Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 344 2503762 1855313 2026-06-30T17:48:07Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Anna Akhmàtova]] + [[Marija Naumova]] 2503762 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{junh}} == Eveniments == * [[1990]] - [[Moldàvia (estat)|Moldàvia]] declara son independéncia de l'[[Union Sovietica]] == Naissenças == * [[1889]] – [[Anna Akhmàtova]], escrivana e poèta modernista russa (m. [[1966]]) * [[1907]] – [[James Meade]], economista american, [[Prèmi Nobel d'Economia]] (m. [[1995]]) * [[1937]] – [[Martti Ahtisaari]], president de [[Finlàndia]] * [[1972]] – [[Zinedine Zidane]], jogaire francés de fotbòl * [[1973]] – [[Marija Naumova]], cantaira letona == Decèsses == * [[1995]] – [[Jonas Salk]], inventor de la vaccina contra la poliomieliti (n.[[1914]]) * [[1996]] - [[Andreas Papandreou]], primièr ministre de [[Grècia]] (m.[[1919]]) * [[1998]] – [[Maureen O'Sullivan]], actritz irlandesa, la ''Jane'' del filme ''Tarzan'' (n.[[1911]]) ---- Vejatz tanben: * [[22 de junh]] | [[24 de junh]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[categoria:Jorns]] dz2ms59sh2bbu1pzh1p8m5ef10k4vc9 2503763 2503762 2026-06-30T17:50:02Z Dostojewskij 20932 /* Decèsses */ [[Andreas Papandreou]]: n. 1919 2503763 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{junh}} == Eveniments == * [[1990]] - [[Moldàvia (estat)|Moldàvia]] declara son independéncia de l'[[Union Sovietica]] == Naissenças == * [[1889]] – [[Anna Akhmàtova]], escrivana e poèta modernista russa (m. [[1966]]) * [[1907]] – [[James Meade]], economista american, [[Prèmi Nobel d'Economia]] (m. [[1995]]) * [[1937]] – [[Martti Ahtisaari]], president de [[Finlàndia]] * [[1972]] – [[Zinedine Zidane]], jogaire francés de fotbòl * [[1973]] – [[Marija Naumova]], cantaira letona == Decèsses == * [[1995]] – [[Jonas Salk]], inventor de la vaccina contra la poliomieliti (n. [[1914]]) * [[1996]] – [[Andreas Papandreou]], primièr ministre de [[Grècia]] (n. [[1919]]) * [[1998]] – [[Maureen O'Sullivan]], actritz irlandesa, la ''Jane'' del filme ''Tarzan'' (n. [[1911]]) ---- Vejatz tanben: * [[22 de junh]] | [[24 de junh]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[categoria:Jorns]] 4yc9hsxrs3wan2mcmzubwm7mcnuppkp 2503770 2503763 2026-06-30T20:37:12Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Edoard VIII del Reialme Unit]] 2503770 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{junh}} == Eveniments == * [[1990]] - [[Moldàvia (estat)|Moldàvia]] declara son independéncia de l'[[Union Sovietica]] == Naissenças == * [[1889]] – [[Anna Akhmàtova]], escrivana e poèta modernista russa (m. [[1966]]) * [[1894]] – [[Edoard VIII del Reialme Unit]], rei deu Reiaume Unit de Grana Bratanha e d'Irlanda deu Nòrd (m. [[1972]]) * [[1907]] – [[James Meade]], economista american, [[Prèmi Nobel d'Economia]] (m. [[1995]]) * [[1937]] – [[Martti Ahtisaari]], president de [[Finlàndia]] * [[1972]] – [[Zinedine Zidane]], jogaire francés de fotbòl * [[1973]] – [[Marija Naumova]], cantaira letona == Decèsses == * [[1995]] – [[Jonas Salk]], inventor de la vaccina contra la poliomieliti (n. [[1914]]) * [[1996]] – [[Andreas Papandreou]], primièr ministre de [[Grècia]] (n. [[1919]]) * [[1998]] – [[Maureen O'Sullivan]], actritz irlandesa, la ''Jane'' del filme ''Tarzan'' (n. [[1911]]) ---- Vejatz tanben: * [[22 de junh]] | [[24 de junh]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[categoria:Jorns]] 2v0mm2jns8etvf3xhjnpweyjcwcd6ad 0 2985 2503819 2502381 2026-07-01T10:35:30Z ~2026-37776-87 64190 /* */ 2503819 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{Infobox País | nom_local = ''République française'' ([[francés]]) | devisa = «Liberté, égalité, fraternité»<br>(en occitan: Libertat, egalitat, fraternitat) | imne_nacional = ''[[La Marseillaise]]'' | imne audio = La Marseillaise.ogg | autre_simbòl = Grand sagèl d'Estat | autre_simbòl_tipe = [[Fichièr:Great_Seal_of_France.svg|95px|Fàcia anteriora]][[Fichièr:Great_Seal_of_France_(reverse).svg|95px|Fàcia posteriora]] | imatge_mapa = Mapadefrancia.svg | capitala = [[París]] | coordenadas_capitala = {{Coord|48|51|N|2|21|E}} | ligam_vilas = París | títol_mai_granda_vila = Mai granda vila | mai_granda_vila = [[París]] | lengas_oficialas = [[Francés]]{{NPP|(I)}} | gentilici = Francés, Francesa | tipe_govèrn = [[Republica]] [[Sistèma semipresidencial|semipresidenciala]] | cap_títol1 = • [[Lista dels presidents de la Republica Francesa|President de la Republica]] | cap_títol2 = • [[Lista dels Primièrs ministres de França|Primièr ministre]] | cap_títol3 = • [[Senat francés|President del Senat]] | cap_títol4 = • [[Assemblada_Nacionala_(França)|President de l'Assemblada Nacionala]] | cap1 = [[Emmanuel Macron]]<br> | cap2 = [[Sébastien Lecornu]] | cap3 = [[Gérard Larcher]] | cap4 = [[Yaël Braun Pivet]] | superfícia_totala = {{formatnum:551695}}{{NPP|(II)}} | percentatge_aiga = 0,26 | superfícia_reng = 41 | populacion_annada = 2012 | populacion_totala = {{formatnum:63460000}}<ref>{{Ref-web |url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATnon02145 | títol = Population totale par sexe et âge au 1er janvier 2011, France métropolitaine |autor= Govèrn francés ([[INSEE]])|accessat= genièr de 2012}}</ref> | populacion_reng = 20 | densitat = 116 | PIB_annada =2016 | PIB = 2463 miliard [[USD]] | PIB_reng = 6 | IDH_annada = 2016 | IDH = {{aumentacion}} 0,897 | IDH_categoria = elevat | IDH_reng = 21 | moneda = [[Èuro]] (€){{NPP|(III)}} | còde_moneda = EUR | fus_orari = {{Br entradas separadas | [[UTC]]+01:00 ([[CET]]) | [[Temps Universal Coordenat|UTC]]+02:00 ([[CEST]]; ora estivala) }} | indicatiu_telefonic = +33{{NPP|(IV)}} | còde_país = FR | domeni_internet = [[.fr]]{{NPP|(V)}} | nòtas = {{NPP-B|(I)|Confòrmament a l'article 2 de la Constitucion Francesa de 1958, rectificat lo 25 de junh de 1992, la «lenga de la Republica es lo francés».}} {{NPP-B|(II)|Excèpte dins lei departaments de l'[[ocean Pacific]].}} {{NPP-B|(III)|543 940 km² per la França Metropolitana, 92 149 km² per lei DROM, 23 135 km² per lei COM, 7 659 km² per lei TAAF e 7 km² per Clipperton).}} {{NPP-B|(IV)|+590 ([[Guadalope]]), +596 ([[Martinica]]), +594 ([[Guaiana]]), +262 ([[Reünion]] e [[Maiòta]]), +687 ([[Nòva Caledònia]]), +689 ([[Polinesia Francesa]]), +681 ([[Wallis e Futuna]]), +508 ([[Sant Pèire e Miquelon]])}} {{NPP-B|(V)|[[.re]], [[.mq]], [[.gp]], [[.tf]], [[.nc]], [[.pf]], [[.wf]], [[.pm]], [[.gf]] e [[.yt]] per lei departaments e territòris, aitau coma [[.eu]], amb leis autres membres de l'[[Union Europèa]].}} }} '''França'''<ref group="nt">{{AFI|[ˈfɾansɔ, ˈfʁaⁿsɔ, ˈfʁaⁿsa, ˈfraⁿsa, ˈfraⁿsɔ]|3=pronóncia [[occitan]]a:}}.</ref> (en [[francés]] ''France'' {{AFI|[fʁɑ̃s]|LL-Q150 (fra)-Fhala.K-France.wav}}), oficialament la '''Republica Francesa''' (en francés: ''République française''), es un [[estat sobeiran]] que la màger part de son territòri se situa en [[Euròpa]] [[Euròpa Occidentala|Occidentala]].<ref>{{Ref-libre|autor=Le Robert|títol=Le Robert illustré & son dictionnaire internet 2016 |anno=2016|editor=SEJER|luòc=París|lenga=fr|p=774|isbn=978-2-321-00645-9}}</ref> Sa capitala es [[París]], sa lenga oficiala lo francés e sa moneda l'[[Èuro|èuro]]. França se formèt durant lei primièrs sègles de l'[[Edat Mejana]] a partir dei territòris romans ocupats per lei [[Francs]] qu'èran un pòble germanic. Venguda una dei poissanças mondialas majoras vèrs lo sègle {{Romanas|XVII}}, tenguèt un [[Colonialisme|empèri coloniau]] vast entre lei sègles {{Romanas|XIX}} e {{Romanas|XX}}. Dempuei la fin de la [[Dusau Guèrra Mondiau|Segonda Guèrra Mondiala]], es un membre permanent dau [[Conselh de Securitat de las Nacions Unidas|Conseu de Seguretat]] de l'[[Organizacion de las Nacions Unidas|ONU]], es dotat de l'[[arma nucleara]] e a un ròtle primordiau dins la construccion de l'[[Union Europèa]]. Fa tanben partida dei poissanças economicas principalas amb una populacion d'aperaquí 67 milions d'abitants e una economia fòrça desvolopada de tipe [[Capitalisme|capitalista]]. Enfin, lo país aguèt una influéncia majora dins lo domeni culturau. Una granda part de l’[[Occitània]] caup dins França. == Istòria == {{veire|Istòria de França}} [[Fichièr:Frontiere francaise 985 1947 small.gif|thumb|right|Evolucion territoriala de França dempuei l'Edat Mejana.]] L'ocupacion umana dau territòri francés es fòrça ancian. Es poplada dempuei lo Paleolitic e lo Neolitic gràcias a divèrsei migracions de populacions. Vèrs 600 avC, foguèt poblat per lei Cèltas que foguèron conquists per lei Romans en [[-52|52]] avC. Lo nom de França es eissit d'un pòble germanic ancian que l'existéncia es atestada dempuei lo sègle {{Romanas|III}}. Lor rèi [[Clodovèu I]] capitèt de crear una dinastia que foguèt a l'origina d'unei reiaumes partejats entre leis eiretiers de la dinastia. Au sègle {{Romanas|VIII}}, foguèt rebutada per lei Carolingians que lo rèi [[Carlesmanhe]] venguèt emperaire en [[800]]. En [[840]], son empèri foguèt partejat entre leis eretiers de son fiu. Foguèt creat sus sa partida occidentala lo reiaume de Franca Occidentala que vendriá pauc a pauc lo reiaume de França. Aquela apelacion apareguèt per lo premier còp en [[1205]] e demorèt fins a la casuda de la monarquia en [[1792]]. Lo sègle {{Romanas|XIX}} veguèt l'aparicion de divèrsei formas d'estats fins a l'adopcion definitiva de la Republica entre [[1870]] e [[1875]]. === De la Preïstòria a l'Empèri Roman === [[Fichièr:Lascaux painting.jpg|thumb|right|Pinturas preïstoricas de la [[Bauma de Las Caus]].]] [[Fichièr:Lionel Royer - Vercingetorix Throwing down His Weapons at the feet of Julius Caesar.jpg|thumb|right|Representacion de la capitula de Vercingetorix còntra Juli Cesar en 52 avC.]] La preséncia umana sus lo territòri es atestada dempuei 1,8 milions d'annadas. Lo clima èra alora relativament malaisat e variable pendent lei diferents periòdes de glaciacion. Ansin, lo país assosta un nombre relativament important de baumas e d'abrics adornats que l'exemple pus conegut es la [[Bauma de Las Caus]] en Dordonha. Aqueu periòde s'acabèt vèrs -{{formatnum:10000}} amb la fin de l'èra glaciala. A partir de -7000, es lo començament dau [[Neolitic]]. Lei millennis {{Romanas|IV}} e {{Romanas|III}} avC veguèron un desvolopament demografic e agricòla important e lo començament de l'utilizacion de metaus ([[aur]], [[coire]] e [[bronze]]). Lo [[fèrre]] faguèt son aparicion vèrs lo sègle {{Romanas|VIII}}. Vèrs -600, lei Grècs de la vila de [[Focèa]] fondèron la colonia de [[Marselha]] sus la riba mediterranèa. Enterin, de migracions de Cèltas aguèron luòc dins lo país e aqueu pòble ocupèt pauc a pauc la màger part dau territòri entre lei sègles {{Romanas|V}} e {{Romanas|III}} avC. Aquò entraïnèt l'emergéncia de [[Gàllia]] que venguèt lo nom donat ai regions abitadas per lei populacions cèltas. En [[-152|152]] avC, lei Romans ne'n realizèron la conquista dau quart sud-èst que formèt la província de la [[Narbonesa]]. Puei, en 58 e 51 avC, [[Juli Cesar]] ocupèt lo rèstade Gàllia après sa victòria còntra l'insureccion dau cap cèlta Vercingetorix. Lo país venguèt donc un element essenciau de l'[[Empèri Roman|Empèri Roman]] en Euròpa Occidentala. Après la conquista, lo poder roman foguèt rarament menaçat per la populacion e una civilizacion novèla faguèt son aparicion, magerament dins lei vilas, entre Romans e Cèltas. D'autra part, l'economia dau país èra dinamica e Gàllia se modernizèt fòrtament amb la construccion d'infrastructuras importantas (teatre, aqüaductes...). Ansin, maugrat la fortificacion de la frontiera de l'Empèri sus lo [[Ren]], lo país foguèt una buta per leis invasions barbariás e un enjòc major dei luchas intèrnas per la succession imperiala. Lo [[Cristianisme|crestianisme]] faguèt tanben son aparicion pendent aqueu periòde. En [[406]], [[Gàllia]] romana s'afondrèt rapidament durant lei Grandeis Invasions. Tre la mitat dau sègle {{Romanas|V}}, Alamnans e Francs traversèron [[Ren]] e s'installèron dins lo nòrd de Gàllia. Puei, lei [[Visigòt]]s ocupèron [[Septimània]] e [[Aquitània]] e lei Burgondis lo centre de Gàllia. De generaus capitèron de mantenir lor preséncia sus divèrsei partidas dau territòri mai lei luchas intèrnas de l'Empèri e lor afebliment progressiu causèron lor casuda vèrs la fin dau sègle. En [[476]], un darrier còp d'estat entraïnèt la fin de l'[[Empèri Roman d'Occident]]. === L'Edat Mejana e la formacion de França === [[Fichièr:Chlodwigs taufe.jpg|thumb|right|Representacion de la conversion au crestianisme de [[Clodovèu I]] en [[496]].]] [[File:Guèrra de Cent Ans (1337-1453).png|thumb|right|Guèrra de Cent Ans (1337-1453).]] Après la fin de la dominacion romana, Gàllia foguèt devesit entre unei pòbles que formèron de reiaumes diferents. En [[496]], la conversion au crestianisme dau rèi franc [[Clodovèu I]] li permetèt d'obtenir l'aliança de la Glèisa Catolica. Sa dinastia, dicha [[Merovingians|merovingiana]], poguèt establir son poder sus un territòri devesit entre unei reiaumes dirigits per de membres de la mema familha. Aquela dinastia conoguèt de dificultats a partir dau sègle {{Romanas|VIII}} e foguèt rebutada en [[751]] per lei [[Empèri Carolingian|Carolingians]]. Sei premiers rèis, Pepin lo Brèu e [[Carlesmanhe]], realizèron l'agrandiment dau reiaume e lo segond venguèt Emperaire en [[800]]. En [[840]], aquel empèri foguèt partejat entre lei tres eiretiers de son fiu. A l'oèst, se formèt donc lo reaiume de [[Françia Occidentala]]. Dirigit per lei Carolingians fins a [[987]], aqueu reiaume deguèt luchar còntra divèrseis invasions durant lei sègles {{Romanas|IX}} e {{Romanas|X}} coma lei [[Viking]]s, leis Ongrians o lei Musulmans. Una societat de tipe [[feudalitat|feodau]] i faguèt son aparicion e devesida leis abitants entre tres òrdres qu'èran lo clergat, la noblesa e lo tèrç estat. En [[987]], après la fin de la dinastia carolingiana occidentala, [[Uc Capet]] foguèt elegit rèi per lo rèsta de l'aristocràcia formant la dinastia novèla dei [[Capecians]]. Aquela [[dinastia]] va regnar, sota de brancas diferentas de la familha, fins au sègle {{Romanas|XIX}}. Es tanben lo començament dau procediment d'unificacion de França meme se, au sègle {{Romanas|X}}, la màger part dau territòri reiau es quasi independent. Entre lei sègles {{Romanas|X}} e {{Romanas|XIII}}, lei rèis francés successius capitèron d'aumentar lei territòris sota lor administracion pròpria, dichs [[Domeni reiau francés|domeni reiau]], e prenguèron pauc a pauc l'avantatge sus lei grands senhors feodaus dau reiaume (Flandra, fèus anglés, [[Comtat de Tolosa|Tolosa]]...). Lei sègles {{Romanas|XIV}} e {{Romanas|XV}} veguèron lo debanament d'una crisi grèva ([[Guèrra de Cent Ans]]) en causa d'un problema de succession per la corona de França entre lei rèis francés e anglés. La màger part dau país foguèt destrucha per lei combats, lei pilhatges e leis epidemias coma aquela de la Pèsta entre [[1346]] e [[1349]]. Après de dificultats, la monarquia capitèt de renforçar son poder gràcias a la formacion d'una armada e d'una imposicion permanentas. === La Renaissança e l'apogèu de la monarquia === [[Fichièr:Louis XIV of France.jpg|thumb|right|Retrach dau rèi Loís XIV (1643-1715).]] Lo sègle {{Romanas|XVI}} foguèt caracterizada per lo renforçament continú dau poder reiau que venguèt pus absolut a l'entorn de la persona dau rèi. L'unificacion dau reiaume contunièt amb l'adopcion dau francés per la redaccion deis actes oficiaus en 1539 e la reünion au domeni reiau de [[Bretanha (istorica)|Bretanha]] e de la màger part d'[[Auvèrnha]]. D'autra part, foguèt tanben lo començament d'una lucha acarnada entre lei reiaumes de França e aquelei de la familha dei Hamsborg (guèrras d'Itàlia). La cultura de l'epòca foguèt egalament fòrtament influenciada per lo movement de la [[Renaissença]] vengut d'Itàlia, especialament dins lo domeni deis arts. Pasmens, la fin dau sègle foguèt tornarmai marcat per una crisi grèva que veguèt lo debanament d'unei guèrras religiosas entre Catolics e Protestants (1562-1598). L'òrdre foguèt tornarmai establit per lo rèi [[Enric de Borbon|Enric IV]] (1598-1610). Lo règne de son successor, [[Loís de França|Loís XIII]] (1610-1643) foguèt caracterizat per lo renforçament dau poder reiaume e per lei rebellions de l'aristocracia per gardar sei privilègis e son poder politic. Lo poder reiau foguèt lo venceire durant lo rèine de Loís XIV (1643-1715) que capitèt de « domesticar » la noblesa e fondèt la monarquia absoluda francesa. Enterin, durant son règne, França venguèt la poissança majora dau continent e realizèt divèrsei conquistas en direccion de l'Èst (Franca Comtat, Alsàcia...). Dins aquò, la fin de son rèine foguèt ensornidas per de reviradas militars e una crisi economica importanta. Lo rèine seguent, Loís XV (1715-1774) foguèt donc lo començament d'un declin progressiu de la monarquia absoluda que foguèt pas capabla de faciar sei dificultats economicas. Ansin, França foguèt desfacha durant lei guèrras europèas dau sègle {{Romanas|XVII}} perdent son empèri coloniau au profiech d'Anglatèrra en [[1763]]. Sa revènge en [[1783]] durant la guèrra d'independéncia deis Estats Units li permetèt pas de redreiçar la situacion que venguèt au contrari pus grèva en causa dei despensas de guèrras, de l'abséncia de conquistas importantas maugrat la victòria e d'una tièra de recoltats marridas. L'òrdre dau [[Regim Ancian|Regime Ancian]] foguèt donc fòrtament contestat a la fin dau sègle mai leis assais de reformas mau capitèron en causa de la resisténcia dei privilegiats. === Lo periòde revolucionari === {{veire|Revolucion Francesa}} [[Fichièr:StormingBastille.jpg|thumb|right|Presa de la Bastille lo 14 de julhèt de 1789.]] [[Fichièr:Valmy_Battle_painting.jpg|thumb|right|Batalha de Valmy lo 20 de setembre de 1792.]] En [[1789]], la degradacion dei finanças entraïnèron la convocacion deis [[Estats Generaus (França)|Estats Generaus]] per lo rèi [[Loís XVI de França| Loís XVI]] ([[1774]]-[[1792]]). Causant una desirança gròssa de reformas, l'assemblada veguèt rapidament la rebellion dei deputats dau Tèrç Estat que se proclamèron Assemblada Nacionala en [[1789]] e prenguèron lo poder legislatiu. L'insurreccion parisenca de julhèt de 1789 (presa de la Bastille lo 14) e sa generalizacion au rèsta dau país (Gròssa Paur) durant l'estiu causèt l'abolicion oficiala dei privilègis, l'adopcion de la Declaracion dei Drechs de l'Òme e dau Ciutadan e la disparicion de la monarquia absoluda que foguèt remplaçada per una [[monarquia constitucionala]]. Pasmens, lo rèi assaièt de luchar còntra la Revolucion. En [[1791]], un assai de fugida vèrs l'estrangier foguèt arrestat a Varennes per leis autoritats de l'Assemblada. Puei, en [[1792]], lo rèi acceptèt de declarar la guèrra ais Austrians esperant una desfacha rapida deis armadas revolucionàrias. Lo 10 d'aost de [[1792]], una revòuta novèla de la populacion parisenca causèt son arrestacion per traïson. En setembre, l'invasion deis armadas estrangieras foguèt blocada a Valmy e la monarquia abolida per l'Assemblada. Enfin, en genier de 1793, lo rèi foguèt executat après son procès per traïson. Aquò foguèt lo començament d'una guèrra còntra la màger part dei país europèus. Menaçadas a la mitat de [[1793]], lei tropas revolucionàrias prenguèron pauc a pauc l'avantatge en [[1794]] e obtenguèron finalament la victòria en [[1798]]. A l'interior dau país, lo poder foguèt dominat per l'esquèrra revolucionària fins a [[1794]] (periòde de la Terror) que capitèt d'organizar la defensa dau país e una tièra importanta de reformas. Pasmens, la politica de repression e lei luchas intèrnas de sei membres entraïnèron son rebutament. Après sa casuda, lo poder foguèt ocupat per de movements de drecha que contunièron la guèrra amb succès mai foguèron pas capables de faciar lei dificultats economicas. En [[1799]], lo govèrn foguèt donc rebutat per [[Napoleon Bonaparte]] qu'establiguèt un regime autoritari dich Consulat de 1799 a 1804 puei fondèt lo Premier Empèri Francés en [[1804]]. Sota sa direccion, França bateguèt leis autreis poissanças continentalas e i establiguèt sa dominacion. En [[1810]], la mitat d'Euròpa èra ocupada per sei fòrças. Pasmens, l'oposicion permanenta d'Anglatèrra e lo desastre de la campanha de Russia ([[1812]]) foguèron l'ocasion d'una revènge per leis enemics de França. Entre [[1812]] e [[1814]], [[Napoleon]] deguèt pauc a pauc se replegar vèrs França. París foguèt presa en [[1814]] per leis Aliats entraïnant l'abdicacion de l'emperaire. === Lo sègle {{Romanas|XIX}} === [[Fichièr:La france en 1920.png|thumb|right|Empèri coloniau francés en 1920.]] Lo sègle {{Romanas|XIX}} foguèt caracterizat per una succession de regimes que s'acabèt per l'establiment de la Republica, per un desvolopament economic fòrt e per la conquista d'un empèri coloniau novèu e fòrça important. D'efèct, après lo Premier Empèri de Napoleon, leis Aliats establiguèron tornarmai la monarquia dei Borbons. Rebutada en 1830, foguèt remplaçada per la monarquia constitucionala de Loís Felipe fins a 1848. Après un periòde republican brèu entre 1848 e 1852 (II{{a}} Republica), se formèt lo Segond Empèri que s'afondrèt en 1870 durant la guèrra còntra Prússia. Enfin, leis annadas 1870 venguèron l'emergéncia malaisada de la Tresena Republica que deguèt esquichar l'insurreccion comunista de la [[Comuna de París (1871)|Comuna de París]] (1871) puei luchar còntra la drecha favorabla au retorn de la monarquia. Pasmens, maugrat l'agitacion politica, lo país faguèt partida de territòris ont acomencèt la Revolucion Industriala permetent un desvolopament fòrça important dau país que venguèt una dei poissanças economicas majoras de la planeta. Aqueu movement foguèt renforçat per la Tresena Republica que modernizèt tanben leis institucions de la societat : creacion de l'escòla laïca, gratuita e obligatòria (1881-1882), libertats de reünion e de premsa (1881), autorizacion dei sindicats (1884), lèi sus leis associacions (1901) e separacion de l'Estat e de la Glèisa (1905). D'autra part, la Republica s'ocupèt d'accelerar la conquista d'un empèri coloniau novèu que venguèt a la fin dau sègle lo segond après l'Empèri Britanic. === Lei guèrras mondialas === [[Fichièr:French 87th Regiment Cote 34 Verdun 1916.jpg|thumb|right|Soudats francés dins lo sector de Verdun durant la [[Primièra Guèrra Mondiala]].]] La desfacha francesa de 1870 e la pèrda d'Alsàcia-Lorena au profiech d'Alemanha venguèt una fònt de tensions permanentas per la diplomacia europèa. D'en premier isolada, França capitèt de formar una aliança amb leis estats egalament menaçats per leis ambicions alemandas coma Russia o Anglatèrra. En fàcia, Alemanha creèt tanben un sistèma d'aliança similar. En 1914, aquelei sistèmas entraïnèron una crisi generalizada sus lo continent e un conflicte violent ([[Primièra Guèrra Mondiala]]) que s'acabèt solament en [[1918]] per la victòria de França e seis aliats. Pasmens, lo país deguèt subir de pèrdas (1,4 milions de tuats) e de destruccions importantas sus son territòri. Mau capitant d'obtenir lei reparacions de guèrras esparadas deis Alemands, frnaça aguèt de dificultats per retrobar son nivèu economic durant leis annadas 1920. Resistiguèt relativament ben a la crisi de 1929 que sei consequéncias demorèron limitadas a respèct d'autreis país coma Estats Units o Alemanha. Dins aquò, la crisi favorizèt lei movements politics nacionalistas opausats a la Republica. En 1936, la victòria dei partits politics d'esquèrra permetèt lo vòte d'un nombre important de lèis socialas mai aumentèt la division de la societat. Afeblit, lo país foguèt rapidament vençuts per leis Alemands, principalament en causa dau conservatisme de seis elèits militars. França foguèt ocupada per l'[[Tresen Reich|Alemanha nazi]] e un govèrn de collaboracion foguèt creat per lei nacionalistas a l'entorn dau marescau Pétain. Favorizant l'esplecha economica dau país e ajudant lei crimes [[Nazisme|nazis]], especialament gràcias a la deportacion de personas (Jusieus, opausants politics...) vèrs lei camps alemands, aqueu govèrn se tustèt pauc a pauc ai grops de la Resisténcia interiora, unificada entre 1943 e 1944, e exteriora que foguèt organizada per lo generau de Gaulle a partir de 1940. Sota la direccion d'aqueu darrier, França poguèt bastir tornarmai una armada a partir de son Empèri coloniau e acabar la guèrra entre lei Venceires principaus dau conflicte. === França dempuei la Liberacion === [[File:Descolonizacion d'Africa (1945-1991).png|thumb|Descolonizacion d'Africa de 1945 a 1991.]] [[Fichièr:EU27-2008 on a globe.svg|thumb|right|França e Union Europèa en 2010.]] Après la Segonda Guèrra Mondiala, França foguèt tocada per de movements de descolonizacion qu'entraïnèron la disparicion de son empèri coloniau au començament deis annadas 1960. Enterin, acomencèt de participar a la formacion de l'Union Europèa. Lo periòde de creissença economica fòrta fins ais annadas 1970 permetèt au país de restaurar rapidament sa poissança economica. Pasmens, au nivèu politic, França es venguda una poissança mondiala d'òrdre segond qu'es generalament pas capabla de s'opausar ai decisions d'estats pus poderós coma leis Estats Units, l'anciana Union Sovietica o China. Ansin, lo declin dau país durant la Segonda Guèrra Mondiala foguèt l'ocasion per lei colonias de reprendre lor independéncia. Lo procediment acomencèt en Indochina onte l'armada francesa foguèt vencuda après 8 annadas de guèrra (1946-1954). Puei, contunièt en Africa. En 1960, l'AEF e l'AOF venguèron independentas e, en 1962, après una guèrra novèla (1954-1962), foguèt lo torn d'Argeria. Aquela darriera guèrra causèt una crisi politica grèva en 1958 que causèt la fin de la IV{{e}} Republica (1946-1958) e lo retorn au poder dau generau de Gaulle. Fondèt la V{{a}} Republica basa sus un poder presidenciau fòrt e assaièt de donar una independéncia novèla au país au nivèu internacionau aprofichant lo desvolopament de tecnologias avançadas (arma nucleara...) e lei divisions de la Guèrra Freja. Après sa demission en 1969 e sa mòrt en 1970, França venguèt un element major de la construccion de l'Union Europèa. Aquò es considerat coma una solucion per luchar còntra la pèrda d'influéncia francesa. D'efèct, lo país es plus una poissança mondiala majora coma lo mòstra sa participacion limitada a la guèrra dau Golf en 1991 e sa participacion a la resolucion de crisi politica internacionala se fa d'ara endavant dins lo quadre de coalicion gropant unei país generalament sota direccion estatsunidenca (Iraq, Kosovo, Libia...). Enfin, l'economia francesa, coma lo rèsta dei país occidentaus, conoguèt de periòdes de crisi dempuei leis annadas 1980 caracterizats per una desindustrializacion progressiva dau país e la persisténcia d'un chaumatge de massa pertocant mai o mens 10% de la populacion activa. == Geografia == {{veire|Geografia de França}} Ambé {{formatnum:551500}} km² ({{formatnum:675417}} km² ambé sei territòris d'otramar), França s'estend sus {{formatnum:1000}} km dau nòrd au sud e d'èst en oèst. Tèn la tresena superficia d'Euròpa Occidentala e, levat de la frontiera nord-èst, son territòri se situa entre de limits naturaus coma de mars, d'oceans o de massís montanhós. === Localizacion e frontieras === [[Fichièr:French territories as of 2015.svg|thumb|right|França metropolitana e territòris otramars en 2015.]] En causa de son passat coloniau, França ten de territòris en [[Euròpa]], en [[America]], en [[Africa]] e en [[Oceania]]. Revendica tanben una partida d'[[Antartida]]. La partida principala de son territòri se situa en [[Euròpa Occidentala]] es dicha « França metropolitana » e a una superfícia de {{formatnum:543965}} km². Ten de frontieras amb [[Belgica]], [[Luxemborg]], [[Alemanha]], [[Soïssa]], [[Itàlia]], [[Mónegue]], [[Espanha]] e [[Andòrra]]. Lo rèsta dei territòris francés es dich « Territòris otramars ». Seis estatuts son fòrça variats. Lei principaus son [[Guadalope]], [[Guaiana]] que ten de frontieras amb [[Brasil]] e [[Surinam]], leis [[illas Kerguelen]], [[Maiòta]], [[Martinica]], la [[Nòva Caledònia]], la [[Polinesia Francesa|Polinesia dicha Francesa]], la [[Reünion]], [[Sant Bartomieu (illa)|Sant Bartomieu]], [[Sant Martin del Nòrd]], [[Sant Pèire e Miquelon]] e [[Wallis e Futuna]]. === Geografia fisica === [[Fichièr:France map Lambert-93 topographic-blank.svg|thumb|right|Topografia de França metropolitana.]] Lo territòri metropolitan es compausat d'un ensems variat de sistèmas topografics diferents. La superfícia actual es la consequéncia d'episòdis tectonics diferents coma lo [[Massís Centrau]], leis [[Ardenas]] o lei [[Vòges]] qu'acomencèron de se formar i a aperaquí 400 milions d'annadas. Lei montanhas dei cadenas pirenenca, aupenca e jurasenca son pus recentas e mens erodadas. Una partida dau Massís Centrau, que tenguèt una activitat volcanica activa fins au millenni IV avC, es tanben format de terrens fòrça joves a l'escala geologica. Lei [[Pirenèus]] forman la frontiera entre França e [[Espanha]] e unei cimas despassan {{formatnum:3000}} mètres. Leis Aups e lo [[Jura]] forman la frontiera entre França, [[Itàlia]] e [[Soïssa]]. Leis [[Alps|Aups]] son lo relèu pus auts de França e assostan lo ponch culminant dau país, lo [[Mont Blanc]], que tèn una altitud de {{formatnum:4808}} mètres. Aquelei massís montanhós definisson divèrsei bacins sedimentaris que son organizats a l'entorn de sièis fluvis principaus que son la [[Sèina]], la [[Léger]], lo [[Ròse]], la [[Garona]] e l'ensems format per lo [[Ren]] e la [[Mòsa]]. === Clima === Lo clima de França metropolitana es de tipe [[clima temperat|temperat]] e principalament influenciat per l'activitat de l'[[anticiclòn]] deis [[Açòras]]. Pasmens, existís de variacions regionalas relativament importantas segon la latitud o l'altitud. Lei quarts nòrd-oèst e sud-oèst an un [[clima oceanic]] amb de precipitacions relativament importantas. Lo quart sud-èst a un clima de tipe mediterranèu, pus caud que lo rèsta dau territòri amb de precipitacions pus limitadas mai pus violentas. Lo quart nòrd-èst es de tipe semi-continentau amb de temperaturas pus frejas. Enfin, lei regions d'altituds autas (Massís Centrau, Pirenèus, Aups...) son caracterizadas per un clima montanhard marcat per d'ivèrns fregs e de precipitacions de nèu importantas. === Reparticion espaciala de la populacion === [[Fichièr:France topography & population density.jpg|thumb|right|Reparticion de la densitat de populacion sus lo territòri francés metropolitan.]] La reparticion espaciala de la populacion sus lo territòri metropolitan es fòrça desequilibrada. Aquò es principalament causat per l'importància de la capitala a respèct dau rèsta dau país e per la concentracion deis activitats economicas majoras dins certanei regions. Ansin, París e sa banlèga gropa aperaquí 20% de la populacion, lei centres majors de decisions politicas e leis activitats economicas pus dinamicas. En fòra de la capitala, lei regions litoralas industrializadas, coma Marselha, o aquelei situadas a la crosiera de cambis economics importants, coma Lion, an tanben una populacion importanta. Aquelei populacions son largament urbanizadas. Au començament dau sègle XXI, lei vilas principalas e sei banlègas èran [[París]] (12,1 milions d'abitants), [[Lion]] (2,1 milions), [[Marselha]] (1,7 milions), [[Tolosa]] (1,2 milions), [[Lilla]] (1,2 milions), [[Bordèu]] (1,1 milions) e [[Niça]] (1,0 milion). === Axes de comunicacion e de transpòrts === França se situa a la crosada occidentala dau comèrci europèu es donc una region qu'assosta un nombre fòrça important de flux de bens comerciaus. Son sistèma de comunicacion e de transpòrts es donc fòrça desvolopat e, per de rasons istoricas, centralizat a l'entorn de París. Lo mejan pus utilizat es la rota mai l'avion e la via ferrada son tanben importants. Per exemple, França tèn la premiera companhiá aeriana mondiala (Air France-KLM) e assosta d'installacions claus dau premier fabricant d'avions europèus (Airbus). == Organizacion politica e sociala == França a conegut un ensems fòrça variat d'institucions, d'organizacions territorialas, de simbòls oficiaus e de situacions lingüsiticas. Sei formas actualas son principalament eissidas deis òbras de la I{{a}} Republica, de la III{{a}} Republica, dau Premier Empèri, dau programa politic dau Conseu Nacionau de la Resisténcia e dei concepcions politicas dau generau du Gaulle que foguèron a l'origina de la V{{a}} Republica. Ansin, au començament dau sègle {{Romanas|XXI}}, lo país es dirigit per un sistèma republican que son territòri es devesit en regions, en departaments, en cantons e en comunas. Sa lenga oficiala es lo francés e sa societat es caracterizada per l'influéncia relativament fòrta de l'Estat a respèct deis autrei país occidentaus. En particular, l'Estat organiza un sistèma educatiu obligatòri e un sistèma de redistribucion economica relativament desvolopat. === Forma de l'Estat === [[Fichièr:Schema pouvoirs Ve republique France.png|thumb|right|Esquema deis institucions de la V{{a}} Republica francesa.]] {{veire|Institucions de França}} L'organizacion dau poder en França es dirigida per la Constitucion de 1958 que fondèt la V{{a}} Republica. Es una republica de tipe semi-presidenciau o parlamentari onte lo Parlament e lo President an de poders relativament importants : * lo poder legislatiu es tengut par lo Parlament devesit entre l'Assemblada Nacionala e lo Senat. La premiera es elegit toei lei 5 ans au sufragi universau per lei ciutadans de 18 ans e mai. Lo Segond es renovelat per tèrç toei lei dos ans au sufragi indirèct. En cas de desacòrd entre l'Assemblada Nacionala e lo Senat, l'avís de l'Assemblada ganha. L'Assemblada pòu tanben votar la casuda dau govèrn meme s'aquela possibilitat, frequenta durant lei III{{a}} e IV{{a}} Republicas, es venguda fòrça rara. * lo poder executiu es tengut per lo President de la Republica e lo Premier Ministre. Lo premier es elegit au sufragi universau per 5 ans e lo segond es nomat per lo President segon la majoritat politica de l'Assemblada. Lo tipe d'institucions de la Republica es generalament definit per lei partits d'apartenéncia dau President e dau Premier Ministre. Se fan partida de la mèma majoritat, lo regime evoluciona vèrs lo semi-presidencialisme amb un Parlament a l'influéncia limitada. En revènge, se lo President e son cap de govèrn son eissits de movements politics opausats, lo regime es mai de tipe parlamentari e l'Assemblada an mai d'influéncia sus la direccion dau país. * lo poder judiciari es devesit entre un òrdre administratiu cargat deis afaires regardant l'Estat e seis institucions e un òrdre judiciari cargat dau rèsta. Es independent dei poders legislatius e executius. Enfin, lo Conseu Constitucionau es cargat de verificar la conformitat entre lei decisions de l'Estat e la Constitucion. === Simbòls de l'Estat === [[Fichièr:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|thumb|right|Devisa francesa sus una Glèisa pintada en [[1905]] après la separacion de la Glèisa e de l'Estat.]] Lei simbòls de l'Estat son definits per la Constitucion de 1958. Son eissits de la Revolucion Francesa de 1789-1799 : * lo drapèu blau-blanc-roge. * la devisa Libertat-Egalitat-Fraternitat. * l'imne ''La Marselhesa''. Existís d'autrei simbòls non oficiaus que son fòrça utilizats coma Marianne qu'es un imatge allegoric de la Republica. Es representada sus lei sagèus, lei pèças de moneda e la màger part dei documents oficiaus de l'administracion de l'Estat. === Organizacion territoriala === [[Fichièr:Départements et régions de France - Noname-2016.svg|thumb|right|Departaments francés.]] {{veire|Organizacion territoriala de França}} Lo territòri metropolitan e lei departaments d’otramar son devesits segon diferents nivèus administratius e politics. L’unitat de basa es la comuna qu’es dirigida per un premier cònsol elegit per 6 ans. Puei, unei omunas son gropadas per formar un canton qu’elegís un conselhier generau, tanben per 6 ans. Dempuei leis annadas 1990, de comunas se gropan tanben per formar de comunautats de comunas que pòdon mutualizar certanei despensas. Au dessús dau canton, se tròban lei departaments que foguèron creats per la Revolucion de 1789-1799. Son dirigits per un prefèct nommat per l’Estat e per lo Conseu Generau format per lei conselhiers generaus. Enfin, dempuei leis annadas 1980, lei departaments son reünits per formar de regions que son egalament dirigidas per un Conseu elegit e un prefèct. Dins l’otramar, lei regions e departaments d’otramar, levat de Maiòta, an lo mème territòri. === Lengas === [[File:SpeakFrenchBeClean.jpg|thumb|right|Politica d'imposicion dau francés dins leis escòlas dei regions occitanas ai sègles {{Romanas|XIX}} e {{Romanas|XX}}.]] Lo francés es la sola lenga oficiala de l'Estat e de sas institucions. Es mestrejada per la màger part de la populacion activa (92% en [[1999]]). Es una lenga internacionala utilizada per d'institucions coma l'ONU o l'UE que son utilizacion e son ensenhament son encoratjats per lo govèrn sus lo territòri nacionau (lèi Toubon de 1994) e dins lei país estrangiers (organizacion de la Francophonie). En defòra dau francés, lo país a una composicion lingüistica pron variada amb aperaquí 80 lengas minoritàrias o regionalas que son parladas en França metropolitana o d'otramar. D'unei que i a son a l'origina d'una cultura relativament prestigiosa coma l'occitan ([[Prèmi Nobel de Literatura]] en 1904) mai la màger part son menaçadas de disparicion d'ara endavant. D'efiech, la politica d'imposicion e de difusion dau francés, mai o mens contrencha, ai sègles {{Romanas|XIX}} e {{Romanas|XX}} entraïnèt la desaparicion de la transmission d'aquelei lengas entre lei generacions e lor declin rapid a partir de la mitat dau sègle {{Romanas|XX}}. Per exemple, en [[Corsega]], 70% de la populacion aviá una conoissença dau còrs en 1980 còntra solament 50% dins leis annadas 1990. Dempuei 2008, lei lengas minoritàrias o regionalas son consideradas coma una partida dau patrimòni francés per la Constitucion. S'es creat de programas d'ensenhament mai demòran fòrça limitats. D'autre caire, leis immigrants venguts en França durant lei sègles {{Romanas|XX}} e {{Romanas|XXI}} (Armènis, Polonés, Arabis...) utilizan generalament d'autrei lengas que lo francés. A l'ora d'ara, aquelei lengas an ges d'estatut. Ansin, en 1999, lei lengas diferentas dau francés qu'èran pus utilizadas per la populacion èran l'occitan (3,65%), lei lengas germanicas (3,15%), lei lengas d'oïl diferentas dau francés (3,10%), l'arabi (2,55%), lo portugués (1,27%), lei lengas italicas (1,19%) e lo breton (0,61%). === Educacion === En França, l'instruccion es obligatòria de sièis a seize ans. L'escòla es laïca e gratuita mai un sector privat relativament important existís. L'ensenhament es devesit entre ensenhaments primari, segondari e superior : * lo premier es devesit entre escòlas maternala e elementària. Son objectiu principau es de desvolopar la socializacion deis enfants e l'utilizacion deis otís de lectura, de lectura e d'escritura. * lo segond es devesit entre lo collègi e lo licèu. Sa fin es marcada per d'examèns nacionaus que son lo « baccalauréat » (professionau, tecnologic o generau) e lo « certificat d’aptitude professionnelle » (ensenhament agricòla). * lo tresen es devesit entre Universitats e Grandas Escòlas. Aquelei darriers necessitan generalament de capitar un concors d'intrada e son donc consideradas coma pus performantas e pus elitistas. Dempuei la Liberacion, l'ensenhament francés a conegut un periòde d'expansion fòrça important. Pasmens, d'inegalitats demòran, especialament au nivèu de l'intrada dins lei Grandas Escòlas. === Redistribucion sociala === Dempuei la Liberacion, França se caracteriza per l'organizacion e lo mantenement d'un sistèma de redistribucion sociala qu'es inspirat dau programa politic dau Conseu Nacionau de la Resistància adoptat en 1944. Tres elements son lei basas d'aquela politica : * la nacionalizacion d'una partida deis entrepresas dau país coma l'energia. * la creacion de la Seguritat Sociala per permetre l'accès au sistèma de santat. * l'adopcion d'un sistèma d'imposicion progressiu. Aqueu sistèma es parcialament abandonat e cambiat dempuei leis annadas 1980. Per exemple, la màger part deis entrepresas nacionalizats son estats tornarmai privatizadas. Pasmens, l'estructura de l'Estat es encara fòrtament inspirat per aquelei principis. == Economia == {{veire|Economia de França}} França fa partida deis economias pus desvolopadas de la planeta. Es basada sus la proprietat privada mai l'Estat i tèn un ròtle important. Lei servicis son son compausant pus important. Pasmens, s'en 2011, lo país èra totjorn entre lei cinc economias mondialas pus grandas, sa posicion declinèt pauc a pauc. Dempuei 2004, son comèrci exterior conoguèt de deficits mai e mai importants. Un autre exemple es la demenicion deis exportacions francesas dins lo comèrci mondiau qu'es passat de 6,3 a 4,1% entre 1990 e 2006. === Demografia === En 2010, la populacion francesa èra estimada a 65,4 milions d'abitants. Dempuei [[1945]], la populacion aumentèt regularament d'un biais pus important que leis autrei país europèus en causa d'un taus de feconditat que demòra aut, d'un [[Sòld migratòri|sòld migratòri]] positiu e d'una esperança de vida granda e totjorn en aumentacion. Coma dins lo rèsta d'Euròpa, aquela populacion veguèt lo taus de personas vièlhas (mai de 60 ans) aumentar pauc a pauc, de 17 a 22% entre 1980 e 2009. Lo ròtle de l'immigracion venguèt donc pus important, especialament per curbir lei besonhs de man-d'òbra. Ansin, en 2008, França aviá 6,7 milions d'immigrats sus son territòri segon l'ONU, ço que representa lo seisen país d'acuelh après leis Estats Units (42,8), Russia (12,3), Alemanha (9,3), Arabia Saudita (7,3) e Canada (7,2). === Agricultura === [[Fichièr:Épône - récolte du maïs01.jpg|thumb|right|Recòlta de gròs blat dins la region parisenca.]] Coma lo rèsta dei país d'Euròpa Occidentala, França a conegut un declin important de l'emplec agricòla dempuei la segonda mitat dau sègle {{Romanas|XIX}}. En [[2006]], lo sector emplega solament 3% de la populacion activa e fa partida deis agriculturas pus modernizadas e mecanizadas de la planeta. Sei produccions principalas son lo vin, lei cerealas, lo sucre, lei produchs lachiers e la carn. Dins aquò, dempuei lo començament dau sègle {{Romanas|XXI}}, es un domeni en crisi que veguèt l'aparicion d'inegalitats fòrtas segon lei tipes de produccion, la pollucion causada a l'environament e la susproduccion dins certanei sectors. === Industria === França fa partida dei principalei poissanças industrialas mondialas. Maugrat la terciarizacion de l'economia francesa, l'industria francesa representa encara 15,6% de son PIB en [[2006]]. Aquela annada, lo sector segondari emplegava 24,3% de la populacion activa. Es donc caracterizat per de domenis relativament dinamics (automobil, aeronautic, nuclear civiu...) e d'autrei, generalament lei partidas pus tradicionalas, que son en crisi o avián ja disparegut (minas, siderurgia...). Aquò a causat de crisis grèvas dins lei regions d'indústrias ancianas (Lorena, Nòrd) que deguèron trobar d'activitats novèlas. D'autra part, dempuei leis annadas 1960, una politica governamentala a permés de descentralizar l'industria francesa e d'assegurar lo desvolopament de certanei regions dins lo sud e l'oèst dau país (creacion de la zòna de Fos-de-Mar). Ansin, au començament dau sègle {{Romanas|XXI}}, lei regions pus industrializadas de França son la region parisenca, lei ribas de la Sèina, la region de Lion, la region de Tolosa e la region dau pòrt de Marselha. === Servicis === [[Fichièr:La Défense depuis l'Arc de Triomphe Janvier 2023.jpg|thumb|right|Quartier d'afaires de la Défense vèrs París.]] Lei servicis forman lo còr de l'economia francesa. En 2005, representava 77,2% dau PIB e 75% deis emplecs. Tres sectors son particularament desvolopats : lo comèrci, l'artesanat e lo torisme. Lo premier tèn 3,2 milions d'emplecs. Es caracterizat per la poissança dei grops de la granda distribucion (Carrefour, Auchan...) que son apareguts dins leis annadas 1970. En 2008, aquelei grops representavan lei dos tèrç dei despensas alimentàrias dei Francés. Lo segond representa aperaquí {{formatnum:900000}} entrepresas e a gardat una plaça importanta dins l'economia maugrat lo desvolopament de grops de talha granda. Es fòrça present dins lo domeni de la construccion. Enfin, lo torisme es la fònt d'aperaquí {{formatnum:900000}} emplecs dirècts e aproficha lo patrimòni francés per èsser la premiera destinacion toristica mondiala (82 milions de visitas en 2007). === Recèrca === França es una poissança majora dins lo domeni de la recèrca dempuei lo sègle {{Romanas|XVII}} e a obtengut un nombre important de prèmis scientifics dins lo corrent dau sègle {{Romanas|XX}}. Es caracterizada per l'importància de l'intervencion de l'Estat que representava 41% dei despensas en 2008 e gropa la màger part dei cercaires au sen dau Centre Nacionau per la Recèrca Scientifica (CNRS). Es tanben marcada per l'importància donada ai recèrcas sus lei subjèctes pertocant lei sciéncias fondamentalas. == Diplomacia e defensa == Au nivèu diplomatic e militar, França fa partida dei poissanças principalas dau continent europèu dempuei sa formacion. A partir dau sègle {{Romanas|XVII}}, venguèt una poissança mondiala de premier òrdre. Lei guèrras mondialas causèron un afebliment important dau país que perdeguèt son estatut de poissança majora après 1945. Ansin, au començament dau sègle {{Romanas|XXI}}, lo país garda un reng de poissança mondiala de segond òrdre gràcias a son apartenéncia ai grandeis institucions internacionalas e a la possession d'una armada poderosa e modèrna. === Apartenéncia ais institucions internacionalas === França es un membre important deis institucions e organizacions internacionalas. Entre sei plaças principalas, es membre permanent dau Conseu de Seguritat de l'ONU, membre de l'OTAN, membre de l'Union Europèa, membre de l'espaci Schengen, membre de la zòna èuro, membre dau G8/G20 e membre de l'OMC. Son territòri assosta tanben lo sèti de l'UNESCO. === Politica estrangiera === Dempuei la presidéncia dau generau de Gaulle ([[1958]]-[[1969]]), la politica estrangiera francesa, principalament dirigida per lei presidents de la Republica successius, es caracterizada per una volontat d'independéncia, magerament a respèct deis Estats Units, per una influéncia fòrta sus lo continent african, especialament dins lei país eissits de l'ancian empèri coloniau e per la participacion a la construccion de l'Union Europèa. Lo premier ponch demorava un aspèct important fins au començament dau sègle {{Romanas|XXI}}, per exemple amb lo retirament de França dau comandament integrat de l'OTAN de [[1966]] a [[2009]]. Foguèt tanben marcat per lo desvolopament de l'[[arma nucleara]] per assegurar l'independéncia diplomatica e la proteccion dau país. L'influéncia en Africa es un aspèct regular e fòrça criticat de la diplomacia francesa. D'efèct, gràcias a un ret de basas militaras e de relacions amb la màger part deis òmes politics africans, França es capabla d'arbitrar leis afaires deis estats e a sostengut unei còps d'Estat. Enfin, la formacion e lo renforçament de l'Union Europèa son venguts un deis elements majors de la diplomacia francés qu'es a l'origina de l'UE dins leis annadas 1960. === Fòrças armadas === {{veire|Fòrças armadas de França}} [[Fichièr:Recent OPEX.svg|thumb|right|País onte lei fòrças armadas francesas son intervengudas dempuei [[2001]].]] França tèn un dei budgets militars pus importants de la planeta que representava 2,5% de son PIB (39 miliards d'èuros) en 2010. Es tanben un dei cinc país reconeguts coma possessor de l'[[arma nucleara]]. Dempuei [[1996]], es una armada professionalizada que sei fòrças son entre lei pus modernizadas d'Euròpa Occidentala amb aquelei dau Reiaume Unit. Son devesidas en quatre còrs principaus que l'Armada de Tèrra, la Marina Nacionala, l'Armada de l'Èr e la Gendarmariá. En fòra de la Gendarmariá qu'es principalament una fòrça de polícia, lei fòrças armadas francesas tenián {{formatnum:250000}} òmes en 2010 e èran capablas d'intervenir sus totei lei continents gràcias a un ret mondiau de basas militaras. == Cultura == === Arquitectura === [[Fichièr:Chateau Versailles Galerie des Glaces.jpg|thumb|right|Palais de Versalhas construch a partir dau rèine de Loís XIV.]] {{veire|Arquitectura de França}} França tèn un patrimòni arquitecturau que va de l'Antiquitat au sègle actuau amb 34 luòcs classats per l'UNESCO. De construccions religiosas, industrialas, urbanas, militaras o civilas n'en fan partida. Dempuei 1840, lo govèrn francés a assaiat de protegir son patrimòni istoric per la creacion d'una lista de bens classats dichs « Monuments istorics ». Aquò permetèt d'obtenir de budgets per lor restauracion e lor entretenença. === Literatura === [[Fichièr:Bonnat Hugo001z.jpg|thumb|right|Retrach de Victor Hugo ([[1802]]-[[1885]]).]] {{veire|Literatura de França}} La literatura de França es principalament compausada per la literatura en lenga francesa que fa partida deis ensembles artistics mondiaus pus prestigiós dempuei lo sègle {{Romanas|XVII}}. Pasmens, existís tanben de literaturas en lengas regionalas qu'avián o an una importància non negligibla. Per exemple, es lo cas de la literatura en lenga occitana qu'aguèt un ròtle primordiau dins la cultura europèa de l'Edat Mejana e demorèt fòrça viva fins ai sègles{{Romanas|XIX}}-{{Romanas|XX}} ([[Felibritge]]). La literatura en francés apareguèt vèrs la mitat de l'Edat Mejana durant lo periòde dei [[cançon de gèsta|cançons de gèsta]]. Marcada per lei trebols de la [[Guèrra de Cent Ans]], se desvolopèt dins lei domenis de la cronica (Froissart), dau racònte istoric e de la poesia (Villon). Puei, la fin de l'epòca medievala veguèt lo desvolopament dau teatre, d'en premier sus de subjèctes religiós puei comics. Au sègle {{Romanas|XVI}}, lei principis umanistas permetèron un renovelament dei temas. Leis òbras principalas dau periòde foguèron de poemas (Ronsard, du Bellay), de romans (Rabelais) e ''Les Essais'' escrichs per Montaigne entre [[1572]] e [[1592]]. Tre lo sègle seguent, la literatura francesa va venir la pus importanta dau continent, especialament gràcias ais òbras de teatre d'autors coma Corneille o Molière, de romans coma l'Astrée d'Honoré d’Urfé o l'opera. Lo poesia demorèt tanben un genre major coma o mostrèron lei ''Fables'' (1668-1678) de La Fontaine. Aquela posicion foguèt renforçada durant lo sègle dei Lutz. D'efèct, aqueu movement estendut sus tot lo continent veguèt son centre se situar en França e lo francés ne'n venguèt rapidament la lenga principala. Enfin, lo sègle {{Romanas|XIX}} foguèt caracterizat per l'importància novèla dau roman que venguèt lo genre principau de la literatura francesa. França contunièt d'i gardar la posicion principala gràcias a d'escrivans coma Hugo, Balzac o Zola. De mai, maugrat la dominacion dau roman, lei genres tradicionaus (poesia ambé Baudelaire, teatre ambé Rostand) veguèron tanben la publicacion de cap d'òbras. Lo sègle {{Romanas|XX}} veguèt la fin d'aquela dominacion de la literatura francesa en causa de la diminucion de l'influéncia politica dau país, dau desvolopament de literaturas novèlas e de la concurréncia de produccions culturalas novèlas (cinèma). Dins aquò, ambé 14 Prèmis Nobel entre 1901 e 2011 (13 per d'òbras en francés, 1 per d'òbras en occitan), França es totjorn lo país pus recompensat. Entre lei movements literaris principaus d'aqueu sègle, se nòta lo surrealisme (Desnos), l'existencialisme (Sartre), lo Roman Novèu (Simon) e lo teatre de l'absurde (Ionesco). === Pintura === {{veire|Pintura francesa}} Coma per la màger part dei domenis culturaus, la pintura francesa es considerada coma una dei grandeis escòlas de pintura per son influéncia, son istòria e sei produccions ambé lei pinturas italiana, flamenca e olandesa. Sei premierei manifestacions acomencèron pendent la Preïstòria e l'Antiquitat. L'Edat Mejana foguèt caracterizada per de frescas muralas e l'art deis enluminaduras. Puei, la Renaissança marquèt un renovelament major dei tematics ambé l'influéncia de la pintura italiana dins lo reiaume francés. Au sègle {{Romanas|XVII}}, apareguèt la pintura baroca (Poussin) e, au sègle {{Romanas|XVIII}}, apareguèt lo Rococo (Fragonard). Après la Revolucion, lo sègle {{Romanas|XIX}} veguèt lo desvolopament d'un ensems grand d'estils artistics diferents coma lo neoclassicisme (David), lo romantisme (Delacroix); lo realisme (Courbet) puei l'impressionisme (Manet, Degas, Cézanne). Enfin, lo sègle {{Romanas|XX}} foguèt dominat per lei corrents modernistas. === Musica === {{veire|Musica de França}} La musica de França es devesida entre divèrsei corrents d'originas diferentas. Lei premierei manifestacions foguèron aquelei de la musica occitana que conoguèt son apogèu ambé lo movement dei Trobadors ai sègles {{Romanas|XII}}-{{Romanas|XIII}}. La musica francesa es nascuda durant l'Edat Mejana a partir de l'art religiós. Se desvolopèt pendent la Renaissença puei, subretot, entre lei sègles {{Romanas|XVI}} e {{Romanas|XVIII}} ambé l'aparicion de genres novèus de musicas classicas. Aqueu periòde veguèt tanben l'introduccion de l'opera per Lully dins leis anndas 1670. Enfin, apareguèron ai sègles {{Romanas|XIX}}-{{Romanas|XX}} d'estils similars ais autreis estils presents dins lei país occidentaus coma la cançon (sègle {{Romanas|XIX}}) puei de genres coma lo Rock 'N Roll o lo Hip-Hop (sègle {{Romanas|XX}}). D'autra part, dempuei la fin dau sègle {{Romanas|XX}}, l'influéncia de la musica anglesa venguèt mai e mai important au sen dau movement musicau francés. De mai, en parallèl de la musica francesa, existís de musicas en lenga regionala que son totjorn vivas coma, per exemple, en Corsega. === Cinèma === {{veire|Cinèma de França}} França a una influéncia importanta dins lo domeni dau cinèma que foguèt inventat per lei fraires Lumières en [[1895]]. Ansin, lo [[Festenal de Canas]] es considerat coma un dei prèmi pus importants de la cinematografia. Pasmens, dempuei leis annadas 1980, lo cinèma francés dèu faciar la concurréncia dau cinèma estatsunidenc. Es donc vengut especializat dins de genres mens concurrenciau coma la comèdia. == Religion == {{veire|Religion de França}} França es un país de tradicion catolica fòrça anciana qu'es dempuei la lèi de 1905 un estat laïc onte l'Estat es separat dei clergats, levat dins la region d'Alsàcia-Lorena. Ansin, l'influéncia dei religions a fòrtament demenit e França èra, au començament dau sègle {{Romanas|XXI}}, l'estat onte la practica religiosa es la pus febla d'Euròpa. Lo crestianisme demorava la religion principala (60% aperaquí) seguit per l'islam (10% aperaquí) e lo judaïsme (1% aperaquí). L'ateïsme regardava mai de 30% de la populacion e es en aumentacion constanta dempuei leis annadas 1980. == Bibliografia == * {{Fr}} {{Cite book|nom=André|cognòm=Alba|títol=L'âge classique, 1492-1789|editor=Hachette|lenga=|data=1959}} * {{Fr}} {{Cite book|títol=Alain Decaux raconte l'Histoire de France aux enfants|data=1995|editor=Perrin|cognòm=Decaux|nom=Alain}} * {{Fr}} {{Cite book|nom=Georges|cognòm=Duby|títol=Histoire de la France des origines à nos jours|editor=Larousse|data=2007}} * {{Fr}} {{Cite book|cognòm=Gros|nom=Pierre|títol=La France gallo-romaine|editor=Nathan|data=1991}} * {{Fr}} {{Cite book|cognòm1=Goubert|cognòm2=Roche|nom1=Pierre|nom2=Daniel|títol=Les Français et l'Ancien Régime|editor=Armand Colin|data=1984}} * {{Fr}} {{Cite book|cognòm=Marion|nom=Marcel|títol=Dictionnaire des institutions de France XVIIe ‑ XVIIIe siècle|editor=Picard|data=1923}} * {{Fr}} {{Cite book|nom=Hubert|cognòm=Méthivier|editor=PUF|data=1988|títol=Le Siècle de Louis XIV}} * {{Fr}} {{Cite book|cognòm=Parodi|nom=Jean-Luc|títol=Institutions et vie politique, la documentation française|data=2003|an=}} * '''{{Fr}}''' {{Cite book|cognòm=Soboul|nom=Albert|títol=Histoire de la Révolution française|data=1962}} == Vejatz tanben == * [[Regions francesas]] * [[Departament francés]] == Ligams extèrnes == {{Commons|France|França}} * [http://www.elysee.fr/ Presidéncia de la Republica francesa] * [http://www.senat.fr Senat francés] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nt}} == Referéncias == <references/> {{Païses d'Euròpa (COE)}} {{1000 fondamentals}} [[Categoria:França|*]] 5n7fygttoqozw23gx7k3ibyucwfcwm4 4 12599 2503771 2503532 2026-06-30T20:51:02Z Maxime Ravel 50405 /* Critèris */ seccion nòva 2503771 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{/Entèsta}} == Una version pels mainatges? == Adieu a totes, Dempuèi 2015, la version basca de Wikipèdia a creat un projècte de divulgacion nomenat Txikipedia qu'es dedicat als mainatges de 8-13 ans. Ja extistís una version occitana de Vikidia, però non es un grand succès pr'amor d'una manca d'editors. Mas, perqué sostenir un projècte d'aquela ampliada, sembra inutil, estupid, non? Daissatz-me qualques linhas per explicar: * Txikipedia non es pas un site separat, mas una seccion integrada dins Wikipèdia. Aiçò permet una visibilitat fòrça mai granda que Vikidia, que demòra marginala e pauc coneguda. Dins lo cas de l'occitan, aiçò poiriá ajudar a faire venir de joves lectros (e editors) directament cap a Wikipèdia occitana, sens los dispersar sus mai d’un site. * La Wikipèdia occitana es mai activa e mai coneguda que la Vikidia occitana. Aital, un Txikipedia occitan beneficiariá de la comunitat ja existenta sus Wikipèdia, quitament se pichona. Seriá mai simple de coordonar los esfòrces, d’atraire de nòus contributors, de melhorar la qualitat dels articles, e tanben crear de nòus projèctes. * Lo public dels 8-13 ans es estrategic: son los futurs parlants de la lenga nòstra. Un contengut adaptat a aquel nivèl ajuda a normalizar la preséncia de l’occitan dins lo mond numeric e educatiu. Los professors e las escòlas poirián utilizar aquelas ressorsas coma material didactic en lenga occitana, çò qu’es fòrça limitat actualament. * Lo projècte basc a demostrat que lo ligam entre lenga, joventut e Wikipèdia pòt èsser fòrça eficaç. Per l’occitan, seriá una mena de revitalizacion simbolica: mostrar que la lenga pòt parlar de tot, quitament dins una version simplificada pels enfants. Seriá tanben un biais de diferenciar Wikipèdia occitana dins lo mond de las lengas minoritàrias, en mostrant un engatjament cap al public jove. Per suportar aquel projècte qu'es fòrça important per ieu, es NECESSARI lo sosten d'autras personas per alargar los limtis, decidir de las prioritats, descriure clarament l'estatut e prepausar de basas per aquela collaboracion. Coralament, [[Utilizaire:Lhanars|Lhanars]] ([[Discussion Utilizaire:Lhanars|d]]) 16 setembre de 2025 a 15.55 (UTC) == <span lang="ca" dir="ltr">La vostra wiki estarà aviat només en mode lectura</span> == <div lang="ca" dir="ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Llegiu aquest missatge en una altra llengua]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] La [[foundation:|Fundació Wikimedia]] canviarà el trànsit entre els seus centres de dades. Això garantirà que la Viquipèdia i les altres wikis de Wikimedia romanguin disponibles fins i tot si es produeix un desastre. Tot el trànsit es durà el '''{{#time:j xg|2025-09-24|ca}}'''. La prova començarà a les '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''. Malauradament, a causa de limitacions de [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]] cal limitar la possibilitat d'editar durant el canvi. Ens disculpem per aquesta disrupció, i estem treballant per minimitzar-la en el futur. Es mostrarà un avís a totes les wikis de la Fundació Wikimedia 30 minuts abans que tingui lloc aquesta operació. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''Durant una estona, podreu llegir, però no pas editar les wikis durant una estona breu.''' *No podreu editar durant com a màxima una hora el {{#time:l j xg Y|2025-09-24|ca}}. *Si proveu d'editar o desar canvis durant aquestes interrupcions, veureu un missatge d'error. Esperem que no es perdi cap edició durant aquest període de temps, però no us ho podem garantir. Si veieu el missatge d'error, espereu fins que tot torni a funcionar. Llavors hauríeu de poder desar la vostra edició. Tot i així, us recomanem que primer feu una còpia dels vostres canvis, per si un cas. ''Altres efectes'': *Els treballs automàtics de rerefons aniran més lents, i alguns es podrien aturar. Potser els enllaços vermells no s'actualitzaran tan ràpidament com és habitual. Si creeu un article que ja ha estat enllaçat en algun altre lloc, l'enllaç pot mantenir-se en vermell més estona de l'habitual. Alguns ''scripts'' de llarga durada s'hauran d'aturar. * Esperem que les implementacions de codi es produeixin com qualsevol altra setmana. No obstant això, algun codi concret es podria congelar puntualment si l'operació ho requereix. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] no estarà disponible durant uns 90 minuts. Aquest projecte es podria ajornar si fos necessari. Podeu [[wikitech:Switch_Datacenter|llegir la planificació a wikitech.wikimedia.org]]. Es comunicarà qualsevol canvi a la planificació. '''Si us plau, compartiu aquesta informació amb la vostra comunitat viquimedista.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 18 setembre de 2025 a 15.42 (UTC) <!-- Message mandat per User:Trizek (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Donnez votre avis : votez pour le conseil d'administration 2025</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Bonjour à tous, La période de vote pour les [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|élections 2025 du conseil d'administration]] est désormais ouverte. Les candidats se présentent pour deux (2) sièges au conseil. Pour vérifier votre éligibilité en tant qu'électeur, veuillez consulter la [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|page relative à l'éligibilité des électeurs]]. Pour en savoir plus à leur sujet, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|lisez leurs déclarations de candidature et regardez leurs vidéos de présentation]]. Lorsque vous serez prêt, rendez-vous sur la [[m:Special:SecurePoll/vote/405|page de vote SecurePoll pour voter]]. '''Le vote est ouvert du 8 octobre à 00h00 UTC au 22 octobre à 23h59 UTC.''' Bien à vous, Abhishek Suryawanshi<br />Président, Comité des élections<section end="announcement-content" /> </div> [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 9 octobre de 2025 a 04.48 (UTC) <!-- Message mandat per User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Aidez-nous à décider du nom du nouveau projet ''Abstract Wikipedia''</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="function1"/> Bonjour ! Participez à choisir un nom pour le nouveau projet de wiki ''Abstract Wikipedia'' (« Wikipédia abstraite ») ! Ce projet sera un wiki qui permettra aux utilisateurs et utilisatrices de combiner les fonctions des [[:f:|Wikifonctions]] et les données de Wikidata afin de générer des phrases naturelles dans les langues prises en charges. Ces phrases pourront ensuite être réutilisées sur les Wikipédia (ou ailleurs). Le scrutin se déroulera en deux tours, chacun étant suivi par un examen juridique des candidats ; ils commenceront respectivement le 20 octobre et le 17 novembre. Notre objectif est d’avoir un nom de projet final choisi à la mi-décembre 2025. Si vous souhaitez participer, '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|lisez le détail du scrutin et votez maintenant]]''' sur Meta-Wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 octobre de 2025 a 11.43 (UTC) <!-- Message mandat per User:Sannita (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="fr" dir="ltr">À la recherche de bénévoles pour rejoindre plusieurs comités du mouvement</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Chaque année, généralement d’octobre à décembre, plusieurs comités du mouvement cherchent de nouveaux bénévoles. Pour en savoir plus sur les comités, consultez leurs pages Meta-wiki : * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Comité des affiliations (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Commission de médiation (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Comité d'examen des cas (CRC)]] Les candidatures aux comités sont ouvertes à partir du 30 octobre 2025. Les candidatures au Comité des affiliations sont closes le 11 décembre 2025, et les candidatures à la commission de médiation et au Comité d'examen des cas sont closes le 11 décembre 2025. Pour savoir comment postuler, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|consultez la page de nomination sur Meta-wiki]]. Publiez sur la page de discussion ou envoyez un e-mail à cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org pour toute question que vous pourriez avoir. Pour l'équipe de soutien du comité, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 30 octobre de 2025 a 14.12 (UTC) <!-- Message mandat per User:MKaur (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Rappel : aidez-nous à décider du nom du nouveau projet ''Abstract Wikipedia''</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="function2"/> Bonjour ! Rappel : aidez-nous à choisir un nom pour le nouveau projet de wiki ''Abstract Wikipedia'' (« Wikipédia abstraite »). Le vote final commence aujourd’hui. Les noms finalistes sont : <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. Si vous souhaitez participer, '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|lisez la présentation du scrutin et votez maintenant]]''' sur Méta-Wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 novembre de 2025 a 14.22 (UTC) <!-- Message mandat per User:Sannita (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Wikipedia 25: cercasi volontari per registrare un benvenuto sonoro == <div lang="en" dir="ltr"> <div lang="it" dir="ltr"> [[File:Work-in-progress sketch of the Confetti mascot easter egg.jpg|frameless|250px|right]] {{int:please-translate}} {{int:Hello}}, scusate se scrivo in italiano! Per il [[:m:Wikipedia 25|25° compleanno di Wikipedia]] e per creare delle [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|sorpresine per i lettori]] come proposto dalla Wikimedia Foundation, sto invitando i volontari delle varie Wikipedie dell'area italiana a registrare la frase "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nella loro lingua regionale. Il messaggio audio comparirà "a sorpresa" sulla Wikipedia in italiano e sulle altre wikipedie aderenti al progetto degli [[:m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|Ester eggs experiments]]. Farà parte di una raccolta di suoni che include tutte le registrazioni di "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nelle varie lingue registrate, più alcuni altri suoni provenienti da Commons. Quando un utente cliccerà sulla mascotte del Globetto (Baby Globe) che suona con un sintetizzatore, verrà riprodotto un suono casuale da questa raccolta. Quindi, la frase nella tua lingua non verrà riprodotta ogni volta, ma solo alcune volte e in modo casuale. '''Briefing su come registrare il benvenuto sonoro su Wikipedia''' ([[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#c-CDekock-WMF-20251209155700-Song_Ng%C6%B0-20251201160400|da qui]]): #la registrazione audio deve essere più corta di 10 secondi, e consistere solo nella frase "Benvenuti su Wikipedia" o "Ti diamo il benvenuto su Wikipedia" nella tua lingua regionale; #il file va caricato su [[:commons:Special:UploadWizard|Wikimedia Commons]] e bisogna chiederne la protezione da parte di un admin di modo da impedire che sia vandalizzato o spostato; #condividi il link del file su Commons [[:m:Talk:Wikipedia_25/Easter_egg_experiments#Are_there_ideas_or_elements_that_you_would_love_to_see_implemented_on_your_language_Wikipedia?|qui]] notificando l'utente CDekock-WMF; #'''deadline''' per fornire i link agli audio su Commons dei "Benvenuti su Wikipedia": '''mercoledi 21 gennaio 2026'''. Registriamo più audio possibile. {{Int:Feedback-thanks-title}} --[[User:Una tantum|Una tantum]] ([[User talk:Una tantum|talk]]) </div> </div> 14 genièr de 2026 a 15.44 (UTC) <!-- Message mandat per User:Una tantum@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Una_tantum/sandbox/MM/It_fallback_v2&oldid=29928398 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 genièr de 2026 a 19.45 (UTC) <!-- Message mandat per User:ZI Jony@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 18 genièr de 2026 a 13.21 (UTC) <!-- Message mandat per User:Tiven2240@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Révision annuelle du code universel de conduite et des lignes directrices de l'application</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Nous vous informons que la période de relecture annuelle du Code de conduite universel et des règles d'applications est actuellement ouverte. Vous pouvez faire vos commentaires sur les modifications que vous souhaitez apporter jusqu'au 9 février 2026. C'est la première d'une série d'étapes nécessaires pour la révision annuelle. Vous trouverez [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|d'autres informations et les discussions auxquelles participer sur la page UCoC de Meta]]. Le [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Comité de coordination du code universel de conduite]] (U4C &mdash; Universal Code of Conduct Coordinating Committee) est un groupe global dont le rôle est de fournir une implémentation équitable et cohérente de l'UCoC. Cette relecture annuelle a été envisagée et mise en place par l'U4C. Pour plus d'informations et les responsabilités de l'U4C, veuillez lire la [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Charte de l'U4C]]. Veuillez partager ces informations avec les autres membres concernés de votre communauté. -- En coopération avec l'U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|discussion]])<section end="announcement-content" /> </div> 19 genièr de 2026 a 21.01 (UTC) <!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Migration vers Parsoid</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Lire ceci dans une autre langue]]</em> <div class="mw-translate-fuzzy"> Bonjour à tous et toutes ! Je suis heureux de vous informer que, dans le cadre de la prochaine étape du projet d’[[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|unification des analyseurs syntaxiques]], Parsoid sera bientôt activé en tant qu’analyseur d’articles par défaut sur votre $wiki. Nous augmentons progressivement le nombre de wikis utilisant Parsoid, avec l’intention d’en faire l’analyseur de wikicode par défaut pour la prochaine version maintenue à long terme de MediaWiki. Cela rendra nos wikis plus fiables et plus cohérents entre les utilisations par le contributorat, le lectorat et les outils, et facilitera le développement de futures fonctionnalités du wikicode. </div> Si cela perturbe votre flux de travail, ne vous inquiétez pas ! Vous pourrez toujours désactiver Parsoid pour le wiki dans vos préférences utilisateur, ou uniquement sur la page en cours en utilisant le sous-menu Outils, comme décrit dans la documentation de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]]. Il y a [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|plus d’informations sur notre stratégie de déploiement]] disponible, y compris les tests effectués avant d’activer Parsoid pour un nouveau wiki. Pour signaler des bogues et des problèmes, vous pouvez consulter notre documentation des [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|problèmes connus]] et si vous avez trouvé un nouveau bogue, créez un ticket phab et en l’étiquetant avec [[phab:project/view/5846|<i lang="en">Content Transform Team</i>]] qui représente l’équipe Transformation du contenu sur Phabricator. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 23 genièr de 2026 a 21.59 (UTC) <!-- Message mandat per User:ABreault (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&oldid=29972868 --> == Proposicion per permetre la participacion en grafia mistralenca == Bonjorn a totes, Notifiqui en particular @[[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]], @[[User:Jfblanc|Jfblanc]] e @[[User:Lembeye|Lembeye]], los tres administrators actius d'aqueste wiki. Fa qualque temps, parlèri amb [[User:Maxime Ravel|Maxime Ravel]], un utilizaire fòrça actiu sus Wikidata e Wikipèdia en francés sus de tematicas ligadas a la lenga e la cultura provençalas, de la possibilitat de contribuïr sus Wikipédia en occitan en grafia mistralenca. Son argument èra que es una grafia fòrça utilizada en Provença, e mai dins de publicacions academicas. Ieu pensi que poiriá èsser positiu de permetre a de personas que mestrejan pas la grafia classica de participar al wiki. Mon idèa èra de permetre la preséncia d'una version d'aquestes articles en grafia mistralenca (coma jospagina) en complement de la version classica, que demòra de tot biais la fòrma basica e centrala (s'agís pas de remplaçar una grafia per l'autra, aquò seriá impossible de manténer sus l'ensemble del wiki). Maxime me diguèt que conossiá una autra persona que poiriá èsser motivada per contribuïr en grafia mistralenca. Ieu soi volontari per seguir aquestes articles e far la transcripcion en grafia classica. Per donar un exemple concret del resultat, ai creat dos modèls ({{m|Vejatz grafia mistralenca}} e {{m|Vejatz grafia classica}}), qu'ai utilizats sus l'article [[Annalisa Chevalier]]. Que ne pensatz ? [[Utilizaire:CaféBuzz|CaféBuzz]] ([[Discussion Utilizaire:CaféBuzz|d]]) 24 genièr de 2026 a 11.52 (UTC) :Bonjorn, :Per çò faire, caldriá passar per una modificacion de la [[Wikipèdia:Carta lingüistica]]. :(Personalament, soi en contra, avèm pas prossas mans per ajudar, e duplicar los articles existents ajudarà pas.) — [[User:Jfblanc|Joan Francés Blanc]] ([[User talk:Jfblanc|me´n parlar]]) 24 genièr de 2026 a 12.17 (UTC) :: Bonjorn, siáu tanben pas favorable a aquela possibilitat. Gerir la diversitat dialectala es ja pas totjorn simple e ai un dobte seriós sus la possibilitat de gerir doas grafias. En revènge, serai pas opausat a la mesa en plaça d'un sistèma de conversion permetent de passar de la grafia classica a la grafia mistralenca per la lectura (un tau sistèma existís sus lei projèctes en chinés ò en sèrbi). S'es ben fach, aquò podriá benlèu de redigir un article tant en grafia classica que mistralenca. Coralament, --[[Utilizaire:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] ([[Discussion Utilizaire:Nicolas Eynaud|d]]) 24 genièr de 2026 a 12.28 (UTC) :::@[[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] : sas cossí fonciona aqueste sistèma de conversion ? Mon idèa èra de propausar quicòm aital, simplament sabiái pas qu'i aviá de melhoras solucions tecnicas. [[Utilizaire:CaféBuzz|CaféBuzz]] ([[Discussion Utilizaire:CaféBuzz|d]]) 24 genièr de 2026 a 12.43 (UTC) ::::@[[User:CaféBuzz|CaféBuzz]] : non, mai aquò sembla un començament per cercar : [[:meta:Automatic conversion between simplified and traditional Chinese]] e [[:meta:Wikipedias in multiple writing systems]]. --[[Utilizaire:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] ([[Discussion Utilizaire:Nicolas Eynaud|d]]) 24 genièr de 2026 a 17.59 (UTC) ::::::::@[[User:Nicolas Eynaud|Nicolas Eynaud]] : mercés. S'ai pas mal comprés, la transcripcion d'un sistèma a l'autra se fa automaticament per un biais tecnic (logicial). Non vesi pas cossí aquò se poiriá implementar dins nòstre cas. [[Utilizaire:CaféBuzz|CaféBuzz]] ([[Discussion Utilizaire:CaféBuzz|d]]) 25 genièr de 2026 a 09.21 (UTC) ::::::::: Adieu [[User:CaféBuzz|CaféBuzz]] (e leis autrei !). Ieu tròbi ta prepausicion interessanta e lo biais que l'as implantada dins l'article [[Annalisa Chevalier]] absoludament perfiech . Per èstre mai precís, una tala iniciativa pòu rompre l'argument nèci que voudriá veire dins lo provençau una lenga diferenta de la rèsta de l'occitan. L'usatge de la grafiá mistralenca es pron fòrt en Provença, verai, e mai institucionau. M'agrada mièlhs de veire una tala iniciativa puslèu que de donar d'arguments an aquelei que reclamariá una wiki de mai en grafiá mistralenca per la rason que considèron lo provençau e l'occitan coma doás lengas desseparadas. Se sa grafiá vengue possibla d'emplegar aicí, alòr aquest argument vendrà vuege. Evidentament, fau pas que s'agisse de convertir l'ensem de la WP en grafiá mistralenca (levat s'a n'un coratjós particulier li pren l'enveja) mai de permetre an aquelei que la mestrejan de venir contribuïr a son nivèu. Mi sembla que dins ta requèsta, a degun l'es demandat de duplicar totei leis articles existents ò de sistematizar la practica.[[Utilizaire:Matieu Sokolovic|Matieu Sokolovic]] ([[Discussion Utilizaire:Matieu Sokolovic|d]]) 4 febrièr de 2026 a 13.16 (UTC) == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:Lembeye]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Utilizaire:EPIC|EPIC]] ([[Discussion Utilizaire:EPIC|d]]) 14 febrièr de 2026 a 18.04 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|discussion]])</bdi> 19 març de 2026 a 11.15 (UTC) <!-- Message mandat per User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message mandat per User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 3 abril de 2026 a 17.11 (UTC) <!-- Message mandat per User:ZI Jony@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Utilizaire:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion Utilizaire:MediaWiki message delivery|d]]) 26 abril de 2026 a 00.58 (UTC) </bdi> <!-- Message mandat per User:Codename Noreste@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="fr" dir="ltr">Votez maintenant aux élections 2026 de l'U4C</span> == <div lang="fr" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Les votants éligibles sont invités à participer à l'élection 2026 du [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Comité de coordination du Code de conduite universel]]. De plus amples informations – notamment sur la vérification de l'éligibilité, le processus de vote, les candidats et un lien vers le scrutin – sont disponibles sur Meta à la [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|page d'informations sur les élections de 2026]]. Le scrutin se termine le 2 juin 2026 à [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00 h 00 UTC]. Veuillez voter si votre compte est éligble. Les résultats seront disponibles avant le 14 juin 2026. -- en coopération avec l'U4C.<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mai de 2026 a 17.14 (UTC) <!-- Message mandat per User:Keegan (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|discussion]])</bdi> 23 junh de 2026 a 17.11 (UTC) <!-- Message mandat per User:Codename Noreste@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="ca" dir="ltr">Enllaç de desplegament de contactes legals i de seguretat al peu de pàgina del vostre wiki</span> == <div lang="ca" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Contactes dels departament Legal i de Seguretat''' Hola comunitat, la Fundació Wikimedia ha proporcionat una [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|pàgina única de contacte legal i de seguretat]], que s'ha d'enllaçar al peu de pàgina del vostre wiki, per garantir l'accés a informació legal precisa. Es tracta d'un requisit reglamentari. Ja hem implementat enllaços als projectes en anglès, alemany, italià, espanyol i altres, i properament els implementarem al vostre wiki. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Si us plau, llegiu-ne més a la pàgina del projecte]] i deixeu qualsevol comentari en aquest fil o a la [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|pàgina de discussió]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 junh de 2026 a 13.29 (UTC) <!-- Message mandat per User:Sannita (WMF)@metawiki en utilizant la lista a https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Critèris == Adissiatz, Voudriáu saupre ont s'atròban lei critèris de notorietat per leis articles. (Deve confessar qu'a mon vejaire, es pas aisat de compréner tot d'una lei filosofias dei diferentei versions lingüisticas...) Grandmercé ! [[Utilizaire:Maxime Ravel|Maime]] 30 junh de 2026 a 20.51 (UTC) 8ey9qy7u7pfkdv9tkd83noqtkno23cd 0 23987 2503753 2445585 2026-06-30T17:04:57Z Raymond Trencavel 26125 /* En Occitània */ 2503753 wikitext text/x-wiki {{Veire|Punk}} {{Infobox Musica (genre) | nom = | estils fonts = [[Musica Rock]] | fonts culturalas = | instruments = | popularitat = | sos genres = | genres filhs = | genres associats = | scènas regionalas = | véser tanben = }} Lo '''punk rock''' o la '''musica punk''' o lo punk [ [[occitan]]: ˈpyⁿk, ˈpyŋk; [[anglés]]: ˈpʌŋk] es un movement musicau e una branca dau [[rock]] qu'apareguèt en [[1975]] a Nòva York puei en 1976 a [[Londres]]. ==Originas== Ais [[Estats Units d'America|Estats Units]] lei primiers precursors foguèron de grops de [[garage rock]] coma [[MC5]] e [[The Stooges|leis Stooges]] durant la fin deis ans 60. Lei [[Ramones]] (de [[Nòva York (vila)|Nòva York]]) creèron un novèu genre pus amadurat en [[1975]] e d'unei considèran aquel eveniment coma la naissença dau punk. Foguèron ligats a un [[fanzine]] de Nòva York nommat ''Punk'', qu'exprimissiá en realitat un movement culturau un pauc pus larg que la musica, ligat a una estetica particulara dins leis arts. En [[Anglatèrra]], lo punk rock appareguèt en [[1976]] amb lei [[Sex pistols]] (de [[Londres]]), que serián per fòrça mond lei creators dau punk (o aumens aquelei que lo difusèron mai) e [[The Clash]]. Lo '''punk''' apereguèt simultaneament en [[Anglatèrra]] coma una mòda e un concèpte comerciau. Coma aquò, especialament, [[Malcolm Mc Laren]] e [[Vivienne Westwood]] fondèron alora lor primiera botiga de mòda punk, que se sonava ''Sex'' ([[1977]]). ==Musicologia== La musica punk se caracteriza per de melodias simplas, de bòn jogar e de bòn cantar. Es un estil especialament accessible per lei musicians amators. Aquela simplicitat es una revendicacion fondadoira dau movement punk, que sa tòca es de rendre tornarmai lo rock accessible a toteis aquelei qu'an enveja de ne faire. Tanben la simplicitat se fa au servici de l'energia pura que lei punks vòlon rendre au rock, un pauc coma dins lo rock iniciau deis ans 1950. Coma aquò lo punk rock emergent de [[1975]] foguèt ben una reaccion conscienta e radicala còntra lo rock dau mitan deis ans 1970, qu'èra tròp tecnic, tròp virtuós e tròp pretensiós. ==En Occitània== En [[Occitània]], [[Arnapi]] es un grop que fa de punk rock en lenga [[occitan]]a. I a tanben [[Gojats of Hédas]] o [[Enlòc]]. Dempuei leis [[ans 1990]], certanei grops que cantan en [[occitan]] an mesclat la musica punk amb l'[[ska]] ([[Goulamas'K]]) o amb lo [[Musica tradicionala occitana|trad]] ([[Lo Dalfin]]). Pasmens, la màger part dei grops de musica punk d'[[Occitània]] cantan en anglés ([[Drive Blind (rock anglés)|Drive Blind]]) o en francés ([[OTH (rock francés)|OTH]], [[Les Shériff]]) pr'amor malastrosament de la [[diglossia]]. ==Dins lo Mond== Quauquei grands grops de musica punk dau mond entier: *[[Estats Units]]: [[Offspring|The Offspring]], [[NOFX]], [[Dead Kennedys]], lei [[Ramones]], [[Bad Religion]], [[Dropkick Murphys]], [[The Stooges]], [[The New York Dolls]], [[Anti-Flag]], [[Rise Against]], [[Rancid]], [[Green Day]], [[Blink-182]]. *[[Reialme Unit]]: [[Sex Pistols]], [[The Clash]], [[Peter and the Test Tube Babies]], [[Buzzcocks]], [[The Adicts]], [[The Toy Dolls]]. *[[França]]: [[Bérurier Noir]], [[Les Garçons Bouchers]], [[Metal Urbain|Métal Urbain]], [[Guerilla Poubelle]], [[Starshooter]], [[Les Wampas|Los Wampas]], [[Parabellum]], [[Les Porte-Mentaux|Les Porte Mentaux]], [[Ludwig von 88]], [[Gogol Premier]], [[Les Dogs]], [[Les Sales Majestés]], [[Cyclope]], [[Happy Drivers]], [[Molodoï]] o encara al [[Quebèc]] [[Banlieue Rouge]] e en [[Belgica]] lo quite [[Plastic Bertrand]]. *[[Occitània]]: [[Arnapi]], [[Enlòc]], [[Gojats of Hédas]], [[Oai Star]], [[Goulamas'K|Goulamas'K]], Les Cigales Engatsées, tanben per los que cantan en [[francés]] sonque, [[OTH]] e [[Les Sheriff (rock francés)|Les Sheriff]], o encara los que cantan pas qu'en anglés coma [[Drive Blind]] o [https://fr.wikipedia.org/wiki/Uncommonmenfrommars Uncommonmenfrommars]. *[[Bretanha (istorica)|Bretanha]]: [[Les Ramoneurs de menhirs]], [[Tri Bleiz Die]]. *[[País Basc]]: [[Kortatu]], [[Negu Gorriak]] *[[Alemanha]]: [[Nina Hagen]], [[Nena]], [[Die Ärzte]] *[[Suècia]]: [[The Hives]], [[Millencolin]] ===Liames extèrnes=== * [http://www.arnapi.com/ Arnapi, grop de punk rock occitan] {{clear}} {{Multi bendèl|Portal musica|Portal rock}} [[Categoria:Punk]] djzhs8xi8m6juz3yxk5g827f695wl0z 2503754 2503753 2026-06-30T17:05:10Z Raymond Trencavel 26125 /* En Occitània */ 2503754 wikitext text/x-wiki {{Veire|Punk}} {{Infobox Musica (genre) | nom = | estils fonts = [[Musica Rock]] | fonts culturalas = | instruments = | popularitat = | sos genres = | genres filhs = | genres associats = | scènas regionalas = | véser tanben = }} Lo '''punk rock''' o la '''musica punk''' o lo punk [ [[occitan]]: ˈpyⁿk, ˈpyŋk; [[anglés]]: ˈpʌŋk] es un movement musicau e una branca dau [[rock]] qu'apareguèt en [[1975]] a Nòva York puei en 1976 a [[Londres]]. ==Originas== Ais [[Estats Units d'America|Estats Units]] lei primiers precursors foguèron de grops de [[garage rock]] coma [[MC5]] e [[The Stooges|leis Stooges]] durant la fin deis ans 60. Lei [[Ramones]] (de [[Nòva York (vila)|Nòva York]]) creèron un novèu genre pus amadurat en [[1975]] e d'unei considèran aquel eveniment coma la naissença dau punk. Foguèron ligats a un [[fanzine]] de Nòva York nommat ''Punk'', qu'exprimissiá en realitat un movement culturau un pauc pus larg que la musica, ligat a una estetica particulara dins leis arts. En [[Anglatèrra]], lo punk rock appareguèt en [[1976]] amb lei [[Sex pistols]] (de [[Londres]]), que serián per fòrça mond lei creators dau punk (o aumens aquelei que lo difusèron mai) e [[The Clash]]. Lo '''punk''' apereguèt simultaneament en [[Anglatèrra]] coma una mòda e un concèpte comerciau. Coma aquò, especialament, [[Malcolm Mc Laren]] e [[Vivienne Westwood]] fondèron alora lor primiera botiga de mòda punk, que se sonava ''Sex'' ([[1977]]). ==Musicologia== La musica punk se caracteriza per de melodias simplas, de bòn jogar e de bòn cantar. Es un estil especialament accessible per lei musicians amators. Aquela simplicitat es una revendicacion fondadoira dau movement punk, que sa tòca es de rendre tornarmai lo rock accessible a toteis aquelei qu'an enveja de ne faire. Tanben la simplicitat se fa au servici de l'energia pura que lei punks vòlon rendre au rock, un pauc coma dins lo rock iniciau deis ans 1950. Coma aquò lo punk rock emergent de [[1975]] foguèt ben una reaccion conscienta e radicala còntra lo rock dau mitan deis ans 1970, qu'èra tròp tecnic, tròp virtuós e tròp pretensiós. ==En Occitània== En [[Occitània]], [[Arnapi]] es un grop que fa de punk rock en lenga [[occitan]]a. I a tanben [[Gojats of Hédas]] o [[Enlòc]]. Dempuei leis [[ans 1990]], certanei grops que cantan en [[occitan]] an mesclat la musica punk amb l'[[ska]] ([[Goulamas'K]]) o amb lo [[Musica tradicionala occitana|trad]] ([[Lo Dalfin]]). Pasmens, la màger part dei grops de musica punk d'[[Occitània]] cantan en anglés ([[Drive Blind (rock anglés)|Drive Blind]]) o en francés ([[OTH (rock francés)|OTH]], [[Les Sheriff]]) pr'amor malastrosament de la [[diglossia]]. ==Dins lo Mond== Quauquei grands grops de musica punk dau mond entier: *[[Estats Units]]: [[Offspring|The Offspring]], [[NOFX]], [[Dead Kennedys]], lei [[Ramones]], [[Bad Religion]], [[Dropkick Murphys]], [[The Stooges]], [[The New York Dolls]], [[Anti-Flag]], [[Rise Against]], [[Rancid]], [[Green Day]], [[Blink-182]]. *[[Reialme Unit]]: [[Sex Pistols]], [[The Clash]], [[Peter and the Test Tube Babies]], [[Buzzcocks]], [[The Adicts]], [[The Toy Dolls]]. *[[França]]: [[Bérurier Noir]], [[Les Garçons Bouchers]], [[Metal Urbain|Métal Urbain]], [[Guerilla Poubelle]], [[Starshooter]], [[Les Wampas|Los Wampas]], [[Parabellum]], [[Les Porte-Mentaux|Les Porte Mentaux]], [[Ludwig von 88]], [[Gogol Premier]], [[Les Dogs]], [[Les Sales Majestés]], [[Cyclope]], [[Happy Drivers]], [[Molodoï]] o encara al [[Quebèc]] [[Banlieue Rouge]] e en [[Belgica]] lo quite [[Plastic Bertrand]]. *[[Occitània]]: [[Arnapi]], [[Enlòc]], [[Gojats of Hédas]], [[Oai Star]], [[Goulamas'K|Goulamas'K]], Les Cigales Engatsées, tanben per los que cantan en [[francés]] sonque, [[OTH]] e [[Les Sheriff (rock francés)|Les Sheriff]], o encara los que cantan pas qu'en anglés coma [[Drive Blind]] o [https://fr.wikipedia.org/wiki/Uncommonmenfrommars Uncommonmenfrommars]. *[[Bretanha (istorica)|Bretanha]]: [[Les Ramoneurs de menhirs]], [[Tri Bleiz Die]]. *[[País Basc]]: [[Kortatu]], [[Negu Gorriak]] *[[Alemanha]]: [[Nina Hagen]], [[Nena]], [[Die Ärzte]] *[[Suècia]]: [[The Hives]], [[Millencolin]] ===Liames extèrnes=== * [http://www.arnapi.com/ Arnapi, grop de punk rock occitan] {{clear}} {{Multi bendèl|Portal musica|Portal rock}} [[Categoria:Punk]] qm3ud1eddjotxlhs4moqpo1704qdtna 2503755 2503754 2026-06-30T17:09:35Z Raymond Trencavel 26125 2503755 wikitext text/x-wiki {{Veire|Punk}} {{Infobox Musica (genre) | nom = | estils fonts = [[Musica Rock]] | fonts culturalas = | instruments = | popularitat = | sos genres = | genres filhs = | genres associats = | scènas regionalas = | véser tanben = }} Lo '''punk rock''' o la '''musica punk''' o lo punk [ [[occitan]]: ˈpyⁿk, ˈpyŋk; [[anglés]]: ˈpʌŋk] es un movement musicau e una branca dau [[rock]] qu'apareguèt en [[1975]] a Nòva York puei en 1976 a [[Londres]]. ==Originas== Ais [[Estats Units d'America|Estats Units]] lei primiers precursors foguèron de grops de [[garage rock]] coma [[MC5]] e [[The Stooges|leis Stooges]] durant la fin deis ans 60. Lei [[Ramones]] (de [[Nòva York (vila)|Nòva York]]) creèron un novèu genre pus amadurat en [[1975]] e d'unei considèran aquel eveniment coma la naissença dau punk. Foguèron ligats a un [[fanzine]] de Nòva York nommat ''Punk'', qu'exprimissiá en realitat un movement culturau un pauc pus larg que la musica, ligat a una estetica particulara dins leis arts. En [[Anglatèrra]], lo punk rock appareguèt en [[1976]] amb lei [[Sex pistols]] (de [[Londres]]), que serián per fòrça mond lei creators dau punk (o aumens aquelei que lo difusèron mai) e [[The Clash]]. Lo '''punk''' apereguèt simultaneament en [[Anglatèrra]] coma una mòda e un concèpte comerciau. Coma aquò, especialament, [[Malcolm Mc Laren]] e [[Vivienne Westwood]] fondèron alora lor primiera botiga de mòda punk, que se sonava ''Sex'' ([[1977]]). ==Musicologia== La musica punk se caracteriza per de melodias simplas, de bòn jogar e de bòn cantar. Es un estil especialament accessible per lei musicians amators. Aquela simplicitat es una revendicacion fondadoira dau movement punk, que sa tòca es de rendre tornarmai lo rock accessible a toteis aquelei qu'an enveja de ne faire. Tanben la simplicitat se fa au servici de l'energia pura que lei punks vòlon rendre au rock, un pauc coma dins lo rock iniciau deis ans 1950. Coma aquò lo punk rock emergent de [[1975]] foguèt ben una reaccion conscienta e radicala còntra lo rock dau mitan deis ans 1970, qu'èra tròp tecnic, tròp virtuós e tròp pretensiós. ==En Occitània== En [[Occitània]], [[Arnapi]] es un grop que fa de punk rock en lenga [[occitan]]a. I a tanben [[Gojats of Hédas]] o [[Enlòc]]. Dempuei leis [[ans 1990]], certanei grops que cantan en [[occitan]] an mesclat la musica punk amb l'[[ska]] ([[Goulamas'K]]) o amb lo [[Musica tradicionala occitana|trad]] ([[Lo Dalfin]]). Pasmens, la màger part dei grops de musica punk d'[[Occitània]] cantan en anglés ([[Drive Blind (rock anglés)|Drive Blind]]) o en francés ([[OTH (rock francés)|OTH]], [[Les Sheriff]]) pr'amor malastrosament de la [[diglossia]]. ==Dins lo Mond== Quauquei grands grops de musica punk dau mond entier: *[[Estats Units]]: [[Offspring|The Offspring]], [[NOFX]], [[Dead Kennedys]], lei [[Ramones]], [[Bad Religion]], [[Dropkick Murphys]], [[The Stooges]], [[The New York Dolls]], [[Anti-Flag]], [[Rise Against]], [[Rancid]], [[Green Day]], [[Blink-182]]. *[[Reialme Unit]]: [[Sex Pistols]], [[The Clash]], [[Peter and the Test Tube Babies]], [[Buzzcocks]], [[The Adicts]], [[The Toy Dolls]]. *[[França]]: [[Bérurier Noir]], [[Les Garçons Bouchers]], [[Metal Urbain|Métal Urbain]], [[Guerilla Poubelle]], [[Starshooter]], [[Les Wampas|Los Wampas]], [[Parabellum]], [[Les Porte-Mentaux|Les Porte Mentaux]], [[Ludwig von 88]], [[Gogol Premier]], [[Les Dogs]], [[Les Sales Majestés]], [[Cyclope]], [[Happy Drivers]], [[Molodoï]] o encara al [[Quebèc]] [[Banlieue Rouge]] e en [[Belgica]] lo quite [[Plastic Bertrand]]. *[[Occitània]]: [[Arnapi]], [[Enlòc]], [[Gojats of Hédas]], [[Oai Star]], [[Goulamas'K|Goulamas'K]], Les Cigales Engatsées, tanben per los que cantan en [[francés]] sonque, [[OTH]] e [[Les Sheriff (rock francés)|Les Sheriff]], o encara los que cantan pas qu'en anglés coma [[Drive Blind]] o [https://fr.wikipedia.org/wiki/Uncommonmenfrommars Uncommonmenfrommars]. *[[Bretanha (istorica)|Bretanha]]: [[Les Ramoneurs de menhirs]], [[Tri Bleiz Die]]. *[[País Basc]]: [[Kortatu]], [[Negu Gorriak]] *[[Alemanha]]: [[Nina Hagen]], [[Nena]], [[Die Ärzte]] *[[Suècia]]: [[The Hives]], [[Millencolin]] ==Vejatz tanben== * [[Grunge]] ==Liames extèrnes== * [http://www.arnapi.com/ Arnapi, grop de punk rock occitan] {{clear}} {{Multi bendèl|Portal musica|Portal rock}} [[Categoria:Punk]] eoigf4iea7ook78e9zm8vx6lhs4nbvp 0 25414 2503734 2357107 2026-06-30T16:31:06Z Raymond Trencavel 26125 2503734 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Sonic Youth live 20050707.jpg|thumb|right|300px|Kim Gordon e Thurston Moore, concèrt a [[Estocòlme]], en julhet de 2005]] [[File:Sonic Youth Chile 2011.png|alt=|thumb|270px|Sonic Youth 2011]] '''Sonic Youth''' es un grop american de rock alternatiu que se formèt a [[Nòva York]] en [[1981]]. En 2006, lo grop amassava [[Thurston Moore]] ([[guitarra]] e votz) [[Lee Ranaldo]] (guitarra, votz and òrgue) [[Kim Gordon]] ([[bassa]] , guitarra, e votz) e [[Steve Shelley]] ([[batariá]]) Lo seu estil es generalament associat al movement [[punk]], mas Sonic Youth foguèt tanben associat a diferents corrents musicals dempuèi la debuta de las annadas [[1980]]&nbsp;: d'en primièr [[no wave]] (1981-1983), puèi [[hard-core]] (1983-1986), [[grunge]] (1989-1992),e [[post-rock]] (1998-2001). [[Categoria:Grop de rock american]] [[Categoria:Grop de musica american]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:Grop de musica punk]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grunge]] bs0jk0hml4re1tgab8xgwya7ln1qjdo 0 25818 2503758 2362649 2026-06-30T17:21:24Z Raymond Trencavel 26125 2503758 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musica (artista) | carta = vocal | nom = Kurt Cobain | nom naissença = Kurt Donald Cobain | nom aliàs = | imatge = [[Fichièr:Nirvana around 1992.jpg|190px]] | legenda = | naissença = [[20 de febrièr]] de [[1967]], [[Aberdeen]], ([[Washington (estat)|Washington]]) | decès = [[5 d'abril]] de [[1994]], [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Washington]]) | annadas activas = | genre = [[grunge]], [[punk rock]] | labèl = | entoratge = Grop: [[Nirvana (grop)|Nirvana]]<br />esposa: [[Courtney Love]] | instrument = | tipe votz = | profession = | site oficial = }} '''Kurt Donald Cobain''' ([[1967]]–[[1994]]) foguèt un musician e cantaire estatunidenc. Foguèt lo cantaire e lo menaire del grop rock [[Nirvana (grop)|Nirvana]], que marquèt prigondament l'istoria del rock durant los ans 1990. Sembla que Kurt Cobain aguèt pas una existéncia fòrça urosa e venguèt lèu dependent de l'[[eroïna]]. Se maridèt amb [[Courtney Love]] e aguèron una dròlla qu'el veguèt pas créisser fòrça temps. L'encausa oficiala de la mòrt de Kurt Cobain es lo suicidi. Se tirèt una bala dins lo cap. Simbòl d'una generacion malgrat el, cercant de fugir lo succès, Kurt Cobain a rejonch lo club de las estelas del rock mòrtas a 27 ans coma [[Janis Joplin]], [[Jim Morrison]] e [[Jimi Hendrix]]. == Discografia == === Amb Nirvana === ==== Albums principals ==== * 1989 : ''[[Bleach (album)|Bleach]]'' * 1991 : ''[[Nevermind]]'' * 1992 : ''[[Incesticide]]'' * 1993 : ''[[In Utero (album)|In Utero]]'' * 1994 : ''[[MTV Unplugged in New York]]'' === Album solo === * 2015 (a títol postum) : ''[[Montage of Heck: The Home Recordings]]'' === Collaboracions === * 1994 : ''[[Live Through This]]'' - [[Hole (groupe de rock)|Hole]] {{commonscat|Kurt Cobain}} {{ORDENA:Cobain, Kurt}} [[Categoria:Musician american|Cobain]] [[Categoria:Cantaire american|Cobain]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1990|Cobain, Kurt]] [[Categoria:Naissença en Washington (estat)]] [[Categoria:Naissença en 1967|Cobain]] [[Categoria:Decès en 1994|Cobain]] [[Categoria:Guitarrista de rock|Cobain]] [[Categoria:Cantaire de rock|Cobain]] [[Categoria:Decès per suicidi|Cobain]] [[Categoria:Cantairas e cantaires punk]] 6bu2xf7hfrso4grebcz0thvekls3qsp 0 26647 2503787 2042610 2026-07-01T07:58:26Z ~2026-37627-56 64189 /* */ 2503787 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en gascon--> {{omon|Lanas (omonimia)}} [[Imatge:ForetLandes.JPG|thumb|right|300px|Pinhadar de las Lanas]] Las '''Lanas''', o las '''Lanas de Gasconha''', que son ua region tradicionala de [[Gasconha]], en [[Occitània]] ([[França]]). Que's situan entre l'estuari de [[Gironda]] au nòrd e l'arriu [[Ador]] au sud, e que son vesias de la còsta de l'[[ocean Atlantic]]. Comprenen lo [[Lana Gran]], lo [[Marensin|Maransin]], lo [[Maremne]], lo [[Bòrn|Pa&iacute;s de Bòrn]], las [[Lanas Petitas]], mès tanben, en [[Gironda]], lo [[Medòc]] landescòt, la [[Hauta Lana girondina]], lo [[Pa&iacute;s de Bug|Pa&iacute;s de Buc]], e ua petita partida d'[[Òlt e Garona]]. Lo gentilici qu'ei '''landés,-esa''' o '''lanusquet, a''' (sovent pejoratiu). En [[Medoc|Medòc]], que diden '''landescòt, a''' ==Mapa== <gallery><center> Image:LandesDeGascogne.png|Los parçans de las Lanas de Gasconha (en francés) </gallery></center> ==Istòria== ==Origina e evolucion de las Lanas de Gasconha== '''''AQUESTA SECCION ES EN CORS D'ESCRITURA''''' ==Los diferents mitans naturaus== ===Las ròcas e plajas deu litorau=== Lo cordon dunari dont s'estira de [[Punta de Grava]] au bocau de l'[[Ador]], maugrat las soas variacions localas, que presenta sus tota la soa longor un faciés similari. De la mar dinc au pinhadar, que tròban (grossèiraments) : * Lo haut de plaja. * La ròca viva. * La leda. * L'ahorèst de berlista. * Lo pinhadar. ====La ròca viva==== Aquesta partida deu litorau qu'es hòrt expausada au vent de mar e a la soa hòrta tenor en sau, amèi a l'efèit abrasiu deus gruns de sable progetats per lo vent. Egau, la ròca viva n'es pas tant arida com ic creden. L'espessor superficiala de sable que sèrv mème d'isolant e que hèi trabuc a l'evaporacion. Que son los elements nutritius dont constituan un factor limitant per lo desvolopament de las plantas ; l'ensablament, tanben que pòt estar problematic. Los vegetaus adaptats ad aquera darrèira constrenta que son los gorbeths, dab las soas arrigadas sosterranas. ====La leda==== ====L'ahorèst de berlista==== ====Lo pinhadar==== Lo pinhadar, ad aquest endret, qu'es mèi particulièraments un bòi de proteccion, meticulosaments gestionat per l'[[ONF]]. Lo son sol objectiu qu'es de retenir l'avançada de las ròcas. Que pòden distinguir dus tipes de sos-estatge dens lo pinhadar : * La '''horèst esclerofila''', compausada de cassis verds (euses), meilèu en [[Medoc|Medòc]], o de surrèrs (o leugèrs) dens lo sud deu departament de las Lanas. Aquò que son espeças mediterranencas, xerofilas, dont vingoren cap a [[Gasconha]] a la favor d'un episòdi caud. * La '''cassoèra''', que lo cassi es l'espeça climacica de las Lanas de Gasconha. ====L'erosion deus piquèirs==== Quan la mar ataca lo pè deu piquèir, que se fòrma generauments ua paret contra laquala ven butar lo vent dab un maximum de fòrça. L'ensemble deu piquèir qu'es destabilisat. En permèir son creats los '''shiula-vent''' dont son talhs dens lo sablèu. Lo sable qu'es tornat despausar en arrèr en creant las '''porrièras'''. Una devegetalizacion en arrèir que hèi aparéisher depressions nomadas '''caudèiras''', alternant dab los '''tucs'''. ===Las zònas umidas de l'arrèira-ròca=== ===Lo plèir landés=== * La '''lana umida''', au mièi deu plèir, a l'endret on l'aiga, tròp lunh d'un arriu, n'a pas d'auta possibilitat que d'estagnar, qu'es principauments caperada per l'aubicha. La napa freatica dont rasa la surfaça que coneish movements verticaus : montada en ivèrn e descenta en estiu. * La '''lana mesofila''', copiosaments expleitada per l'òmi, qu'a per espeça dominanta la hauguèira. Egau, se la dèishan a l'abandon, lo sanguin, l'abrana e lo cassi que van reconquerir lo terrenh. * La '''lana seca''' que's tròba en bòrn d'arriu, on l'aiga de la napa freatica es completaments drenada cap au baish. Las plantas caracteristicas que son las brugas, l'abrana e l'eliantèma. ===Los arrius e las horèsts-galerias=== Los arrius de las Lanas de Gasconha ([[Èira]], [[Dosa]], [[Siron|Ciron]]) que son bordats per corrius boscassuts que constituissen refugis de biodiversitat. Los cassis, eradicats deu pinhadar en rason de la soa prauba valor comerciala, que s'arretròban con.hinats dens las horèsts-galerias. La soa amplituda ecologica qu'es excepcionala : que s'adapta a tots los tipes de sòus e a quasi tots los nivèus d'umiditat. Lo son ròtle qu'es hòrt important perque sèrv d'acés entà frem audèths e quauquas soritz-caudas arboricòlas. En devath deu hulhatge deus [[casse|cassis]], que trobaràn hauguèira, jauga, civada de Thore,... L'estadi ultime de l'evolucion de la seria de vegetacion deus mitans umides qu'es la vernèda, se rencontrant essenciauments sus ancians braç mòrts comblats. Las saucedas que son enqüèra mèi idrofilas. Las condicions ecologicas de la valèia de [[Siron|Ciron]] que son hòrt particulièras. La preséncia d'un substrat calcari en aqueth endret que constitua un permèir element d'originalitat, perqué poiràn véder espécias calcicòlas. Amèi, lo taus d'umiditat eslevat e las temperaturas estivalas relativaments doças que permèten lo manten de [[relictes climatics]], per exemple lo hau, hòrt rale pr'aquí. Las gòrjas de [[Dosa]] que son similàrias, dab quauquas variacions. ==Desvolopament== Qu'èran ua region de planura dab hòrt de sabla e paluds. A la fin deu [[sègle XVIII]] e au [[sègle XIX]], que coneishoren un amainatjament uman intens que las transformèt en ua region de horèst, dab ua hòrta indústria de la [[husta]]. Que s'i creèt en [[1970]] lo [[Pargue Naturau Regionau de las Lanas de Gasconha|Parc Naturau Regionau de las Lanas de Gasconha]]. La [[Còsta d'Argent]] que coneish un desvolopament toristic important, especiauments a [[Arcaishon]], [[Mamisan]], [[Sòrts e Òssagòr|Òssagòr]], [[La Canau]] e [[Cap Berton]]. ==Patrimòni== ===Sites naturaus remercables=== ===Patrimòni bastit=== ====Medòc landescòt==== ====Buc e Bòrn==== Autorn de [[Mamisan]], qu'estoren localizadas mantuas necropòlas preïstoricas. [[Mamisan]] dont es en efèit un lòc au patrimòni riche, qu'i veden tanben ua glèisa dont lo clochèir-pòrge es inscrivut au Patrimòni Mondiau de l'[[UNESCO]], tot com las bòrnas de sauvetat de la mèsma comuna dont son classadas monuments istorics. Las glèisas, sovent bastidas en [[garluisha]], que son hòrt remercablas, com per exemple aquera de [[Pontens]]. Totjamèi dens lo registre religi&oacute;s, que rencontraratz, au destorn d'un camin, honts miraglosas : Sent Jan Baptista de Borricòs, Sent Miquèu de Biars, Senta Rufina d'Aurelhan, dont ne son quauques-uas. Lo fare de [[Contis]] qu'es lo sol fare deu permèir òrde de las Lanas. ====Lana Gran==== A [[Morcens]], los principaus monuments que son las duas glèisas : de Sent Pèir au borg e de Sent Vincent de Pau (XIX° siègle) a la gara. Lo castèth de Moret qu'es un ostau de campanha dab ua tor d'angle au tèit esplatuishat. Lo site d'[[Arjusan]], enfin, qu'a ua hòrta importància tant au nivèu toristic com ecologic e patrimoniau. ====Maransin e Maremne==== ====Lanas Petitas e d'Òlt e Garona==== ====Hauta Lana girondina==== [[Categoria:Geografia de Gasconha]] [[Categoria:Sit natural d'Occitània]] bbj03pxnogo3aoz8pn85o0vrmnxppmg 0 37619 2503781 2503719 2026-07-01T04:30:58Z Nicolas Eynaud 6858 /* Idrologia */ 2503781 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== [[Fichièr:Andes - Tectonica dei placas (placa de Nazca).png|thumb|Esquèma generau de la subduccion de la placa de Nazca e de la formacion deis Andes.]] {{veire|Orogenesi|Subduccion}} La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. D'efiech, plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas dins la meteissa region en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref><ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. De mai, la formacion dels Andes comencèc durant lo [[Jurassic]], mas lo fenomene se limitèc longtemps a la formacion d'estructuras [[geologia|geologicas]] bassas coma de [[rift]]s, d'[[extension (geologia)|extensions tectonicas]] e d'intrusions [[magma]]ticas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 45-46.</ref>. Lo mecanisme actuau se metèc en plaça fa 90 milions d'ans a l'eissia d'un chambiament de direccion de la subduccion, dau sud-èst au nòrd-èst<ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. Pasmens, la màger part de la sureccion comencèc fa 30 milions d'ans, çò qu'explica l'aspècte recent de las [[montanha]]s andinas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Antony R. Orme, « The Tectonic Framework of South America », dins Thomas T. Veblen, Kenneth R. Young e Anthony R. Orme (dir.), ''Physical Geography of South America'', Oxford University Press, 2007, pp. 12-17.</ref>. La [[subduccion]], totjorn en cors, es responsabla d'una activitat sismica e volcanica intensa dins l'ensemble de la chadena. Los Andes tenon ansin plusors [[volcan]]s actius, gropats au sen de regions volcanicas separaas per de sectors volcanicament inactius. Plusors volcans andins fan partia dels volcans mai nauts de la [[planeta]]. Pòion èsser fòrça dangeirós per las populacions localas en causa de la formacion frequenta de [[lahar]]s<ref>Per exemple, en 1985, lo [[Nevado del Ruiz]] entraïnèc la mòrt de {{formatnum:24000}} personas (Dennis S. Mileti, Patricia A. Bolton, Gabriel Fernandez e Randall G Updike, ''The Eruption of Nevado Del Ruiz Volcano Colombia, South America, November 13, 1985'', Washington, Commission on Engineering and Technical Systems (National Academy Press), 1991, 128 p.).</ref>. Los seïsmes son pereu comuns e destruseires dins totas las regions andinas. Per exemple, lo [[Tèrratrem|seïsme]] [[Seïsme de Valdivia de 1960|mai violent]] enregistrat dins l'[[istòria]] [[Homo sapiens|umana]] aguèc luec en [[Chile]] en [[1960]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Steve Benedetti, ''El terremoto más grande de la Historia'', Santiago, Origo Ediciones, 2010.</ref><ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hernán Maino, ''Terremotos en Chile: Valparaíso (1906), Chillán (1939) y Valdivia (1960)'', Santiago, Origo Ediciones y Museo Histórico Nacional, 2009.</ref>. Au niveu estructura, la cordilhera es pas un massís unic, mas un ensemble de chadenas parallelas separaas per de plans d'altituda o de valaas longitudinalas. Aquela estructura es fòrça marcaa dins la partia centrala onte las [[Montanha|montanhas]] entornejan l'[[Altiplano]], un important planasteu que se situa a una altituda mejana superiora a {{formatnum:3500}} m<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Patricia Aceituno Gutiérrez, « Aspectos generales del clima en el Altiplano sudamericano », ''El Altiplano: Ciencia y conciencia en los Andes'', Santiago, Departamento de geofísica, facultad de ciencias físicas y matemáticas, Universidad de Chile, 1997, p. 65.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== Los Andes son la chadena de [[montanha]]s [[continent]]ala mai lonja dau monde que s'estend sus environ {{formatnum:7000}} [[mètre|quilometres]] dau long dau [[litorau]] occidentau de l'[[America dau Sud]], de [[Veneçuèla]] au nòrd fins a la [[Terra de Fuec]] au sud. Travèrsa 7 país ([[Veneçuèla]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]], [[Bolívia]], [[Chile]] e [[Argentina]]). A generalament una largor de 200 km, mas aganta un maximom de 700 km dins la region centrala de l'[[Altiplano]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bryan L. Isacks, « Uplift of the central Andean plateau and bending of the Bolivian orocline », ''Journal of Geophysical Research: Solid Earth'', vol. 93, n° 84, 1988, pp. 3211-3231.</ref>. Sa cima mai nauta es [[Aconcagua]] ({{formatnum:6962}} m<ref>De fons mencionan egalament {{formatnum:6961}} m. D'un biais generau, l'altituda precisa de plusors cimas andinas son encara l'objecte de mesuras contradictòrias e plusors valors diferentas pòion circular per una meteissa montanha.</ref>), una montanha situaa en [[Argentina]] qu'es pereu la [[montanha]] mai nauta de la [[planeta]] en defòra dau sistema [[Imalaia|imalaian]]. Pasmens, chau nòtar que lei cimas de mai de {{formatnum:5000}} o de {{formatnum:6000}} m son frequentas dins l'ensemble dels Andes e que la chadena representa un obstacle important per las comunicacions èst-oèst. Son generalament destriats tres regions principalas. Los Andes Septentrionaus, de [[Veneçuèla]] a [[Eqüator (país)|Eqüator]], se caracterizan per una organizacion constituia de plusors cordilheras parallelas separaas per de valaas prefondas. Los Andes Centraus cúrbon [[Peró]], [[Bolívia]] e lo nòrd de [[Chile]]. Son organizats a l'entorn de l'[[Altiplano]] e de doas cordilheras, la cordilhera occidentala e la cordilhera orientala, qu'ensarran lo planasteu. En causa d'aquela topografia, la màger part de la region es [[endoreïsme|endoreïca]], çò que favoriza la formacion de [[lac]]s tectonics, coma lo [[lac Titicaca]], e de [[desèrt de sau|deserts de sau]] coma lo [[salar d'Uyuni]]. Enfin, los Andes Meridionaus s'estendon entre [[Chile]] e [[Argentina]]. Son la partia mens nauta e mens larja de la chadena e lor altituda demenís pauc a cha pauc fins a la [[Terra de Fuec]]. === Clima === Lo clima dels Andes es determinat per tres factors principaus que son l'altituda, la latituda e l'exposicion als [[vent]]s e als [[corrent marin|corrents marins]] [[ocean]]ics. En causa de l'estendua excepcionala de la chadena e de son orientacion nòrd-sud, aquò mena a l'establiment de [[clima]]s fòrça divèrs e radicalament diferents segon las regions<ref>Per exemple, en [[Eqüator (país)|Eqüator]], la cima de [[Cotopaxi]], cuberta d'un glacier, se tròba a quauques quilometres de seuvas umidas eqüatorialas.</ref>. L'altituda i es lo factor mai important que determina un estatjament termic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christoph Stadel, « Altitudinal Belts in the Tropical Andes: Their Ecology and Human Utilization », dins ''Yearbook of the Conference of Latin Americanist Geographers'', vol. 17, n° 1, 1990, pp. 45–60.</ref>. Per una latituda donaa, la [[temperatura]] demenís regularament amb l'altituda, çò que subrepausa plusors niveus climatics despuei lo [[litorau]] fins a las cimas cubertas de [[glacier]]s. Dins los Andes tropicaus, aqueu fenomene es a l'origina d'una nomenclatura tradicionala d'origina ispanica que destria plusors zònas (''tierra caliente'', ''tierra templada'', ''tierra fria'', ''tierra helada'') que correspondon a de condicions de vida e d'[[agricultura]] diferentas. La latituda introdutz una autra variacion dau nòrd au sud. Los Andes Septentrionaus, situats au niveu de l'eqüator, an un [[clima tropicau]] o [[clima eqüatoriau|eqüatoriau]] umida amb de precipitacions abondosas e de variacions sasonieras limitaas de las [[temperatura]]s. Los Andes Centraus son marcats per una [[ariditat]] creissenta que culmina dins lo [[desert d'Atacama]] qu'es l'endrech mai sec dau monde. Aquela ariditat s'explica per la preséncia dau [[corrent de Humboldt|corrent freg de Humboldt]] que redutz l'evaporacion e la formacion de plueias. Los Andes Meridionaus recebon de precipitacions mai importantas, especialament sus lo pendís chilen expausat als [[vent]]s oceanics. Enfin, la partia australa a un clima freg e umid marcat per un limit plueia-neu relativament bas (300 m). Lo tresen factor climatic major, l'exposicion als vents a una influéncia locala. D'un biais generau, los pendís orientaus son mai umides que son somes a l'influéncia de las massas d'aire umidas en provenença dau bacin amazonian. Aquò explica l'aspecte mai eissuch dau pendís pacific de la chadena. === Idrologia === Los Andes jògan un ròtle [[idrologia|idrologic]] important a l'eschala dau continent [[America dau Sud|sud-american]] en agissent coma una serva d'aiga per plusors bacins fluviaus e en conservant d'[[aiga]] sota forma de [[glaç]]. Constituisson pereu la linha de partiment principala de las aigas dau continent. Los flumes dau pendís occidentaus, generalament corts e rapides, descendon directament vers l'[[ocean Pacific]]. Sus lo pendís orientau, l'idrologia es fòrça diferenta car los flumes devon percórrer de distàncias importantas per arribar fins a l'[[ocean Atlantic]]. Aquò permet la formacion de rius longs e poderós que participan a la formacion dei grands flumes d'[[America dau Sud]] coma [[Amazonas (fluvi)|Amazonas]] ({{formatnum:6400}} km), lo [[Rio Paraná]] ({{formatnum:4099}} km) e [[Orinoco]] ({{formatnum:2550}} km). Dins los Andes Centraus, las cordilheras forman un ensemble de bacins [[endoreïsme|endoreïcs]] onte l'[[aiga]] pòt s'acumular dins las zònas prigondas. La depression mai conoissua es aquela ocupaa per lo [[lac Titicaca]] qu'es generalament considerat coma lo mai grand lac d'aiga doça d'[[America dau Sud]]<ref>De fonts mencionan de còps lo [[lac de Maracaibo]], una estendua d'aiga saumastra de la [[mar Cariba]] coma lac d'aiga doça mai grand dau continent. Pasmens, aquò es contestat en causa dau ligam directe entre aqueu lac e la mar.</ref>. Aqueles lacs son fòrça importants per las populacions localas que permeton l'[[irrigacion]] de las [[Agricultura|culturas]]. Pasmens, d'autras depressions son envasias per de [[sau (quimia)|saus]] eissias de l'activitat [[volcan]]ica de la region. Dins las zònas mai aridas, aquò mena a la formacion de [[desert de sau|deserts de sau]]. === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. * [[Altiplano]]. * [[Placa de Nazca]]. * [[Placa sudamericana|Placa sud-americana]]. * [[Subduccion]]. * [[Tectonica de las placas]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] t3dbtoytw9wz4k02cqymvqsfzamx9m8 2503782 2503781 2026-07-01T04:40:04Z Nicolas Eynaud 6858 /* Idrologia */ 2503782 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== [[Fichièr:Andes - Tectonica dei placas (placa de Nazca).png|thumb|Esquèma generau de la subduccion de la placa de Nazca e de la formacion deis Andes.]] {{veire|Orogenesi|Subduccion}} La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. D'efiech, plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas dins la meteissa region en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref><ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. De mai, la formacion dels Andes comencèc durant lo [[Jurassic]], mas lo fenomene se limitèc longtemps a la formacion d'estructuras [[geologia|geologicas]] bassas coma de [[rift]]s, d'[[extension (geologia)|extensions tectonicas]] e d'intrusions [[magma]]ticas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 45-46.</ref>. Lo mecanisme actuau se metèc en plaça fa 90 milions d'ans a l'eissia d'un chambiament de direccion de la subduccion, dau sud-èst au nòrd-èst<ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. Pasmens, la màger part de la sureccion comencèc fa 30 milions d'ans, çò qu'explica l'aspècte recent de las [[montanha]]s andinas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Antony R. Orme, « The Tectonic Framework of South America », dins Thomas T. Veblen, Kenneth R. Young e Anthony R. Orme (dir.), ''Physical Geography of South America'', Oxford University Press, 2007, pp. 12-17.</ref>. La [[subduccion]], totjorn en cors, es responsabla d'una activitat sismica e volcanica intensa dins l'ensemble de la chadena. Los Andes tenon ansin plusors [[volcan]]s actius, gropats au sen de regions volcanicas separaas per de sectors volcanicament inactius. Plusors volcans andins fan partia dels volcans mai nauts de la [[planeta]]. Pòion èsser fòrça dangeirós per las populacions localas en causa de la formacion frequenta de [[lahar]]s<ref>Per exemple, en 1985, lo [[Nevado del Ruiz]] entraïnèc la mòrt de {{formatnum:24000}} personas (Dennis S. Mileti, Patricia A. Bolton, Gabriel Fernandez e Randall G Updike, ''The Eruption of Nevado Del Ruiz Volcano Colombia, South America, November 13, 1985'', Washington, Commission on Engineering and Technical Systems (National Academy Press), 1991, 128 p.).</ref>. Los seïsmes son pereu comuns e destruseires dins totas las regions andinas. Per exemple, lo [[Tèrratrem|seïsme]] [[Seïsme de Valdivia de 1960|mai violent]] enregistrat dins l'[[istòria]] [[Homo sapiens|umana]] aguèc luec en [[Chile]] en [[1960]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Steve Benedetti, ''El terremoto más grande de la Historia'', Santiago, Origo Ediciones, 2010.</ref><ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hernán Maino, ''Terremotos en Chile: Valparaíso (1906), Chillán (1939) y Valdivia (1960)'', Santiago, Origo Ediciones y Museo Histórico Nacional, 2009.</ref>. Au niveu estructura, la cordilhera es pas un massís unic, mas un ensemble de chadenas parallelas separaas per de plans d'altituda o de valaas longitudinalas. Aquela estructura es fòrça marcaa dins la partia centrala onte las [[Montanha|montanhas]] entornejan l'[[Altiplano]], un important planasteu que se situa a una altituda mejana superiora a {{formatnum:3500}} m<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Patricia Aceituno Gutiérrez, « Aspectos generales del clima en el Altiplano sudamericano », ''El Altiplano: Ciencia y conciencia en los Andes'', Santiago, Departamento de geofísica, facultad de ciencias físicas y matemáticas, Universidad de Chile, 1997, p. 65.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== Los Andes son la chadena de [[montanha]]s [[continent]]ala mai lonja dau monde que s'estend sus environ {{formatnum:7000}} [[mètre|quilometres]] dau long dau [[litorau]] occidentau de l'[[America dau Sud]], de [[Veneçuèla]] au nòrd fins a la [[Terra de Fuec]] au sud. Travèrsa 7 país ([[Veneçuèla]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]], [[Bolívia]], [[Chile]] e [[Argentina]]). A generalament una largor de 200 km, mas aganta un maximom de 700 km dins la region centrala de l'[[Altiplano]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bryan L. Isacks, « Uplift of the central Andean plateau and bending of the Bolivian orocline », ''Journal of Geophysical Research: Solid Earth'', vol. 93, n° 84, 1988, pp. 3211-3231.</ref>. Sa cima mai nauta es [[Aconcagua]] ({{formatnum:6962}} m<ref>De fons mencionan egalament {{formatnum:6961}} m. D'un biais generau, l'altituda precisa de plusors cimas andinas son encara l'objecte de mesuras contradictòrias e plusors valors diferentas pòion circular per una meteissa montanha.</ref>), una montanha situaa en [[Argentina]] qu'es pereu la [[montanha]] mai nauta de la [[planeta]] en defòra dau sistema [[Imalaia|imalaian]]. Pasmens, chau nòtar que lei cimas de mai de {{formatnum:5000}} o de {{formatnum:6000}} m son frequentas dins l'ensemble dels Andes e que la chadena representa un obstacle important per las comunicacions èst-oèst. Son generalament destriats tres regions principalas. Los Andes Septentrionaus, de [[Veneçuèla]] a [[Eqüator (país)|Eqüator]], se caracterizan per una organizacion constituia de plusors cordilheras parallelas separaas per de valaas prefondas. Los Andes Centraus cúrbon [[Peró]], [[Bolívia]] e lo nòrd de [[Chile]]. Son organizats a l'entorn de l'[[Altiplano]] e de doas cordilheras, la cordilhera occidentala e la cordilhera orientala, qu'ensarran lo planasteu. En causa d'aquela topografia, la màger part de la region es [[endoreïsme|endoreïca]], çò que favoriza la formacion de [[lac]]s tectonics, coma lo [[lac Titicaca]], e de [[desèrt de sau|deserts de sau]] coma lo [[salar d'Uyuni]]. Enfin, los Andes Meridionaus s'estendon entre [[Chile]] e [[Argentina]]. Son la partia mens nauta e mens larja de la chadena e lor altituda demenís pauc a cha pauc fins a la [[Terra de Fuec]]. === Clima === Lo clima dels Andes es determinat per tres factors principaus que son l'altituda, la latituda e l'exposicion als [[vent]]s e als [[corrent marin|corrents marins]] [[ocean]]ics. En causa de l'estendua excepcionala de la chadena e de son orientacion nòrd-sud, aquò mena a l'establiment de [[clima]]s fòrça divèrs e radicalament diferents segon las regions<ref>Per exemple, en [[Eqüator (país)|Eqüator]], la cima de [[Cotopaxi]], cuberta d'un glacier, se tròba a quauques quilometres de seuvas umidas eqüatorialas.</ref>. L'altituda i es lo factor mai important que determina un estatjament termic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christoph Stadel, « Altitudinal Belts in the Tropical Andes: Their Ecology and Human Utilization », dins ''Yearbook of the Conference of Latin Americanist Geographers'', vol. 17, n° 1, 1990, pp. 45–60.</ref>. Per una latituda donaa, la [[temperatura]] demenís regularament amb l'altituda, çò que subrepausa plusors niveus climatics despuei lo [[litorau]] fins a las cimas cubertas de [[glacier]]s. Dins los Andes tropicaus, aqueu fenomene es a l'origina d'una nomenclatura tradicionala d'origina ispanica que destria plusors zònas (''tierra caliente'', ''tierra templada'', ''tierra fria'', ''tierra helada'') que correspondon a de condicions de vida e d'[[agricultura]] diferentas. La latituda introdutz una autra variacion dau nòrd au sud. Los Andes Septentrionaus, situats au niveu de l'eqüator, an un [[clima tropicau]] o [[clima eqüatoriau|eqüatoriau]] umida amb de precipitacions abondosas e de variacions sasonieras limitaas de las [[temperatura]]s. Los Andes Centraus son marcats per una [[ariditat]] creissenta que culmina dins lo [[desert d'Atacama]] qu'es l'endrech mai sec dau monde. Aquela ariditat s'explica per la preséncia dau [[corrent de Humboldt|corrent freg de Humboldt]] que redutz l'evaporacion e la formacion de plueias. Los Andes Meridionaus recebon de precipitacions mai importantas, especialament sus lo pendís chilen expausat als [[vent]]s oceanics. Enfin, la partia australa a un clima freg e umid marcat per un limit plueia-neu relativament bas (300 m). Lo tresen factor climatic major, l'exposicion als vents a una influéncia locala. D'un biais generau, los pendís orientaus son mai umides que son somes a l'influéncia de las massas d'aire umidas en provenença dau bacin amazonian. Aquò explica l'aspecte mai eissuch dau pendís pacific de la chadena. === Idrologia === Los Andes jògan un ròtle [[idrologia|idrologic]] important a l'eschala dau continent [[America dau Sud|sud-american]] en agissent coma una serva d'aiga per plusors bacins fluviaus e en conservant d'[[aiga]] sota forma de [[glaç]]. Constituisson pereu la linha de partiment principala de las aigas dau continent. Los flumes dau pendís occidentaus, generalament corts e rapides, descendon directament vers l'[[ocean Pacific]]. Sus lo pendís orientau, l'idrologia es fòrça diferenta car los flumes devon percórrer de distàncias importantas per arribar fins a l'[[ocean Atlantic]]. Aquò permet la formacion de rius longs e poderós que participan a la formacion dei grands flumes d'[[America dau Sud]] coma [[Amazonas (fluvi)|Amazonas]] ({{formatnum:6400}} km), lo [[Rio Paraná]] ({{formatnum:4099}} km) e [[Orinoco]] ({{formatnum:2550}} km). Dins los Andes Centraus, las cordilheras forman un ensemble de bacins [[endoreïsme|endoreïcs]] onte l'[[aiga]] pòt s'acumular dins las zònas prigondas. La depression mai conoissua es aquela ocupaa per lo [[lac Titicaca]] qu'es generalament considerat coma lo mai grand lac d'aiga doça d'[[America dau Sud]]<ref>De fonts mencionan de còps lo [[lac de Maracaibo]], una estendua d'aiga saumastra de la [[mar Cariba]] coma lac d'aiga doça mai grand dau continent. Pasmens, aquò es contestat en causa dau ligam directe entre aqueu lac e la mar.</ref>. Aqueles lacs son fòrça importants per las populacions localas que permeton l'[[irrigacion]] de las [[Agricultura|culturas]]. Pasmens, d'autras depressions son envasias per de [[sau (quimia)|saus]] eissias de l'activitat [[volcan]]ica de la region. Dins las zònas mai aridas, aquò mena a la formacion de [[desert de sau|deserts de sau]]. Enfin, los Andes tenon plusors [[glacier]]s que constituïsson una reserva d'[[aiga]] essenciala. En particular, los Andes tropicaus concentran la màger part dei [[glacier]]s tropicaus de la [[planeta]]. Aqueles glaciers jògan un ròtle determinant dins l'alimentacion en aiga de las populacions e de l'[[agricultura]] durant la [[sason secha]], en relarjant l'aiga estocaa durant la [[sason umida]]. Lor reculament es ansin un enjòc important per los païs de la region. === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. * [[Altiplano]]. * [[Placa de Nazca]]. * [[Placa sudamericana|Placa sud-americana]]. * [[Subduccion]]. * [[Tectonica de las placas]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] jxyyttbxkgss8dce7fvbc9k7vfb7v2e 2503783 2503782 2026-07-01T04:42:28Z Nicolas Eynaud 6858 /* Idrologia */ 2503783 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== [[Fichièr:Andes - Tectonica dei placas (placa de Nazca).png|thumb|Esquèma generau de la subduccion de la placa de Nazca e de la formacion deis Andes.]] {{veire|Orogenesi|Subduccion}} La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. D'efiech, plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas dins la meteissa region en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref><ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. De mai, la formacion dels Andes comencèc durant lo [[Jurassic]], mas lo fenomene se limitèc longtemps a la formacion d'estructuras [[geologia|geologicas]] bassas coma de [[rift]]s, d'[[extension (geologia)|extensions tectonicas]] e d'intrusions [[magma]]ticas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 45-46.</ref>. Lo mecanisme actuau se metèc en plaça fa 90 milions d'ans a l'eissia d'un chambiament de direccion de la subduccion, dau sud-èst au nòrd-èst<ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. Pasmens, la màger part de la sureccion comencèc fa 30 milions d'ans, çò qu'explica l'aspècte recent de las [[montanha]]s andinas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Antony R. Orme, « The Tectonic Framework of South America », dins Thomas T. Veblen, Kenneth R. Young e Anthony R. Orme (dir.), ''Physical Geography of South America'', Oxford University Press, 2007, pp. 12-17.</ref>. La [[subduccion]], totjorn en cors, es responsabla d'una activitat sismica e volcanica intensa dins l'ensemble de la chadena. Los Andes tenon ansin plusors [[volcan]]s actius, gropats au sen de regions volcanicas separaas per de sectors volcanicament inactius. Plusors volcans andins fan partia dels volcans mai nauts de la [[planeta]]. Pòion èsser fòrça dangeirós per las populacions localas en causa de la formacion frequenta de [[lahar]]s<ref>Per exemple, en 1985, lo [[Nevado del Ruiz]] entraïnèc la mòrt de {{formatnum:24000}} personas (Dennis S. Mileti, Patricia A. Bolton, Gabriel Fernandez e Randall G Updike, ''The Eruption of Nevado Del Ruiz Volcano Colombia, South America, November 13, 1985'', Washington, Commission on Engineering and Technical Systems (National Academy Press), 1991, 128 p.).</ref>. Los seïsmes son pereu comuns e destruseires dins totas las regions andinas. Per exemple, lo [[Tèrratrem|seïsme]] [[Seïsme de Valdivia de 1960|mai violent]] enregistrat dins l'[[istòria]] [[Homo sapiens|umana]] aguèc luec en [[Chile]] en [[1960]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Steve Benedetti, ''El terremoto más grande de la Historia'', Santiago, Origo Ediciones, 2010.</ref><ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hernán Maino, ''Terremotos en Chile: Valparaíso (1906), Chillán (1939) y Valdivia (1960)'', Santiago, Origo Ediciones y Museo Histórico Nacional, 2009.</ref>. Au niveu estructura, la cordilhera es pas un massís unic, mas un ensemble de chadenas parallelas separaas per de plans d'altituda o de valaas longitudinalas. Aquela estructura es fòrça marcaa dins la partia centrala onte las [[Montanha|montanhas]] entornejan l'[[Altiplano]], un important planasteu que se situa a una altituda mejana superiora a {{formatnum:3500}} m<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Patricia Aceituno Gutiérrez, « Aspectos generales del clima en el Altiplano sudamericano », ''El Altiplano: Ciencia y conciencia en los Andes'', Santiago, Departamento de geofísica, facultad de ciencias físicas y matemáticas, Universidad de Chile, 1997, p. 65.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== Los Andes son la chadena de [[montanha]]s [[continent]]ala mai lonja dau monde que s'estend sus environ {{formatnum:7000}} [[mètre|quilometres]] dau long dau [[litorau]] occidentau de l'[[America dau Sud]], de [[Veneçuèla]] au nòrd fins a la [[Terra de Fuec]] au sud. Travèrsa 7 país ([[Veneçuèla]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]], [[Bolívia]], [[Chile]] e [[Argentina]]). A generalament una largor de 200 km, mas aganta un maximom de 700 km dins la region centrala de l'[[Altiplano]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bryan L. Isacks, « Uplift of the central Andean plateau and bending of the Bolivian orocline », ''Journal of Geophysical Research: Solid Earth'', vol. 93, n° 84, 1988, pp. 3211-3231.</ref>. Sa cima mai nauta es [[Aconcagua]] ({{formatnum:6962}} m<ref>De fons mencionan egalament {{formatnum:6961}} m. D'un biais generau, l'altituda precisa de plusors cimas andinas son encara l'objecte de mesuras contradictòrias e plusors valors diferentas pòion circular per una meteissa montanha.</ref>), una montanha situaa en [[Argentina]] qu'es pereu la [[montanha]] mai nauta de la [[planeta]] en defòra dau sistema [[Imalaia|imalaian]]. Pasmens, chau nòtar que lei cimas de mai de {{formatnum:5000}} o de {{formatnum:6000}} m son frequentas dins l'ensemble dels Andes e que la chadena representa un obstacle important per las comunicacions èst-oèst. Son generalament destriats tres regions principalas. Los Andes Septentrionaus, de [[Veneçuèla]] a [[Eqüator (país)|Eqüator]], se caracterizan per una organizacion constituia de plusors cordilheras parallelas separaas per de valaas prefondas. Los Andes Centraus cúrbon [[Peró]], [[Bolívia]] e lo nòrd de [[Chile]]. Son organizats a l'entorn de l'[[Altiplano]] e de doas cordilheras, la cordilhera occidentala e la cordilhera orientala, qu'ensarran lo planasteu. En causa d'aquela topografia, la màger part de la region es [[endoreïsme|endoreïca]], çò que favoriza la formacion de [[lac]]s tectonics, coma lo [[lac Titicaca]], e de [[desèrt de sau|deserts de sau]] coma lo [[salar d'Uyuni]]. Enfin, los Andes Meridionaus s'estendon entre [[Chile]] e [[Argentina]]. Son la partia mens nauta e mens larja de la chadena e lor altituda demenís pauc a cha pauc fins a la [[Terra de Fuec]]. === Clima === Lo clima dels Andes es determinat per tres factors principaus que son l'altituda, la latituda e l'exposicion als [[vent]]s e als [[corrent marin|corrents marins]] [[ocean]]ics. En causa de l'estendua excepcionala de la chadena e de son orientacion nòrd-sud, aquò mena a l'establiment de [[clima]]s fòrça divèrs e radicalament diferents segon las regions<ref>Per exemple, en [[Eqüator (país)|Eqüator]], la cima de [[Cotopaxi]], cuberta d'un glacier, se tròba a quauques quilometres de seuvas umidas eqüatorialas.</ref>. L'altituda i es lo factor mai important que determina un estatjament termic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christoph Stadel, « Altitudinal Belts in the Tropical Andes: Their Ecology and Human Utilization », dins ''Yearbook of the Conference of Latin Americanist Geographers'', vol. 17, n° 1, 1990, pp. 45–60.</ref>. Per una latituda donaa, la [[temperatura]] demenís regularament amb l'altituda, çò que subrepausa plusors niveus climatics despuei lo [[litorau]] fins a las cimas cubertas de [[glacier]]s. Dins los Andes tropicaus, aqueu fenomene es a l'origina d'una nomenclatura tradicionala d'origina ispanica que destria plusors zònas (''tierra caliente'', ''tierra templada'', ''tierra fria'', ''tierra helada'') que correspondon a de condicions de vida e d'[[agricultura]] diferentas. La latituda introdutz una autra variacion dau nòrd au sud. Los Andes Septentrionaus, situats au niveu de l'eqüator, an un [[clima tropicau]] o [[clima eqüatoriau|eqüatoriau]] umida amb de precipitacions abondosas e de variacions sasonieras limitaas de las [[temperatura]]s. Los Andes Centraus son marcats per una [[ariditat]] creissenta que culmina dins lo [[desert d'Atacama]] qu'es l'endrech mai sec dau monde. Aquela ariditat s'explica per la preséncia dau [[corrent de Humboldt|corrent freg de Humboldt]] que redutz l'evaporacion e la formacion de plueias. Los Andes Meridionaus recebon de precipitacions mai importantas, especialament sus lo pendís chilen expausat als [[vent]]s oceanics. Enfin, la partia australa a un clima freg e umid marcat per un limit plueia-neu relativament bas (300 m). Lo tresen factor climatic major, l'exposicion als vents a una influéncia locala. D'un biais generau, los pendís orientaus son mai umides que son somes a l'influéncia de las massas d'aire umidas en provenença dau bacin amazonian. Aquò explica l'aspecte mai eissuch dau pendís pacific de la chadena. === Idrologia === Los Andes jògan un ròtle [[idrologia|idrologic]] important a l'eschala dau continent [[America dau Sud|sud-american]] en agissent coma una serva d'aiga per plusors bacins fluviaus e en conservant d'[[aiga]] sota forma de [[glaç]]. Constituisson pereu la linha de partiment principala de las aigas dau continent. Los flumes dau pendís occidentaus, generalament corts e rapides, descendon directament vers l'[[ocean Pacific]]. Sus lo pendís orientau, l'idrologia es fòrça diferenta car los flumes devon percórrer de distàncias importantas per arribar fins a l'[[ocean Atlantic]]. Aquò permet la formacion de rius longs e poderós que participan a la formacion dei grands flumes d'[[America dau Sud]] coma [[Amazonas (fluvi)|Amazonas]] ({{formatnum:6400}} km), lo [[Rio Paraná]] ({{formatnum:4099}} km) e [[Orinoco]] ({{formatnum:2550}} km). Dins los Andes Centraus, las cordilheras forman un ensemble de bacins [[endoreïsme|endoreïcs]] onte l'[[aiga]] pòt s'acumular dins las zònas prigondas. La depression mai conoissua es aquela ocupaa per lo [[lac Titicaca]] qu'es generalament considerat coma lo mai grand lac d'aiga doça d'[[America dau Sud]]<ref>De fonts mencionan de còps lo [[lac de Maracaibo]], una estendua d'aiga saumastra de la [[mar Cariba]] coma lac d'aiga doça mai grand dau continent. Pasmens, aquò es contestat en causa dau ligam directe entre aqueu lac e la mar.</ref>. Aqueles lacs son fòrça importants per las populacions localas que permeton l'[[irrigacion]] de las [[Agricultura|culturas]]. Pasmens, d'autras depressions son envasias per de [[sau (quimia)|saus]] eissias de l'activitat [[volcan]]ica de la region. Dins las zònas mai aridas, aquò mena a la formacion de [[desert de sau|deserts de sau]]. Enfin, los Andes tenon plusors [[glacier]]s que constituïsson una reserva d'[[aiga]] essenciala. En particular, los Andes tropicaus concentran la màger part dei [[glacier]]s tropicaus de la [[planeta]]. Aqueles glaciers jògan un ròtle determinant dins l'alimentacion en aiga de las populacions e de l'[[agricultura]] durant la [[sason secha]], en relarjant l'aiga estocaa durant la [[sason umida]]. Lor reculament e la pollucion dels glaç son ansin d'enjòcs importants per los païs de la region. === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. * [[Altiplano]]. * [[Placa de Nazca]]. * [[Placa sudamericana|Placa sud-americana]]. * [[Subduccion]]. * [[Tectonica de las placas]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] m8ezd74qvd1nfos7qftbja7ay5nz3sp 2503784 2503783 2026-07-01T04:45:27Z Nicolas Eynaud 6858 /* Idrologia */ 2503784 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== [[Fichièr:Andes - Tectonica dei placas (placa de Nazca).png|thumb|Esquèma generau de la subduccion de la placa de Nazca e de la formacion deis Andes.]] {{veire|Orogenesi|Subduccion}} La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. D'efiech, plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas dins la meteissa region en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref><ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. De mai, la formacion dels Andes comencèc durant lo [[Jurassic]], mas lo fenomene se limitèc longtemps a la formacion d'estructuras [[geologia|geologicas]] bassas coma de [[rift]]s, d'[[extension (geologia)|extensions tectonicas]] e d'intrusions [[magma]]ticas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 45-46.</ref>. Lo mecanisme actuau se metèc en plaça fa 90 milions d'ans a l'eissia d'un chambiament de direccion de la subduccion, dau sud-èst au nòrd-èst<ref name="Charrier et al 2006 pp. 113-114">'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. Pasmens, la màger part de la sureccion comencèc fa 30 milions d'ans, çò qu'explica l'aspècte recent de las [[montanha]]s andinas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Antony R. Orme, « The Tectonic Framework of South America », dins Thomas T. Veblen, Kenneth R. Young e Anthony R. Orme (dir.), ''Physical Geography of South America'', Oxford University Press, 2007, pp. 12-17.</ref>. La [[subduccion]], totjorn en cors, es responsabla d'una activitat sismica e volcanica intensa dins l'ensemble de la chadena. Los Andes tenon ansin plusors [[volcan]]s actius, gropats au sen de regions volcanicas separaas per de sectors volcanicament inactius. Plusors volcans andins fan partia dels volcans mai nauts de la [[planeta]]. Pòion èsser fòrça dangeirós per las populacions localas en causa de la formacion frequenta de [[lahar]]s<ref>Per exemple, en 1985, lo [[Nevado del Ruiz]] entraïnèc la mòrt de {{formatnum:24000}} personas (Dennis S. Mileti, Patricia A. Bolton, Gabriel Fernandez e Randall G Updike, ''The Eruption of Nevado Del Ruiz Volcano Colombia, South America, November 13, 1985'', Washington, Commission on Engineering and Technical Systems (National Academy Press), 1991, 128 p.).</ref>. Los seïsmes son pereu comuns e destruseires dins totas las regions andinas. Per exemple, lo [[Tèrratrem|seïsme]] [[Seïsme de Valdivia de 1960|mai violent]] enregistrat dins l'[[istòria]] [[Homo sapiens|umana]] aguèc luec en [[Chile]] en [[1960]]<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Steve Benedetti, ''El terremoto más grande de la Historia'', Santiago, Origo Ediciones, 2010.</ref><ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Hernán Maino, ''Terremotos en Chile: Valparaíso (1906), Chillán (1939) y Valdivia (1960)'', Santiago, Origo Ediciones y Museo Histórico Nacional, 2009.</ref>. Au niveu estructura, la cordilhera es pas un massís unic, mas un ensemble de chadenas parallelas separaas per de plans d'altituda o de valaas longitudinalas. Aquela estructura es fòrça marcaa dins la partia centrala onte las [[Montanha|montanhas]] entornejan l'[[Altiplano]], un important planasteu que se situa a una altituda mejana superiora a {{formatnum:3500}} m<ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Patricia Aceituno Gutiérrez, « Aspectos generales del clima en el Altiplano sudamericano », ''El Altiplano: Ciencia y conciencia en los Andes'', Santiago, Departamento de geofísica, facultad de ciencias físicas y matemáticas, Universidad de Chile, 1997, p. 65.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== Los Andes son la chadena de [[montanha]]s [[continent]]ala mai lonja dau monde que s'estend sus environ {{formatnum:7000}} [[mètre|quilometres]] dau long dau [[litorau]] occidentau de l'[[America dau Sud]], de [[Veneçuèla]] au nòrd fins a la [[Terra de Fuec]] au sud. Travèrsa 7 país ([[Veneçuèla]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]], [[Bolívia]], [[Chile]] e [[Argentina]]). A generalament una largor de 200 km, mas aganta un maximom de 700 km dins la region centrala de l'[[Altiplano]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bryan L. Isacks, « Uplift of the central Andean plateau and bending of the Bolivian orocline », ''Journal of Geophysical Research: Solid Earth'', vol. 93, n° 84, 1988, pp. 3211-3231.</ref>. Sa cima mai nauta es [[Aconcagua]] ({{formatnum:6962}} m<ref>De fons mencionan egalament {{formatnum:6961}} m. D'un biais generau, l'altituda precisa de plusors cimas andinas son encara l'objecte de mesuras contradictòrias e plusors valors diferentas pòion circular per una meteissa montanha.</ref>), una montanha situaa en [[Argentina]] qu'es pereu la [[montanha]] mai nauta de la [[planeta]] en defòra dau sistema [[Imalaia|imalaian]]. Pasmens, chau nòtar que lei cimas de mai de {{formatnum:5000}} o de {{formatnum:6000}} m son frequentas dins l'ensemble dels Andes e que la chadena representa un obstacle important per las comunicacions èst-oèst. Son generalament destriats tres regions principalas. Los Andes Septentrionaus, de [[Veneçuèla]] a [[Eqüator (país)|Eqüator]], se caracterizan per una organizacion constituia de plusors cordilheras parallelas separaas per de valaas prefondas. Los Andes Centraus cúrbon [[Peró]], [[Bolívia]] e lo nòrd de [[Chile]]. Son organizats a l'entorn de l'[[Altiplano]] e de doas cordilheras, la cordilhera occidentala e la cordilhera orientala, qu'ensarran lo planasteu. En causa d'aquela topografia, la màger part de la region es [[endoreïsme|endoreïca]], çò que favoriza la formacion de [[lac]]s tectonics, coma lo [[lac Titicaca]], e de [[desèrt de sau|deserts de sau]] coma lo [[salar d'Uyuni]]. Enfin, los Andes Meridionaus s'estendon entre [[Chile]] e [[Argentina]]. Son la partia mens nauta e mens larja de la chadena e lor altituda demenís pauc a cha pauc fins a la [[Terra de Fuec]]. === Clima === Lo clima dels Andes es determinat per tres factors principaus que son l'altituda, la latituda e l'exposicion als [[vent]]s e als [[corrent marin|corrents marins]] [[ocean]]ics. En causa de l'estendua excepcionala de la chadena e de son orientacion nòrd-sud, aquò mena a l'establiment de [[clima]]s fòrça divèrs e radicalament diferents segon las regions<ref>Per exemple, en [[Eqüator (país)|Eqüator]], la cima de [[Cotopaxi]], cuberta d'un glacier, se tròba a quauques quilometres de seuvas umidas eqüatorialas.</ref>. L'altituda i es lo factor mai important que determina un estatjament termic<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Christoph Stadel, « Altitudinal Belts in the Tropical Andes: Their Ecology and Human Utilization », dins ''Yearbook of the Conference of Latin Americanist Geographers'', vol. 17, n° 1, 1990, pp. 45–60.</ref>. Per una latituda donaa, la [[temperatura]] demenís regularament amb l'altituda, çò que subrepausa plusors niveus climatics despuei lo [[litorau]] fins a las cimas cubertas de [[glacier]]s. Dins los Andes tropicaus, aqueu fenomene es a l'origina d'una nomenclatura tradicionala d'origina ispanica que destria plusors zònas (''tierra caliente'', ''tierra templada'', ''tierra fria'', ''tierra helada'') que correspondon a de condicions de vida e d'[[agricultura]] diferentas. La latituda introdutz una autra variacion dau nòrd au sud. Los Andes Septentrionaus, situats au niveu de l'eqüator, an un [[clima tropicau]] o [[clima eqüatoriau|eqüatoriau]] umida amb de precipitacions abondosas e de variacions sasonieras limitaas de las [[temperatura]]s. Los Andes Centraus son marcats per una [[ariditat]] creissenta que culmina dins lo [[desert d'Atacama]] qu'es l'endrech mai sec dau monde. Aquela ariditat s'explica per la preséncia dau [[corrent de Humboldt|corrent freg de Humboldt]] que redutz l'evaporacion e la formacion de plueias. Los Andes Meridionaus recebon de precipitacions mai importantas, especialament sus lo pendís chilen expausat als [[vent]]s oceanics. Enfin, la partia australa a un clima freg e umid marcat per un limit plueia-neu relativament bas (300 m). Lo tresen factor climatic major, l'exposicion als vents a una influéncia locala. D'un biais generau, los pendís orientaus son mai umides que son somes a l'influéncia de las massas d'aire umidas en provenença dau bacin amazonian. Aquò explica l'aspecte mai eissuch dau pendís pacific de la chadena. === Idrologia === Los Andes jògan un ròtle [[idrologia|idrologic]] important a l'eschala dau continent [[America dau Sud|sud-american]] en agissent coma una serva d'aiga per plusors bacins fluviaus e en conservant d'[[aiga]] sota forma de [[glaç]]. Constituisson pereu la linha de partiment principala de las aigas dau continent. Los flumes dau pendís occidentaus, generalament corts e rapides, descendon directament vers l'[[ocean Pacific]]. Sus lo pendís orientau, l'idrologia es fòrça diferenta car los flumes devon percórrer de distàncias importantas per arribar fins a l'[[ocean Atlantic]]. Aquò permet la formacion de rius longs e poderós que participan a la formacion dei grands flumes d'[[America dau Sud]] coma [[Amazonas (fluvi)|Amazonas]] ({{formatnum:6400}} km), lo [[Rio Paraná]] ({{formatnum:4099}} km) e [[Orinoco]] ({{formatnum:2550}} km). Dins los Andes Centraus, las cordilheras forman un ensemble de bacins [[endoreïsme|endoreïcs]] onte l'[[aiga]] pòt s'acumular dins las zònas prigondas. La depression mai conoissua es aquela ocupaa per lo [[lac Titicaca]] qu'es generalament considerat coma lo mai grand lac d'aiga doça d'[[America dau Sud]]<ref>De fonts mencionan de còps lo [[lac de Maracaibo]], una estendua d'aiga saumastra de la [[mar Cariba]] coma lac d'aiga doça mai grand dau continent. Pasmens, aquò es contestat en causa dau ligam directe entre aqueu lac e la mar.</ref>. Aqueles lacs son fòrça importants per las populacions localas que permeton l'[[irrigacion]] de las [[Agricultura|culturas]]. Pasmens, d'autras depressions son envasias per de [[sau (quimia)|saus]] eissias de l'activitat [[volcan]]ica de la region. Dins las zònas mai aridas, aquò mena a la formacion de [[desert de sau|deserts de sau]]. Enfin, los Andes tenon plusors [[glacier]]s que constituïsson una reserva d'[[aiga]] essenciala. En particular, los Andes tropicaus concentran la màger part dei [[glacier]]s tropicaus de la [[planeta]]. Aqueles glaciers jògan un ròtle determinant dins l'alimentacion en aiga de las populacions e de l'[[agricultura]] durant la [[sason secha]], en relarjant l'aiga estocaa durant la [[sason umida]]. Lor reculament e la pollucion dels glaç son ansin d'enjòcs importants per los païs de la region<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ben Orlove, ''Darkening Peaks: Glacier Retreat, Science, and Society'', Berkeley, University of California Press, 2008, pp. 196–202.</ref><ref>'''[[espanhòu|(es)]]''' Alexander Brenning e Guillermo Azócar, « Minería y glaciares rocosos: impactos ambientales, antecedentes políticos y legales, y perspectivas futuras », ''Revista de Geografía Norte Grande'', n° 47, 2010, pp. 143-158.</ref>. === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. * [[Altiplano]]. * [[Placa de Nazca]]. * [[Placa sudamericana|Placa sud-americana]]. * [[Subduccion]]. * [[Tectonica de las placas]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] qsabvm9myvkwlk74q6bv7xpt3wmvgh0 0 53186 2503723 2371653 2026-06-30T14:39:52Z Poiuytrell 61256 /* */ 2503723 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= ===== Citra ===== }} [[Imatge:Woman with cittern 1677 by Pieter van Slingeland.jpg|left|thumb|200px|Dauna jogant de la citra]][[Imatge:Hamburger waldzither.jpg|thumb|200px|Citra alemanda deu sègle XX]]La '''citra''' o lo '''cistre''' qu'ei instrument de còrdas puntejadas inventat de cap a la [[Renaishença]]. Que possedeish ua caisha d'armonia plata. Que suberviu uei dab variantas populara com la [[guitarra portuguesa]], la [[bandurria]], la [[cetara]] [[corsega|còrsa]], la [[mandòla]], la [[mandolina]] irlandesa (d'ua fòrma pròcha) e la citra modèrna de [[Soïssa]] e d'[[Alemanha]]. {{plectres}} [[Categoria:Citra]] qkvcz2b6kxgmjjuq02uwuujlxjgo6gz 0 74954 2503817 2440077 2026-07-01T10:24:14Z Loranchet 55876 Changed picture 2503817 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nom2=Aubenton | nomcomuna =Aubenton | lògo= | imatge=France, Aisne, Aubenton (01), Rue Saint-Nicolas + Rue Jean Mermoz.jpg | descripcion= | escut=Blason ville fr Aubenton 02.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Vervins|Vervins]] | canton=[[Canton d'Aubenton|Aubenton]] ([[capluòc]]) | cp=02500 | insee =02031 | cònsol =Bernard Noé | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = |alt mej= |longitud=4.2044702 |latitud=49.8367653 | alt mini = 168 | alt maxi = 259 | km² =23.7 }} '''Aubenton''' es una comuna [[França|francesa]] del departament d'[[Aisne (departament)|Aisne]] e de la region dels [[Nauts de França]]. ==Geografia== {{...}} ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Aubenton]]'''Aubenton'''}} {{Image label|x=0.577395260412|y=0.56155571709|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 75 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Logny-lès-Aubenton]] (1,0km)}}}} {{Image label|x=0.680729394239|y=0.598030210786|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 158 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hannappes]] (2,4km)}}}} {{Image label|x=0.298247024066|y=0.363952141353|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 158 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Leuze (Aisne)|Leuze]] (3,4km)}}}} {{Image label|x=0.235022189837|y=0.486689771119|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 100 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Beaumé]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.827685318454|y=0.478385855091|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 89 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Bossus-lès-Rumigny]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.558383207086|y=0.903436566267|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 69 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Mont-Saint-Jean (Aisne)|Mont-Saint-Jean]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.165073444666|y=0.291996487043|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 451 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Martigny (Aisne)|Martigny]] (5,3km)}}}} {{Image label|x=0.660426841972|y=0.100951154552|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 510 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Any-Martin-Rieux]] (5,5km)}}}} {{Image label|x=0.881521209046|y=0.743806197297|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 377 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rumigny (Ardenas)|Rumigny]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.0816936037588|y=0.490663103447|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 148 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Besmont]] (5,6km)}}}} {{Image label|x=0.933963254086|y=0.299943151699|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 60 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Auge (Ardenas)|Auge]] (6,0km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=02031 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Bernard Noé |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=02031 |1793=1070 |1800=995 |1806=1031 |1821=1349 |1831=1623 |1836=1520 |1841=1593 |1846=1734 |1851=1706 |1856=1604 |1861=1503 |1866=1549 |1872=1496 |1876=1528 |1881=1481 |1886=1436 |1891=1398 |1896=1404 |1901=1328 |1906=1179 |1911=1270 |1921=1160 |1926=1191 |1931=1223 |1936=1032 |1946=946 |1954=1059 |1962=1102 |1968=1078 |1975=1002 |1982=969 |1990=826 |1999=713 |2004= |2005= |2006=704 |2007= 703 |2008=701 |2009=701 |cassini=1618 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =02031 }} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Categoria:Comuna d'Aisne]] ja0f7xp8v6jv6htz0yff9z6t0vcq5w6 0 75791 2503772 2494993 2026-06-30T21:40:12Z Raymond Trencavel 26125 2503772 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Image:Minimoog.JPG|thumb|right|250px|[[Minimoog]], instrument tipic dau rock progressiu deis [[annadas 1970]].]] Lo '''rock progressiu''', sovent acorchit en '''rock prog''' o pus simplament '''prog''', es un estil de [[rock]] qu'apareissèt a la fin deis [[annadas 1960]]. Si revèla particularament elaborat per çò qu'es de la tecnica instrumentala, de la [[composicion (musica)|composicion]], dei tèxtes o encara deis [[artwork|artworks]]. Fòrça popular dins leis [[annadas 1970]], coneissèt un periòde de declin dins leis [[annadas 1980]], ont apareisson dos corrents nòus : lo [[neoprog]] e lo [[metal progressiu]], avans de retrobar un certan succès puei. [[Yes]], [[Pink Floyd]], [[Genesis]], [[Jethro Tull]], [[Camel (grope)|Camel]], [[King Crimson]], [[Van der Graaf Generator]], [[Gentle Giant]], [[Rush (grope)|Rush]] o encar [[Emerson, Lake & Palmer]], e [[Marillion]] son lei formacions mai representativas dau genre. En solo, [[Mike Oldfield]] es egalament un representant notòri d'aqueu genre. En [[Espanha]], lo grop [[Triana]] es estat lo mai representatiu d'aquel estili. En [[França]], se pòt citar [[Gérard Manset]], au mens per sos debuts (''Animal on est mal'' en 1968 e l'album ''La mort d'Orion'' en 1970). [[Categoria:Rock]] [[Categoria:Genre de rock]] [[Categoria:Genre musical]] 8bjhuptpph129liwaoipd0cdvm6wjvs 0 77587 2503773 1877262 2026-06-30T21:41:52Z Raymond Trencavel 26125 2503773 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Image:Sonic Youth live 20050707.jpg|thumb|right|250px|[[Sonic Youth]].]] Lo '''rock independent''' (''indie rock'' o ''indie'' en [[anglés]]) es una classificacion musicala qu'apareissèt a la fin deis [[annadas 1970|ans 1970]] au [[Reiaume Unit]] coma resultat dau trevirament ocasionat per l'aparicion dau [[punk|movement punk]]. Lo tèrme si difusèt rapidament dins lo monde entier per designar lo [[rock]] distribuit independentament dei [[major dau disque|majors dau disque]] e que rèsta opausat ai corrents dominants dau rock. Doncas la classificacion es pas purament musicala mai designa a l'origina de disques (e pas de gropes) publicats per de labèls "pichons". Fòrça gropes si qualifiquèron coma aquò (etimologicament a tòrt) de "rock independent" mentre que publican seis albums a dei majors. Pasmens per extension, la categoria "independent" s'utiliza mai encuei per qualificar un corrent relativament estendut, una estetica de la musica rock, que segon l'estatut contractuau dei gropes. Una constanta dei gropes de rock independent es la fidelitat a regard dei valors de l'[[cultura underground|underground]], de la [[còntracultura]] e la recèrca d'un rock autentic, alunchat de l'estandard comerciau. Leis expressions "rock independent" e "[[rock alternatiu]]" si diguèron indiferentament fins au començament deis [[ans 1990]], moment que lo sens dau segond s'alarguèt considerablament per finir per englobar una part importanta de la produccion musicala rock, lo premier conservant son sens originau, mai restrenh mai que si duèrbe pauc a cha pauc a de movement mai experimentaus e, d'un biais contradictòri, de mens en mens rock. Coma aquò a l'ora d'ara, se d'un caire es costumier de considerar lo rock independent coma un sota-genre dau rock alternatiu, d'autre caire, ambé l'aparicion de movements aparentats coma lo [[post-rock]] per exemple, es egalament de mai en mai frequent de lo representar coma un movement que passa l'unica esfèra musicala dau rock per anar vèrs l'[[hip-hop]], la [[musica electronica]], o l'[[punk hardcore|hardcore]] per exemple ; si parlarà coma aquò totjorn que mai de [[musica independenta|musicas independentas]]. [[Categoria:Rock]] [[Categoria:Rock alternatiu]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Cultura alternativa]] 9fkwkwebktb4pdzp3u5978cruuwsxk7 0 116078 2503785 2469480 2026-07-01T06:19:38Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503785 wikitext text/x-wiki {{Infobox Persona}} '''Ambroise Paul Toussaint Jules''' dich '''Paul Valéry''' foguèt un [[escrivan]] d'expression francesa, [[poesia|poèta]], [[filosòf]] e [[epistemològ]], nascut a [[Seta]] le [[30 d'octobre]] de [[1871]] e mòrt a [[París]] lo [[20 de julhet]] de [[1945]]. == Biografia == Nascut de paire d'origina [[corsega]] e de maire [[Gènoa|genoesa]], Paul Valéry comencèt sos estudis a [[Seta]] amb los [[dominicans]], puèi al collègi de Seta e al licèu de [[Montpelhièr]]. Comencèt en [[1889]] d'estudis de [[drech]]. Aquel meteis an, publiquèt sos primièrs vèrses dins la ''Revue maritime de Marseille''. Sa poesia d'aquela epòca se plaça dins lo movement [[Simbolisme (art)|simbolista]]. === Nuèch de Gènoa === Dins la nuèch del 4 al 5 d'octobre de [[1892]], coneguèt a [[Gènoa]] çò que descriu coma una grava crisi existenciala. Ne sortís resolgut a ''repudiar las idolas'' de la [[literatura]], de l'[[amor]], de l'imprecision, per consacrar l'essencial de son [[existéncia]] a çò que nomena ''la vida de l'esperit''. Ne testimònian los ''Quasèrns'' ont s'esfòrça de notar totas sas reflexions de bon matin. ''Aprèp que'', apond en mena de galejada, ''avent consacrat aquelas oras a la vida de l'[[esperit]], me senti lo drech d'èsser nèci lo rèsta de la jornada''. La [[poesia]] es exclusa d'aquel biais de sa vida? Non, perque de vertat, segon Valéry, ''tot poèma avent pas la precision exacta de la pròsa val pas res''. Pel mai al subjècte d'aquela a la meteissa distància que [[Malherbe]] afirmant seriosament qu'''un bon poèta es pas pus util a l'Estat qu'un bon jogaire de quilhas''. De tot biais, Paul Valéry indica mai d'un còp que considèra aquela nuèch passada a Gènoa coma sa vertadièra origina, lo començament de sa vida mentala. En [[1894]], s'installèt a [[París]], e comencèt de trabalhar coma redactor al Ministèri de la Guèrra, e se liguèt amb [[Paul Léautaud]]. Demorèt alunhat de l'escritura poetica per se consacrar a la coneissença del ieu e del monde. Dempuèi 1900 fins a 1922, secretari particular d'[[Édouard Lebey]], administrator de l'[[agéncia Havas]], se consacrava cada matin a las primièras oras a la redaccion de sos ''Quasèrns'', [[Jornal intim|jornal]] intellectual e psicologic qu'una granda partida foguèt publicada pas qu'aprèp sa mòrt. En [[1900]], se maridèt amb Jeannie Gobillard, una primièra cosina de Julie Manet (tanben filha de [[Berthe Morisot]] e d'Eugène Manet, lo fraire d'[[Edouard Manet]]) que se maridèt lo meteis jorn amb [[Ernest Rouart]]. Lo doble maridatge foguèt celebrat a la glèisa de ''Saint-Honoré-d'Eylau'', dins lo quartièr de Passy a París. Lo coble Valéry-Gobillard aguèt tres enfants e demorèt ligat al coble Rouart-Manet (qu'aguèt tres filhs), e las doas familhas partejavan lors vacanças dins l'ostal « Le Mesnil », comprada per Berthe Morisot e Eugène Manet sus las ribas de [[Sèina]]<ref>{{fr}}Jornal de Julie Manet, ed: Scala</ref>. Paul Valéry segava los « mardis » de [[Stéphane Mallarmé]], carrièra de Roma a [[París]], a l'ostal del poèta que ne demorèt un fidèl discipòl. === La poesia === En [[1917]], jos l'influéncia de [[André Gide|Gide]] entre autres, tornèt a la poesia amb ''La Jeune Parque'', publicada per [[Gallimard]]. Escriguèt un poèma de 500 vèrses que i consacrèt quatre ans. En principi, auriá degut escriure - a la demanda de son editor Gallimard e de son amic [[André Gide]] - un prefaci poetic d'una trentena de linhas per acompanhar una novèla edicion de sos premièrs poèmas. Mas fin finala escriguèt çò qu'es consedrarà coma son cap d'òbra: lo monològ interior d'una jove femna en presa a un combat entre lo còs e l'esperit, escrit dins un formalisme digne de son mèstre [[Mallarmé]]. Un autre grand poèma seguèt qualques ans mai tard: ''Le Cimetière marin'' ([[1920]]), puèi un recuèlh, ''Charmes'' ([[1922]]). Aprèp la [[Primièra Guèrra Mondiala]], Paul Valéry venguèt coma un « poèta oficial », plan fòrça celèbre — pas candid, se n'amusa — e fòrça onorat. En [[1924]], venguèt president del ''[[PEN club]] français'', puèi foguèt elegit membre de l'[[Acadèmia francesa]] l'an seguent. Dins lo discors de recepcion que prononcièt lo 23 de junh de 1927, Paul Valéry faguèt l’elògi d'[[Anatole France]], son davancièr, sens prononciar son nom un sol còp<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20071005153018/http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=550 Paul VALÉRY]</ref>. En efècte perdonava pas qu'Anatole France se foguèsse opausat a la publicacion dels poèmas de Mallarmé. En [[1932]], venguèt conselhièr dels musèus nacionals; en [[1933]], foguèt nomenat administrator del Centre Universitari Mediterranèu de [[Niça]]; en [[1936]], foguèt nomenat president de la Comission de sintèsi de la cooperacion culturala per l'exposicion universala; en [[1937]], foguèt creada per el la cadièra de poetica al [[Collègi de França]]; en [[1939]], fin finala, venguèt president d'onor de la [[SACEM]]. Son òbra vertadièra, dins lo meteis temps, contunhava totjorn dins l'escur. La prigondor de las reflexions que foguèt donada dins sas òbras exigentas (''Introduccion al metòde de Leonardo da Vinci'', ''La serada amb monsieur Teste''), sas reflexions sus l'avenidor de la civilizacion (''Regards sul monde actual'') e sa viva curiositat intellectuala ne faguèt un interlocutor de [[Raymond Poincaré]], [[Louis de Broglie]], [[Henri Bergson]] e [[Albert Einstein]]. === Ocupacion alemanda === [[Fichièr:Tombe Paul Valéry.jpg|thumb|upright=0.8|La tomba de Paul Valéry al [[cementèri marin de Seta]].]] Jos l'ocupacion alemanda, Paul Valéry, refusant de collaborar, prononcièt coma secretari de l'[[Acadèmia francesa]] l'elògi funèbre del josieu [[Henri Bergson]]. Aquò li faguèt pèrdre aquel pòste, coma aquel d’administrator del Centre Universitari de [[Niça]]. Moriguèt lo [[20 de julhet]] de [[1945]], qualques setmanas aprèp la fin de la [[Segonda Guèrra Mondiala]]. Aprèp de funeralhas nacionalas comandada per [[Charles de Gaulle]], es inumat à [[Seta]], al [[Cementèri marin de Seta|cementèri marin]] qu'aviá celebrat dins son poèma. == Son òbra == [[Fichièr:Firma Valery Paul.jpg|thumb|Signatura.]] Los ensags de Valéry mòstran sos inquietuds sus la perennitat de la civilizacion ({{Cita|Nosautres, civilizacions, sabèm ara que sèm mortalas}}), l'avenidor dels « dreches de l'esperit », lo ròtle de la literatura dins la formacion, e la retroaccion del progrès sus l'Òme. Sa seria « ''Variété'' » (I, II, III, IV, V) se compausa d'un autre tipe d'escriches: aqueles que li foguèron comandats e si non sens dobte, d'esperel, auriá jamai escrit. Pasmens es una analisi prigonda impressionanta se tròba dins la seria de corts ensags sus divèrses subjèctes d'actualitat del [[sègle XX]] publicada jol titre: ''Regards sur le monde actuel''. Sa correspondéncia amb [[André Gide]] foguèt publicada en 2009. Tanben publiquèt ''[[L'Idée fixe]]''. == Filosofia == La portada filosofica e [[epistemologica]] de l'òbra de Valéry es pauc coneguda es un dels pensadors del [[constructivisme]]<ref>{{fr}}[[Jean-Louis Le Moigne]], ''Les épistémologies constructivistes'', 1995, PUF, « Que sais-je ? ».</ref>. Lo rapòrt que Valéry a amb la filosofia es particular. Dins sos ''Quasèrns'' escriguèt : {{cita|Legissi mal e amb languiment los filosòfs, que son tròp longs e que lor lenga m'es antipatica.}} (T1 p197) En efècte, se s'inspira liurament de [[René Descartes|Descartes]] d'una mena de son metòde de « pensar », es pasmens fòrça critic sul discors filosofic d'esperel. Per Valéry, lo [[filosofia|filosòf]] es mai un [[sofista]] biaissut, manejaire de concèptes, qu'un artesan al servici del Saber coma lo [[Sciéncia|scientific]] es. Pasmens, son ''desir de comprendre'' lo monde dins sa generalitat e fins al procèssus de la pensada ela meteissa — caracteristica del filosòf — orienta fortament son trabalh, çò que se manifèsta en particular dins: * ''La Crise de l’esprit'' (Variété I) ({{cita|Nosautres, civilizacions, sabèm ara que sèm mortalas}}) * ''Petite Lettre sur les mythes'' (Variété II) * ''La Politique de l’esprit'', ''Le bilan de l'intelligence'' (Variété III) ({{cita|Dintram dins l'avenidor enrèire}}) * ''Discours de réception à l’Académie française'' * ''Discours de l’histoire'' (Variété IV) * ''Discours aux chirurgiens'', ''L’Homme et la coquille'' (Variété V) * ''Notre destin et les lettres'' (Regards sur le monde actuel) e tot lo long de sos ''Quasèrns''. == Bibliografia == === Òbras === * ''Introduction à la méthode de Léonard de Vinci'' (1895) (introduccion al metòde de Leonardo da Vinci) * ''La Soirée avec monsieur Teste'' (1896) (La serada amb monsieur Teste) * ''Essai d'une conquête méthodique'' (1897) (Ensag d'una conquesta metodica) * ''La Jeune Parque'' (1918) (La Jove Parca) * ''La Crise de l’esprit'' (1919) (La Crisi de l'esperit) * ''Le Cimetière marin'' (1920) (Lo Cementèri marin) * ''Album de vers anciens'' (1920) (Album de vèrses ancians) * ''Charmes'' (1922) (Embelinament) * ''Eupalinos ou l'Architecte'' (1923) (Eupalinòs o l'Arquitècte) * ''L'Âme et la danse'' (1923) (L'arma e la dança) * ''Variété I'' (1924) (Varietat I) * ''Propos sur l'intelligence (1925) (Convèrsa sus l'intelligéncia) * ''Monsieur Teste'' (1926) * ''Variété II'' (1930) (Varietat II) * ''Regards sur le monde actuel'' (1931) (Regards sul monde actual) * ''Amphion'' (1931) * ''Pièces sur l'art'' (1931) (Pèças sus l'art) * ''L'idée fixe ou Deux Hommes à la mer'' (1932) (L'idèa fixa) * ''Discours en l'honneur de Goethe'' (1932) (Discors en onor de Goethe) * ''Sémiramis'' (1934) (Semiramis) * ''Notion générale de l’art'' (1935) (Nocion generala de l'art) * ''Variété III'' (1936) (Varietat III) * ''Degas, danse, dessin'' (1938) (Degas, dança, dessenh) * ''Discours aux chirurgiens'' (1938) (Discors als cirurgians) * ''Variété IV'' (1938) (Varietat IV) * ''Mauvaises pensées et autres'' (1942) (Ideassas e autras) * ''Tel quel'' (1941, puis 1943) (Cossí es) * ''Dialogue de l'arbre'' (1943) (Dialòg de l'arbre) * ''Variété V'' (1944) (Varietat V) Postums : * ''Mon Faust'' (1946) (Lo meu Faust) * ''L'Ange'' (1947) (L'Àngel) * ''Histoires brisées'' (1950) (Istòrias copadas) * ''Vues'' (1948) (Vistas) * ''Œuvres I'' (1957) (Òbras I) * ''Les Principes d'anarchie pure et appliquée'' (1984) (Los principis d'anarquia pura e aplicada) * ''Corona et Coronilla'' (2008) (Corona e Coronilha) === Estudis sus Paul Valéry {{fr}}=== * [[Frédéric Lefèvre]], ''Entretiens avec Paul Valéry'', Le Livre, Chamontin et chez Flammarion, 1926. * Marcel Doisy, ''Paul Valéry. Intelligence et Poésie'', Les Univers de la Littérature IV, Paris, Le Cercle du Livre/ Édition Paul Mourousy, 1952. * Octave Nadal, ''La Jeune Parque, manuscrit, présentation, étude critique'', Le Club du Meilleur Livre, 1957. * [[Jacques Derrida]], {{cita|Qual Quelle. Les sources de Valéry}}, 1971, repris dans ''Marges – de la philosophie'', Minuit, 1972. * Michel Philippon, ''Paul Valéry, une Poétique en poèmes'', Presses Universitaires de Bordeaux, 1993 * Sylvie Ballestra-Puech, ''Lecture de la Jeune Parque'', Klincksieck, 1993. * [[Denis Bertholet]], ''Paul Valéry, 1871-1945'', Plon, 1995. * Michel Philippon, ''Un Souvenir d'enfance de Paul Valéry'', Éditions InterUniversitaires, 1996 * Fabien Vasseur ''commente La Jeune Parque, Poésies'', Foliothèque, Gallimard, 2006. * [[Emil Cioran]], ''Valéry face à ses idoles'', L'Herne, Essais Et Philosophie, 2007. * Michel Jarrety, ''Paul Valéry'', Fayard, 2008. * [[Anna de Noailles]], ''En relisant les Cahiers de Paul Valéry'', 3 tomes * Philippe Baudry, ''Valéry trouveur: métaphysique et littérature'', Kindle, 2010; CreateSpace, 2011. ''Valéry Finder: Metaphysics and Literature'', Kindle, 2011; CreateSpace, 2011. * Aimé Lafont, ''Paul Valéry, l'homme et l'oeuvre'', Jean Vigneau, 1943 == Vejatz tanben == {{commons|Paul Valéry}} === Ligams extèrnes === * {{fr}}[[wikilivres:Paul Valéry|Œuvres de Paul Valéry]] (domaine public au Canada) * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20110504065334/http://www.paulvalery.fr/ Paul Valery - les harpes secrètes du Cimetière marin à la Jeune Parque] (Françoise Manodritta) * {{fr}}[http://www.fabula.org/revue/document1140.php ''« L’aventure éditoriale des cahiers Paul Valéry : vingt ans après »'' par Julia Peslier] sur le site ''Fabula, La recherche en littérature'' * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20140103061052/http://editions-fayard.typepad.com/blog_des_editions_fayard/2008/04/entretien-avec.html ''"Paul Valéry"'' ] (Michel Jarrety) == Notas e referéncias == <References/> {{literatura}} [[Categoria:Escrivan francés|Valéry, Paul]] [[Categoria:Naissença en 1871|Valéry, Paul]] [[Categoria:Naissença en Occitània|Valéry, Paul]] [[Categoria:Decès en 1945|Valéry, Paul]] {{DEFAULTSORT:Valery, Paul}} [[Categoria:Seta]] [[Categoria:Naissença a Seta]] [[Categoria:Decès a París]] 3y28dnavjtpxtdaqk86mc8wll5veu6d 0 121990 2503777 2503673 2026-06-30T21:49:30Z Alaric 506 44932 2503777 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''La Selva''' (en [[catalan]]: ''la Selva'') es una [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]] e màgerment de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]]. Pr'aquò, [[Fogars de la Selva]] es de la [[Barcelona (província)|província de Barcelona]]. La capitala es [[Santa Coloma de Farners]]. {{capentcat|}} {{entcat|[[Amer]]|2.422}} {{entcat|[[Anglès (la Selva)|Anglès]]|5.944}} {{entcat|[[Arbúcies]]|6.665}} {{entcat|[[Blanes]]|42.699}} {{entcat|[[Breda (Catalonha)|Breda]]|3.969}} {{entcat|[[Brunyola e Sant Martí Sapresa|Brunyola i Sant Martí Sapresa]]|401}} {{entcat|[[Caldes de Malavella]]|8.673}} {{entcat|[[la Cellera de Ter]]|2.027}} {{entcat|[[Fogars de la Selva]]|1.704}} {{entcat|[[Hostalric]]|4.493}} {{entcat|[[Lloret de Mar]]|43.000}} {{entcat|[[Massanes|Maçanes]]|882}} {{entcat|[[Maçanet de la Selva]]|8.071}} {{entcat|[[Osor]]|430}} {{entcat|[[Riells i Viabrea]]|4.635}} {{entcat|[[Riudarenes]]|2.532}} {{entcat|[[Riudellots de la Selva]]|2.125}} {{entcat|[[Sant Feliu de Buixalleu]]|882}} {{entcat|[[Sant Hilari Sacalm]]|6.069}} {{entcat|[[Sant Julià del Llor i Bonmatí]]|1.457}} {{entcat|[[Santa Coloma de Farners]]|13.993}} {{entcat|[[Sils]]|6.920}} {{entcat|[[Susqueda]]|103}} {{entcat|[[Tossa de Mar]]|6.347}} {{entcat|[[Vidreres]]|8.862}} {{entcat|[[Vilobí d'Onyar]]|3.297}} |} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Comarcas de Catalonha}} [[Categoria:Selva (comarca)|*]] [[Categoria:Comarca de Catalonha]] r28v1rfl4c51brptl7hpyihv7vpnlm9 0 123007 2503790 1857314 2026-07-01T08:34:47Z Alaric 506 44932 2503790 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Fogars de la Selva''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} cfhpvrd3mu7xcxsf7k1k92hmxcbswyk 0 124592 2503767 2432984 2026-06-30T20:21:17Z Alaric 506 44932 2503767 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''Amer''' es una [[comuna]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Geografia == === Localizacion === Amer se situa al nòrd de la comarca de la [[Selva (comarca)|Selva]], a {{unitat|18|km}} a l'oèst de [[Girona]]. D'una altitud anant de {{unitat|200|m}} dins la val a près de {{unitat|1000|m}}, lo territòri de la municipalitat se trapa al dintre del piemont [[Pirenèus|pirenenc]]. === Comunas confrontantas === {{Localizacion vila |nòrd-oèst=[[Les Planes d'Hostoles]] |nòrd=[[Sant Aniol de Finestres]] |nòrd-èst= |èst=[[Sant Martí de Llémena]] |vila= Amer |oèst=[[Susqueda]] |sud-oèst= |sud=[[La Cellera de Ter]] |sud-èst=[[Sant Julià del Llor i Bonmatí]] }} ==Personalitats ligadas amb la comuna== *[[Carles Puigdemont]] (cònsol màger de Girona , puèi President de la Generalitat de Catalonha) == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} pqwzqs8lcm3gqucyna7j6m7g72u631m 2503768 2503767 2026-06-30T20:22:45Z Alaric 506 44932 2503768 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''Amer''' es una [[comuna]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Geografia == === Localizacion === Amer se situa al nòrd de la comarca de la [[Selva (comarca)|Selva]], a {{unitat|18|km}} a l'oèst de [[Girona]]. D'una altitud anant de {{unitat|200|m}} dins la val a près de {{unitat|1000|m}}, lo territòri de la municipalitat se trapa al dintre del piemont [[Pirenèus|pirenenc]]. === Comunas confrontantas === {{Localizacion vila |nòrd-oèst=[[Les Planes d'Hostoles]] |nòrd=[[Sant Aniol de Finestres]] |nòrd-èst= |èst=[[Sant Martí de Llémena]] |vila= Amer |oèst=[[Susqueda]] |sud-oèst= |sud=[[La Cellera de Ter]] |sud-èst=[[Sant Julià del Llor i Bonmatí]] }} ==Personalitats ligadas amb la comuna== *[[Carles Puigdemont]] (cònsol màger de Girona , puèi President de la Generalitat de Catalonha) == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} ftn5m5h40w9zvn6qyfpyf3vn6e6dw7o 0 124593 2503769 1857301 2026-06-30T20:25:38Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503769 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Anglès''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} skta8cpu2ocz2ytto6so4gyvjuqitcd 0 124594 2503774 1857298 2026-06-30T21:45:08Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503774 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Arbúcies'''es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 8fcx0l76qob5q98ltaat75d42j3ewih 2503775 2503774 2026-06-30T21:45:37Z Alaric 506 44932 2503775 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Arbúcies''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} jwttq5tm352434sw5hw5l2nfo5qhzvh 0 124608 2503776 1857290 2026-06-30T21:46:46Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503776 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Blanes''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 7bk4boxfam303lqgv2si5wp6oamzxl9 0 124613 2503778 2232517 2026-06-30T21:50:47Z Alaric 506 44932 2503778 wikitext text/x-wiki {{omon|Breda (omonimia)}} {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Breda''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 33dnzjhcv589a5k8h9233pbzikhaqi0 0 124614 2503779 2096245 2026-06-30T21:52:10Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503779 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Brunyola e Sant Martí Sapresa''' (''Brunyola i Sant Martí Sapresa'' en [[catalan]]) es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 68kqi0a849sgvbw4ddf5qp3stqejb81 0 124617 2503788 1921432 2026-07-01T08:30:48Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503788 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Caldes de Malavella''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 662ih7nze87r0m515dtx11jbkhlvz7i 0 124632 2503789 1857432 2026-07-01T08:32:14Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503789 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''La Cellera de Ter''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} kstisp0rvwykn21csq1jcxu8u4eu5wl 0 124664 2503791 1857434 2026-07-01T08:36:57Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503791 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Hostalric''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} ionu38amkzeqc5m6kp48janixizogmv 0 124677 2503792 2382826 2026-07-01T08:38:35Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503792 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Lloret de Mar''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 66a6pec4jnco6l7j4159s02skopbv7o 0 124680 2503796 2382829 2026-07-01T08:40:57Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503796 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Maçanet de la Selva''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} br11uc86tl5pyx04utscsdhfe9kf2na 0 124684 2503793 2382832 2026-07-01T08:39:53Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503793 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Massanes''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} dr7rwjrxt6ec6hfaf8126ty1q5lzro4 0 124694 2503798 1857299 2026-07-01T08:42:49Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503798 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Osor''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} ew43zi5xgjxwrdmfk15b7dscjol346u 0 124741 2503800 1857309 2026-07-01T08:43:58Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503800 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Riells i Viabrea''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} i0n9se0xvi3cgl0q6vmm76d5hfp183n 0 124745 2503802 1857311 2026-07-01T08:45:14Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503802 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Riudarenes''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} oaowo4aznig0wvz53sln6cjkyh97h7y 0 124750 2503804 1857427 2026-07-01T08:46:16Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503804 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Riudellots de la Selva''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} kkl5vfu5uhkusg1og9xm01fn8hxli0o 0 124768 2503805 1857425 2026-07-01T08:47:19Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503805 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Feliu de Buixalleu''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 0xml7xywe7xcpoju8im7aihm9cfpvye 0 124778 2503806 1857430 2026-07-01T08:48:31Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503806 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Hilari Sacalm''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} j95d6ccwe787go1ubceci4exmfct355 0 124792 2503807 1857431 2026-07-01T08:49:41Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503807 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Julià del Llor i Bonmatí''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} obdx9yzb6phowollwc4x72revf8zqdl 0 124812 2503809 2070391 2026-07-01T08:51:27Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503809 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Santa Coloma de Farners''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], que n'es la capitala, de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} a65ttb5r1pwr63tde6fnuf5pxi3jouh 0 124837 2503810 1857305 2026-07-01T08:52:34Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503810 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sils''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} fkd7z2q4qc7clek7jibk2fwfjc9rgql 0 124843 2503811 1857433 2026-07-01T08:53:39Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503811 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Susqueda''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 4n4r73jsmhetrkzc5fvoilupew114i3 0 124868 2503812 1912648 2026-07-01T08:54:42Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503812 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Tossa de Mar''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} lb7i5dtmzswrfle6by00t0y45fx7n7k 0 124908 2503813 1857438 2026-07-01T08:55:45Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503813 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Vidreres''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 89tbmnjd56livzt7lwetqtm9kdp8o15 0 124956 2503814 1857439 2026-07-01T08:56:51Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503814 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Vilobí d'Onyar''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Selva (comarca)|Selva]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 43zoo4d0ovqwfizut8n3ypm8yq0ubo6 0 125970 2503765 2503648 2026-06-30T19:14:02Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2503765 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Lles de Cerdanya''' es un [[municipi]] de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Bassa Cerdanha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Lles=== La prononciacion es [ʎɛs] ([ʎes] ?). Las fòrmas ancianas son ''Lesse'' en 839, ''Les'' al sègle XII e en 1313. Ven del mot basc ''leçe'' (varianta leize) « espeluga, avenç, bauç, gòrja » e tanben « valat ». Comparar ambe [[el Pont de Suert|Llesp]] e [[Sort|Llessui]] <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 68-69 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23625</ref>. ===Músser=== La prononciacion es ['musə]. Las fòrmas ancianas son ''Munciar'' en 839, ''Musse'' en 1290, ''Mucer'' en 1359. ''Músser'' es format ambe l'ibèrobasc ''muno'' / ''buno'' « turon, puèg ». En comun ambe ''Arànser'', i a la meteissa terminason pòsttonica ''-ar'' o ''-ari'' e lo sufixe ''-tzi''. A la diferéncia ambe ''Arànser'', la combinason de ''-ntz-'' ambe la semivocala -j- [cf. la fòrma de 839] causèt la tombada de ''n'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 432 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28097</ref>. ===Arànser=== La prononciacion es [ə'ransə]. Las fòrmas ancianas son ''Aranzar'' en 839, ''Aranser'' en 1011, 1359, 1632, ''Arancer'' en 1312, 1355, ''Aransa'' en 1628. Los derivats basques en ''-ari'' son nombroses e l'origina es mal segura, benlèu un manlèu del latin, benlèu, dins aqueste cas, una evolucion de ''-adi'' (presents dins ''Arantzadi'' > [[Arinsal]]). La rasic es ''arantza'' « espina » <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 213 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=3261</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} sysjs38moju8i8x5sg5uu9ateybgwwb 2503766 2503765 2026-06-30T20:08:37Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2503766 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Lles de Cerdanya''' es un [[municipi]] de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Bassa Cerdanha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Lles=== La prononciacion es [ʎɛs] ([ʎes] ?). Las fòrmas ancianas son ''Lesse'' en 839, ''Les'' al sègle XII e en 1313. Ven del mot basc ''leçe'' (varianta leize) « espeluga, avenç, bauç, gòrja » e tanben « valat ». Comparar ambe [[el Pont de Suert|Llesp]] e [[Sort|Llessui]] <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 68-69 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23625</ref>. ===Músser=== La prononciacion es ['musə]. Las fòrmas ancianas son ''Munciar'' en 839, ''Musse'' en 1290, ''Mucer'' en 1359. ''Músser'' es format ambe l'ibèrobasc ''muno'' / ''buno'' « turon, puèg ». En comun ambe ''Arànser'', i a la meteissa terminason pòsttonica ''-ar'' o ''-ari'' e lo sufixe ''-tzi''. A la diferéncia ambe ''Arànser'', la combinason de ''-ntz-'' ambe la semivocala -j- [cf. la fòrma de 839] causèt la tombada de ''n'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 432 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28097</ref>. ===Arànser=== La prononciacion es [ə'ransə]. Las fòrmas ancianas son ''Aranzar'' en 839, ''Aranser'' en 1011, 1359, 1632, ''Arancer'' en 1312, 1355, ''Aransa'' en 1628. Los derivats basques en ''-ari'' son nombroses e l'origina es mal segura, benlèu un manlèu del latin, benlèu, dins aqueste cas, una evolucion de ''-adi'' (presents dins ''Arantzadi'' > [[Arinsal]]). La rasic es ''arantza'' « espina » <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 213 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=3261</ref>. ===Valiella=== Milhor que ''Viliella''. La prononciacion es [bə'liélə] (e de còps [bi'liéʎə] . Las fòrmas ancianas son ''Vallicella'' en 1040, ''Les Valleles'' en 1359, ''Valiela(m)'' en 1260, 1269, 1270, 1295, ''Valiella'' en 1267, 1632 e sègle XVIII, ''Valiellas, -ells'' en 1305, 1355, 1628, ''Vallielles'' en 1313. Es lo resultat de ''Vallicella'' o del plural ''Vallicellas'', diminutiu de ''vallis'', e non pas ''*Villicella'' diminutiu de ''villa''. Lo nom se referís al barranquet o als barranquets que lo vilatge tresplomba <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 394 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=47158</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 935y7dfs3qok0gd7z3qivzx0chvd4e3 0 133907 2503818 1860454 2026-07-01T10:32:55Z ~2026-37776-87 64190 2503818 wikitext text/x-wiki La '''fisica nucleara''' es la [[sciéncia]] qu'estúdia l'estructura e leis interraccions dau [[nuclèu atomic]]. 5pxquow2g9bxrqhuu6itd3xjqh0l54i 0 139580 2503742 2436910 2026-06-30T16:42:21Z Raymond Trencavel 26125 2503742 wikitext text/x-wiki {{Infobox|tematica=cantaire american|carta=}} [[Fichièr:Foo Fighters Tenacious D concert in 2011.jpg|thumb|250px|Dave Grohl amb los Foo Fighters en 2011]] '''David Eric Grohl''', mai conegut coma '''Dave Grohl''' ([[Warren]], [[Ohio]], [[14 de genièr]] de [[1969]]) es un cantaire, cantautor, percussionista e guitarrista [[Estats Units|american]]. Aqueste artista de rock, que foguèt membre del grop de musica [[grunge]], [[Nirvana]], es actualament lo menaire e vocalista principal del grop [[Foo Fighters]]. [[Categoria:Cantaire american]] [[Categoria:Cantairas e cantaires punk]] [[Categoria:Naissença en Ohio]] [[Categoria:Naissença en 1969]] [[Categoria:Grunge]] mnjztd0ey3h3o0sihw2w8vfsrd46khk 2503743 2503742 2026-06-30T16:42:54Z Raymond Trencavel 26125 2503743 wikitext text/x-wiki {{Infobox|tematica=cantaire american|carta=}} [[Fichièr:Foo Fighters Tenacious D concert in 2011.jpg|thumb|250px|Dave Grohl amb los Foo Fighters en 2011]] '''David Eric Grohl''', mai conegut coma '''Dave Grohl''' ([[Warren]], [[Ohio]], [[14 de genièr]] de [[1969]]) es un cantaire, cantautor, percussionista e guitarrista [[Estats Units|american]]. Aqueste artista de rock, que foguèt membre del grop de musica [[grunge]], [[Nirvana]], es actualament lo menaire e vocalista principal del grop [[Foo Fighters]]. {{ORDENA:Grohl, Dave}} [[Categoria:Cantaire american]] [[Categoria:Cantairas e cantaires punk]] [[Categoria:Naissença en Ohio]] [[Categoria:Naissença en 1969]] [[Categoria:Grunge]] aa6js5gubgytvctpvevhyjhaiqd9jat 2503744 2503743 2026-06-30T16:43:54Z Raymond Trencavel 26125 2503744 wikitext text/x-wiki {{Infobox|tematica=cantaire american|carta=}} [[Fichièr:Foo Fighters Tenacious D concert in 2011.jpg|thumb|250px|Dave Grohl amb los Foo Fighters en 2011]] '''David Eric Grohl''', mai conegut coma '''Dave Grohl''' ([[Warren]], [[Ohio]], [[14 de genièr]] de [[1969]]) es un cantaire, cantautor, percussionista e guitarrista [[Estats Units|american]]. Aqueste artista de rock, que foguèt membre del grop de musica [[grunge]], [[Nirvana]], es actualament lo menaire e vocalista principal del grop [[Foo Fighters]]. {{ORDENA:Grohl, Dave}} [[Categoria:Cantaire american]] [[Categoria:Cantairas e cantaires punk]] [[Categoria:Naissença en Ohio]] [[Categoria:Naissença en 1969]] [[Categoria:Grunge]] [[Categoria:Guitarrista de rock]] m3mtc7q0b8gx21otfvjzynfd791ir4s 0 150944 2503816 2445057 2026-07-01T10:12:24Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503816 wikitext text/x-wiki Lo '''technicolor''' es una seria de processes de filmes en color lançats per la ''Technicolor Motion Picture Corporation'', fondada per [[Herbert T. Kalmus]], [[Daniel F. Comstock]] e [[W. B. Westcott]] en 1915. == Lo technicolor bicròm == [[Imatge:Anna_May_Wong_holds_child_in_The_Toll_of_the_Sea.jpg|240px|thumb|right|''[[The Toll of the Sea]]'']] Dins un primièr temps, lo procés emplegat consistís dins una [[sintèsi additiva]] bicroma (projeccion amb doble objectiu de filmes amb filtres de colors). L'unic filme realizat mejans aquel procés sortiguèt en [[1917]]: s’agís d’un cort metratge, ''[[The Gulf Between]]''. Aquel procés se trapèt pauc practic, e Herbert Kalmus presentèt un nòu procés al començament de [[1920]], qu'es una [[sintèsi sostractiva]]: son empegats dos positius que foguèron de per abans virats en color (roga e verd). Per balhar dos fons per far un filme que mostrariá la capitada del procés, Kalmus contactèt [[George Eastman]], lo fondator de Kodak, que se declarèt pas interessat. Fin finala foguèt ''Bon-Ami'', une marca de detergent, e lo productor [[Joseph M. Schenck]] que li permetèron de realizar lo procés del technicolor bicròm. Lo filme, ''[[The Toll of the Sea]]'', sortiguèt en [[1922]], realizat per [[Chester M. Franklin]]. D’autres filmes utilizèron aquel procés pendent los ans 1920: que ''[[Wanderer of the Wasteland]]'' d'[[Irvin Willat]], [[The Ten Commandments]] ([[1923]]) e ''[[The King of Kings]]'' ([[1927]]) de [[Cecil B. DeMille]], o encara ''[[The Phantom of the Opera]]'' ([[Rupert Julian]], [[1925]]), aqueles tres darriers filmes n'utilisan lo procés technicolor per qualques sequéncias. Filmar en technicolor demorava fòrça costós. Kalmus decidiguèt d’emplegar una vedeta hollywoodiana per far mai visibile son procés: l’actor [[Douglas Fairbanks]] investiguèt alara un milion de dollars per que siá realizat ''[[The Black Pirate]]'', en [[1926]] ; mas las projeccions d'aquel filme, alara que fòrça plan acculhit per la critica, faguèt problèma: lo filme, compausat de dos positius empegats l’un amb l’autre, es tròp espeça e se damatja lèu. Lo procés technicolor foguèt melhorat, ambedos positius tintats qu'èran tirats sus un sol positu final: es lo tiratge per imbibicion, utilizat a partir de [[1929]]. Un dels filmes mai coneguts avent utilizat lo procés bichròm es ''[[Mystery of the Wax Museum]]'', réealizat per [[Michael Curtiz]] en 1933. Malgrat l'avançada, las recètas de technicolor mervavan. [[Imatge:3-strip Technicolor camera.jpg|left|thumb|La camèra de Technicolor tricròm|240px]] == Lo technicolor tricròm == Herbert Kalmus metèt al punt en [[1932]] la camèra que permet de filmar tot en colors: la camèra de Technicolor tricròm. Es la tecnica del technicolor classic, que se fa referéncia ara per parlar de l'edat d’aur del technicolor. Gerís tres negatius blanc e negre a l'encòp, entraïnats en sincronisme perfach, l’un essent sensible al roge, l’autre al verd e lo darrièr al blau. Lo procés demandava fòrça suenh al tiratge final, per que los tres imatges se superpausan exactament sus la copia. Los studios demorèron apaurats per la manca de succés e de la qualitat imparfacha dels precedents proceses. Foguèt a [[Walt Disney]] que Kalmus prepausèt son invencion; Disney aviá estat gaire interessat pels proceses bicromics, mas aguèt l’intuicion que la nòva version despassará en qualitat tot çò que s'èra fach de per abans<ref>''Glorious Technicolor'', documentari realizat per Peter Jones, 1998</ref>. Lo primièr filme utilizant lo technicolor tricròm foguèt un filme d’animacion, ''[[Flowers and Trees]]'' ([[1932]]), eissit de las ''[[Silly Symphonies]]'', laboratòri d’expérimentacion pel futur primièr long metratge de Walt Disney, ''[[Snow White and the Seven Dwarfs]]'' ([[1937]]). E mai, Disney signèt amb Kalmus per una exclusivitat de cinc ans. Mas amb la pression dels autres studios la durada foguèt mermada a un an<ref>Ibid.</ref>. Foguèt en [[1934]] que sortiguèt lo primièr cort metratge amb presas de vista reala en technicolor tricròm, financiat per Kalmus: ''[[La Cucaracha (film, 1934)|La Cucaracha]]'', amb entre autres la jova [[Judy Garland]]. [[Imatge:Snow white 1937 trailer screenshot.jpg|thumb|250 px|''[[Snow White and the Seven Dwarfs]]'']] Lo primièr long metratge en presas de vista realas foguèt ''[[Becky Sharp]]'' ([[1935]]), realizat per [[Rouben Mamoulian]]. Malgrat lo caractèr davancièr de l’entrepresa, lo filme aguèt pas de succés esperat: en efècte, al contrari del filme d’animacion, fòça pensavan encora que lo technicolor donava a la presa de vista reala una manca de natural, a causa de colors tròp saturadas. Aquela reaccion foguèt sonque temporária, e los sucesses venguèron: ''[[Snow White and the Seven Dwarfs]]'' ([[1937]]), ''[[A star is born]]'' ([[1937]]), ''[[The Adventures of Robin Hood]]'' ([[1938]]), ''[[The Wizard of Oz]]'' ([[1939]]), ''[[Gone with the Wind]]'' ([[1939]]), ''[[Fantasia (film, 1940)|Fantasia]]'' ([[1940]]), eca. La tecnica del technicolor venguèt pendent la guèrra marca de qualitat. E d'actriças foguèron reveladas per las colors treselusentas del technicolor, coma [[Lucille Ball]], [[Betty Grable]] o [[Maureen O'Hara]]. Universal creèt una vertadièra vedeta amb lo technicolor: [[María Montez]], que dins los ans 40 joguèt dins fòça filmes en color. D'autres processes de filmes en colors èran en concuréncia amb lo technicolor, coma l'[[Eastmancolor]] de [[Kodak]] o l'[[Agfacolor]], sens jamai capitar a la meteissa renomada. L'abans darrièr filme en technicolor tricròm es ''[[Foxfire]]'', avec [[Jane Russell]], sortit en [[1955]]. Aprèp, encara de filmes èran mancionat « Color by Technicolor ». Designa pas mai lo procés technicolor (filmat amb una camèra especifica), mai que lo filme èra tractat dins los laboratòris Technicolor<ref>in {{fr}}Dictionnaire du cinéma, Ed. Larousse, 2000</ref>. La mancion « Color by Technicolor » es alara equivalenta a « Color by Deluxe », « Color by Warnercolor » o « Color by Metrocolor »: designa lo laboratòri de tractament. Lo darrièr filme qu'utilizèt una camèra Technicolor es ''[[Suspiria]]'' de [[Dario Argento]] en 1977. Lo realzator utilizèt lo procés abandonat fa 20 ans per poder jogar amb las colors de qualques scenas: levèt en totalitat lo blau per donar de tons vius roges e jaunes. Herbert Kalmus foguèt primat d'un [[Oscar del cinèma|Oscar]] especial en [[1939]] per sa contribucion a la color. == Technicolor Motion Picture Corporation == ''Technicolor Motion Picture Corporation'', es l'[[entrepresa]] [[Estats Units d'America|estatsuniana]] fondada en 1915 per [[Herbert T. Kalmus]], [[Daniel F. Comstock]] e [[W. B. Westcott]] creatritz de la tecnologia Technicolor<ref>{{fr}}Per [https://web.archive.org/web/20140625140917/http://emile.simonnet.free.fr/sitfen/cinema/Formats.htm Émile Simonet]</ref>. L'entrepresa, qu'aparteneniá alara [[Carlton Television]], foguèt comprada en 2000 per [[Thomson SA]], que ne prenguèt lo nom en 2009. == Nòtas e referéncias == <references /> == Annèxes == === Ligam extèrne === * {{en}} [https://web.archive.org/web/20070926231146/http://www.widescreenmuseum.com/oldcolor/technicolor1.htm Technicolor, The American WideScreen Museum] srm9kn9sv96ywd3rpzv3q0u6wpboqfn 0 189102 2503736 2503706 2026-06-30T16:38:00Z Raymond Trencavel 26125 /* Biografia */ 2503736 wikitext text/x-wiki {{Omon|Nirvana}} {{Infobox musica (grop) |Nom=Nirvana |lògo= |FòtoGrop=[[Imatge:Nirvana around 1992.jpg|200px]] |LegendaFòto=[[Kurt Cobain]] e [[Krist Novoselic]] (esquèrra) al [[MTV]] Video Music Awards de [[1992]]. |País=[[Aberdeen (Washington)|Aberdeen]] ([[Washington (estat)|Washington]], [[Estats Units]]) |Annadas d'activitat=[[1987]]–[[1994]] |GenreMusical=[[Grunge]] |Label=[[Sub Pop]] - [[DGC/Geffen Records]] |SitOficial=[http://hereisnirvana.com Universal: Nirvana] |Membres=[[Kurt Cobain]]<br />[[Krist Novoselic]]<br />[[Dave Grohl]] |Ex-Membres=[[Aaron Burckhard]]<br />[[Chad Channing]]<br />[[Dale Crover]]<br />[[Jason Everman]]<br />[[Dave Foster]]<br />[[Dan Peters]] |Entorn=[[Foo Fighters]]<br />[[Sweet 75]]<br />[[Fecal Matter]]<br />[[Eyes Adrift]] }} '''Nirvana''' foguèt un grop de musica [[rock]] estatunidenc originari d'Aberdeen, dins l'estat de [[Washington (estat)|Washington]]. Aquel grop es considerat coma lo lider del movement ''[[grunge]]''. == Biografia == Fondat en [[1987]], lo grop se desaparèt en [[1994]] pr'amor de la mòrt del cantaire, guitarrista e compositor [[Kurt Cobain]]. Amb la cançon ''Smells like teen spirit'' del disc ''Nevermind'', Nirvana deven un grop popular tre 1991 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] (en 1992 sonque en [[Occitània]]). Aquel succès foguèt sobte e intens. Lo grop, qu'èra una formacion de rock alternatiu al mièg de fòrça autras, se retrobèt celèbre quasiment del jorn a l'endeman. En mai, lo public se focalizèt fòrça sus la sola cançon "Smells Like Teen Spirit", çò que creèt un decalatge entre Nirvana e sos fans novèls : al cap d'un moment foguèron lasses de jogar aquela cançon e comencèron de se trufar del public en la jogant en playback o en fasent d'autras cançons a la plaça dins d'emissions de telé. Lo tresen album, ''In Utero'', es mai sorne que ''Nevermind'', e tanben pus experimental. A l'epòca, [[Kurt Cobain]] disiá que fòrça fans de Nirvana anavan daissar d'escotar lo grop, qu'anavan pas aimar aquel disc e ne semblava puslèu content. Es lo darrièr disc que lo grop publiquèt, vist que Kurt moriguèt pauc de temps après. == Discografia == * 1989 :''Bleach'' * 1991 :''Nevermind'' * 1992 : ''Incesticide'' * 1993 : ''In Utero'' * 1994 : ''MTV Unplugged in New York'' * 1995 : ''Singles'' * 1996 : ''From the Muddy Banks of the Wishkah'' * 2002 : ''Nirvana'' * 2004 : ''With the Lights Out'' * 2005 : ''Sliver: The Best of the Box'' [[Categoria:Grop de rock american]] [[Categoria:Grop de musica american]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grunge]] g124q4jpw3duyn41o3fnmxohu23kx1w 2503737 2503736 2026-06-30T16:38:14Z Raymond Trencavel 26125 /* Discografia */ 2503737 wikitext text/x-wiki {{Omon|Nirvana}} {{Infobox musica (grop) |Nom=Nirvana |lògo= |FòtoGrop=[[Imatge:Nirvana around 1992.jpg|200px]] |LegendaFòto=[[Kurt Cobain]] e [[Krist Novoselic]] (esquèrra) al [[MTV]] Video Music Awards de [[1992]]. |País=[[Aberdeen (Washington)|Aberdeen]] ([[Washington (estat)|Washington]], [[Estats Units]]) |Annadas d'activitat=[[1987]]–[[1994]] |GenreMusical=[[Grunge]] |Label=[[Sub Pop]] - [[DGC/Geffen Records]] |SitOficial=[http://hereisnirvana.com Universal: Nirvana] |Membres=[[Kurt Cobain]]<br />[[Krist Novoselic]]<br />[[Dave Grohl]] |Ex-Membres=[[Aaron Burckhard]]<br />[[Chad Channing]]<br />[[Dale Crover]]<br />[[Jason Everman]]<br />[[Dave Foster]]<br />[[Dan Peters]] |Entorn=[[Foo Fighters]]<br />[[Sweet 75]]<br />[[Fecal Matter]]<br />[[Eyes Adrift]] }} '''Nirvana''' foguèt un grop de musica [[rock]] estatunidenc originari d'Aberdeen, dins l'estat de [[Washington (estat)|Washington]]. Aquel grop es considerat coma lo lider del movement ''[[grunge]]''. == Biografia == Fondat en [[1987]], lo grop se desaparèt en [[1994]] pr'amor de la mòrt del cantaire, guitarrista e compositor [[Kurt Cobain]]. Amb la cançon ''Smells like teen spirit'' del disc ''Nevermind'', Nirvana deven un grop popular tre 1991 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] (en 1992 sonque en [[Occitània]]). Aquel succès foguèt sobte e intens. Lo grop, qu'èra una formacion de rock alternatiu al mièg de fòrça autras, se retrobèt celèbre quasiment del jorn a l'endeman. En mai, lo public se focalizèt fòrça sus la sola cançon "Smells Like Teen Spirit", çò que creèt un decalatge entre Nirvana e sos fans novèls : al cap d'un moment foguèron lasses de jogar aquela cançon e comencèron de se trufar del public en la jogant en playback o en fasent d'autras cançons a la plaça dins d'emissions de telé. Lo tresen album, ''In Utero'', es mai sorne que ''Nevermind'', e tanben pus experimental. A l'epòca, [[Kurt Cobain]] disiá que fòrça fans de Nirvana anavan daissar d'escotar lo grop, qu'anavan pas aimar aquel disc e ne semblava puslèu content. Es lo darrièr disc que lo grop publiquèt, vist que Kurt moriguèt pauc de temps après. == Discografia == * 1989 : ''Bleach'' * 1991 : ''Nevermind'' * 1992 : ''Incesticide'' * 1993 : ''In Utero'' * 1994 : ''MTV Unplugged in New York'' * 1995 : ''Singles'' * 1996 : ''From the Muddy Banks of the Wishkah'' * 2002 : ''Nirvana'' * 2004 : ''With the Lights Out'' * 2005 : ''Sliver: The Best of the Box'' [[Categoria:Grop de rock american]] [[Categoria:Grop de musica american]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grunge]] emocu0u7fnupgzvc33ac1ycbrpq69ks 2503738 2503737 2026-06-30T16:39:15Z Raymond Trencavel 26125 2503738 wikitext text/x-wiki {{Omon|Nirvana}} {{Infobox musica (grop) |Nom=Nirvana |lògo= |FòtoGrop=[[Imatge:Nirvana around 1992.jpg|200px]] |LegendaFòto=[[Kurt Cobain]] e [[Krist Novoselic]] (esquèrra) al [[MTV]] Video Music Awards de [[1992]]. |País=[[Aberdeen (Washington)|Aberdeen]] ([[Washington (estat)|Washington]], [[Estats Units]]) |Annadas d'activitat=[[1987]]–[[1994]] |GenreMusical=[[Grunge]] |Label=[[Sub Pop]] - [[DGC/Geffen Records]] |SitOficial=[http://hereisnirvana.com Universal: Nirvana] |Membres=[[Kurt Cobain]]<br />[[Krist Novoselic]]<br />[[Dave Grohl]] |Ex-Membres=[[Aaron Burckhard]]<br />[[Chad Channing]]<br />[[Dale Crover]]<br />[[Jason Everman]]<br />[[Dave Foster]]<br />[[Dan Peters]] |Entorn=[[Foo Fighters]]<br />[[Sweet 75]]<br />[[Fecal Matter]]<br />[[Eyes Adrift]] }} '''Nirvana''' foguèt un grop de musica [[rock]] estatunidenc originari d'Aberdeen, dins l'estat de [[Washington (estat)|Washington]]. Aquel grop es considerat coma lo lider del movement ''[[grunge]]''. == Biografia == Fondat en [[1987]], lo grop se desaparèt en [[1994]] pr'amor de la mòrt del cantaire, guitarrista e compositor [[Kurt Cobain]]. Amb la cançon ''Smells like teen spirit'' del disc ''Nevermind'', Nirvana deven un grop popular tre 1991 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] (en 1992 sonque en [[Occitània]]). Aquel succès foguèt sobte e intens. Lo grop, qu'èra una formacion de rock alternatiu al mièg de fòrça autras, se retrobèt celèbre quasiment del jorn a l'endeman. En mai, lo public se focalizèt fòrça sus la sola cançon "Smells Like Teen Spirit", çò que creèt un decalatge entre Nirvana e sos fans novèls : al cap d'un moment foguèron lasses de jogar aquela cançon e comencèron de se trufar del public en la jogant en playback o en fasent d'autras cançons a la plaça dins d'emissions de telé. Lo tresen album, ''In Utero'', es mai sorne que ''Nevermind'', e tanben pus experimental. A l'epòca, [[Kurt Cobain]] disiá que fòrça fans de Nirvana anavan daissar d'escotar lo grop, qu'anavan pas aimar aquel disc e ne semblava puslèu content. Es lo darrièr disc que lo grop publiquèt, vist que Kurt moriguèt pauc de temps après. == Discografia == * 1989 : ''Bleach'' * 1991 : ''Nevermind'' * 1992 : ''Incesticide'' * 1993 : ''In Utero'' * 1994 : ''MTV Unplugged in New York'' * 1995 : ''Singles'' * 1996 : ''From the Muddy Banks of the Wishkah'' * 2002 : ''Nirvana'' * 2004 : ''With the Lights Out'' * 2005 : ''Sliver: The Best of the Box'' ==Vejatz tanben== * [[Kurt Cobain]] * [[Grunge]] [[Categoria:Grop de rock american]] [[Categoria:Grop de musica american]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grunge]] 5yyjatil2a62s7x9vpplidjvlz4sigy 2503739 2503738 2026-06-30T16:40:30Z Raymond Trencavel 26125 /* Biografia */ 2503739 wikitext text/x-wiki {{Omon|Nirvana}} {{Infobox musica (grop) |Nom=Nirvana |lògo= |FòtoGrop=[[Imatge:Nirvana around 1992.jpg|200px]] |LegendaFòto=[[Kurt Cobain]] e [[Krist Novoselic]] (esquèrra) al [[MTV]] Video Music Awards de [[1992]]. |País=[[Aberdeen (Washington)|Aberdeen]] ([[Washington (estat)|Washington]], [[Estats Units]]) |Annadas d'activitat=[[1987]]–[[1994]] |GenreMusical=[[Grunge]] |Label=[[Sub Pop]] - [[DGC/Geffen Records]] |SitOficial=[http://hereisnirvana.com Universal: Nirvana] |Membres=[[Kurt Cobain]]<br />[[Krist Novoselic]]<br />[[Dave Grohl]] |Ex-Membres=[[Aaron Burckhard]]<br />[[Chad Channing]]<br />[[Dale Crover]]<br />[[Jason Everman]]<br />[[Dave Foster]]<br />[[Dan Peters]] |Entorn=[[Foo Fighters]]<br />[[Sweet 75]]<br />[[Fecal Matter]]<br />[[Eyes Adrift]] }} '''Nirvana''' foguèt un grop de musica [[rock]] estatunidenc originari d'Aberdeen, dins l'estat de [[Washington (estat)|Washington]]. Aquel grop es considerat coma lo lider del movement ''[[grunge]]''. == Biografia == Fondat en [[1987]], lo grop se desaparèt en [[1994]] pr'amor de la mòrt del cantaire, guitarrista e compositor [[Kurt Cobain]]. Amb la cançon ''Smells like teen spirit'' del disc ''Nevermind'', Nirvana deven un grop popular tre 1991 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] (en 1992 sonque en [[Occitània]]). Aquel succès foguèt sobte e intens. Lo grop, qu'èra una formacion de rock alternatiu al mièg de fòrça autras, se retrobèt celèbre quasiment del jorn a l'endeman. En mai, lo public se focalizèt fòrça sus la sola cançon "Smells Like Teen Spirit", çò que creèt un decalatge entre Nirvana e sos fans novèls : al cap d'un moment foguèron lasses de jogar aquela cançon e comencèron de se trufar del public en la jogant en playback o en fasent d'autras cançons a la plaça dins d'emissions de telé. Lo tresen album, ''In Utero'', es mai sorne que ''Nevermind'', e tanben pus experimental. A l'epòca, [[Kurt Cobain]] disiá que fòrça fans de Nirvana anavan daissar d'escotar lo grop, qu'anavan pas aimar aquel disc e ne semblava puslèu content. Es lo darrièr album estúdio que lo grop publiquèt, vist que Kurt moriguèt pauc de temps après. == Discografia == * 1989 : ''Bleach'' * 1991 : ''Nevermind'' * 1992 : ''Incesticide'' * 1993 : ''In Utero'' * 1994 : ''MTV Unplugged in New York'' * 1995 : ''Singles'' * 1996 : ''From the Muddy Banks of the Wishkah'' * 2002 : ''Nirvana'' * 2004 : ''With the Lights Out'' * 2005 : ''Sliver: The Best of the Box'' ==Vejatz tanben== * [[Kurt Cobain]] * [[Grunge]] [[Categoria:Grop de rock american]] [[Categoria:Grop de musica american]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grunge]] aw2428c6vm6wr8so896ws8snkmf0ibn 2503740 2503739 2026-06-30T16:41:15Z Raymond Trencavel 26125 /* Vejatz tanben */ 2503740 wikitext text/x-wiki {{Omon|Nirvana}} {{Infobox musica (grop) |Nom=Nirvana |lògo= |FòtoGrop=[[Imatge:Nirvana around 1992.jpg|200px]] |LegendaFòto=[[Kurt Cobain]] e [[Krist Novoselic]] (esquèrra) al [[MTV]] Video Music Awards de [[1992]]. |País=[[Aberdeen (Washington)|Aberdeen]] ([[Washington (estat)|Washington]], [[Estats Units]]) |Annadas d'activitat=[[1987]]–[[1994]] |GenreMusical=[[Grunge]] |Label=[[Sub Pop]] - [[DGC/Geffen Records]] |SitOficial=[http://hereisnirvana.com Universal: Nirvana] |Membres=[[Kurt Cobain]]<br />[[Krist Novoselic]]<br />[[Dave Grohl]] |Ex-Membres=[[Aaron Burckhard]]<br />[[Chad Channing]]<br />[[Dale Crover]]<br />[[Jason Everman]]<br />[[Dave Foster]]<br />[[Dan Peters]] |Entorn=[[Foo Fighters]]<br />[[Sweet 75]]<br />[[Fecal Matter]]<br />[[Eyes Adrift]] }} '''Nirvana''' foguèt un grop de musica [[rock]] estatunidenc originari d'Aberdeen, dins l'estat de [[Washington (estat)|Washington]]. Aquel grop es considerat coma lo lider del movement ''[[grunge]]''. == Biografia == Fondat en [[1987]], lo grop se desaparèt en [[1994]] pr'amor de la mòrt del cantaire, guitarrista e compositor [[Kurt Cobain]]. Amb la cançon ''Smells like teen spirit'' del disc ''Nevermind'', Nirvana deven un grop popular tre 1991 als [[Estats Units d'America|Estats Units]] (en 1992 sonque en [[Occitània]]). Aquel succès foguèt sobte e intens. Lo grop, qu'èra una formacion de rock alternatiu al mièg de fòrça autras, se retrobèt celèbre quasiment del jorn a l'endeman. En mai, lo public se focalizèt fòrça sus la sola cançon "Smells Like Teen Spirit", çò que creèt un decalatge entre Nirvana e sos fans novèls : al cap d'un moment foguèron lasses de jogar aquela cançon e comencèron de se trufar del public en la jogant en playback o en fasent d'autras cançons a la plaça dins d'emissions de telé. Lo tresen album, ''In Utero'', es mai sorne que ''Nevermind'', e tanben pus experimental. A l'epòca, [[Kurt Cobain]] disiá que fòrça fans de Nirvana anavan daissar d'escotar lo grop, qu'anavan pas aimar aquel disc e ne semblava puslèu content. Es lo darrièr album estúdio que lo grop publiquèt, vist que Kurt moriguèt pauc de temps après. == Discografia == * 1989 : ''Bleach'' * 1991 : ''Nevermind'' * 1992 : ''Incesticide'' * 1993 : ''In Utero'' * 1994 : ''MTV Unplugged in New York'' * 1995 : ''Singles'' * 1996 : ''From the Muddy Banks of the Wishkah'' * 2002 : ''Nirvana'' * 2004 : ''With the Lights Out'' * 2005 : ''Sliver: The Best of the Box'' ==Vejatz tanben== * [[Kurt Cobain]] * [[Dave Grohl]] * [[Grunge]] [[Categoria:Grop de rock american]] [[Categoria:Grop de musica american]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grunge]] 8ga01teerghnuxbd23kdq9qgycgcw0h 0 190529 2503735 2494311 2026-06-30T16:32:41Z Raymond Trencavel 26125 2503735 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Pixies in Kansas City, October 1, 2004.jpg|right|200px|thumb|'''Pixies''' sus l'empont en 2004. Frank Black a esquèrra, Kim Deal a drecha]] '''Pixies''' [ˈpɪksiz] (Las Fadas, o Los Fadets) es un grop [[Anglés|anglofòn]] de [[Musica Rock|ròck]] independent [[Estats Units d'America|american]], originari de [[Boston]] dins lo [[Massachusetts]] ([[Estats Units d'America|Estats Units]]). Format en 1986, lo grop se separa en genièr de 1993 : a n'aquel periòde, la bassista dels '''Pixies''', [https://ca.wikipedia.org/wiki/Kim_Deal Kim Deal], comença d'aver de succès ambe son pròpri grop que n'es la cantaira e guitarrista, [[Breeders|The Breeders]], que privilegia logicament al detriment dels '''Pixies''' que n'es pas qu'una simpla musiciana. '''Los Pixies''' se tornan formar en 2004.<ref>https://www.lesinrocks.com/musique/pixies-on-sefforce-detre-reglos-en-affaires-501963-29-09-2022/</ref> '''Pixies''' es un grop compausat a l'origina del cantaire e guitarrista Black Francis (nascut Charles Thompson, dich Frank Black entre 1993 e 2006), de Kim Deal (bassa e cant, remplaçada per Kim Shattuck puèi en 2013 per Paz Lenchantin), de Joey Santiago (guitarra) e de David Lovering (batariá). '''Los Pixies''' an agut pauc de succès als [[Estats Units d'America|Estats Units]], malgrat que grop sia emblematic de la scèna [[Musica Rock|ròck]] locala de [[Boston]]. Per contra, son venguts plan populars en [[Euròpa]]. La musica dels '''Pixies''' s'inspira del [[Punk rock|punk ròck]] e de la [https://ca.wikipedia.org/wiki/M%C3%BAsica_surf surf music] de las annadas 1960. Las cançons son escrichas per Black Francis, lo cantaire e guitarrista del grop. Sos tèxtes son escurs e sovent surrealistes. Lo grop a pr'aquò agut d'influéncia sul mitan del ròck independent american de la debuta de las annadas 1990, e aital es considerat coma l'un dels genitors del movement [[grunge]]. D'alhors, lo menaire del grop [[Nirvana (grop)|Nirvana]], [[Kurt Cobain]], cita '''los Pixies''' demest las influéncias principalas de son grop. La cançon la mai coneguda de '''Pixies''' es probablament ''Where Is My Mind?''. Enregistrat en 1988, ''Where Is My Mind?'' es devengut un tròç culte del ròck de las annadas 2000<ref>http://www.chartsinfrance.net/Pixies/Where-Is-My-Mind--s27571.html</ref> ambe lo filme de 1999, [https://ca.wikipedia.org/wiki/Fight_Club ''Fight club''], dins lo qual se pòt ausir. Es tanben una cançon represa sovent sus l'empont per [[Placebo (grop)|Placebo]]. ==Discografia== * 1988 : ''Surfer Rosa'' * 1989 : ''Doolittle'' * 1990 : ''Bossanova'' * 1991 : ''Trompe le Monde'' * 2014 : ''Indie Cindy''<ref>http://www.chartsinfrance.net/Pixies/Indie-Cindy-a120122950.html</ref> * 2016 : ''Head Carrier''<ref>http://www.chartsinfrance.net/Pixies/Head-Carrier-a122519974.html</ref> * 2019 : ''Beneath the Eyrie'' * 2022 : ''Doggerel'' * 2024 : ''The Night The Zombies Came'' ==Referéncias== [[Categoria:Grop de rock american]] [[Categoria:Grop de musica american]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1980]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] i2mvq1ounx7ojj0zqea0v2rtyyr5s5x 0 190591 2503748 2463989 2026-06-30T16:59:14Z Raymond Trencavel 26125 2503748 wikitext text/x-wiki [[Imatge:The Offspring 2008-2.jpg|right|200px|thumb|'''Offspring''' sus l'empont en 2008]] '''The Offspring''', o simplament '''Offspring''' (''Progenitura''), es un grop de [[Punk rock|punk ròck]] [[anglés|anglofòn]] [[Estats Units d'America|american]], originari de [[Califòrnia]]. Format en 1984, lo grop es actualament compausat de Bryan « Dexter » Holland al cant e a la guitarra ritmica, de Todd Morse a la bassa (qu'a remplaçat Gregory Kriesel en 2018) e de Kevin « Noodles » Wasserman a la guitarra sòlo. Lo grop coneis la notorietat internacionala de caps 1994 e 1995 ambe lo succès dels [[singles]] ''Come Out and Play'' e ''Self Esteem'', eissits de l'album ''Smash'' paregut en 1994. Aquel album se vendrà a mai d'onze milions d'exemplars capvath lo monde entièr. Aquela capitada internacionala s'inscriu dins un contèxt pòst-[[Nirvana (grop)|Nirvana]] ont lo [[Punk rock|punk ròck]] beneficia d'un retorn de vam de popularitat. D'autras formacions [[Punk rock|punk]] de la meteissa epòca coma [[Green Day]], [[Rancid]] e [[NOFX]] participan tanben a n'aquel fenomèn. Eissits de la scèna locala [[Califòrnia|californiana]], aqueles grops veson lèu lor musica s'espandir a l'escala nacionala [[Estats Units d'America|americana]] puèi dins lo monde entièr ambe un brave sosten de las ràdios, de las cadenas de [[television]] musicalas e de la [[premsa]]. Après la capitada de ''Smash'', '''Offspring''' fa de viradas mondialas e enregistra de nombrosas cançons, que mantunas vendràn encara de tubes coma ''Pretty Fly (for a White Guy)'' e ''Why Don't You Get a Job?'' en 1999, ''The Kids Aren't Alright'' e ''Original Prankster'' en 2000, o encara ''Hit that'' en 2004. ==Discografia== * 1989 : ''The Offspring'' * 1992 : ''Ignition'' * 1994 : ''Smash'' * 1997 : ''Ixnay on the Hombre'' * 1998 : ''Americana'' * 2000 : ''Conspiracy of One'' * 2003 : ''Splinter'' * 2008 : ''Rise and Fall, Rage and Grace'' * 2012 : ''Days Go By'' * 2021 : ''Let the Bad Times Roll'' ==Cançons mai conegudas== * ''Come Out and Play'' (1994)<ref>http://www.chartsinfrance.net/The-Offspring/Come-Out-And-Play-s1991.html</ref> * ''Self Esteem'' (1995)<ref>http://www.chartsinfrance.net/The-Offspring/Self-Esteem-s2029.html</ref> * ''Gotta Get Away'' (1995) * ''Gone Away'' (1997) * ''Pretty Fly (for a White Guy)'' (1999)<ref>http://www.chartsinfrance.net/The-Offspring/Pretty-Fly-For-A-White-Guy--s3101.html</ref> * ''Why Don't You Get a Job?'' (1999) * ''The Kids Aren't Alright'' (2000) * ''Original Prankster'' (2000) * ''Hit that'' (2004) ==Referéncias== [[Categoria:Grop de rock american]] [[Categoria:Grop de musica american]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:Grop de musica punk]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] h9t6l8ypa8da476xdabtgiv5cursc0k 2503749 2503748 2026-06-30T16:59:38Z Raymond Trencavel 26125 2503749 wikitext text/x-wiki [[Imatge:The Offspring 2008-2.jpg|right|200px|thumb|'''Offspring''' sus l'empont en 2008]] '''The Offspring''', o simplament '''Offspring''' (''Progenitura''), es un grop de [[Punk rock|punk ròck]] [[anglés|anglofòn]] [[Estats Units d'America|american]], originari de [[Califòrnia]]. Format en 1984, lo grop es actualament compausat de Bryan « Dexter » Holland al cant e a la guitarra ritmica, de Todd Morse a la bassa (qu'a remplaçat Gregory Kriesel en 2018) e de Kevin « Noodles » Wasserman a la guitarra sòlo. Lo grop coneis la notorietat internacionala de caps 1994 e 1995 ambe lo succès dels [[single|singles]] ''Come Out and Play'' e ''Self Esteem'', eissits de l'album ''Smash'' paregut en 1994. Aquel album se vendrà a mai d'onze milions d'exemplars capvath lo monde entièr. Aquela capitada internacionala s'inscriu dins un contèxt pòst-[[Nirvana (grop)|Nirvana]] ont lo [[Punk rock|punk ròck]] beneficia d'un retorn de vam de popularitat. D'autras formacions [[Punk rock|punk]] de la meteissa epòca coma [[Green Day]], [[Rancid]] e [[NOFX]] participan tanben a n'aquel fenomèn. Eissits de la scèna locala [[Califòrnia|californiana]], aqueles grops veson lèu lor musica s'espandir a l'escala nacionala [[Estats Units d'America|americana]] puèi dins lo monde entièr ambe un brave sosten de las ràdios, de las cadenas de [[television]] musicalas e de la [[premsa]]. Après la capitada de ''Smash'', '''Offspring''' fa de viradas mondialas e enregistra de nombrosas cançons, que mantunas vendràn encara de tubes coma ''Pretty Fly (for a White Guy)'' e ''Why Don't You Get a Job?'' en 1999, ''The Kids Aren't Alright'' e ''Original Prankster'' en 2000, o encara ''Hit that'' en 2004. ==Discografia== * 1989 : ''The Offspring'' * 1992 : ''Ignition'' * 1994 : ''Smash'' * 1997 : ''Ixnay on the Hombre'' * 1998 : ''Americana'' * 2000 : ''Conspiracy of One'' * 2003 : ''Splinter'' * 2008 : ''Rise and Fall, Rage and Grace'' * 2012 : ''Days Go By'' * 2021 : ''Let the Bad Times Roll'' ==Cançons mai conegudas== * ''Come Out and Play'' (1994)<ref>http://www.chartsinfrance.net/The-Offspring/Come-Out-And-Play-s1991.html</ref> * ''Self Esteem'' (1995)<ref>http://www.chartsinfrance.net/The-Offspring/Self-Esteem-s2029.html</ref> * ''Gotta Get Away'' (1995) * ''Gone Away'' (1997) * ''Pretty Fly (for a White Guy)'' (1999)<ref>http://www.chartsinfrance.net/The-Offspring/Pretty-Fly-For-A-White-Guy--s3101.html</ref> * ''Why Don't You Get a Job?'' (1999) * ''The Kids Aren't Alright'' (2000) * ''Original Prankster'' (2000) * ''Hit that'' (2004) ==Referéncias== [[Categoria:Grop de rock american]] [[Categoria:Grop de musica american]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:Grop de musica punk]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2020]] bc6bwq586269foy5uhqc8pmmmlt43dc 0 190599 2503746 2465647 2026-06-30T16:47:33Z Raymond Trencavel 26125 2503746 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} [[Imatge:Larstimsep24.JPG|right|200px|thumb|'''Rancid''' sus l'empont en 2008]] '''Rancid''' es un grop de [[Punk rock|punk ròck]] [[anglés|anglofòn]] american, originari de [[Califòrnia]] ([[Estats Units d'America|Estats Units]]). Format en 1991, lo grop es conegut per aver contribuït ambe los autres grops de la scèna [[Califòrnia|californiana]] [[Green Day]] e [[Offspring]] a tornar lo [[Punk rock|punk ròck]] al primièr plan dins las annadas 1990 als Estats Units en seguida del [[grunge]] ([[Nirvana (grop)|Nirvana]]) .<ref>https://www.metalorgie.com/groupe/Rancid</ref> Lo grop es compausat de Tim Armstrong e Lars Frederiksen a la guitarra e al cant, de Matt Freeman a la bassa e de Brett Reed a la batariá, remplaçat per Branden Steineckert en 2006. '''Rancid''' s'es fach conéisser en 1994 ambe l'album ''Let's Go'' e lo [https://ca.wikipedia.org/wiki/Senzill single] ''Salvation''. En 1995 sortisson l'album ''...And Out Come the Wolves'', que foguèt una granda capitada comerciala, ambe los títols ''Ruby Soho'', ''Roots Radicals'' e ''Time Bomb''. ==Discografia== * 1993 : ''Rancid'' * 1994 : ''Let's Go'' * 1995 : ''...And Out Come the Wolves'' * 1998 : ''Life Won't Wait'' * 2000 : ''Rancid'' * 2003 : ''Indestructible'' * 2008 : ''B Sides and C Sides'' * 2009 : ''Let the Dominoes Fall'' * 2014 : ''Honor Is All We Know'' * 2017 : ''Trouble Maker'' ==Referéncias== [[Categoria:Grop de rock american]] [[Categoria:Grop de musica american]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:Grop de musica punk]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2010]] rimqe7siz9qr1xonx91vivm44azn6bc 0 193077 2503745 2393421 2026-06-30T16:46:53Z Raymond Trencavel 26125 2503745 wikitext text/x-wiki '''Ram Jam''' foguèt un grop efemèr de [[Musica Rock|hard ròck]] [[anglés|anglofòn]], originari de [[Nòva York]] als [[Estats Units d'America|Estats Units]]. Es mai que mai conegut per sa version 1977 de ''Black Betty'' vendut a l'epòca a mai d'un milion d'exemplars entre 1977 e 1978. Èra compausat de Bill Bartlett a la guitarra e al cant, de Howard Arthur Blauvelt a la bassa, de Pete Charles a la batariá e de Myke Scavone al cant. ''Black Betty'', la cançon la mai coneguda de '''Ram Jam''', es en realitat una represa d'un cant de trabalh afroamerican del sègle XX que los primièrs enregistraments datan de 1933 e que se pensa èsser estat compausat e escrich per James « Iron Head » Baker. La version de '''Ram Jam''', tornada publicada un còp de mai en [[single]] en 1994, es estada l'una de las mai gròssas capitadas d'aquesta annada de 1994 en [[Occitània]].<ref>https://culturesco.com/index.php/2022/09/30/ram-jam-black-betty/</ref> ==Referéncias== [[Categoria:Grop de rock american]] [[Categoria:Grop de musica american]] [[categoria:Grop de hard rock]] [[categoria:Grop de rock]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1970]] 4dehm4te01augdhgsovqynu9fiics6z 0 201307 2503731 2503717 2026-06-30T16:25:43Z Raymond Trencavel 26125 2503731 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza doncas per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "no futura" del [[punk |movement punk]]). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic, exactament coma es estat lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]], pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]]. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esquiçadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] k9g54ht00oaivnmomhrkrmxl3bb5n54 2503732 2503731 2026-06-30T16:26:56Z Raymond Trencavel 26125 2503732 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza doncas per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "no futura" del [[punk |movement punk]]). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic, exactament coma es estat lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]], pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]] vertadièr. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esquiçadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] r9qvgmk4zelvwka6udz6riltwvwuiad 2503733 2503732 2026-06-30T16:28:56Z Raymond Trencavel 26125 2503733 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza doncas per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "no futura" del [[punk |movement punk]]). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic, exactament coma es estat lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]], pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]] vertadièr. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esperrecadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] jqrwvn1hd3zqd6x7cmn47eybf8sxlw9 2503741 2503733 2026-06-30T16:41:43Z Raymond Trencavel 26125 2503741 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza doncas per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "no futura" del [[punk |movement punk]]). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic, exactament coma es estat lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]], pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]] vertadièr. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esperrecadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Dave Grohl]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] 7qave8jdokkwtz5u72k64c0akqvxq8l 2503747 2503741 2026-06-30T16:58:41Z Raymond Trencavel 26125 2503747 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza doncas per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "no futura" del [[punk |movement punk]]). Lo grunge a incontestablament ajudat a l'acceptacion del [[Metal (musica)|metal]] coma musica populara dins las annadas 1990 ([[Metallica]], [[Guns N' Roses]]...). A tanben engendrat un reviscòl espectacular del genre punk ròck : cas eloquent de la scèna [[Califòrnia|californiana]] ([[Offspring]], [[Rancid]], [[Green Day]]...). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic, exactament coma es estat lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]], pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]] vertadièr. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esperrecadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Dave Grohl]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] ktrhc6klt2euyafk96ng8r8x56ataj4 2503750 2503747 2026-06-30T17:01:09Z Raymond Trencavel 26125 2503750 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza doncas per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "no futura" del [[punk |movement punk]]). Lo grunge a incontestablament ajudat a l'acceptacion del [[Metal (musica)|metal]] coma musica populara dins las annadas 1990 ([[Metallica]], [[Guns N' Roses]]...). A tanben engendrat un reviscòl espectacular del genre punk ròck : cas eloquent de la scèna [[Califòrnia|californiana]] ([[Offspring]], [[Rancid]], [[Green Day]], [[NOFX]]...). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic, exactament coma es estat lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]], pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]] vertadièr. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esperrecadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Dave Grohl]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] s3mvuangtbhq3tbsnna2obvp2tnc3ef 2503751 2503750 2026-06-30T17:01:28Z Raymond Trencavel 26125 2503751 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza doncas per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "No Future" del [[punk |movement punk]]). Lo grunge a incontestablament ajudat a l'acceptacion del [[Metal (musica)|metal]] coma musica populara dins las annadas 1990 ([[Metallica]], [[Guns N' Roses]]...). A tanben engendrat un reviscòl espectacular del genre punk ròck : cas eloquent de la scèna [[Califòrnia|californiana]] ([[Offspring]], [[Rancid]], [[Green Day]], [[NOFX]]...). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic, exactament coma es estat lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]], pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]] vertadièr. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esperrecadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Dave Grohl]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] l9jmtpon4of7zj5jrtahal7ouuwezg0 2503752 2503751 2026-06-30T17:01:57Z Raymond Trencavel 26125 2503752 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza doncas per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "No Future" del [[punk |movement punk]]). Lo grunge a incontestablament ajudat a l'acceptacion del [[Metal (musica)|metal]] coma musica populara dins las annadas 1990 ([[Metallica]], [[Guns N' Roses]]...). A tanben engendrat un reviscòl espectacular del genre [[Punk rock|punk ròck]] : cas eloquent de la scèna [[Califòrnia|californiana]] ([[Offspring]], [[Rancid]], [[Green Day]], [[NOFX]]...). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic, exactament coma es estat lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]], pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]] vertadièr. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esperrecadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Dave Grohl]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] jdmshm9g3206ra9a3e6o13u6aytv8b9 2503756 2503752 2026-06-30T17:13:54Z Raymond Trencavel 26125 2503756 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza doncas per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "No Future" del [[punk |movement punk]]). Per sinergia, lo grunge a incontestablament ajudat a rendre lo [[Metal (musica)|metal]] popular dins las annadas 1990 ([[Metallica]], [[Guns N' Roses]]...). A tanben engendrat un reviscòl espectacular del genre [[Punk rock|punk ròck]] : cas eloquent de la scèna [[Califòrnia|californiana]] ([[Offspring]], [[Rancid]], [[Green Day]], [[NOFX]]...). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic, exactament coma es estat lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]], pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]] vertadièr. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esperrecadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Dave Grohl]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] hxrc5v1cpidwco6k2sso57yhirfhlcz 2503757 2503756 2026-06-30T17:15:34Z Raymond Trencavel 26125 2503757 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza doncas per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "No Future" del [[punk |movement punk]]). Per sinergia, lo grunge a incontestablament ajudat a rendre lo [[Metal (musica)|metal]] popular dins las annadas 1990 ([[Metallica]], [[Guns N' Roses]]...), e recipròcament. A tanben engendrat un reviscòl espectacular del genre [[Punk rock|punk ròck]] : cas eloquent de la scèna [[Califòrnia|californiana]] ([[Offspring]], [[Rancid]], [[Green Day]], [[NOFX]]...). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic, exactament coma es estat lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]], pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]] vertadièr. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esperrecadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Dave Grohl]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] isgvll34d0n9q9qasaa6jtaws55wfh5 2503759 2503757 2026-06-30T17:22:17Z Raymond Trencavel 26125 2503759 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "No Future" del [[punk |movement punk]]). Per sinergia, lo grunge a incontestablament ajudat a rendre lo [[Metal (musica)|metal]] popular dins las annadas 1990 ([[Metallica]], [[Guns N' Roses]]...), e recipròcament. A tanben engendrat un reviscòl espectacular del genre [[Punk rock|punk ròck]] : cas eloquent de la scèna [[Califòrnia|californiana]] ([[Offspring]], [[Rancid]], [[Green Day]], [[NOFX]]...). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic, exactament coma es estat lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]], pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]] vertadièr. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esperrecadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Dave Grohl]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] ay9r1byzde4q5vclj6ncsvjbw4hd7zk 2503760 2503759 2026-06-30T17:23:41Z Raymond Trencavel 26125 2503760 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "No Future" del [[punk |movement punk]]). Per sinergia, lo grunge a incontestablament ajudat a rendre lo [[Metal (musica)|metal]] popular dins las annadas 1990 ([[Metallica]], [[Guns N' Roses]]...), e recipròcament. A tanben engendrat un reviscòl espectacular del genre [[Punk rock|punk ròck]] : cas eloquent de la scèna [[Califòrnia|californiana]] ([[Offspring]], [[Rancid]], [[Green Day]], [[NOFX]]...). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic (exactament coma foguèt lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]]), pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]] vertadièr. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esperrecadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Dave Grohl]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] 1oo188b2qvjbkljdcuzbneeozq8lm99 2503761 2503760 2026-06-30T17:27:23Z Raymond Trencavel 26125 2503761 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nirvana around 1992 (cropped).jpg|200 px|thumb|right|Lo grop american '''Nirvana''', aquí sus l'empont en 1992, probablament lo mai emblematic del '''grunge'''.]] Lo '''grunge''' es al sens restrech un sosgenre del [[Musica Rock|ròck]] que, en avent obtengut una popularitat internacionala a la debuta de las annadas 1990, es clarament vengut al sens larg un fenomèn socio-cultural. Lo grunge es aparegut als [[Estats Units d'America|Estats Units]] a la debuta de las annadas 1990 a l'entorn de la ciutat de [[Seattle]] ([[Washington (estat)|Estat de Washington]]). Designava alara la dinamica populara montanta a l'entorn de la scèna ròck locala, puèi s'es espandit per evocar mantuns autres grops de la scèna "alternativa" [[Estats Units d'America|americana]]. D'unes d'aqueles grops coma [[Pearl Jam]], [[Soundgarden]], [[Alice in Chains]], [[The Smashing Pumpkins]] e sustot [[Nirvana (grop)|Nirvana]] van quitament aver un succès mondial, e vendre de milions d'albums, contribuïssent aital a far del grunge al sens larg una mòda populara dins los [[Occident|païses occidentals]] pendent las annadas 1990. Al sens musical del tèrme, la musica grunge tròba a l'encòp son inspiracion dins lo [[Punk rock|punk ròck]] e lo [[heavy metal]], en assument tanben las influéncias de divèrses grops cultes contemporanèus del ròck independent american ([[Sonic Youth]], [[R.E.M.]], [[Pixies]] etc). Se caracteriza per de guitarras fòrça saturadas e de paraulas exprimissent sovent d'angoissas existencialas (dins la dralha del famós eslogan "No Future" del [[punk |movement punk]]). Per sinergia, lo grunge a incontestablament ajudat a rendre lo [[Metal (musica)|metal]] popular dins las annadas 1990 ([[Metallica]], [[Guns N' Roses]]...), e recipròcament. A tanben engendrat un reviscòl espectacular del genre [[Punk rock|punk ròck]] : cas eloquent de la scèna [[Califòrnia|californiana]] ([[Offspring]], [[Rancid]], [[Green Day]], [[NOFX]]...). E mai se musicalament parlant, pel son de guitarras saturadas per exemple, lo grunge sembla a de [[Metal (musica)|metal]], se'n distinguís netament per l'aspècte tecnic (exactament coma foguèt lo cas a la fin de las annadas 1970 entre lo [[Punk rock|punk ròck]] rapòrt al [[Hard ròck|hard ròck]] e al [[Rock progressiu|ròck progressiu]]), pr'amor d'un jòc fòrça mai simple, fòrça mens tecnic, que ne fa un estili espurat plan diferent d'autres genres de [[Musica Rock|ròck]] mai sofisticats de la meteissa periòda coma lo [[heavy metal]] vertadièr. Los grops grunge se distinguisson tanben dels autres grops de ròck de l'epòca per l'estetica : s'afichan destibat, quitament clarament negligit, un còp de mai dins l'esperit punk, es a díser mai "classa populara" (bragas esperrecadas per exemple : lo mot american "grunge" evòca la lordièra, per soslinhar aquel costat negligit assumit), que non pas "show biz" coma per exemple lo [[Glam ròck|glam ròck]]. Lo tèrme '''grunge''' es primièr utilizat per [[Mark Arm]], cantaire de [[Green Riblar]] e mai tard de [[Mudhoney]], per descriure lo ''son de Seattle''. En 1981, ja emplega aquel mot dins una letra adreçada al fanzine ''Desperate Times'' per descriure son pichon grop amator de l'epòca, [[Mr. Epp and the Calculations]]. [[Imatge:Mark Arm.jpg|200px|thumb|right|Mark Arm, cantaire de [[Mudhoney]], foguèt lo primièr d'emplegar lo mot "grunge" (lordièra) per parlar de la scèna ròck de la ciutat de [[Seattle]].]] Lo movement grunge se popularisa alavetz a l'entorn del labèl de musica independent [[Sub Pop]] basat a [[Seattle]] a la fin de las annadas 1980, pr'amor qu'aquel labèl a distribuït grops que van conéisser una capitada comerciala espectaculosa a la debuta de las annadas 1990. Dos albums sortits en 1991 en particular van aver un resson màger : ''Nevermind'' de [[Nirvana (grop)|Nirvana]] (ambe lo tube mondial "Smells like teen spirit" en 1991 o 1992 segon los païses) e ''Ten'' de [[Pearl Jam]]. Aquelas capitadas van far del grunge lo genre dominant del ròck d'una bona partida de las annadas 1990, ambe un declin de caps la fin d'aquesta decenia. ==Vejatz tanben== * [[Nirvana (grop)|Nirvana]] * [[Kurt Cobain]] * [[Dave Grohl]] * [[Soundgarden]] * [[Pearl Jam]] * [[The Smashing Pumpkins]] * [[Punk rock]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Rock]] 0irexvtmeblzmdp9o3430wm704pat76 0 201309 2503724 2026-06-30T16:05:45Z Raymond Trencavel 26125 Creacion de la pagina amb « [[Imatge:Amine Mounder - Chanteur de Raï'nb.jpg|200px|right|thumb|Lo cantaire francés de RnB '''Amine'''.]] Amine Mounder, dich simplament amina, es un cantaire francés e marroquin de R&B, nascut lo 30 de julhet de 1982 a Casablanca a Marròc. Es edat de dos ans quand sa familha partís de Marròc per s'installar en França, a Aulnay-sotabòsc al costat de París. Comença de cantar davant sos camaradas d'escòla al licèu. Se fa conéisser coma cantair... » 2503724 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Amine Mounder - Chanteur de Raï'nb.jpg|200px|right|thumb|Lo cantaire francés de RnB '''Amine'''.]] Amine Mounder, dich simplament amina, es un cantaire francés e marroquin de R&B, nascut lo 30 de julhet de 1982 a Casablanca a Marròc. Es edat de dos ans quand sa familha partís de Marròc per s'installar en França, a Aulnay-sotabòsc al costat de París. Comença de cantar davant sos camaradas d'escòla al licèu. Se fa conéisser coma cantaire gràcias al collectiu Raï Non B Fever, venent atal l'un dels cantaires emblematic del "Raï Non B", un sosgenre del RnB incorporant d'influéncias de musica rai. Lo public o descobrís en 2003 per sa participacion al single "Ronda de Nuèch" de Gomez e Dubois, puèi en 2004 amb en particular son duò amb Leslie sus las cançons Sobri (Nòstre destin). En sòlo, se reten d'el en particular los tubs ''Voliái" en 2006 e ''Señorita'' en 2015. q8uvo01qnlh8ih7xvcszb4v81vm4weg 2503725 2503724 2026-06-30T16:10:03Z Raymond Trencavel 26125 2503725 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Amine Mounder - Chanteur de Raï'nb.jpg|200px|right|thumb|Lo cantaire francés de RnB '''Amine'''.]] '''Amine Mounder''', dich simplament '''Amine''', es un cantaire francés e marroquin de [[RnB]], nascut lo 30 de julhet de 1982 a [[Casablanca]] al [[Marròc]]. Es edat de dos ans sonque quand sa familha partís de [[Marròc]] per s'installar en [[França]], a [[Aulnay-sous-Bois]] còsta [[París]]. Se fa conéisser coma cantaire gràcias al collectiu ''Raï N'B Fever'', venent atal l'un dels cantaires emblematic del [[Raï N'B]], un sosgenre del [[RnB]] incorporant d'elements de musica rai. Lo public lo descobrís en 2003 per sa participacion al single ''Ronde de Nuit'' de [[Gomez et Dubois]], puèi en 2004 ambe en particular son duò ambe [[Leslie]] sus las cançons ''Sobri (Nòstre destin)''. En sòlo, se reten d'el en particular los tubes ''J'voulais'' en 2006 e ''Señorita'' en 2015. rv9cqwp9ye5eogb4eg5ftl2h0mb2ljv 2503726 2503725 2026-06-30T16:12:08Z Raymond Trencavel 26125 2503726 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Amine Mounder - Chanteur de Raï'nb.jpg|200px|right|thumb|Lo cantaire francés de RnB '''Amine'''.]] '''Amine Mounder''', dich simplament '''Amine''', es un cantaire francés e marroquin de [[RnB]], nascut lo 30 de julhet de 1982 a [[Casablanca]] al [[Marròc]]. '''Amine''' canta en [[francés]] e en [[arabi]]. Es edat de dos ans sonque quand sa familha partís de [[Marròc]] per s'installar en [[França]], a [[Aulnay-sous-Bois]] còsta [[París]]. Se fa conéisser coma cantaire gràcias al collectiu ''Raï N'B Fever'', venent atal l'un dels cantaires emblematic del [[Raï N'B]], un sosgenre del [[RnB]] incorporant d'elements de musica rai. Lo public lo descobrís en 2003 per sa participacion al single ''Ronde de Nuit'' de [[Gomez et Dubois]], puèi en 2004 ambe en particular son duò ambe [[Leslie]] sus la cançon ''Sobri (Nòstre destin)''. En sòlo, se reten d'el en particular los tubes ''J'voulais'' en 2006 e ''Señorita'' en 2015. af2s0kpjyjdefuijey4qqnllj6ouov3 2503727 2503726 2026-06-30T16:12:47Z Raymond Trencavel 26125 2503727 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Amine Mounder - Chanteur de Raï'nb.jpg|200px|right|thumb|Lo cantaire francés de RnB '''Amine'''.]] '''Amine Mounder''', dich simplament '''Amine''', es un cantaire francés e marroquin de [[RnB]], nascut lo 30 de julhet de 1982 a [[Casablanca]] al [[Marròc]]. '''Amine''' canta en [[francés]] e en [[arabi]]. Es edat de dos ans sonque quand sa familha partís de [[Marròc]] per s'installar en [[França]], a [[Aulnay-sous-Bois]] còsta [[París]]. Se fa conéisser coma cantaire gràcias al collectiu ''Raï N'B Fever'', venent atal l'un dels cantaires emblematic del [[Raï N'B]], un sosgenre del [[RnB]] incorporant d'elements de musica [[Raï|raï]]. Lo public lo descobrís en 2003 per sa participacion al single ''Ronde de Nuit'' de [[Gomez et Dubois]], puèi en 2004 ambe en particular son duò ambe [[Leslie]] sus la cançon ''Sobri (Nòstre destin)''. En sòlo, se reten d'el en particular los tubes ''J'voulais'' en 2006 e ''Señorita'' en 2015. mbe9dtvaiuq2i34828ybv3fxtbcaru4 2503728 2503727 2026-06-30T16:14:17Z Raymond Trencavel 26125 2503728 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Amine Mounder - Chanteur de Raï'nb.jpg|200px|right|thumb|Lo cantaire francés de RnB '''Amine'''.]] '''Amine Mounder''', dich simplament '''Amine''', es un cantaire francés e marroquin de [[RnB]], nascut lo 30 de julhet de 1982 a [[Casablanca]] al [[Marròc]]. '''Amine''' canta en [[francés]] e en [[arabi]]. Es edat de dos ans sonque quand sa familha partís de [[Marròc]] per s'installar en [[França]], a [[Aulnay-sous-Bois]] còsta [[París]]. Se fa conéisser coma cantaire gràcias al collectiu ''Raï N'B Fever'', venent atal l'un dels cantaires emblematic del [[Raï N'B]], un sosgenre del [[RnB]] incorporant d'elements de musica [[Raï|raï]]. Lo public lo descobrís en 2003 per sa participacion al [[single]] ''Ronde de Nuit'' de [[Gomez et Dubois]], puèi en 2004 ambe en particular son duò ambe [[Leslie]] sus la cançon ''Sobri (Nòstre destin)''. En sòlo, se reten d'el en particular los tubes ''J'voulais'' en 2006 e ''Señorita'' en 2015. 02qh90pnjx6rcum0wwwux7g8fxu5qxn 2503729 2503728 2026-06-30T16:15:41Z Raymond Trencavel 26125 2503729 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Amine Mounder - Chanteur de Raï'nb.jpg|200px|right|thumb|Lo cantaire francés de RnB '''Amine'''.]] '''Amine Mounder''', dich simplament '''Amine''', es un cantaire francés e marroquin de [[RnB]], nascut lo 30 de julhet de 1982 a [[Casablanca]] al [[Marròc]]. '''Amine''' canta en [[francés]] e en [[arabi]]. Es edat de dos ans sonque quand sa familha partís de [[Marròc]] per s'installar en [[França]], a [[Aulnay-sous-Bois]] còsta [[París]]. Se fa conéisser coma cantaire gràcias al collectiu ''Raï N'B Fever'', venent atal l'un dels cantaires emblematic del [[Raï N'B]], un sosgenre del [[RnB]] incorporant d'elements de musica [[Raï|raï]]. Lo public lo descobrís en 2003 per sa participacion al [[single]] ''Ronde de Nuit'' de [[Gomez et Dubois]], puèi en 2004 ambe en particular son duò ambe [[Leslie]] sus la cançon ''Sobri (Nòstre destin)''. En sòlo, se reten d'el en particular los tubes ''J'voulais'' en 2006 e ''Señorita'' en 2015. [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2010]] 6i2w73667tobvn84jr735t1fwv236g2 2503730 2503729 2026-06-30T16:17:05Z Raymond Trencavel 26125 2503730 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Amine Mounder - Chanteur de Raï'nb.jpg|200px|right|thumb|Lo cantaire francés de RnB '''Amine'''.]] '''Amine Mounder''', dich simplament '''Amine''', es un cantaire [[França|francés]] e [[Marròc|marroquin]] de [[RnB]], nascut lo 30 de julhet de 1982 a [[Casablanca]] al [[Marròc]]. '''Amine''' canta en [[francés]] e en [[arabi]]. Es edat de dos ans sonque quand sa familha partís de [[Marròc]] per s'installar en [[França]], a [[Aulnay-sous-Bois]] còsta [[París]]. Se fa conéisser coma cantaire gràcias al collectiu ''Raï N'B Fever'', venent atal l'un dels cantaires emblematic del [[Raï N'B]], un sosgenre del [[RnB]] incorporant d'elements de musica [[Raï|raï]]. Lo public lo descobrís en 2003 per sa participacion al [[single]] ''Ronde de Nuit'' de [[Gomez et Dubois]], puèi en 2004 ambe en particular son duò ambe [[Leslie]] sus la cançon ''Sobri (Nòstre destin)''. En sòlo, se reten d'el en particular los tubes ''J'voulais'' en 2006 e ''Señorita'' en 2015. [[Categoria:Naissença en 1982]] [[Categoria:Cantaire francés]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2010]] t2d9i6tm6lvbhzxkmcyp1jxss1w5rqh 2503764 2503730 2026-06-30T19:08:47Z Raymond Trencavel 26125 2503764 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Amine Mounder - Chanteur de Raï'nb.jpg|200px|right|thumb|Lo cantaire francés de RnB '''Amine'''.]] '''Amine Mounder''', dich simplament '''Amine''', es un cantaire [[França|francés]] e [[Marròc|marroquin]] de [[RnB]], nascut lo 30 de julhet de 1982 a [[Casablanca]] al [[Marròc]]. '''Amine''' canta en [[francés]] e en [[arabi]]. Es edat de dos ans sonque quand sa familha partís de [[Marròc]] per s'installar en [[França]], a [[Aulnay-sous-Bois]] còsta [[París]]. Se fa conéisser coma cantaire gràcias al collectiu ''Raï N'B Fever'', venent atal l'un dels cantaires emblematic del [[Raï N'B]], un sosgenre del [[RnB]] incorporant d'elements de musica [[Raï|raï]]. Lo public lo descobrís en 2003 per sa participacion al [[single]] ''Ronde de Nuit'' de [[Gomez et Dubois]], puèi en 2004 ambe en particular son duò ambe [[Leslie]] sus la cançon ''Sobri (Notre destin)''. En sòlo, se reten d'el en particular los tubes ''J'voulais'' en 2006 e ''Señorita'' en 2015. [[Categoria:Naissença en 1982]] [[Categoria:Cantaire francés]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2010]] 09lsgru3ddxm5dnxyq3epcm32l6lzu0 0 201310 2503786 2026-07-01T06:50:46Z Jfblanc 104 Crèa en tradusissent la pagina « [[:fr:Special:Redirect/revision/229871378|Yolande de Hainaut]] » 2503786 wikitext text/x-wiki '''Iolanda de Flandres''' ([[1175]]-[[1219]]) foguèt imperairitz de Constantinòpol de 1217 à 1219. == Familha == Es la filha de Baudoin V, comte de Hainaut e de Margarida, comtèssa de Flandres ([[1145]]-[[1194]]). == Maridatge e descendéncia == En [[1193]] se marida amb Pierre II de Courtenay. Demèst sos enfants: * Falip II (1195-1226), marqués de Namur * Iolanda de Courtenay (1196 † 1233), maridada amb Andrieu II d'Ongria * Robèrt (1201-1228), emperaire de Constantinòpol * Maria (1204-1222), maridada amb l'emperaire Teodòr Lascaris de Nicèa * Enric (1206-1229), marqués de Namur * Baudoin II (1218-1273), emperaire de Constantinòpol. === Bibliografia === * Alice Saunier-Seité, ''Les Courtenay'', Éditions France-Empire, 1998 {{ISBN|2-7048-0845-7}}. [[Categoria:Decès en 1219]] [[Categoria:Naissença en 1175]] silryfo75pmo0grxq1qfeb5ry68wbdi 2503794 2503786 2026-07-01T08:40:22Z Jfblanc 104 Jfblanc a desplaçat la pagina [[Iolanda de Flandres]] cap a [[Iolanda de Flandra]] : CLO 2503786 wikitext text/x-wiki '''Iolanda de Flandres''' ([[1175]]-[[1219]]) foguèt imperairitz de Constantinòpol de 1217 à 1219. == Familha == Es la filha de Baudoin V, comte de Hainaut e de Margarida, comtèssa de Flandres ([[1145]]-[[1194]]). == Maridatge e descendéncia == En [[1193]] se marida amb Pierre II de Courtenay. Demèst sos enfants: * Falip II (1195-1226), marqués de Namur * Iolanda de Courtenay (1196 † 1233), maridada amb Andrieu II d'Ongria * Robèrt (1201-1228), emperaire de Constantinòpol * Maria (1204-1222), maridada amb l'emperaire Teodòr Lascaris de Nicèa * Enric (1206-1229), marqués de Namur * Baudoin II (1218-1273), emperaire de Constantinòpol. === Bibliografia === * Alice Saunier-Seité, ''Les Courtenay'', Éditions France-Empire, 1998 {{ISBN|2-7048-0845-7}}. [[Categoria:Decès en 1219]] [[Categoria:Naissença en 1175]] silryfo75pmo0grxq1qfeb5ry68wbdi 2503797 2503794 2026-07-01T08:41:09Z Jfblanc 104 2503797 wikitext text/x-wiki {{Infobox Persona}} '''Iolanda de Flandra''' ([[1175]]-[[1219]]) foguèt imperairitz de Constantinòpol de 1217 à 1219. == Familha == Es la filha de Baudoin V, comte de Hainaut e de Margarida, comtèssa de Flandra ([[1145]]-[[1194]]). == Maridatge e descendéncia == En [[1193]] se marida amb Pierre II de Courtenay. Demèst sos enfants: * Falip II (1195-1226), marqués de Namur * Iolanda de Courtenay (1196 † 1233), maridada amb Andrieu II d'Ongria * Robèrt (1201-1228), emperaire de Constantinòpol * Maria (1204-1222), maridada amb l'emperaire Teodòr Lascaris de Nicèa * Enric (1206-1229), marqués de Namur * Baudoin II (1218-1273), emperaire de Constantinòpol. === Bibliografia === * Alice Saunier-Seité, ''Les Courtenay'', Éditions France-Empire, 1998 {{ISBN|2-7048-0845-7}}. [[Categoria:Decès en 1219]] [[Categoria:Naissença en 1175]] 5hv67yw1lv23v78vzz2dlqe74hedadv 2503799 2503797 2026-07-01T08:43:50Z Jfblanc 104 2503799 wikitext text/x-wiki {{Infobox Persona}} '''Iolanda de Flandra''' ([[1175]]-[[1219]]) foguèt imperairitz de Constantinòple de 1217 a 1219. == Vida == Es la filha de Baudoin V, comte de Hainaut e de Margarida, comtèssa de Flandra ([[1145]]-[[1194]]). En [[1193]] se marida amb Pierre II de Courtenay. Demèst lors enfants: * Falip II (1195-1226), marqués de Namur * Iolanda de Courtenay (1196 † 1233), maridada amb Andrieu II d'Ongria * Robèrt (1201-1228), emperaire de Constantinòple * Maria (1204-1222), maridada amb l'emperaire de Nicèa Teodòr Lascaris * Enric (1206-1229), marqués de Namur * Baudoin II (1218-1273), emperaire de Constantinòple. Quora Pierre de Courtenay ven emperaire, partisson per Constantinòple, mas l’emperaire lo faguèron presonièr e moriguèt en captivitat. Iolanda assegurèt la regéncia de l’empèri latin. === Bibliografia === * Alice Saunier-Seité, ''Les Courtenay'', Éditions France-Empire, 1998 {{ISBN|2-7048-0845-7}}. [[Categoria:Decès en 1219]] [[Categoria:Naissença en 1175]] a5ppnbwsd5tpdbsrifu8ior0vx3u6kp 2503801 2503799 2026-07-01T08:44:48Z Jfblanc 104 2503801 wikitext text/x-wiki {{Infobox Persona}} '''Iolanda de Flandra''' ([[1175]]-[[1219]]) foguèt imperairitz de Constantinòple de 1217 a 1219. == Vida == Es la filha de Baudoin V, comte d’Enaut e de Margarida, comtèssa de Flandra ([[1145]]-[[1194]]). En [[1193]] se marida amb Pierre II de Courtenay. Demèst lors enfants: * Falip II (1195-1226), marqués de Namur * Iolanda de Courtenay (1196 † 1233), maridada amb Andrieu II d'Ongria * Robèrt (1201-1228), emperaire de Constantinòple * Maria (1204-1222), maridada amb l'emperaire de Nicèa Teodòr Lascaris * Enric (1206-1229), marqués de Namur * Baudoin II (1218-1273), emperaire de Constantinòple. Quora Pierre de Courtenay ven emperaire, partisson per Constantinòple, mas l’emperaire lo faguèron presonièr e moriguèt en captivitat. Iolanda assegurèt la regéncia de l’empèri latin. === Bibliografia === * Alice Saunier-Seité, ''Les Courtenay'', Éditions France-Empire, 1998, {{ISBN|2-7048-0845-7}}. [[Categoria:Decès en 1219]] [[Categoria:Naissença en 1175]] 39554v4fpznvz8zphqw0xty9y54hwmg 2503803 2503801 2026-07-01T08:45:19Z Jfblanc 104 2503803 wikitext text/x-wiki {{Infobox Persona}} '''Iolanda de Flandra''' ([[1175]]-[[1219]]) foguèt imperairitz de Constantinòple de 1217 a 1219. == Vida == Es la filha de Baudoïn V, comte d’Enaut e de Margarida, comtèssa de Flandra ([[1145]]-[[1194]]). En [[1193]] se marida amb Pierre II de Courtenay. Demèst lors enfants: * Falip II (1195-1226), marqués de Namur * Iolanda de Courtenay (1196 † 1233), maridada amb Andrieu II d'Ongria * Robèrt (1201-1228), emperaire de Constantinòple * Maria (1204-1222), maridada amb l'emperaire de Nicèa Teodòr Lascaris * Enric (1206-1229), marqués de Namur * Baudoin II (1218-1273), emperaire de Constantinòple. Quora Pierre de Courtenay ven emperaire, partisson per Constantinòple, mas l’emperaire lo faguèron presonièr e moriguèt en captivitat. Iolanda assegurèt la regéncia de l’empèri latin. === Bibliografia === * Alice Saunier-Seité, ''Les Courtenay'', Éditions France-Empire, 1998, {{ISBN|2-7048-0845-7}}. [[Categoria:Decès en 1219]] [[Categoria:Naissença en 1175]] bgrje17e75ql2ulycn78xoxd43w3odo 2503808 2503803 2026-07-01T08:49:48Z Jfblanc 104 2503808 wikitext text/x-wiki {{Infobox Persona}} '''Iolanda de Flandra''' ([[1175]]-[[1219]]), dicha '''d’Enaut''' en [[francés]] foguèt marquesa de Namur e imperairitz regenta de Constantinòple de 1217 a 1219. == Vida == Es la filha de Baudoïn V, comte d’Enaut e de Margarida, comtèssa de Flandra ([[1145]]-[[1194]]). En [[1193]] se marida amb Pierre II de Courtenay. Demèst lors enfants: * Falip II (1195-1226), marqués de Namur * Iolanda de Courtenay (1196 † 1233), maridada amb Andrieu II d'Ongria * Robèrt (1201-1228), emperaire de Constantinòple * Maria (1204-1222), maridada amb l'emperaire de Nicèa Teodòr Lascaris * Enric (1206-1229), marqués de Namur * Baudoin II (1218-1273), emperaire de Constantinòple. Quora Pierre de Courtenay ven emperaire, partisson per Constantinòple, mas l’emperaire lo faguèron presonièr e moriguèt en captivitat. Iolanda assegurèt la regéncia de l’empèri latin. === Bibliografia === * Alice Saunier-Seité, ''Les Courtenay'', Éditions France-Empire, 1998, {{ISBN|2-7048-0845-7}}. [[Categoria:Decès en 1219]] [[Categoria:Naissença en 1175]] itvsig8pkyvnd80kaf53n3x04kjvtb1 0 201311 2503795 2026-07-01T08:40:22Z Jfblanc 104 Jfblanc a desplaçat la pagina [[Iolanda de Flandres]] cap a [[Iolanda de Flandra]] : CLO 2503795 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Iolanda de Flandra]] 19k2kzf6dipm3mft1nw6a5j16aj66re 0 201312 2503815 2026-07-01T10:01:02Z Alaric 506 44932 creacion 2503815 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''Lluçanés''' es una [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]] e de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|província de Barcelona]]. La capitala es [[Prats de Lluçanès]]. ===Istòria=== La comarca tala coma se configurèt lo 3 de mai de 2023 comprén uèit municipis, a una populacion de 5.710 abitants sus 226,6 quilomètres cairats.<ref name=CCMA>El Lluçanès, 43a comarca de Catalunya https://www.ccma.cat/324/el-llucanes-43a-comarca-de-catalunya/noticia/3226918/ data 3 de mai de 2023</ref>. [[Sant Agustí de Lluçanès]] ([[Osona]]), [[Sant Bartomeu del Grau]] ([[Osona]]), [[Sant Boi de Lluçanès]] ([[Osona]]), [[Santa Maria de Merlès]] ([[Berguedà]]) i [[Sant Feliu Sasserra]] ([[Bages]]) refusèron de dintrar dins Lluçanés. </br> Lluçanés, que recep son nom del castèl de [[Lluçà]], èra anteriorament considerat coma una subcomarca. Fa partida de la [[vigariá ]] de la [[Catalonha Centrala]]. ===Municipis=== {{capentcat|}} {{entcat|[[Alpens]]|267}} {{entcat|[[Lluçà]]|281}} {{entcat|[[Olost]]|1.209}} {{entcat|[[Oristà]]|555}} {{entcat|[[Perafita]]|433}} {{entcat|[[Prats de Lluçanès]]|2.761}} {{entcat|[[Sant Martí d'Albars]]|135}} {{entcat|[[Sobremunt]]|90}} |} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Comarcas de Catalonha}} [[Categoria:Lluçanés|*]] [[Categoria:Comarca de Catalonha]] rneznujo4jcpo15hehemontmzwuqfra