo haiolet, la malimòrna * limanda: fr. planche, rayon, étagère * limerò: fr. manigance, intrigue * liquossiana/licossiana : pocion, liquor?? * lira: fr. mulot * lissa, lissada, 'lhissa (alhissa) f. alh salvatge * loba: gròssa pèira o ròc isolat dins un prat, que non se pòt traire * loenh: luènh * loina [lwejno] : fr. engourdissement; descoratjament per tota mena de trabalh * loira: puta * lojandier, lotjandier: fr. locataire * lor inv. ex. 'las lors' * lovanja: lausança * luec: luòc (tanben utilizat). Dau luec que: dau temps que * lugarn [ligò] : l'estela del matin * luminier: fr. luminaire * lunon: estela * luquet: fr. loquet * luquetar : fr. scintiller * lura f. : animal o can gròs, bon a pas ren; òme polit que sembla bon mas non l'es, fug-l'òbra, peresós, coard; fig. pl. decas, enganhs, contes * lusert, luserta/lisèta (Cruesa): lausèrt * macha adj. : ?? * mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * magilhon (mangilhon?, mensilhon? del latin 'mensa' taula?): còfre de la sala de manjar que servís per s'assetar * mai: emai * maid, mag, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin * maiada: fr. bouquet (de fleurs); fr. aubades du premier mai sous les fenêtres des jeunes filles à marier * maiar: florir; agrementar * malhonar: ligar, estachar * mainatgier: estauviaire * mainatjar: economizar, estauviar * mainin: mameta * mairgranda: grandmaire *mairina: ostal de la comuna; fr. mairie * mair-reir: mairgranda * maisei: ?? * maison: ostal. Dins maison: a casa. èsser pas darrier maison: èsser luènh * maitot: tanben * malangorir: trefosir? * malàudia: malautiá * maleira: (fach de getar un) marrit sòrt * maleviar: ?? * malinar (se) v. fr. se culotter * malinas f. pl. pantalons * malurnança n. f. : èsser en situacion de grands malaürs * malvenguda, mauvenguda: accident * manciar: batre a punhadas, se batre; menaçar * manca adv. : levat, exceptat * mance, màncie m., mança f. : esquèrra. A man mança: a man esquèrra * mance, màncie adj., mança f. adj. : maladrech * mandin: matin (tanben utilizat) * mandinier, -iera: mendicant * mangle, manglhe (mànlie): margue * manhar: tocar * maniar: jugar un meschant torn * maniganç n. bandit, coquin, paubre malautruc; hippy * marendar: far lo marende * marende n.: collacion de quatre oras; disnar (repais de l2h al nòrd e a l'est, e de 16h a l'oest) * marendon: petit repais; collacion de quatre oras; sopar * màrfie (aver lo ") : avoir l'onglée ? * marga: fr. chatte (minou); sobrenom de l'ajaça * margaud: fr. matou * margolin: gaton * marmusar: murmurar * marmona: ?? * marn f. : branca gròsssa, principala, d'un aubre, fr. branche charpentière * marolhaire: nom donat als estamaires e refachaires ambulants * marranha : desacòrd * marronar: V. romegar * mas, mas qu'un [maskan] : solament, levat; mai, pas jamai (ex: Ne’n fagueren ‘na saussa la pus rara / Qu’aguessam mas minjat / En tota nòstra vita) * mas si es [ma:shiej] : mas òc! , mas n'es [ma:nej] : mas non! * mascarat m. : fr. mascara * massadís : regropament * 'massar: V. Amassar * massaròta: fr. bosse? * mast, mag, maid: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin V. Maid * matrassar: tuer?? * mau. Grand mau: fr. haut mal, épilepsie. Ne'n poder pas mau: poder viure sens se’n far, sens i pensar, sens se preocupar de ren. Ne'n poder pas ben mau: li èsser completament egal * mauchancier: malastrós, malastruc * maudisença : dire de chausas faussas sus quauqu’un, ne’n parlar malonestament * maujauvent adj. nefaste, que pòrta malastre * mauplasent: fr. déplaisant * maussa f. majofa, fraga * me (ex: per me) pron. ieu * medre: meissonar * meduesa liuesa, medalierza : fr. moissonneuse-lieuse * megue, mèrgue, lach megi: fr. petit lait * meissaber, menssaber?, maussaber? : fr. méconnaître * meissonja, meissunja, messunja: messòrga, messònja * meitot: tanben * mejauvent V. Maujauvent * memet: mamet, mameta * meneit, -a, menet, -a: fals(a) devòt(a), devòt(a) supersticiós e minuciós * menesplier: nesplier (tanben emplegat) * menina (Cruesa): grand-maire * mercier: gròs grapaud ventrut. sin. sabatier * mèrende V. Marendar * mèrende V. Marende * merendon V. Marendon * merfondre (se) * merlata: merle femèla * merlaton: merle mainatge * mermilhon: det pichon; sexe masculin * meschaent [meytsen/meychen] [mey(t)san]: marrit, dolent * meseis: mesme, meteis, meteus * mesme: meteis, meteus * mestiu: remedi * mestiva: meisson * mestivar v. meissonar * mestivurza-baturza : fr. moissonneuse-batteuse * mestura: fr. méteil (mescla de farina de blat e d'una pichona part d'òrdi o segal) * mia-tastons (a ") : a palpas * mianadís : ?? * miaulan: milan, mialan, mielon, fr. milan * miaunar: miaular * micha: pan de forment * mielhs adv. melhor * migrar: s'enrabiar; s'inquietar. Migrar pas (de quicòm) : pas aver enveja (de quicòm) * migrar (se) : se desolar, se plànger en se-mesme, se far repròche * mijon : migon ("las moschas se permenen sus la taula d'un mijon a l'autre") * mina: fr. chatte (minou) * minaud: minòt, mainatge ("Creurias qu'eu (= lo chastenh) fai de la lumiera talament eu a de minauds") * minhard: manhac, gentil; polit * minjadoira: fr. garde-manger * minin f.: menina * minon: cat?? * miràudia: miracle * miroelh, -a : brilhant, -a * mistra: asnessa, borrica, sauma * mochaespija: idea favorida * mochanàs: mocador * modelon: molon, fr. monceau, tas * moens (nontronés) : mens * moira f. : ?? * molada: molhièra, terrenh umid * montador: ascensor * morisca: masca, careta * moscla : fr. moule * móstie, móstia adj. : mosti, móstia * mòure, mòudre : molinar * museu, morral, morrilhon : fr. muselière * musir: fr. moisir * nhaca: dent? * nainai: brèç * naistre: nàisser * nastre ['na:tre] opiniastre, testut * nauça : ?? * nauva: fr. ruisseau? * naveu: nap * negra: nèira, piusa * neiar (lat negare) : negar fr. nier * neinar: V. ninar fr. * neir, neira: negre, negra * nejar (lat necare) : negar fr. noyer * n'es!, n-es! : que non! * nespla: fr. nèfle * neteiar, netiar, neitiar: netejar * névia, nèvia ? : nèu * nhòrla, viòrla: istòria comica, galejada un pauc cruda, de còps en vèrs o pròsa * nibla f., nible m./f. : nivol gròs cargat de pluèja (nivol f. s'i ditz tanben) * niela: ?? * ninadoira [ninadoeira] : breç * ninar : breçar, fr. se balancer; dandiner * niure: sadol, -a (qu’a tròp begut; qu’a lo ventre ben plen, qu’a plan o tròp minjat) * nivol f. * nivós: nivolós * noblalhon : petit nòble * nojalh: nogalh; ametla * nonmàs: solament * nosilha f. avelana * nuble m. : nivol * nuèch, nuèit ? [nè(t)] [né] [nè] [nüè] [nüé] [në] * nuirir (?), nurir: noirir * ò, iò, zo: o (article neutre) * ò! ò! : anèm! (per far avançar los buòus) * obludar: oblidar * oblueda: oblit? * obrant (jorn ") : jorn trabalhat * òc-ben [a bej], òc-plan [o plo]/[a-pla] : òc, reforçat * o-ben-tòst [obeto] (òc-ben-tot?) * olhar : emplenar, comblar, ben unflar * ona/onòr? (estar en l') : non pas bolegar * onglon: ongla del pè del pòrc * onte: ont * òps (per '') : per necessitat? (oc. lem. anc. aver òps de: fr. avoir besoin de; aver òps a : fr. faire besoin, être utile à. ''Las òbras qui aurien òps al molí'' : fr. les bois d’œuvre qui feraient besoin au moulin). cat. anc. ops, it. uopo, cast. anc. uebo * orbalutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l') * òrge: òrdi (tanben emplegat) * orlutz: orizont. V. Orbalutz * ortolalha: fr. légumes * ortruja: ortiga * òs: nogalh d'un fruch * òssas f. pl. : fr. ossements * ostièra m./f. : fr. casanier * ostieira m. : pauc-val, libertin * ovelha, oelha (Cruesa): oelha * paela: padèla * pagun, paguna, p'un, pen: cap (pas un(a)) * paier (Sent Iries la Montanha) : morceau de pain, de crêpe, etc., que l'on donne au chien pour le « payer » de sa peine quand il a ramené un animal écarté; herbe, fourrage, etc., que l'on donne à la vache pour qu'elle se laisse traire (del latin Panarius) * pairolhièr: estamaire o refachaire (ambulant) * palenc: palissada; fr. palis (facha d'estacas de castanhièr) * palhissa : clujada (fr. toit de chaume) * palisson, palhasson: panièr redond per metre lo pan a levar abans la coccion * palhassona: casal, fr. chaumière * pam (de l’autre ~) expr. : de l’autre costat, de l’autre biais * panolha: fr. panouille, épi de maïs * panturlar (se ) : trular, se promener sans but précis. * papulon m. pibol * paradèla: grande oseille * parchar: ?? * parcir: esparnhar : fr. épargner. Se parcir de: s'estar de, s'empachar de. Lo Parciriam est le surnom qu'on donne à l'enfant non désiré, dont on se serait bien passé. * parelh: fr. paire; couple * parròfia, paròfia : parròquia * parpalh [porpar], [parpai/perpai] : peitrina; corsatge; sen (partida del còs del bas del còl fins al ventre), fr. pourpoint * parquenada: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse * parsilh, persilh, peiressilh m. : jolvèrd * part-qu'a-part: fr. de part en part * pasmens: totun * passador: fr. défilé, endroit où passe une route entre une falaise et un cours d’eau (du latin médiéval passus (pas, passage, chemin, défilé) * passat deman: deman passat * passerau: fr. moineau * patolhier: gassòt (region d'Ussel) *pau: baston * paucha: sirventa * paun: paon, pavon * paupanhar, paupinhar : paupar? * pautut (Cruesa): grapal * pavan: pavon, paon * peciar: petaçar * pedoira [pedwejro] : veissiga * peirejadís o peirissadís: tàpia, fr. pisé * peis, pest? ([pejst]>[pejs]??) : la pesta * pejar: pegar * pejar?? , 'pejar ?? : apuejar, apiejar * pelh m. pesolh * pelhaire: fr. déguenillé; pelharòt, pelharotaire * pelharaud/pelharòu (metatèsi: peralhòu) m. pelharòt, pelharotaire (tanben s'i emplega pelhaire o pelharet?); creatura fantastica (portar a peralhòu/au pelharaud: portar (un enfant) sus l'eschina, los braces entorn del còl e las gambas altorn de la talha del portaire) * pelhaud : persona paubre, vestida de guenilhas, maladiva * pelissa : femna publica * pelisson: fr. paillasse ?? * peluca: ussa?; parpèla? * pelucar: pampaluguejar * peluja: ?? * pen, pena V. P'un * pena, penau m. : ginesta * penau: fr. lande de genêts et donc par extension une terre pauvre où pousse naturellement cette plante * pendaulha: fr. balançoire * pendaulhar: fr. pendiller * pendolhar: pendre, penjar * penlan: fr. voyou * pensivós,-osa adj. : pensatiu,-iva, pensativós,-osa * peput f. : puput * per m. : pereir, aubre que mena las peras, los perons. * perinqueta: baudufa * permenar (se) v. passejar (non es pas un francisme) * peròt, -òta (Marcha lemosina, Charanta occitana, nòrd de la Nauta Vinhana): piòt, dindon * perpai (perpalh) : V. Parpalh * per tot aquò: malgrat acò * pès (d'en "), dempès : drech * pès (aus quatre ~) : en córrer plan regde * peschier: lavador (se ditz tanben) * peschièra : endrech aigadós ont i a daus peissons per la consomacion ; se ditz per lo vivier, la serva * peseu m. pese; mongeta * pestelar (se) : (se) batre * pestelariá : causa pauc importanta, babiòla * pesteu: batedor, de bugadeira * pestrir: pastar, fr. pétrir * peta-raba: bleta-raba; fr. pétoire * petairòla: escopeta, fusilh * petaron n. ciclomotor * petinar [pitinà] : apetitir * petiòt: petit, pichòt * petoira: veissiga * petonar: s'enervar, repotegar * petrilhar: petilhar * peu f.: pel; femna publica * pia: còrna, bana * pialar: pelar * piardon: fr. serfouette * piau: pèl * piaular: siular * picassat, picat: V. Pigat * picatau, picatal, pichatal, pichatau: picòt (auseu) * pièg [pjej], piei: pièg * piela, peila, padela, padena n. padena, padela * pietat (a") : de genolhs? * pieuna : ?? * pifrar: chimar * pigassa : fr. moucheture * pigassajar, pijassar: picassar, pigalhar (fr. tacheter; bigarrer; chatoyer) * pigat, picassat, pigassajat, pijassat, picassonat : fr. tacheté, esp. de negre (qui a des tâches de rousseur) * pigonhar (/se): picar còntra qualqu'un, se quichar * pigòt : fr. pie (color) * piguet : fr. chardonnet * pija adj. : bigarrat * pija n. : taca sus la pel * pijassada : fr. moucheture * pijassar: V. Pigassajar * pilaud: aucat, mascle de l’aucha * pilhonar : fr. cligner des yeux * pimpaunhar: fr. peloter, tâter * pinambor: fr. topinambor * pinar, pinard??, pinalh?? : òme ric * pinara: vin * pinarar: chimar de tròp * pinat, - ada: plen, emplit, tot cobèrt * pincar: plantar * pincat,-da part. pass. : dreçat (-da), levat (-a), en l’aer. Estar pincat: estar drech a esperar * pindolhar o pingolhar: pendre * pingraula: espingada * pringralhar: ?? * pinhie(i)r: pin (arbre) * pipeiaire: aucelaire * pirca: pista * pissa-rata [pisa rato/piso ròto] : rata penada * piunar: pinçar * piuse m. : piusa f. Remudar los piuses: mudar d'ostal * plafond, plafons ? * plaidiar: plaidejar * plais: broa * planchon n. taula, seccion, departament (d'un comerç) * planben: encara, tanben * planger: plànger, plànher * plangier: planièr (tanben emplegat), plan, plat * planher: plànger, plànher * plantar (/se) : arrestar (/s') * platussar: charrar * plegut: p.p. de pleure/plòure * ploia: pluèja * ploiós: plujós * plòure a giblas, plòure a raissas plòure a vojadas, plòure a plenas selhas, plòure coma qui la vòja (bòtja?) : plòure a semaladas * plueviós, -osa adj. pluejós, -osa * plòia/plueia: pluèja * pluiau: Occident, colcant, vent de pluèja * plujada: fr. averse * plumadís (de frucha) : pèl, pelalha * plunhar: plenhar, emplenar. fr. remplir; fr. serrer (l'un contre l'autre) * plusiors franc. : plusors * pofar (se) : fr. se piquer, se dépiter * polhar: reprimandar * polon f. asnessa, borrica, sauma * pols f. pl. : milhàs; milhassina, farinetas (fr. bouillie de mais) * pom: poma; pomièr * pom/poma de tèrra: patata (tanben emplegat) * poma ar tèrra: patata (tanben emplegat) * pomairòu: luòc plantat de pomièrs * poma-pòrc: patata (tanben emplegat) * pomeitèrra: patata (tanben emplegat) * pompira f. patata * ponar (se): acatar (s') (tanben emplegat) * poner, póner: pondre * ponhada: fr. poignée * popin: popada?? * pòrc de mar n. pòrc marin * pòrcs singliers: pòrc singlar * portament: biais d'anar?? * portar pena: migrar, se far dau meschant sang * pòrta-tetons: sostens * pos f. pl. V. Pols * poschar?, possar (>polsar) : tossir * pòst f. : fr. planche * potareu: camparòl (cèps en particular) * pòus f. pl. : fr. bouillie de maïs. gasc. cruishada * poussiera, pouvera: pols, polvera * pradelar (se) v. se passejar en perdent son temps * premier: primièr * préner, prener ['prenei] ['prene:] : prene, préner. Préner lo chamin per poncha: anar tot drech, d’un biais decidit. Préner las vias: s’enrotar, se botar en rota * pres: prèp ("Pres lo mur") * pretz (per <nowiki>''</nowiki> que) : a mesura que, a proporcion que * progiet: projècte * propchen fr. : propchan, propdan; venidor, que ven * prosseja, pressuja: persega * priun, -a, prund, -a: pregond, -a, prigon, -a, prefond, -a, fons, -a * puat: otís, qual?? * pudentor: pudor, pudessina * pudin: fr. bourdaine ou bois puant, qui dégage une odeur forte sous son écorce * pudinhard V. Chat-pitoir * puèg [pei], puég, peug, puig, pug: puèg * puescher, puesser : poder (tanben emplegat) * p'un, p'una, p'unpiau: cap (pas un(a)) * punhar: fr. répugner à faire quelque chose, tarder * purar: plorar * purir, puresir: poirir (tanben emplegat) * purnai(s?), putnais, pudnais: catpudre, (gat-)pudís * quante (Alt lemosin) : quand (Bas lemosin) * quauquarren/quauqua ren adv. quicòm. quauqua ren mai: quicòm mai * quauqu'un: qualque * queraque, queriaque (creiaque) (de 'creiriatz que'?) adv. sens dobte * qu'es que qu'es? : qu'es acò? * quincalhar: fr. carcailler (la caille) * quincaròla: partida mai nauta d'un aubre. fr. faîte * quintar (/se) : fr. pencher * quò: aquò, çò; quò es [kej], [kwej]: (aquò) es; quò pleu/plòu: plòu * raba: fr. rave * rabiaud: mena de rabe?? ("Totas doas venina d'eisserbar las racinas e 'las portavan chascuna un panier de rabiauds, aurelhas de lebre, erba dau lach per los lapins) * rabator : fr. rabat * rabilha: fr. fâne * rabin: fr. champ de navets * rabusar: repapiar * raca: misèria * rachar (se) : anar, se rendre a * racina: pastenaga, carròta (tanben emplegat) * racroquilhar : fr. recroqueviller * rafe m. rave (fr. radis ou raifort) * raiar: brilhar * raiç: pastenaga, carròta (tanben emplegat). raiç blancha : panais * raissas (plòure a '') : plòure a semaladas * raleta: fr. faîte de la maison * raletar (se): s'engulhar * ramada f. fr. averse * ramalhaud: fr. têtard * rana: fr. crécelle; fr. courtilière (Nauta Vinhana e Cruesa) * ranar: renar, marronar, se plànger en parlar entre sas dents * randa (a ") [ronda] : a rand de, prèp de * ranhós: ernhós? * rantela, rantiala: fr. toile d’araignée * rantela dau ventre: diafragme * rapieta: fr. lézard gris * ras (èsser bon '') : tot prèp * rasís adv. : tot prèp de * raucenós: ?? * raucha: ratja?? * rauche: rauc * rauchós: enraucat * rauja: ràbia * raunament: renament??, fr. grognement??, bougonnement?? * ravalha (Cruesa): fr. rave * rebombar: fr.rebondir * rebondre : rescondre, amagar; fr. rebondir; apondre * rebusar: repapiar * rechanar, rechinar: arroganhar * rechinat adj. : en colèra * reclana V. Areclana * recorson : ?? * recroquilhar (se ") : fr. se recroqueviller *refaufinhar (se ') : se galar, se regalar; fr. se régaler * reganhar: fr. rechigner, montrer les dents, grommeler * regolar: vomir, regantar * regolhonar: fr. faire des rejets * rei daus auseus, reibelet, reibenet, rebeineu, reibelet (HM), reibetau (23), traucaplais (24), l'uelh de buòu (87S), lo pitit buòu : fr. troglodyte * reir-còr (a ") : a racacòr * reir-grandpair, reina-grandamair : reire-grandpaire * rejauvir (/se) : (/se) regaudir * rejauvit,-da, adj. : plan content, plan aürós, que mostra sa jòia * rejonar, rejonhar?? : ?? * relh: fr. fourgon d'un four * relhar v. grimpar * remudar : remenar * renconhar (se "): fr. se cogner * rencurar, rancurar: regretar, èsser enfelonit d'una pèrda; se plànher, esp. de la dolor. "rencura lo ventre" : li fa mal lo ventre * renmàs: solament * rentrar: tornar, tornar entrar * repastar: repàisser * reprosimar [reprozimà], reprueismar ? : fr. rapprocher * recoquilhonar : fr. recroqueviller? * resmas: pas que * respóner, responer: respondre *resvelhar, revelhar?: desvelhar * retrum: bedoceta, fr. poubelle * ribiera: riba; per ext. fr. marécage * ricancoina f. : un refranh, una chançoneta (pejoratiu) * ridòrta: corona de pan * rifanfara, refanfara ? : refranh * rigalhon: fr. ruisseau * rigolar: vomir * ringueta: baudufa (Sarlat, Peiregòrd lengadocian) * ripar: fr. glisser * risolar: sorire? * rison m. : rire, riseta * rit: guit (fr. canard) * riu [ri], [riew] bas lem. : fr. ruisseau * riufe adj. : rufe, fr. rude au toucher?? ("'na chamisa pròpa de cherbe riufa") * robiera: molhièra, terrenh umid * ròcha: ròc * ròcmòrt: fr. marne * rodelar : redolar * rodelon: rotlada * rodilha: bar(r)iòta, boreta, carriòl(a) * roge, roja: de pèl rog * roia, roja f. : papach-rog * ròla: glaça (element natural) * romar: romegar * romeu: romec (lo romeu de la mòrt) * romde, romdre, ròmdre f. : fr. ronce. V. rumec * rondelhon: fr. grognement, ronchonnement * rondinada: ronde n. ? * ronhament: fr. grognement?? * ronhar, ronjar?, rosjar: rosigar * roquilha: fiòla * ros, -ssa, rosseu, rossela: blond, -a * rosin: candela * rosjar: rosigar * ròure? : rove, rore * rufar : fr. gercer * rufe adj. : dur fig. * rumec, romec, romen ?, romde, romdre, ròmdre, romze, rumze n. f. : fr. ronce * rundir (lat. Grundire) : sens diferent de Brundir * sabat : fr. vacarme * sabatier: gròs grapaud ventrut. sin. mercier * sablon: sabon * sabor (de bona ~) loc. : de bona gràcia * saborau: codena del lard * sabranada: fr. ragoût aux haricots * sabrondar (<subre+abondar) : desbordar (un liquid?, una ribièra) * sadolaud: alcolic * saïn [sei]: sagim, lard * saion: vestit. fr. habit * sancier: san, sanitós * sangí! : sacredieu! (eufemisme per 'sang de Dieu') * sangolhar (Cruesa): se divertir amb aiga dins un recipient o un gassòt * sapcher: saber * saquetar: batre * sarcel, sarceu: fr. sarcloir * sargata: lausèrt * sargòlha: ?? * saubre: saber * saüc [suéy(k)], [swéy], [se-ü], [sèy], [sòy(k)], saücau [suecau/siejcà/shuejcà]: sambuc, saüc * saude: saule, sause * saular, saumar (metatèsis de Salvar) : ?? * sautareu: sautarèl * sauticar: fr. sautiller * se: fr. soi (ex: chas se) * se: el/ela; eles/elas ('quò es se' : es el/ela) * sebelir: sepultar * sechiera: sequièra; endrech sec * secodre v. : secotre v. * secoduda : branlada * sedon: fr. lacet; trapa, trapèla * seguela: seguida * sela: cadièra, seti * selh : selha, ferrat * selhe, selh (Cruesa): segle (cereal) * semenalha: semença (tanben emplegat) * sement f. : gra, grana. de tots " : de totas menas * semnar v. semenar * sensena: fiau, sens (d’una istòria, d’un eveniment, logica) * senzilha: mesenga * ser [sey]: ser (coma préner [preney], valer [valey] etc). de ser: aqueste ser. en ser: lo ser * serenada: ?? * sernada (serenada?): serada * serrar, sarrar: rengar; gelar fòrt * sèrva f. estanh petit; reserva d’aiga per l’irrigacion dels camps * seschiera: airal de seschas (fr. roseau des étangs) * si: (ai)tant, talament * sibar : absorbir fig. * sicliar: V. eissublar, eissiular * sicliar: assetar (tanben emplegat) * sinar: sentir amb lo nas * sindraina: ?? * singlarda: singlar femèla * sislar: giscar, guiscar * si us platz [siwpla]: se vos plai/platz * sobechar: ?? * sobrar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * soc, soch (pl. sochs), suchas: sabot * sogolar : èsser assadolat; rotar, singlotar d'aver manjat tròp * sòla f.: sòl * sole adj: sol, solet * solha: fr. paillasse du lit * solombrilha: penòmbra? * somelhejar: començar de s’endormir ; s’endurmelar * somnhe n. : sòmi (tanben emplegat) * sopena: ?? * sòr n. sòrre * sorcelatge: devinha, devinalha * sorniera: obscuritat * sorniaud: ?? * suausa adj. : suauda (f. de suau) * subransida (de ") : subran * subrondar V. Sabrondar * sucha: esclòp, sòca (sòca es de cuer emb una sòla de fusta. sucha o sòcs, o daus esclòps (dins una partida de la Corresa) quand es tot de fusta. L'i a tanben los bolauds (que son daus gròs sòcs, de las gròssas suchas). Los sòcs claus son de fusta emb una brida de cuer) * sumnhar: somjar * sumcir [sunsí] (lat. subcidere) : fr. saisir, transir (lo freg); somcir/somsir (englotir) ; susprener, plan estonar * sundir: sospirar * suspurar: purar plan fòrt * susvestit: fr. survêtement * tabiraud: lo que vau ren, paubre baliraud * tabustar: picar? * taconar: picar * tainar (/se) : pressar, tardar * tainós: tinhós? * talhon d'Adam: fr. pomme d'Adam * talòs (de pan) : fr. quignon de pan * tandis que (dau '') : dau temps que * tanha: fr. bourbier * tant mai... tant mai... : dont mai... dont mai... (tanben emplegat) * tantarar: charrar * tant-parlar f. : pinta (mesura de 1 a 2 litres) * tapon: pilòt, fr. tas * tarabasteu: fr. claquoir (instrument de musica) * taravelar: sollicitar longament, en insistent. * tartifla: patata * tech: establa * teissut de còu: folat, mocador * telhòu, telhaud m. telh * temps (ben de '') : longtemps * tendilhon: cavilha de fusta d'una charrue; sexe masculin * tèrme: fr. tertre, talus, éminence pouvant servir dans certains cas de terme, borne, limite. * terrassa: grasala granda de tèrra, fr. grande terrine * terrauds pl. (Cruesa) nom donat als dos enfants d'un vilatge que son nascuts lo meteis jorn * test: clesc (d'un uòu) * testut: maça * teula: fr. tuile * tia-tia: fr. litorne (grive) * timplat m.: fr. giffle, claque * tirusa: automata per tirar d'argent * tombareu: fr. charrette ?? * tonar: tronar (tamben emplegat) * tonedre: troneire * tòni m. nesci, pèc * torilhon: taure pichon?? * torilhonar (/se) : la vaca montar una autra vaca?? * tornada (una) n. un fum de * torrin: sop d'alh, ceba o tomata, ben pebrada (que se portava als novèls maridats l'endeman de lor nuèit de nòça) * torrinar : faire son torrin, faire pauca causa * torton: crèspa de blat negre * tortre f. tortora. fr. tourterelle * tòstat m. : tòsta F., fr. toast * tot aura, totaura: ara meteis, en aqueste moment; tota ara/totara (d'aquí un moment) * tot-parier, tot parier: egalament; fr. quand même * Tots-sents: Tots-sants * tram: sòl (d'un ostal) * tramalh: mena de filat * trança: fr. trance; angoissa * tranuja: fr. chiendent * trasconeitre: fr. reconnaître * tràser: traire * trasfojau: fôc de Sant Joab * trasluc, traslutz: plena luna; jorn nefast, accident; agitacion, eveniments malaürós * trassauta: fr. éclabousser ?, tressauter?, regisclar? * trau: biga (fr. poutre) * trauca-sac: fr. brome stérile * trauchar: traucar ?? * traulhar: s'espaterrar dins l'èrba ja nauta; fr. pietiner, fouler, écraser au pressoir * travelar V. Taravelar * traversós: fr. espiègle * treblant: susprenent? * treblar: trebolar * trefa, trefla (Cruesa e endacòm mai), truefla, tròfla, trofla, tofla: trufa; patata * tremuelh: tremol (arbre) * tren. en " de : fr. en train de * trenc, tr(i)an(c) m. fr. croc à fumier * trencha f., trenche m.?: fr. faux; houe, pioche courbe dont le fer est large et mince * trepar : fr. trépinier * trespassar: desobeïr, refusar d’entendre rason * trevar: barrutlar, fr. errer; fr. hanter * tribe: selha, ferrar, fr. seau * tribolar: trebolar, fremir * trifolet: fr. trèfle rampant * troçar/trossar (se) : se (tornar) botar los vestiments * tròia, treuia/trueuia, trueja : truèia (tanben emplegat) * troncar: trencar?? * truelh: pè de cabra (aisina). fr. pied-de-biche * trufa, tofla, tròfla, trofla, truefla: patata * trular: fr. errer; fenhantejar? * trule, trula f. ? (Cruesa): persona bèstia; fug-l'òbra, fenhant * trundiment: retentiment *trundir: fr. résonner * tuar: atudar * tucar: tocar, trucar * tudelar: brotar (una planta * tundir: enflar al punt d'aver la pèl tirada (e al fig. de vanitat p. e.); tondir * tunlar: tossir * turlaud, trulaud: idiòta * tustadís: fait de tustar * tutar v. fr. débusquer * uchar, unlar, udlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * udlar, ular, unlar, utlar, idolar: udolar, cridar fòrt * ueitantivol: qu'a ueitanta ans * uerge (Cruesa): òrdi * ufada: crit * uistra: ustra * ujan [yˈz̪ɔm]: ongan * ulhauç: fr. éclair * um (varianta de ''òm'') o un(?) : òm, un òm * unflar lo fetge (far) : esfeunir, eissorlar quauqu'un d'aiciá a l'esmalir * unlament: udolament * unlar: V. Udlar * urosadament: aürosament * ustilh : ostilh, aisina * utlar: V. Udlar * vachas negras (Cruesa): nivols gròsses grises e pluevioses * vaisselar v. faire la vaissèla * valhent adj. : valent * vances, vancès: V. Avances * vaque! : vèni!, ven! (tanben emplegats), gasc. çai! * vargier: V. Vergier * varrau, verrau : verrat * varroelh: varrolh * vaslet [vàle] : varlet * verdera: fr. oseille * veren m. verin * verenós, -osa: verinós, -osa * vergier [vargié], verdier: òrt (tanben emplegat) * vernhau: vern * vesaquí : veiquí (tanben emplegat) * veschada: vesc(a), visc(ada) * vessa: f. pet, vent * vetz adv. : còp, vegada * veüda, vuda: vista * via: camin * vianelon: androna * viatge: còp (p. e. de beure) * viau, viauda, viaus, viausa: marrit, marrida * viena: fr. vielle * vimzela V. Vinzela * vinheta f. fr. oseille * vinhau: vinha gròssa? * vinhon m. ceba * vinzela: flinga (gauleta, bagueta, lata o branca pichona, de vime o d’un autre arbrisson) * viòrla: V. Nhòrla * virason: vertige * vironar: virar entorn * vironseu: fr. virevolte * 'visar V. Avisar. 'Visa la via! (per fòragitar qualqu'un)- Visar lo bornat: Faire la culhida de la mèl * visda, vusda: vista * vispolar: ?? * vistar: regardar * vita: vida * vitoira: vitualhas, fr. victuailles * vojadas (o botjadas?) (plòure ") : plòure a semaladas * vojar: vuejar * volada n. voleibòl * volha: oelha, aolha * vonvonar : zonzonar? * vorilh [vurí], voriu [vuriw/vwejriw, bwejriw/ bujriw] : fr. regain V. Borilh * v-òs : òs * vuda (>veüda>vesuda), vusda (>visda>vista) : vista * vuelher: voler * vulhença: volontat * v-uèi: uèi * zo, zò, zu: o (article neutre) == Vejatz tanben == [[lexic auvernhat]] oz1b5kki7pw306e0m8pvq31rgakaien 0 157416 2499748 2496255 2026-05-05T19:17:14Z Oursana 14683 -+The Virgin with Chancellor Rolin by Jan van Eyck (Louvre).webp file from Louvre website 2499748 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:The Virgin with Chancellor Rolin by Jan van Eyck (Louvre).webp|thumb|''La Verge del cancelièr Rolin'']] [[Fichièr:Jan_Van_Eyck_La_Madone_au_Chanoine_Van_der_Paele_1434.jpg|thumb|''La Madòna al canonge Van der Paele'']] '''Jan van Eyck''' (nascut vèrs [[1390]] benlèu a [[Maaseik]] e mòrt a [[Brujas]] lo [[9 de julhet]] de [[1441]]) es un [[Pintor|pintre]] nascut dins los territòris someses a l'autoritat del prince evesque de Lièja Joan de Bavièra (1390-1417), que ven son protector. Es celèbre per sos retrachs d’un realisme menimós. Sos quadres mai coneguts son ''Los esposes Arnolfini'' e la ''Verge del Cancelièr Rolin''. Acabèt lo clèbre retaule de ''L'Anhèl mistic'', començat pel fraire Hubert van Eyck. Es un dels primièrs artistas que signèron lors òbras. == Biografia == === Originas e debuta a la cort d'Olanda === La data e lo luòc de naissença exactes del pintre demoran deconeguts. Segon los escrivans e istorians flamands Lucas D'Heere (1559) e Marcus van Vaernewijck&#x20;(1568), Jan van Eyck seriá nascut a [[Maaseik]], dins la region mosana, a l'epòca del Principat de Lièja e ara dins la [[Província de Limborg (Belgica)]].  L'informacion es afortida pel fach que de tèxtes de la man del pintre son escrichs en dialècte mosan e pel fach qu'en 1449, la filha de Jan intra dins un convent de Maaseik. Seriá nascut vèrs 1390<ref name="B8">Borchert, p. 8</ref>. Se conéis pauc sus sa familha. De Van Eyck son signalats pendent aquel periòde a [[Maastricht]]. Se conéis dos fraires: Hubert, pintre, installat a Brujas e qu'aviá començat sa la realizacion del retaule de L'Anhèl mistic a [[Gant]], mòrt en 1426. Lambert, tanben pintre es mencionat dins un libre de compte del duc de Borgonha en 1431 e sens dobte l'autor d'un retrach de Jacquelina de Bavièra e qu'existís una copiá dessenhada. Poiriá tanben èsser ligat al pintre del [[Rei Rainier]], tanben d'origina mosana e portant lo mèsme nom<span></span>: Bartolomèu d'Eyck<ref>Borchert, p. 10-11</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>''Tout l'œuvre peint'', p. 86</ref>. Dins los ans [[1422]]-[[1425]], es emplegat a [[L'Aia]], a la cort de Joan III de Bavièra, comte d'Olanda e de [[Zelanda]], prince evesque elegir de Lièja dempuèi 1389, coma pintre de la cort e valet de cambra. En 1424, es designat jolnom de <span class="citation" contenteditable="false">« Mayster Jan den Maelre »</span>, realiza la decoracion, amb son talhièr, del palais del Binnenhof, alara demrança desl comtes d'Olanda. Pas cap d'òbra de l'epòca de Jan van Eyck d'aquel periòde olandés o alara de copiás d'òbras perdudas. Es lo cas de ''L'Òme de l'ulhet'' de la Gemäldegalerie (Berlin), copiá anciana que conten los signes de l'òrdre de Sant Antòni, protector de l'ostal de Wittelsbach, familha de Joan de Bavièra, lo dessenh de la partida de pesca conservat al Lovre atribuit a un discípol e a vegada al quita mèstre, representant la cort olandobavaresa e unas miniaturas extrachas de las Òras de Milan Turin eissidas de son talhièr<ref name="B8">Borchert, p. 8</ref>. === Al servici del duc de Borgonha === Lo [[6 de genièr]] de [[1425]], morrís lo prince evesque e Jan van Eyck quita sul pic [[L'Aia]] per rejòner [[Brujas]]. Le [[19 de mai]] de [[1425]], una letra patenta lo bach pintre de cort e valet de cambre al servici de Felip lo Bon, duc de Borgonha<ref><span class="ouvrage" id="Erlande-Brandenburg" contenteditable="false"><span class="ouvrage" id="Alain_Erlande-Brandenburg">Alain Erlande-Brandenburg, <cite class="italique">Le sacre de l'artiste</cite>, Fayard,&#x200E; 2000, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;143</span></span><span class="ouvrage" id="Erlande-Brandenburg" contenteditable="false"></span></ref>. Sa mission es pas ligada a demorança a çò del duc que siá per las òdras ordinàrias o des decoracion per las fèstas, en encargat de missions excepcionalas e secrètas coma o mòstra los archius borguinhons a son encrech. Una renda annadièra fixa li es atribuida fins a sa mòrt. Deu per aquò demorar pròche del duc e muda a [[Lilla]], demorança ducala abituala, ont es mencionat abans lo 2 d'agost de 1425<ref name="B8">Borchert, p. 8</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref name="Dico">''Dictionnaire des peintres belges''</ref>. D'entre aquelas missions, es pagat lo 26 d'agost de 1426 per un peregrinatge e un viatge al luènh e secret, puèi lo 27 d'octobre per "unes viatges alunhats secrets". Poiriá èsser un viatge de reperatge e peregrinatge en [[Tèrra Santa]] pel duc. Unes quadres eissits de son talhièr, coma ''Las Tres Marias del tombèl'' de Rotterdam, i a de vistas topograficas precisas de la [[Jerusalèm]] de l'epòca. Obten per cada desplaçament de somas fòrça mai importantas que la renda annadièra. En julhet e agost de 1427, recep encara d'argent per de missions diplomaticas a l'estrangièr. Una benlèu a la cort d'Alfons V d'Aragon, a [[Valéncia]] pel  demandar la man de sa neboda Isabèla d'Urgel per Felip lo Bon. Lo rei d'Aragon li compra mai tard d'òbras e li envia son pintre titulat, Lluís Dalmau, per que siá format près d'el entre 1431 e 1436. Entre lo 19 d'octobre de 1428 e lo 25 de decembre de 1429, es encara enviat en ambassada, la sola atestada per de tèxtes, mas aquel còp al [[Portugal]], per negociar lo maridatge entre lo duc de Borgonha e Isabèl de Portugal près del paire d'aquela, Joan I de Portugal. Per l'ecasença, en genièr de 1429, realisa dos retrachs de la futura duquesa, al castèl d'Aviz, eviats del duc lo 12 de febrièr. Lo pintre fa sens dobte tanben un passatge per Espanha, benlèu a [[Compostèla]], a [[Valhadolid]] a la cort de [[Joan II de Castelha]] e a [[Granada]], près de Moamed VIII al Mutamassik<ref name="Dico">''Dictionnaire des peintres belges''</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>Borchert, p. 8-9</ref>. Pendent aquel periòde, Jan van Eyck tanben fa de desplaçaments personals. Foguèt invitat lo [[18 d'octobre]] de [[1427]]  per la Sant Luc a [[Tournai]]. La corporacion locala dels pintres i organiza un banquet en son onor. I encontra benlèu per l'escasença [[Robert Campin]] e Rogièr de la Pastura, futur Rogier van der Weyden, o encara Jacques Daret, totes membres d'aquela corporacion. Torna a Tournai lo 23 de març de 1428<ref name="Dico">''Dictionnaire des peintres belges''</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>''Tout l'œuvre peint'', p. 83</ref>. === Lo mèstre de talhièr a Brujas === En 1430, un document ducal fa pensar que Van Eyck demora de nòu a Brujas. Mai, Van Eyck consèrva de comandas privadas en parallèl de son trabalh pel duc. En 1432, acabèt a [[Gant]] lo retaule de L'Anhèl mistic començat pel fraire Hubert pel borgés Joost Vijdt. Aquel an, paguèt d'intesreses ipotecaris a la glèisa de Sant Donacian de Brujas per un ostal qu'aviá comprat<span></span>: i installèt sens dobte son talhièr. I recep entre lo 17 julhet e lo 16 d'agost, la visita del borgmèstre e dels escabins de la vila que paga amb de pichonas gratificacions los comises<ref name="Dico">''Dictionnaire des peintres belges''</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref name="OP83">''Tout l'œuvre peint'', p. 83</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>Borchert, p.10</ref>. [[Fichièr:Jan_van_der_STRAET,_Nova_Reperta_14,_La_peinture_à_l'huile_-_l'atelier_de_Jan_van_Eyck.jpg|thumb|Jan van der Straet, estampa 14 tirada de ''Nova Reperta'', [ca. 1600], gravadura al burin per Teodòr Galle, Folger Shakespeare Library, Washington.]] Realiza per la vila de comandas: reliza entre autre en 1435 la policromia de fòrça estatuas representant de comtes e comtesas de Flandra per la faciada de l'ostal de vila. Tanben realiza sas comandas privadas mai celèbras: lo retrach de Timotèus en 1432, son òbra mai anciana signada, ''L'Òme del turbant roge'' en 1433, ''Los Esposes Arnolfini'' en 1434 e ''La Verge del canonge Van der Paele'' entre 1434 e 1436<ref name="OP84">''Tout l'œuvre peint'', p. 84</ref>. Vèrs 1433, lo mèstre se marida amb una "domaisela Margarida", qu'es benlèu d'origina nòbla e que realiza lo retrach en 1439, alara vielha de 33 ans. Lor primièr enfant nasquèt en 1434, lo duc n'es lo pairin e li dona 6 taças d'argent. Jan van Eyck contunha de trabalhar pel duc<span></span>: vei sa renda annadièra e transformada en renda a vida en 1435 e aumentada, passant de 100 a 360 liuras par an. La cort dels comptes de Lilla refusa l'augment, e fàcia a la menaça de Van Eyck de renonciar a sa carga, lo duc defend son pintre per una letra venguda de Dijon en data del 2 de març: <span class="citation" contenteditable="false">« <span class="lang-frm" lang="frm">''nous le voulons entretenir pour certains grans ouvraiges, en quoy l'entendons occuper cy après et que nous trouverions point le pareil à nostre gré ni si excellent en son art et science''</span> »</span><ref>Volèm l'entretener per unes grands obratges, per que espreram que se n'ocupa al por venir e que trobariam pas lo parelh al nòstre grat nimai tant excellent dins son art e sciéncia</ref><ref name="OP84">''Tout l'œuvre peint'', p. 84</ref>. Realiza totjorn d'òbra pel duc<span></span>: participa a la decoracion de las demranças d'[[Hesdin]] en 1432, [[Brussèlas]] en 1433 e [[Lilla]] en 1434<ref name="Dico">''Dictionnaire des peintres belges''</ref>. Contunha totjorn a relizar de missions per el fins a sa mòrt: Foguèt inviat a [[Arràs]] en 1435, per la negociacion de la patz entre Borgonha, Angletèrra e França. En 1436, realiza pel darrièr còp <span class="citation" contenteditable="false">« <span class="lang-frm" lang="frm">''certains voyaiges loingtains es estranges marches''</span> »</span><ref>unes viatges alunhats cap a d'estrannhas marchas</ref>, sens dobte en tèrra non crestiana, alara que Felip lo Bon desira menar una crosada. En ivèrn de 1440, los comptes borguinhons mòstran que lo pintre torna al duc <nowiki>'' de taulas e d'autres objèctes secrets" qu'</nowiki>aviá comprat per el. Jan van Eyck morriguèt lo 9 de julhet de 1441 e enterrat dins las clastras de la glèisa de Sant Donacian. Lo 21 de març de 1442, Lambert, son fraire, demanda e obten lo drech de transferir sa tomba dins la glèisa, près de la font baptismala<ref name="OP84">''Tout l'œuvre peint'', p. 84</ref><sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,</sup><ref>Borchert, p. 11-12</ref>. == Tecnica del pintre == L’apòrt tecnic de Van Eyck a la pintura occidentala es capital. Aucèt la tecnica de la pintura a  l'òli fins a la perfeccion (sens pasmens la crear). Lo ligant utilizat per Van Eyck èra a basa d'òli siccativa e d'un autre element que fasiá lo ligant consistissent, çò qu'èra una de las dificultats encontrada pels utilizators de la pintura d'òli. Aucèt la tecnica de la pintura a l'òli e lo realisme dels destalhs (coma le rendut de las matèrias) fins a un suc jama atengut amb el, la tecnica flamanda permetent tanben far net aqueles. == Òbras == L’òbra de Jan van Eyck, fòra del cap d'òbra excepcional qu'es lo retaule de l'Anhèl mistic, es compausat subretot de representacions de la [[Maria (maire de Jèsus)|veerge Maria]] e de retrachs. Van Eyck foguèt considerat coma fondator del retrach occidental. Sos modèls sont gaireben sempre presentats en bust<span></span>: la cara, vista dels tres quarts, es virat cap a esquèrra, e los uèlhs fixan sovent l'espectator, çò qu'èra a l'epòca un novelum. === Lo retaule de ''L'Adoracion de l'Anhèl mistic'' === [[Fichièr:Jan and Hubert van Eyck - Ghent Altarpiece.jpg|centre|thumb|''Retaule de l'Anhèl Mistic'', Catedrala de Sant Bavon a Gant]] La paternitat de sas òbras de « Van Eyck » abans 1426 (mòrt d’Hubert) es discutada e l’atribucion a Hubert o a Jan es malaisida. Lo retaule de ''L'Anhèl mistic'' (1432, a la catedrala Sant Bavon, [[Gant]]), foguèt començat pel fraire e acabat per el en mai de 1432, sens que se sàpia exactament quina es la partida de cadun dels fraires. === ''Lo Retrach dels esposes Arnolfini'' === [[Fichièr:Van_Eyck_-_Arnolfini_Portrait.jpg|thumb|''Los Esposes Arnolfini'']] ''Los Esposes Arnolfini'' ([[1434]], National Gallery de [[Londres]]) presenta en pé, dins un interior flamand, un ric marcand toscan establit a Brujas, Giovanni Arnolfini, e son esposa. Lo miralh convèxe al centre del quadre rebat los esposes e Van Eyck alara que los penhavan. Un miralh convèxe penjat e centrat sus la paret del fond e la signatura del pintre mòstran sa preséncia coma testig. === ''La Verge del cancelièr Rolin'' === La ''Viege del cancelièr Rolin'' o ''Verge d'Autun'' es un quadre que penguèt Van Eyck per Nicolas Rolin, cancelièr del duc de Borgonha. Es expausat dempuèi 1805 al [[Lovre]]. Lo quadre es un vòt, ''a tempera'' e òli sus fusta de <span class="nowrap" contenteditable="false">66&nbsp;cm</span> de naut e <span class="nowrap" contenteditable="false">62&nbsp;cm</span> de larg, e foguèt d'en primièr presentat dins la capèla Sant Sebastan de la glèisa d'Autun. Aquela òbra respècta los novelums introduchs pels primitius italians a la pre[[renaissença]] mesclant umanizacion dels personatges (lo cancelièr e la Verge an la mèsma talha), l'introduccion del païsatge e dels elements terrèstres dins una òbra sagrada, e la revelacion pincturala de la complexitat arquitecturala per una perspectiva coerenta. === List de las òbras atribuidas === ; Alemanha * ''Verge dins una glèisa'' (v. 1425), [[Berlin]], Gemäldegalerie. * ''Retrach de Baudoin de Lannoy'' (1437), òli sus fusta, 26 × {{Modèl:Unitat|19.5|cm}}, Berlin, Gemäldegalerie * ''Retrach de Giovanni Arnolfini'' (v. 1435), Berlin, Gemäldegalerie * ''Verge de Lucques'' (1436), [[Francfòrt de Men|Francfòrt- de Men]], Städelsches Kunstinstitut * ''Triptic de Drèsda'' (v. 1437), [[Drèsda]], [[Gemäldegalerie Alte Meister]] ; Àustria * ''Retrach del cardenal Niccolò Albergati'' (1431-1432), Òli sus fusta, 35 × {{Modèl:Unitat|29 |cm}}, [[Viena (Àustria)|Viena]], Kunsthistorisches Museum. * ''Retrach de Jean de Leeuw'' (1436), Viena, Kunsthistorisches Museum. ; Belgica * ''La Verge del canonge Van der Paele'' (1434 ou 1436), Òli sus fusta, 122 × {{Modèl:Unitat|157 |cm}}, [[Brujas]], Groeningemuseum. * ''Retrach de Margareta van Eyck'', (1439), Òli sus fusta, 32,6 × {{Modèl:Unitat|25.8|cm}}, Brujas, Groeningemuseum. * ''Retrach del Crist'' (1440), Brujas, Groeningemuseum. * ''L’Adoracion de l’anhèl mistic'' (v. 1432), Òli sus fusta, 375 × {{Modèl:Unitat|320 |cm}}, [[Gant]], catedrala de Sant Bavon. * ''Santa Barba'' (1437), [[Anvèrs]], Musèu reial de las bèlas arts, * ''Verge del font'' (1439), Anvèrs, Musèu reial de las bèlas arts. ; Estats Units d'America<br> * ''Lo Jutjament darrièr'', (1420-1425), Òli sus fusta (transferit de la fusta), 56,5 × 19,7 cm, Nòva York, Metropolitan Museum of Art. * ''La Crucifixion'', (1425-1430), òli sus fusta (transferit de la fusta), 56,5 × 19,7 cm, Nòva York, Metropolitan Museum of Art. * ''L'Annonciacion'', (1435), òli sus fusta transferit sus tela, 90,2 x 34,1 cm, Washington, D.C., National Gallery of Art. * ''La Verge amb un chartrós'', Nòva York, The Frick Colleccion. ; França * ''La Verge del cancelièr Rolin'' (v. 1430 ou 1435-1436), òli sus fusta, 66 × {{Modèl:Unitat|62 |cm}}, París, [[Lovre]]. ; Itàlia * ''La Passion de Jèsus Crist'' (?), [[Turin]], Galerie Sabauda; ; Romania * ''L'Òme del capairon blau'', dich tanben ''Retrach d’un orfèbre'' (''Òme amb un anèl'') (v. 1430), [[Sibiu]], musèu nacional Brukenthal. ; Reialme Unit * ''Thymotheos'' (1432), Londres, National Gallery. * ''L'Òme del turbant roge'', autoretrach ? (1433), [[Londres]], National Gallery. * ''Los esposes Arnolfini'' (1434), Òli sus fusta, 81,8 × {{Modèl:Unitat|59.7|cm}}, Londres, National Gallery.[[Fichièr:Jan_van_Eyck_086.jpg|thumb|Retrach de Margarida van Eyck]] * ''Retrach de Margarida van Eyck'', esposa de l’artista (1439), Londres, National Gallery. * ''Madòna de Nicolas van der Maelbecke'' (inacabat, 1440-1441), Grand Bretanha, colleccion privada. === Lista de las òbras atribuidas al talièr === * ''Veerge amb l'Enfant legissent'' dicha ''Verge d'Ince hall'', après 1433, [[Melbourne]], National Gallery of Victoria. * ''Diptic de la Verge amb l'Enfant e sant Joan'', vèrs 1435, París, Lovre * ''La Font de vida'', vèrs 1445, [[Madrid]], [[Musèu del Prado|musèu du Prado]] * ''Lo Crist en crotz amb la verge e sant Joan'', vèrs 1455, Berlin, Gemäldegalerie * ''Sant Jeròni dins son estudi'', 1442, Detroit Institute of Art === Jan van Eyck enluminaire === Un document datat de 1439 venet dels archius dels ducs de Borgonha sembla indicar que Jan van Eyck èra implicat dins la realizacion de manuscrits enluminats<span></span>: ne recebèt d'argent per pagar los enluminaires brugés. Pasmens, la question se pausa totjorn de saber se Jan van Eyck participèt directament a la pintura de [[Miniature|miniatures]] encara conservadas fins ara. Los istorians de l'art Paul Durrieu e Georges Hulin de Loo crèron descbrir la man d'Hubert van Eyck e de Jan dins l'apond de fòrça miniatures al manuscrit des ''Fòrça Bèlas Oras de Nòstra Dama'' dins la partida las ''Oras de Turin Milan'' (uèi en partida destruida). Los fraires son indetificats coma los Mètres G (7 miniatures) e H (6 miniatures). Mas aquela ipotèsi foguèt contestada. Serián de realizacions d'artistas inspirats per l'estil eyckian.<span class="cx-segment" data-segmentid="501"></span><ref><span class="ouvrage" id="Deneffe2012"><span class="ouvrage" id="Dominique_Deneffe2012">Dominique <span class="nom_auteur">Deneffe</span>, <cite style="font-style:normal">« La Miniature eyckienne »</cite>, dans Bernard Bousmanne et Thierry Delcourt, <cite class="italique">Miniatures flamandes : 1404-1482</cite>, Bibliothèque nationale de France/Bibliothèque royale de Belgique,&#x200E; <time>2012</time>, 464&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> </span></span></ref>.<gallery caption="Miniaturas de las Oras de Milan Turin del caractèr eyckian"> File:14th-century painters - Les Très Belles Heures de Notre Dame de Jean de Berry - WGA16014.jpg|Naissença de sant Joan Baptista File:14th-century painters - Page from the Très Belles Heures de Notre Dame de Jean de Berry - WGA16015.jpg|La Messa dels mòrts File:Livre de prières de Turin f.59verso - Prière d'un prince.jpg|Preguieria d'un sobeiran a la broa de la mar. </gallery> == Notas e referéncias == <div class="references-small decimal" style="-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2;column-count:2;"> <references></references> </div> == Vejatz tanben == === Bibliografia === * Till-Holger Bochert, ''Jan van Eyck'', éd. Taschen, Cologne, 2008, 96 p. * {{Modèl:En}} L. Baldass, ''Jan van Eyck'', Londres, 1952. * R. Brignetti & G. Faggin, ''Tout l’œuvre peint des frères Van Eyck'', Flammarion, Paris, 1969, rééd. 1988, 104 p. * Albert Châtelet, ''Jean van Eyck enlumineur'', Presses universitaires de Strasbourg, 1993. * E. Dhanens, ''Hubert et Jan van Eyck'', Albin Michel, Paris, 1980. * {{Modèl:Es}} C. Peman y Pemartin, ''Juan Van Eyck y España'', Cadix, 1969. * C. Sterling, « Jan Van Eyck avant 1432 », dans ''Revue de l'art'', {{Modèl:N°}}33, 1976, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;7–82. * {{Modèl:En}} C. Harbison, ''Jan Van Eyck : the Play of Realism'', Londres, 1991. === Ligams extèrnes === * <span class="cx-segment" data-segmentid="631"></span> * {{Modèl:Lien web|url = http://balat.kikirpa.be/peintres/Detail_notice.php?id=5597|{{fr}} Notiça sus Jan van Eyck venent de ''dictionnaire des peintres belges''|site = BALaT - KIKIRPA}} * {{Modèl:En}} [https://web.archive.org/web/20131021090137/http://xv.kikirpa.be/database/van-eyck.htm Basa de donada de la òbras de Jan van Eyck e de son talhièr] sul site del Centre d'estudi dels primitius flamands de l'IRPA (Brussèlas). * [http://balat.kikirpa.be/pi/51551 BALaT (Belgian Art Links and Tools)] [[Categoria:Decès en 1441]] [[Categoria:Naissença en 1390]] [[Categoria:Retraitista]] i3hu1v0972e8402bhnteiloe5dn3ckg 0 170929 2499750 2483543 2026-05-05T20:04:05Z Jiròni 239 /* Espleitacion */ 2499750 wikitext text/x-wiki {{Vejatz omonims|Linha A}} {{Infobox Linha de transpòrt en comun | color linha = #E41B23 | color tèxte = #ffffff | nom = Mètro A | imatge = Métro Toulouse - viaduc rocade ouest.jpg | legenda = Un [[VAL|VAL 206]] sul viaducte de la [[Periferic de Tolosa|rocada oèst]]. | mapa = Toulouse Metro Ligne A.svg | legenda mapa = Traçat de la linha en [[francés]]. | malhum = [[Mètro de Tolosa]] | data d'obertura = [[26 de junh]] de [[1993]] | darrièra modificacion = [[20 de decembre]] de [[2003]] | darrièra extension = | suspension servici = | data de barradura = | terminus = ''[[Bassa Comba (mètro de Tolosa)|Bassa Comba]]''<br>''[[Balmar-Gramont (mètro de Tolosa)|Balmar-Gramont]]'' | espleitador = [[Tisséo]] | tipe de conduita = Automatica | material = [[VAL]] (206, 208 AG, 208 NG, 208 NG2) | depaus = Bassa Comba | nombre d'estacions = 18 | longor = 12,5 | temps = 22'30 | espaçament estacion = 735 | nombre de comunas = 2 ([[Tolosa]], [[Balmar]]) | jorns de foncionament = Totes los jorns | passatgièrs per an = {{formatnum:53300000}} <small>(2018)</small> | reng = 2 / 2 | linhas connèxas = {{Mètro de Tolosa/correspondéncias|B}} {{Trens de banlèga de Tolosa/correspondéncias|C|D|F}} {{Tramvai de Tolosa/correspondéncias|T1|T2}} | esquèma = }} La '''linha A del [[mètro de Tolosa]]''' es una de las doas linhas del mètro tolosenc. Traversa la metropòli tolosenca, del nòrd-èst al sud-oèst, e religa l'estacion ''[[Balmar-Gramont (mètro de Tolosa)|Balmar-Gramont]]'' al nòrd-èst, sus la comuna de [[Balmar]], a l'estacion [[Bassa Comba (mètro de Tolosa)|Bassa Comba]], al sud-oèst de [[Tolosa]]. Inaugurada en 1993, reliava inicialament las estacions [[Bassa Comba (mètro de Tolosa)|Bassa Comba]] (sud-oèst de la vila) e [[Bèlmont (mètro de Tolosa)|Bèlmont]] (nòrd-èst) avans d'èsser perlongada cap al nòrd-èst en 2003, fins a [[Balmar-Gramont (mètro de Tolosa)|Balmar-Gramont]]. La linha es longa de 12,5km, çò que ne fa la mai corta de las doas linhas del mètro tolosenc. La linha desservís lo centre comercial Auchan Gramont, los quartièrs del nòrd-èst, la [[Gara de Tolosa Matabiau|gara Matabiau]], lo [[Capitòli de Tolosa|Capitòli]], [[Sent Çubran]], atal que lo quartièr del [[Miralh (Tolosa)|Miralh]] al sud. Coma la [[Linha B del mètro de Tolosa|linha B]], inaugurada en 2007, la linha A se fisa sus la tecnologia de mètro automatic [[VAL]]. Foguèt la mai frequentada de las doas linhas de l'aglomeracion abans 2018, e fa l'objècte d'una certificacion ''NF Service'' dempuèi 2010<ref>{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20200803210319/https://www.tisseo.fr/tiss%C3%A9o-lentreprise/page-standard-2 La démarche qualité de Tisséo-Voyageurs], [[Tisséo]].</ref>. Arribada a saturacion a las oras d'afluéncias, la linha A fa l'objècte de trabalhs al cors dels estius 2017 e 2019 visant a doblar la capacitat de sos trens. __TOC__ [[Fichièr:Mètro de Tolosa - linha A.svg|vinheta|Mapa de la linha|centrat|700px]] == Istòria == === Cronologia === * [[1980]] : Decision pel [[Tisséo|SMTC]] de la construccion d'un novèl [[Transpòrt collectiu en sit pròpri|TCSP]] * [[1985]] ([[9 de julhet]]) : Causida del [[VAL]] pel SMTC * [[1988]] ([[27 d'octobre]]) : [[Declaracion d'utilitat publica]] de la linha A * [[1989]] : Debut dels trabalhs de la linha * [[1993]] ([[26 de junh]]) : Mesa en servici de la linha * [[1997]] : Decision de l'extension, al nòrd, de [[Bèlmont (mètro de Tolosa)|Bèlmont]] a [[Balmar-Gramont (mètro de Tolosa)|Balmar-Gramont]] * [[2001]] : Debut dels trabalhs de l'extension nòrd * [[2003]] ([[20 de decembre]]) : Obertura de l'extension nòrd * [[2016]] (genièr) : Signatura del contracte pel doblament de capacitat de la linha * [[2017]] (abril) : Debut dels trabalhs de doblament de capacitat de la linha * [[2017]] (novembre) : Inauguracion del ret mobil dins lo mètro * [[2020]] ([[10 de genièr]]) : Mesa en servici dels trens de 4 veituras, relativa al doblament de la capacitat de la linha. === Creacion de la linha === Alara que la decision de principi de la construccion d'un novèl [[transpòrt collectiu en sit pròpri]] (TCSP) foguèt presa en 1980 pel sindicat mixte dels transpòrts en comun ([[Tisséo|SMTC]]), la causida del [[tramvai]] èra esperat, vist que [[Marcel Cavaillé]], secretari d'Estat als transpòrts avent lançat un concors per la mesa en plaça dels tramvais en França, èra cònsol adjunt de Tolosa. Quand la discussion sus la causida del mòde foguèt lançat, un viu debat s'es establit<ref>{{Fr}} {{Lien web|url=http://www.fichier-pdf.fr/2011/09/18/etude/|titre=Étude exploratoire d'opportunité et de faisabilité d'une troisième ligne de métro pour Toulouse|auteur=Maxime Lafage|année=2011|éditeur=|site=[http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=1442623]|consulté le=19 décembre 2012}}</ref> : la majoritat municipala èra favorable a un [[VAL]], e l'oposicion a un [[tramvai]]. Los elegits son anats en persona veire lo [[Mètro leugièr de Hannover|tramvai de Hannover]] puèi le [[Mètro de Lilla|VAL de Lilla]]. Benlèu es la campanha de {{Citacion|sensibilizacion}} de [[Matra (entrepresa)|Matra]] que foguèt eficaça, o l'anóncia qualques jorns abans d'una subvencion de 500 milions de francs de l'Estat, mas, lo 9 de julhet de 1985, lo SMTC decidís, d'una corta avança al moment d'un vòte a egalitat (lo president Guy Hersant avent una votz preponderanta), de causir lo sistèma VAL. La [[declaracion d'utilitat publica]] (DUP) foguèt signada lo 27 d'octobre de 1988 e los trabalhs de construccion comencèron en 1989, après qu'un pauc mai de tres annadas foguèron necessàrias a la realizacion de l'abans-projècte somari, de la concertacion e de l'enquèsta publica. La linha foguèt mesa en servici cinc ans mai tard, lo 26 de junh de 1993, simultanèament a una prigonda restructuracion del malhum de bus. Lo jorn de son obertura, lo mètro tombèt en pana, victima de son succès : i aviá tròp de viatjaires per rapòrt a sa capacitat maximala<ref>{{Fr}} Fabrice Valery, [https://france3-regions.francetvinfo.fr/occitanie/haute-garonne/toulouse/toulouse-il-y-20-ans-les-premiers-passagers-du-metro-276893.html Toulouse : il y a 20 ans, les premiers passagers du métro], ''[[France 3]] Occitanie'', 26 de junh de 2013.</ref>. La linha engendra una fòrta avançada per la mobilitat al sen de de l'aglomeracion tolosenca qu'aviá vist desaparéisser son malhum de tramvai a la fin de las annadas 1950. === Perlongament a Balmar-Gramont === En 1997, l'extension de la linha A (atal que la realizacion de la [[Linha B del mètro de Tolosa|linha B]]) foguèt decidada per l'ajust de tres novèlas estacions. Aquesta extension reliarà Bèlmont (ancian cap de linha) a Balmar-Gramont a travèrs tres estacions, dont una en defòra del territòri de Tolosa. Los trabalhs comencèron en 2001, e l'inauguration aguèt luòc lo 20 de decembre de 2003. === Festenal Occitània === A l'ocasion del festenal Occitània en setembre de 2009, [[Tisséo]] a decidit d'anoncia egalament las estacions en occitan, ço que finalament demorarà al delà del festenal. Las anóncias que fòrça d'usatgièrs trobavan que devenián agaçantas<ref>{{Fr}} Sylvie Roux, [https://www.ladepeche.fr/article/2010/05/13/834592-occitan-dans-le-metro-les-usagers-disent-non.html Toulouse. Occitan dans le métro : les usagers disent non], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 13 de mai de 2010.</ref>, an dempuèi estadas remanejadas e es la meteissa votz femenina qu'anoncia las estacions, mas tanben los caps de linha e lo costat de la davalada dins las doas lengas<ref>{{Fr}} Sylvie Roux, [https://www.ladepeche.fr/article/2011/05/04/1073521-metro-une-nouvelle-voix-occitane-pour-annoncer-les-stations.html Toulouse. Métro. Une nouvelle "voix" occitane pour annoncer les stations], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 4 de mai de 2011.</ref>. === Recòrds e evolucions de la frequentacion === Lo divendres 7 de decembre de 2012, lo recòrd de frequentacion foguèt batut ambe {{formatnum:236461}} validacions<ref>{{Fr}} Philippe Emery, [https://www.ladepeche.fr/article/2012/12/21/1519949-la-ligne-a-saturee-sera-t-elle-doublee.html Toulouse. Métro : la ligne A, saturée, sera-t-elle doublée ?], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 21 de decembre de 2012.</ref>. Es de novèl batut lo divendres 6 de decembre de 2013 ambe {{formatnum:245837}} validacions. En [[2018]], e ço pel primièr còp, la [[Linha B del mètro de Tolosa|linha B]] enregistra mai de validacions que la linha A. En efièch, a aquesta annada, {{formatnum:53300000}} validacions son enregistradas sus la linha A, contra {{formatnum:57000000}} sus la linha B, siá un escart de 3,7 milions de validacions<ref name=":2">{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20190410165318/https://www.tisseo-collectivites.fr/actualites/chiffres-cles-2018 Chiffres clés 2018], ''[[Tisséo]]'', 10 d'abril de 2019.</ref>. Aqueste escart s'explica per una auça mai importanta del trafic sus la linha B, mas tanben per la barradura estivala durant mantunas setmanas sus la linha A, dins l'encastre dels trabalhs de doblament de la capacitat de la linha. === Doblament de la longor dels trens === La linha A es lèu venguda saturada e de nombrós viatjaires restan a cai a las oras d'afluéncias. Es alara decidit per [[Tisséo]] d'aumentar la capacitat de la primièra linha del [[mètro de Tolosa]], en efectuant de trabalhs per permetre d'aumentar la longor de cada trens, en les fasent passar de 26 à {{Unitat|52|mètres}}. Una enquèsta publica pel doblament de la capacitat de la linha per lo passatge dels trens e de las estacions a 52 mètres (4 veituras) se desrotla del 17 d'octobre al 26 de novembre de 2016. Lo projècte es [[Declaracion d'utilitat publica|declarat d'utilitat publica]] en març de 2017<ref>{{Fr}} Amélie Phillipson, [https://www.ladepeche.fr/article/2017/03/28/2545445-doublement-capacite-rames-ligne-metro-toulouse-est-utilite-publique.html Le doublement de capacité des rames de la ligne A du métro à Toulouse est "d'utilité publique"], [[La Despacha del Miègjorn|''La Despacha del Miègjorn'']], 28 de març de 2017.</ref>. Los primièrs trabalhs se son debanats a l'estiu de 2017, e an continuats en 2018 e 2019, amb una interrupcion del servici pendent los dos estius 2017 e 2018. La linha A doblada de capacitat es operacionala en genièr de 2020. == Traçat e estacions == === Traçat === [[Fichièr:Toulouse - Métro - Basso Cambo (25078711866).jpg|vinheta|Tren [[VAL|VAL 208]] del mètro tolosenc.]] La longor totala de la linha es de 12km<ref name=":1">{{Fr}} Philippe Emery, [https://www.ladepeche.fr/article/2013/06/27/1659774-anniversaire-le-metro-de-toulouse-en-20-chiffres.html Anniversaire : le métro de Toulouse en 20 chiffres], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 27 de junh de 2013.</ref>. La majoritat de la linha es sosterranha. Çaquelà, las estacions ''[[Bassa Comba (mètro de Tolosa)|Bassa Comba]]'' e ''[[Bèlmont (mètro de Tolosa)|Bèlmont]]'' son aerianas, atal que d'unas porcions del traçat. La linha A desservís al total 18 estacions. Al nòrd, la linha debuta al nivèl del centre comercial Auchan Gramont, dins la comuna de [[Balmar]]. [[Balmar-Gramont (mètro de Tolosa)|''Balmar-Gramont'']], lo terminus nòrd, es d'alhors la sola estacion de la linha se trobant en defòra de [[Tolosa]]. L'estacion se troba sus la rota d'Agde, e possedís un [[parcatge relai]]. Puèi, la linha entra dins la comuna de [[Tolosa]]. Passa alara sus un viaducte, al dessús de l'Èrs Mòrt e de l'autorota A61, una partida del [[Periferic de Tolosa|periferic tolosenc]]. La linha arriba après al nivèl de l'estacion [[Les Argolets (mètro de Tolosa)|Argolets]], desservissent lo quartièr omonim, al nòrd-èst de la vila. Aicí encara, existís un parcatge relai. L'estacion venenta es [[La Roseda (mètro de Tolosa)|Roseda]], desservissent un novèl còp lo quartièr omonim. La linha contunha puèi son camin cap al sud-èst, en passant sus un novèl viaducte, abans d'arribar sus l'una de las doas estacions aerianas de la linha : l'estacion [[Bèlmont]], terminus de la linha A fins a [[2003]], abans lo perlongament de la linha. Aquesta estacion possedís un parcatge relai. Per contunhar, lo mètro arriba al nivèl de l'estacion [[Marengo SNCF (mètro de Tolosa)|''Marengo SNCF'']], en correspondéncia ambe la [[gara de Tolosa Matabiau]] e la [[gara rotièra de Tolosa]]. Aquesta estacion desservís lo quartièr [[Marengo (Tolosa)|Marengo]]. La linha contunha son camin en passant jos lo [[Canal del Miègjorn]], al nivèl del Pont Riquet. Lo mètro seguís alara las [[passejadas de Joan Jaurés]], per arribar sus l'[[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|estacion omonim]], fasent la correspondéncia ambe la [[Linha B del mètro de Tolosa|linha B del mètro]]. Es tanben l'estacion la mai frequentat del [[Mètro de Tolosa|mètro tolosenc]]. [[Fichièr:Toulouse - Métro - Capitole (24478259213).jpg|esquèrra|vinheta|L'intrada de l'estacion ''[[Capitòli (mètro de Tolosa)|Capitòli]]'', dins lo [[jardin del General de Gaulle]].]] La linha intra alara dins lo centre istoric tolosenc ambe l'estacion ''[[Capitòli (mètro de Tolosa)|Capitòli]]'', donant sul [[jardin del General de Gaulle]], just a costat de la [[Plaça del Capitòli (Tolosa)|plaça del Capitòli]]. Lo mètro passa après jos la [[plaça Esquiròl]], e s'arresta a l'estacion ''[[Esquiròl (mètro de Tolosa)|Esquiròl]]''. Après aquesta estacion, lo mètro passa jos la Garona, per intrar dins l'estacion ''[[Sant Çubran Republica (mètro de Tolosa)|Sant Çubran Republica]]'', desservissent lo quartièr [[Sent Çubran]], puèi dins l'estacion ''[[Pè d’auca (mètro de Tolosa)|Pè d'Auca]]''. Arriba après l'estacion Arenas, estacion de correspondéncias ambe las linhas de [[Tramvai de Tolosa|tramvai]] [[Linha T1 del tramvai de Tolosa|T1]] e [[Linha T2 del tramvai de Tolosa|T2]], atal que la [[Linha C del malhum dels transpòrts en comun de Tolosa|linha C]]. L'estacion possedís un [[parcatge relai]] de 600 plaças, e es la segonda mai frequentada de l'ensemble del malhum del mètro de Tolosa. [[Fichièr:Métro Jolimont intérieur.jpg|vinheta|Cais de l'estacion ''[[Bèlmont (mètro de Tolosa)|Bèlmont]]''.]] Per la seguida, la linha intra dins lo sud-oèst tolosenc, ambe las estacions [[Font l'Estanh (mètro de Tolosa)|''Font l'Estanh'']], [[Mermoz (mètro de Tolosa)|''Mermoz'']] e [[Bagatèla (mètro de Tolosa)|''Bagatela'']]. Lo mètro passa alara sus un viaducte passant al-dessús de l'autorota A620, una autra partida del [[periferic de Tolosa]]. La linha intra alara dins los quartièrs dichs {{Citacion|populars}} de Tolosa : [[Miralh Universitat (mètro de Tolosa)|Miralh Universitat]], desservissent especialament l'[[universitat de Tolosa-Joan Jaurés]], puèi l'estacion ''[[La Reinariá (mètro de Tolosa)|Reinariá]]''. La linha fa una bocla per davalar cap a l'estacion del quartièr ''[[Belafont (mètro de Tolosa)|Belafont]]''. Aquesta bocla remonta enfin cap a l'estacion ''[[Bassa Comba (mètro de Tolosa)|Bassa Comba]]'', terminus sud de la linha A. Aqueste darrièr estacion se situa a proximitat de la zòna d'activitats de Bassa Comba, d'un centre comercial, atal que del [[Miralh (Tolosa)|quartièr del Miralh]]. Lo terminus possedís un parcatge relai. === Lista de las estacions === {{Mètro de Tolosa/linha A}} === Estacions particularas === Las estacions [[Bassa Comba (mètro de Tolosa)|''Bassa Comba'']] e ''[[Bèlmont (mètro de Tolosa)|Bèlmont]]'' son las unicas estacions aeriana del malhum. === Correspondéncias === * Ambe de nombrosas linhas de tren de la [[gara de Tolosa Matabiau]] a l'[[Marengo SNCF (mètro de Tolosa)|estacion ''Marengo SNCF'']]. * Ambe la [[Linha B del mètro de Tolosa|linha B del mètro]] a l'[[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|estacion ''Joan Jaurés'']]. * Ambe las linhas [[Linha T1 del tramvai de Tolosa|T1]] e [[Linha T2 del tramvai de Tolosa|T2]] del [[Tramvai de Tolosa|tramvai]] e la [[Linha C del malhum dels transpòrts en comun de Tolosa|linha C]] del [[Transpòrts en comun de Tolosa|malhum de transpòrts]] a l'[[Arenas (transpòrts en comun de Tolosa)|estacion ''Arenas'']]. === Obradors e depaus === Los obradors de la linha A son situats a l'extrimitat sud de la linha, après l'estacion ''[[Bassa Comba (mètro de Tolosa)|Bassa Comba]]''. Es lo depaus dels trens e la linha A, mas tanben l'obrador de l'ensemble dels trens del mètro (totas las linhas). Es egalament lo luòc del pòst de contròla de l'ensemble del malhum de mètro. L'autre depaus del mètro de Tolosa es, per la linha B, situat après [[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|''Bòrderoja'']]. L'arrièr-gara de Balmar-Gramont quatre trens en estacionament (la nuèch, o en resèrva pendent l'espleitacion). Una via de garatge, abracada pels trabalhs de doblament de la linha, pòt aculhir dos trens de 26 mètres, çaquelà es sovent ocupada pel tren de trabalhs. == Espleita == === Servici === Lo trajècte dura 22 minutas e 30 segondas<ref name=":0" />, la vitessa mejana dels trens es de 35 km/h<ref name=":1" />. Coma sus totas las linhas del mètro de Tolosa, la primièra partença dels caps de linha es a 5h15, e la darrièra es a 0h del dimenge al dijòus, e 3h lo divendres e dissabte<ref name=":0">{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20210723045447/https://www.tisseo.fr/sites/default/files/fh/Tisseo_hivMETROweb.pdf Oràrias del mètro], ''[[Tisséo|Tisséo]]''.</ref>. L'interval entre cada trens depend de l'orari : 45 segondas a 1 minuta 30 als òras d'afluéncias, 3 minutas en òras calmas la setmana, 5 minutas en serada los divendres e dissabtes, 7 minutas en serada la setmana e en òras calmas los dimenges e jorns feriats, e enfin 9 minutas en debut de servici. === Material rotlant === La linha A es espleitada embe lo sistèma de [[VAL]] classic, ambe 28 trens ''VAL 206'' e 14 ''VAL 208'' aquerits per l'extension de la linha cap a Balmar en 2003. Gràcias a una via d'interconnexion ambe la linha B entre las estacions Joan Jaurés e Capitòli, lo transferiment de trens de tipe ''VAL 208 NG'' e ''VAL 208 NG2'' es possible, aquestes trens circulan donc tanben sus la linha A. === Personal d'espleita === En çò [[Tisséo]], existís diferentas tascas que devon èsser efectuadas per permetre una bona gestion de la linha de mètro<ref>{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20170614104630/http://www.tisseo.fr/tisseo/metiers-et-emplois Mestièrs e emplecs], ''[[Tisséo]]''.</ref> : * La mantenença del material rotlant es efectuada per d'[[Electronician|electronicians]], d'[[Electrician|electricians]], de [[Tecnician de mantenença|mecanicians]] e enfin de carrocièrs, que velhan al bon foncionament dels trens. * La mantenença de las installacions e las infrastructuras. * L'espleita del mètro automatizat es gerida per d'operators del mètro, dempuèi una sala de contraròtla. * La comunicacion e l'informacion dels viatjaires. * La qualitat e lo respècte de l'environament son especialament gerits per d'encargats d'estudis. * La seguretat es gerida per de verificators de percepcion, d'agents de prevencion atal coma de responsables d'equipas. * L'engenheriá atal coma los projèctes son gerits per d'engenhaires, de caps de projècte e d'assistents metòde. Lo mètro es çaquelà principalament gerit per d'operators del mètro, atal coma per d'agents d'entreten. === Trafic === La linha A del mètro tolosenc foguèt la linha mai frequentada del malhum de [[transpòrts en comun de Tolosa]]. Aicí la frequentacion de la linha, entre 2002 e 2018<ref name=":2" /> : {| class="wikitable" !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 |- |32 000 000 |34 100 000 |39 900 000 |41 700 000 |40 600 000 |45 900 000 |49 900 000 |48 900 000 |51 600 000 |54 764 377 |57 000 000 |58 800 000 |57 300 000 |55 300 000 |57 800 000 |54 500 000* |53 300 000* |} <nowiki>*</nowiki>La baissa en 2017 e 2018 s'explica per la barradura de la linha pendent cinc setmanas pendent l'estiu. === Parcatges relais === Cinc [[Parcatge relai|parcatges relais]] accessibles als viatjaires avent un tiquet de mètro son dispausats a proximitat de las estacions aculhissent de terminus d'autobús o d'autocarris : * ''[[Balmar-Gramont (mètro de Tolosa)|Balmar-Gramont]]'', dont lo parcatge dispausa de 1360 plaças (mai grand parcatge relai del malhum de [[transpòrts en comun de Tolosa]]) ; * ''[[Argolets (mètro de Tolosa)|Argolets]]'', dont lo parcatge dispausa de 900 plaças ; * ''[[Bèlmont (mètro de Tolosa)|Bèlmont]]'', dont lo parcatge dispausa de 350 plaças ; * ''[[Arenas (transpòrts en comun de Tolosa)|Arenas]]'', dont lo parcatge dispausa de 600 plaças ; * ''[[Bassa Comba (mètro de Tolosa)|Bassa Comba]]'', dont lo parcatge dispausa de 540 plaças. == Projèctes de desvolopament == === Perlongament al nòrd === Lo grop ''Toulouse Métropole Citoyenne'' al conselh de [[Tolosa Metropòli]] proposa en 2018 le perlongament de la linha A d'una estacion, de [[Balmar-Gramont (mètro de Tolosa)|Balmar-Gramont]] al camin de fèrre a [[Sent Joan le Nòu]] per establir a aqueste novèl cap de linha un pòl multimodal tren / mètro. Aqueste projècte es çaquelà pas pel moment actat dins lo [[plan de desplaçaments urbans]]. === Perlongament cap a Tornafuèlha === Un perlongament cap al centre de Tornafuèlha, tresena vila de l'[[Unitat urbana de Tolosa|aglomeracion tolosenca]] e del departament de la [[Nauta Garona]], foguèt demandat mantun còps per de ciutadans e l'AUTATE, l'associacion dels usatgiers dels transpòrts de Tolosa<ref>{{Fr}} [https://autate.fr/ Sit oficial de l'Autate]</ref>. Aqueste projècte es pas dins lo [[plan de desplaçaments urbans]]. == Torisme == La linha A traversa Tolosa del nòrd-èst al sud-oèst, en passant per mantuns monuments e quartièrs toristics, coma : * la [[gara de Tolosa Matabiau]] e lo [[Canal del Miègjorn]] (estacion ''[[Marengo SNCF (mètro de Tolosa)|Marengo SNCF]]'') ; * la [[plaça Wilson]] (estacion ''[[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|Joan Jaurés]]'') ; * la [[Plaça del Capitòli (Tolosa)|plaça del Capitòli]], lo [[Teatre deu Capitòli de Tolosa|teatre del Capitòli]], atal que lo quartièr [[Sant Jòrdi (Tolosa)|Sant Jòrdi]] e la [[carrièra d'Alsàcia e Lorena]] (estacion ''[[Capitòli (mètro de Tolosa)|Capitòli]]'') ; * lo quartièr [[Esquiròl (quartièr de Tolosa)|Esquiròl]], la [[plaça Esquiròl]], lo [[Pont Nau de Tolosa|Pont Nau]] e lo [[musèu dels Agustins]] (estacion ''[[Esquiròl (mètro de Tolosa)|Esquiròl]]'') * l'[[espital de la Grava]] (estacion ''[[Sant Çubran Republica (mètro de Tolosa)|Sant Çubran Republica]]'') == Notas e referéncias == {{Traduccion/Referéncia|fr|Ligne A du métro de Toulouse|161873472}} <references /> == Vejatz tanben == {{Sisterlinks|commons=Category:Toulouse Metro Ligne A}} === Articles ligats === * [[Mètro de Tolosa]] * [[Transpòrts en comun de Tolosa]] * [[Tolosa]] === Ligams extèrnes === * [https://web.archive.org/web/20240312065828/https://www.tisseo.fr/ Sit oficial de Tisséo] {{Paleta Mètro de Tolosa/Linha A}} [[Categoria:Linha A del mètro de Tolosa|*]] lpbhl03vh2may0cp9pchgy7ua190w38 0 170930 2499751 2499650 2026-05-05T20:06:09Z Jiròni 239 /* Espleitacion */ 2499751 wikitext text/x-wiki {{Vejatz omonims|Linha B}} {{Infobox Linha de transpòrt en comun | color linha = #FEDD04 | color tèxte = #000000 | nom = Mètro B | imatge = Minimes Edicule métro.JPG | legenda = Edicul de l'[[Minimes-Claudi Nogaròu (mètro de Tolosa)|estacion ''Minimes-Claudi Nogaròu'']]. | mapa = Toulouse Metro Ligne B.svg | legenda mapa = Traçat de la linha en [[francés]]. | malhum = [[Mètro de Tolosa]] | data d'obertura = [[30 de junh]] de [[2007]] | darrièra modificacion = | darrièra extension = | suspension servici = | data de barradura = | terminus = ''[[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|Bòrdaroja]]''<br>''[[Ramonvila (mètro de Tolosa)|Ramonvila]]'' | espleitador = [[Tisséo]] | tipe de conduita = Automatica | material = [[VAL]](208AG, 208NG e 208NG2) | depaus = Bòrdaroja | nombre d'estacions = 20 | longor = 15,7 | temps = 27 | espaçament estacion = 826 | nombre de comunas = 2 ([[Tolosa]], [[Ramonvila e Sent Anha]]) | jorns de foncionament = Totes los jorns | passatgièrs per an = {{formatnum:57000000}} <small>(2018)</small> | reng = 1èr / 2 | linhas connèxas = {{Mètro de Tolosa/correspondéncias|A}} {{Trens de banlèga de Tolosa/correspondéncias|C|D|F}} {{Tramvai de Tolosa/correspondéncias|T1|T2}} | esquèma = }} La '''linha B del [[mètro de Tolosa]]''' es una de las doas linhas del mètro tolosenc. Religa l'estacion ''[[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|Bòrdaroja]]'' al nòrd, a l'estacion ''[[Ramonvila (mètro de Tolosa)|Ramonvila]]'', sus la comuna de [[Ramonvila e Sent Anha]], al sud-èst. La linha B es longa de 15,7 kilomètres. Passa pels quartièrs del nòrd de [[Tolosa]] de [[Bòrdaroja]], [[Barrièra de París]] e dels [[Minimes (Tolosa)|Minimes]], puèi traversa los baloards al nivèl de [[Compans-Caffarelli]], davala cap al centre-vila, puèi vèrs los quartièrs del sud de Tolosa de [[Sent Miquèl (Tolosa)|Sent Miquèl]], [[En Palòt (quartièr de Tolosa)|En Palòt]], [[Sent Anha (Tolosa)|Sent Anha]] e [[Ranguèlh]], per finir son percors a [[Ramonvila e Sent Anha]]. La linha es la segonda linha del mètro tolosenc, obèrta en [[2007]] après 6 ans de trabalhs. Fa uèi l'objècte d'un projècte de perlongament al sud, en direccion de l'INPT, afin d'establir una connexion ambe la futura [[Projècte de tresena linha del mètro de Tolosa|tresena linha del mètro]]. __TOC__ [[Fichièr:Tolosa linha B mapa.svg|vinheta|Mapa de la linha|centrat|700px]] == Istòria == === Cronologia === * [[1998]] ([[3 de març]]) : Causida de la tecnologia del [[VAL]] de Matra, dejà utilizada sus la linha A<ref name=":0">{{Fr}} Yves Marc, [https://www.ladepeche.fr/article/1998/03/03/183655-c-est-matra-d-une-courte-tete.html Toulouse. C'est Matra...d'une courte tête !], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 3 de març de 1998.</ref>. * [[2001]] ([[11 de mai]]) : Signatura dels primièrs contractes per la realizacion de la linha<ref name=":1">{{Fr}} [https://www.ladepeche.fr/article/2001/05/11/542072-coup-envoi-ligne-b-metro-signature-premiers-contrats-3-8.html Coup d'envoi de la ligne B du métro, signature des premiers contrats (3,8 MdsF).], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 11 de mai de 2001.</ref>. * [[2001]] (agost) : Debut dels trabalhs<ref>{{Fr}} Agnès Tremoulet, [https://www.ladepeche.fr/article/2001/08/09/114779-metro-de-l-encombrement-sur-toute-la-ligne.html Toulouse. Métro : de l'encombrement sur toute la ligne], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 19 d'agost de 2001.</ref>. * [[2006]] (decembre) - [[2007]] (mai) : Jornadas pòrtas obèrtas per desvelar las estacions al public<ref>{{Fr}} [https://www.ladepeche.fr/article/2006/12/08/44081-compans-portes-ouvertes-a-la-station-compans-caffarelli.html Toulouse. Compans. Portes ouvertes à la station Compans-Caffarelli], [[La Despacha del Miègjorn|''La Despacha del Miègjorn'']], 8 de decembre de 2006.</ref><ref>{{Fr}} Anne-Marie Chouchan, [https://www.ladepeche.fr/article/2007/05/21/390341-metro-la-station-des-carmes-devoilee.html Toulouse. Métro. La station des Carmes dévoilée], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 21 de mai de 2007.</ref>. * [[2007]] ([[27 de mai]]) : Debut dels tèsts en condicion reala<ref>{{Fr}} Philippe Emery, [https://www.ladepeche.fr/article/2007/05/30/4775-toulouse-le-metro-de-tous-les-records.html Toulouse : le métro de tous les records], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 30 de mai de 2007.</ref>. * [[2007]] ([[30 de junh]]) : Inauguracion e mesa en servici de la linha B<ref name=":2">{{Fr}} Eric Cabanis, [https://www.ladepeche.fr/article/2007/07/01/19668-jean-louis-borloo-inaugure-ligne-b-metro-toulouse.html Jean-Louis Borloo inaugure la ligne B du métro de Toulouse], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 1èr de julhet de 2007.</ref>. === Estudis e construccion === L'entrepresa [[Siemens Mobility|Matra Transport International]] foguèt causida en 1998<ref name=":0" /> per fornir la via d'equipament, las faciadas de las estacions, los malhums electrics, los [[Transpòrts guidats urbans automatics|automatismes]], lo pòst de contròla, e trenta-cinc trens de tipe [[VAL]], per un montant total de 1,6 miliard de [[Franc francés|francs]]. Del fach de la longor importanta de la linha, e per securizar sa planificacion e sos còsts, l'obrador del gròs-òbra de la linha B foguèt copat en 6 lòts<ref>{{Fr}} [https://www.ladepeche.fr/article/2001/05/10/222188-metro-3-5-milliards-sur-les-rails.html Toulouse. Métro: 3,5 milliards sur les rails], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 10 de mai de 2001.</ref> per un montant total previsional de 6,35 milliards de [[Franc francés|francs]]<ref name=":1" /> : {| class="wikitable" ! !Entitolat !Estacions !Detalhs de las construccions !Entrepresas de trabalhs publics !Montant |- |1 |Trencada coberta nòrd |[[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|Bòrdaroja]] |Cap de linha nòrd (a cèl obèrt), [[tremuèja]], tunèl, obratges de ventilacion e d'estarida de las aigas | | |- |2 |Tunèl e estacions nòrd |[[:fr:Trois-Cocus_(métro_de_Toulouse)|Trois-Cocus]], [[:fr:La_Vache_(métro_de_Toulouse)|La Vache]], [[:fr:Barrière-de-Paris_(métro_de_Toulouse)|Barrière-de-Paris]], [[:fr:Minimes_–_Claude-Nougaro_(métro_de_Toulouse)|Minimes]], [[:fr:Canal-du-Midi_(métro_de_Toulouse)|Canal-du-Midi]], [[:fr:Compans-Caffarelli_(métro_de_Toulouse)|Compans-Caffarelli]], [[:fr:Jeanne-d'Arc_(métro_de_Toulouse)|Jeanne-d'Arc]] |Tunèl, obratges de ventilacion e d'estarida de las aigas. |[[Dodin Campenon-Bernard|Campenon Bernard]], [[Eiffage]] |749 millions de francs |- |3 |Sector [[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|Joan Jaurés]] |[[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|Joan Jaurés]] |Tunèl, obratges e amainatjaments necessaris a l'estacion de correspondéncia ambe la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]] | | |- |4 |Tunèl e estacions centre |[[Francés Verdier (mètro de Tolosa)|Francés Verdier]], [[Carmes (mètro de Tolosa)|Carmes]], [[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|Palais de Justícia]], [[Sant Miquèl Marcel Langer (mètro de Tolosa)|Sant Miquèl]], [[En Palòt (mètro de Tolosa)|En Palòt]], [[Niel (mètro de Tolosa)|Niel]] ([[estacion fantauma]]) |Tunèl, obratges de ventilacion e d'estarida de las aigas. L'estacion fantauma [[Niel (mètro de Tolosa)|Niel]] assura la ventilacion del tunèl e l'accès dels pompièrs |[[Bouygues Travaux Publics]], [[Soletanche Bachy]], [[Razel-Bec|Razel]], [[Demathieu Bard|Demathieu & Bard]], [[Malet (entrepresa)|Malet]] |653 millions de francs |- |5 |Tunèl e estacions sud |[[Sent Anha-SNCF (mètro de Tolosa)|Sent Anha]], [[Sauselong (mètro de Tolosa)|Sauselong]], [[Ranguèlh (mètro de Tolosa)|Ranguèlh]], [[Facultat de Farmacia (mètro de Tolosa)|Facultat de Farmacia]], [[Universitat Pau Sabatièr (mètro de Tolosa)|Universitat Pau Sabatièr]] |Tunèl, obratges de ventilacion e d'estarida de las aigas |[[GTM|GTM Construction]], [[Dumez|Dumez-GTM]], [[Spie Batignolles]] |463 millions de francs |- |6 |Trencada coberta sud |[[Ramonvila (mètro de Tolosa)|Ramonvila]] |Cap de linha sud (a cèl obèrt), tunèl, obratge d'estarida de las aigas | | |} === Espleita === La linha B foguèt inaugurada lo 30 de junh de 2007<ref name=":2" /> per [[Jean-Louis Borloo]] ([[Ministèri de l'Ecologia (França)|ministre de l'Ecologia]]), [[Joan-Luc Moudenc|Joan Luc Modenc]] ([[Lista dels cònsols de Tolosa|cònsol de Tolosa]]), e [[Felip Douste-Blazy]] (president del [[Tolosa Metropòli|Grand Tolosa]]). Lo còst de construccion foguèt de {{Formatnum:1390000000}}€ HT (valor 2007), siá environ 89 M€/km (material rotlant inclús). Per festejar la primièra annada de linha, [[Tisséo]] fa appel a l'agéncia de design global tolosenca KLD-Design atal qu'a l'artista de carrièra local Chat Maigre per decorar<ref>{{Fr}} [http://www.kld-design.fr/portfolio/tisseo-toulouse/ Ascenseurs métro Toulouse], KLD-Design.</ref> uèch gàbias d'ascensors de la linha : [[Universitat Pau Sabatièr (mètro de Tolosa)|Universitat Pau Sabatièr]], [[Sent Anha-SNCF (mètro de Tolosa)|Sent Anha-SNCF]], [[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|Palais de Justícia]], [[Carmes (mètro de Tolosa)|Carmes]], [[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|Joan Jaurés]], [[Joana d'Arc (mètro de Tolosa)|Joana d’Arc]], [[Tres Cocuts (mètro de Tolosa)|Tres Cocuts]], [[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|Bòrdaroja]]. Dempuèi setembre de 2009, a l'ocasion del festenal Occitània, las anóncias vocalas de las estacions venentas se fa en [[francés]] e en occitan. Es la meteissa votz femenina qu'anoncia las estacions dins las doas lengas<ref>{{Fr}} Sylvie Roux, [https://www.ladepeche.fr/article/2011/05/04/1073521-metro-une-nouvelle-voix-occitane-pour-annoncer-les-stations.html Toulouse. Métro. Une nouvelle "voix" occitane pour annoncer les stations], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 4 de mai de 2011.</ref>. Lo divendres 6 de decembre de 2013, lo recòrd de frequentacion foguèt batut ambe {{Formatnum:226444}} validacions<ref>{{Fr}}Philippe Emery, [https://www.ladepeche.fr/article/2013/12/14/1775342-record-frequentation-battu-tisseo-708-209-voyages-jour.html Toulouse. Record de fréquentation battu pour Tisseo : 708 209 voyages en un jour], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 14 de decembre de 2013.</ref>. Lo 9 de genièr de 2017, la ruptura d’una canalizacion dins lo [[Sent Anha (Tolosa)|quartièr Sent Anha]] provoca l’inondacion de l'estacion sosterranha [[Sent Anha-SNCF (mètro de Tolosa)|Sent Anha-SNCF]]. L'estacion es barradura per una durada estimada de doas setmanas al mens, e lo trafic interromput al sud de l'estacion [[Sant Miquèl Marcel Langer (mètro de Tolosa)|Sant Miquèl – Marcel Langer]] lo temps del pompatge de l’aiga amassada dins lo tunèl<ref>{{Fr}} Hélène Menal, [https://www.20minutes.fr/toulouse/1992511-20170109-toulouse-inondee-station-saint-agne-restera-fermee-pendant-moins-deux-semaines Toulouse: Inondée, la station Saint-Agne restera fermée pendant au moins deux semaines], ''[[20 Minutes]]'', 9 de genièr de 2017.</ref>. Lo 12 de genièr de 2018, la [[Comission Nacionala del Debat Public]] anóncia que la concertacion publica sul perlongament al sud, cap a la futura tresena linha del mètro, se tendrà del 29 de genièr al 23 de febrièr de 2018<ref>{{Fr}} [https://www.ladepeche.fr/article/2018/01/12/2720233-prolongement-de-la-ligne-b-feu-vert-pour-la-concertation.html Toulouse. Prolongement de la ligne B : feu vert pour la concertation], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 12 de genièr de 2018.</ref>. En 2018, per la primièra annada dempuèi l'obèrtura de la linha B, aquesta darrièra enregistra mai de validacions que la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]] : 57 milions contra 53,3 milions sus la primièra linha del mètro tolosenc<ref name=":3">{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20190410165318/https://www.tisseo-collectivites.fr/actualites/chiffres-cles-2018 Chiffres clés 2018], [[Tisséo]].</ref>. Aqueste escart s'explica essencialament per la barradura estivala de la linha A pendent qualques setmanas, dins l'encastre dels trabalhs de doblament de sa capacitat. == Traçat e estacions == === Traçat === [[Fichièr:Station_Jeanne_d'Arc.jpg|esquèrra|vinheta|[[Boca de mètro]] de l'estacion [[Joana d'Arc (mètro de Tolosa)|Joana d’Arc]].]] La longor totala de la linha es de 15,7km e es entièrament sosterranha. La linha B desservís 20 estacions al total : 19 a [[Tolosa]] e 1 a [[Ramonvila e Sent Anha]]. Traversa Tolosa del nòrd, a [[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|''Bòrderoja'']], al sud-oèst, a ''[[Ramonvila (mètro de Tolosa)|Ramonvila]]''. A notar qu'a l'excepcion de l'estacion Joan Jaurés del fach de sa correspondéncia ambe la linha A, totas las estacions son similaras dins lors configuracion. La linha nais al nivèl de la [[plaça Maurina]], al nòrd de Tolosa, dins lo quartièr de [[Bòrdaroja]]. La primièra estacion de la linha, al nòrd, es l'estacion [[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|Bòrderoja]]. Aqueste estacion possedís un [[parcatge relai]]. La linha davala après cap a l'estacion [[Tres Cocuts (mètro de Tolosa)|Tres Cocuts]], dins lo [[Los Isards|quartièr dels Isards]]. Lo mètro passa après jos la [[Linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila|linha ferroviària de Bordèu a Seta]]. La linha davala alara vèrs lo sud, per arribar a [[La Vaca (mètro de Tolosa)|La Vaca]], estacion situada al nivèl de la [[carrièra Paul Verlaine]], dins lo quartièr de la [[Barrièra de París]]. D'alhors, l'estacion venenta es l'[[Barrièra de París (mètro de Tolosa)|estacion eponim]], situada jos un giratòri, a proximitat de nombrós comèrcis. La linha contunha sa davalada, cap a las estacions [[Minimes-Claudi Nogaròu (mètro de Tolosa)|Minimes-Claudi Nogaròu]] e [[Canal del Miègjorn (mètro de Tolosa)|Canal del Miègjorn]], totas doas situadas dins lo [[Minimes (Tolosa)|quartièr dels Minimes]]. L'estacion Canal del Miègjorn se situa a costat del [[Conselh Departemental de la Nauta Garona]], jos lo [[Canal del Miègjorn|canal]], e sos accès suls bòrds. [[Fichièr:Intérieur VAL 208 Toulouse.jpg|vinheta|Un tren de la linha B del mètro tolosenc.]] La linha intra après dins l'ipercentre tolosenc, ambe l'estacion [[Compans-Caffarelli (mètro de Tolosa)|Compans-Caffarelli]], situada sul [[baloard de Las Croses]]. L'estacion desservís especialament lo [[Compans-Caffarelli|quartièr d'afars omonim]]. Lo mètro effectua alara una bocla cap a l'èst per davala a l'estacion [[Joana d'Arc (mètro de Tolosa)|Joana d'Arc]], a proximitat de la [[basilica de Sant Sarnin]], sul [[Baloard d'Estrasborg (Tolosa)|baloard d'Estrasborg]]. L'estacion venenta es [[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|Joan Jaurés]], estacion de correspondéncia ambe la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]] del mètro. L'estacion es situada a proximitat de la [[plaça Wilson]], atal que de nombrós monuments tolosencs, coma la [[Plaça del Capitòli (Tolosa)|plaça del Capitòli]]. [[Fichièr:Toulouse - Métro - Palais de Justice (24478513873).jpg|esquèrra|vinheta|Cais de l'estacion [[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|Palais de Justícia]]]] La linha contunha cap al sud ambe l'estacion [[Francés Verdier (mètro de Tolosa)|Francés Verdier]], situada a costat del monument dels mòrts, sul crosament entre lo [[baloard Lazare Carnot]] e la [[carrièra de Metz]] notadament. La linha fa alara un escart vèrs l'oèst puèi vèrs lo sud ambe l'estacion dels [[Carmes (mètro de Tolosa)|Carmes]], situada a costat del celebre mercat tolosenc. Lo mètro davala après cap al sud e l'estacion [[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|Palais de Justícia]], a proximitat del [[Pont de Sent Miquèl (Tolosa)|Pont de Sent Miquèl]]. L'estacion es tanben lo terminus de las linhas [[Linha T1 del tramvai de Tolosa|T1]] e [[Linha T2 del tramvai de Tolosa|T2]] del [[tramvai de Tolosa]]. La linha davala après en passant jos la [[grand carrièra Sant Miquèl]] cap a l'estacion [[Sant Miquèl Marcel Langer (mètro de Tolosa)|Sant Miquèl Marcel Langer]], situada a proximitat del [[Stadium de Tolosa|stadium]]. Lo mètro contunha sa davalada vèrs lo sud, ambe l'estacion [[En Palòt (mètro de Tolosa)|En Palòt]] e lo [[En Palòt (quartièr de Tolosa)|quartièr omonim]]. Passa alara al nivèl de l'estacion fantauma [[Niel (mètro de Tolosa)|Niel]], sola estacion fantauma del malhum tolosenc. La linha contunha après son trajècte vèrs l'estacion [[Sent Anha-SNCF (mètro de Tolosa)|Sent Anha-SNCF]], estacion en correspondéncia ambe la [[gara de Sent Anha]]. Puèi lo mètro davala cap a l'estacion [[Sauselong (mètro de Tolosa)|Sauselong]], atal que l'estacion [[Ranguèlh (mètro de Tolosa)|Ranguèlh]], a proximitat del [[Ranguèlh|quartièr résidencial omonim]]. === Lista de las estacions === {{Mètro de Tolosa/linha B}} === Estacions particularas === [[Fichièr:Métro Niel 2023.jpg|vinheta|L'accès, condemnat, a l'estacion [[Niel (mètro de Tolosa)|''Niel'']].]] * L'estacion ''[[Niel (mètro de Tolosa)|Niel]]'', situada entre las estacions ''[[En Palòt (mètro de Tolosa)|En Palòt]]'' e ''[[Sent Anha-SNCF (mètro de Tolosa)|Sent Anha]]'' es l'unica [[estacion fantauma]] del malhum de mètro a Tolosa. === Estacions previstas === L'extension de la linha B figuèt declarada d'utilitat publica lo 7 de,febrièr de 2020, las òbras començan en 2022 per un servici previst a la fin de 2027 {| cellspacing=0 cellpadding=2 border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align: center" |- bgcolor="#CCCCCC" !&nbsp;!!&nbsp;!!&nbsp;!! Estacion !! Coordenadas !! Comuna !! Correspondéncias Tisséo !! Ret Arc-En-Ciel / TER !! |- |- bgcolor="#efefef" | bgcolor="#ffffff"|&nbsp; || bgcolor="#FEDD04" |'''■''' || bgcolor="#ffffff"|&nbsp; | align=left |'''[[Ramonvila (mètro de Tolosa)|Ramonvila]]''' | style="font-size:xx-small" | {{coord|43.55577778|1.476361111|region:FR-31_type:landmark_scale:1000|format=dms|display=inline|name=Ramonvila}} | [[Ramonvila e Sent Anha]] | align=left |{{BHNS de Tolosa/correspondéncias amb intitulat|L6}}<br>{{Bus de Tolosa/correspondéncias amb intitulat|27|37|79|88|111|112}}<br>{{P+R/correspondéncias}} | align=left |[[Fichièr:Toulouse-Symbol-Car-2016.svg|16px]] Hop!303 |- bgcolor="#efefef" | bgcolor="#ffffff"|&nbsp; || bgcolor="#FEDD04" |• || bgcolor="#ffffff"|&nbsp; | align=left |Pargue del Canal | style="font-size:xx-small" | {{coord|43.5507667|1.48869722|region:FR-31_type:landmark_scale:1000|format=dms|display=inline|name=Pargue Tecnologic del Canal}} | [[Ramonvila e Sent Anha]] | align=left |{{Bus de Tolosa/correspondéncias amb intitulat|111}} | align=left | |- |- bgcolor="#efefef" | bgcolor="#ffffff"|&nbsp; || bgcolor="#FEDD04" |'''■''' || bgcolor="#ffffff"|&nbsp; | align=left |Labeja Madron | style="font-size:xx-small" | {{coord|43.5510833|1.50510278|region:FR-31_type:landmark_scale:1000|format=dms|display=inline|name=INPT}} | [[Labeja]] | align=left |[[File:Toulouse "M" symbol.svg|Toulouse_"M"_symbol|15px]] [[File:Toulouse line TAE symbol.svg|Toulouse_line_TAE_symbol|20px]] ''(en projet)'' | align=left | |} === Correspondéncias === * Ambe de nombrosas linhas de tren de la [[gara de Tolosa Matabiau]] a l'[[Marengo SNCF (mètro de Tolosa)|estacion ''Marengo SNCF'']]. * Ambe la [[gara de Sent Anha]] de la [[Linha D dels trens de banlèga de Tolosa|linha D]] dels [[Trens de banlèga de Tolosa|trens de banlèga]] a l'[[Sent Anha-SNCF (mètro de Tolosa)|estacion omonim]]. * Ambe la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A del mètro]] a l'[[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|estacion ''Joan Jaurés'']]. * Ambe las linhas [[Linha T1 del tramvai de Tolosa|T1]] e [[Linha T2 del tramvai de Tolosa|T2]] del [[Tramvai de Tolosa|tramvai]] a l'[[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|estacion ''Palais de Justícia'']]. === Parcatges relais === Tres [[Parcatge relai|parcatges relais]] pels automobilistas arribant de la banlèga : * [[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|Bòrdaroja]], dont lo parcatge dispausa de 1130 plaças. * [[La Vaca (mètro de Tolosa)|La Vaca]], dont lo parcatge dispausa de 440 plaças. * [[Ramonvila (mètro de Tolosa)|Ramonvila]], dont lo parcatge dispausa de 1050 plaças. === Obradors e depaus === Lo depaus de la linha es situada al nòrd, après l'[[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|estacion Bòrdaroja]]. === Servici === Lo trajècte dura 26 minutas e 30 segondas<ref>{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20210723045447/https://www.tisseo.fr/sites/default/files/fh/Tisseo_hivMETROweb.pdf Horaires du métro], ''[[Tisséo]]''.</ref>. === Material rotlant === La linha es una linha de [[VAL]], espleitada ambe de VAL 208 NG e NG2. Contrariament a la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]], los VAL 206 e 208 de primièra generacion son pas utilizats sus aquesta linha. === Personal d'espleitacion === En çò [[Tisséo]], existís diferentas tascas que devon èsser efectuadas per permetre una bona gestion de la linha de mètro<ref>{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20170614104630/http://www.tisseo.fr/tisseo/metiers-et-emplois Mestièrs e emplecs], ''[[Tisséo]]''.</ref> : * La mantenença del material rotlant es efectuada per d'[[Electronician|electronicians]], d'[[Electrician|electricians]], de [[Tecnician de mantenença|mecanicians]] e enfin de carrocièrs, que velhan al bon foncionament dels trens. * La mantenença dels installacions e dels infrastructuras. * L'espleitacion del mètro automatisat es gerit per d'operators del mètro, dempuèi una sala de contròla. * La comunicacion e l'informacion dels viatjaires. * La qualitat e lo respècte de l'environament son especialament gerits per de cargats d'estudis. * La seguretat es gerida per de verificators de percepcion, d'agents de prevencion atal que de responsables d'equipas. * L'engenheria atal que los projèctes son gerits per d'engenhaires, de caps de projècte e d'assistents metòde. Lo mètro es çaquelà principalament gerit per d'operators del mètro, atal que per d'agents d'entreten. === Trafic === Aqueste tablèu recapitula lo trafic segon las annadas de la linha B : {| class="wikitable" !2007<ref group="N">La feble frequentacion de l'annada 2007 es ligada a l'obèrtura de la linha al mieg de l'annada, en junh.</ref> !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2017 !2018<ref name=":3" /> |- |{{formatnum:17300000}} |{{formatnum:38900000}} |{{formatnum:40900000}} |{{formatnum:44200000}} |{{formatnum:46799322}} |{{formatnum:50000000}} |{{formatnum:51900000}} |{{formatnum:52300000}} |{{formatnum:52100000}} |53 900 000 |57 000 000 |} == Torisme == [[Fichièr:Basilique Saint-Sernin de Toulouse - exposition ouest-1-.jpg|vinheta|La [[basilica de Sant Sarnin]], accessible dempuèi l'estacion [[Joana d'Arc (mètro de Tolosa)|''Joana d'Arc'']].]] La linha B traversa [[Tolosa]] del nòrd-oèst al sud-èst, e desservís de nombrós monuments et quartièrs toristics, coma : * lo [[Canal del Miègjorn]] (estacion [[Canal del Miègjorn (mètro de Tolosa)|''Canal del Miègjorn'']]) * lo [[Jardin japonés de Tolosa|jardin japonés]] (estacion [[Compans-Caffarelli (mètro de Tolosa)|''Compans-Caffarelli'']]) * la [[basilica de Sant Sarnin]], lo quartièr Sant Sarnin e lo [[Musèu de Sant Ramon]] (estacion [[Joana d'Arc (mètro de Tolosa)|''Joana d'Arc'']]) * la [[plaça Wilson]], lo [[Teatre de la Ciutat]], la [[carrièra d'Alsàcia e Lorena]] e la [[Plaça del Capitòli (Tolosa)|plaça del Capitòli]] (estacion [[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|''Joan Jaurés'']]) * la [[Catedrala de Sent Estève de Tolosa|Catedrala de Sent Estève]] e lo [[Grand Redond (jardin)|Grand Redond]] (estacion [[Francés Verdier (mètro de Tolosa)|''Francés Verdier'']]) * lo [[Mercat dels Carmes]], le [[Musèu dels Agustins]] e lo [[Esquiròl (quartièr de Tolosa)|quartièr Esquiròl]] (estacion [[Carmes (mètro de Tolosa)|''Carmes'']]) * lo [[Jardin de las Plantas (Tolosa)|Jardin de las Plantas]] e lo [[Musèu d'istòria naturala de Tolosa|Musèu d'Istòria Naturala]] (estacion [[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|''Palais de Justícia'']]) * lo [[Stadium de Tolosa|Stadium]] (estacion [[En Palòt (mètro de Tolosa)|''En Palòt'']]) == Nòtas e referéncias == {{Traduccion/Referéncia|fr|Ligne B du métro de Toulouse|162030372}} === Nòtas === <references group="N" /> === Referéncias === <references /> == Vejatz tanben == {{Sisterlinks|commons=Category:Toulouse Metro Ligne B}} === Articles ligats === * [[Mètro de Tolosa]] *[[Transpòrts en comun de Tolosa]] * [[Tolosa]] === Ligams extèrnes === * [https://web.archive.org/web/20240312065828/https://www.tisseo.fr/ Sit oficial de Tisséo] {{Paleta Mètro de Tolosa/Linha B}} [[Categoria:Linha B del mètro de Tolosa|*]] 0v1g4q1gr5279ku8p7ssqqset1xtgvi 2499752 2499751 2026-05-05T20:08:06Z Jiròni 239 /* Personal d'espleitacion */ 2499752 wikitext text/x-wiki {{Vejatz omonims|Linha B}} {{Infobox Linha de transpòrt en comun | color linha = #FEDD04 | color tèxte = #000000 | nom = Mètro B | imatge = Minimes Edicule métro.JPG | legenda = Edicul de l'[[Minimes-Claudi Nogaròu (mètro de Tolosa)|estacion ''Minimes-Claudi Nogaròu'']]. | mapa = Toulouse Metro Ligne B.svg | legenda mapa = Traçat de la linha en [[francés]]. | malhum = [[Mètro de Tolosa]] | data d'obertura = [[30 de junh]] de [[2007]] | darrièra modificacion = | darrièra extension = | suspension servici = | data de barradura = | terminus = ''[[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|Bòrdaroja]]''<br>''[[Ramonvila (mètro de Tolosa)|Ramonvila]]'' | espleitador = [[Tisséo]] | tipe de conduita = Automatica | material = [[VAL]](208AG, 208NG e 208NG2) | depaus = Bòrdaroja | nombre d'estacions = 20 | longor = 15,7 | temps = 27 | espaçament estacion = 826 | nombre de comunas = 2 ([[Tolosa]], [[Ramonvila e Sent Anha]]) | jorns de foncionament = Totes los jorns | passatgièrs per an = {{formatnum:57000000}} <small>(2018)</small> | reng = 1èr / 2 | linhas connèxas = {{Mètro de Tolosa/correspondéncias|A}} {{Trens de banlèga de Tolosa/correspondéncias|C|D|F}} {{Tramvai de Tolosa/correspondéncias|T1|T2}} | esquèma = }} La '''linha B del [[mètro de Tolosa]]''' es una de las doas linhas del mètro tolosenc. Religa l'estacion ''[[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|Bòrdaroja]]'' al nòrd, a l'estacion ''[[Ramonvila (mètro de Tolosa)|Ramonvila]]'', sus la comuna de [[Ramonvila e Sent Anha]], al sud-èst. La linha B es longa de 15,7 kilomètres. Passa pels quartièrs del nòrd de [[Tolosa]] de [[Bòrdaroja]], [[Barrièra de París]] e dels [[Minimes (Tolosa)|Minimes]], puèi traversa los baloards al nivèl de [[Compans-Caffarelli]], davala cap al centre-vila, puèi vèrs los quartièrs del sud de Tolosa de [[Sent Miquèl (Tolosa)|Sent Miquèl]], [[En Palòt (quartièr de Tolosa)|En Palòt]], [[Sent Anha (Tolosa)|Sent Anha]] e [[Ranguèlh]], per finir son percors a [[Ramonvila e Sent Anha]]. La linha es la segonda linha del mètro tolosenc, obèrta en [[2007]] après 6 ans de trabalhs. Fa uèi l'objècte d'un projècte de perlongament al sud, en direccion de l'INPT, afin d'establir una connexion ambe la futura [[Projècte de tresena linha del mètro de Tolosa|tresena linha del mètro]]. __TOC__ [[Fichièr:Tolosa linha B mapa.svg|vinheta|Mapa de la linha|centrat|700px]] == Istòria == === Cronologia === * [[1998]] ([[3 de març]]) : Causida de la tecnologia del [[VAL]] de Matra, dejà utilizada sus la linha A<ref name=":0">{{Fr}} Yves Marc, [https://www.ladepeche.fr/article/1998/03/03/183655-c-est-matra-d-une-courte-tete.html Toulouse. C'est Matra...d'une courte tête !], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 3 de març de 1998.</ref>. * [[2001]] ([[11 de mai]]) : Signatura dels primièrs contractes per la realizacion de la linha<ref name=":1">{{Fr}} [https://www.ladepeche.fr/article/2001/05/11/542072-coup-envoi-ligne-b-metro-signature-premiers-contrats-3-8.html Coup d'envoi de la ligne B du métro, signature des premiers contrats (3,8 MdsF).], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 11 de mai de 2001.</ref>. * [[2001]] (agost) : Debut dels trabalhs<ref>{{Fr}} Agnès Tremoulet, [https://www.ladepeche.fr/article/2001/08/09/114779-metro-de-l-encombrement-sur-toute-la-ligne.html Toulouse. Métro : de l'encombrement sur toute la ligne], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 19 d'agost de 2001.</ref>. * [[2006]] (decembre) - [[2007]] (mai) : Jornadas pòrtas obèrtas per desvelar las estacions al public<ref>{{Fr}} [https://www.ladepeche.fr/article/2006/12/08/44081-compans-portes-ouvertes-a-la-station-compans-caffarelli.html Toulouse. Compans. Portes ouvertes à la station Compans-Caffarelli], [[La Despacha del Miègjorn|''La Despacha del Miègjorn'']], 8 de decembre de 2006.</ref><ref>{{Fr}} Anne-Marie Chouchan, [https://www.ladepeche.fr/article/2007/05/21/390341-metro-la-station-des-carmes-devoilee.html Toulouse. Métro. La station des Carmes dévoilée], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 21 de mai de 2007.</ref>. * [[2007]] ([[27 de mai]]) : Debut dels tèsts en condicion reala<ref>{{Fr}} Philippe Emery, [https://www.ladepeche.fr/article/2007/05/30/4775-toulouse-le-metro-de-tous-les-records.html Toulouse : le métro de tous les records], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 30 de mai de 2007.</ref>. * [[2007]] ([[30 de junh]]) : Inauguracion e mesa en servici de la linha B<ref name=":2">{{Fr}} Eric Cabanis, [https://www.ladepeche.fr/article/2007/07/01/19668-jean-louis-borloo-inaugure-ligne-b-metro-toulouse.html Jean-Louis Borloo inaugure la ligne B du métro de Toulouse], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 1èr de julhet de 2007.</ref>. === Estudis e construccion === L'entrepresa [[Siemens Mobility|Matra Transport International]] foguèt causida en 1998<ref name=":0" /> per fornir la via d'equipament, las faciadas de las estacions, los malhums electrics, los [[Transpòrts guidats urbans automatics|automatismes]], lo pòst de contròla, e trenta-cinc trens de tipe [[VAL]], per un montant total de 1,6 miliard de [[Franc francés|francs]]. Del fach de la longor importanta de la linha, e per securizar sa planificacion e sos còsts, l'obrador del gròs-òbra de la linha B foguèt copat en 6 lòts<ref>{{Fr}} [https://www.ladepeche.fr/article/2001/05/10/222188-metro-3-5-milliards-sur-les-rails.html Toulouse. Métro: 3,5 milliards sur les rails], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 10 de mai de 2001.</ref> per un montant total previsional de 6,35 milliards de [[Franc francés|francs]]<ref name=":1" /> : {| class="wikitable" ! !Entitolat !Estacions !Detalhs de las construccions !Entrepresas de trabalhs publics !Montant |- |1 |Trencada coberta nòrd |[[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|Bòrdaroja]] |Cap de linha nòrd (a cèl obèrt), [[tremuèja]], tunèl, obratges de ventilacion e d'estarida de las aigas | | |- |2 |Tunèl e estacions nòrd |[[:fr:Trois-Cocus_(métro_de_Toulouse)|Trois-Cocus]], [[:fr:La_Vache_(métro_de_Toulouse)|La Vache]], [[:fr:Barrière-de-Paris_(métro_de_Toulouse)|Barrière-de-Paris]], [[:fr:Minimes_–_Claude-Nougaro_(métro_de_Toulouse)|Minimes]], [[:fr:Canal-du-Midi_(métro_de_Toulouse)|Canal-du-Midi]], [[:fr:Compans-Caffarelli_(métro_de_Toulouse)|Compans-Caffarelli]], [[:fr:Jeanne-d'Arc_(métro_de_Toulouse)|Jeanne-d'Arc]] |Tunèl, obratges de ventilacion e d'estarida de las aigas. |[[Dodin Campenon-Bernard|Campenon Bernard]], [[Eiffage]] |749 millions de francs |- |3 |Sector [[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|Joan Jaurés]] |[[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|Joan Jaurés]] |Tunèl, obratges e amainatjaments necessaris a l'estacion de correspondéncia ambe la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]] | | |- |4 |Tunèl e estacions centre |[[Francés Verdier (mètro de Tolosa)|Francés Verdier]], [[Carmes (mètro de Tolosa)|Carmes]], [[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|Palais de Justícia]], [[Sant Miquèl Marcel Langer (mètro de Tolosa)|Sant Miquèl]], [[En Palòt (mètro de Tolosa)|En Palòt]], [[Niel (mètro de Tolosa)|Niel]] ([[estacion fantauma]]) |Tunèl, obratges de ventilacion e d'estarida de las aigas. L'estacion fantauma [[Niel (mètro de Tolosa)|Niel]] assura la ventilacion del tunèl e l'accès dels pompièrs |[[Bouygues Travaux Publics]], [[Soletanche Bachy]], [[Razel-Bec|Razel]], [[Demathieu Bard|Demathieu & Bard]], [[Malet (entrepresa)|Malet]] |653 millions de francs |- |5 |Tunèl e estacions sud |[[Sent Anha-SNCF (mètro de Tolosa)|Sent Anha]], [[Sauselong (mètro de Tolosa)|Sauselong]], [[Ranguèlh (mètro de Tolosa)|Ranguèlh]], [[Facultat de Farmacia (mètro de Tolosa)|Facultat de Farmacia]], [[Universitat Pau Sabatièr (mètro de Tolosa)|Universitat Pau Sabatièr]] |Tunèl, obratges de ventilacion e d'estarida de las aigas |[[GTM|GTM Construction]], [[Dumez|Dumez-GTM]], [[Spie Batignolles]] |463 millions de francs |- |6 |Trencada coberta sud |[[Ramonvila (mètro de Tolosa)|Ramonvila]] |Cap de linha sud (a cèl obèrt), tunèl, obratge d'estarida de las aigas | | |} === Espleita === La linha B foguèt inaugurada lo 30 de junh de 2007<ref name=":2" /> per [[Jean-Louis Borloo]] ([[Ministèri de l'Ecologia (França)|ministre de l'Ecologia]]), [[Joan-Luc Moudenc|Joan Luc Modenc]] ([[Lista dels cònsols de Tolosa|cònsol de Tolosa]]), e [[Felip Douste-Blazy]] (president del [[Tolosa Metropòli|Grand Tolosa]]). Lo còst de construccion foguèt de {{Formatnum:1390000000}}€ HT (valor 2007), siá environ 89 M€/km (material rotlant inclús). Per festejar la primièra annada de linha, [[Tisséo]] fa appel a l'agéncia de design global tolosenca KLD-Design atal qu'a l'artista de carrièra local Chat Maigre per decorar<ref>{{Fr}} [http://www.kld-design.fr/portfolio/tisseo-toulouse/ Ascenseurs métro Toulouse], KLD-Design.</ref> uèch gàbias d'ascensors de la linha : [[Universitat Pau Sabatièr (mètro de Tolosa)|Universitat Pau Sabatièr]], [[Sent Anha-SNCF (mètro de Tolosa)|Sent Anha-SNCF]], [[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|Palais de Justícia]], [[Carmes (mètro de Tolosa)|Carmes]], [[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|Joan Jaurés]], [[Joana d'Arc (mètro de Tolosa)|Joana d’Arc]], [[Tres Cocuts (mètro de Tolosa)|Tres Cocuts]], [[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|Bòrdaroja]]. Dempuèi setembre de 2009, a l'ocasion del festenal Occitània, las anóncias vocalas de las estacions venentas se fa en [[francés]] e en occitan. Es la meteissa votz femenina qu'anoncia las estacions dins las doas lengas<ref>{{Fr}} Sylvie Roux, [https://www.ladepeche.fr/article/2011/05/04/1073521-metro-une-nouvelle-voix-occitane-pour-annoncer-les-stations.html Toulouse. Métro. Une nouvelle "voix" occitane pour annoncer les stations], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 4 de mai de 2011.</ref>. Lo divendres 6 de decembre de 2013, lo recòrd de frequentacion foguèt batut ambe {{Formatnum:226444}} validacions<ref>{{Fr}}Philippe Emery, [https://www.ladepeche.fr/article/2013/12/14/1775342-record-frequentation-battu-tisseo-708-209-voyages-jour.html Toulouse. Record de fréquentation battu pour Tisseo : 708 209 voyages en un jour], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 14 de decembre de 2013.</ref>. Lo 9 de genièr de 2017, la ruptura d’una canalizacion dins lo [[Sent Anha (Tolosa)|quartièr Sent Anha]] provoca l’inondacion de l'estacion sosterranha [[Sent Anha-SNCF (mètro de Tolosa)|Sent Anha-SNCF]]. L'estacion es barradura per una durada estimada de doas setmanas al mens, e lo trafic interromput al sud de l'estacion [[Sant Miquèl Marcel Langer (mètro de Tolosa)|Sant Miquèl – Marcel Langer]] lo temps del pompatge de l’aiga amassada dins lo tunèl<ref>{{Fr}} Hélène Menal, [https://www.20minutes.fr/toulouse/1992511-20170109-toulouse-inondee-station-saint-agne-restera-fermee-pendant-moins-deux-semaines Toulouse: Inondée, la station Saint-Agne restera fermée pendant au moins deux semaines], ''[[20 Minutes]]'', 9 de genièr de 2017.</ref>. Lo 12 de genièr de 2018, la [[Comission Nacionala del Debat Public]] anóncia que la concertacion publica sul perlongament al sud, cap a la futura tresena linha del mètro, se tendrà del 29 de genièr al 23 de febrièr de 2018<ref>{{Fr}} [https://www.ladepeche.fr/article/2018/01/12/2720233-prolongement-de-la-ligne-b-feu-vert-pour-la-concertation.html Toulouse. Prolongement de la ligne B : feu vert pour la concertation], ''[[La Despacha del Miègjorn]]'', 12 de genièr de 2018.</ref>. En 2018, per la primièra annada dempuèi l'obèrtura de la linha B, aquesta darrièra enregistra mai de validacions que la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]] : 57 milions contra 53,3 milions sus la primièra linha del mètro tolosenc<ref name=":3">{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20190410165318/https://www.tisseo-collectivites.fr/actualites/chiffres-cles-2018 Chiffres clés 2018], [[Tisséo]].</ref>. Aqueste escart s'explica essencialament per la barradura estivala de la linha A pendent qualques setmanas, dins l'encastre dels trabalhs de doblament de sa capacitat. == Traçat e estacions == === Traçat === [[Fichièr:Station_Jeanne_d'Arc.jpg|esquèrra|vinheta|[[Boca de mètro]] de l'estacion [[Joana d'Arc (mètro de Tolosa)|Joana d’Arc]].]] La longor totala de la linha es de 15,7km e es entièrament sosterranha. La linha B desservís 20 estacions al total : 19 a [[Tolosa]] e 1 a [[Ramonvila e Sent Anha]]. Traversa Tolosa del nòrd, a [[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|''Bòrderoja'']], al sud-oèst, a ''[[Ramonvila (mètro de Tolosa)|Ramonvila]]''. A notar qu'a l'excepcion de l'estacion Joan Jaurés del fach de sa correspondéncia ambe la linha A, totas las estacions son similaras dins lors configuracion. La linha nais al nivèl de la [[plaça Maurina]], al nòrd de Tolosa, dins lo quartièr de [[Bòrdaroja]]. La primièra estacion de la linha, al nòrd, es l'estacion [[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|Bòrderoja]]. Aqueste estacion possedís un [[parcatge relai]]. La linha davala après cap a l'estacion [[Tres Cocuts (mètro de Tolosa)|Tres Cocuts]], dins lo [[Los Isards|quartièr dels Isards]]. Lo mètro passa après jos la [[Linha de Bordèu Sant Joan a Seta Vila|linha ferroviària de Bordèu a Seta]]. La linha davala alara vèrs lo sud, per arribar a [[La Vaca (mètro de Tolosa)|La Vaca]], estacion situada al nivèl de la [[carrièra Paul Verlaine]], dins lo quartièr de la [[Barrièra de París]]. D'alhors, l'estacion venenta es l'[[Barrièra de París (mètro de Tolosa)|estacion eponim]], situada jos un giratòri, a proximitat de nombrós comèrcis. La linha contunha sa davalada, cap a las estacions [[Minimes-Claudi Nogaròu (mètro de Tolosa)|Minimes-Claudi Nogaròu]] e [[Canal del Miègjorn (mètro de Tolosa)|Canal del Miègjorn]], totas doas situadas dins lo [[Minimes (Tolosa)|quartièr dels Minimes]]. L'estacion Canal del Miègjorn se situa a costat del [[Conselh Departemental de la Nauta Garona]], jos lo [[Canal del Miègjorn|canal]], e sos accès suls bòrds. [[Fichièr:Intérieur VAL 208 Toulouse.jpg|vinheta|Un tren de la linha B del mètro tolosenc.]] La linha intra après dins l'ipercentre tolosenc, ambe l'estacion [[Compans-Caffarelli (mètro de Tolosa)|Compans-Caffarelli]], situada sul [[baloard de Las Croses]]. L'estacion desservís especialament lo [[Compans-Caffarelli|quartièr d'afars omonim]]. Lo mètro effectua alara una bocla cap a l'èst per davala a l'estacion [[Joana d'Arc (mètro de Tolosa)|Joana d'Arc]], a proximitat de la [[basilica de Sant Sarnin]], sul [[Baloard d'Estrasborg (Tolosa)|baloard d'Estrasborg]]. L'estacion venenta es [[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|Joan Jaurés]], estacion de correspondéncia ambe la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]] del mètro. L'estacion es situada a proximitat de la [[plaça Wilson]], atal que de nombrós monuments tolosencs, coma la [[Plaça del Capitòli (Tolosa)|plaça del Capitòli]]. [[Fichièr:Toulouse - Métro - Palais de Justice (24478513873).jpg|esquèrra|vinheta|Cais de l'estacion [[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|Palais de Justícia]]]] La linha contunha cap al sud ambe l'estacion [[Francés Verdier (mètro de Tolosa)|Francés Verdier]], situada a costat del monument dels mòrts, sul crosament entre lo [[baloard Lazare Carnot]] e la [[carrièra de Metz]] notadament. La linha fa alara un escart vèrs l'oèst puèi vèrs lo sud ambe l'estacion dels [[Carmes (mètro de Tolosa)|Carmes]], situada a costat del celebre mercat tolosenc. Lo mètro davala après cap al sud e l'estacion [[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|Palais de Justícia]], a proximitat del [[Pont de Sent Miquèl (Tolosa)|Pont de Sent Miquèl]]. L'estacion es tanben lo terminus de las linhas [[Linha T1 del tramvai de Tolosa|T1]] e [[Linha T2 del tramvai de Tolosa|T2]] del [[tramvai de Tolosa]]. La linha davala après en passant jos la [[grand carrièra Sant Miquèl]] cap a l'estacion [[Sant Miquèl Marcel Langer (mètro de Tolosa)|Sant Miquèl Marcel Langer]], situada a proximitat del [[Stadium de Tolosa|stadium]]. Lo mètro contunha sa davalada vèrs lo sud, ambe l'estacion [[En Palòt (mètro de Tolosa)|En Palòt]] e lo [[En Palòt (quartièr de Tolosa)|quartièr omonim]]. Passa alara al nivèl de l'estacion fantauma [[Niel (mètro de Tolosa)|Niel]], sola estacion fantauma del malhum tolosenc. La linha contunha après son trajècte vèrs l'estacion [[Sent Anha-SNCF (mètro de Tolosa)|Sent Anha-SNCF]], estacion en correspondéncia ambe la [[gara de Sent Anha]]. Puèi lo mètro davala cap a l'estacion [[Sauselong (mètro de Tolosa)|Sauselong]], atal que l'estacion [[Ranguèlh (mètro de Tolosa)|Ranguèlh]], a proximitat del [[Ranguèlh|quartièr résidencial omonim]]. === Lista de las estacions === {{Mètro de Tolosa/linha B}} === Estacions particularas === [[Fichièr:Métro Niel 2023.jpg|vinheta|L'accès, condemnat, a l'estacion [[Niel (mètro de Tolosa)|''Niel'']].]] * L'estacion ''[[Niel (mètro de Tolosa)|Niel]]'', situada entre las estacions ''[[En Palòt (mètro de Tolosa)|En Palòt]]'' e ''[[Sent Anha-SNCF (mètro de Tolosa)|Sent Anha]]'' es l'unica [[estacion fantauma]] del malhum de mètro a Tolosa. === Estacions previstas === L'extension de la linha B figuèt declarada d'utilitat publica lo 7 de,febrièr de 2020, las òbras començan en 2022 per un servici previst a la fin de 2027 {| cellspacing=0 cellpadding=2 border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF; text-align: center" |- bgcolor="#CCCCCC" !&nbsp;!!&nbsp;!!&nbsp;!! Estacion !! Coordenadas !! Comuna !! Correspondéncias Tisséo !! Ret Arc-En-Ciel / TER !! |- |- bgcolor="#efefef" | bgcolor="#ffffff"|&nbsp; || bgcolor="#FEDD04" |'''■''' || bgcolor="#ffffff"|&nbsp; | align=left |'''[[Ramonvila (mètro de Tolosa)|Ramonvila]]''' | style="font-size:xx-small" | {{coord|43.55577778|1.476361111|region:FR-31_type:landmark_scale:1000|format=dms|display=inline|name=Ramonvila}} | [[Ramonvila e Sent Anha]] | align=left |{{BHNS de Tolosa/correspondéncias amb intitulat|L6}}<br>{{Bus de Tolosa/correspondéncias amb intitulat|27|37|79|88|111|112}}<br>{{P+R/correspondéncias}} | align=left |[[Fichièr:Toulouse-Symbol-Car-2016.svg|16px]] Hop!303 |- bgcolor="#efefef" | bgcolor="#ffffff"|&nbsp; || bgcolor="#FEDD04" |• || bgcolor="#ffffff"|&nbsp; | align=left |Pargue del Canal | style="font-size:xx-small" | {{coord|43.5507667|1.48869722|region:FR-31_type:landmark_scale:1000|format=dms|display=inline|name=Pargue Tecnologic del Canal}} | [[Ramonvila e Sent Anha]] | align=left |{{Bus de Tolosa/correspondéncias amb intitulat|111}} | align=left | |- |- bgcolor="#efefef" | bgcolor="#ffffff"|&nbsp; || bgcolor="#FEDD04" |'''■''' || bgcolor="#ffffff"|&nbsp; | align=left |Labeja Madron | style="font-size:xx-small" | {{coord|43.5510833|1.50510278|region:FR-31_type:landmark_scale:1000|format=dms|display=inline|name=INPT}} | [[Labeja]] | align=left |[[File:Toulouse "M" symbol.svg|Toulouse_"M"_symbol|15px]] [[File:Toulouse line TAE symbol.svg|Toulouse_line_TAE_symbol|20px]] ''(en projet)'' | align=left | |} === Correspondéncias === * Ambe de nombrosas linhas de tren de la [[gara de Tolosa Matabiau]] a l'[[Marengo SNCF (mètro de Tolosa)|estacion ''Marengo SNCF'']]. * Ambe la [[gara de Sent Anha]] de la [[Linha D dels trens de banlèga de Tolosa|linha D]] dels [[Trens de banlèga de Tolosa|trens de banlèga]] a l'[[Sent Anha-SNCF (mètro de Tolosa)|estacion omonim]]. * Ambe la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A del mètro]] a l'[[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|estacion ''Joan Jaurés'']]. * Ambe las linhas [[Linha T1 del tramvai de Tolosa|T1]] e [[Linha T2 del tramvai de Tolosa|T2]] del [[Tramvai de Tolosa|tramvai]] a l'[[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|estacion ''Palais de Justícia'']]. === Parcatges relais === Tres [[Parcatge relai|parcatges relais]] pels automobilistas arribant de la banlèga : * [[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|Bòrdaroja]], dont lo parcatge dispausa de 1130 plaças. * [[La Vaca (mètro de Tolosa)|La Vaca]], dont lo parcatge dispausa de 440 plaças. * [[Ramonvila (mètro de Tolosa)|Ramonvila]], dont lo parcatge dispausa de 1050 plaças. === Obradors e depaus === Lo depaus de la linha es situada al nòrd, après l'[[Bòrdaroja (mètro de Tolosa)|estacion Bòrdaroja]]. === Servici === Lo trajècte dura 26 minutas e 30 segondas<ref>{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20210723045447/https://www.tisseo.fr/sites/default/files/fh/Tisseo_hivMETROweb.pdf Horaires du métro], ''[[Tisséo]]''.</ref>. === Material rotlant === La linha es una linha de [[VAL]], espleitada ambe de VAL 208 NG e NG2. Contrariament a la [[Linha A del mètro de Tolosa|linha A]], los VAL 206 e 208 de primièra generacion son pas utilizats sus aquesta linha. === Personal d'espleita === En çò de [[Tisséo]], existís diferentas tascas que devon èsser efectuadas per permetre una bona gestion de la linha de mètro<ref>{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20170614104630/http://www.tisseo.fr/tisseo/metiers-et-emplois Mestièrs e emplecs], ''[[Tisséo]]''.</ref> : * La mantenença del material rotlant es efectuada per d'[[Electronician|electronicians]], d'[[Electrician|electricians]], de [[Tecnician de mantenença|mecanicians]] e enfin de carrocièrs, que velhan al bon foncionament dels trens. * La mantenença dels installacions e dels infrastructuras. * L'espleita del mètro automatisat es gerida per d'operators del mètro, dempuèi una sala de contròla. * La comunicacion e l'informacion dels viatjaires. * La qualitat e lo respècte de l'environament son especialament gerits per de cargats d'estudis. * La seguretat es gerida per de verificators de percepcion, d'agents de prevencion atal que de responsables d'equipas. * L'engenheriá atal coma los projèctes son gerits per d'engenhaires, de caps de projècte e d'assistents metòde. Lo mètro es çaquelà principalament gerit per d'operators del mètro, atal que per d'agents d'entreten. === Trafic === Aqueste tablèu recapitula lo trafic segon las annadas de la linha B : {| class="wikitable" !2007<ref group="N">La feble frequentacion de l'annada 2007 es ligada a l'obèrtura de la linha al mieg de l'annada, en junh.</ref> !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2017 !2018<ref name=":3" /> |- |{{formatnum:17300000}} |{{formatnum:38900000}} |{{formatnum:40900000}} |{{formatnum:44200000}} |{{formatnum:46799322}} |{{formatnum:50000000}} |{{formatnum:51900000}} |{{formatnum:52300000}} |{{formatnum:52100000}} |53 900 000 |57 000 000 |} == Torisme == [[Fichièr:Basilique Saint-Sernin de Toulouse - exposition ouest-1-.jpg|vinheta|La [[basilica de Sant Sarnin]], accessible dempuèi l'estacion [[Joana d'Arc (mètro de Tolosa)|''Joana d'Arc'']].]] La linha B traversa [[Tolosa]] del nòrd-oèst al sud-èst, e desservís de nombrós monuments et quartièrs toristics, coma : * lo [[Canal del Miègjorn]] (estacion [[Canal del Miègjorn (mètro de Tolosa)|''Canal del Miègjorn'']]) * lo [[Jardin japonés de Tolosa|jardin japonés]] (estacion [[Compans-Caffarelli (mètro de Tolosa)|''Compans-Caffarelli'']]) * la [[basilica de Sant Sarnin]], lo quartièr Sant Sarnin e lo [[Musèu de Sant Ramon]] (estacion [[Joana d'Arc (mètro de Tolosa)|''Joana d'Arc'']]) * la [[plaça Wilson]], lo [[Teatre de la Ciutat]], la [[carrièra d'Alsàcia e Lorena]] e la [[Plaça del Capitòli (Tolosa)|plaça del Capitòli]] (estacion [[Joan Jaurés (mètro de Tolosa)|''Joan Jaurés'']]) * la [[Catedrala de Sent Estève de Tolosa|Catedrala de Sent Estève]] e lo [[Grand Redond (jardin)|Grand Redond]] (estacion [[Francés Verdier (mètro de Tolosa)|''Francés Verdier'']]) * lo [[Mercat dels Carmes]], le [[Musèu dels Agustins]] e lo [[Esquiròl (quartièr de Tolosa)|quartièr Esquiròl]] (estacion [[Carmes (mètro de Tolosa)|''Carmes'']]) * lo [[Jardin de las Plantas (Tolosa)|Jardin de las Plantas]] e lo [[Musèu d'istòria naturala de Tolosa|Musèu d'Istòria Naturala]] (estacion [[Palais de Justícia (mètro de Tolosa)|''Palais de Justícia'']]) * lo [[Stadium de Tolosa|Stadium]] (estacion [[En Palòt (mètro de Tolosa)|''En Palòt'']]) == Nòtas e referéncias == {{Traduccion/Referéncia|fr|Ligne B du métro de Toulouse|162030372}} === Nòtas === <references group="N" /> === Referéncias === <references /> == Vejatz tanben == {{Sisterlinks|commons=Category:Toulouse Metro Ligne B}} === Articles ligats === * [[Mètro de Tolosa]] *[[Transpòrts en comun de Tolosa]] * [[Tolosa]] === Ligams extèrnes === * [https://web.archive.org/web/20240312065828/https://www.tisseo.fr/ Sit oficial de Tisséo] {{Paleta Mètro de Tolosa/Linha B}} [[Categoria:Linha B del mètro de Tolosa|*]] s7aqkwau2e65jpdzenae1ql0egw1cc6 10 171968 2499744 2147437 2026-05-05T18:42:13Z Jiròni 239 2499744 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox/Debuta}} {{Infobox/Títol | {{#if:{{{nom|}}}|{{{nom}}}|{{PAGENAME}}}} | {{{color fons|aaaaaa}}} | defaut | {{{color tèxte|000000}}} }} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Autres noms|{{{autres noms|}}}|{{{autres noms|}}}}} {{Infobox/Imatge|{{{imatge|}}}|{{{legenda|}}}|{{{talha imatge|}}}|{{{alt|{{{legenda|}}}}}}|||Estacion de mètro}}<!-- --> {{Infobox/Linha mixta|País|{{{país}}}}} {{Infobox/Linha mixta|Vila|{{{vila}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{{títol subdivision|Subdivision}}}|{{{subdivision|}}}|{{{subdivision|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{#if:{{{títol quartièr|}}}|{{{títol quartièr|}}}|Quartièr}}|{{{quartièr|}}}|{{{quartièr|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Adreça|{{{adreça|}}}|{{{adreça|}}}}} {{Infobox/Linha mixta latitud longitud opcionala|[[Coordenadas geograficas|Coordenadas<br/>geograficas]]|{{{latitud|}}}|{{{longitud|}}}|railwaystation|dms long}} {{Infobox/Geolocalizacion multipla | geolocalizacion ={{{geolocalizacion|}}} | latitud ={{{latitud|}}} | longitud ={{{longitud|}}} | toponim ={{{nom|}}} | punt =Localitat sens toponim }} <!-- -->{{Infobox/Sostítol|Caracteristicas|E0E0E0}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Posicion per<br />rapòrt al sol|{{{posicion|}}}|{{{posicion|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Vias|{{{vias|}}}|{{{vias|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Cais|{{{cais|}}}|{{{cais|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Longor|{{{longor|}}}|{{{longor|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|[[Boca de mètro|Bocas]]|{{{bocas|}}}|{{{bocas|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|[[Accessibilitat a las personas andicapadas|Accessibilitat]]|{{{accessibilitat|}}}|{{{accessibilitat|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Zòna|{{{zòna|}}}|{{{zòna|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Transit annal|{{{transit|}}}|{{{transit|}}}}}<!-- -->{{Infobox/Sostítol|Istoric|E0E0E0}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Construccion|{{{construccion|}}}|{{{construccion|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Mesa en servici|{{{mesa en servici|}}}|{{{mesa en servici|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Nom inaugural|{{{nom inaugural|}}}|{{{nom inaugural|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Barradura|{{{barradura|}}}|{{{barradura|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Arquitècte(s)|{{{arquitècte|}}}|{{{arquitècte|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Artista(s)|{{{artista|}}}|{{{artista|}}}}}<!-- -->{{Infobox/Sostítol|Gestion et espleitacion|E0E0E0}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Proprietari|{{{proprietari|}}}|{{{proprietari|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Espleitador|{{{espleitador|}}}|{{{espleitador|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Còdi de l'estacion|{{{còdi|}}}|<code>{{{còdi|}}}</code>}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Linha(s)|{{{linha|}}}|{{{linha|}}}}}<!-- -->{{Infobox/Sostítol opcional|Correspondéncias|{{{corresp 1|}}}|E0E0E0}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{#if:{{{títol corresp 1|}}}|{{{títol corresp 1}}}|Correspondéncia {{Numèro|1}}}}|{{{corresp 1|}}}|{{{corresp 1|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{#if:{{{títol corresp 2|}}}|{{{títol corresp 2}}}|Correspondéncia {{Numèro|2}}}}|{{{corresp 2|}}}|{{{corresp 2|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{#if:{{{títol corresp 3|}}}|{{{títol corresp 3}}}|Correspondéncia {{Numèro|3}}}}|{{{corresp 3|}}}|{{{corresp 3|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{#if:{{{títol corresp 4|}}}|{{{títol corresp 4}}}|Correspondéncia {{Numèro|4}}}}|{{{corresp 4|}}}|{{{corresp 4|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{#if:{{{títol corresp 5|}}}|{{{títol corresp 5}}}|Correspondéncia {{Numèro|5}}}}|{{{corresp 5|}}}|{{{corresp 5|}}}}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 1}}}|{{{linha 1|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 1|}}}||{{{estacion seguenta 1|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 2}}}|{{{linha 2|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 2|}}}||{{{estacion seguenta 2|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 3}}}|{{{linha 3|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 3|}}}||{{{estacion seguenta 3|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 4}}}|{{{linha 4|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 4|}}}||{{{estacion seguenta 4|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 5}}}|{{{linha 5|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 5|}}}||{{{estacion seguenta 5|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 6}}}|{{{linha 6|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 6|}}}||{{{estacion seguenta 6|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 7}}}|{{{linha 7|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 7|}}}||{{{estacion seguenta 7|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 8}}}|{{{linha 8|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 8|}}}||{{{estacion seguenta 8|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 9}}}|{{{linha 9|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 9|}}}||{{{estacion seguenta 9|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 10}}}|{{{linha 10|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 10|}}}||{{{estacion seguenta 10|}}}||oui}} {{Infobox/Notícia|Infobox Estacion de mètro|E0E0E0}} {{Infobox/Fin}}<!-- los mals parametratges -->{{#if:{{NAMESPACE}}||{{#ifeq:{{{geolocalizacion}}}|pas pertinent|[[Categoria:Article a pas geolocalizar]]|{{#ifeq:{{{geolocalizacion}}}|non||{{#if:{{{latitud|}}}{{{longitud|}}}||[[Categoria:Pagina geolocalizabla sens coordenadas parametradas|Estacion]]}}}}}} }}<!-- Categorizacion-->{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|{{#if:{{{latitud|}}}|[[Categoria:Article geolocalizat sus Tèrra]]}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentacion}}</noinclude> 1da9wy3e6lnhbid8jtmp3urnj938ioh 2499747 2499744 2026-05-05T19:08:39Z Jiròni 239 2499747 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox/Debuta}} {{Infobox/Títol | {{#if:{{{nom|}}}|{{{nom}}}|{{PAGENAME}}}} | {{{color fons|aaaaaa}}} | defaut | {{{color tèxte|000000}}} }} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Autres noms|{{{autres noms|}}}|{{{autres noms|}}}}} {{Infobox/Imatge|{{{imatge|}}}|{{{legenda|}}}|{{{talha imatge|}}}|{{{alt|{{{legenda|}}}}}}|||Estacion de mètro}}<!-- --> {{Infobox/Linha mixta|País|{{{país}}}}} {{Infobox/Linha mixta|Vila|{{{vila}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{{títol subdivision|Subdivision}}}|{{{subdivision|}}}|{{{subdivision|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{#if:{{{títol quartièr|}}}|{{{títol quartièr|}}}|Quartièr}}|{{{quartièr|}}}|{{{quartièr|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Adreça|{{{adreça|}}}|{{{adreça|}}}}} {{Infobox/Linha mixta latitud longitud opcionala|[[Coordenadas geograficas|Coordenadas<br/>geograficas]]|{{{latitud|}}}|{{{longitud|}}}|railwaystation|dms long}} {{Infobox/Geolocalizacion multipla | geolocalizacion ={{{geolocalizacion|}}} | latitud ={{{latitud|}}} | longitud ={{{longitud|}}} | toponim ={{{nom|}}} | punt =Localitat sens toponim }} <!-- -->{{Infobox/Sostítol|Caracteristicas|E0E0E0}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Posicion per<br />rapòrt al sol|{{{posicion|}}}|{{{posicion|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Vias|{{{vias|}}}|{{{vias|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Cais|{{{cais|}}}|{{{cais|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Longor|{{{longor|}}}|{{{longor|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|[[Boca de mètro|Bocas]]|{{{bocas|}}}|{{{bocas|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|[[Accessibilitat a las personas andicapadas|Accessibilitat]]|{{{accessibilitat|}}}|{{{accessibilitat|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Zòna|{{{zòna|}}}|{{{zòna|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Transit annal|{{{transit|}}}|{{{transit|}}}}}<!-- --> {{Infobox/Linha mixta opcionala|Construccion|{{{construccion|}}}|{{{construccion|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Mesa en servici|{{{mesa en servici|}}}|{{{mesa en servici|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Nom inaugural|{{{nom inaugural|}}}|{{{nom inaugural|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Barradura|{{{barradura|}}}|{{{barradura|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Arquitècte(s)|{{{arquitècte|}}}|{{{arquitècte|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Artista(s)|{{{artista|}}}|{{{artista|}}}}}<!-- --> {{Infobox/Linha mixta opcionala|Proprietari|{{{proprietari|}}}|{{{proprietari|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Espleitador|{{{espleitador|}}}|{{{espleitador|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Còdi de l'estacion|{{{còdi|}}}|<code>{{{còdi|}}}</code>}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|Linha(s)|{{{linha|}}}|{{{linha|}}}}}<!-- -->{{Infobox/Sostítol opcional|Correspondéncias|{{{corresp 1|}}}|E0E0E0}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{#if:{{{títol corresp 1|}}}|{{{títol corresp 1}}}|Correspondéncia {{Numèro|1}}}}|{{{corresp 1|}}}|{{{corresp 1|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{#if:{{{títol corresp 2|}}}|{{{títol corresp 2}}}|Correspondéncia {{Numèro|2}}}}|{{{corresp 2|}}}|{{{corresp 2|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{#if:{{{títol corresp 3|}}}|{{{títol corresp 3}}}|Correspondéncia {{Numèro|3}}}}|{{{corresp 3|}}}|{{{corresp 3|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{#if:{{{títol corresp 4|}}}|{{{títol corresp 4}}}|Correspondéncia {{Numèro|4}}}}|{{{corresp 4|}}}|{{{corresp 4|}}}}} {{Infobox/Linha mixta opcionala|{{#if:{{{títol corresp 5|}}}|{{{títol corresp 5}}}|Correspondéncia {{Numèro|5}}}}|{{{corresp 5|}}}|{{{corresp 5|}}}}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 1}}}|{{{linha 1|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 1|}}}||{{{estacion seguenta 1|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 2}}}|{{{linha 2|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 2|}}}||{{{estacion seguenta 2|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 3}}}|{{{linha 3|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 3|}}}||{{{estacion seguenta 3|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 4}}}|{{{linha 4|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 4|}}}||{{{estacion seguenta 4|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 5}}}|{{{linha 5|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 5|}}}||{{{estacion seguenta 5|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 6}}}|{{{linha 6|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 6|}}}||{{{estacion seguenta 6|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 7}}}|{{{linha 7|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 7|}}}||{{{estacion seguenta 7|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 8}}}|{{{linha 8|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 8|}}}||{{{estacion seguenta 8|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 9}}}|{{{linha 9|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 9|}}}||{{{estacion seguenta 9|}}}||oui}} {{Infobox/Sostítol opcional|{{{linha 10}}}|{{{linha 10|}}}}} {{Infobox/Succession|{{{estacion precedenta 10|}}}||{{{estacion seguenta 10|}}}||oui}} {{Infobox/Notícia|Infobox Estacion de mètro|E0E0E0}} {{Infobox/Fin}}<!-- los mals parametratges -->{{#if:{{NAMESPACE}}||{{#ifeq:{{{geolocalizacion}}}|pas pertinent|[[Categoria:Article a pas geolocalizar]]|{{#ifeq:{{{geolocalizacion}}}|non||{{#if:{{{latitud|}}}{{{longitud|}}}||[[Categoria:Pagina geolocalizabla sens coordenadas parametradas|Estacion]]}}}}}} }}<!-- Categorizacion-->{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|{{#if:{{{latitud|}}}|[[Categoria:Article geolocalizat sus Tèrra]]}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentacion}}</noinclude> n3ym1g94iuu3tn9ygety0cbiprxceb5 0 172717 2499745 2148650 2026-05-05T18:44:04Z Jiròni 239 2499745 wikitext text/x-wiki {{Infobox Estacion de mètro | nom = L'Ormeau | color fons = CE5C00 | color tèxte = ffffff | imatge = Place de l'Ormeau.jpg | legenda = La plaça de l'Ormeau, ont serà implantada l'estacion | alt = | país = [[França]] | vila = [[Tolosa]] | títol quartièr = [[Quartièrs de Tolosa|Quartièr]] | quartièr = [[Pont de las Domaisèlas]]<br>[[La Terrassa (Tolosa)|La Terrassa]] | latitud = 43.57913 | longitud = 1.483629 | geolocalizacion = Tolosa | posicion = Sosterranha | vias = 2 | cais = | longor = 45 mètres | accessibilitat = Òc | transit = | construccion = A partir de [[2020]] | mesa en servici = Prevista per [[2025]] | nom inaugural = | barradura = | arquitècte = | artista = | proprietari = [[Tisséo]] | espleitador = [[Tisséo]] | linha = {{Mètro de Tolosa/correspondéncias amb intitulat|TAE}} | títol corresp 1 = {{BHNS de Tolosa/correspondéncias amb intitulat}} | corresp 1 = {{BHNS de Tolosa/correspondéncias|L7|L8}} | linha 1 = {{Mètro de Tolosa/correspondéncias amb intitulat|TAE}} | estacion precedenta 1 = [[Còsta Pavada (mètro de Tolosa)|Còsta Pavada]] | estacion seguenta 1 = [[Montaudran – Pista dels Gigants (mètro de Tolosa)|Montaudran<br><small>Pista dels Gigants</small>]] }} '''L'Ormeau''' es una futura estacion del [[mètro de Tolosa]], situada dins los quartièrs del [[Pont de las Domaisèlas]] e de [[La Terrassa (Tolosa)|La Terrassa]]. Son obertura es prevista per 2028. == Nòtas e referéncias == <references /> == Vejatz tanben == === Articles ligats === * [[Mètro de Tolosa]] ** [[Projècte de tresena linha del mètro de Tolosa]] [[Categoria:Linha 3 del mètro de Tolosa]] {{DEFAULTSORT:Ormeau}} qjf3yxbtm7r2qcy7vkh83txxipvdnfw 0 172721 2499746 2148716 2026-05-05T18:44:36Z Jiròni 239 2499746 wikitext text/x-wiki {{Infobox Estacion de mètro | nom = Joan Rieux | color fons = CE5C00 | color tèxte = ffffff | imatge = Métro Jean Rieux.jpg | legenda = Emplaçament de la futura estacion. | alt = | país = [[França]] | vila = [[Tolosa]] | títol quartièr = [[Quartièrs de Tolosa|Quartièr]] | quartièr = [[Còsta Pavada]] | adreça = [[Avenguda Joan Rieux]] | latitud = 43.5937222 | longitud = 1.46564167 | geolocalizacion = Tolosa | posicion = Sosterranha | vias = 2 | cais = | longor = 45 mètres | accessibilitat = Òc | transit = | construccion = A partir de [[2020]] | mesa en servici = Prevista per [[2025]] | nom inaugural = | barradura = | arquitècte = | artista = | proprietari = [[Tisséo]] | espleitador = [[Tisséo]] | linha = {{Mètro de Tolosa/correspondéncias amb intitulat|TAE}} | títol corresp 1 = {{BHNS de Tolosa/correspondéncias amb intitulat}} | corresp 1 = {{BHNS de Tolosa/correspondéncias|L8}} | linha 1 = {{Mètro de Tolosa/correspondéncias amb intitulat|TAE}} | estacion precedenta 1 = [[Francés Verdier (mètro de Tolosa)|Francés Verdier]] | estacion seguenta 1 = [[Còsta Pavada (mètro de Tolosa)|Còsta Pavada]] }} '''Joan Rieux''' (''Jean Rieux'' en [[francés]]) es una futura estacion del [[mètro de Tolosa]], situada dins lo quartièr de la [[Còsta Pavada]]. Serà situada sus la [[Projècte de tresena linha del mètro de Tolosa|tresena linha del mètro]]. Son obertura es prevista per 2028. == Nòtas e referéncias == <references /> == Vejatz tanben == === Articles ligats === * [[Mètro de Tolosa]] **[[Projècte de tresena linha del mètro de Tolosa]] [[Categoria:Linha 3 del mètro de Tolosa]] {{DEFAULTSORT:Joan Rieux}} ovgooksjot7aahjsc4v3a3yzj3z30pg 3 174131 2499755 2499666 2026-05-05T20:48:32Z Poiuytrell 61256 /* I donan las fòrmas oralas de las comunas */ seccion nòva 2499755 wikitext text/x-wiki [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius|Archius]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius2|Archius 2]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 3|Archius 3]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 4|Archius 4]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 5|Archius 5]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 6|Archius 6]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 7|Archius 7]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 8|Archius 8]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 9|Archius 9]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 10|Archius 10]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 11|Archius 11 (2023)]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 12|Archius 12 (2024)]] [[Discussion_Utilizaire:Jfblanc/Archius 13|Archius 13 (2025)]] A vos... À vous... Up to you.. Prosím... == Books & Bytes – Issue 70 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 70, July–August 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New collections: ** ''Times of Malta'' ** Africa Intelligence ** Intelligence Online ** ''La Lettre'' ** ''Glitz'' * Spotlight: Wikimania <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 setembre de 2025 a 13.16 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29292435 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-39</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 En date du 24 septembre à 15h00 UTC], tous les utilisateurs des sites Wikimedia seront brièvement en lecture seule en raison d'un [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|basculement du serveur du centre de données]]. L'équipe d'ingénierie de la fiabilité des sites (SRE) de la Fondation Wikimedia redirigera tout le trafic d'un serveur principal vers son serveur de secours. Vous pouvez écouter le basculement grâce à l'outil [http://listen.hatnote.com/ « Écouter Wikipédia »], où vous entendrez les modifications s'arrêter quelques minutes pendant la phase de lecture seule, puis reprendre. Ce basculement biannuel du serveur du centre de données garantit la fiabilité en testant le centre de données de secours, afin que nos sites puissent rester en ligne même en cas de panne du centre de données principal. Vous pouvez [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|en savoir plus sur le processus sur le blog Diff]]. '''Actualités pour la contribution''' * Les éditeurs de [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 autres Wiktionnaires]] pourront bientôt appeler des [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|fonctions de Wikifunctions]] et les intégrer à leurs pages. Une fonction prend une ou plusieurs entrées et les transforme en une sortie souhaitée, comme additionner des nombres, convertir des milles en mètres, calculer le temps écoulé ou décliner un mot en cas. Elles rejoindront les [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 autres éditions linguistiques du Wiktionnaire]], qui ont déjà accès aux appels Wikifunctions intégrés. Plus tard cette année, il est prévu d'étendre cette fonctionnalité à d'autres Wiktionnaires et à l'Incubateur. * Une nouvelle [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|fonction d'analyse]] a été ajoutée : <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Les éditeurs de modèles et les administrateurs peuvent l'utiliser pour obtenir le nom localisé ou canonique du [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|modèle de contenu]] d'une page spécifique. Cette fonction facilite la création et la modification des messages système, comme ''MediaWiki:editinginterface'', même lorsque vous changez de type de page, comme wiki, JavaScript, CSS ou JSON. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * L'ajout ou la modification d'un <code>DISPLAYTITLE</code> pour un article avec l'Éditeur Visuel ne sera plus problématique. Les rédacteurs utilisant l'Éditeur Visuel pour modifier le <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> ne verront plus le texte littéral « DISPLAYTITLE » ni sa variante localisée ajoutés à leurs articles. La liste des pages potentiellement affectées et nécessitant un nettoyage est documentée dans [[phab:P83438|ce ticket]]. * Les utilisateurs beta de l'application Wikipédia pour Android peuvent désormais essayer l'[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|onglet Activité]] restructuré, qui remplace l'onglet Modifications. Ce nouvel onglet offre des analyses personnalisées sur les activités de lecture, de modification et de don, tout en simplifiant la navigation et en rendant l'utilisation de l'application plus agréable. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:12|la tâche soumise|les {{formatnum:12}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:12||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''En détails''' * Les utilisateurs de Wikifunctions peuvent désormais importer de nombreuses données essentielles concernant les [[f:Special:MyLanguage/Z6011|géo-coordonnées]], les [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantités]] et les [[f:Special:MyLanguage/Z6064|temps]] depuis Wikidata. Ceci est rendu possible grâce à la création de types Wikifunctions pour ces valeurs, ce qui les rend utilisables par les fonctions de Wikifunctions. Pour en savoir plus, consultez [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|cette vidéo]] et le [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|bulletin d'information du 1er août]] (pour les quantités) et le [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|bulletin d'information du 22 août]] (pour les géo-coordonnées). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 setembre de 2025 a 22.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-40</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Une mise à jour majeure du logiciel a été effectuée sur [[phab:|Phabricator]]. La mise à jour introduit des améliorations de performance, un rafraichissement de l’interface de recherche, des améliorations de la recherche de tâches Maniphest, des mises à jour des pages de profil utilisateur et des tableaux de projets, de nouvelles fonctionnalités d’automatisation Herald, ainsi que des améliorations générales de saisie de texte, de l'expérience mobile et bien plus encore. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Actualités pour la contribution''' * L’équipe Technologies communautaires lancera la nouvelle extension <i lang="en">Community Wishlist</i> (les « Souhaits de la communauté ») le 1^er octobre, qui améliorera la façon dont les souhaits seront soumis. La nouvelle extension permettra aux utilisateurs d’ajouter des étiquettes à leurs souhaits afin de mieux les catégoriser, et (dans une prochaine version) de les filtrer par statut, étiquette et domaines d’intérêt. Il sera également à nouveau possible de soutenir des souhaits individuellement, comme demandé par la communauté à de nombreuses reprises. L’ancien système sera retiré. Il y aura une brève période d’indisponibilité pendant le déploiement de l’extension et la migration des souhaits vers le nouveau système. Vous pouvez en savoir plus à ce sujet [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|dans la dernière note d’actualités]] ou consulter la [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|documentation actuelle sur MediaWiki.org]]. * Comme annoncé [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|sur le blog Diff]], l’essai en production du service [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] pour la détection des robots a commencé. L’essai utilise actuellement hCaptcha pour protéger la création de compte sur les Wikipédia en chinois, perse, portugais, indonésien, japonais et turc, où il remplacera notre [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] existant (FancyCaptcha). L’objectif de cet essai est de mieux bloquer les robots tout en améliorant la convivialité et l’accessibilité pour les utilisateurs qui rencontrent des difficultés avec les CAPTCHA. * L’extension [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] a [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|été déployée]] sur Wikimedia Commons. Cette extension facilite l’organisation et la participation à des activités collaboratives, comme des contribuathons et des projets, sur les wikis. Sur Commons, n’importe quelle personne enregistrée peut l’utiliser comme participante à un événement. Pour l’utiliser pour organiser un événement, il faut [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|demander un droit spécifique]]. * Les [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-références]], une nouvelle fonctionnalité permettant de réutiliser des références avec des détails différents, a été lancée sur Wikipédia en allemand. Vous pouvez [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|tester cette fonctionnalité]] sur Testwiki ou [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing sur Betawiki]. N’hésitez pas à partager vos remarques sur [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|l’utilisation des modèles dans les sous-références]] ou [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|à vous porter volontaire pour devenir un wiki pilote]]. * Sur les wikis utilisant le système de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorat]], les communautés peuvent à présent exclure les personnes expérimentées du mentorat en utilisant [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Dans cette configuration, les communautés peuvent définir des niveaux, basés sur le compteur de contributions et l’âge du compte, pour décider si une personne est considérée comme suffisamment expérimentée pour ne plus recevoir de soutien par le mentorat. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * L'équipe Contribution et l’équipe Apprentissage automatique travaillent actuellement sur un nouveau contrôle destiné aux novices : [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|la vérification du style]]. À l’aide d'un modèle prédictif, ce contrôle encouragera les contributeurs à améliorer la tonalité de leurs modifications grâce à l’intelligence artificielle. Nous invitons les bénévoles à examiner la première version du modèle linguistique de ton pour les langues suivantes : arabe, tchèque, allemand, hébreu, indonésien, néerlandais, polonais, russe, turc, chinois, farsi, italien, norvégien, roumain et letton. Les utilisateurs de ces wikis intéressés par l’examen de ce modèle [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|sont invités à s’inscrire sur MediaWiki.org]]. La date limite d’inscription est fixée au 3 octobre, date à laquelle débutera le test. * La sortie des [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocages]] a entrainé l’affichage inopiné de certains journais de blocage inactifs sur {{#special:Contributions}} et sur les pages utilisateur et de discussion des utilisateurs bloqués. Ce problème sera complètement résolu d’ici quelques jours. Avec ce correctif, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} les messages préfixées par <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] seront retirés et remplacés par [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} ceux préfixés par <code>blocked-notice-logextract</code>] dans quelques semaines. Vous pouvez aider à traduire les nouveaux messages et à mettre à jour les écrasements locaux si besoin. * Il y a eu un beugue avec les liens ajoutés depuis l’éditeur visuel quand ils contenaient des caractères tel que <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> après le marqueur de fragment (<code><nowiki>#</nowiki></code>). Ils n’étaient pas encodés correctement, ce qui créait des liens erronés. Cela a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * Un nouveau wiki a été créé : une {{int:project-localized-name-group-wikiquote/fr}} en [[d:Q9237|malais]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, la [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|fiche d’informations utilisateur]] affiche désormais les verrouillages et blocages globaux actuellement actifs. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Actualités pour la contribution technique''' * À partir de cette semaine, les contributeurs utilisant des modules Lua pourront utiliser la fonction <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> pour rechercher l’existence de 25 pages en une seule fois, d’une manière qui ne comptera que pour un seul appel de [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|fonction couteuse]]. * Un nouveau [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|groupe de travail sur les outils non pris en charge]] s’est créé dans le cadre du travail en cours pour déterminer collectivement les priorités techniques, similaire au [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|conseil consultatif des Produits et Technologies]] (PTAC). Le groupe de travail aidera à prioriser et à examiner les demandes de maintenance pour les extensions, gadgets, robots et outils non maintenus. Pour le premier cycle, le groupe priorisera un outil non pris en charge de Wikimedia Commons. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 setembre de 2025 a 20.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-41</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] est une nouvelle fonctionnalité de vérification des modifications destinée à prévenir et à lutter contre les violations de droits d'auteur. Lorsque les contributeurs collent du texte dans un article, Paste Check les invite à confirmer l'origine et la licence du contenu. À partir du mercredi 8 octobre, [[phab:T403680|22 wikis testeront Paste Check]]. Paste Check aidera les nouveaux bénévoles à comprendre et à respecter les politiques et les directives nécessaires pour contribuer de manière constructive aux projets Wikipédia. '''Actualités pour la contribution''' * Les appareils mobiles recevront les articles mobiles directement sur le domaine standard (par exemple, <code>en.wikipedia.org</code>), au lieu d'une redirection vers un domaine "m" (par exemple, <code>en.m.wikipedia.org</code>). Ce changement améliore les performances. Il sera activé cette semaine sur Wikipédia. Les URL mobiles existantes et la désactivation de l'affichage "Bureau" restent disponibles. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * Les nouveaux [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|filtres de date]], <code dir=ltr>creationdate:</code> et <code dir=ltr>lasteditdate:</code> sont désormais disponibles dans le moteur de recherche du wiki. Ils permettent aux utilisateurs de filtrer les résultats de recherche par date de première ou de dernière révision d'une page. Ces filtres prennent en charge les opérateurs de comparaison (par exemple, <code dir=ltr>>2024</code>) et les dates relatives (par exemple, <code dir=ltr>today-1d</code>), facilitant ainsi la recherche de contenu ou de pages récemment mis à jour dans des tranches d'âge spécifiques. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] prend désormais en charge le texte enrichi dans les appels intégrés sur les 150 wikis où il est activé. Pour illustrer cela, l'équipe a créé un [[f:Z26333|tableau de déclinaison latine]] que les éditeurs du Wiktionnaire peuvent utiliser pour générer automatiquement les formes nominales, produisant ainsi des résultats clairs et formatés ; voir un [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|exemple de résultat]]. Pour toute aide ou commentaire, veuillez [[f:Wikifunctions:Project chat|contacter l'équipe Wikifunctions]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * Un lien d'édition apparaîtra désormais à l'intérieur de la zone de catégories sur les pages d'articles pour les utilisateurs connectés, ce qui lancera directement la boîte de dialogue de catégorie VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:34|la tâche soumise|les {{formatnum:34}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:34||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, il y a eu un problème lors du téléchargement des fichiers PDF la semaine dernière et cela a été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le champ <code dir=ltr>rev_sha1</code> dans la table de révision de la base de données est supprimé au profit du champ <code dir=ltr>content_sha1</code> dans la table de contenu de la base de données. Voir [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ l'annonce] pour plus d'informations. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|équipe Expérience de lecture]] déploiera l'interface utilisateur du [[w:en:Light-on-dark color scheme|Mode sombre]] sur tous les sites Wikimedia le 29 octobre 2025. Tous les utilisateurs anonymes des sites Wikimedia auront la possibilité d'activer un jeu de couleurs avec du texte clair sur fond sombre. Ce système vise à améliorer le confort de lecture, notamment en basse lumière. Les auteurs de modèles et les contributeurs techniques sont encouragés à [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|apprendre à préparer leurs pages pour le mode sombre]] et à résoudre tout problème de compatibilité rencontré avec les modèles de leur wiki avant l'activation. Pour toute question ou assistance, veuillez contacter l'équipe Web sur [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|cette page de discussion]] avant l'activation. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * À compter du lundi 6 octobre, les points de terminaison d'API du chemin <code>rest.php</code> seront redirigés vers une nouvelle passerelle d'API interne. Les wikis individuels seront mis à jour en fonction des groupes de versions standard, avec un trafic total en constante augmentation. Ce changement devrait être sans rupture ni perturbation. Si des problèmes sont observés, veuillez déposer un ticket Phabricator auprès du [[phab:tag/serviceops/|tableau de bord de l'équipe Service Ops]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 octobre de 2025 a 17.24 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-42</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La semaine dernière, des améliorations dans les fonctionnalités de sécurité des comptes et d’authentification à deux facteurs (A2F) ont été activées sur tous les wikis. Ces changements comprenaient des améliorations dans l’interface utilisateur de [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Spécial:AccountSecurity], la prise en charge de plusieurs méthodes d’A2F ''via'' des applis d’authentification et des clés de sécurité portables (auparavant, les utilisateurs et utilisatrices ne pouvaient activer qu’une seule méthode) et un nouveau module de codes de récupération qui limite le blocage de comptes en raison de la perte des applis ou appareils d’authentification. Dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité des comptes]], le travail continue durant cette fin d’année 2025 sur des d’autres améliorations de l’exéprience utilisateur et la prise en charge de clés de passe comme solution d’authentification alternative. '''Actualités pour la contribution''' * Une autre partie du projet Sécurité des comptes est de rendre l’A2F disponible pour tous les utilisateurs et utilisatrices. Comme les personnes ayant des privilèges avancés (tels que les admins et bureaucrates), 40 % des contributeurs et contributrices ont désormais accès à l’A2F. Vous pouvez vérifier si vous y avez accès sur [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Spécial:AccountSecurity]. Les instructions pour l’activer sont sur cette page. Le projet est de continuer à augmenter sa disponibilité s’il est déterminé que les capacités d’assistance aux utilisateurs sont suffisantes pour assister l’intégralité de la communauté. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * Cette semaine, les utilisateurs et utilisatrices sur les wikis où les [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|améliorations d’ergonomie]] sont activées par défaut sur les pages de discussions (c’est-à-dire partout sauf les 12 wikis listés [[phab:T379264|sur la tâche T379 264 de Phabricator]]) pourront remercier quelqu’un pour son message directement depuis la page de discussion où celui-ci apparait. Auparavant, il fallait visiter l’historique de la page de discussion pour remercier quelqu’un. [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|En savoir plus sur ce changement]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Les utilisateurs et utilisatrices qui n’ont pas [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|vérifié leur adresse électronique]] recevront bientôt une notification mensuelle pour leur rappeler. En effet, avoir vérifié son adresse de courriel permet de récupérer son compte plus facilement. Ces rappels ne seront pas envoyés si la personne est inactive ou si elle retire l’adresse non vérifiée de son compte. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:21|la tâche soumise|les {{formatnum:21}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:21||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un correctif d’une erreur occasionnel lors de l’enregistrement d’un paragraphe traduit dans l’outil de traduction de contenu permet désormais de voir plus facilement les messages d’erreurs liés. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le groupe de travail sur les Outils non pris en charge a choisi [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] comme premier outil pour son cycle pilote. Le groupe étudiera des façons d’améliorer et d’entretenir l’outil durant les prochains mois. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|En savoir plus sur Méta-Wiki]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 octobre de 2025 a 19.00 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-43</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Pour optimiser la manière dont les données des utilisateurs sont stockées dans nos bases de données, les préférences enregistrées des utilisateurs qui ne se sont pas connectés depuis plus de cinq ans et qui ont moins de 100 modifications seront supprimées. Lorsque ces utilisateurs reviendront, les paramètres par défaut s’appliqueront. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, il y avait un lien brisé depuis le message d’interface de GlobalContributions vers la page GlobalContributions de XTools qui a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Actualités pour la contribution technique''' * Le travail de routage de tous le trafic vers les points de terminaison d’API sous la route <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> à travers une passerelle commune d’API est désormais terminé. Si vous constatez un problème, n’hésitez pas à ouvrir une tâche Phabricator dans le [[phab:tag/serviceops/|tableau de bord de l’équipe Opé’s de service]]. * Les modifications aux références et qualificateurs de Wikidata seront désormais moins souvent affichés dans les Modifications récentes et listes de suivi des autres wikis, réduisant les notifications non-nécessaires. Cela réduira la quantité globale d’éléments disparates. Les pages directement sur Wikidata restent inchangées. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 octobre de 2025 a 19.37 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> ==Mencions incorrèctas== Adiu, Joan Francés. Coma sabes, tot lo monde coneis pas l'occitan e aquò los empacha pas de traficar los modèls. Dempuèi qualque temps, lo modèl ''Comunas limitròfas'' o ''perimètre del territòri'' s'escriu « Comunas limitròfs » ! E parli pas, quand venes de far una contribucion, de l'avertiment ''Vòstra contribucion foguèt publicada'' (''foguèt'', per quicom que data d'una segonda). Amistats, Joan Pèire S. . [[Especial:Contribucions/&#126;2025-28722-17|&#126;2025-28722-17]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2025-28722-17|discussió]]) 26 octobre de 2025 a 09.05 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-44</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Un test A/B/C a été lancé sur l’appli Wikipédia pour iOS concernant les améliorations de navigation par onglet, pour certaines langues et régions. Intitulé « Onglets plus dynamiques », ce test explores de nouvelles expériences d’onglets et inclut les recommandations d’articles « Le saviez-vous » et « Parce que vous avez lu ». Vous trouverez [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|plus d’informations sur la page du projet]]. * Les utilisateurs autoconfirmés sur les [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|petits]] et [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|moyens wikis]] avec l’extension CampaignEvents peuvent désormais utiliser le [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|système d’inscription aux évènements]] sans avoir le droit d’organisation d’évènement. Cette fonctionnalité laisse les équipes d’organisation activer l’inscription, gérer les participants et permet aux utilisateurs de s’inscrire en un clic au lieu de signer sur les pages des évènements. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:31|la tâche soumise|les {{formatnum:31}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:31||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème des clignotements lors de l’appui sur les flèches du clavier dans les paramètres du mode sombre de Vector 2022 a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Actualités pour la contribution technique''' * L’extension CampaignEvents sera déployé sur tous les wikis restants durant la semaine du 17 novembre 2025. Elle inclut trois fonctionnalités : le système d’inscription aux évènements, la liste de collaboration et la liste d’invitation. Pour ce déploiement, la liste d’invitation ne sera pas activée sur les Wikifonctions et MediaWiki sauf demande contraire de ces communautés. Consultez [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|la page de déploiement pour en savoir plus]]. * L’expérience de bac à sable REST basée sur SwaggerUI est désormais en ligne sur tous les projets wiki. Le bac à sable est accessible sur la page [[{{#special:RestSandbox}}]]. N’hésitez pas à signaler tout problème sur le tableau de bord de l’équipe des Interfaces de MediaWiki, et à participer aux discussions sur la [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|page de lancement du projet]]. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Les points de terminaison de transformation avec une barre oblique finale (/) dans l’API REST de MediaWiki sont désormais dépréciés. Ils continueront de fonctionner pour le moment, mais devraient être supprimés d’ici à la fin janvier 206. Tous les utilisateurs et utilisatrices de l’API qui les appellent sont encouragés à transitionner vers les versions sans barre oblique finale. Les deux variantes de ces points de terminaison peuvent être trouvés et testés à l’aide du [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox bac à sable REST]. Consultez la page [[mw:API/Deprecation|Dépréciation de l’API REST de MediaWiki]] pour plus de détails sur les règles et procédures de dépréciation dans l’API. * Un [[mw:API:REST API/Changelog|journal des changements existe désormais pour l’API REST de MediaWiki]]. Il fournit un aperçu des changements, facilitant le suivi des améliorations et versions par les développeurs et développeuses. Les annonces continueront sur les canaux classiques de communication, dont les ''Actualités techniques'' et les listes de distribution, mais peuvent désormais être plus facilement référencées depuis un endroit centralisateur. Si vous avez des retours à faire sur le style, la structure ou le contenu de ce journal, vous pouvez [[mw:API talk:REST API/Changelog|rejoindre la discussion]]. * Les admins peuvent supprimer la catégorie de suivi précédemment ajoutée par l’extension JsonConfig, puisqu’elles n’est plus utilisée. Ces catégories sont liées à l’élément [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130 635 582]]. Il est normal qu’il reste des pages dans cette catégorie en raison du cache : elles seront automatiquement retirées lors de la prochaine modification de chaque page. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 octobre de 2025 a 19.32 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 novembre de 2025 a 19.35 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-46</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Capture d'écran des améliorations visuelles apportées aux pages de discussion|Exemple d’une page de discussion avec le nouveau design, en français.]] * À partir du 12 novembre, les utilisateurs verront un changement dans [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|l’apparence des pages de discussion]] sur [[Phab:T379264|certaines Wikipédia]]. Ce changement de design a déjà été appliqué sur presque [[phab:T392121|tous les wikis]] ; mais il arrivera plus tard pour [[phab:T409297|la Wikipédia en anglais]]. Vous pouvez en savoir plus [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|sur ''Diff'']]. Les utilisateurs peuvent choisir de ne pas appliquer ces changements [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|dans leurs préférences utilisateur]] en décochant « {{int:discussiontools-preference-visualenhancements}} ». [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki peut désormais afficher automatiquement un [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|indicateur d’état]] lorsqu’une page est protégée. Cette fonctionnalité est désactivée par défaut. Elle peut être activée sur [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|demande de la communauté]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * L’utilisation des boutons « {{int:showpreview}} » ou « {{int:showdiff}} » dans l’éditeur de wikicode transmettra désormais certains paramètres d’URL tels que ''[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]'', ''[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]'' et ''[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]''. Cette mise à jour corrige également un problème où, si le navigateur plantait lors de l’aperçu des modifications d’une section, enregistrer ces modifications pouvait écraser la page entière avec le contenu de cette seule section. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Les wikis Wikivoyage peuvent utiliser [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|des marqueurs de carte colorés dans le texte de l'article]]. Le texte de ces marqueurs sera désormais affiché en noir ou blanc contrastant, au lieu d'être toujours blanc. Les solutions locales de contournement du problème peuvent être supprimées. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * L'onglet Activité de l'application Wikipedia pour Android est désormais disponible pour tous les utilisateurs. Le nouvel onglet offre des informations personnalisées sur la lecture, la modification et les dons, tout en simplifiant la navigation et en rendant l'utilisation de l'application plus attrayante. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * L’équipe de Croissance du lectorat lance une expérimentation appelée « Exploration des images » afin de tester comment faciliter la navigation et la découverte d’images dans les articles de Wikipédia. Cette expérimentation prendra la forme d’un test A/B uniquement sur mobile, sur Wikipédia en anglais la semaine du 17 novembre pendant quatre semaines, affectant 0,05 % des utilisateurs de ce wiki. Le test a été lancé le 3 novembre sur les wikis en arabe, chinois, français, indonésien et vietnamien, affectant jusqu’à 10 % des utilisateurs de ces wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, l’impossibilité de verrouiller des comptes depuis les sites mobiles a été corrigée. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|mises en candidatures sont ouvertes sur Wikitech]] pour désigner de nouveaux membres au [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|comité des normes de Toolforge]]. Le comité supervise notamment le [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|règlement du droit à la création de fork]] et le [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|règlement des outils abandonnés]] de Toolforge. Les mises en candidatures sont possibles jusqu’au 28 novembre 2025. * Le [[w:JSON Web Token#Standard fields|champ émetteur JWT]] dans les [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|jetons d’accès OAuth 2]] pour les [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|wikis SUL]] a été changé, il contient maintenant <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Les anciens jetons d’accès continueront de fonctionner. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * Le [[w:JSON Web Token#Standard fields|champ sujet du JWT]] dans les [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|jetons d'accès OAuth 2]] changera bientôt de <code><user id></code> à <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, où <code><identity type></code> est généralement <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (pour les [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|wikis SUL]]) ou <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (pour les autres wikis). Cela vise à éviter les conflits entre différents types d’identifiants utilisateur et à rendre les jetons d’accès OAuth 2 plus similaires au cookie <code>sessionJwt</code>. Les anciens jetons d’accès continueront de fonctionner. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * Les messages de blocage de MediaWiki ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) prennent désormais en charge des paramètres supplémentaires pour indiquer si l’utilisateur est bloqué pour modifier sa propre page de discussion (<code><nowiki>$9</nowiki></code>) ou pour envoyer des courriels à d’autres utilisateurs (<code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * Une branche <code>REL1_45</code> pour le noyau MediaWiki et chacune des extensions et habillages dans le git de Wikimedia a été créée. Il s’agit de la première étape du processus de publication de MediaWiki 1.45.0, prévue pour fin novembre 2025. Si vous travaillez sur une correction de bogue critique ou sur une nouvelle fonctionnalité, vous devrez peut-être prendre note de cette information. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * Le processus de génération des copies mémoire (<i lang="en">dumps</i>) de CirrusSearch a été mis à jour en raison d’une baisse de performance. Si vous rencontrez des problèmes lors de la migration vers les copies de remplacement, vous pouvez contacter l’équipe Plateforme de recherche pour obtenir de l’aide. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 novembre de 2025 a 20.38 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-47</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|équipe Reader Experience]] expérimente les [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|listes de lecture sur le web mobile]], permettant aux lecteurs connectés n’ayant jamais effectué de modifications de sauvegarder des listes privées d’articles à lire plus tard. L’expérience est en cours sur les Wikipédias en arabe, chinois, français, indonésien et vietnamien depuis la semaine du 10 novembre, et commencera sur la Wikipédia en anglais la semaine du 17 novembre. * Les utilisateurs qui ne reçoivent pas leur code de vérification par e-mail lors de la connexion peuvent désormais obtenir de l’aide en remplissant un formulaire sur une nouvelle page spéciale. Cette mise à jour fait partie de l’initiative [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|« Sécurité des comptes »]]. Si votre compte est associé à une adresse électronique, veuillez vous assurer que vous y avez toujours accès. Lors d’une connexion depuis un nouvel appareil ou un nouvel emplacement, sans authentification à deux facteurs (2FA), il peut vous être demandé de saisir un code à 6 chiffres envoyé par courrier électronique pour terminer la connexion. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|En savoir plus]]. * Un nouveau wiki a été créé : un {{int:project-localized-name-group-wikisource}} en [[d:Q13324|minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * Dans le cadre du projet [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|« Unification de l’analyseur »]], l’équipe Content Transform a déployé Parsoid comme analyseur par défaut sur de nombreuses Wikipédias à faible trafic et prépare la prochaine étape pour les wikis à fort trafic. Ce message vous invite à activer Parsoid comme indiqué dans la documentation [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]], et à identifier tout problème que vous pourriez rencontrer dans vos propres flux de travail (robots, gadgets ou scripts utilisateur). Merci de nous en informer via le lien « Signaler un bug d’affichage » dans la barre latérale des outils, ou en créant un ticket sur Phabricator en mentionnant l’[[phab:project/view/5846|équipe Content Transform dans Phabricator]]. * Outils non pris en charge : plusieurs problèmes liés à [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] ont été corrigés, notamment les échecs de téléversement liés aux noms de fichiers, les vidéos noires à l’importation, et la gestion des tentatives de reprise. La prise en charge du format AV1 a également été ajoutée. Le travail en cours porte sur la stabilité de l’arrière-plan, les erreurs ffmpeg, l’importation de sous-titres, la gestion des métadonnées et le téléversement de listes de lecture. Pour suivre les tâches spécifiques, consultez le [[phab:tag/video2commons/|tableau Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * Marquez la date pour le prochain Hackathon Wikimedia, qui se tiendra à Milan, en Italie, du 1^er au 3 mai 2026. Les inscriptions ouvriront en janvier 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Les candidatures pour les bourses sont actuellement ouvertes] et se clôtureront le 28 novembre 2025. Si vous avez des questions, veuillez envoyer un courriel à <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 novembre de 2025 a 17.26 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == Books & Bytes – Issue 71 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 71, September–October 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Spotlight: 1Lib1Ref 2025 in Nigeria * Frankfurt Book Fair * Tech tip: Wikipedia Library access template <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 novembre de 2025 a 15.22 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29611655 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-48</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La semaine dernière, l'équipe de recherche de Wikimedia a recréé côté serveur la fonctionnalité « ''DWIM'' » (''Do What I Mean'' - Faites ce que je pense) pour les Wikipedias russe et hébraïque. Cette fonctionnalité ajoute des suggestions de saisie au clavier aux suggestions du champ de recherche standard. Par exemple, la recherche de « ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' » sur Wikipédia russe suggérera désormais « <span lang="ru" dir="ltr">счастье</span> » (« bonheur »), ce que l'utilisateur avait probablement en tête. L'équipe prévoit d'activer cette fonctionnalité pour les autres wikis russes et hébraïques cette semaine. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Plus tard cette semaine, les utilisateurs de la [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|fonctionnalité bêta]] ''{{int:codemirror-beta-feature-title}}'' bénéficieront de la coloration syntaxique dans ''[[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]''. Pour cela, la préférence ''{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}'' doit être activée. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * L'extension [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Événements de campagne]], un ensemble d'outils permettant de coordonner des événements et autres collaborations sur le wiki, est désormais disponible sur tous les wikis Wikimedia. Une nouvelle fonctionnalité, ''[[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Contributions collaboratives]]'', a également été ajoutée pour aider les organisateurs et les participants à visualiser l'impact des activités. Participez à la prochaine [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|Session d'apprentissage]] pour découvrir cette nouvelle fonctionnalité et nous faire part de vos commentaires. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:24|la tâche soumise|les {{formatnum:24}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:24||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le bug qui empêchait ''CodeReviewBot'' de fonctionner a maintenant été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Actualités pour la contribution technique''' * Les utilisateurs de l'API Wikimedia peuvent participer à une étude d'utilisabilité afin de valider la nouvelle conception des environnements de test de l'API REST de Wikimedia. Les participants intéressés sont invités à remplir le [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 questionnaire de recrutement] (en anglais). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * L'équipe Interfaces de MediaWiki abandonne la prise en charge des feuilles de style XSLT dans l'''Action API''. La prise en charge de <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> sera supprimée des projets Wikimedia d'ici fin novembre 2025. De plus, elle sera bientôt désactivée par défaut dans les versions 1.43 (LTS), 1.44 et 1.45 de MediaWiki. La prise en charge des feuilles de style XSLT sera entièrement supprimée de la version 1.46 de MediaWiki (dont la sortie est prévue entre avril et mai 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * Le point d'accès ''WDQS'' hérité ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) sera mis hors service fin décembre 2025, puis définitivement fermé le 7 janvier 2026. Après cette date, les requêtes adressées à query.wikidata.org nécessitant le graphe complet échoueront ou renverront des résultats invalides si elles ne sont pas réécrites pour utiliser la fédération SPARQL. L'équipe encourage les utilisateurs à s'assurer que leurs outils et flux de travail utilisent les points d'accès ''WDQS'' compatibles (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - graph principal ou <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - graph scientifique). Pour obtenir de l'aide concernant la migration des cas d'utilisation, veuillez consulter les pages [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Accès aux données]] et ''[[d:Wikidata:Request_a_query|Request a query]]'' pour plus de détails et d'assistance sur les méthodes d'accès alternatives. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 novembre de 2025 a 15.56 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 decembre de 2025 a 18.58 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2025-50</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.</span> '''Actualités pour la contribution''' * Suite aux déploiements de la semaine dernière, la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Ajouter un lien]], qui permet aux rédacteurs de suggérer des liens lors de l’édition, sera disponible sur [[Phab:T410469|33 Wikipédias]] supplémentaires à partir du 9 décembre. Cette expansion est rendue possible grâce au nouveau modèle de prédiction qui prend désormais en charge toutes les langues, y compris celles qui n’étaient pas couvertes précédemment. Bien que la fonctionnalité soit disponible sur la plupart des Wikipédias depuis un certain temps, ce déploiement nous rapproche de l’utilisation du modèle amélioré partout. Si vous avez des questions ou souhaitez plus de détails, veuillez contacter [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * La semaine dernière, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|l'équipe de recherche Wikimedia]] a ajouté des suggestions de recherche [[:fr:Transcription et translittération|translittérées]] en temps réel aux wikis géorgiens. S'il n'y a que quelques suggestions de recherche habituelles, alors les requêtes en script latin ou cyrillique [[phab:T127003|sont maintenant réécrites en script géorgien]] pour trouver plus de correspondances. Par exemple, la recherche de <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> ou <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> suggérera désormais l'article existant sur <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("bonheur"). Vous pouvez recommander d'autres langues où les suggestions translittérées pourraient être utiles [[phab:T375215|sur Phabricator]] pour un développement futur. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Actualités pour la contribution technique''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated.</span> [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * Il n’y aura pas de nouvelle version de MediaWiki cette semaine. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 decembre de 2025 a 17.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 decembre de 2025 a 19.03 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 decembre de 2025 a 21.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-03</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * La Fondation Wikimedia a publié des questions directrices pour son plan annuel de juillet 2026 à juin 2027 sur les plateformes [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] et ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. Celles-ci portent sur les tendances mondiales, une expérimentation plus rapide et plus constructive, un meilleur accompagnement des nouveaux contributeurs, le renforcement du rôle des éditeurs et des utilisateurs avancés, l'amélioration de la collaboration entre les projets, ainsi que le développement et la fidélisation du lectorat. Des commentaires et suggestions sont les bienvenus sur la [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|page de discussion]]. '''Actualités pour la contribution''' * Dans le cadre des travaux en cours de l'équipe technique communautaire sur le projet [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Listes de surveillance multiples]], l'affichage de [[Special:EditWatchlist|Modifier la liste de surveillance]] sera mis à jour entant que qu'une première étape vers la prise en charge de plusieurs listes de surveillance. De plus, la pagination de [[Special:Search|Recherche]] sera également mise à jour, dans le cadre du travail sur le souhait [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Refonte de la pagination / navigation des pages]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|La Liste de Surveillance Globale]] est une [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] de MediaWiki qui vous permet de voir vos listes de surveillance provenant de différents wikis sur la même page. Il a récemment été mis à jour pour ressembler davantage à la [[Special:Watchlist|Liste de surveillance]] régulière, par exemple en le préparant pour les comptes temporaires dans le masquage IP (y compris le réacheminement des liens des utilisateurs vers les pages de contributions), en mettant les titres de page en gras et en ouvrant les liens dans les résumés d'édition et les balises dans de nouveaux onglets du navigateur. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:28|la tâche soumise|les {{formatnum:28}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:28||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème selon lequel les blocs globaux ne disposaient pas de l'option permettant de désactiver l'envoi d'e-mails a maintenant été résolu et sera disponible à l'utilisation à partir de la semaine du 13 janvier. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Actualités pour la contribution technique''' * L'[[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|outil de citation VisualEditor]] et les [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Aperçus de référence]] prennent désormais en charge "carte" comme type de référence. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 genièr de 2026 a 19.34 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 genièr de 2026 a 20.30 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == Pseudo == Adiu Joan Francés e bona annada (s'es pas tròp tard). Ai vist que de contributors an cambiat lor pseudo sus Wikipèdia : Cornelhac, Aubadaurada... Ai un pseudo que m'agrada pas (e malurosament cap de possibilitat d'escondre mon identitat a una certana persona de wikipédia.fr). Ai causit Alaric (gaita la mapa del país que Tolosa n'èra capitala abans 507). Solament, sabi pas cossí far. Me pòdes ajudar ? Plan mercés. [[Especial:Contribucions/&#126;2026-24541-1|&#126;2026-24541-1]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2026-24541-1|discussió]]) 23 genièr de 2026 a 07.55 (UTC) :Adieu, :Cal anar ailà: [[Especial:GlobalRenameRequest]] :Coralament, — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 23 genièr de 2026 a 07.59 (UTC) ::Mercés, Joan Francés.[[Especial:Contribucions/&#126;2026-24541-1|&#126;2026-24541-1]] ([[Discussion Utilizaire:&#126;2026-24541-1|discussió]]) 23 genièr de 2026 a 18.24 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-05</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * La Fondation Wikimedia invite à donner des commentaires sur [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|l’avenir proposé]] du [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif des produits et technologies]] jusqu’au 28 février. * Tous les utilisateurs disposant d'un compte enregistré peuvent désormais utiliser des clés d'accès pour la [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|double authentification]] (2FA). Les clés d'accès sont un moyen simple de se connecter sans utiliser un second appareil. Elles vérifient l'identité de l'utilisateur à l'aide d'une empreinte digitale, d'une reconnaissance faciale ou d'un code PIN. Pour configurer une clé d'accès, configurez d'abord une méthode 2FA classique. Actuellement, pour se connecter avec une clé d'accès, les utilisateurs doivent également utiliser un mot de passe. Plus tard ce trimestre, la connexion sans mot de passe permettra aux utilisateurs de se connecter d'un simple clic avec une clé d'accès. Les utilisateurs disposant de droits avancés devront également avoir la 2FA activée. Cela fait partie du projet [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Sécurité du compte]]. * Les contributeurs non enregistrés sur des IP bloquées ou des plages d'IP bloquées peuvent désormais interagir sur le wiki pour faire appel d'un blocage en créant un compte temporaire afin de contester un blocage sur la page de discussion de l'utilisateur, sauf si l'option « empêcher cet utilisateur de modifier sa propre page de discussion » est activée. Cela résout le problème des utilisateurs déconnectés incapables d'utiliser le processus de déblocage par défaut via la page de discussion de l'utilisateur. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:20|la tâche soumise|les {{formatnum:20}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:20||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, la description des méthodes d'authentification à deux facteurs (2FA) sur la page de gestion a été mise à jour. Il est désormais plus clair et plus facile pour les utilisateurs à comprendre et à utiliser. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Actualités pour la contribution technique''' * Une nouvelle variable AbuseFilter, <code>account_type</code>, a été ajoutée pour fournir un moyen fiable de déterminer le type de compte créé dans les actions <code>createaccount</code> et <code>autocreateaccount</code>. Dans le cadre de ce changement, la variable <code>accountname</code> a été renommée en <code>account_name</code>, et <code>accountname</code> est désormais obsolète. Les gestionnaires de filtres doivent mettre à jour tous les filtres qui utilisent des vérifications de type de compte codées en dur ou la variable obsolète. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Les vignettes d'images demandées dans des tailles non standard, et en utilisant des méthodes non standard telles que les requêtes directes à <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code>, cesseront de fonctionner dans un proche avenir. Ce changement vise à prévenir les abus externes continus par des robots et des aspirateurs web. Certains utilisateurs ayant des CSS/JS personnalisés, les administrateurs d'interface qui peuvent corriger les gadgets et les thèmes locaux, ainsi que les auteurs d'outils, devront mettre à jour leur code pour utiliser des tailles de vignettes standard. [[phab:T414805|Des détails, des liens de recherche et des exemples de correction sont disponibles dans la tâche]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 genièr de 2026 a 21.18 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == Books & Bytes – Issue 72 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 72, November–December 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Renewed partnerships * Spotlight: Strengthening Wikimedia Collaborations with and for Open Science <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 29 genièr de 2026 a 12.44 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29991504 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 febrièr de 2026 a 17.44 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-07</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] Les contributeurs connectés qui gèrent de grandes ou complexes listes de suivi peuvent désormais organiser et filtrer les pages surveillées de manière à améliorer leurs flux de travail grâce à la nouvelle fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Étiquettes de liste de suivi]]. En ajoutant des étiquettes personnalisées (par exemple : pages que vous avez créées, pages surveillées pour vandalisme, ou pages de discussion), les utilisateurs peuvent identifier plus rapidement ce qui nécessite une attention, réduire la charge cognitive et répondre plus efficacement. Cela améliore l'utilisabilité de la liste de suivi, en particulier pour les éditeurs très actifs. * Une nouvelle fonctionnalité disponible sur [[Special:Contributions|Special:Contributions]] montre [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|des comptes temporaires]] qui sont probablement utilisés par la même personne, et rend ainsi le patrouillage moins chronophage. En vérifiant les contributions d'un compte temporaire, les utilisateurs ayant accès aux adresses IP des comptes temporaires peuvent désormais avoir une vue des contributions des comptes temporaires associés. La fonctionnalité recherche toutes les adresses IP associées à un compte temporaire donné pendant la période de conservation des données et affiche toutes les contributions de tous les comptes temporaires ayant utilisé ces adresses IP. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Plus...]] [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * Lorsque les éditeurs prévisualisent une modification de wikitexte, la boîte de rappel indiquant qu'ils ne voient qu'une prévisualisation (qui est affichée en haut) a désormais un fond gris/neutre au lieu d'un fond jaune/d'avertissement. Cela facilite la distinction entre les notes de prévisualisation et les avertissements réels (par exemple, les conflits de modification ou les cibles de redirection problématiques), qui seront désormais affichés dans des boîtes d'avertissement ou d'erreur séparées. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * La [[m:Special:GlobalWatchlist|Liste de suivi globale]] vous permet de consulter vos listes de suivi provenant de plusieurs wikis sur une seule page. L' [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continue de s'améliorer — elle prend désormais en charge correctement plus d'un site Wikibase, par exemple à la fois [[d:|Wikidata]] et [[testwikidata:|testwikidata]]. De plus, des problèmes concernant la direction du texte ont été résolus pour les utilisateurs qui préfèrent Wikidata ou d'autres sites Wikibase dans des langues de droite à gauche (RTL). [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Deux nouveaux wikis ont été créés : ** un {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} dans [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** un {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} dans [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. '''Actualités pour la contribution technique''' * Un nouveau groupe d'utilisateurs global a été créé : [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. Il sera utilisé en interne par le logiciel pour permettre aux robots communautaires de contourner les limites de débit appliquées aux [[w:en:Web_scraping|web scrapers]] abusifs. Les comptes approuvés en tant que robots sur au moins un wiki Wikimedia seront automatiquement ajoutés à ce groupe. Cela ne changera pas les autorisations dont dispose le robot. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Rencontres et évènements''' * La [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|Conférence des utilisateurs et des développeurs de MediaWiki, Printemps 2026]] se tiendra du 25 au 27 mars à Salt Lake City, États-Unis. Cet événement est organisé par et pour la communauté MediaWiki de tiers. Vous pouvez proposer des sessions et vous inscrire pour y assister. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 febrièr de 2026 a 23.31 (UTC) <!-- Message mandat per User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-08</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * <span class="mw-translate-fuzzy">L'[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|équipe SRE]] va procéder au nettoyage d'[[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]], l'éditeur web open source de documents collaboratifs en temps réel. Tous les blocs-notes seront définitivement supprimés après le 30 avril 2026 – si des projets de migration sont encore en cours à cette date, l'équipe pourra réexaminer la date au cas par cas. Veuillez effectuer des sauvegardes locales de tout contenu que vous souhaitez conserver, car les données supprimées ne pourront pas être récupérées. Ce nettoyage permet de réduire la taille de la base de données et l'empreinte de l'infrastructure. Etherpad continuera de prendre en charge la collaboration en temps réel, mais le stockage à long terme n'est plus assuré. D'autres nettoyages pourront avoir lieu ultérieurement sans préavis.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe de Recherche d'Informations lancera une [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|expérimentation sur l'application mobile Android]], afin de tester des fonctionnalités de recherche hybrides capables de gérer à la fois les requêtes sémantiques et par mots-clés. L'amélioration de la recherche sur la plateforme permettra aux lecteurs de trouver plus facilement ce qu'ils cherchent, directement sur Wikipédia. L'expérimentation sera d'abord lancée sur Wikipédia en grec fin février, puis sur les versions anglaise, française et portugaise en mars. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ En savoir plus] sur le blog ''Diff''. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * L'équipe « Croissance des lecteurs » mènera [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|une expérience]] auprès des utilisateurs de la version mobile du site web qui ajoute une table des matières et développe automatiquement toutes les sections des articles, afin de mieux comprendre les problèmes de navigation qu'ils rencontrent. Le test sera disponible sur les versions arabe, chinoise, anglaise, française, indonésienne et vietnamienne de Wikipedia. * Auparavant, les notifications ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] et [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) du site ne s'affichaient que sur la version ordinateur. Maintenant, elles s'afficheront désormais sur toutes les plateformes. Les utilisateurs mobiles verront ces notifications. Les administrateurs du site doivent être prêts à tester et à corriger les notifications sur les appareils mobiles afin d'éviter toute interférence avec les articles. Pour désactiver ces notifications, les administrateurs d'interface peuvent ajouter <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> à [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:19|la tâche soumise|les {{formatnum:19}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:19||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème concernant la section ''[[Special:RecentChanges|Spécial:Modifications récentes]]'' a été résolu. Auparavant, cliquer sur « Masquer » dans les filtres actifs entraînait la disparition du bouton « Afficher les nouvelles modifications depuis… », alors qu'il aurait dû rester visible. Ce bouton fonctionne désormais correctement. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Actualités pour la contribution technique''' * Une nouvelle documentation est désormais disponible pour aider les rédacteurs à déboguer les fonctionnalités de recherche interne. Elle facilite le dépannage lorsque des pages n'apparaissent pas dans les résultats, lorsque le classement semble inattendu et lorsqu'il est nécessaire d'inspecter le contenu indexé, ce qui permet de mieux comprendre et d'analyser le comportement de la recherche. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 febrièr de 2026 a 19.17 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 febrièr de 2026 a 19.04 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == Capella (Ribagorça) == Adiu Joan Francés. I a una error pel municipi aragonés [[Capella (Ribagorça)]]. Quand cèrcas a l'associar a una autra lenga, arribas a Capella (estrella) en catalan o Capella (étoile) en francés. Lo ligam es fals. I pòdes far quicòm ? Plan mercés. [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 28 febrièr de 2026 a 05.10 (UTC) :Es fach. Metòde: :# Anar sus l'enregistrament Wikidata de l'estela Capella e suprimir lo ligam cap a l'article de la wikipèdia oc :# Anar sus l'enregistrament Wikidata del municipi aragonés e creat lo ligam cap a l'article de la wikipèdia oc :Coralament — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 28 febrièr de 2026 a 07.24 (UTC) :: Grandmercés, Joan Francés. Assajarai de ba far lo còp que ven (se i arribi). [[Utilizaire:Alaric 506|Alaric 506]] ([[Discussion Utilizaire:Alaric 506|d]]) 28 febrièr de 2026 a 11.29 (UTC) == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-10</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|mode Anniversaire]] Wikipedia 25 est maintenant disponible sur Wikipédia en français, anglais, betawi, breton, chinois, espagnol, gorontalo, indonésien, italien, luxembourgeois, madurais, néerlandais, sicilien, tchèque, thaï et vietnamien ! Cette campagne à temps limitée célèbre 25 ans de Wikipédia avec une mascotte : « Baby Globe », disponible sous la forme d'un réglage. Lorsque ce réglage est activé, Baby Globe est montrée sur [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|environ 2 500 articles]], attendant d'être découverte par des lecteurs. Chaque communauté peut choisir d'activer le mode Anniversaire par consensus et en demandant à un administrateur de le rendre disponible et de le personaliser via une [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|configuration]] sur le wiki local. '''Actualités pour la contribution''' * Le [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sous-référencement]], une nouvelle fonctionalité pour réutiliser des références avec des détails différents est maintenant disponible sur Wikipédia en suédois, polonais et [[:phab:T418209|quelques autres]]. Vous pouvez [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|essayer la fonctionalité]] sur ces projets ou sur testwiki et [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Les retours des premiers essais sur Wikipédia en allemand ont été [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|publiés dans un rapport]]. Contactez l'équipe de Wikimédia Allemagne si vous êtes [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|intéressés pour devenir un wiki pilote]]. * La [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|vérification du collage clavier]] sera disponible sur tous les Wikipédias cette semaine. Cette fonctionalité avertit les nouveaux contributeurs qui collent du texte qu'ils n'ont probablement pas écrit de vérifier si laisser celui-ci risque de causer une violation du droit d'auteur. La vérification du collage clavier [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|marque]] toutes les modifications où l'avertissement a été montré pour permettre leur vérification. Les administrateurs locaux peuvent configurer les différents aspects de cette fonctionalité à travers [[{{#special:EditChecks}}]]. Des [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|études]] sur 22 wikis ont montré que cette vérification permet une réduction de 18% des annulations comparé au groupe de contrôle. Les traducteurs peuvent [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate aider à traduire] cette fonctionalité. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * À partir de la semaine du 2 mars, les emails envoyés lorsqu'une adresse email a été ajoutée, supprimée ou changée pour un compte changera pour adopter un formattage HTML beaucoup plus agréable et plus clair que le texte brut précédent. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Les notifications sont actuellement limitées à 2 000 entrées historiques par utilisateur et remontent à 2013 lorsque la fonctionnalité a été publiée. Le système va être modifié pour ne stocker que les notifications des 5 dernières années, mais jusqu'à 10 000 d'entre elles. Cela contribuera à la santé à long terme des infrastructures et à empêcher que les notifications plus récentes disparaissent trop tôt. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * L'équipe Wikipédia Android a commencé un test beta de la [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|recherche hybride]] sur Wikipédia en grec. Cette recherche hybride supporte les requêtes sémantique et par mot clés, permettant aux utilisateurs de trouver ce qu'ils cherchent plus facilement. * Pour des raisons de sécurité, les membres de certains groupes sont [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|forcés d'avoir la double authentification]] (A2F) d'activée. Actuellement, l'A2F n'est nécessaire que pour utiliser les droits du groupe, et non pour en faire partie. Vu que ce système admet certaines failles, il sera [[phab:T418580|changé graduellement en mars]]. Les membres de ces groupes ne pourront plus désactiver la dernière méthose d'A2F sur leur compte, et il sera impossible d'ajouter des utilisateurs sans A2F à ces groupes. Il sera toujours possible de rajouter d'autres méthodes d'authentification et d'en enlever, tant qu'une est toujours activée. Dans la seconde moitié de mars, les utilisateurs sans A2F seront retirés de ces groupes. Cela s'applique aux administrateurs CentralNotice, aux vérificateurs d'utilisateurs, aux administrateurs d'interface, aux masqueurs, aux staff de Wikidata et Wikifonctions ainsi qu'aux bureaux IT et Confiance et sécurité de la WMF. Rien ne changera pour les autres utilisateurs. Voir la tâche liée pour le calendrier de déploiement. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:27|la tâche soumise|les {{formatnum:27}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:27||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème empêchant les utilisateurs de créer une instance dans [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Actualités pour la contribution technique''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * Le nouvel analyseur syntaxique Parsoid [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continue d'être déployés sur plus de wikis]], améliorant la pérennité de la platforme et rendant plus facile l'ajout de nouvelles fonctionalités de lecture et de modification. Parsoid est maintenant l'analyseur par défaut sur 488 wikis de la WMF (268 Wikipédias), couvrant plus de 10% de toutes les lectures de pages Wikipédia. * Le processus et les critères pour [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|demander un accès exceptionnel]] au flux à fort volume de l'API ''Wikimédia Entreprise'' (sans coût pour des utilisations en rapport à notre mission) [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|ont maintenant été publiés]]. Notre but est de donner une documentation plus claire et plus complète aux utilisateurs. * [https://techblog.wikimedia.org/ Le blog Tech], dédié à la communité technique de Wikimédia [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ va migrer] vers [[diffblog:|Diff]], le blog pour les nouvelles et événements de la communauté. La migration devrait être terminée en Avril 2026, après quoi les nouveaux posts seront acceptés pour être publiés. Les lecteurs pourront lire les posts - anciens ou nouveaux - sur https://diff.wikimedia.org/. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 març de 2026 a 17.52 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 març de 2026 a 18.53 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == Books & Bytes – Issue 73 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 73, January–February 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Four new partnerships * User survey thanks <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 11 març de 2026 a 12.06 (UTC)</small> (Ce message a été envoyé à [[:Utilizaire:Jfblanc]] et est publié ici en raison d’une redirection.) <!-- Message mandat per User:Samwalton9 (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30224864 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 març de 2026 a 19.36 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 març de 2026 a 16.51 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-14</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Le version Beta de [[abstract:|Abstract Wikipedia]], un nouveau projet Wikimédia indépendant du langage, a été lancée la semaine dernière. Ce projet permet aux communautés de construire des articles Wikipédia dans leur langue natale, qui peuvent directement être lus par les autres utilisateurs et utilisatrices dans leur propre langage. Le wiki fonctionne grâce à des instructions de Wikifunctions et au contenu structuré issu de Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|En savoir plus]]. '''Actualités pour la contribution''' * L'équipe Croissance mène un test A/B afin d'évaluer l'effet d'un message plus clair et plus convivial encourageant à la création de comptes sur les wikis. Actuellement, lorsqu'un utilisateur mobile non connecté lance la modification, un message d'avertissement s'affiche, pouvant paraître abrupt et décourageant. Il présente également la modification par compte temporaire comme option par défaut, au lieu d'inciter à la création d'un compte. Le test est mené sur dix Wikipédia, dont les versions en arabe, français, espagnol et allemand. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|En savoir plus]]. * L'équipe des applications Wikimédia sollicite vos commentaires sur [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|comment devrait fonctionner l'édition dans les applications mobiles Wikipédia]]. La discussion porte sur l'amélioration de l'accès aux outils d'édition lorsque les utilisateurs appuient sur « Modifier ». Cette initiative s'inscrit dans un effort plus large visant à offrir aux lecteurs intéressés par la contribution une expérience utilisateur plus intuitive. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:45|la tâche soumise|les {{formatnum:45}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:45||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème avec la récupération de citations à partir du site d'archive de journaux [https://www.newspapers.com Newspapers.com], qui ne fonctionnait plus en raison d'un blocage des requêtes [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]], a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Actualités pour la contribution technique''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 març de 2026 a 19.26 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-15</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * L’[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|extension CampaignEvents]] comprend désormais une nouvelle fonctionnalité de définition d’objectifs de groupe, permettant aux organisateurs de définir et de suivre les objectifs de l’événement, tels que le nombre d’articles créés et de contributeurs participants en temps réel. De même, les participants peuvent travailler vers des cibles communes et voir leur impact collectif au fur et à mesure que l’événement se déroule. Cette fonctionnalité est désormais disponible sur tous les wikis Wikimedia. Pour en savoir plus, consultez [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|la documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Concerne un souhait]] La nouvelle fonctionnalité d'[[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|étiquettes de liste de suivi]] (annoncée dans les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Actualités techniques 2026-07 ]]) est désormais disponible via l'ÉditeurVisuel, l'éditeur de code et l'«étoile de suivi»(ou le lien de suivi, pour les habillages qui n'ont pas d'icône d'étoile). Auparavant, il n'était possible d'attribuer des étiquettes que via [[Special:EditWatchlist|Modifier la liste de suivi]]. Dans ces trois emplacements, il s'agit d'un nouveau champ situé après le champ d'expiration. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:23|la tâche soumise|les {{formatnum:23}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:23||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème où les pages de discussion sur mobile avec Parsoid sont inutilisables après les en-têtes de section vides, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Actualités pour la contribution technique''' * La [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|fonctionnalité de sous-référencement]], qui permet aux contributeurs d'ajouter des détails à une référence existante sans la dupliquer, sera progressivement déployée sur [[phab:T414094|davantage de wikis]] plus tard cette année. Les wikis utilisant le gadget [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] sont encouragés à mettre à jour leur version (généralement sur [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] comme indiqué [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 ici]) pour assurer la compatibilité. D'autres gadgets liés aux références pourraient également être affectés. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * Toutes les éditions de Wikinews seront fermées et passeront en mode lecture seule le 4 mai 2026. Le contenu restera accessible, mais aucune nouvelle modification ni aucun nouvel article ne pourra être ajouté. Cette fermeture a été approuvée par le Conseil d'administration de la Fondation Wikimedia à la suite de discussions prolongées. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|En savoir plus]]. * L'[[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|API d'action]] a proposé plusieurs formats pour les résultats demandés. L'un d'entre eux, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, sera bientôt supprimé. Veuillez vous assurer que vos scripts ou robots utilisent le [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|format JSON]]. Cette suppression devrait affecter très peu de scripts et de robots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * La page [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] inclut désormais les alias d'espace de noms. Par exemple «WP» pour l'espace de noms ''Projet'' (''Wikipédia'') sur la Wikipédia en allemand. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 abril de 2026 a 16.19 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 abril de 2026 a 15.19 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-17</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * Après deux ans de développement, la version [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], également connue sous le nom de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], sortira de sa phase bêta le mardi 21 avril. Elle offrira une meilleure lisibilité du code et du wikitext, une réduction des fautes de frappe et d'autres [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|avantages]] à tous les utilisateurs du surligneur de syntaxe standard. Un grand merci au bénévole [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] qui a développé de nombreuses nouvelles fonctionnalités, notamment [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|le repliement de code]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|la saisie semi-automatique]] et [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|l'analyse statique du code]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Une mise à jour majeure de l'application Wikipédia pour iOS est en cours de déploiement, en restructurant l'interface pour s'harmoniser avec le tout nouveau design visuel "Liquid Glass" d'Apple. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Télécharger la dernière version] et découvrez les nouveautés. '''Actualités pour la contribution''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Les listes de lecture]] est une fonctionnalité qui permet aux lecteurs d'enregistrer des articles dans une liste pour les lire ultérieurement. Cette fonctionnalité est actuellement en version bêta sur les Wikipédias en arabe, français, indonésien, vietnamien et chinois, et activée par défaut pour tous les nouveaux comptes sur toutes les Wikipédias. * Une expérimentation visant à étendre [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|les aperçus de page au web mobile]] sera lancée la semaine du 20 avril sur les versions arabe, anglaise, française, italienne, polonaise et vietnamienne de Wikipédia. Les aperçus de page sont des fenêtres contextuelles affichant une miniature, un premier paragraphe et un lien bleu permettant d'ouvrir l'article complet, facilitant ainsi la découverte de contenu. Cette fonctionnalité est déjà disponible sur ordinateur et dans les applications. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|En savoir plus sur cette expérimentation et d'autres]]. * Sur plusieurs wikis, les contributeurs connectés qui n'ont pas [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmé leur adresse électronique]] peuvent désormais voir une bannière les invitant à le faire. La confirmation de l'adresse électronique permet à un utilisateur de récupérer l'accès à son compte en cas de perte. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|En savoir plus]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:15|la tâche soumise|les {{formatnum:15}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:15||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, un problème qui entraînait des ralentissements lors de la modification de très grandes pages wiki dans l'éditeur wikitext de 2017, des problèmes de chargement, de prévisualisation et de défilement, ainsi que des problèmes de performance lors de la sélection, de la découpe ou du collage de contenu, a maintenant été résolu. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Actualités pour la contribution technique''' * Dans le cadre de la promotion de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] à partir d'une fonctionnalité bêta, tous les utilisateurs se serviront de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] au lieu de [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] pour la coloration syntaxique lors de l'édition de pages de contenu JavaScript, CSS, JSON, Vue et Lua. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * <span class="mw-translate-fuzzy">Le service <code>mirrors.wikimedia.org</code> pour les utilisateurs de Debian et Ubuntu sera définitivement arrêté le 15 mai. Le matériel du serveur sera remplacé par des solutions plus performantes. Certains utilisateurs devront peut-être migrer vers un autre serveur qui ne devra prendre qu'une minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ Vous pouvez en savoir plus].</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * Les tables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> seront supprimées de [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. Si vos outils ou requêtes accèdent directement à <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> ou <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi>, veuillez les mettre à jour pour utiliser les tables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> et <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> avant le 28 mai. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Suite à la récente mise en place de limites de débit globales pour les API non identifiées, la Fondation Wikimedia poursuit ses efforts pour garantir [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|une utilisation équitable de l'infrastructure]] en appliquant des limites globales au trafic des API identifiées à partir de la dernière semaine d'avril. Ces limites sont volontairement fixées au niveau le plus élevé possible afin de minimiser l'impact sur la communauté. Les bots exécutés dans Toolforge/WMCS ou disposant des droits d'utilisateur de bot sur un wiki ne devraient pas être affectés pour le moment. Toutefois, il est conseillé à tous les développeurs de suivre les bonnes pratiques mises à jour. Pour plus d'informations, consultez la page [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|API Wikimedia/Limites de débit]] et la [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Foire aux questions]]. * L'[[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|API d'attribution]] est désormais disponible en [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|version bêta]]. Elle récupère les informations nécessaires pour créditer les articles et les fichiers multimédias de Wikimedia, quel que soit leur lieu d'utilisation. La documentation de référence est disponible sur la page dédiée au Sandbox REST, accessible sur tous les wikis Wikimedia (comme [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox le sandbox REST de Wikipédia en anglais]). N'hésitez pas à partager vos commentaires sur la [[mw:Talk:Attribution API|page de discussion du projet]]. * Il n'y aura pas de nouvelle version de MediaWiki cette semaine. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 abril de 2026 a 15.00 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-18</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|D’autres traductions]] sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Un changement dans la manière dont les utilisateurs et utilisatrices sont automatiquement confirmés est en cours pour améliorer la protection contre le vandalisme. Actuellement, il suffit d’avoir un compte depuis quelques jours avec quelques contributions pour être ajouté au groupe [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]]. Cette configuration tend à être exploitée par certains vandales qui créent des comptes et commencent à les utiliser après un certain temps. Pour réduire ce problème, la configuration va changer la semaine prochaine afin que l’âge du compte minimum pour être confirmé automatiquement ne soit calculé qu’à partir de la première modification, au lieu de la date d’inscription. L’âge minimum du compte restera le même, c’est seulement le point de départ pour calculer cet âge qui change. Ce changement ne sera déployé que sur les wikis qui nécessitent au moins une contribution pour satisfaire les conditions de confirmation automatique. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * Tous les utilisateurs et utilisatrices de Wikipédia avec un nouveau compte et ceux qui ont activé l’option « activer automatiquement la plupart des fonctionnalités bêta » peuvent désormais utiliser la fonctionnalité bêta de [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|listes de lecture]] pour enregistrer des articles à lire plus tard. Cela permet d’organiser les lectures qui nous intéressent à un endroit unique pour y accéder facilement. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:30|la tâche soumise|les {{formatnum:30}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:30||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème avec les images d’infoboite qui avaient une marge intérieure immense dans Firefox a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Actualités pour la contribution technique''' * Pour rappel, la limite globale d’accès à l’API sera appliquée cette semaine pour identifier le trafic de l’API. Le but est d’aider à garantir un [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|accès équitable à l’infrastructure]]. Les robots qui s’exécutent dans Toolforge ou WMCS, ou avec le droit utilisateur ''robot'' sur les wikis, ne devraient pas être affectés pour le moment. Cependant, il est conseillé à tous les développeurs et développeuses de se conformer aux nouvelles bonnes pratiques à suivre. Pour plus d’informations, notamment la limite globale d’accès effective, consultez [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|la page sur la limite d’accès des API de Wikimedia]] et les [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|questions-réponses]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 abril de 2026 a 18.06 (UTC) <!-- Message mandat per User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 abril de 2026 a 20.07 (UTC) </div> <!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Actualités techniques n° 2026-19</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Dernières '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|actualités techniques]]''' de la communauté technique de Wikimedia. N’hésitez pas à informer les autres utilisateurs de ces changements. Certains changements ne vous concernent pas. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|D’autres traductions]] sont disponibles. '''En lumière cette semaine''' * L’équipe chargée des fonctionnalités de [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Guidage des articles]] invite les contributeurs et contributrices expérimentés des [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|Wikipédia pilotes]] (arabe, bangla, japonais, portugais, persan, turc, anglais simplifié, espagnol et français) à contribuer à la traduction et à l’adaptation des [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance exemples de trames d’articles]. Ces trames guideront les contributeurs dans la création d’articles clairs, bien structurés et conformes aux règles lors de l’utilisation de [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle la fonctionnalité] dès son lancement en mai 2026. Des [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|instructions simples]] expliquant comment traduire et adapter ces trames sont disponibles. '''Actualités pour la contribution''' * Le [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Conseil consultatif sur les produits et les technologies]] a publié [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|une proposition de recommandation]] d’une procédure type que les organisations affiliées à Wikimedia pourraient suivre pour contribuer au domaine technique. Les membres de la communauté sont invités à donner leur avis sur cette recommandation avant le 8 mai [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|sur la page de discussion]]. * Le nombre de préférences de taille de la miniature disponibles dans MediaWiki va être réduit à trois options standardisées : ''petite'' (180 px), ''moyenne'' (250 px) et ''large'' (400 px), dans le cadre du travail en cours pour améliorer les performances et réduire la pression sur les services de miniatures. Par conséquent, les préférences existantes seront automatiquement adaptées à la nouvelle taille la plus proche (par exemple, les petites tailles comme 120 px ou 150 px s’afficheront à 180 px, tandis que les grandes tailles comme 300 px ou 360 px s’afficheront à 400 px). L’interface des préférences sera bientôt mise à jour pour refléter ces changements, et les utilisateurs qui souhaitent s’y opposer ou donner leur avis peuvent le faire. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * Dorénavant, même lorsqu’une permission expire automatiquement, les utilisateurs recevront une notification Echo similaire à la notification normale pour les changements de permissions. Quant au [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|robot global de rappel]], il continue de prévenir les utilisateurs une semaine ''avant'' que leurs droits ne soient sur le point d’expirer, afin qu’ils puissent les faire renouveler. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Voir {{PLURAL:32|la tâche soumise|les {{formatnum:32}} tâches soumises}} par la communauté [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|résolue{{PLURAL:32||s}} la semaine dernière]]. Par exemple, le problème du sélecteur de langue ULS dans [[m:Special:Translate|Special:Translate]] qui faisait défiler verticalement alors qu’il ne devait pas, a été résolu. Auparavant, lorsque les utilisateurs ouvraient le menu déroulant « Traduire en français » et commençaient à saisir le nom d’une langue, la boîte de dialogue défilait verticalement de quelques pixels même lorsqu'il y avait suffisamment d’espace pour afficher tous les résultats. Le menu déroulant ne se déplace plus inutilement lors du filtrage des langues. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * La [[m:Special:GlobalWatchlist|liste de suivi globale]], qui vous permet de consulter vos listes de suivi provenant de plusieurs wikis sur une seule page, continue de s’améliorer. Par exemple, les listes de suivi pour les sites avec Wikibase tels que [[:d:|Wikidata]] prennent désormais en charge les éléments [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] pour un meilleur suivi. Le mode Mises à jour en direct actualise désormais la page spéciale toutes les 60 secondes afin de se conformer aux [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|nouvelles limites globales d’accès à l’API]] pour une meilleure réactivité en temps réel. Par ailleurs, un bug de directionnalité du texte qui affichait les liens comme « changements 3 » au lieu de « 3 changements » dans les listes à directions mixtes a été corrigé. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Actualités pour la contribution technique''' * La deuxième phase de [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|limitations globales d’accès à l’API]] a été déployée pour réduire l’[[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact des robots IA]] et assurer un accès équitable et durable aux ressources de Wikimedia, en donnant la priorité au trafic humain et conforme à notre mission. Les [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|limites]] ne s’appliquent plus par heure mais par minute, produisant une meilleure répartition dans les structures de trafic ainsi qu’une meilleure prévisibilité de la charge de l’API. Les utilisateurs de la communauté ne devraient pas être affectés, et aucune action n’est requise. Les premières indications montrent que certains requérants basés sur l'agent utilisateur ajustent leur comportement, et environ 64 % du trafic API automatisé a été identifié. La surveillance continue, et Wikimedia Enterprise reste disponible pour l’assistance commerciale. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Sujet récurrent]] Détail des mises-à-jour à venir cette semaine : [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Actualités techniques]]''' préparées par les [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|rédacteurs des actualités techniques]] et postées par [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|robot]]. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribuer]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Traduire]]&nbsp;• [[m:Tech|Obtenir de l’aide]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Donner son avis]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|S’abonner ou se désabonner]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 mai de 2026 a 20.43 (UTC) <!-- Message mandat per User:STei (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == I donan las fòrmas oralas de las comunas == Cada enquesta com aquesta, per comuna e gropament de comunas, deu interrogar la gent presenta sis los noms de las comunas e escarts. https://la-biaca.org/items/show/13593 [[Utilizaire:Poiuytrell|Poiuytrell]] ([[Discussion Utilizaire:Poiuytrell|d]]) 5 mai de 2026 a 20.48 (UTC) oiifaukjpub16lu0g2kyw662j09upba 0 200692 2499712 2493804 2026-05-05T15:18:14Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499712 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:2019_07_cocotte_francaise_AV_ca_1930.jpg|vinheta|Coquèla francesa de fonda d'acièr non esmaltada, fabricada vèrs 1930.]] Una '''coquèla''' o '''brasiera'''<ref>nòrd-occitan</ref> es una mena d'[[ola]], dotada d'un [[tapador]] e de [[manilha]]s/manetas, faita de fonta, d'[[alumini]] o de placa d'[[acièr]] [[Esmaut (veire)|esmaltada]], destinada a la coseson dels [[Manjar|aliments]]. Es utilizada sus una [[taula de coseson]], mas a l'encòp tanben sus de brasas o al forn, per brasejar, estofar o cosinar de plats de carn o d'ortalhas. Tanben i a de coquèlas de veire e de [[ceramica]], destinadas a la coseson al forn e de coquèlas de [[silicòna]] per la coseson al forn de [[microondas]]. == Vejatz tanben == * [[Ola de pression]] * [[Pairòl]] * [[Lista de las ustensilhas de cosina]] plxo7vn0ym1r6hobmwrajrngwp16ei8 0 201082 2499708 2499534 2026-05-05T13:45:14Z Novaria85 38779 2499708 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} [[Fichièr:NYTMap2ndBattleOfYpres1915.png|thumb|right|Carta mostrant lo salhent tengut a l'entorn d'[[Ypres]] per los [[Reiaume Unit|Britanics]] durant la [[Premiera Guèrra Mondiala]].]] Un '''salhent''' es una porcion de territòri contrarotlat per una [[armada|fòrça armada]] que s'avança en formant una poncha dins lo dispositiu [[enemic]]. Sus una carta, aparéis generalament coma una avançada parcialament enviroutada per de linhas enemigas. La formacion d'una tala estructura pòu aver de causas multiplas coma d'atacas sus leis alas d'un ponch defensiu tròp fòrt, una ataca frontala qu'enfonsa una partida de la defensa advèrsa ò de manòbras d'un defensor desirós d'atraire l'assalhidor dins un endrech particular (per exemple, per i organizar una [[emboscada]]). Un salhant a quauqueis avantatges per son possessor. Pòu li permetre de preparar una ataca còntra la prefondor dau dispositiu advèrs, menaçar plusors direccions d'un biais simultanèu e complicar lei comunicacions de l'adversari. Pasmens, un salhent es mai que mai considerat coma una fònt de riscs per son possessor. D'efiech, se permet de menaçar la logistica enemiga, son avitalhament es sovent malaisat car lo nombre de [[rota]]s d'accès es limitat. De mai, lei flancs dau salhent son fòrça expausats ais atacas car l'afondrament d'un dei flancs pòu permetre l'enceuclament e la destruccion deis unitats encargadas de tenir l'endrech. Dins l'[[istòria militara]], fòrça [[batalha]]s son ansin lo resultat d'atacas dirigidas còntra de salhents. Lo [[salhent d'Ypres]], la [[batalha de Verdun (1916)|batalha de Verdun]] ò la [[batalha de Korsk]] ne'n son d'exemples famós. == Liames intèrnes == * [[Tactica militara]]. == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> o5vj7bo1y7aypl0zdvlcqmetkzelg5p 829 201099 2499707 2026-05-05T13:23:26Z MediaWiki message delivery 18686 /* Databox has 2 new parameters */ seccion nòva 2499707 wikitext text/x-wiki == Databox has 2 new parameters == ''Sorry for posting in English, you can help by translating it'' The code in this module added 2 new parameters: * <code>useImage</code> * <code>excludeProperties</code> '''How to use them'''<br> Invoke either or both parameters into the template when entering the databox template: '''<nowiki>{{</nowiki>Databox}}''', placing a pipe <code>|</code> and then the parameter name, followed by an equals sign<code>=</code> and ending with the value (no spaces are required), it will have a form like:<br> <nowiki>{{Databox|parameterName=value}}</nowiki> * <code>useImage=</code> <nowiki>{{</nowiki>Databox|useImage=<code>add the [[d:Property:P18|P18 (image)]] filename here</code>}} * <code>excludeProperties=</code> <nowiki>{{</nowiki>Databox|excludeProperties=<code>add comma-separated property ID's here (P105,P171)</code>}} '''Parameter behaviour'''<br> Both parameters when used will make changes to the invoked databox at the local page level.<br> ''They do not affect any other Databoxes on the wiki''. * <code>'''useImage:'''</code> This parameter allows the local databox to choose which image of the item's P18 files to display. A Wikidata item can have multiple files for its property Image (P18). By default, only the most recently uploaded (or Preferred) file will be displayed when a databox is invoked. * <code>'''excludeProperties:'''</code> This parameter allows the local databox to exclude additional properties from being included in the current databox (only). Databox code already contains a global list of properties to exclude from being displayed, this exclusion list affects '''all''' databoxes on the current wiki. Adding or removing properties under '''local site excluded properties = {''' of the code at [[Module:Databox]] will affect all databoxes currently displayed and any future ones. Editors' may want to have more control over what data/properties are shown for individual databoxes to stop it from becoming too long or containing irrelevant data for the current article, page or topic. [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Databox|Databox - additional Parameters]] - More information about these parameters can be found here. <br> [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Databox|User Talk: Databox - additional Parameters]] - Questions and feedback about these parameters are welcome here (or as a reply to this topic).<br> [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny_Benjafield (WMDE)]] on behalf of the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team will be updating the local code for the Template:Databox and Module:Databox pages in the coming weeks. If you do not wish to update to the newest version, please let them know at their [[m:User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|User talk:Danny_Benjafield (WMDE)]] or reply here. Thank you, - [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 5 mai de 2026 a 13.23 (UTC) <!-- Message mandat per User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=30504313 --> lj5py0hh0azmtt4kcfe39otc93732w2 0 201100 2499719 2026-05-05T15:34:35Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Pessat e Vianèva]] cap a [[Pessat e Vianuèva]] 2499719 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Pessat e Vianuèva]] 93g221ac8wkpv4rtj4ov1tq976vj040 1 201101 2499727 2026-05-05T16:06:25Z Poiuytrell 61256 /* I donan las fòrmas oralas de toponims prèp d'AJAIN */ seccion nòva 2499727 wikitext text/x-wiki == I donan las fòrmas oralas de toponims prèp d'AJAIN == https://la-biaca.org/items/show/13593 [[Utilizaire:Poiuytrell|Poiuytrell]] ([[Discussion Utilizaire:Poiuytrell|d]]) 5 mai de 2026 a 16.06 (UTC) 8217fo79gz4ea291la0zover3yry6k7 1 201102 2499728 2026-05-05T16:07:06Z Poiuytrell 61256 /* I donan noms de comunas prèp d'Ajanh */ seccion nòva 2499728 wikitext text/x-wiki == I donan noms de comunas prèp d'Ajanh == https://la-biaca.org/items/show/13593 [[Utilizaire:Poiuytrell|Poiuytrell]] ([[Discussion Utilizaire:Poiuytrell|d]]) 5 mai de 2026 a 16.07 (UTC) i46sywfd2650l5tpitfrns9shvyvvxv 1 201103 2499729 2026-05-05T16:08:02Z Poiuytrell 61256 /* I donan de noms orals de comunas prèp */ seccion nòva 2499729 wikitext text/x-wiki == I donan de noms orals de comunas prèp == https://la-biaca.org/items/show/13593 [[Utilizaire:Poiuytrell|Poiuytrell]] ([[Discussion Utilizaire:Poiuytrell|d]]) 5 mai de 2026 a 16.08 (UTC) 5lvl13hbgpysxo5w03ckvlx69noogux 0 201104 2499732 2026-05-05T16:10:57Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Pinhòu (Puèi de Doma)]] cap a [[Pinhòus]] 2499732 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Pinhòus]] 381p7tj2w1ndjufp2z1ppkvqzweuppx 0 201105 2499737 2026-05-05T16:32:37Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Pont dau Chastèl]] cap a [[Pònt dau Chastèl]] per dessús una redireccion 2499737 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Pònt dau Chastèl]] h3kbpwk43i46tmnhifw9po1p9twh238 0 201106 2499775 2026-05-06T08:45:16Z Poiuytrell 61256 Creacion de la pagina amb « {{omonimia}} '''Bussièra''' pòt essèr: * [[Bussièra]], una comuna de la [[Puèi de Dona]] * [[Bussiera]] (''Bussière-Poitevine'' en francés), una comuna de [[Lemosin]] * [[Bussiera Bòufin]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussiera Bujaud]], una comuna de [[Perigòrd]] * [[Bussiera Galand]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussièra de Montagut]], una comuna de la [[Puèi de Dona]] * [[Bussiera Novela]], una comuna de [[Marcha]] * Buss... » 2499775 wikitext text/x-wiki {{omonimia}} '''Bussièra''' pòt essèr: * [[Bussièra]], una comuna de la [[Puèi de Dona]] * [[Bussiera]] (''Bussière-Poitevine'' en francés), una comuna de [[Lemosin]] * [[Bussiera Bòufin]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussiera Bujaud]], una comuna de [[Perigòrd]] * [[Bussiera Galand]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussièra de Montagut]], una comuna de la [[Puèi de Dona]] * [[Bussiera Novela]], una comuna de [[Marcha]] * [[Bussiera Sent Jòrge]], una comuna de [[Berric]] 2frxt1hizefirlfwveos5pn83fnxbun 2499776 2499775 2026-05-06T08:45:37Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499776 wikitext text/x-wiki {{omonimia}} '''Bussièra''' pòt essèr: * [[Bussièra]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera]] (''Bussière-Poitevine'' en francés), una comuna de [[Lemosin]] * [[Bussiera Bòufin]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussiera Bujaud]], una comuna de [[Perigòrd]] * [[Bussiera Galand]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussièra de Montagut]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera Novela]], una comuna de [[Marcha]] * [[Bussiera Sent Jòrge]], una comuna de [[Berric]] 0as38wanmjaj0jt2nw7z7c5d2r7vmde 2499777 2499776 2026-05-06T08:45:54Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499777 wikitext text/x-wiki {{omonimia}} '''Bussièra''' pòt essèr: * [[Bussièra]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera]] (''Bussière-Poitevine'' en francés), una comuna de [[Lemosin]] * [[Bussièra Bòufin]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussièra Bujaud]], una comuna de [[Perigòrd]] * [[Bussiera Galand]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussièra de Montagut]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera Novela]], una comuna de [[Marcha]] * [[Bussiera Sent Jòrge]], una comuna de [[Berric]] 6kkpggv465l2vtszynnqtxjv1bild59 2499778 2499777 2026-05-06T08:46:11Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499778 wikitext text/x-wiki {{omonimia}} '''Bussièra''' pòt essèr: * [[Bussièra]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera]] (''Bussière-Poitevine'' en francés), una comuna de [[Lemosin]] * [[Bussiera Bòufin]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussiera Bujaud]], una comuna de [[Perigòrd]] * [[Bussiera Galand]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussièra de Montagut]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera Novela]], una comuna de [[Marcha]] * [[Bussiera Sent Jòrge]], una comuna de [[Berric]] 0as38wanmjaj0jt2nw7z7c5d2r7vmde 2499779 2499778 2026-05-06T08:47:06Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499779 wikitext text/x-wiki {{omonimia}} '''Bussièra''' pòt essèr: * [[Bussièra]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera]] (''Bussière-Poitevine'' en francés), una comuna de [[Lemosin]] * [[Bussiéra Bòufin|Bussiera Bòufin]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussiéra Bujaud|Bussiera Bujaud]], una comuna de [[Perigòrd]] * [[Bussiera Galand]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussièra de Montagut]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera Novela]], una comuna de [[Marcha]] * [[Bussiera Sent Jòrge]], una comuna de [[Berric]] krucaax44t4te9pghbfbw0z8js0z15w 2499780 2499779 2026-05-06T08:48:59Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499780 wikitext text/x-wiki {{omonimia}} '''Bussièra''' pòt essèr: * [[Bussièra]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera]] (''Bussière-Poitevine'' en francés), una comuna de [[Lemosin]] * [[Bussiera Badiu], una comuna de [[Perigòrd]] * [[Bussiéra Bòufin|Bussiera Bòufin]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussiera Galand]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussièra de Montagut]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera Novela]], una comuna de [[Marcha]] * [[Bussiera Sent Jòrge]], una comuna de [[Berric]] 8ni2324mqvosrbg208zqt1c6mzgrbfa 2499781 2499780 2026-05-06T08:49:07Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499781 wikitext text/x-wiki {{omonimia}} '''Bussièra''' pòt essèr: * [[Bussièra]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera]] (''Bussière-Poitevine'' en francés), una comuna de [[Lemosin]] * [[Bussiera Badiu]], una comuna de [[Perigòrd]] * [[Bussiéra Bòufin|Bussiera Bòufin]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussiera Galand]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussièra de Montagut]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera Novela]], una comuna de [[Marcha]] * [[Bussiera Sent Jòrge]], una comuna de [[Berric]] 4e4amo81t7d8lky0zykkrnnnoht4shd 2499782 2499781 2026-05-06T08:49:38Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499782 wikitext text/x-wiki {{omonimia}} '''Bussièra''' pòt essèr: * [[Bussièra]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera]] (''Bussière-Poitevine'' en francés), una comuna de [[Lemosin]] * [[Bussiera Badiu]], una comuna de [[Perigòrd]] * [[Bussiéra Bòufin|Bussiera Bòufin]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussiera Galand]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussièra de Montagut]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera Novela]], una comuna de [[Marcha]] * [[Bussiera Sent Jòrge]], una comuna de [[Berric]] Vejatz tanben: * [[Bussièras (omonimia)]] rvm6m4mxwgdldd9aaa1babhl3rubkqr 2499783 2499782 2026-05-06T08:49:48Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499783 wikitext text/x-wiki {{omonimia}} '''Bussièra''' pòt essèr: * [[Bussièra]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera]] (''Bussière-Poitevine'' en francés), una comuna de [[Lemosin]] * [[Bussiera Badiu]], una comuna de [[Perigòrd]] * [[Bussiéra Bòufin|Bussiera Bòufin]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussiera Galand]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussièra de Montagut]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera Novela]], una comuna de [[Marcha]] * [[Bussiera Sent Jòrge]], una comuna de [[Berric]] Vejatz tanben: * [[Bussieras (omonimia)]] b0102hda9oeqo3gucp2ipu5qpax8c6f 2499784 2499783 2026-05-06T08:51:19Z Poiuytrell 61256 /* */ 2499784 wikitext text/x-wiki {{omonimia}} '''Bussièra''' pòt essèr: * [[Bussièra]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera]] (''Bussière-Poitevine'' en francés), una comuna de [[Lemosin]] * [[Bussiera Badiu]], una comuna de [[Perigòrd]] * [[Bussiéra Bòufin|Bussiera Bòufin]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussiera Galand]], una comuna de [[Nauta Vinhana]] * [[Bussièra de Montagut]], una comuna de la [[Puèi de Doma]] * [[Bussiera Novela]], una comuna de [[Marcha]] * [[Bussiera Sent Jòrge]], una comuna de [[Berric]] Vejatz tanben: * [[Bussières|Bussièras (omonimia)]] nxrue888u2yku6f40s9kl0nf960tfr4