Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 335 2503620 2240516 2026-06-28T00:33:28Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Meryl Streep]] 2503620 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{junh}} == Eveniments == == Naissenças == * [[1928]] - [[Gino Bramieri]], actor [[Itàlia|italian]]. * [[1949]] - [[Meryl Streep]], actritz americana == Decèsses == * [[2005]] - [[Max Roqueta]], escrivan de [[lenga occitana]]. * [[1969]] - [[Judy Garland]], actritz dels [[Estats Units]] (m.[[1922]]). ---- Veire tanben : * [[21 de junh]] | [[23 de junh]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] 7tmdnndylv3h87g1xbmiv0vk5a5p0xb 0 3038 2503619 2496462 2026-06-27T23:25:59Z ~2026-37051-60 64144 Suppression de "200 000" parce que ce chiffre n'était plus à jour. 2503619 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga |lenga=''Brezhoneg'' |país=[[França|Estat francés]] |regions=[[Euròpa Occidentala]] |personas=107 000 (2024) |tipologia={{V2}} |fam1=[[Lengas indoeuropèas]] |fam2=[[Lengas celticas]] |fam3=[[Lengas celticas insularas]] |fam4=[[Lengas britonicas]] |mòstra= Article primièr de la Declaracion dels Dreches Umans<br /><br /> '''Mellad unan'''<br /><br /> Dieub ha par en o dellezegezh hag o gwirioù eo ganet an holl dud. Poell ha skiant zo dezho ha dleout a reont bevañ an eil gant egile en ur spered a genvreudeuriezh. }} Lo '''breton''' (autonim: ''brezhoneg'', {{AFI|[breˈzɔ̃ːnek]||afi}})<ref>{{Ref-libre|nom=Ian|cognòm=Press|an=1986|títol=A grammar of modern Breton|luòc=Berlin|editor=Mouton de Gruyter|isbn=3-11-010579-9|pagina=7}}</ref> es una [[Lengas celticas|lenga celtica]] parlada en [[Bretanha]]. Es l'unica lenga celtica encara practicada sul continent europèu, emai apertenga al grop insular.<ref>{{Ref-libre |cognòm=Diamond |nom=Jared |an=2012|títol=The World Until Yesterday |luòc=New York |editor=Viking |pagina=399 |isbn=978-0-670-02481-0}}</ref> == Geografia == Lo territòri actual ont la lenga bretona es parlada se situa dins la partida occidentala de la peninsula bretona. Aquel territòri, la [[Bassa Bretanha]] (Breizh izel), s'opausa a la [[Nauta Bretanha]], ont se parla un [[Lenga d'oïl - lengas d'oïl|dialècte d'oïl]], lo [[galò]]. La frontièra entre breton e dialèctes romanics foguèt movedissa. Aprèp una fasa d'espandiment entre los sègles [[Sègle V|V]] e [[Sègle X|X]], lo breton arrestèt pas de recuolar cap a oèst. Es aital que de regions de la toponimia bretona son de lenga romanica a l'ora d'ara. == Istòria == Lo breton es una lenga celtica de la branca [[britonic]]a, pròcha del [[galés]] e del [[cornic]]. == Ligams extèrnes == * [[:br:|Wikipèdia en breton]] * [https://www.brezhoneg.bzh/ Ofis publik ar brezhoneg (Ofici public del breton)] * [https://www.brezhoweb.bzh Canal de television en breton Brezhoweb] * [https://bibl.bzh Bíblia catolica en breton] == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Lengas}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Lenga britonica]] [[Categoria:Lenga bretona]] [[Categoria:Lenga en dangièr]] [[Categoria:Lenga de França]] ly2f6snf8u3ik7o9y83xp79rlqgndbc 0 3552 2503622 2492186 2026-06-28T01:07:24Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503622 wikitext text/x-wiki {{omon|Albi (omonomia)}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Albi | nom2 = ''Albi'' | imatge =(Albi) North views of the Ste Cécile Cathedral and the Old Bridge.jpg | descripcion = Lo pont vièlh e la catedrala de Santa Ceselha. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Albi (Tarn).svg | escais = ''La vila Roja'' | region = {{Ocreg}} | ist = {{Lengadòc}} | parçan = [[País d'Albi]] | departament = {{Tarn}} ([[prefectura]]) | arrondiment = [[Arrondiment d'Albi]] ([[capluòc]]) | canton = Burèu centralizator de 4 cantons | insee = 81004 | cp = 81000 | cònsol = Stéphanie Guiraud-Chaumeil | mandat = [[2020]]-[[2026]] | intercom = [[Comunautat d'aglomeracion d'Albigés]] | gentilici = albigòt, albigòta | latitud = 43.9333 | longitud = 2.146389 | alt mej = 169 | alt mini = 130 | alt maxi = 308 | ectaras = 4426 | km² = 44.26 |blason=Blason_département_fr_Tarn.svg}}'''Albi''' (en [[francés]] tanplan coma en occitan) es una vila [[Occitània|occitana]] de [[Lengadòc]], capluòc de l'[[País d'Albi|Albigés]]. Es la prefectura de [[Tarn (departament)|Tarn]] dins la region d'{{Ocreg}}, ancianament de <small>[[Miègjorn-Pirenèus]]</small> e lo sèti de l'arquevescat. Lo gentilici es '''albigòt -a'''. La [[banlèga]] s'espandís cap a [[Artés (Lengadòc)|Artés]] e [[Sant Juèri (Tarn)|Sant Juèri]]. Albi es escaissada la « Vila Roja » pr'amor la color de las bricas de sa [[catedrala]] e de son centre istoric<ref>Danièle Devynck, ''Connaître Albi'', Éditions Sud-Ouest, collection « Villes et Régions », 1996, 64 pages {{ISBN|2-87901-039-0}}, {{p.}}2.</ref>. Albi es remarcabla per son impressionanta [[Catedrala de Santa Ceselha d'Albi|catedrala fortificada de Santa Ceselha]] e son [[Palais de la Berbia]], ancian palais dels arquevesques d'Albi, que dominèron lo centre vila istoric e la ribièra. Es la vila natala d'[[Enric de Tolosa-Lautrèc]], e i a un musèu qu'amassa una colleccion fòrça importanta d'òbras del pintre. Es lo luòc istoric que ne balhèt lo nom als adèptes del [[catarisme]], los albigeses, que patiguèron una repression violenta al sègle XIII de la part de la [[Glèisa Catolica Romana|Glèisa Catolica]] coneguda jos lo nom de [[Crosada dels Albigeses]]<ref>''Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles'', {{p.}}5.</ref>. La [[Catedrala de Santa Ceselha d'Albi|catedrala de Santa Ceselha]] foguèt edificada pels catolics per lutar contra lo [[catarisme]]. Lo 1èr d'agost de 2010, la [[ciutat episcopala d'Albi]] es classificada al [[Patrimòni Mondial]] de l'Umanitat per l'[[UNESCO]].<ref name="whc_2010-07-31">Article [http://whc.unesco.org/fr/actualites/643 {{fr}}{{guil| Le Comité du patrimoine mondial inscrit cinq nouveaux sites culturels sur la Liste du patrimoine mondial et approuve deux extensions de biens existants}}], 31 de juilhet de 2010, sul site del [[Patrimòni Mondial]] de l'[[UNESCO]].</ref>{{,}}<ref>http://www.ladepeche.fr/article/2010/08/22/892635-Patrimoine-mondial-de-l-Unesco-Albi-star-de-l-ete.html {{fr}} « Patrimoine mondial de l'Unesco. Albi, star de l'été », ''La Dépêche'', 22 d'agost de 2010.]</ref> == Geografia == === Localizacion === [[Fichièr:Tarn_topographic_map-fr.svg|250px|Albi, prefectura de [[Tarn (departament)|Tarn]].]] ==== Situacion ==== Albi se situa en riba de [[Tarn (riu)|Tarn]] prèp dels [[vinhal]]s de [[Galhac]], del planièr cordés e de la [[Gresinha (selva)|selva de la Gresinha]]. La comuna es situada al centre del departament de [[Tarn (departament)|Tarn]] entre lo Bacin Aquitan e lo [[Massís Central]]. La geologia del departament se presenta coma un anfiteatre de planièrs e de puèges clinats cap al sud-oèst. A l'èst d'Albi, los primièrs planièrs de febla altitud constituisson los contrafòrts dels [[Causses]]. Al sud-èst, de montanhas mejanas, fins a 1300&nbsp;m d'altitud, fan barrièra : [[Monts de La Cauna]], Monts del [[Sidòbre]] e la [[Montanha Negra]]. Al nòrd d'Albi, existís un planièr de bassa altitud: lo [[Segalar]]. Sa superficia es de 4226&nbsp;ha e son altitud mejana de 170&nbsp;m. Albi es situada a 50 minutas en veitura de [[Tolosa]], a mens de tres oras dels [[Pirenèus]] e a mens de doas oras de la mar [[Mediterranèa]]. Les vilas mai prèpas son : * [[Castras]], * [[Tolosa]], * [[Masamet]], * [[Graulhet]], * [[La Vaur (Lengadòc)|La Vaur]], * [[Galhac]], * [[Montalban]], * [[Rodés]] , * [[Carmauç]]. ==== Comunas vesinas ==== <div style="position: relative; float:left; 450px; line-height:80%; width:35em;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left|Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.490|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Albi]] '''Albi'''}} {{Image label|x=0.326282130957|y=0.642160004946|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1570 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Lo Sequèstre]] <br/>(3,0 km)}}}} {{Image label|x=0.637680210167|y=0.262242702566|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|14px|Comuna amb 3980 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[L'Escura (Albigés)|L'Escura]] <br/>(3,4 km)}}}} {{Image label|x=0.644542469754|y=0.746581373937|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2837 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Puòggoson]] <br/>(3,6 km)}}}} {{Image label|x=0.396095235332|y=0.819954192493|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 760 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Salièrs]] <br/>(4,3 km)}}}} {{Image label|x=0.115970920085|y=0.402413441696|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1518 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Castèlnòu de Lèvis]] <br/>(5,3 km)}}}} {{Image label|x=0.913949893777|y=0.631819122793|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1784 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cambon]] <br/>(5,4 km)}}}} {{Image label|x=0.272153952685|y=0.856295255615|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 649 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Carluç (Albigés)|Carluç]] <br/>(5,5 km)}}}} {{Image label|x=0.88180772005|y=0.257199996488|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|12px|Comuna amb 2367 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Artés (Tarn)|Artés]] <br/>(5,7 km)}}}} {{Image label|x=0.916296764357|y=0.303060682759|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|16px|Comuna amb 7041 abitants (2000)]]{{mida|80%|<br/>[[Sant Juèri (Tarn)|Sant Juèri]] <br/>(5,8 km)}}}} {{Image label|x=0.964497275031|y=0.492391302652|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|10px|Comuna amb 1341 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Cunac]] <br/>(5,8 km)}}}} </div><br clear=left> ==== Idrologia e geologia ==== La ribièra de [[Tarn (riu)|Tarn]] travèrsa la vila d'Albi. Es lo tresen [[afluent]] de [[Garona]] après [[Dordonha (flume)|Dordonha]] e [[Òlt (riu)|Òlt]]. Ten sa font al [[Mont Losera]], travèrsa las [[Gòrjas de Tarn]] per aténher Albi a l'èst. Tarn forma una granda bocla separant la vila en dos. Lo centre istoric es sus la riba esquèrra. E contunha cap al sud-oèst fins a Garona. La ribièra es navigabla dempuèi Garona, çò que permetèt d'assegurar lo comèrci del vin de [[Galhac]], del [[cambe]] e del [[pastèl]] mercé a de gabarras amb fons plat. Tarn foguèt longtemps important per l'industria albigesa gràcias a la poténcia e a la regularitat de son debit<ref name="plaquette" />. La val de Tarn ont se trapa Albi correspond als terrens sedimentaris del Bacin Aquitan depausats dins lo golf d'Albigés e de Castrés. I a de [[molassa]] datant del [[Qüaternari]] depausat sus de laissas cavadas per [[Tarn (riu)|Tarn]] e sensiblas a l'erosion. A l'entorn d'Albi, los planièrs forman lo Causse d'Albi o de Carmauç son de [[calcari]]s paures<ref>{{pdf}} [https://web.archive.org/web/20061129171319/http://www.tarn.fr/fileadmin/telechargement/atlas/Relief_geologie.pdf Atlas du Tarn - Géologie]</ref>. ==== [[Clima]] ==== La vila gausís d'un clima temperat doç en auton, amb primas mai que mai doças e umidosas e estius caloroses e secs. Las precipitacions mejanas annalas son de 70 jorns. La temperatura mejana annala es de {{unitat|15.3|°C}}, l'insolacion mejana annala es de gaireben 2300 oras, çò que balha a la vila un clima meridional fòrça agradable. Los extrèms foguèron enregistrats a {{unitat|-20.4|°C}} lo 16 de genièr de 1985 e a {{unitat|40.8|°C}} lo 12 d'agost de 2003. Las [[nèbla|tubas]] son sovent presentas lo long de la [[Tarn (riu)|val de Tarn]]. I a solament 25 jorns de vent per an dins la comuna, contràriament a la rèsta del departament qu'es fòrça tocada pel [[vent d'autan]] (de 50 a 90 jorns per an). ==== Transpòrts e vias de comunicacion ==== ===== Rotas ===== Albi es situat sus l'ais de comunicacion entre [[Tolosa]] e [[Rodés]]. L'[[A68|autostrada 68]] permet d'accedir as Albi al sud-oèst dempuèi Tolosa. La rota nacionala 88 contunha al nòrd-èst cap a [[Rodés]] dins [[Avairon (departament)|Avairon]] fins a [[Lion]] . La ret principala es tanben completada per la [[rota departamentala 612]] que permet d'accedir al sud-èst a [[Castras]] fins a [[Carcassona]] via [[Masamet]]. La ret segondària es constituida per la [[rota departamentala]] 999 que va a l'èst cap a [[Milhau]] en traversant lo [[Pargue Natural Regional dels Grands Causses]]. Al nòrd-oèst, la rota departamentala 600 va a [[Còrdas]] puèi a [[Sant Antonin]] fins a [[Cauçada (Carcin)|Cauçada]]. Albi es situada a 789&nbsp;km de [[Paris]], 390&nbsp;km de [[Barcelona]] e 290&nbsp;km de [[Girona]]. ===== Tren ===== I a doas garas ferrovàrias : ''[[Gara d'Albi Vila|Albi Vila]]'' (la pus granda) e ''[[Gara d'Albi Magdalena|Albi Magdalena]]''. * [[TER d'Occitània]] fins a [[Tolosa]] e fins a [[Rodés]] * [[TER d'Occitània]] e [[TER d'Auvernha]] fins a [[Fijac]] * Trens de nuèch fins a [[París]] ===== Transpòrts urbans ===== [[Albibus]] ===== Transpòrts aerians ===== I a un aerodròm, Albi Lo Sequèstre, situat a 3 km al sud-oèst de la vila. I a pas mai de relacions regularas amb pas cap de destinacion pr'amor la proximitat de l'aeropòrt de Tolosa. Los aeropòrts nacionals e internacionals pus prèps son : * [[Aeropòrt de Rodés Marcilhac]] * [[Aeropòrt de Tolosa-Blanhac]] * [[Aeropòrt de Castras Masamet]] === Morfologia urbana === I a dotze quartièrs. [[Fichièr:Albi panorama morning Wikimedia Commons.jpg|thumb|center|700px|Panorama d'Albi lo matin, amb a esquèrra lo pont del 22 d'agost de 1944 (conegut coma «pont nòu») e lo pont vièlh]] === Urbanisme === ==== Lotjament ==== [[Fichièr:France Albi Cathedrale Maison brique.jpg|thumb|upright|Abitat traditional en brica près de la catedrala de Santa Cecília]] ==== Projècte d'agençament ==== Al començament del sègle XXI, se faguèt fòrça òbras d'embeliment dins lo respècte arquitectural de la vila. * La [[plaça del Vigan]] al còr del centre vila foguèt renovada e es d'ara enlà tota pedona. * Lo mercat. * La plaça de Santa Cecília. * Se construsiguèt una novèl espaci cultural: la mediatèca Pèire Amalric * Lo centre cultural dels codelièrs: comprend un complèxe cinematografic de nòu salas de projeccion e une sala d'espectacles de 900 plaças<ref>{{fr}}{{pdf}}[http://www.mairie-albi.fr/ville/cordeliers/pdf/dossier_presse.pdf dossièr de premsa sul preojècte]</ref>. Lo periferic es a èsser doblat. == Etimologia == I auriá mai d'una origina. * L'una ven de ''Alp'' que designa un luòc escarpat o un oppidum, * L'autra seriá ''Albius'' que foguèt lo nom d'un notable roman que viviá as Albi<ref name="plaquette">{{pdf}} [https://web.archive.org/web/20120119163123/http://www.albitourisme.com/upload/pagesEdito/fichiers/albalb_fr_2007(2).pdf Plaquette de présentation de la ville d'Albi], éditée par la mairie</ref>. * Una autra ipotèsi es aquela d''''alba'' («blanc» en latin), de la color dels bauces situats a l'entorn de la vila. == Blason == [[Fichièr:Blason ville fr Albi (Tarn).svg|150px]] La primièra atestacion data de [[1236]] sus un sagèl. L'escut pòrta lo solelh e la luna que fan lo mot OC emai lo leopard d'Aquitània. <br/> Devisa : * ''Stat baculus vigilatque leo turresque tuetur'' « La crotz es lavada, lo leon velha e apara las torres » ([[1764]]). == Istòria == === Las originas === Los primièrs òmes s'installèron sus las ribas de [[Tarn (riu)|Tarn]], atirats per l'aiga e per l'abondància de còdols. Daissèron darrièr eles fòrça pèiras talhadas coma bifàcias, rascladors o còdols trabalhats. Puèi de rèstas d'objèctes de [[bronze]] e de [[fèrre]] foguèron trobadas a l'entorn d'Albi. Un talhièr de fondeire foguèt descobèrt prèp de l'opidum natural del Castèlvièlh. Tarn es navegable dempuèi Albi, e los primèrs òmes s'installèron a sas broas. Pendent la segonda mitat del sègle IV ab.C, los [[Rutene]]s, de galleses, creèron un larg domeni correspondent als futurs diocèsis d'Albi e de [[Rodés]]<ref>Danièle Devynck, ''Connaître Albi'', p.5</ref>. En 120 ab.C, la region foguèt envasida pels [[Empèri Roman|romans]], mas la romanizacion foguèt febla e Albi conservèt son caractèr de pichona ciutat gallesa. Lo pòrt d'Albi venguèt un luòc d'escambi per fòrça merças e viatjaires. L'[[agricultura]] demorèt l'activitat economica màger de la ciutat. Lo primièr [[evesque]] d'Albi foguèt Diogèna vèrs 405 e la primièra mencion de la ''Civitas albigensium'' data de 406. En [[418]], los [[visigòts]] envasiguèron e contrarotlèron la region, puèi los [[francs]] s'emparèron d'aquela en [[507]]. Lo duc Daidièr la sometèt temporàriament jos la tutèla de [[Chilperic Ièr (rei dels Francs)|Chilperic Ièr]], lo rei de [[Neustria]]. Rapidament, lo reialme dels francs recuperèt Albigés jos lo govèrn de [[Clotari II]]. En julhet de [[666]], un grand encendi devastèt la vila<ref>Laurence Catinot-Cros, ''Autrefois Albi'', Édition Atlantica autrefois, juillet 2004, {{ISBN|2-84394-709}}, p.10</ref>. === L'Edat Mejana === A l'[[Edat Mejana]], la vila foguèt un opidum cench de muralhas. Al sègle X, lo primièr pont sus Tarn foguèt bastit a-z-Albi. Es lo Pont vièlh actual. Aquel pont permetèt lo desvolopament de la vila sus las doas ribas de Tarn<ref>Danièle Devynck, ''op. cit.'', p.6</ref>. Dins las annadas 1000, Albi dintrèt dins lo [[fèu]] dels [[Trencavel]], senhors d'[[Ambialet]]. La vila èra pasmens un [[fèu]] eclesiastic, mas la familha Trencavel qu'aviá un dels sieus evesques, i fasiá coma a çò sieu. Als sègles XII e XIII, Albi foguèt un centre del movement religiós catar; una controvèrsia que s'i tenguèt balhèt als catars l'escais d'''albigeses'' (aqueles que profèssan la doctrina defenduda as Albi). L'eretgia progressèt rapidament e las divèrsas missions e predicacions de capelans de la [[Glèisa Catolica Romana|Glèisa Catolica]] poguèron pas empachar son expansion. Lo [[catarisme]] foguèt violentament reprimit pendent la crosada contra los Albigeses. Albi passèt pasmens dins lo camp catolic sens resisténcia; lo vescomte de Carcassona, [[Raimon Rogièr Trencavel]], perdèt son [[fèu]] en 1209 al moment de la presa de [[Ciutat de Carcassona|Carcassona]]<ref>''Ibid.'', p.13</ref>. La construccion del palais fortificat de la Berbiá e de l'impausanta catedrala ancorèt la vila dins las mans de la Glèisa Catolica. La vila foguèt tanben un important centre cultural conegut per son [[scriptorium]] que permetèt de copiar tèxtes e libres de la vida liturgica<ref>''Ibid.'', p.10</ref>. Al sègle XIV, l'estructura de la vila se transformèt d'un biais important. Se devesiguèt en sièis quartièrs, o « gaches » enrodats de muralhas. Lo Pont Vièlh es fortificat tanben del costat del barri e de la vila. Es susmontat d'ostals amb en son centre una capèla dedicada a la Verge. La Plaça es lo còr de la ciutat situada al pè de la catedrala. Dins los barris i a los molins e las blancariás<ref>''Ibid.'', p.15</ref>. === De la Renaissença al sègle XVII === [[Fichièr:Albi Cathedral Choir nonHDR Wikimedia Commons.jpg|thumb|300px|Còr e jube de la Catedrala de Santa Ceselha bastida entre los sègles XIII e XVI]] L'epòca de la Renaissença es marcada per la prosperitat gràcias a la cultura del [[pastèl]]. La region es un vertadièr país de cocanha. Fòrça borgeses venguèron rapidament rics e influents dins la vida de la vila. Se bastiguèt fòrças demoranças e ostals de familhas encara vesedors uèi dins las carrièras d'Albi. L'ostal Enjalbert, l'ostal Gorsa e l'ostal de Reinès son de bons exemples de l'arquitectura d'aquel periòde. Se caracteriza per l'utilizacion exclusiva de la [[brica]] pels murs e de la pèira pels sortents e entorns de pòrtas e fenèstras. En [[1474]], [[Loís I d'Amboise]] foguèt nomenat coma evesque d'Albi. Abans foguèt ambaissador de França a [[Roma]] puèi conselhièr del rei [[Loís XI]] e Luòctenent general de la província de Lengadòc. Es a l'origina de l'installacion de Neumeister, un mèstre estampaire de Maiença e collaborator de [[Johannes Gutenberg|Gutenberg]]. Son talhièr d'estampariá foguèt un dels primièrs aprèp aqueles de París e de Lion<ref>Danièle Devynck, ''op. cit.'', p.20</ref>. Al sègle XVI, apareguèron de treboladisses amb l'arribada del [[calvinisme]] en França vèrs 1540. Lo 25 de febrièr de 1560, Albi organizèt una granda procession expiatòria e la regenta [[Catarina de Medici]] nomenèt al sèti episcopal son cosin [[Laurenç Strozzi]]. Èra encargat de defendre la vila contra los protestants. Lo [[Chaple de Sant Bertomieu|masèl de Sant Bertomieu]] (lo 24 d'agost de 1572 a París) se tornèt far as Albi le 5 d'octobre.<ref>{{Guerres de religion-Miquel}}, p. 287</ref>. Albi aderiguèt a la fronda politica de la [[Santa Liga]]. En [[1593]], los Estats de la Liga se tenguèron en preséncia del duc de Juèsa. Lo Palais de la Berbiá venguèt una plaça fòrta armada fins a 1598, quand desapareguèt la Liga mercé a l'accession d'[[Enric IV de França|Enric IV]] coma [[rei de França]]<ref>Danièle Devynck, ''op. cit.'', p.18</ref>. Lo sègle XVII foguèt un periòde de declin economic per Albi e sa region. Lo pastèl i foguèt en concurréncia amb l'[[indi]] (eissit de l'[[indigòt]], planta tintoriala) e la vila recercava de mercats economics nòus. La veirariá, la blancariá e la teissedura son pas d'activitats importantas e la vila capitèt pas de sostenir lo nivèl de la prosperitat passada. Mai de teulièras s'installèron a l'entorn per balhar lo material de construccion de la vila. Lo contèxte economic sul punt de la [[Revolucion Francesa]] en 1789 foguèt particularament dificil<ref>''Ibid.'', p.21</ref>. === Los sègles XVIII e XIX === [[Fichièr:Alby cassini map.png|thumb|Mapa de Cassini d'''Alby'' en 1780]] Per la [[Revolucion Francesa|Revolucion]], Albi perdèt un temps son ròtle motor al profièch de [[Castras]] nòu capluòc del novèl departament de Tarn en 1790. Mas los republicans jutgèron Castras pas pro segura e la fugiguèron per se refugiar as Albi. La vila venguèt lo capluòc en [[1797]]. Los bens del clergat foguèron venduts e lo convent dels Carmes venguèt lo palais de justícia d'uèi; lo convent dels Cordelièrs foguèt transformat en preson. Lo Palais de la Berbia venguèt lo sèti de l'administracion departamentala fins a 1823. En [[1794]], los archius del clergat foguèron cremats sus la plaça del Vigan<ref>''Ibid.'', p. 26</ref>. Al sègle XVIII, lo marqués de Solatges, senhor de [[Carmauç]], ensagèt una de las primièras extraccions industrialas de [[carbon]] en França. Obtenguèt l'autorizacion de construire una linha de [[camin de fèrre]] ipomobil fins as Albi. Aital nasquèt lo barri de la Magdalena. Lo camin de fèrre arribèt en [[1864]]. Un segond pont, lo Pont Nòu, foguèt bastit, e mai un viaducte pel tren. La metallurgia s'implantèt al Saut de Tarn entraïnant l'aparicion de fondariás especializadas. Mas l'activitat mai coneguda es la veirariá, fondada en 1896 en cooperativa obrièra mercé a l'ajuda de [[Joan Jaurés]]. La [[capeleriá]] es tanben una industria importanta d'Albi, la plaçant entre las primièras de França al sègle XIX<ref>''Ibid.'', p. 27</ref>. === Dempuèi lo sègle XX === [[Fichièr:Albi.jpg|thumb|upright|Mapa d'Albi en 1914]] Pendent la [[Segonda Guèrra Mondiala]], e jol regim de Pétain, la vila se vei la creacion d'un camp de presonièrs estrangièrs. Pauc abans la Liberacion, una colomna alemanda temptèt de passar [[Tarn (riu)|Tarn]]. Lo 22 d'agost de 1944, de resistents locals e estrangièrs (Polonés e Espanhòls) donèron una batalha acarnassida sul Pont Nòu abans de deure far repè. Un monument ramenta lor accion que sa data es lo nom actual del pont. <ref>Yves Benezech, ''Les Terroristes de l'espérance''</ref>. Uèi, Albi es un pòl d'innovacion amb l'Escòla de las Minas d'Albi-Carmauç. La vila se fa fòrta dels seus atots naturals (clima agradable e païsatges) e culturals per desvolopar lo torisme verd. == Administracion == [[Fichièr:Albi Palais Justice.JPG|thumb|Palais de justícia d'Albi]] [[Fichièr:Albi Gendarmerie Nationale.JPG|thumb|Gendarmariá Nacionala]] Albi es la prefectura de [[Tarn (departament)|Tarn]] dempuèi [[1797]]. Es tanben burèu centralizator de quatre cantons (capluòc de 6 abans 2015). {| class="wikitable sortable" |+ !Còde INSEE !Canton !Populacion !Populacion albigesa |- |<center>81 01</center> |<center>[[Canton d'Albi 1|Albi 1]]</center> |<center>{{formatnum:{{popfr81cntot|01}}}}</center> |<center>{{formatnum:{{popfrs81tot|01004}}}}</center> |- |<center>81 02</center> |<center>[[Canton d'Albi 2|Albi 2]]</center> |<center>{{formatnum:{{popfr81cntot|02}}}}</center> |<center>{{formatnum:{{popfrs81tot|02004}}}}</center> |- |<center>81 03</center> |<center>[[Canton d'Albi 3|Albi 3]]</center> |<center>{{formatnum:{{popfr81cntot|03}}}}</center> |<center>{{formatnum:{{popfrs81tot|03004}}}}</center> |- |<center>81 04</center> |<center>[[Canton d'Albi 4|Albi 4]]</center> |<center>{{formatnum:{{popfr81cntot|04}}}}</center> |<center>{{formatnum:{{popfrs81tot|04004}}}}</center> |} Albi es lo pilar de la [[comunautat d'aglomeracion d'Albigés]] que, creada en 2003, regropa uèi 17 comunas. Ten una polícia municipala, un comissariat de polícia e un pòst de la Gendarmariá Nacionala. Lo palais de justícia d'Albi fa part de la jurisdiccion de l'arrondiment judiciari d'Albi qu'agropa lo tribunal de granda instància, lo tribunal pels enfants, los tribunals d'instància, lo tribunal de comèrci, lo conselh de prudòmes e la cort d'assisas de Tarn. Lo bastiment es l'ancian convent dels Carmes que rasta las [[clastras]] del sègle XIV. === Conselh municipal e tendéncias politicas === Lo [[conselh municipal]] d'Albi se compausa de quaranta tres membres, entre eles lo primièr cònsol, Philippe Bonnecarrère, e tretze adjunts. Lo cònsol es tanben lo president de la [[Comunautat d'aglomeracion d'Albigés]]. I a tanben un conselh municipal dels enfants. Politicament, Albi es una vila de drecha dempuèi l'eleccion de Philippe Bonnecarrère en [[1995]]. Mai, lo cònsol precedent foguèt d'esquèrra e las eleccions presidencialas de 2002 e 2007 mòstran una preferéncia pels candidats d'esquèrra. {{detalh|Lista dels cònsols d'Albi}} === Budgèt e fiscalitat === Foncionament {{unitat|74189135|€}} (administracion generala: 18,3%, ensenhament: 13%) Investiment {{unitat| 47633038|€}} (òbras dels servicis de las vias: 16,4%, agençament urban 12,3 %). === Securitat === Lo taus de criminalitat de la circonscripcion de polícia d'Albi es de 60,61 actes per 1000 abitants (crimes e delictes, [[2005]]) çò qu'es lo pus elevat del departament de Tarn, mas inferior a la mejana nacionala (83 per 1000) e a la mejana de la region de [[Miègjorn-Pirenèus]] (85,46 per 1000). Tot coma de las vilas de [[Tolosa]] (111,49 per 1000) e [[Montalban]] (91,56 per 1000) mas superior a la vila de [[Rodés]] (39,2 per 1000). === Embessonatge === * Amb [[Girona]] en [[Catalonha]] dempuèi lo 9 de junh de 1985. * Amb [[Palo Alto]] en [[Califòrnia]] dins la [[Silicon Valley]]. * Acòrdi de cooperacion dempuèi 2004 amb [[Abomey]], una vila de [[Benin]] que son musèu istoric es marcat al [[patrimòni Mondial]] de l'[[UNESCO]]. == Populacion e societat == === Demografia === La vila d'Albi comptava {{formatnum:46274}} abitants al recensament de l'[[INSEE]] en [[1999]] (102en reng nacional). En [[2008]], la populacion èra de {{formatnum:51199}} abitants<ref>{{pdf}} [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/repartition/chiffres_cles/n2/n2_81004.pdf Chiffres-clé d'Albi]</ref>. Albi es la vila pus poplada de Tarn seguida de [[Castras]] ({{formatnum:43141}} abitants). La densitat de la comuna es de 1100 ab./km², la mai densament poblada del departament (Castras: 269&nbsp;ab./km²); mas es largament inferiora a las de [[Tolosa]] (3299&nbsp;ab./km²), [[Montpelhièr]] (3965&nbsp;ab./km²) o [[Perpinhan]] (1544&nbsp;ab./km²). {{Demografia| 1793= 11176 | 1800= 9649 | 1806= 10061 | 1821= 10644 | 1831= 11665 | 1836= 11801 | 1841= 12408 | 1846= 14211 | 1851= 13788 | 1856= 14636 | 1861= 15493 | 1866= 16596 | 1872= 17469 | 1876= 19169 | 1881= 20379 | 1886= 21224 | 1891= 20903 | 1896= 21948 | 1901= 22571 | 1906= 23303 | 1911= 25100 | 1921= 26628 | 1926= 29015 | 1931= 29351 | 1936= 30293 | 1946= 34342 | 1954= 34693 | 1962= 38709 | 1968= 42930 | 1975= 46162 | 1982= 45947 | 1990= 46579 | 1999= 46264 |insee=81004|}} ==== Tablèu demografic del sègle XX ==== <center> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:750 height:450 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:60000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 text:1954 bar:1962 text:1962 bar:1968 text:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 text:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 text:2006 bar:2008 text:2008 PlotData= color:barra width:30 align:left bar:1901 from:0 till: 22571 bar:1911 from:0 till: 25100 bar:1921 from:0 till: 26628 bar:1931 from:0 till: 29351 bar:1936 from:0 till: 30293 bar:1946 from:0 till: 34342 bar:1954 from:0 till: 34693 bar:1962 from:0 till: 38709 bar:1968 from:0 till: 42930 bar:1975 from:0 till: 46162 bar:1982 from:0 till: 45947 bar:1990 from:0 till: 46579 bar:1999 from:0 till: 46274 bar:2006 from:0 till: 48712 bar:2008 from:0 till: 51199 PlotData= bar:1901 at: 22571 fontsize:S text: 22.571 shift:(-8,5) bar:1911 at: 25100 fontsize:S text: 25.100 shift:(-10,5) bar:1921 at: 26628 fontsize:S text: 26.628 shift:(-10,5) bar:1931 at: 29351 fontsize:S text: 29.351 shift:(-10,5) bar:1936 at: 30293 fontsize:S text: 30.293 shift:(-10,5) bar:1946 at: 34342 fontsize:S text: 34.342 shift:(-10,5) bar:1954 at: 34693 fontsize:S text: 34.693 shift:(-10,5) bar:1962 at: 38709 fontsize:S text: 38.709 shift:(-10,5) bar:1968 at: 42930 fontsize:S text: 42.930 shift:(-10,5) bar:1975 at: 46162 fontsize:S text: 46.162 shift:(-10,5) bar:1982 at: 45947 fontsize:S text: 45.947 shift:(-10,5) bar:1990 at: 46579 fontsize:S text: 46.579 shift:(-10,5) bar:1999 at: 46274 fontsize:S text: 46.274 shift:(-10,5) bar:2006 at: 48712 fontsize:S text: 48.712 shift:(-10,5) bar:2008 at: 51199 fontsize:S text: 51.199 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(40,30) text:source INSEE </timeline> </center> ==== Piramida dels edats ==== La vila ten unas diferéncias amb la piramida dels edats de la region de [[Miègjorn-Pirenèus]]. Los 15-29 ans e los 30-44 ans son los pus representats amb 22,3% e 19,5% en [[1999]] (respectivament: 19,7 e 22,1 % per la region). La populacion albigesa es doncas relativament mai jove qu'aquela de la region. Los ainats son gaire presents amb 9,2 % en [[1999]] coma dins lo demai de la region (7,4 %)<ref>[http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/c_affiche.affiche?nivgeo=C&codgeo=11069&produit=P_POPB&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR INSEE : pyramide des âges 1999 - Albi]</ref>{{,}}<ref>[http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/satellite.autorisation?nivgeo=R&theme=ALL&typeprod=ALL&codgeo=73&oldnivgeo=R&oldcodgeo=91&c_produit=P_POPB&quelcas=SATGEO&lang=FR INSEE : pyramide des âges 1999 - Région Midi-Pyrénées]</ref>. === Ensenhament === Ensenhament segondari * I a tres licèus publics: ** lo Licèu de Bellevue, ** lo Licèu de Lapeirosa ont [[Joan Jaurés]] ensenhèt e ont [[Jòrdi Pompidor]] estudièt, ** lo Licèu de Loís Rascòl. * I a dos licèus privats : ** lo Licèu d'Amboise ** lo Licèu de Santa Cecília. * I a dos licèus professionals publics ** lo Licèu de Rascòl ** lo Licèu de Tolosa-Lautrèc * I a dos licèus professionals privats: ** lo Licèu de Santa Cecília ** lo Licèu de Sant Domenge * I a un licèu agricòla Albi-Fonlabor<ref>[https://web.archive.org/web/20110905042058/http://www.fonlabour.educagri.fr/ SIte du lycée agricole]</ref>. Albi es un centre universitari amb 3790 estudiants en 2006<ref>{{pdf}} [ftp://trf.education.gouv.fr/pub/edutel/dpd/atlas/atlas2006/atlas2006.pdf Atlas 2005-2006 de l'éducation nationale] Consultat lo 11/09/2007</ref>. * Lo [[Universitat Champolion|Centre universitari]] [[Joan Francés Champolion]], sul site d'una anciana casèrna, per descentralizar las universitats de Tolosa, amb objectiu d'èsser autonòm, regropant los centres universitaris e IUT de Tarn, d'Avairon e d'Olt (Albi, Castras, Rodés e Fijac, vila natala de Champolion) <ref>[http://www.univ-jfc.fr/ Site de l'Universitat d'Albi]</ref>. * I a tanben l'[[Escòla de las minas d'Albi e Carmauç]]<ref>[https://web.archive.org/web/19970119053534/http://www.enstimac.fr/ L'École des Mines d'Albi-Carmaux]</ref>, creada en 1992 pel Ministèri de l'Industria, que son ensenhament es virat cap als esquipaments per las proceduras industrialas, l'engenhariá mecanica, electrica e industriala. === Santat === I a un centre espitalièr general e doas clinicas: la clinica Claude Bernard e la clinica Tolosa-Lautrèc. I a tanben l'important CHS Pierre Jamet, espital privat (apartenent a la fondacion del ''Bon Sauveur d'Alby''), espital psiquiatric, e que ten tanben un Laboratòri d'exploracion del som dirigit pel doctor Eric Mullens. L'Union Mutualista Tarnesa i installèt una granda clinica de reeducacion foncionala. === Mèdias === Albi ten l'antena locala de [[França 3]] Tarn. Lo principal jornal es ''[[La Dépêche du Midi]]'' mas n'i a d'autres coma ''le Tarn libre'' . Las cadenas de ràdios localas son * ''[[Ràdio Albigés]]'', difusant de programas en occitan * ''RCF Pays Tarnais'' ràdio crestiana * ''Radio cent pour cent'' * ''Radio Menergy''. === Eveniments === * Lo ''festival des Œillades'' es un festenal de cinèma amb filmes franceses e francofòns en decembre. * ''Pause Guitare'' es un festenal musical (cançon francofòna) a la debuta de julhet. * ''Complot sur le Campus'' es un ecofestenal de 3 jorns organizat pels estudiants de l'Universitat Joan Francés Champolion per totes. Concèrts, taulas redondas, animacions pels pichons e grands, teatre, dança, talhièrs creatius, vilatge associatiu. * En mai, lo festenal de teatre [[Acthéa]], organizat pels estudiants de l'Escòla de las Minas d'Albi-Carmauç. === Espòrt === * Lo club de [[rugbi de XV]] del ''[[Sporting Club Albigés]]'' * Lo club de [[rugbi de XIII]] lo ''[[Racing Club Albigés XIII]]'' * Lo club femenin, l'''USSP Albi Volley-Ball'' . Esquipaments esportius. I a sièis estadís (entre eles lo ''Stadium Municipal'' e l'''Estadi Maurice Rigaud''), quatre salas omnispòrts, doas basas de lésers al Pratgraussals e Cantepau, una basa nautica de Canavièra e un percors de [[golf]], lo Golf Albi Lasbordes. Albi a un passat ric de competicion automobila; lo Circuit automobil d'Albi Las Plancas recebèt fòrça corsas fins a 1957. En 1959 un novèl circuit foguèt inaugurat, lo [[Circuit d'Albi]]. === Personalitats ligadas a la comuna === [[Fichièr:Photolautrec.jpg|thumb|left|upright|Fotografia d'[[Enric de Tolosa-Lautrèc]]]] [[Fichièr:Jean jaures.jpg|thumb|upright|[[Joan Jaurés]] foguèt professor de filosofia al Licèu Lapeirosa d'Albi e deputat de Tarn]] * [[Robert Belfiore]], nascut en 1951, autor de libres pels joves. * [[Pierre Benoit]], nascut lo 16 de julhet de 1886 as Albi e mòrt lo 3 de març de 1962 a [[Ciboro]] ([[Pirenèus Atlantics]]), escrivan en francés, autor celèbre de ''l'[[Atlantide]]'' en [[1919]]. * [[Claude Boyer]], [[predicator]] e [[poèta]] en francés. * [[Nicolas Dieuze]] jogaire de fotbal professional a Grenòble, nascut as Albi lo 7 de febrièr de 1979 . * [[Michel Folco]] escrivan en francés nascut as Albi lo 23 de setembre de 194. * [[Joan Francés de La Peirosa]], nascut lo 23 d'agost de 1741 prèp d'Albi e mòrt en [[1788]], oficièr de marina, navigador e explorator. Dirigiguèt una expedicion a l'entorn del mond per completar las descobèrtas de [[James Cook]] dins l'[[Ocean Pacific]]. Periguèt amb son l'equipatge en [[1788]] a [[Vanikoro]], [[illas Salamon]]. * [[Michel Henry]], [[Filosofia|filosòf]] e [[romancièr]] en francés. * [[Joan Jaurés]] nasquèt a [[Castras]]; ensenhèt la filosofia de [[1881]] a [[1883]] al Licèu Lapeirosa. * [[Maurice Joyant]] (1864-1930), protector e amic d'[[Enric de Tolosa-Lautrèc]], creator e organizator del musèu de l'òbra d'Enric de Tolosa Lautrèc dins l'ancian palais dels evesques d'Albi, lo Palais de la Berbia. Maurice Joyant ofriguèt tanben sa colleccion de quadres al musèu. * [[Atmen Kelif]] (de son nom vertadièr Athmane Khelif) actor, membre de la tropa ''Les Deschiens'', nascut lo 1èr d'abril de 1968. * [[Grégory Lacombe]] es un jogador de fotbàl professional al ''Montpellier HSC'' , nascut as Albi lo 11 de genièr de 1982 . * [[Jòrdi Pompidor]], [[President de la Republica Francesa]] de [[1969]] a [[1974]], i demorèt quand foguèt jove e i estudièt fins al bachelierat. * [[Romain Mesnil]], nascut as Albi en junh de 1977, perchista, medalha d'argent en [[2006]]. * [[Pierre Mondy]], actor, estudiant al licèu Lapeirosa. * [[Gérard Onesta]] es un òme politic, deputat al [[Parlament Europèu]] del grope lo verds, nascut lo 5 d'agost de 1960 as Albi. * [[Alexandre Rauzy]] (1901-1977), òme politic. * [[Henri Rieunier]], nascut a [[Los Sarrasins]] en [[1833]] e mòrt as Albi en [[1918]] - Ministre de la marine, deputat. * [[Joan Rieux]], poèta e cançonièr (nascut as Albi lo 9 de junh de 1883, mòrt a París lo 4 de genièr de [[1959]]), estudiant al Licèu Lapeirosa. Lo President de la Republica li balhèt la [[Legion d'Onor]]. * [[Enric-Pascal de Ròchaguda]], nascut as Albi en [[1741]], navigador. * [[Raymond Adolphe Séré de Rivières]], nascut lo 20 de mai de 1815 as Albi, mòrt le 16 de febrièr de 1895 a [[París]], foguèt engenhaire e militar. * [[François Sudre]], nascut as Albi en 1787, mòrt a [[París]] en [[1862]], actor. * [[Louis-Casimir Teyssier]], nascut as Albi lo 25 d'agost de 1821, militar. * [[Enric de Tolosa-Lautrèc]], nascut lo 24 de novembre de 1864 as Albi. == Economia == De l'èra del carbon dins lo bacin de Carmauç-Albi, rèsta pas pus que de traças coma la [[Veirariá obrièra d'Albi]] (VOA) e la centrala termica ''Le Pélissier'' (en cors de desmantelament), ancians eissida del carbon, tot coma ''Lo Saut de Tarn''. Albi es lo segond pòl economic de la region amb 14 zònas d'activitat dins l'aglomeracion sus mai de 250 ectaras. Albi es tanben lo sèti de la [[Cambra de Comèrci e d'Industria]] d'Albi-[[Carmauç]]-[[Galhac]]. Administra lo [[Centre de Formacion d'Aprendís|CFA]], l'aerodròm, las zònas industrialas de Jarlard, de Fonlabor, de [[Garric]], de Montplaisir. === Emplec === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #FFFFFF" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Reparticion de l'emplec<ref>Répartition des actifs par secteur économique selon le RP INSEE 1999, [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/wr_page.affiche?p_id_nivgeo=C&p_id_loca=81004&p_id_princ=ACT4&p_theme=ALL&p_typeprod=ALL&p_langue=FR étude de l’INSEE (1999)]</ref> |-style="background: #adcdf1" ! !! [[Sector terciari|Terciari]] !! [[Industria]] !! [[Construccion]] !! [[Agricultura]] |- | '''Albi''' || align=center|'''83,28 %''' || align=center|'''10,95 %''' || align=center|'''4,98 %''' || align=center|'''0,80 %''' |- | Mejana nacionala || align=center|71,5 % || align=center|18,3 % || align=center|6,1 % || align=center|4,1 % |} L'[[agricultura]] es fòrça pauc representada dins los emplecs albigeses amb 0,80 %. L'industria e la construccion representan tanben pauc d'emplecs amb respectivament 10,95 % e 4,98 %. Lo sector terciari representa gaireben la totalitat de l'emplec amb un taus de 83,28 %. Lo taus d'albigeses que seguèron d'estudis superiors es de 19,8 % (18,1 % en mejana en França metropolitana)<ref>[http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/wr_page.affiche?p_id_transac=&p_theme=ALL&p_typeprod=ALL&p_id_nivgeo=C&p_id_loca=81004&p_id_princ=FOR3&p_id_second=FOR3A&p_langue=FR&p_specim=N&p_pourcent=3 INSEE - Population de quinze ans ou plus par sexe et âge selon le niveau d’études]</ref>. Lo taus de [[caumatge]] es de gaireben 9,8 % ([[2005]]) (mejana nacionala: 9,6 %), e lo revengut mejan per ostal es de gaireben {{unitat|15158|€}} per an (mejana nacionala: {{unitat|20363|€}} par an). Lo 1èr de genièr de 2007, los emplegaires pus importants de la region èran la [[Veirariá obrièra d'Albi]] amb 297 salariats, [[Teddy Smith]] amb 161 emplegats e S.A.F.R.A, una usina de carroçariá industriala e arrengament boticas amb 145 emplegats. === Torisme === Albi es una vila toristica d'Occitània. I a 84% de toristas franceses e 16% d'autres païses. La durada mejana de las demoranças es de 1,6 nuèch, lo taus d'ocupacion de las ostalariás es de 50%.<ref>{{pdf}}[http://www.pro-tourisme-tarn.com/download.php3?id_doc=38679&fichier=/home/amerg/htdocs/www.pro-tourisme-tarn.com/images/00003081.pdf&libel_fic=Bilan%20touristique%202006.pdf Bilan touristique pour 2006], Comité départemental du Tourisme du Tarn, p.5</ref>. Lo [[musèu Tolosa-Lautrèc]] as Albi es lo primièr musèu de Tarn amb {{formatnum:137566}} dintradas en 2006 (79 % foguèron pagantas). Mas lo monument mai visitat es plan segur la [[catedrala de Santa Ceselha d'Albi]] amb un total de {{formatnum:700042}} dintradas per la catedrala, lo còr e lo tresaur<ref>{{pdf}}[http://www.pro-tourisme-tarn.com/download.php3?id_doc=38679&fichier=/home/amerg/htdocs/www.pro-tourisme-tarn.com/images/00003081.pdf&libel_fic=Bilan%20touristique%202006.pdf Bilan touristique pour 2006], Comité départemental du Tourisme du Tarn, p.7</ref>. == Cultura e patrimòni == === Monuments e luòcs toristics === [[Fichièr:Albi castelviel pont vieux.jpg|thumb|Pont vièlh]] Albi es ric en monuments istorics. Lo centre vila es remarcablament plan aparat e i a fòrça testimònis de l'edat d'aur d'Albi. De quartièrs vièlhs son rics en carrièras apreissant coma a l'Edat Mejana, als ostals Renaissença e los panoramas sus Tarn e sos ponts balhan a aquel espaci urban un caractèr unic. Lo center urban de la vila d'Albi es inscrit sus la lista del [[Patrimòni Mondial de l'UNESCO]]. ==== Monuments civils ==== Lo [[Pont Vièlh (Albi)|Pont Vièlh]] encamba [[Tarn (riu)|Tarn]] dempuèi [[1035]], data de sa construccion. Foguèt mai d'un còp adobat e permetiá lo desvolopament de la vila per la riba dreita amb lo quartièr de la Magdalena.<ref name="plaquette" />. Un autre pont pus recent permet de traversar Tarn, es lo Pont Nòu bastit en [[1868]]. Als sègles XV e XVI, Albi prosperèt fòrça gràcias a la cultura e al comèrci del [[pastèl]] dins la region. De rics Albigeses faguèron construire fòrça ostals de familha amb de torres e de lòtjas. Los mai bèls: * l'ostal de la Ribièra, * l'ostal de Gorsa, * l'ostal de Reinès. D'arquitectura Renaissença, bastit en [[1520]] per un marchand de [[pastèl]], amb un pati de bricas e pèiras e bordat per una lòtja e esculturas de [[Francés Ièr]] e de sa segonda esposa, [[Eleonor d'Àustria]]. Fòrça carrièras del centre vila an d'ostals amb corondats e sortens tipics de l'arquitectura medievala. * L'ostal del ''Vieil Alby'' situat a l'angle de las carrièras Puech Beringuièr e de la Crotz Blanca es un ostal albigés medieval tipic. * La farmacia dels penitents o ostal Enjalbert del sègle XVI ten une escultura de fusta representant un personatge fallic<ref>''Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles'', p.60</ref>. ==== Monuments religiós ==== [[Imatge:(Albi) Cité épiscopale d'Albi - Le palais de la Berbie et la cathédrale Ste Cécile.jpg|thumb|Lo palais de la Berbiá e la catedrala de Santa Ceselha]] [[imatge:Albi palais berbie.JPG|thumb|left|Lo palais de la Berbiá]] Lo Palais e los jardins de la Berbiá forman amb la catedrala l'ensemble de la [[Ciutat episcopala d'Albi|ciutat episcopala]] bastit aprèp la [[Crosada dels Albigeses]]. Aquel bastit aparèt los avesques d'Albi dels catars e dels borgeses d'Albi. Permetèt tanben de s'aparar d'eventualas atacas exterioras e d'afortir la preséncia de l'[[Inquisicion]]<ref name="bernard de castanet">''Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles'', p.10</ref>. Al sègle XIII, l'evesque [[Bernard de Castanet]] es lo personatge decisiu dins la construccion d'aquel ensemble. Faguèt bastir lo [[donjon]] naut de cinquanta mètres, las quatre torres e las muralhas. Enrodèt lo palais de cortinas e de barris exteriors fins a Tarn<ref name="bernard de castanet" />. Es l'origina del [[castèl fòrt]] que se transformèt pauc a pauc en demorança. En [[1905]], lo palais venguèt lo domeni del departament e lo cònsol Andrieu i installèt lo musèu d'Albi; puèi aprèp sa mòrt lo musèu de Tolosa-Lautrèc i foguèt installat<ref>''Ibid.'', p.32</ref>. [[Fichièr:(Albi) Bell tower of the Ste Cécile Cathedral - West exposure.jpg|thumb|left|upright|Cloquièr de la catedrala de Santa Ceselha d'Albi]] [[Fichièr:Albi ste cecile baldaquin.JPG|thumb|upright|Lo pòrge en forma de baldaquin de la catedrala de Santa Ceselha]] La Catedrala de Santa Ceselha d'Albi foguèt bastida entre los sègles XIII e XVI pels evesques d'Albi, senhors d'Albi aprèp la [[Crosada dels Albigeses]]<ref>''Ibid.'', p.4</ref>. Es un cap d'òbra del gotic occitan mercé a son arquitectura unica de [[brica (material)|brica]] e sa decoracion interiora constituida del pus grand ensemble de pinturas italianas de França tota<ref>''Ibid.'', p.5</ref>. La catedrala a de dimensions importantas: 114&nbsp;m de long, 35&nbsp;m de larg e 40&nbsp;m de naut. Las torres del cloquièr an 78&nbsp;m de naut. La dintrada se fa pels costat dins la nau ela meteissa e non pas pel portal jol cloquièr pr'amor de la manca de plaça. La catedrala foguèt restaurada al sègle XIX per l'arquitècte [[César Daly]] qu'enaucèt los murs e los contrafòrts de sèt mètres<ref>''Ibid.'', p.11</ref>. D'autras modificacions datan del sègle amb la pòrta Domergue de Florença e lo baldaquin del sègle XVI. En [[1948]], la catedrala es elevada al reng de Basilica. La plaça a l'entorn del meteis nom foguèt en [[2005]]. La [[Collegiada de Sant Salvi]] es la mai vièlha glèisa d'Albi bastida en onor de [[sant Salvi]], lo primièr evesque d'Albi al sègle VI. Lo bastit es de pèira e de brica mescladas. Son arquitectura se modifiquèt del sègle XI al XVIII. I son acoladas de [[clastras]] del sègle XII mesclant los estils romanic e gotic. A l'entorn i a de bèls ostals ancians que servissián de demoranças pels canonges. Lo cloquièr es una torre que sa basa es romanica del sègle XI e que son primièr estatge es gotic. Lo somalh de la torre es susmontat d'una corona de brica susmontada d'un torrilhon ([[torre de gaita]]), de semblança florentina<ref>''Ibid.'', p.56</ref>. La glèisa de Santa Magdalena es pus recenta I a tanben una glèisa ortodòxa, glèisa de Sant Danís, e un temple protestant. ==== Musèus ==== [[Fichièr:(Albi) Au Salon de la rue des Moulins - Henri de Toulouse-Lautrec 1894 MTL.inv181.jpg|thumb|''Au salon de la rue des Moulins'', òbra majora d'[[Enric de Tolosa-Lautrèc]]]] Lo [[Musèu Tolosa-Lautrèc]] es dedicat a las òbras d'[[Enric de Tolosa-Lautrèc]], nascut as Albi.<ref>''Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles'', p.38</ref>. Lo Musèu Lapeirosa amassa la colleccion de l'explorator [[Joan Francés de La Peirosa]]. ==== Espacis verds ==== [[Fichièr:Albi statue laperouse.jpg|thumb|left|upright|Estatua de Joan Francés de La Peirosa dins lo jardin public]] Albi a fòrça espacis verds e doas basas de lésers. * Lo Jardin La Peirosa situat sus la plaça del meteis nom au sud de la vila * Lo Jardin Nacional al sud de la plaça del Vigan. Es constituit de formas geometricas, perspectivas e camins. Al centre i a un bacin redond e un quiòsc per la musica. * Los jardins del Palais de la Berbiá, d'estil [[Renaissença]], son situats a l'entorn del Palais. Son d'ancians jardins en laissas del sègle XII. * Lo Pargue de Ròcaguda es un pargue de quatre ectaras amb un ostal del sègle XVIII e un rivet. Dempuèi 2002, Albi es recompensada amb quatre flors al concors de las vilas e vilatges florits<ref>[https://web.archive.org/web/20081015113800/http://www.villes-et-villages-fleuris.com/cahors.htm Fiche d'Albi] sur le site des villes et villages fleuris.</ref>. I a doas basas de lésers situadas lo long de [[Tarn (riu)|Tarn]]: las basas de Cantepau e de Pratgraussals. === Musica === I a un centre nacional de creacion musicala, lo [http://www.gmea.net/ GMEA]. === Espectacles e Cinèmas === * Lo cinèma ''Arcé Athanor'', * La salas de cinèmas ''Lapérouse'', * Lo Centre dels Cordelièrs amb lo grand teatre d'Albi, de salas de conferéncias, d'exposicions e de salas de cinèma numerics (Cinémovida) equipadas de la [[Cinèma en releu|3D]] * Lo [[teatre municipal d'Albi|teatre municipal]] === Bibliotècas === La vila d'Albi ten una ret de bibliotècas constituida amb la mediatèca ''Pierre-Amalric'', la bibliotèca de Cantepau e lo ''médiabus''. === Nòtas === <references/> === Ligams extèrnes === * [http://www.mairie-albi.fr/ Site oficial de l'ostal de la vila d'Albi] * [http://www.albi-tourisme.fr/ Ofici de Torisme] === Bibliografia === * {{fr}} [[Jean-Louis Biget]], Michel Escourbiac (photographe), ''La cathédrale Sainte-Cécile d'Albi. Peintures'', Toulouse : éd. Odyssée, 1994. * {{fr}} [[Jean-Louis Biget]], Michel Escourbiac (photographe), ''La cathédrale Sainte-Cécile d'Albi. Architecture'', Toulouse : éd. Odyssée, 1998. * {{fr}} Henri Bru, ''Albi, Cordes-sur-Ciel, le pays des bastides et des acropoles'', Éditions Grand Sud, décembre 2005, {{ISBN|2-908778-48-3}} * {{fr}} Danièle Devynck, ''Connaître Albi'', Éditions Sud Ouest, Collection Villes et Régions, 1996, 64 pages, {{ISBN|2-87901-039-0}} * {{fr}} Hervé Bernard, ''Albi.Patrie de Rieunier'', Éditions Atlantica, [[2005]]. * {{fr}} Jean Roques, ''Albi, la biographie de ma ville'', Albi, I.C.S.O., collection ''Rives du temps'', 2007. * {{fr}} [[Laurence Catinot-Crost]], ''Autrefois Albi'', Éditions Atlantica, [[2004]]. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias|colonnes = 2}} {{Patrimòni Mondial de l'Unesco en Occitània}} {{Patrimòni Mondial de l'Unesco en França}} {{Comunas de Tarn}}{{Portal Lengadòc}} [[Categoria:Comuna de Tarn]] [[Categoria:Comuna del País d'Albi]] [[Categoria:Tarn]] [[Categoria:Prefectura]] ekfjpnh69vpprhpy01tk5uj46w8h03b 0 27809 2503641 2491009 2026-06-28T11:16:25Z ~2026-37215-39 64148 "Confolent" / "Confolentés" 2503641 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia fisica}} {{Dialecte Lemosin}} '''Confolentés''' (mai que ''Cofolentés'') es una [[contradas d'Occitània|contrada d'Occitània]]<ref>Segon la classificacion de [[Frederic Zégierman]].</ref> situada en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]] (en [[Charanta Occitana]]). Sa vila principala es [[Confolent]] (grafia chausida per lo lingüista lemosin [[Ives Lavalada]] e los lemosins en generau), o Cofolents. ==Caracteristicas lingüisticas== Lingüisticament, l'occitan dau Confolentés es partatjat entre lemosin en "a", mai confòrme a la prononciacion occitana majoritària, e lemosin dich en "è" (accent dich "de Chasluç"), evolucion mai recenta. Dins una partida dau Confolentés, l'accent en "è" realiza a l'orau "è" (e quitament "é" per endrechs) totas las "a" tonicas mai los "-ar" de l'infinitiu e lo digrama "-as" quau que siá sa posicion (aimar [ej'mè]'', las vachas = [lè vachè], la montanha [lo mun'tèño], las montanhas [lè mun'tañè], las chastanhas = [lè chè'tañè]). L'occitan dau Confolentés se demarca tanben per un sistema de conjugason atipic dins l'airau lemosin. [[Imatge:carta_occitan_lemosin.svg|thumb|left|400px|Espaci dialectal de l'occitan Lemosin e dau Marchés]] ==Veire tanben== ===Liams internes=== *[[Charanta Lemosina]] ===Liams externes=== ==Nòtas== <references /> [[Categoria:Cofolentés]] h9vjxzhdbjry0maryrcpqtigyi60aws 0 37619 2503614 2503609 2026-06-27T12:15:15Z Nicolas Eynaud 6858 /* Clima */ 2503614 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== [[Fichièr:Andes - Tectonica dei placas (placa de Nazca).png|thumb|Esquèma generau de la subduccion de la placa de Nazca e de la formacion deis Andes.]] {{veire|Orogenesi|Subduccion}} La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. D'efiech, plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas dins la meteissa region en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref><ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. De mai, la formacion dels Andes comencèc durant lo [[Jurassic]], mas lo fenomene se limitèc longtemps a la formacion d'estructuras [[geologia|geologicas]] bassas coma de [[rift]]s, d'[[extension (geologia)|extensions tectonicas]] e d'intrusions [[magma]]ticas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 45-46.</ref>. Lo mecanisme actuau se metèc en plaça fa 90 milions d'ans a l'eissia d'un chambiament de direccion de la subduccion, dau sud-èst au nòrd-èst<ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. Pasmens, la màger part de la sureccion comencèc fa 30 milions d'ans, çò qu'explica l'aspècte recent de las [[montanha]]s andinas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Antony R. Orme, « The Tectonic Framework of South America », dins Thomas T. Veblen, Kenneth R. Young e Anthony R. Orme (dir.), ''Physical Geography of South America'', Oxford University Press, 2007, pp. 12-17.</ref>. La [[subduccion]], totjorn en cors, es responsabla d'una activitat sismica e volcanica intensa dins l'ensemble de la chadena. Los Andes tenon ansin plusors [[volcan]]s actius, gropats au sen de regions volcanicas separaas per de sectors volcanicament inactius. Plusors volcans andins fan partia dels volcans mai nauts de la [[planeta]]. Pòion èsser fòrça dangeirós per las populacions localas en causa de la formacion frequenta de [[lahar]]s<ref>Per exemple, en 1985, lo [[Nevado del Ruiz]] entraïnèc la mòrt de {{formatnum:24000}} personas (Dennis S. Mileti, Patricia A. Bolton, Gabriel Fernandez e Randall G Updike, ''The Eruption of Nevado Del Ruiz Volcano Colombia, South America, November 13, 1985'', Washington, Commission on Engineering and Technical Systems (National Academy Press), 1991, 128 p.).</ref>. Los seïsmes son pereu comuns e destruseires dins totas las regions andinas. Per exemple, lo [[Tèrratrem|seïsme]] [[Seïsme de Valdivia de 1960|mai violent]] enregistrat dins l'[[istòria]] [[Homo sapiens|umana]] aguèc luec en [[Chile]] en [[1960]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Steve Benedetti, ''El terremoto más grande de la Historia'', Santiago, Origo Ediciones, 2010.</ref><ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hernán Maino, ''Terremotos en Chile: Valparaíso (1906), Chillán (1939) y Valdivia (1960)'', Santiago, Origo Ediciones y Museo Histórico Nacional, 2009.</ref>. Au niveu estructura, la cordilhera es pas un massís unic, mas un ensemble de chadenas parallelas separaas per de plans d'altituda o de valaas longitudinalas. Aquela estructura es fòrça marcaa dins la partia centrala onte las [[Montanha|montanhas]] entornejan l'[[Altiplano]], un important planasteu que se situa a una altituda mejana superiora a {{formatnum:3500}} m<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Patricia Aceituno Gutiérrez, « Aspectos generales del clima en el Altiplano sudamericano », ''El Altiplano: Ciencia y conciencia en los Andes'', Santiago, Departamento de geofísica, facultad de ciencias físicas y matemáticas, Universidad de Chile, 1997, p. 65.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== Los Andes son la chadena de [[montanha]]s [[continent]]ala mai lonja dau monde que s'estend sus environ {{formatnum:7000}} [[mètre|quilometres]] dau long dau [[litorau]] occidentau de l'[[America dau Sud]], de [[Veneçuèla]] au nòrd fins a la [[Terra de Fuec]] au sud. Travèrsa 7 país ([[Veneçuèla]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]], [[Bolívia]], [[Chile]] e [[Argentina]]). A generalament una largor de 200 km, mas aganta un maximom de 700 km dins la region centrala de l'[[Altiplano]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bryan L. Isacks, « Uplift of the central Andean plateau and bending of the Bolivian orocline », ''Journal of Geophysical Research: Solid Earth'', vol. 93, n° 84, 1988, pp. 3211-3231.</ref>. Sa cima mai nauta es [[Aconcagua]] ({{formatnum:6962}} m<ref>De fons mencionan egalament {{formatnum:6961}} m. D'un biais generau, l'altituda precisa de plusors cimas andinas son encara l'objecte de mesuras contradictòrias e plusors valors diferentas pòion circular per una meteissa montanha.</ref>), una montanha situaa en [[Argentina]] qu'es pereu la [[montanha]] mai nauta de la [[planeta]] en defòra dau sistema [[Imalaia|imalaian]]. Pasmens, chau nòtar que lei cimas de mai de {{formatnum:5000}} o de {{formatnum:6000}} m son frequentas dins l'ensemble dels Andes e que la chadena representa un obstacle important per las comunicacions èst-oèst. Son generalament destriats tres regions principalas. Los Andes Septentrionaus, de [[Veneçuèla]] a [[Eqüator (país)|Eqüator]], se caracterizan per una organizacion constituia de plusors cordilheras parallelas separaas per de valaas prefondas. Los Andes Centraus cúrbon [[Peró]], [[Bolívia]] e lo nòrd de [[Chile]]. Son organizats a l'entorn de l'[[Altiplano]] e de doas cordilheras, la cordilhera occidentala e la cordilhera orientala, qu'ensarran lo planasteu. En causa d'aquela topografia, la màger part de la region es [[endoreïsme|endoreïca]], çò que favoriza la formacion de [[lac]]s tectonics, coma lo [[lac Titicaca]], e de [[desèrt de sau|deserts de sau]] coma lo [[salar d'Uyuni]]. Enfin, los Andes Meridionaus s'estendon entre [[Chile]] e [[Argentina]]. Son la partia mens nauta e mens larja de la chadena e lor altituda demenís pauc a cha pauc fins a la [[Terra de Fuec]]. === Clima === Lo clima dels Andes es determinat per tres factors principaus que son l'altituda, la latituda e l'exposicion als [[vent]]s e als [[corrent marin|corrents marins]] [[ocean]]ics. En causa de l'estendua excepcionala de la chadena e de son orientacion nòrd-sud, aquò mena a l'establiment de [[clima]]s fòrça divèrs e radicalament diferents segon las regions<ref>Per exemple, en [[Eqüator (país)|Eqüator]], la cima de [[Cotopaxi]], cuberta d'un glacier, se tròba a quauques quilometres de seuvas umidas eqüatorialas.</ref>. L'altituda i es lo factor mai important que determina un estatjament termic. Per una latituda donaa, la [[temperatura]] demenís regularament amb l'altituda, çò que subrepausa plusors niveus climatics despuei lo [[litorau]] fins a las cimas cubertas de [[glacier]]s. Dins los Andes tropicaus, aqueu fenomene es a l'origina d'una nomenclatura tradicionala d'origina ispanica que destria plusors zònas (''tierra caliente'', ''tierra templada'', ''tierra fria'', ''tierra helada'') que correspondon a de condicions de vida e d'[[agricultura]] diferentas. La latituda introdutz una autra variacion dau nòrd au sud. Los Andes Septentrionaus, situats au niveu de l'eqüator, an un [[clima tropicau]] o [[clima eqüatoriau|eqüatoriau]] umida amb de precipitacions abondosas e de variacions sasonieras limitaas de las [[temperatura]]s. Los Andes Centraus son marcats per una [[ariditat]] creissenta que culmina dins lo [[desert d'Atacama]] qu'es l'endrech mai sec dau monde. Aquela ariditat s'explica per la preséncia dau [[corrent de Humboldt|corrent freg de Humboldt]] que redutz l'evaporacion e la formacion de plueias. Los Andes Meridionaus recebon de precipitacions mai importantas, especialament sus lo pendís chilen expausat als [[vent]]s oceanics. Enfin, la partia australa a un clima freg e umid marcat per un limit plueia-neu relativament bas (300 m). === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. * [[Altiplano]]. * [[Placa de Nazca]]. * [[Placa sudamericana|Placa sud-americana]]. * [[Subduccion]]. * [[Tectonica de las placas]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] nwj3nrupunoda90z18sy0mcch72khv7 2503627 2503614 2026-06-28T10:38:07Z Nicolas Eynaud 6858 /* Clima */ 2503627 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== [[Fichièr:Andes - Tectonica dei placas (placa de Nazca).png|thumb|Esquèma generau de la subduccion de la placa de Nazca e de la formacion deis Andes.]] {{veire|Orogenesi|Subduccion}} La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. D'efiech, plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas dins la meteissa region en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref><ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. De mai, la formacion dels Andes comencèc durant lo [[Jurassic]], mas lo fenomene se limitèc longtemps a la formacion d'estructuras [[geologia|geologicas]] bassas coma de [[rift]]s, d'[[extension (geologia)|extensions tectonicas]] e d'intrusions [[magma]]ticas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 45-46.</ref>. Lo mecanisme actuau se metèc en plaça fa 90 milions d'ans a l'eissia d'un chambiament de direccion de la subduccion, dau sud-èst au nòrd-èst<ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. Pasmens, la màger part de la sureccion comencèc fa 30 milions d'ans, çò qu'explica l'aspècte recent de las [[montanha]]s andinas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Antony R. Orme, « The Tectonic Framework of South America », dins Thomas T. Veblen, Kenneth R. Young e Anthony R. Orme (dir.), ''Physical Geography of South America'', Oxford University Press, 2007, pp. 12-17.</ref>. La [[subduccion]], totjorn en cors, es responsabla d'una activitat sismica e volcanica intensa dins l'ensemble de la chadena. Los Andes tenon ansin plusors [[volcan]]s actius, gropats au sen de regions volcanicas separaas per de sectors volcanicament inactius. Plusors volcans andins fan partia dels volcans mai nauts de la [[planeta]]. Pòion èsser fòrça dangeirós per las populacions localas en causa de la formacion frequenta de [[lahar]]s<ref>Per exemple, en 1985, lo [[Nevado del Ruiz]] entraïnèc la mòrt de {{formatnum:24000}} personas (Dennis S. Mileti, Patricia A. Bolton, Gabriel Fernandez e Randall G Updike, ''The Eruption of Nevado Del Ruiz Volcano Colombia, South America, November 13, 1985'', Washington, Commission on Engineering and Technical Systems (National Academy Press), 1991, 128 p.).</ref>. Los seïsmes son pereu comuns e destruseires dins totas las regions andinas. Per exemple, lo [[Tèrratrem|seïsme]] [[Seïsme de Valdivia de 1960|mai violent]] enregistrat dins l'[[istòria]] [[Homo sapiens|umana]] aguèc luec en [[Chile]] en [[1960]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Steve Benedetti, ''El terremoto más grande de la Historia'', Santiago, Origo Ediciones, 2010.</ref><ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hernán Maino, ''Terremotos en Chile: Valparaíso (1906), Chillán (1939) y Valdivia (1960)'', Santiago, Origo Ediciones y Museo Histórico Nacional, 2009.</ref>. Au niveu estructura, la cordilhera es pas un massís unic, mas un ensemble de chadenas parallelas separaas per de plans d'altituda o de valaas longitudinalas. Aquela estructura es fòrça marcaa dins la partia centrala onte las [[Montanha|montanhas]] entornejan l'[[Altiplano]], un important planasteu que se situa a una altituda mejana superiora a {{formatnum:3500}} m<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Patricia Aceituno Gutiérrez, « Aspectos generales del clima en el Altiplano sudamericano », ''El Altiplano: Ciencia y conciencia en los Andes'', Santiago, Departamento de geofísica, facultad de ciencias físicas y matemáticas, Universidad de Chile, 1997, p. 65.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== Los Andes son la chadena de [[montanha]]s [[continent]]ala mai lonja dau monde que s'estend sus environ {{formatnum:7000}} [[mètre|quilometres]] dau long dau [[litorau]] occidentau de l'[[America dau Sud]], de [[Veneçuèla]] au nòrd fins a la [[Terra de Fuec]] au sud. Travèrsa 7 país ([[Veneçuèla]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]], [[Bolívia]], [[Chile]] e [[Argentina]]). A generalament una largor de 200 km, mas aganta un maximom de 700 km dins la region centrala de l'[[Altiplano]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bryan L. Isacks, « Uplift of the central Andean plateau and bending of the Bolivian orocline », ''Journal of Geophysical Research: Solid Earth'', vol. 93, n° 84, 1988, pp. 3211-3231.</ref>. Sa cima mai nauta es [[Aconcagua]] ({{formatnum:6962}} m<ref>De fons mencionan egalament {{formatnum:6961}} m. D'un biais generau, l'altituda precisa de plusors cimas andinas son encara l'objecte de mesuras contradictòrias e plusors valors diferentas pòion circular per una meteissa montanha.</ref>), una montanha situaa en [[Argentina]] qu'es pereu la [[montanha]] mai nauta de la [[planeta]] en defòra dau sistema [[Imalaia|imalaian]]. Pasmens, chau nòtar que lei cimas de mai de {{formatnum:5000}} o de {{formatnum:6000}} m son frequentas dins l'ensemble dels Andes e que la chadena representa un obstacle important per las comunicacions èst-oèst. Son generalament destriats tres regions principalas. Los Andes Septentrionaus, de [[Veneçuèla]] a [[Eqüator (país)|Eqüator]], se caracterizan per una organizacion constituia de plusors cordilheras parallelas separaas per de valaas prefondas. Los Andes Centraus cúrbon [[Peró]], [[Bolívia]] e lo nòrd de [[Chile]]. Son organizats a l'entorn de l'[[Altiplano]] e de doas cordilheras, la cordilhera occidentala e la cordilhera orientala, qu'ensarran lo planasteu. En causa d'aquela topografia, la màger part de la region es [[endoreïsme|endoreïca]], çò que favoriza la formacion de [[lac]]s tectonics, coma lo [[lac Titicaca]], e de [[desèrt de sau|deserts de sau]] coma lo [[salar d'Uyuni]]. Enfin, los Andes Meridionaus s'estendon entre [[Chile]] e [[Argentina]]. Son la partia mens nauta e mens larja de la chadena e lor altituda demenís pauc a cha pauc fins a la [[Terra de Fuec]]. === Clima === Lo clima dels Andes es determinat per tres factors principaus que son l'altituda, la latituda e l'exposicion als [[vent]]s e als [[corrent marin|corrents marins]] [[ocean]]ics. En causa de l'estendua excepcionala de la chadena e de son orientacion nòrd-sud, aquò mena a l'establiment de [[clima]]s fòrça divèrs e radicalament diferents segon las regions<ref>Per exemple, en [[Eqüator (país)|Eqüator]], la cima de [[Cotopaxi]], cuberta d'un glacier, se tròba a quauques quilometres de seuvas umidas eqüatorialas.</ref>. L'altituda i es lo factor mai important que determina un estatjament termic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christoph Stadel, « Altitudinal Belts in the Tropical Andes: Their Ecology and Human Utilization », dins ''Yearbook of the Conference of Latin Americanist Geographers'', vol. 17, n° 1, 1990, pp. 45–60.</ref>. Per una latituda donaa, la [[temperatura]] demenís regularament amb l'altituda, çò que subrepausa plusors niveus climatics despuei lo [[litorau]] fins a las cimas cubertas de [[glacier]]s. Dins los Andes tropicaus, aqueu fenomene es a l'origina d'una nomenclatura tradicionala d'origina ispanica que destria plusors zònas (''tierra caliente'', ''tierra templada'', ''tierra fria'', ''tierra helada'') que correspondon a de condicions de vida e d'[[agricultura]] diferentas. La latituda introdutz una autra variacion dau nòrd au sud. Los Andes Septentrionaus, situats au niveu de l'eqüator, an un [[clima tropicau]] o [[clima eqüatoriau|eqüatoriau]] umida amb de precipitacions abondosas e de variacions sasonieras limitaas de las [[temperatura]]s. Los Andes Centraus son marcats per una [[ariditat]] creissenta que culmina dins lo [[desert d'Atacama]] qu'es l'endrech mai sec dau monde. Aquela ariditat s'explica per la preséncia dau [[corrent de Humboldt|corrent freg de Humboldt]] que redutz l'evaporacion e la formacion de plueias. Los Andes Meridionaus recebon de precipitacions mai importantas, especialament sus lo pendís chilen expausat als [[vent]]s oceanics. Enfin, la partia australa a un clima freg e umid marcat per un limit plueia-neu relativament bas (300 m). === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. * [[Altiplano]]. * [[Placa de Nazca]]. * [[Placa sudamericana|Placa sud-americana]]. * [[Subduccion]]. * [[Tectonica de las placas]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] nucubvrzxvteb4h6pfl1kk36o5kur77 2503634 2503627 2026-06-28T10:54:35Z Nicolas Eynaud 6858 /* Clima */ 2503634 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== [[Fichièr:Andes - Tectonica dei placas (placa de Nazca).png|thumb|Esquèma generau de la subduccion de la placa de Nazca e de la formacion deis Andes.]] {{veire|Orogenesi|Subduccion}} La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. D'efiech, plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas dins la meteissa region en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref><ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. De mai, la formacion dels Andes comencèc durant lo [[Jurassic]], mas lo fenomene se limitèc longtemps a la formacion d'estructuras [[geologia|geologicas]] bassas coma de [[rift]]s, d'[[extension (geologia)|extensions tectonicas]] e d'intrusions [[magma]]ticas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 45-46.</ref>. Lo mecanisme actuau se metèc en plaça fa 90 milions d'ans a l'eissia d'un chambiament de direccion de la subduccion, dau sud-èst au nòrd-èst<ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. Pasmens, la màger part de la sureccion comencèc fa 30 milions d'ans, çò qu'explica l'aspècte recent de las [[montanha]]s andinas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Antony R. Orme, « The Tectonic Framework of South America », dins Thomas T. Veblen, Kenneth R. Young e Anthony R. Orme (dir.), ''Physical Geography of South America'', Oxford University Press, 2007, pp. 12-17.</ref>. La [[subduccion]], totjorn en cors, es responsabla d'una activitat sismica e volcanica intensa dins l'ensemble de la chadena. Los Andes tenon ansin plusors [[volcan]]s actius, gropats au sen de regions volcanicas separaas per de sectors volcanicament inactius. Plusors volcans andins fan partia dels volcans mai nauts de la [[planeta]]. Pòion èsser fòrça dangeirós per las populacions localas en causa de la formacion frequenta de [[lahar]]s<ref>Per exemple, en 1985, lo [[Nevado del Ruiz]] entraïnèc la mòrt de {{formatnum:24000}} personas (Dennis S. Mileti, Patricia A. Bolton, Gabriel Fernandez e Randall G Updike, ''The Eruption of Nevado Del Ruiz Volcano Colombia, South America, November 13, 1985'', Washington, Commission on Engineering and Technical Systems (National Academy Press), 1991, 128 p.).</ref>. Los seïsmes son pereu comuns e destruseires dins totas las regions andinas. Per exemple, lo [[Tèrratrem|seïsme]] [[Seïsme de Valdivia de 1960|mai violent]] enregistrat dins l'[[istòria]] [[Homo sapiens|umana]] aguèc luec en [[Chile]] en [[1960]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Steve Benedetti, ''El terremoto más grande de la Historia'', Santiago, Origo Ediciones, 2010.</ref><ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hernán Maino, ''Terremotos en Chile: Valparaíso (1906), Chillán (1939) y Valdivia (1960)'', Santiago, Origo Ediciones y Museo Histórico Nacional, 2009.</ref>. Au niveu estructura, la cordilhera es pas un massís unic, mas un ensemble de chadenas parallelas separaas per de plans d'altituda o de valaas longitudinalas. Aquela estructura es fòrça marcaa dins la partia centrala onte las [[Montanha|montanhas]] entornejan l'[[Altiplano]], un important planasteu que se situa a una altituda mejana superiora a {{formatnum:3500}} m<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Patricia Aceituno Gutiérrez, « Aspectos generales del clima en el Altiplano sudamericano », ''El Altiplano: Ciencia y conciencia en los Andes'', Santiago, Departamento de geofísica, facultad de ciencias físicas y matemáticas, Universidad de Chile, 1997, p. 65.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== Los Andes son la chadena de [[montanha]]s [[continent]]ala mai lonja dau monde que s'estend sus environ {{formatnum:7000}} [[mètre|quilometres]] dau long dau [[litorau]] occidentau de l'[[America dau Sud]], de [[Veneçuèla]] au nòrd fins a la [[Terra de Fuec]] au sud. Travèrsa 7 país ([[Veneçuèla]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]], [[Bolívia]], [[Chile]] e [[Argentina]]). A generalament una largor de 200 km, mas aganta un maximom de 700 km dins la region centrala de l'[[Altiplano]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bryan L. Isacks, « Uplift of the central Andean plateau and bending of the Bolivian orocline », ''Journal of Geophysical Research: Solid Earth'', vol. 93, n° 84, 1988, pp. 3211-3231.</ref>. Sa cima mai nauta es [[Aconcagua]] ({{formatnum:6962}} m<ref>De fons mencionan egalament {{formatnum:6961}} m. D'un biais generau, l'altituda precisa de plusors cimas andinas son encara l'objecte de mesuras contradictòrias e plusors valors diferentas pòion circular per una meteissa montanha.</ref>), una montanha situaa en [[Argentina]] qu'es pereu la [[montanha]] mai nauta de la [[planeta]] en defòra dau sistema [[Imalaia|imalaian]]. Pasmens, chau nòtar que lei cimas de mai de {{formatnum:5000}} o de {{formatnum:6000}} m son frequentas dins l'ensemble dels Andes e que la chadena representa un obstacle important per las comunicacions èst-oèst. Son generalament destriats tres regions principalas. Los Andes Septentrionaus, de [[Veneçuèla]] a [[Eqüator (país)|Eqüator]], se caracterizan per una organizacion constituia de plusors cordilheras parallelas separaas per de valaas prefondas. Los Andes Centraus cúrbon [[Peró]], [[Bolívia]] e lo nòrd de [[Chile]]. Son organizats a l'entorn de l'[[Altiplano]] e de doas cordilheras, la cordilhera occidentala e la cordilhera orientala, qu'ensarran lo planasteu. En causa d'aquela topografia, la màger part de la region es [[endoreïsme|endoreïca]], çò que favoriza la formacion de [[lac]]s tectonics, coma lo [[lac Titicaca]], e de [[desèrt de sau|deserts de sau]] coma lo [[salar d'Uyuni]]. Enfin, los Andes Meridionaus s'estendon entre [[Chile]] e [[Argentina]]. Son la partia mens nauta e mens larja de la chadena e lor altituda demenís pauc a cha pauc fins a la [[Terra de Fuec]]. === Clima === Lo clima dels Andes es determinat per tres factors principaus que son l'altituda, la latituda e l'exposicion als [[vent]]s e als [[corrent marin|corrents marins]] [[ocean]]ics. En causa de l'estendua excepcionala de la chadena e de son orientacion nòrd-sud, aquò mena a l'establiment de [[clima]]s fòrça divèrs e radicalament diferents segon las regions<ref>Per exemple, en [[Eqüator (país)|Eqüator]], la cima de [[Cotopaxi]], cuberta d'un glacier, se tròba a quauques quilometres de seuvas umidas eqüatorialas.</ref>. L'altituda i es lo factor mai important que determina un estatjament termic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christoph Stadel, « Altitudinal Belts in the Tropical Andes: Their Ecology and Human Utilization », dins ''Yearbook of the Conference of Latin Americanist Geographers'', vol. 17, n° 1, 1990, pp. 45–60.</ref>. Per una latituda donaa, la [[temperatura]] demenís regularament amb l'altituda, çò que subrepausa plusors niveus climatics despuei lo [[litorau]] fins a las cimas cubertas de [[glacier]]s. Dins los Andes tropicaus, aqueu fenomene es a l'origina d'una nomenclatura tradicionala d'origina ispanica que destria plusors zònas (''tierra caliente'', ''tierra templada'', ''tierra fria'', ''tierra helada'') que correspondon a de condicions de vida e d'[[agricultura]] diferentas. La latituda introdutz una autra variacion dau nòrd au sud. Los Andes Septentrionaus, situats au niveu de l'eqüator, an un [[clima tropicau]] o [[clima eqüatoriau|eqüatoriau]] umida amb de precipitacions abondosas e de variacions sasonieras limitaas de las [[temperatura]]s. Los Andes Centraus son marcats per una [[ariditat]] creissenta que culmina dins lo [[desert d'Atacama]] qu'es l'endrech mai sec dau monde. Aquela ariditat s'explica per la preséncia dau [[corrent de Humboldt|corrent freg de Humboldt]] que redutz l'evaporacion e la formacion de plueias. Los Andes Meridionaus recebon de precipitacions mai importantas, especialament sus lo pendís chilen expausat als [[vent]]s oceanics. Enfin, la partia australa a un clima freg e umid marcat per un limit plueia-neu relativament bas (300 m). Lo tresen factor climatic major, l'exposicion als vents a una influéncia locala. D'un biais generau, los pendís orientaus son mai umides que son somes a l'influéncia de las massas d'aire umidas en provenença dau bacin amazonian. Aquò explica l'aspecte mai eissuch dau pendís pacific de la chadena. === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. * [[Altiplano]]. * [[Placa de Nazca]]. * [[Placa sudamericana|Placa sud-americana]]. * [[Subduccion]]. * [[Tectonica de las placas]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] gd2mhocwdifc970olyql1y2gt0n45rq 0 82622 2503618 2241082 2026-06-27T21:14:07Z Prosnu 61323 nom oficial en arabi 2503618 wikitext text/x-wiki {{Infobox Montanha | nom= Mont del Temple | imatge= Jerusalem-A-Quds-2013(2)-Aerial-Al-Aqsa_Mosque_Compound-(south_exposure).jpg | legenda= | altitud= 743 | ref altitud= | massís= | latitud=31/46/43/N | longitud=35/14/05/E | ref coord= | país= | region= [[Jerusalèm]] | ligam region= | subdivision= | ligam subdivision= | primièra ascension= | via= | edat= | ròcas= | tipe= | geolocalizacion= [[Israel]] }} Lo '''Mont del Temple''' (en [[ebrieu]]: '''הַר הַבַּיִת''', ''Har haBáyith''), en [[arabi]]: '''المسجد الأقصى''' al-Masjid al-Aqṣā o '''الحرم القدسي الشريف''', ''al-haram al-qudsī ash-sharīf'', ''Lo nòble santuari''), es un puèg situat dins la vila vièlha de [[Jerusalèm]] que pendent des milièrs d'annadas foguèt venerat coma un luòc sant dins lo [[judaïsme]], lo [[cristianisme]] e l'[[islam]]. Es lo site que i se trobava lo [[Temple de Jerusalèm]], destruït en 70 per l'emperaire [[Titus (emperaire roman)|Titus]]. La part occidentala dels murs monumentals, bastits per [[Eròdes lo Grand|Eròdes]] seriá lo sol vestigi del temple de Jerusalèm e constituís lo mur occidental (Kotel) o [[Mur de las Lamentacions]]. Uèi, la part supreriora del puèg es ocupada per dos monuments màger de l'islam : la [[mosqueta al-Aqsa]] e lo [[dòme del Ròc]]. == Galariá == <gallery> File:Jerusalem Modell BW 2.JPG|[[Holyland Model of Jerusalem]] File:Palestine-2013(2)-Jerusalem-Temple Mount-Dome of the Rock (SE exposure).jpg|[[Dome of the Rock]] Jerusalem-Klagemauer-10-2010-gje.jpg|Western Wall Jerusalem-Al-Aqsa-Moschee-24-2010-gje.jpg|Al-Aqsa Mosque Jerusalem-Tempelberg-30-Bab-al-Silsila-Minarett-1985-gje.jpg|Bab al-Silsila minaret Jerusalem-Tempelberg-44-Kettendom-2010-gje.jpg|Dome of the Chain Jerusalem-Tempelberg-74-Arkaden-Ghawanima-Minarett-2010-gje.jpg|Ghawanima minaret‎ Jerusalem-Tempelberg-94-Baumwolltor-2010-gje.jpg|Cotton Merchant's Gate </gallery> {{Commonscat|Temple Mount}} [[Categoria:Jerusalèm]] [[Categoria:Israèl]] 5hfy63wehs0xr9190rxoml4v3g77g91 0 90581 2503639 2402507 2026-06-28T11:04:04Z ~2026-37215-39 64148 ''Confolent'' en lemosin, sens deformacion 2503639 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox Comuna de França | carta=oc | nomcomuna=Pleuvila | nomcomuna2= ''Pleuville'' | imatge=PHOTO EGLISE1.JPG | descripcion= L'egleisa de Pleuvila. | lògo = | escut = | escais= | region ist = {{Lemosin}} | parçan = {{Cofolentés}},<br/>{{Charanta Lemosina}} | region = {{Novela Aquitània}} | departament = {{Charanta}} | arrondiment = [[Arrondiment de Cofolents|Confolents]] | canton = [[Canton de Charanta e Vinhana|Charanta e Vinhana]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|Charanta Lemosina]] | insee = 16264 | cp = 16490 | cònsol = Daniel Legendre | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 0.4967 | latitud= 46.0911 | alt mini = 130 | alt mej = | alt maxi = 187 | km² = 33.63 }} '''Pleuvila'''<ref>{{Liam web|url=http://ujan.free.fr/charanto2.htm|títol=Los noms de las comunas en Charanta occitana|editor=Confolontés occitan}}</ref><ref name="Oocities">{{Liam web|url=http://www.oocities.org/toponimiaoccitana/16b.html|títol=Charanta|editor=Toponimiaoccitana}}.</ref> (''Pleuville'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Charanta (departament)|Charanta]] e la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Peitau-Charantas]]</small>. ==Geografia== ===Comunas limitròfas=== {{Comunas limitròfas |elision = |comuna = Pleuvila |nòrd = [[Charrós (Vinhana)|Charrós]]<br /><small>([[Viena (departament)|Viena]])</small> |nòrd-est = [[Maupreveire]]<br /><small>([[Viena (departament)|Viena]])</small> |est = [[Preissac]]<br /><small>([[Viena (departament)|Viena]])</small> |sud-est = [[Espeneda]] |sud = [[Aloa]] |sud-oest = [[Benais]] |oest = [[Chastanh (Lemosin)|Chastanh]]<br /><small>([[Viena (departament)|Viena]])</small> |nòrd-oest = [[Asnois (Vinhana)|Asnois]]<br /><small>([[Viena (departament)|Viena]])</small> }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son, per luec: * - ''<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/XXXXXXXXX|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>; au [[segle XVIII]] ([[mapa de Cassini|Cassini]])<ref name="MapaCassini">{{Cite web|url=https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini|títol=Carte de Cassini|editor=Géoportail}}</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== [[Imatge:Pleuville mairie.JPG|miniatura|centre|La mairariá.]][[Imatge:Comunas e lengas de Charanta - CC Charanta Lemosina.png|miniatura|dreita|Roge: La [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|CC de Charanta Lemosina]] dins Charanta<br />A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas]] {{ElegitDebuta|insee= 16264 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit|Debuta= [[junh]] de [[2000]] |Fin= 2020 |Identitat= Daniel Legendre |Partit= sens etiqueta |Qualitat= Agricultor }} {{Elegit |Debuta= [[1994]] |Fin= junh de 2000 |Identitat= Jacques Bellayer |Partit= sens etiqueta |Qualitat= Agricultor }} {{Elegit |Debuta= [[març]] de [[1989]] |Fin= 1994 |Identitat= Anne-Marie Vincent |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1983]] |Fin= març de 1989 |Identitat= François Trillaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1971]] |Fin= març de 1983 |Identitat= Roger Pautrot |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1956]] |Fin= març de 1971 |Identitat= Maurice Pelladeau |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Intercomunalitat=== Dempuei lo {{1er}} de genier de 2017, Pleuvila fa partida de la [[comunautat de comunas de Charanta Lemosina]]. Abans la fusion d'intercomunalitats que fòrman la Charanta Lemosina, la comuna fasiá partida de la [[comunautat de comunas de Confolentés]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 16264 |1793=819 |1800=754 |1806=773 |1821=801 |1831=842 |1836= |1841=947 |1846=1020 |1851=1003 |1856=1045 |1861=1014 |1866=1021 |1872=968 |1876=1045 |1881=1074 |1886=1126 |1891=1040 |1896=1000 |1901=970 |1906=963 |1911=971 |1921=874 |1926=889 |1931=831 |1936=726 |1946=718 |1954=693 |1962=672 |1968=606 |1975=534 |1982=511 |1990=454 |1999=364 |2004= |2005= |2006=338 |2007=354 |2008=371 |2009=387 |cassini=27152 |senscomptesdobles=1962}} ==Lenga== Lo parlar de la comuna chamnha rapidament d'un parlar tipic dau [[Creissent]] a un parlar de tipe [[peitavin-sentongés]] <ref>https://hal.science/hal-03318765/document </ref>. ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Charanta]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== <references group="N"/> {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Charanta | Portal Comunas de França }} {{Comunas de| insee = 16264}} [[Categoria:Comuna de la Charanta Lemosina]] [[Categoria:Comuna de Charanta]] n30cy5a8254edq4b59ed1ahf600icwd 2503640 2503639 2026-06-28T11:12:49Z ~2026-37215-39 64148 "Confolent" / "Confolentés" 2503640 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox Comuna de França | carta=oc | nomcomuna=Pleuvila | nomcomuna2= ''Pleuville'' | imatge=PHOTO EGLISE1.JPG | descripcion= L'egleisa de Pleuvila. | lògo = | escut = | escais= | region ist = {{Lemosin}} | parçan = [[Cofolentés|Confolentés]],<br/>{{Charanta Lemosina}} | region = {{Novela Aquitània}} | departament = {{Charanta}} | arrondiment = [[Confolent]] | canton = [[Canton de Charanta e Vinhana|Charanta e Vinhana]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|Charanta Lemosina]] | insee = 16264 | cp = 16490 | cònsol = Daniel Legendre | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 0.4967 | latitud= 46.0911 | alt mini = 130 | alt mej = | alt maxi = 187 | km² = 33.63 }} '''Pleuvila'''<ref>{{Liam web|url=http://ujan.free.fr/charanto2.htm|títol=Los noms de las comunas en Charanta occitana|editor=Confolontés occitan}}</ref><ref name="Oocities">{{Liam web|url=http://www.oocities.org/toponimiaoccitana/16b.html|títol=Charanta|editor=Toponimiaoccitana}}.</ref> (''Pleuville'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Charanta (departament)|Charanta]] e la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Peitau-Charantas]]</small>. ==Geografia== ===Comunas limitròfas=== {{Comunas limitròfas |elision = |comuna = Pleuvila |nòrd = [[Charrós (Vinhana)|Charrós]]<br /><small>([[Viena (departament)|Viena]])</small> |nòrd-est = [[Maupreveire]]<br /><small>([[Viena (departament)|Viena]])</small> |est = [[Preissac]]<br /><small>([[Viena (departament)|Viena]])</small> |sud-est = [[Espeneda]] |sud = [[Aloa]] |sud-oest = [[Benais]] |oest = [[Chastanh (Lemosin)|Chastanh]]<br /><small>([[Viena (departament)|Viena]])</small> |nòrd-oest = [[Asnois (Vinhana)|Asnois]]<br /><small>([[Viena (departament)|Viena]])</small> }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son, per luec: * - ''<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/XXXXXXXXX|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>; au [[segle XVIII]] ([[mapa de Cassini|Cassini]])<ref name="MapaCassini">{{Cite web|url=https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini|títol=Carte de Cassini|editor=Géoportail}}</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== [[Imatge:Pleuville mairie.JPG|miniatura|centre|La mairariá.]][[Imatge:Comunas e lengas de Charanta - CC Charanta Lemosina.png|miniatura|dreita|Roge: La [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|CC de Charanta Lemosina]] dins Charanta<br />A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas]] {{ElegitDebuta|insee= 16264 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit|Debuta= [[junh]] de [[2000]] |Fin= 2020 |Identitat= Daniel Legendre |Partit= sens etiqueta |Qualitat= Agricultor }} {{Elegit |Debuta= [[1994]] |Fin= junh de 2000 |Identitat= Jacques Bellayer |Partit= sens etiqueta |Qualitat= Agricultor }} {{Elegit |Debuta= [[març]] de [[1989]] |Fin= 1994 |Identitat= Anne-Marie Vincent |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1983]] |Fin= març de 1989 |Identitat= François Trillaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1971]] |Fin= març de 1983 |Identitat= Roger Pautrot |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1956]] |Fin= març de 1971 |Identitat= Maurice Pelladeau |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Intercomunalitat=== Dempuei lo {{1er}} de genier de 2017, Pleuvila fa partida de la [[comunautat de comunas de Charanta Lemosina]]. Abans la fusion d'intercomunalitats que fòrman la Charanta Lemosina, la comuna fasiá partida de la [[comunautat de comunas de Confolentés]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 16264 |1793=819 |1800=754 |1806=773 |1821=801 |1831=842 |1836= |1841=947 |1846=1020 |1851=1003 |1856=1045 |1861=1014 |1866=1021 |1872=968 |1876=1045 |1881=1074 |1886=1126 |1891=1040 |1896=1000 |1901=970 |1906=963 |1911=971 |1921=874 |1926=889 |1931=831 |1936=726 |1946=718 |1954=693 |1962=672 |1968=606 |1975=534 |1982=511 |1990=454 |1999=364 |2004= |2005= |2006=338 |2007=354 |2008=371 |2009=387 |cassini=27152 |senscomptesdobles=1962}} ==Lenga== Lo parlar de la comuna chamnha rapidament d'un parlar tipic dau [[Creissent]] a un parlar de tipe [[peitavin-sentongés]] <ref>https://hal.science/hal-03318765/document </ref>. ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Charanta]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== <references group="N"/> {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Charanta | Portal Comunas de França }} {{Comunas de| insee = 16264}} [[Categoria:Comuna de la Charanta Lemosina]] [[Categoria:Comuna de Charanta]] ma6g3yzt4ttzt92hg96au8wudd77kbw 0 91352 2503637 2486107 2026-06-28T11:00:44Z ~2026-37215-39 64148 {{clr}} 2503637 wikitext text/x-wiki {{Omon|Vitrac (omonimia)}} {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox Comuna de França | carta=oc | nom=Vitrac | nom2= ''Vitrac-Saint-Vincent'' | imatge=vitracsv est.JPG | descripcion= Lo borg de Vitrac vut de l'est. | lògo = | escut = | escais= | region ist = {{Engolmés}},<br/>{{Lemosin}} | parçan = {{Òrta e Tardoira}},<br/>{{Charanta Lemosina}} | region = {{Novela Aquitània}} | arrondiment = [[Arrondiment de Cofolents|Cofolents]] | canton = [[Canton de Charanta e Boniura|Charanta e Boniura]] | intercom = [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|Charanta Lemosina]] | insee = 16416 | cp = 16310 | cònsol = Pierre Soulat | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = (en [[francés]]) | longitud= 0.4944 | latitud= 45.7967 | alt mini = 116 | alt mej = | alt maxi = 254 | km² = 22.07 }} '''Vitrac'''<ref>{{Liam web|url=http://ujan.free.fr/charanto2.htm|títol=Los noms de las comunas en Charanta occitana|editor=Confolontés occitan}}</ref><ref name="Lemosin.net">{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20150407064000/http://www.lemosin.net/16416.htm|títol=Vitrac-Saint-Vincent|autor=Xavier Lansade|editor=lemosin.net}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210515055314/http://www.armorial-limousin.fr/blasons_charentebonnieure.htm</ref><ref name="Oocities">{{Liam web|url=http://www.oocities.org/toponimiaoccitana/16b.html|títol=Charanta|editor=Toponimiaoccitana}}.</ref> (''Vitrac-Saint-Vincent'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Charanta (departament)|Charanta]] e la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Peitau-Charantas]]</small>. Segon [[Xavier Lansade]], lo parlar de la comuna es lo [[lemosin (dialecte)|lemosin]]<ref name="Lemosin.net"/>. ==Geografia== ===Comunas limitròfas=== [[Imatge:Mapa - Comuna FR INSEE 16416.png|miniatura|gaucha|upright=1.8|Mapa de Vitrac e de sas comunas vesinas.]] {{clr}} {{Comunas limitròfas |comuna = Vitrac |elision = |nòrd = [[Suaus]] |nòrd-est = |èst = [[Cherves Chastelar]] |sud-est = [[Montembuòu]] |sud = [[Sent Aitòre]] |sud-oest = |oest = [[Chassanuelh]] |nòrd-oest = }} ==Toponimia== {{Apertium|fr}} * '''Vitrac''' es atestat jos la forma anciana ''Vitraco'' en 1389. L'origina dau nom de Vitrac remontariá a ''Victorius'', un nom galloroman a lo qual es fixat lo sufix -acum, çò que correspondriá a Victoriacum, "domeni de Victorius". * '''Sant Vincenç''' es atestat jos la forma anciana Sanctus Vincenthus (non datada). Vincenç, diacre de Saragossa, es estat martirizat a Valença en [[304]]. ==Istòria== ==Administracion== ===Lista daus maires=== [[Imatge:Vitrac-St-Vincent 16 Mairie 2013.jpg|miniatura|centre|La mairariá.]][[Imatge:Comunas e lengas de Charanta - CC Charanta Lemosina.png|miniatura|dreita|Roge: La [[Comunautat de comunas de Charanta Lemosina|CC de Charanta Lemosina]] dins Charanta<br />A. Frontiera òc/oïl<br/ >B. Comunas occitanas<br/ >C. Comunas emb un bocin occitan<br/ >D. Comunas peitavinas-sentongesas]] {{ElegitDebuta|insee= 16416 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit|Debuta= [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Pierre Soulat|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Alain Compin|Partit= [[Sens etiqueta|SE]] |Qualitat= Agricultor }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== Dempuei lo {{1er}} de genier de 2017, Vitrac fa partida de la [[comunautat de comunas de Charanta Lemosina]]. Abans la fusion d'intercomunalitats que fòrman la Charanta Lemosina, la comuna fasiá partida de la [[comunautat de comunas de Nauta Charanta]]. ==Demografia== {{Demografia |insee= 16416 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962=626 |1968=545 |1975=534 |1982=514 |1990=513 |1999=512 |2004= |2005= |2006= |2007=530 |2008= |2009= |cassini=40867 |senscomptesdobles=1962}} ==Equipaments, servicis e vida locala== ===Vida locala=== <gallery mode="packed"> Fichièr:Vitracsv place2.JPG|La plaça centrala. Fichièr:Vitracsv sf.JPG|La sala de las festas. </gallery> {{messatge galariá}} ==Luecs e monuments== * La chapela de Sent Vincenç, situada a Sent Vincenç, a 500 m dau lotjament dau mesme mon. <gallery mode="packed"> Fichièr:Vitracsv eg1.JPG|Vuda generala. Fichièr:Vitrac-St-Vincent 16 Église portail 2013.jpg|Lo portau. Fichièr:Vitracsv eg2.JPG|L'arrier. Fichièr:Vitracsv eg4.JPG|L'interior. Fichièr:Vitracsv puits.JPG|La font de devocion. </gallery> {{messatge galariá}} ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Charanta]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== <references group="N"/> {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània}} {{Comunas de| insee = 16416}} [[Categoria:Comuna de la Charanta Lemosina]] [[Categoria:Comuna de Charanta]] e93ib9c0gvka23b301h12jj4w5l23g3 0 102286 2503642 2400245 2026-06-28T11:22:11Z Capsot 279 2503642 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Darnaculheta | nom2 = ''Dernacueillette'' | imatge = Dernacueillette_3.jpg | descripcion = Lo vilatge | lògo = cap | escut = Blason ville fr Dernacueillette (Aude).svg | escais = | region ist = {{Lengadòc}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Narbona|Narbona]] <small>([[Arrondiment de Carcassona|Carcassona]] abans 2017)</small> | canton = Las Corbièras (<small>[[Canton de Motomet|Motomet]] abans 2015</small>) | intercom = [[Comunautat de comunas de la Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés|CC de la Region Lesinhanenca, Corbièras e Menerbés]] | insee = 11118 | cp = 11330 | cònsol = Aaron-Lee Gustave Grimstone | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = Dernacueillettois (en [[francés]]) | longitud = 2.59861111111 | latitud = 42.9291666667 | alt mini = 316 | alt mej = 320 | alt maxi = 642 | km² = 7.75 }} '''Dernaculheta''' o '''Darnaculheta''' (''Dernacueillette'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Lengadòc]], situada administrativament dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Aude (departament)|Aude]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small> ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 11118.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''Dernacollecta'' en 1318, ''Rector de Darna et Collecta'' en 1351, ''Arnacollicta'' en 1354, ''Darnacullicta'', ''Arnecueillède'' en 1355, ''Ecclesia de Darnacolecta..., Darnacollecta'' en 1360, ''Darnacollecta'' en 1366, ''Darnaculita'' al sègle XIV, ''Arnaculleta'' en 1428-1494, ''Dernacolleta'' en 1445, ''Arnacouillette'' en 1227-1500, ''Arnacuillette'' en 1523, ''Arnaculhida'' en 1529, ''Darnecuillète'' en 1538, ''Dernecuillète'' en 1538, ''Darnaqulhyta'', ''Darnaqulyta'' en 1538, ''Dernaculette'' en 1595, ''Derneculhette..., Dernaculhida'' en 1639, ''Dernecuillette'' en 1781. La prononciacion occitana es ''Darnoculhéto'' <ref>Abbé Sabarthès, ''Dictionnaire topographique du département de l'Aude'', 1912, p. 116-117, legir en linha https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k110095d/f208.item.texteImage </ref>, dins la grafia de l'abat [[Antòni Savartés]], donc ['daɾnɔky'ʎetɔ]. La grafia es '''Darnaculheta'''. </br> ''Darnaculheta'' sembla compausat de ''Darnac'' o ''Arnac'' e de ''*Cueillette'', diminutiu de ''cueille'', tuca. ''Darnac'' vendriá del nom galloroman d'òme ''Aternus'', ambe'l sufixe ''-acum''. ''Arnac'' vendriá del nom gallic d'òme ''Arnos'', o ''*Artonos'', de ''artos'', ors, ambe'l sufixe ''-acum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 243, 241 e 28</ref>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=11118 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= ( [[2026]]) |Identitat=Aaron-Lee Gustave Grimstone |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2020 |Identitat= Claude Cros |Partit= sense etiqueta |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Motomet]]; es ara del canton de Las Corbièras (burèu centralizator : [[Fabresan]]). ==Demografia== {{Demografia |insee=11118 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841=215 |1846=204 |1851=192 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=171 |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911=112 |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= 64 |1968= 63 |1975= 57 |1982= 48 |1990= 56 |1999= 45 |2005=42 |cassini=11725 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr11|0}} la populacion èra de {{popfr11|118}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr11|118}}/7.75) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Aude]] ==Ligams extèrnes== * [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-11118 Darnaculheta sul site de l'Insee] ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas d'Aude}} [[Categoria:Comuna de Lengadòc]] [[Categoria:Comuna d'Aude]] p6f20erkkjd2o5m42i6ntzwqq2j1ghg 0 124665 2503616 2503599 2026-06-27T19:31:32Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2503616 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Isòvol''' es un [[municipi]] de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Bassa Cerdanha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Isòvol=== La prononciacion es [i'zɔbul] o [i'zɔbu]. Las fòrmas ancianas son ''Isogal'' en 965-966, 1011, 1043, 1126, ''Ysogol'' en 1131, ''Isògol'' en 1245, ''Isogol, Isogoll'' al sègle XIII, ''Isogoll'' en 1359, 1391, ''Isogol'' en 1396, ''Isovol'' en 1167 (malsegur). Dins ''Estudis de Toponímia Catalana'', [[Joan Coromines]] interpretèt aquel noms e d'autres aparentats coma lo resultat de ''cale'' [pòsttonic], qu'auriá lo sens de « castèl ». Ara l'autor compara ''Isòvol'' ambe [[La Tor de Querol|Iravals]], ancian ''Isavals''. Aqueste darrèr es associar ambe lo basc ''çabal'' « larg, dubèrt, notòri », mès aquò es impossible per ''Isòvol'', que seriá lo resultat d'un estrat ibèrobasc pus ancian [conjectura un bocin aventurada]. Pr'aquò l'element inicial ''Is-'' es comun <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 451-45 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=22177</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 1fro7uyt16ng7jmrn5voytzxke5r2g1 2503617 2503616 2026-06-27T20:46:08Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2503617 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Isòvol''' es un [[municipi]] de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Bassa Cerdanha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Isòvol=== La prononciacion es [i'zɔbul] o [i'zɔbu]. Las fòrmas ancianas son ''Isogal'' en 965-966, 1011, 1043, 1126, ''Ysogol'' en 1131, ''Isògol'' en 1245, ''Isogol, Isogoll'' al sègle XIII, ''Isogoll'' en 1359, 1391, ''Isogol'' en 1396, ''Isovol'' en 1167 (malsegur). Dins ''Estudis de Toponímia Catalana'', [[Joan Coromines]] interpretèt aquel noms e d'autres aparentats coma lo resultat de ''cale'' [pòsttonic], qu'auriá lo sens de « castèl ». Ara l'autor compara ''Isòvol'' ambe [[La Tor de Querol|Iravals]], ancian ''Isavals''. Aqueste darrèr es associar ambe lo basc ''çabal'' « larg, dubèrt, notòri », mès aquò es impossible per ''Isòvol'', que seriá lo resultat d'un estrat ibèrobasc pus ancian [conjectura un bocin aventurada]. Pr'aquò l'element inicial ''Is-'' es comun <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 451-453 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=22177</ref>. ===All=== La prononciacion es [aʎ]. Las fòrmas ancianas son ''Alli'' en 839, 965, 979, 1001, ''Ale'' en 1172, ''Al'' al sègle XIII, ''All'' en 862, ''Alle'' en 872, ''Ayl'' en 1359, etc. Es inseparable d'un autre vilatge de Cerdanha, ''Llo'', ancian ''Allon (e)''. En basc, trobam lo [[Guipuscoa]]n ''ale'' « gran, semença e frut de las cerealas », mès ambe de variacions semanticas importantas coma « cunnus, ''matritz, mairitz'' » dins lo parlar basc conservator de la val de Salazar. Tota ''-l-'' basca intervocalica correspond a ''-ll-'' primitiva o romanica, que ''-l-'' intervocalca ven ''-r-''. Un ligam es donc possible ambe ''All''. All e Llo son de lòcs a l'origina de rius e d'aquí l'idèia de « receptacle d'aigas, mairitz d'aigas ». La diferéncia entre ''All'' e ''Alló'' es coma la entre Bor i Borro, Err/Arró (> Ro), Alb/Albó <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 145-147 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2021</ref>. ===Olopte=== <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 34-35 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=29070</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 8zsu9goe9tv6rj08947w3xlxs21z9vr 2503625 2503617 2026-06-28T06:43:57Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2503625 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Isòvol''' es un [[municipi]] de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Bassa Cerdanha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Isòvol=== La prononciacion es [i'zɔbul] o [i'zɔbu]. Las fòrmas ancianas son ''Isogal'' en 965-966, 1011, 1043, 1126, ''Ysogol'' en 1131, ''Isògol'' en 1245, ''Isogol, Isogoll'' al sègle XIII, ''Isogoll'' en 1359, 1391, ''Isogol'' en 1396, ''Isovol'' en 1167 (malsegur). Dins ''Estudis de Toponímia Catalana'', [[Joan Coromines]] interpretèt aquel noms e d'autres aparentats coma lo resultat de ''cale'' [pòsttonic], qu'auriá lo sens de « castèl ». Ara l'autor compara ''Isòvol'' ambe [[La Tor de Querol|Iravals]], ancian ''Isavals''. Aqueste darrèr es associar ambe lo basc ''çabal'' « larg, dubèrt, notòri », mès aquò es impossible per ''Isòvol'', que seriá lo resultat d'un estrat ibèrobasc pus ancian [conjectura un bocin aventurada]. Pr'aquò l'element inicial ''Is-'' es comun <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 451-453 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=22177</ref>. ===All=== La prononciacion es [aʎ]. Las fòrmas ancianas son ''Alli'' en 839, 965, 979, 1001, ''Ale'' en 1172, ''Al'' al sègle XIII, ''All'' en 862, ''Alle'' en 872, ''Ayl'' en 1359, etc. Es inseparable d'un autre vilatge de Cerdanha, ''Llo'', ancian ''Allon (e)''. En basc, trobam lo [[Guipuscoa]]n ''ale'' « gran, semença e frut de las cerealas », mès ambe de variacions semanticas importantas coma « cunnus, ''matritz, mairitz'' » dins lo parlar basc conservator de la val de Salazar. Tota ''-l-'' basca intervocalica correspond a ''-ll-'' primitiva o romanica, que ''-l-'' intervocalca ven ''-r-''. Un ligam es donc possible ambe ''All''. All e Llo son de lòcs a l'origina de rius e d'aquí l'idèia de « receptacle d'aigas, mairitz d'aigas ». La diferéncia entre ''All'' e ''Alló'' es coma la entre Bor i Borro, Err/Arró (> Ro), Alb/Albó <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 145-147 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2021</ref>. ===Olopte=== La prononciacion es [u'loptə]. Las fòrmas ancianas son ''Olorbite'' en 839 e 1043, ''Olorbde'' en 1177, ''Olobde'' al sègle XIII, ''Olopda'' en 1359, etc. Lo nom es format de ''orots'' + ''bide'' « camin de vedèls » (''bide'' = camin) > ''*Orosbide'' > ''*Orórbide'' > ''*Olórbide''. Lo ''-te'' de la fòrma de 839 es una latinizacion <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 34-35 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=29070</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} ck5fqc444x5khn4ja8n39rl35nap3xt 0 125970 2503643 2502511 2026-06-28T11:22:53Z Alaric 506 44932 2503643 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Lles de Cerdanya''' es un [[municipi]] de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Bassa Cerdanha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Lles=== La prononciacion es [ʎɛs] ([ʎes] ?). Las fòrmas ancianas son ''Lesse'' en 839, ''Les'' al sègle XII e en 1313. Ven del mot basc ''leçe'' (varianta leize) « espeluga, avenç, bauç, gòrja » e tanben « valat ». Comparar ambe [[el Pont de Suert|Llesp]] e [[Sort|Llessui]] <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 68-69 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23625</ref>. ===Músser=== La prononciacion es ['musə]. Las fòrmas ancianas son ''Munciar'' en 839, ''Musse'' en 1290, ''M <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 432 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28097</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} ou6k2l41qrc5ynq5vdw54a86a586nw2 828 137606 2503624 1887289 2026-06-28T03:53:28Z SD0001 61948 [[phab:T413944]]: Dummy edit to fix content model mismatch: Scribunto → wikitext 2503624 wikitext text/x-wiki === Uso === Esta plantilla pretende ser una sencilla forma de enlazar las propiedades de [[Wikidata]] en artículos y plantillas. Devuelve lo datos de Wikidata con los enlaces internos en los valores que procede. También permite dar la posibilidad cuando se usa dentro de otras plantillas de establecer en esta un parámetro que anule el dato de Wikidata si ese parámetro tiene un valor. Por defecto cuando hay dos valores aparecerán separados por la conjunción «y» y cuando hay 3 o más valores por comas y el último valor por la conjunción «y». Para otros formatos (tablas listas etc.) es posible cambiar el separador. {|class="wikitable" |+Sintaxis de la plantilla |align=center| ::::<code><nowiki>{{Propiedad|1=<propiedad>[|2=<anular>|3=<separador>|4=<módulo de formato>|5=<función del módulo>|6=<leyenda de imagen>]}}</nowiki></code> |- |bgcolor="#FFFFFF"| :1: Propiedad de Wikidata (obligatoria) :2: Anular podría ser un parámetro de la plantilla, a continuación, en forma de <code><nowiki>{{{parámetro |}}}</nowiki></code> :3: Si hay varios valores para la misma propiedad, esta se utiliza para separar los valores. :4: Nombre del módulo para llamar a formatear el valor :5: Nombre de la función del módulo llamado en el anterior parámetro para formatear el valor. Se necesitan dos parámetros: el valor y una matriz que contiene los parámetros pasados ​​a la función formatStatements. Para ejemplos ver [[Módulo:Wikidata/Formatos]] . :6: Leyenda en el caso de ser una imagen. |- |bgcolor="#FFFFFF"| * Sólo si la anulación está en blanco se recuperan los datos de Wikidata. * Si el datos de Wikidata es el mismo que el de la redefinición es aconsejable quitar el valor del parámetro. Entonces cualquier actualización de Wikidata se mostrará inmediatamente. * No es obligatorio el uso de todos los parámetros de la plantilla. |} ==== Ejemplos ==== A continuación se ha simulado resultados de esta plantilla en el artículo [[España]]. :*<code><nowiki>{{Propiedad|p31}}</nowiki></code> → [[Estado miembro de la Unión Europea]] y Estado soberano :*<code><nowiki>{{Propiedad|p37}}</nowiki></code> → [[aranés]], [[euskera]], [[Idioma gallego|gallego]], [[Idioma catalán|catalán]] y [[idioma español|español]] :<small>Obsérvese que si no coincide la etiqueta del ítem de Wikidata con el enlace o interwiki vinculado a la Wikipedia en español se devuelve el enlace así:<code><nowiki>[[idioma español|español]]</nowiki></code>.</small> Esto es lo que pasa usando directamente <code><nowiki>{{#property:}}</nowiki></code> :*<code><nowiki>{{property:p31}}</nowiki></code> → Estado soberano, Estado miembro de la Unión Europea :*<code><nowiki>[[{{property:p31}}]]</nowiki></code> → [[Estado soberano, Estado miembro de la Unión Europea]] :*<code><nowiki>{{property:p31}}</nowiki></code> → español, aranés, euskera, gallego, catalán =====Ejemplos con formatos alternativos ===== A continuación se dan varios ejemplos de casos en los que se ha usado un módulo de formato (ejemplo 1) o se han cambiado el separador para adaptar el formato de presentación de los valores. {| class="wikitable" !Ejemplo !! Simulación del resultado en el artículo: [[Nueva Zelanda]] |- |valign="top"| :'''Dar a valores que son imagen el formato con marco y leyenda'''<br> <code><nowiki>{{Propiedad|1=p242|2=|3=|4=Wikidata/Formatos|5=formatImage|6=Test}}</nowiki></code> |bgcolor="#FFFFFF"| [[Archivo:LocationNewZealand.png|thumb|Test]] [[Archivo:NZL orthographic NaturalEarth.svg|thumb|Test]] |- |valign="top"| :'''Cambiar el separador para que cada valor esté en una línea.'''<br> <code><nowiki>{{Propiedad|1=p31|3=<br>}}</nowiki></code> |bgcolor="#FFFFFF"|Estado soberano<br>[[Monarquía en la Mancomunidad de Naciones]]<br>[[país]] |- |valign="top"| :'''Cambiar el separador para que los valores se pongan como una lista'''.<br> <code><nowiki>* {{Propiedad|1=p31|3=<LI>}}</nowiki></code> |bgcolor="#FFFFFF"|<LI>Estado soberano<LI>[[Monarquía en la Mancomunidad de Naciones]]<LI>[[país]] |- |valign="top"| :'''Dentro de una tabla poner los valores en una fila diferente.''' <pre> {| class="wikitable" | {{Propiedad|1=p31|3=</td></tr><tr><td>}} |}</pre> :Se podrían poner los valores en columnas diferentes con el separador: <code><nowiki></td><td></nowiki></code> |bgcolor="#FFFFFF"| {|class="wikitable" |Estado soberano |- |[[Monarquía en la Mancomunidad de Naciones]] |- |[[país]] |} |} ====Otros usos de la plantilla==== Se puede usar un parámetro (o parámetros) para comprobar si los datos que figuran en Wikidata son los mismos que la anulación o si los datos faltan en Wikidata. Esto puede utilizarse como servicio de alerta (por ejemplo, mediante el uso de las categorías ocultas) :Verificar que los datos de Wikidata son lo mismo que la anulación → [[:Categoría:Wikipedia:Paramétro que anula Wikidata imnecesario]] :Comprobar los datos que faltan en Wikidata → [[:Categoría:Wikipedia:Valor perdido en Wikidata]] :Compruebar si los datos en Wikidata son diferentes que la anulación → [[:Categoría:Wikipedia:Comprobar inconsistencia en Wikidata]]. <includeonly> [[Categoría:Wikipedia:Plantillas de Wikidata]] </includeonly> 6tdr4t84qbzdv3vpt9e12594mg05h3z 0 151450 2503623 2303755 2026-06-28T03:39:34Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503623 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Biblioteca-Nacional-271112.jpg|thumb|''Biblioteca Nacional de España'']] La '''Bibliotèca Nacionala d'Espanha''' (BNE; en [[espanhòu]] ''Biblioteca Nacional de España'') es la [[bibliotèca]] oficiala d'[[Espanha]]. == Liames extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20090221011303/http://www.bne.es/ Sit oficial de BNE] [[Categoria:Bibliotèca|Espanha]] [[Categoria:Madrid]] exn82z9avaijrvorqm3g6xrnwra4qgc 0 168935 2503621 2370637 2026-06-28T00:35:47Z Dostojewskij 20932 Categoria:Naissença en 1951 2503621 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Irene RigauOliver.png|thumb|250px|Retrach oficial d'Irene Rigau en 2013]] '''Irene Rigau i Oliver''' ([[Banyoles]], [[Catalonha]], [[22 de junh]] de [[1951]]) es una psicològa e politiciana [[Catalonha|catalana]]. Afiliada a [[Convergéncia Democratica de Catalonha]] venguèt conselhièra de Benèsser Social e Familha de 1999 a 2003 al sen del darrièr govèrn de [[Jordi Pujol]], e puèi conselhièra d'Ensenhament de la [[Generalitat de Catalonha]] entre 2010 e 2016. {{ORDENA:Rigau, Irene}} [[Categoria:Politiciana catalana]] [[Categoria:Deputat del Parlament de Catalonha de l'XI legislatura]] [[Categoria:Naissença en 1951]] 8b8x5250sq8cymcdxyzwdqv580rsn70 0 199657 2503615 2486533 2026-06-27T15:30:05Z Padarquetty 56165 2503615 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} '''''Soleil bleu''''' (''Solelh blau'') es una canson en [[francés]] de '''Luiza''', cantaira [[França|francesa]] originària de [[Rènnas de Bretanha]] (de soca [[Brasil|brasilièra]] per sa maire) ambe los musicians de '''Bleu Soleil''', un duò [[Musica electronica|electro]] compausat de l'[[Occitans|Occitan]] Antonin Parmentier (es originari de [[Tolosa]]) e de Nino Faerdig.<ref>Nino Faerdig, le compositeur du tube de l’été Soleil bleu, a 20 ans et il est chalonnais https://www.lejsl.com/culture-loisirs/2025/09/25/le-compositeur-du-tube-de-l-ete-i-soleil-bleu-i-a-20-ans-et-il-est-chalonnais-du-jour-au-lendemain-les-gens-se-sont-interesses-a-nous</ref> Publicada en [[simple]] lo 6 d'abril de 2025 ven còp-sec fòrça populara sus las rets socialas, en particular sus [[TikTok]]. La premsa [[França|francesa]] e [[Belgica|bèlga]] considèran qu'aquela cançon es « lo tube de l'estiu 2005 » en [[Euròpa]] [[Francofonia|francofòna]]. A la fin del mes de mai de 2025, lo tròç atenh la primièra plaça del « tòp viral França » sus [[Spotify]]. A la debuta de junh, Soleil bleu comptabiliza mai d'un milion de ''streams''.<ref>"Soleil Bleu" de Bleu Soleil & Luiza : pourquoi ce morceau cartonne-t-il sur TikTok ? https://www.nrj.fr/actus/musique/soleil-bleu-de-bleu-soleil-luiza-pourquoi-ce-morceau-cartonne-t-il-sur-tiktok-71364977</ref> A la debuta de julhet de 2025, lo simple cumula 3,6 milions d'escotas sus [[Spotify]] e es lo vint-tresen títol lo mai escotat sus aquela plataforma. Se classa tanben segond de las vendas sus [[ITunes|iTunes]] e primièr de las recèrcas sus [[Shazam]]. Lo 19 de julhet, Soleil bleu es numèro un en [[França]] e en [[Belgica]], e numèro cinc en [[Soïssa]]. Son clip atenh lo milion de vistas sus [[YouTube]] pendent lo mes de julhet de 2025. La cançon demòra mantunas setmanas numèro 1 en [[França]] abans de baissar e de se classar en tresena posicion a la fin d'agost. A n'aquel moment, la cançon cumula mai de vint e cinc milions d'escotas sus [[Spotify]]. Lo [[simple]] Soleil Bleu es certificat disc de diamant lo 4 de setembre, siá un pauc mens de cinc meses après sa publicacion. == Luiza == Luiza Fernandes Viana es una cantaira [[francés|francesa]] nascuda lo 4 de març de 1995 a [[Rènnas de Bretanha]] ; es de soca [[Brasil|brasilièra]] per sa maire. En 2024, a enregistrat una represa qu'a agut de resson de ''Demain demain'' del grop [[occitan]] de [[Tolosa]] Los [[Fabulous Trobadors]]. Pasmens, es puslèu revelada pendent l'estiu de 2025 per sa cançon [[Musica electronica|electro]]-[[Pop (musica)|pop]] [[reggae]] ''[[Soleil Bleu]]'',<ref>Luiza : qui est la nouvelle sensation pop derrière Soleil bleu ? https://leclaireur.fnac.com/article/615434-luiza-qui-est-la-chanteuse-derriere-soleil-bleu-le-tube-de-lete/</ref> un tròç enregistrat a [[Houilles]], dins la banlega de [[París]],<ref>L’étonnante histoire de Soleil Bleu, le tube de l’été https://www.lefigaro.fr/musique/le-morceau-a-ete-boucle-en-quelques-heures-l-etonnante-histoire-de-soleil-bleu-le-tube-de-l-ete-20250808</ref> ambe los musicians de [[Bleu Soleil]], un duò [[Musica electronica|electro]] compausat de l'[[Occitans|Occitan]] Antonin Parmentier (es originari de [[Tolosa]]) e de Nino Faerdig.<ref>« Soleil Bleu » est le fruit de la rencontre entre le duo Bleu Soleil et la chanteuse franco-brésilienne Luiza. https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/musique/on-la-enregistre-dans-une-chambre-soleil-bleu-le-tube-de-lete-quon-na-pas-vu-venir-05-08-2025-XZPCFOZQAVHIFAUWSJS42FA5JU.php</ref> == Bleu Soleil == Bleu Soleil es un duò de [[musica electronica]] [[França|francés]] basat a [[París]], revelats en [[Occitània]] en 2025 pel títol ''Soleil Bleu'' ambe al cant [[Luiza |Luiza Fernandes Viana]], dicha [[Luiza]]. Bleu Soleil es compausat de l'[[Occitans|Occitan]] Antonin Parmentier (es originari de [[Tolosa]]) e de Nino Faerdig. Nino Faerdig a començat sos estudis al Conservatòri del ''Grand Chalon'' a [[Chalon de Sòna]] (en [[Borgonha]]) a la debuta de las annadas 2020. En 2024, s'assòcia a Antonin Parmentier, el tanben estudiant al Conservatòri e ja autor de sos pròpris tròces jos l'escais de « Kodaman ». Prenon alavetz lo nom de Bleu Soleil ; enregistran puèi publican en 2024 lo títol « Hisui », puèi en 2025 ''Confluence'' (ambe la cantaira Cléo), e en seguida lo tròç [[Musica electronica|electro]]-[[reggae]] ''Soleil Bleu'' a la prima 2025, qui el ven lèu un gròs tube en [[França]]. == Referéncias == [[Categoria:Cançon en francés]] [[Categoria:Reggae]] [[Categoria:Musica electronica]] 68w5gu6teg293i1ysqbbxy5kaa15xre 0 201305 2503626 2026-06-28T10:37:41Z Raymond Trencavel 26125 Creacion de la pagina amb « '''Sulfator''' es un grop de [[thrash metal]] de [[Tolosa]] fondat en 2013, influenciat a-n'aquesta periòda per grops coma [[Annihilator]], [[Testament]] ou [[Megadeth]]. Es a l'origina compausat de Romain al cant e a la guitarra, de Pierre-Alex a la guitarra, de Tanguy a la bassa e de Quentin a la batariá. Actius sus l'empont pendent tres ans (fins a 2016), publican tanben en 2015 un mini album (4 títols) : "Feed The Demon".<ref>Sulfator est un groupe de... » 2503626 wikitext text/x-wiki '''Sulfator''' es un grop de [[thrash metal]] de [[Tolosa]] fondat en 2013, influenciat a-n'aquesta periòda per grops coma [[Annihilator]], [[Testament]] ou [[Megadeth]]. Es a l'origina compausat de Romain al cant e a la guitarra, de Pierre-Alex a la guitarra, de Tanguy a la bassa e de Quentin a la batariá. Actius sus l'empont pendent tres ans (fins a 2016), publican tanben en 2015 un mini album (4 títols) : "Feed The Demon".<ref>Sulfator est un groupe de thrash / heavy metal toulousain https://www.french-metal.com/chroniques/sulfator.html</ref> Lo grop se separa doncas en 2016, puèi fin finala decidís en 2019 de se tornar formar ambe un petit cambiament de musicians. Aital, tornan alavetz sus l'empont e partir de 2020. La novèla version del grop reivindica d'ara enlà coma influéncias musicalas grops coma [[Vektor]], [[Obscura]] o [[Opeth]]. Publican un primièr album vertadièr al mes de genièr de 2025 : "Gemini". ==Discografia== * 2025 : ''Gemini'' ==Referéncias== [[Categoria:Grop de heavy metal]] [[Categoria:Grop de thrash metal]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:grop rock d'Occitània]] [[Categoria:Grop de metal]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] 6a8tt0nfa8qsna432qnxyp0l44a4zmn 2503628 2503626 2026-06-28T10:45:03Z Raymond Trencavel 26125 2503628 wikitext text/x-wiki '''Sulfator''' es un grop de [[thrash metal]] de [[Tolosa]] fondat en 2013, influenciat a-n'aquesta periòda per grops coma [[Annihilator]], [[Testament]] ou [[Megadeth]]. Cantan mai que mai en anglés. Sulfator es a l'origina compausat de Romain al cant e a la guitarra, de Pierre-Alex a la guitarra tanben, de Tanguy a la bassa, e de Quentin a la batariá. Actius sus l'empont pendent tres ans (fins a 2016), publican tanben en 2015 un mini album (4 títols) : "Feed The Demon".<ref>Sulfator est un groupe de thrash / heavy metal toulousain https://www.french-metal.com/chroniques/sulfator.html</ref> Lo grop se separa doncas en 2016, puèi fin finala decidís de caps 2019 de se tornar formar ambe un petit cambiament de musicians. Aital, tornan alavetz sus l'empont e partir de 2020. La novèla version del grop reivindica d'ara enlà coma influéncias musicalas grops coma [[Vektor]], [[Obscura]] o [[Opeth]]. Publican un primièr album vertadièr al mes de genièr de 2025 : "Gemini". ==Discografia== * 2025 : ''Gemini'' ==Referéncias== [[Categoria:Grop de heavy metal]] [[Categoria:Grop de thrash metal]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:grop rock d'Occitània]] [[Categoria:Grop de metal]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] kttvis6z41nziaamulfymu5oyr1fgrv 2503629 2503628 2026-06-28T10:46:28Z Raymond Trencavel 26125 2503629 wikitext text/x-wiki '''Sulfator''' es un grop de [[thrash metal]] de [[Tolosa]] fondat en 2013, influenciat a-n'aquesta periòda per grops coma [[Annihilator]], [[Testament]] ou [[Megadeth]]. Cantan mai que mai en anglés. Sulfator es a l'origina compausat de Romain al cant e a la guitarra, de Pierre-Alex a la guitarra tanben, de Tanguy a la bassa, e de Quentin a la batariá. Actius sus l'empont pendent tres ans (fins a 2016), publican tanben en 2015 un mini album (4 títols) : "Feed The Demon".<ref>Sulfator est un groupe de thrash / heavy metal toulousain https://www.french-metal.com/chroniques/sulfator.html</ref> Lo grop se separa doncas en 2016, puèi fin finala decidís de caps 2019 de se tornar formar ambe un petit cambiament de musicians. Aital, tornan alavetz sus l'empont e partir de 2020. La novèla version del grop reivindica d'ara enlà coma influéncias musicalas grops coma [[Vektor]], [[Obscura]] o [[Opeth]]. Publican un primièr album vertadièr al mes de genièr de 2025 : "Gemini".<ref>Les Toulousains de Sulfator ont sorti leur premier album de Thrash Metal Technique, intitulé Gemini, le 10 janvier 2025. https://reporttalesofhell.lepodcast.fr/interview-de-sulfator</ref> ==Discografia== * 2025 : ''Gemini'' ==Referéncias== [[Categoria:Grop de heavy metal]] [[Categoria:Grop de thrash metal]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:grop rock d'Occitània]] [[Categoria:Grop de metal]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] lnsi32xvml9uml5qheps0yvpwjotdp9 2503630 2503629 2026-06-28T10:49:29Z Raymond Trencavel 26125 2503630 wikitext text/x-wiki '''Sulfator''' es un grop de [[thrash metal]] de [[Tolosa]] fondat en 2013, influenciat a-n'aquesta periòda per grops coma [[Annihilator]], [[Testament]] ou [[Megadeth]]. Cantan mai que mai en anglés. Sulfator es a l'origina compausat de Romain al cant e a la guitarra e de Pierre-Alex (a la guitarra tanben), ambe Tanguy a la bassa e Quentin a la batariá. Actius sus l'empont pendent tres ans (fins a 2016), publican tanben en 2015 un mini album (4 títols) : "Feed The Demon".<ref>Sulfator est un groupe de thrash / heavy metal toulousain https://www.french-metal.com/chroniques/sulfator.html</ref> Lo grop se separa doncas en 2016, puèi fin finala decidís de caps 2019 de se tornar formar ambe un petit cambiament de musicians (Antoine a la bassa e Bastien a la batariá). Aital, tornan alavetz sus l'empont e partir de 2020. La novèla version del grop reivindica d'ara enlà coma influéncias musicalas grops coma [[Vektor]], [[Obscura]] o [[Opeth]]. Publican un primièr album vertadièr al mes de genièr de 2025 : "Gemini".<ref>Les Toulousains de Sulfator ont sorti leur premier album de Thrash Metal Technique, intitulé Gemini, le 10 janvier 2025. https://reporttalesofhell.lepodcast.fr/interview-de-sulfator</ref> ==Discografia== * 2025 : ''Gemini'' ==Referéncias== [[Categoria:Grop de heavy metal]] [[Categoria:Grop de thrash metal]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:grop rock d'Occitània]] [[Categoria:Grop de metal]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] rkh2nuo8ts8fppth7wwp914h5fkc5tp 2503631 2503630 2026-06-28T10:52:06Z Raymond Trencavel 26125 2503631 wikitext text/x-wiki '''Sulfator''' es un grop de [[thrash metal]] de [[Tolosa]] fondat en 2013, influenciat a-n'aquesta periòda per grops coma [[Annihilator]], [[Testament]] ou [[Megadeth]]. Cantan mai que mai en anglés. Sulfator es a l'origina compausat de Romain Carroussel al cant e a la guitarra e de Pierre-Alex (a la guitarra tanben), ambe Tanguy a la bassa e Quentin a la batariá. Actius sus l'empont pendent tres ans (fins a 2016), publican tanben en 2015 un mini album (4 títols) : "Feed The Demon".<ref>Sulfator est un groupe de thrash / heavy metal toulousain https://www.french-metal.com/chroniques/sulfator.html</ref> Lo grop se separa doncas en 2016, puèi fin finala decidís de caps 2019 de se tornar formar ambe un petit cambiament de musicians (Antoine a la bassa e Bastien Peyras a la batariá). Aital, tornan alavetz sus l'empont e partir de 2020. La novèla version del grop reivindica d'ara enlà coma influéncias musicalas grops coma [[Vektor]], [[Obscura]] o [[Opeth]]. Publican un primièr album vertadièr al mes de genièr de 2025 : "Gemini".<ref>Les Toulousains de Sulfator ont sorti leur premier album de Thrash Metal Technique, intitulé Gemini, le 10 janvier 2025. https://reporttalesofhell.lepodcast.fr/interview-de-sulfator</ref> ==Discografia== * 2025 : ''Gemini'' ==Referéncias== [[Categoria:Grop de heavy metal]] [[Categoria:Grop de thrash metal]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:grop rock d'Occitània]] [[Categoria:Grop de metal]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] l9uuzhqid5izyqpdx12kw798kpdnxlq 2503632 2503631 2026-06-28T10:53:11Z Raymond Trencavel 26125 2503632 wikitext text/x-wiki '''Sulfator''' es un grop de [[thrash metal]] de [[Tolosa]] fondat en 2013, influenciat a-n'aquesta periòda per grops coma [[Annihilator]], [[Testament]] ou [[Megadeth]]. Cantan mai que mai en anglés. Sulfator es a l'origina compausat de Romain Carroussel al cant e a la guitarra e de Pierre-Axel (a la guitarra tanben), ambe Tanguy a la bassa e Quentin a la batariá. Actius sus l'empont pendent tres ans (fins a 2016), publican tanben en 2015 un mini album (4 títols) : "Feed The Demon".<ref>Sulfator est un groupe de thrash / heavy metal toulousain https://www.french-metal.com/chroniques/sulfator.html</ref> Lo grop se separa doncas en 2016, puèi fin finala decidís de caps 2019 de se tornar formar ambe un petit cambiament de musicians (Antoine a la bassa e Bastien Peyras a la batariá). Aital, tornan alavetz sus l'empont e partir de 2020. La novèla version del grop reivindica d'ara enlà coma influéncias musicalas grops coma [[Vektor]], [[Obscura]] o [[Opeth]]. Publican un primièr album vertadièr al mes de genièr de 2025 : "Gemini".<ref>Les Toulousains de Sulfator ont sorti leur premier album de Thrash Metal Technique, intitulé Gemini, le 10 janvier 2025. https://reporttalesofhell.lepodcast.fr/interview-de-sulfator</ref> ==Discografia== * 2025 : ''Gemini'' ==Referéncias== [[Categoria:Grop de heavy metal]] [[Categoria:Grop de thrash metal]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:grop rock d'Occitània]] [[Categoria:Grop de metal]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] p91z2lx2xgqk7rlk1gky6typixdcz92 2503633 2503632 2026-06-28T10:53:45Z Raymond Trencavel 26125 2503633 wikitext text/x-wiki '''Sulfator''' es un grop de [[thrash metal]] de [[Tolosa]] fondat en 2013, influenciat a-n'aquesta periòda per grops coma [[Annihilator]], [[Testament]] ou [[Megadeth]]. Cantan mai que mai en anglés. Sulfator es a l'origina compausat de Romain Carroussel al cant e a la guitarra e de Pierre-Axel Barrier (a la guitarra tanben), ambe Tanguy a la bassa e Quentin a la batariá. Actius sus l'empont pendent tres ans (fins a 2016), publican tanben en 2015 un mini album (4 títols) : "Feed The Demon".<ref>Sulfator est un groupe de thrash / heavy metal toulousain https://www.french-metal.com/chroniques/sulfator.html</ref> Lo grop se separa doncas en 2016, puèi fin finala decidís de caps 2019 de se tornar formar ambe un petit cambiament de musicians (Antoine a la bassa e Bastien Peyras a la batariá). Aital, tornan alavetz sus l'empont e partir de 2020. La novèla version del grop reivindica d'ara enlà coma influéncias musicalas grops coma [[Vektor]], [[Obscura]] o [[Opeth]]. Publican un primièr album vertadièr al mes de genièr de 2025 : "Gemini".<ref>Les Toulousains de Sulfator ont sorti leur premier album de Thrash Metal Technique, intitulé Gemini, le 10 janvier 2025. https://reporttalesofhell.lepodcast.fr/interview-de-sulfator</ref> ==Discografia== * 2025 : ''Gemini'' ==Referéncias== [[Categoria:Grop de heavy metal]] [[Categoria:Grop de thrash metal]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:grop rock d'Occitània]] [[Categoria:Grop de metal]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] 4buf61fyx65oey8vop77fzzqe0v0kmp 2503635 2503633 2026-06-28T10:54:46Z Raymond Trencavel 26125 2503635 wikitext text/x-wiki '''Sulfator''' es un grop de [[thrash metal]] de [[Tolosa]] fondat en 2013, influenciat a-n'aquesta periòda per grops coma [[Annihilator]], [[Testament]] ou [[Megadeth]]. Cantan mai que mai en [[anglés]]. Sulfator es a l'origina compausat de Romain Carroussel al cant e a la guitarra e de Pierre-Axel Barrier (a la guitarra tanben), ambe Tanguy a la bassa e Quentin a la batariá. Actius sus l'empont pendent tres ans (fins a 2016), publican tanben en 2015 un mini album (4 títols) : "Feed The Demon".<ref>Sulfator est un groupe de thrash / heavy metal toulousain https://www.french-metal.com/chroniques/sulfator.html</ref> Lo grop se separa doncas en 2016, puèi fin finala decidís de caps 2019 de se tornar formar ambe un petit cambiament de musicians (Antoine a la bassa e Bastien Peyras a la batariá). Aital, tornan alavetz sus l'empont e partir de 2020. La novèla version del grop reivindica d'ara enlà coma influéncias musicalas grops coma [[Vektor]], [[Obscura]] o [[Opeth]]. Publican un primièr album vertadièr al mes de genièr de 2025 : "Gemini".<ref>Les Toulousains de Sulfator ont sorti leur premier album de Thrash Metal Technique, intitulé Gemini, le 10 janvier 2025. https://reporttalesofhell.lepodcast.fr/interview-de-sulfator</ref> ==Discografia== * 2025 : ''Gemini'' ==Referéncias== [[Categoria:Grop de heavy metal]] [[Categoria:Grop de thrash metal]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:grop rock d'Occitània]] [[Categoria:Grop de metal]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] 7gpcv8ij1isg0ije6v4x3egmwwah511 2503636 2503635 2026-06-28T10:59:15Z Raymond Trencavel 26125 2503636 wikitext text/x-wiki '''Sulfator''' es un grop de [[thrash metal]] de [[Tolosa]] fondat en 2013, influenciat a-n'aquesta periòda per grops coma [[Annihilator]], [[Testament]] ou [[Megadeth]]. Cantan mai que mai en [[anglés]]. Sulfator es a l'origina compausat de Romain Carroussel al cant e a la guitarra e de Pierre-Axel Barrier (a la guitarra tanben), ambe Tanguy Carroussel a la bassa e Quentin Flores a la batariá. Actius sus l'empont pendent tres ans (fins a 2016), publican tanben en 2015 un mini album (4 títols) : "Feed The Demon".<ref>Sulfator est un groupe de thrash / heavy metal toulousain https://www.french-metal.com/chroniques/sulfator.html</ref> Lo grop se separa doncas en 2016, puèi fin finala decidís de caps 2019 de se tornar formar ambe un petit cambiament de musicians (Antoine Hallay a la bassa e Bastien Peyras a la batariá). Aital, tornan alavetz sus l'empont e partir de 2020. La novèla version del grop reivindica d'ara enlà coma influéncias musicalas grops coma [[Vektor]], [[Obscura]] o [[Opeth]]. Publican un primièr album vertadièr al mes de genièr de 2025 : "Gemini".<ref>Les Toulousains de Sulfator ont sorti leur premier album de Thrash Metal Technique, intitulé Gemini, le 10 janvier 2025. https://reporttalesofhell.lepodcast.fr/interview-de-sulfator</ref> ==Discografia== * 2025 : ''Gemini'' ==Referéncias== [[Categoria:Grop de heavy metal]] [[Categoria:Grop de thrash metal]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:grop rock d'Occitània]] [[Categoria:Grop de metal]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] q9qfgjhq2jf54a2bl3126iwp8p735a9 2503638 2503636 2026-06-28T11:03:10Z Raymond Trencavel 26125 2503638 wikitext text/x-wiki '''Sulfator''' es un grop de [[thrash metal]] de [[Tolosa]] fondat en 2013, influenciat a-n'aquesta periòda per grops coma [[Annihilator]], [[Testament]] ou [[Megadeth]]. Cantan mai que mai en [[anglés]]. Sulfator es a l'origina compausat de Romain Carroussel al cant e a la guitarra e de Pierre-Axel Barrier (a la guitarra tanben), ambe Tanguy Carroussel a la bassa e Quentin Flores a la batariá. Actius sus l'empont pendent tres ans (fins a 2016), publican tanben en 2015 un mini album (4 títols) : "Feed The Demon".<ref>Sulfator est un groupe de thrash / heavy metal toulousain https://www.french-metal.com/chroniques/sulfator.html</ref> Lo grop se separa doncas en 2016, puèi fin finala decidís de caps 2019 de se tornar formar ambe un pichon cambiament de musicians (Antoine Hallay a la bassa e Bastien Peyras a la batariá). Aital, tornan alavetz sus l'empont e partir de 2020. La novèla version del grop reivindica d'ara enlà coma influéncias musicalas grops coma [[Vektor]], [[Obscura]] o [[Opeth]]. Publican un primièr album vertadièr al mes de genièr de 2025 : "Gemini".<ref>Les Toulousains de Sulfator ont sorti leur premier album de Thrash Metal Technique, intitulé Gemini, le 10 janvier 2025. https://reporttalesofhell.lepodcast.fr/interview-de-sulfator</ref> ==Discografia== * 2025 : ''Gemini'' ==Referéncias== [[Categoria:Grop de heavy metal]] [[Categoria:Grop de thrash metal]] [[Categoria:grops e cantaires d'Occitània]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:grop rock d'Occitània]] [[Categoria:Grop de metal]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] og4yazq6d2r45sa32verd9rb1ijzwsu