Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 201 2503972 2468132 2026-07-04T16:47:05Z Mistico Dois 45295 2503972 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{abril}} == Eveniments == * [[1998]] – [[Acòrdi del Divendres sant]] == Naissenças == * [[1755]] – [[Samuel Hahnemann]], mètge alemand (m. [[1843]]) * [[1844]] – [[Jules de Burlet]], avocat e politician, foguèt primièr ministre de Belgica entre 1894 e 1896 (m. [[1897]]) * [[1894]] - [[Ben Nicholson]], pintre britanic (m. [[1982]]) * [[1929]] – [[Max von Sydow]], actor de cinèma suedés (m. [[2020]]) * [[1932]] – [[Omar Sharif]], actor (m. [[2015]]) * [[1933]] – [[Willie Nelson]], cantaire de musica country american * [[1952]] – [[Steven Seagal]], actor american de cinema * [[1960]] – [[Thierry Suquet]], prefècte de Maiòta dempuèi 2021 * [[1961]] – [[Carole Goble]], informaticiana britanica * [[1963]] – [[Doris Leuthard]], avocada politiciana soïssa * [[1979]] – [[Pavlos Fyssas]], cantaire de rap grèc (m. [[2013]]) * [[1984]] – [[Mandy Moore]], cantaira pop e actritz estatunidenca * [[1985]] – [[Johanna Kurkela]], cantaira finlandesa == Decèsses == * [[1756]] – [[Josèp Vaisseta]], istorian e un religiós benedictin occitan (n. [[1670]]) * [[1794]] – [[Antonio Rinaldi]], arquitècte italian del sègle ⅩⅧ (n. [[1710]]) * [[1919]] – [[Emiliano Zapata]], òme politic e un cap militar major de la Revolucion Mexicana (1910–1920) (n. [[1879]]) * [[1979]] – [[Nino Rota]], compositor italian de musica classica deu sègle ⅩⅩ (n. [[1911]]) * [[2010]] – [[Lech Kaczyński]], le Presidente de Polonia, in un accidente de avion in [[Smolensk]] ([[Russia]]) (n. [[1949]]) ---- Veire tanben : * [[9 d'abril]] | [[11 d'abril]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] or83ep4jm10u6gqroxl22s0soh3jgi6 0 441 2503974 2494696 2026-07-04T16:49:26Z Mistico Dois 45295 2503974 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{febrièr}} == Eveniments == * [[1819]] - Fondacion de [[Singapor]] per [[Thomas Stamford Raffles]]. == Naissenças == * [[1608]] - [[António Vieira]], sacerdot e escrivan portugués (m. [[1697]]) * [[1643]] - [[Johann Kasimir Kolbe von Wartenberg]], primièr ministre de Prussia (m. [[1712]]) * [[1664]] - Sultan [[Mustafa II de l'Empèri Otoman]] (m. [[1703]]) * [[1859]] - [[Ricardo Jiménez Oreamuno]], president de Còsta Rica (m. [[1945]]) * [[1892]] - [[William Parry Murphy]], mètge american, Prèmi Nobel de fisiologia o medecina (m. [[1987]]) * [[1905]] - [[Władysław Gomułka]], secretari general del Partit Comunista de Polonha (m. [[1982]]) * [[1908]] - [[Amintore Fanfani]], primièr ministre d'Itàlia (m. [[1999]]) * [[1911]] - [[Ronald Reagan]], president dels Estats Units (m. [[2004]]) * [[1932]] - [[François Truffaut]], realizator francés (m. [[1984]]) * [[1945]] - [[Bob Marley]], musician e cantaire jamaican (m. [[1981]]) * [[1950]] - [[Natalie Cole]], cantaira americana (m. [[2015]]) * [[1956]] - [[Joan Frederic Brun]], escrivan montpelhierenc * [[1962]] - [[Axl Rose]], cantaire e e musician american ([[Guns N'Roses]]) * [[1966]] - [[Rick Astley]], cantaire e compositor anglés * [[1969]] - [[Alessandra Todde]], politiciana italiana == Decèsses == * [[1740]] - [[Papa]] [[Clement XII]] (n. [[1652]]) * [[1793]] - [[Carlo Goldoni]], escrivan venecian (n. [[1707]]) * [[1899]] - [[Leo von Caprivi]], cancelièr alemand (n. [[1831]]) * [[1918]] - [[Gustav Klimt]], pintor austrian (n. [[1862]]) * [[1932]] - [[Augusto Leguía]], president de Peró (n. [[1863]]) * [[1945]] - [[Robert Brasillach]], jurnalista francés, collaborator de la [[França de Vichèi]] (n. [[1909]]) * [[1952]] - Rei [[Jòrdi VI del Reialme Unit]] (n. 1895) * [[1962]] - [[Candido Portinari]], pintor brasilièr (n. [[1903]]) * [[1964]] - [[Emilio Aguinaldo]], president de las Filipinas (n. [[1869]]) * [[1982]] - [[Ben Nicholson]], pintre britanic (n. [[1894]]) * [[1991]] - [[Salvatore Luria]], scientific italian-american, Prèmi Nobel (n. [[1912]]) * [[1994]] - [[Joseph Cotten]], actor american (n. [[1905]]) * [[1998]] - [[Nazim al-Kudsi]], primièr ministre de Siria (n. [[1906]]) * 1998 - [[Marcela Delpastre]], escrivana lemosina (n. [[1925]]) * [[2002]] - [[Max Ferdinand Perutz]], biològ britanic, Prèmi Nobel (n. [[1914]]) * [[2003]] - [[José Craveirinha]], poèta moçambican (n. [[1922]]) * [[2011]] - [[Josefa Iloilovatu]], president de Fiji (n. [[1920]]) ---- Vejatz tanben: * [[5 de febrièr]] | [[7 de febrièr]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] 1ie0fpgzdv4wf7mri48afd17ij7l8ei 0 10030 2503944 2396613 2026-07-04T12:03:16Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503944 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} <!-- Article redigit en lengadocian --> {{vila de Polonha | nomvila=Katowice | blason= | voivodat=[[voivodat de Silèsia|Silèsia]] | powiat= | localizacion=[[Imatge:Katowice location in Poland.png|290px]] | prefixe=(+48) 32 | cp=40-001 - 40-999 | placa=SK | cònsol=Piotr Uszok | mandat= | longitud=19° 00' È | latitud=50° 15' N | alt mej= | alt mini= | alt maxi= | ectaras=16 460 | km²=164,6 | sens=321 100 | data-sens=2004 | dens= }} '''Katowice''' es la desena vila de [[Polonha]] per òrdre d'importància e tanben lo [[capluòc]] del [[voivodat de Silèsia]]. La vila es un dels principals centres industrials de Polonha e mai la vila pus importanta de la [[Zona Industriala de Nauta Silèsia]], una [[megalopòli]] comptant {{formatnum:3487000}} abitants (2001). Situada sus Klodnica e Rawa, la vila foguèt ancianament coneguda jol nom de ''Kątowicze'' ("Kattowitz" en [[alemand]]) e puèi brèvament aprèp la mòrt de [[Stalin|Josèp Stalin]], ''Stalinogród'' (1953-1956). == Istòria e economia == Katowice, capitala de la Nauta Silèsia, obtenguèt l'estatut de vila fòrça tard, a pena en [[1865]], mas una creissença sens precedent dins l'istòria de Polonha seguiguèt. Aquela creissença de la vila foguèt deguda a l'industria d'esplecha dels minerals, sustot del [[carbon]] que comencèt durant la [[Revolucion Industriala]]. La fòrta creissença de populacion foguèt tanben ligada a l'industria de l'acièr, a la transformacion dels minerals e a la dobertura de mantuna usina dins la vila. == Arquevescat == * [[Arquidiocèsi de Katowice]] * [[Catedrala del Crist-Rei de Katowice]] == Comunicacions == [[Aeropòrt]] pus pròche : Katowice International KTW == Embessonatges == * [[Colonha]] ( {{Alemanha}} ) * [[Groningue (vila)|Groningue]] ( {{Païses Basses}} ) * [[Miskolc]] ( {{Ongria}} ) * [[Mobile]] ( {{Estats Units}} ) * [[Odense]] ( {{Danemarc}} ) * [[Ostrava]] ( {{Republica Chèca}} ) * [[Saint-Etienne]] ( {{França}} ) == Ligams extèrnes == * [http://www.portal.katowice.pl/ Portal de Katowice] * [https://web.archive.org/web/20060612211838/http://www.wirtualnekatowice.pl/ Katowice virtuala] * [https://web.archive.org/web/20200423052715/http://www.katowice.zobacz.slask.pl/ Katowice, Silesia] * [http://www.radio.katowice.pl/ Ràdio Katowice] * [https://web.archive.org/web/20060427213020/http://plan.naszemiasto.pl/plan_katowice.html Plan de la vila] * [https://web.archive.org/web/20031011140028/http://murcki.net/ Murcki.net - Sit web del quartièr ''Murcki'' del sud de Katowice] * [https://web.archive.org/web/20210205114035/http://public-transport.net/bim/Katowice.htm Tram a Katowice] {{commons|Katowice}} {{silesia}} {{commons|Katowice}} [[Categoria:Vila de Polonha]] taipx97gkcjrbgjuyumcdfmnqslzgsf 0 11123 2503984 2456073 2026-07-05T10:19:26Z Raymond Trencavel 26125 2503984 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musica (festenal) | carta = musica | nom = Estivada | nom autre = | imatge = Visuel Estivada Rodez.JPG | legenda = | genre = | luòc = [[Rodés]], [[Avairon (departament)|Avairon]] | latitud = 44.3505555556 | longitud = 2.575 | periòde = Estiu | scènas = + de 10 | capacitat = 35000 | creacion = [[1995]] | desaparicion = | fondators = | estatut = | organizacion = | estructura-maire = | tutèla = | direccion = Patric Rós (fins a 2015) | direccion artistica = | collaboracions = Comuna de Rodés | mèdia = | site web = https://estivada.eu/ }} L''''Estivada''' de [[Rodés]] es un festenal estival (en general cap a la mitat de julhet) de musica que foguèt creat en 1995. A capitat d'obtenir un public important (quasi 100 000 mila personas en 2012) e de venir una referéncia dins los eveniments occitans. A una durada de gaireben una setmana e acampa fòrça musicians e grops. Es tanben l'escasença gràcias als sieus estands nombroses (83 en 2007) de crompar tota mena de produches, de se sarrar a la varietat gastronomica occitana e de ne saber mai sus la cultura e lenga [[occitan]]as. Aqueste eveniment es agrementat d'animacions per carrièra. Existís un prèmi Estivada que recompensa un roman en occitan. Entre 2016 e 2022, lo festenal foguèt bailejat per la comuna de Rodés. En 2023, lo conse de Rodés Christian Teyssèdre anóncia que lo festenal, que tòrna nomenar ''F'estivada'', serà pas pus de cultura occitana. Un collectiu ''Gardarem l'Estivada'' se mobiliza lèu per assajar de manténer un festenal occitan a Rodés. L'associacion ''La Gardarem'' es puèi creada, e lo festenal tòrna en julhet de 2024 jol nom de ''[https://estivada.eu/ Nov'Estivada]'', a [[Sebasac]], prèp de Rodés, amb l'ambicion de tornar far viure aquel festenal màger dins lo paisatge cultural occitan<ref>https://estivada.eu/</ref>. == Vejatz tanben == === Article connèxe === * [[Rodés]] ==Ligams extèrnes== * {{fr}} [https://estivada.eu/ Site oficial]<br> [[Categoria:Festenal en França]] [[Categoria:Festenal occitan]] [[Categoria:Rodés]] <references />{{Portal|Musica|Roergue}} s3f36j04ambccrp3z7cfoiybourr0j7 0 30588 2503981 2437279 2026-07-04T22:28:27Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503981 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} <!--Article redigit en lengadocian--> [[Fichièr:Mapa de Tahiti.svg|thumb|right|300px|Mapa de Tahiti e Mo’orea]] '''Tahiti''' es l'[[illa]] mai granda de [[Polinesia Francesa]], situada dins l'[[archipèla]] de las [[illas de la Societat]] al sud d'[[Oceania]]. Istòricament es coneguda tanben coma ''Otaheite''. La capitala es [[Papeete|Pape’ete]], situada sus la costa nòrd-oèst de l'illa. Es l'illa pus poblada de la Polinesia Francesa, amb 69% de la populacion totala. Dispausa de l'aeropòrt internacional de [[Faaa]]. La [[lenga oficiala]] es lo [[francés]], e lo [[tahitian]] o ''reo mā’ohi'' la lenga autoctòna. == Geografia == [[Fichièr:Plage.sable.noir.Tahiti.JPG|thumb|Plaja d'arena negra a Tahiti]] Tahiti a una largor maximala de 45&nbsp;km, amb 132&nbsp;km de còsta e una [[aira|superfícia]] de 1043&nbsp;km². Lo punt culminant de l'illa es lo [[mont Orohena]] amb 2241&nbsp;m. L'illa es formada de doas partidas centradas sus de [[volcan]]s espandits e units per l'[[istme de Taravao]]. La part nòrd-occidentala se nomena ''Tahiti Nui'', o ''granda Tahiti'', e la sud-orientala es ''Tahiti Iti'', o ''pichona Tahiti''. Sonque la franja costièra es abitada amb una penetracion maximala que passa pas los dos quilomètres. Mentre que ''Tahiti Nui'' es densament poblada, subretot a l'entorn de Papeete, e dispausa de bonas infrastructuras e d'una forta influéncia de la metropòli francesa, ''Tahiti Iti'' es demorada pus isolada en mantenir la cultura tradicionala polinesiana. Lo [[clima]] es tropical, caud e umid tot l'an. Sonque i a doas sasons: la seca e l'umida, dita tanben sason de las pluèjas, de novembre a abril. La durada dels jorns e de las nuèits se manten sensiblament constanta tot l'an, independentament de las sasons. == Istòria == [[Fichièr:Urville-Tahiti-houses.jpg|thumb|Ostals de natius]] La populacion nativa es polinesiana, e se pensa que s'es establida dins l'illa vers [[300 aC]], durant las migracions e colonizacions primerencas de tot l'espaci polinesian a partir de [[Tònga]] e [[Samoa]]. Lo sòl fertil e la [[pesca]] abondanta an provesit aisidament de noiridura als abitants. La percepcion del caractèr tranquil e alègre dels natius e la caracterizacion de l'illa coma un paradís an impressionat los primièrs explorators europèus, establissent un mite romantic e utopic en [[Occident]] que dura encara fins a uèi. L'anglés [[Samuel Wallis]] descobriguèt l'illa, en [[1767]], la nomenant illa del Rei Jòrdi (''King George III Island''). [[Louis Antoine de Bougainville]] faguèt Tahiti famosa en [[Euròpa]] amb la publicacion del raconte del seu viatge. La nomenant ''Nova Citera'', en referéncia a l'illa grèga de [[Citèra]] ont nasquèt [[Vènus]], descriguèt l'illa coma un paradís sus tèrra amb un pòble que viu aürós e dins l'innocéncia, luenh de la corrupcion de la civilizacion. Las seunas descripcions illustravan lo concèpte del nòble salvatge de [[Jean-Jacques Rousseau]], e an influits los pensaments utopics de filosòfs coma [[Denis Diderot]]. Lo capitani [[James Cook]] visitèt Tahiti mantun còp dins los seus tres viatges entre [[1769]] e [[1779]]. La seuna basa principala foguèt la baia de Matavai, ont bastiguèt lo fòrt Vènus per observar lo trajècte de la planeta. Encara uèi lo luòc se ditz ''Punta Venus''. En [[1842]] lo reialme de Tahiti foguèt declarat [[protectorat]] francés. En [[1880]] lo rei [[Pōmare V]] ([[1842]] – [[1891]]) abandonèt la sobeiranetat a [[França]]. Lo pintor francés [[Paul Gauguin]] visquèt a Tahiti entre [[1891]] e [[1901]] s'inspirant dels païsatges e dels modèls polinesians; un pichon musèu li es dedicat a [[Papeari]]. Dempuèi [[2004]], Tahiti amb la Polinesia Francesa, ten l'estatut de país d'otramar. == Ligams extèrnes == {{commons|Tahiti}} * [http://www.presidence.pf/index.php?17410 Istòria de Tahiti e de la Polinèsia Francesa] {{fr}} * [https://web.archive.org/web/20070915055921/http://www.tahiti-tourisme.pf/home.php Tahiti Torisma] {{fr}} * [http://www.ifenua.com/ iFenua, portal sus los lèsers a Tahiti e sas illas] {{fr}} * [https://web.archive.org/web/20071006160154/http://www.tahitiguide.com/@fr/default.asp Tahiti Guide] {{fr}} * [https://web.archive.org/web/20061207110953/http://www.cadeaux-express.com/tahiti/ Site web dedicat a Tahiti (Actualitat, istòria e geografia)] {{fr}} * [https://web.archive.org/web/20100208215124/http://www.tahitipresse.pf/ Premsa de Tahiti] {{fr}} * [https://web.archive.org/web/20060909081756/http://www.tahitisurfreport.com/ Tahiti Surf Report, lo portal del surf a Tahiti] {{fr}} * [https://web.archive.org/web/20160303182650/http://www.faufaa-tupuna.com/ Faufa’a Tupuna, wiki dedicat al patrimòni cultural polinesian] {{fr}} * [https://web.archive.org/web/20071006095743/http://www.tropic-island.net/gallery/serie.php?id_album=6&stat=ok Galariá de fòtos de Tahiti] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20181101192835/http://taiha.com/ Fòtos de Tahiti] {{fr}} [[Categoria:Tahiti|*]] syotykr6ozntxhc4fs5a4laieilmrvs 0 43219 2503947 2496934 2026-07-04T14:40:56Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503947 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Gascon}} {{infobox vila occitana |nom=Mailís |carta=oc |nom2=''Maylis'' |region=[[Aquitània Nava]] |lògo= |imatge=Maylis.jpg |descripcion=Glèisa nava de Nosta Dauna de Mailís (1868-1875) |escut= |ist={{Gasconha}} |parçan= [[Shalòssa]] Hauta |departament={{Lanas}} |arrondiment=[[Arrondiment de Dacs|Dacs]] |canton= [[Canton deu Costalat de Shalòssa|Costalat de Shalòssa]] ([[Canton de Mugron|Mugron]] avant 2015) |insee=40177 |cp=40250 |cònsol=Anne-Marie Lailheugue |mandat=2020-2026 |intercom= [[Comunautat de comunas de Tèrras de Shalòssa|CC de Tèrras de Shalòssa]] |longitud=-0.679444444444 |latitud=43.6977777778 |alt mini=43 |alt mej= |alt maxi=122 |gentilici=los mailís |km²=12.21 |}} '''Mailís'''<ref>http://www.institutoccitan.com/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=0</ref> (en [[francés]]: ''Maylis'') qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Shalòssa]], situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de las [[Lanas (departament)|Lanas]] e la [[region francesa|region]] de [[Navèra Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. == Geografia == La comuna de Mailís que's tròba dens la Hauta [[Shalòssa]], sus l'arribèra dreta deu [[Lots|Los]]. Que tòca a las comunas de [[Doasit]], [[Montaut (Lanas)|Montaut]], [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]], [[Larbei]], [[Caupena]], [[Vergüei (Lanas)|Vergüei]], e [[Sent Cric de Shalòssa]]. Lo nòrd de la comuna qu'es traucat per l'arriu de la Guauga. [[Imatge:Map commune FR insee code 40177.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Localizacion vila |nòrd-oèst= |nòrd=[[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]] |nòrd-èst=[[Montaut (Lanas)|Montaut]] |oèst=[[Larbei]] |vila=Mailís |èst=[[Doasit]] |sud-oèst=[[Caupena]] |sud=[[Vergüei (Lanas)|Vergüei]] |sud-èst=[[Sent Cric de Shalòssa]] }} ==Toponimia== La prononciacion qu'ei [mɛj'lis]. Las fòrmas ancianas que son ''Maylis'' en 1280, ''Mailis'', ''Mailie'', ''Maye'' en 1335 <ref name = bbf>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes. Landes et Bas-Adour'', ed. Institut occitan e CAIRN, Pau, 2005, p. 149</ref>. Lo nom que vien benlhèu de ''Magilicius'', tirat deu cognomen ''Magilius'' o deu nomen ''Magilius'', dab l'evolucion prepausada per Bénédicte Boyrie-Fénié : ''*Magilicius''> ''*Mayilício''> ''*May(i)lis''> ''Maylís''; [aj] que passa a [ɛj] com dens a bona partida deu gascon<ref name = bbf/>. ==Istòria== Mailís que pareish peu permèr còp dens los textes en 1273 o 1274<ref>''Recogniciones Feodorum in Aquitania'' ; Bémont, p.42, n°107.</ref>. L’istòria civila de Mailís que’s con·hon dab la de [[Doasit]]. En efèit, avant la [[Revolucion Francesa|Revolucion]], tot lo territòri deu Mailís actuau, qu’èra de la baronia de Doasit, e la màger part d’aqueth territòri, dab lo nom de « Sauvon » o « Bòsc-Sauvon » que formava l’ua de las 4 mandas (quartièrs) de la comunautat de Doasit, qui elegèn sengles jurats.<br /> Lo nom de « Mailíes », que sembla d’aver designat meilèu la parròpia, qui èra annèxe de [[Larbei]], e despenè de la diocèsi d’[[Aira (Lanas)|Aira]].<br /> Tà formar la manda de "Bòsc-Sauvon", Mailís (o Sauvon), qu'èra aplegat dab lo vielèr de Bòsc. Aqueth quartièr de Bòsc qu’èra cobedejat dens las annadas 1950 preu maire de Caupena, qui’u volè restacar a la soa comuna<ref>L’ahar qu’es evocat dens los libes de las deliberacions deus conselhs municipaus de Mailís e Caupena enter genèr de 1947 e abriu de 1957.</ref>. Dab la creacion de la comuna en 1790, en mei deu vielèr de Bòsc, Mailís que s’agraní d’un troçòt de la parròpia de Sent Joan d’Aulèrs (Doasit), dont la maison de Crabessat, anciana caveria<ref>Arnaut Guilhem de Crebassac, cavèr (''miles''), mentavut in ''Recogniciones feodorum in Aquitania'', n°68 ; 22 octobre 1273 ou 1274 ; publicat per Charles Bémont ; p.33.</ref>. Puish, que son los quartièrs de Tomina, sus l’arriba dreta de la Guauga, e los de La Veiria e deu Teulèr, gahats sus [[Sent Aubin (Lanas)|Sent Aubin]], qui’s vienen ajustar a la comuna<ref>En 1843, segon David Chabas ; ''Villes et Villages des Landes'' ; tome II ; p.260.</ref>. La maison « La Veiria » (uei aperada Sent Germain), qu’èra l’ostau de la familha nòbla d’Abadia de Sent German, dempuish au mensh 1612, dinc a la [[Revolucion Francesa|Revolucion]]<ref>''La Paroisse de Saint-Aubin'' ; [[Raphaël Lamaignère]] ; imprimerie Bonne Presse du Midi, Vaison-la-Romaine (Vaucluse) ; 1938 ; chapitre IV.</ref>. == Economia == ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee=40177 |Títol = Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= (2026) |Identitat= Anne-Marie Lailheugue|Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= ensenhaira}} {{Elegit |Debuta= seteme de [[2012]] |Fin= 2014 |Identitat=Philippe Serra |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2008]] |Fin= seteme 2012 |Identitat=Sylvie Marsan |Partit= |Qualitat= assistenta familhau}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat=André Noaillan |Partit= [[UMP]] |Qualitat= }} |- |colspan="5" align="center" bgcolor="#f3fff3" | {{bóstia desenrotlanta/debuta |títol=Seguida de la lista deus maires }} {{ElegitDebuta |Títol =}} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= 1911... |Identitat=Raymond Vignes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1896]] |Fin= 1904 |Identitat=Isidore Campagne |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ...[[1892]] |Fin= 1896 |Identitat=Fabien Dangoumau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1876]] |Fin= 1889... |Identitat=Jean Vignes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1874]] |Fin= 1876 |Identitat=Étienne Debic |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin= 1874 |Identitat=Pierre Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1871]] |Fin= 1871 |Identitat=Louis Ducamp |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin= 1871 |Identitat=Léopold Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1868]] |Fin= 1870 |Identitat=Pierre Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1865]] |Fin= 1868 |Identitat=Vincent Candau |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1853]] |Fin= 1865 |Identitat=Étienne Debic |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1832]] |Fin= 1852 |Identitat=Jacques Despouys |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1813]] |Fin= 1831 |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1809]] |Fin= 1812 |Identitat=Bernard Dudés |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1808]] |Fin= |Identitat=Cazaubon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1807]] |Fin= 1808 |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= an IX |Fin= 1806 |Identitat=Bernard Dudés |Partit= |Qualitat=maire }} {{Elegit |Debuta= an VIII |Fin= |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat=maire provisòri }} {{Elegit |Debuta= an VI |Fin= |Identitat=Bernard Dudés |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an IV |Fin= |Identitat=Benoît Saint-Martin |Partit= |Qualitat=agent municipau }} {{Elegit |Debuta= an III |Fin= |Identitat=Jean Despouys |Partit= |Qualitat=maire }} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitFin}} {{bóstia desenrotlanta/fin}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 40177 |1793=231 |1800=407 |1806=469 |1821=482 |1831=504 |1836=502 |1841=489 |1846=561 |1851=570 |1856=572 |1861=512 |1866=481 |1872=431 |1876=449 |1881=451 |1886=438 |1891=436 |1896=413 |1901=440 |1906=461 |1911=467 |1921=438 |1926=419 |1931=405 |1936=369 |1946=400 |1954=359 |1962=369 |1968=369 |1975=337 |1982=329 |1990=338 |1999=330 |2004= |2005= |2006=334 |2007= |2008=334 |2009= |cassini=22396 |senscomptesdobles=1962}} ==Lòcs e monuments== * La capèra de Nosta Dauna de Mailís. Sègles XII e XIII^au ; Inscriuta Monument Istoric lo 2 de noveme de 1976<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=INSEE&VALUE_1=40177 Base Mérimée : Maylis]</ref>. Renovada de cap a 1980. * La glèisa nava de Nosta Dauna de Mailís : purmèra pèira en 1868 ; acabada en 1875. * L'abadia : Monges olivetans, dempuish lo 30 d'aost de 1948. [[Fichièr:Maÿlismonastère.JPG|thumb|200px|right|La mongia de Mailís]] [[Fichièr:ChapelleMaÿlis.JPG|thumb|200px|right|La capèra de Nosta Dauna de Mailís]] == Pelegrinatge == Cartas de 1548 o 1554<ref>Abat V.Foix ; Vieux clochers, vieilles ruines ; Tome IX (370 bis, Maylis). A. d. Lanas II F 912.</ref>, que pòrtan testimòni de çò que la gent hasèn paréisher ua devocion tà Nosta Dauna de Mailís, mes finalament briga mei que tà las autas glèisas vesias.<br /> La mencion mei anciana d'ua devocion especiau a Nosta Dauna, dab desplaçament de monde, qu'es de 1640 : "''Daubuns lòcs que son hòrt visitats de las gents deus parçans vesins,''' Mailies''', [[Sopròssa|Godòssa]], & [[Sent Genh]], per la devocion a Nosta Dauna, lo [[Aira (Lanas)|Mas]], per senta [[Quitèira]], [[Bascons]] pr'amor de Sent Aman, & quauques auts, on se cuelhen mant bonas aumoinas''."<ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/evesche.htm Descripcion de l'abescat d'Aira] per [[:fr: Pierre Duval|Pierre Duval]] ; 1651, segon ua visita hèita en 1640 e 1641.</ref><br /> Aquesta descripcion que deisha pensar en practicas espontanèas. Lo vertadèr peregrinatge organizat, eth, que serà aviat en 1658. Enric de Laborde, cronicaire deu sègle XVII^au e purmèr vesin (que damora a mensh de {{unitat|2|km}} de la capèra de Mailís), qu'ac ditz clarament : "''Ce fut pour lors qu'on commença à parler de tout de bon de faire avec la grâce de Dieu une fort belle dévotion à l'église de Noustre-Dame de Meylis''"<ref>[http://dzt-isto.chez-alice.fr/relation.htm Relation veritable...] ; Henry de Laborde</ref>. Lo màger mestierau que n'estó l'abat Hugues Dufaur vienut de [[Gondrin]] au [[diocèsi]] d'[[Aush]], aperat tad aquera mission per l'avesque d'[[Aira (Lanas)|Aira]] Monsenhor Bernard de Sariac. == Lo prenom "Mailís" == Lo nom de [[baptisme|batiòu]] femenin '''Mailís''', qu'estó balhat peu purmèr còp oficiaument en 1932. Mes qu'èra dejà emplegat com petit nom dens los mitans de la noblessa o borgesia deu parçan<ref>Mailís qu'èra lo petit nom usuau de Mailís de Gorostarzu, deu castèth de Candale a Doasit, vaduda Antoinette Gabrielle Marie Personnaz ([[Baiona]] 1908 - [[Sent Sever (Lanas)|Sent Sever]] 1997) ; o enqüèra, de Mailís de Cardaillac, vaduda au castèth de Fauron a [[Monthòrt]] de Shalòssa, e enregistrada com Marie de Cardaillac (Monthòrt 1924 - [[París]] 1978).</ref>. En 2006 en França, que vienè en 194{{au}} posicion, dab 339 atribucions<ref>RNIPP, INSEE.</ref> dab ua tropa de variantas ortograficas com ''Maylis, Maïlis, Maïlys, Mailys, Maÿlis,...''. L'escaduda d'aqueth prenom que vien màgerment deu jòc de mots suu nom ''Mailís'' descompausat en "mair"+"''lys''"(mot francés), e interpretat com "mair deus liris" qui designaré la Verge Maria. Mes ne cau pas con·hóner un jòc de mots dab ua [[etimologia]]. Que's cau tanben avisar de ne'u pas mesclar dab lo petit nom [[breton]] ''Maelys''. === Hèsta === Pr'amor deu ligam popular hèit dab Senta Maria, las Mailís que son hestejadas lo 15 d'aost.</br> La hèsta de Nosta Dauna de Mailís qu'es lo 25 de març<ref>[https://web.archive.org/web/20220526084736/https://www.lectura.plus/Presse/show/?id=26LACROIX___-18960329-S-0009.pdf&query=&back=%2FPresse%2Fsearch%2F%3F%26startPage%3D8986 La Croix de la Drôme, 29 mars 1896, p.9].</ref>. == Honts == * (fr) ''Notre Dame de Maylis, Histoire et Pélerinage'' ; per [[Cesari Daugèr]] ; Laffitau et Labonne, Impr. Centrale, Aire-sur-l’Adour ; 1936 ; 190p. * (fr) [http://dzt-isto.chez-alice.fr/maylis.htm ''Histoire de N. D. de Maylis''] ; per A. Labarrère; Bordeaux ; 1864. ==Véder tanben== * [[Comunas de las Lanas]] ==Ligams extèrnes == * (fr) [http://www.abbaye-de-maylis.com/ Site de l'abadia de Mailís]. ==Nòtas== <references /> {{Sisterlinks| commons=Category:Maylis (Landes)| }} {{Portal Gasconha}} {{Comunas de| insee =40177 }} [[Categoria:Comuna de Shalòssa]] [[Categoria:Comuna de las Lanas]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] nuh6u5uohe1drn16q5cvu5c1gv5s4p8 0 49109 2503949 2346571 2026-07-04T15:47:18Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503949 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Mogins | nom2 = ''Mougins'' | imatge = Mougins 01 (cropped).jpg | descripcion = Lo vilatge de Mogins. | lògo = cap | escut = Blason_ville_fr_Mougins_(Alpes_Maritimes).svg | region = {{Provença-Aups-Còsta d'Azur}} | ist = {{Provença}} | parçan = [[País de Grassa]] | gentilici = Moginenc(a) | departament = {{Aups Maritims}} | arrondiment = [[Arrondiment de Grassa|Grassa]] | canton = [[Lo Canet]] | insee = 06085 | sitweb = http://www.Mougins.fr/ | cp = 06250 | cònsol = Richard Galy | mandat = [[2020]]-[[2026]] | intercom = [[Comunautat d'aglomeracion de Canas País de Lerins]] | longitud = 6.9942 | latitud = 43.6006 | alt mej = | alt mini = 32 | alt maxi = 269 | ectaras = 2 564 | km² = 25.64 |}} '''Mogins'''<ref>Diccionari provençau-francés, CREO-ESCOMESSA</ref>, ''Mougins'' en [[nòrma mistralenca]] (''Mougins'' en [[francés]]), es una vila de [[Provença]] (departament deis [[Aups Maritims]], region de [[Provença-Aups-Còsta d'Azur]]). Sa populacion èra de {{formatnum:19500}} abitants en 2018 embé fòrça d'estrangiers. Sa superfícia totala es de 25,64&nbsp;km². == Toponimia == Lo nom de Mogins provenís dau latin Mons Pierrus Bruelis o Mons Ignis (Mont dau fuòc){{refnec}} . Lo vièlh vilatge sembla a un limaçon. Amb lo temps, la comuna a portada mai noms come Mogins, Mongins en roman, e Monginum, Monginum e Muginx en bas latin. ==Geografia== Mogins se situa au nòrd de [[Canas]] e dau [[Lo Canet|Canet]] e au sud de [[Grassa]], dins lo [[País de Grassa]]. ==Istòria== Mogins es una vila a l'origina fondada e poplada per lei ligurians. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=06085 |Títol= Lista dei cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= [[2026]] |Identitat=Richard Galy |Partit=[[UMP|UMP puèi LR]] |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1977]] |Fin=2001 |Identitat=Roger Duhalde |Partit=[[RPR]] |Qualitat= doctor (metge ?) }} {{Elegit |Debuta= [[1970]] |Fin= 1977 |Identitat= Georges Pellegrin|Partit= |Qualitat= avoat}} {{Elegit |Debuta= [[1961]] |Fin= 1970 |Identitat=André Bailet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin= 1961 |Identitat=Jacques Sauvan |Partit= gaullista |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1941]] |Fin= ? |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1930]] |Fin= 1941 |Identitat= Lavabre-Delanoy|Partit= |Qualitat= mètge}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1930 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1904]] |Fin= ? |Identitat=F. Tajasque |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=06085 |1793=1330 |1800=1500 |1806=1538 |1821=1724 |1831=1962 |1836=1883 |1841=1918 |1846=1828 |1851=1831 |1856=1805 |1861=1752 |1866=1677 |1872=1652 |1876=1694 |1881=1678 |1886=1581 |1891=1548 |1896=1657 |1901=1599 |1906=1541 |1911=1770 |1921=1800 |1926=2800 |1931=3400 |1936=3270 |1946=3210 |1954=3851 |1962=5274 |1968=6346 |1975=8492 |1982=10197 |1990=13014 |1999=16051 |2006=19361 |cassini=24163 |senscomptesdobles=1962}} ==Galariá== <gallery> Image:Francois_Joseph_Amedee_Lamy.jpg|Memoriau dau comandant François Joseph Amédée Lamy Image:De-_Mougins,_Kirchplatz.jpg|Vista de drecha, glèisa. </gallery> ==Veire tanben== ===Articles connèxes=== ===Liames extèrnes=== * [http://maps.google.fr/maps?oi=eu_map&q=Mougins&hl=fr Localizacion de Mogins sus Google Map] * [https://web.archive.org/web/20081201234151/http://www.tennisclubmougins.com/ Site dau TCO] * [https://web.archive.org/web/20081219163329/http://fcmougins.com/ Sit del FCM] * [https://web.archive.org/web/20081014054421/http://www.momouginsvb.com/ Site dau MOM VB] * [https://web.archive.org/web/20130515002344/http://currault.typepad.fr/ Site de sauvagarda e mesa en valor de la bastida de Currault a Mogins] ==Nòtas== {{reflist}} {{Portal Provença}} {{Comunas dei Aups Maritims}} [[Categoria:Comuna de País de Grassa]] [[Categoria:Comuna dei Aups Maritims]] [[Categoria:Comuna dau País de Grassa]] o2qwm1qhrckaoo0wlorbiwm2ndpju7q 0 49781 2503980 2286060 2026-07-04T21:27:49Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503980 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Omon|Sent Avit (omonimia)}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Avit de Soletge | nom2 = ''Saint-Avit-de-Soulège'' | imatge = Stavitsoulege_eg1.JPG|290px | descripcion = La glèisa de Sent Avit de Soletge. | lògo = cap|150px | escut = | escais = | region = [[Novèla Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment de Liborna]] | canton = Le Réolais et Les Bastides, <small>ancianament de [[Canton de Senta Fe la Granda|Senta Fe la Granda]] </small> | ist = {{Guiana}} | parçan = | cp = 33220 | insee = 33377 | cònsol = Jean-Paul Pailhet | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 0.1267 | latitud = 44.8142 | alt mej = | alt mini = 9 | alt maxi = 99 | km² = 2.84 |}} '''Sent Avit de Soletge''' (''Saint-Avit-de-Soulège'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Occitània|occitana]] d'[[Agenés]] <ref>https://web.archive.org/web/20161115015531/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b77101733/f1.item.zoom</ref>, dins la region istorica de [[Guiana]], administrada per lo [[departament francés|departament]] de [[Gironda (departament)|Gironda]] de la [[region francesa|region]] de [[Novèla Aquitània]], <small>ancianament d'[[Aquitània (region)|Aquitània]]</small>. L'occitan de la comuna es lo [[lengadocian]] brageiragués, emb quauques influéncias gasconas. ==Geografia== ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Sent Avit de Soletge | nord = | nord-est = [[Aineça]] | est = | sud-est = | sud = [[Sent Quentin de Camp Long|Sent Quentin de Cablong]] | sud-ouest = | ouest = [[Peçac de Dordonha]] | nord-ouest = [[Sent Antòni del Bruèlh]] <br /><small>([[Dordonha (departament)|Dordonha]])</small> }} ==Toponimia== I a pas d'atestacion anciana per Sent Avit e lo nom ''Carisailha'' (veire Istòria), si correspond a Sent Avit, pausa deus problèmas d'interpretacion. Sent Avit, en latin ''Avitus'', pòt èstre un ermita en [[Orleanés]] mòrt en 530, o un avesque de [[Viana (Isèra)|Viena]] mòrt en 519-525 <ref>http://nominis.cef.fr/contenus/saint/7289/Saint-Avit.html</ref>. ''Soletge'' o ''Solètge'' poiriá èstre una varianta de ''solatge'' (deu latin ''solaticu-'') : « depaus, sediment, baudra, fanga » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 582</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes, Gironde'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 273</ref>, mes la finala deu nom es pas assegurada. * ''Carisailha'', ''Carissailles''. I a un luec nommat ''Les Caris'' as [[Las Luèvias e Tomeiragas|Luèvias]], a quauques km (nom de persona ? ''Caris'' es un nom de familha present en [[Gironda (departament)|Gironda]] <ref>https://web.archive.org/web/20191018035816/http://www.geopatronyme.com/nomcarte/CARIS</ref>. D'un autre costat, l'un pòt pensar a un nom gallés : ''Caris(s)ia'' es un nom de riu celtic e i a de noms de personas ''Carissus'', ''Carisius'', ''Carissa'', ''Carisso'' <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 106</ref>. Mes un nom gallés per un vilatge que data benlèu deu segond millenari ? ==Istòria== La parròquia es pas mençonada dins lo ''pouillé'' (inventari deus bens eclesiastics de la diocèsi) de Valeri en 1520, mes un luec nommat ''Carisailha'', que Jean Burias escriu ''Carissailles'' e plaça a Sent Avit sus la mapa<ref>Jean Burias, ''Atlas Historique Français, vol. 4, Agenais, Condomois, Bruilhois'', 1979, CNRS, planca XII</ref>, poiriá i correspondre : ''Prœceptor domus militie Templi de Carisailha'', segon Durengues. Lo nom es absent de la mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII, çò que vòu pas dire que lo luec aviá dispareissut : l'usatge aviá benlèu impausat lo nom deu sent dedicatari e l'apellacion de ''Soulèges'', qu'es lo d'un riu afluent de [[Dordonha (riu)|Dordonha]]. La glèisa es pas dins lo borg, çò qu'es una condicion favorabla per una dualitat de nom : ''Sent Avit'' per la glèisa e ''Carisailha'' per lo borg ? La parròquia èra tròp petita per noirir un curat a residéncia. Abans 1789, i aviá 120 comuniants, quasi tots deus novèus convertits, signe que la [[Reforma]] aviá ganhat tota la region de [[Senta Fe la Granda|Senta Fe]] <ref>https://archive.org/stream/pouillhistoriq00dure#page/516/mode/2up</ref>. Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, la parròquia poiriá datar deu començament deu segond millenari <ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes, Gironde'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 273</ref>, çò que permet de pas enlevar a [[Aineça]] son estatut de vilatge frontalièr deus Nitiobròges per las epòcas pus ancianas. ==Administracion== {{ElegitDebuta |insee= 33377 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Jean-Paul Pailhet |Partit= |Qualitat= emplegat }} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Gisèle Dubreuil|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Gérard Lafage <ref>http://www.annuaire-mairie.fr/mairie-saint-avit-de-soulege.html</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de [[Senta Fe la Granda]]; es adara deu canton de ''Le Réolais et Les Bastides'' (en francés), donc Lo Reulés e las Bastidas. L'intercomunalitat es la ''Communauté de communes du pays Foyen''. ==Demografia== {{Demografia |insee= 33377 |1793= |1800=230 |1806=292 |1821=275 |1831=270 |1836=254 |1841=254 |1846=232 |1851=236 |1856=209 |1861=203 |1866=181 |1872=190 |1876=151 |1881=142 |1886=150 |1891=144 |1896=138 |1901=144 |1906=148 |1911=133 |1921=129 |1926=138 |1931=133 |1936=136 |1946=120 |1954=102 |1962=95 |1968=90 |1975=83 |1982=75 |1990=89 |1999=93 |2004= |2005= |2006=76 |2007= |2008= |2009=74 |cassini=30599 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Veire tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Guiana}} {{Comunas de Gironda}} [[Categoria:Comuna de Gironda]] [[Categoria:Comuna de Guiana]] [[Categoria:Comuna d'Aquitània (Occitània)]] bznczd777ftpuid47dqluyars4bi0kl 0 72446 2503946 2503942 2026-07-04T13:21:07Z Toku 7678 /* L'Antiquitat Grèga */ 2503946 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} La '''belesa''',<ref>{{DGLO|pagina=110}}</ref> '''beutat''',<ref name=CPLO>{{Dicodòc|Beauté}}</ref> '''beulor'''<ref name=CPLO/> o '''polidesa''', es la [[qualitat]] de çò qu'es bèl, es a dire de çò que procura un plaser particular a la percepcion o a la contemplacion, independentament de tota utilitat. Es una nocion centrala de l'[[estetica]], la branca de la [[filosofia]] que s'interèssa al bèl, a l'[[art]] e al [[gost]]. La belesa pòt se trobar dins la [[natura]], dins las òbras d'[[art]], dins los [[Homo sapiens|èssers umans]] o dins las idèas, e suscita dempuèi l'[[Antiquitat]] una reflexion sus sa natura vertadièra. La question màger qu'estructura la reflexion sus la belesa es de saber s'aquela es una proprietat objectiva de las causas, una [[qualitat]] qu'apartendriá a l'objècte el meteis coma sa forma o sa [[color]], o ben s'es purament subjectiva, es a dire s'existís pas que dins lo sentiment de la persona que jutja. Aquela oposicion entre objectivitat e subjectivitat del bèl travèrsa tota l'[[istòria]] de la [[filosofia]] e demòra al còr dels debats actuals. [[Tradicion]]alament, la belesa es presentada coma una de las tres grandas valors fondamentalas de la pensada umana, al costat del [[Vertat|Verai]] e del [[Ben (filosofia)|Ben]]. Aquela triada – lo Verai, lo Bèl e lo Ben – correspond a tres biaisses màgers del rapòrt de l'esperit [[Homo sapiens|uman]] al mond : la [[coneissença]] (lo Verai), l'[[morala|accion morala]] (lo Ben) e l'[[Estetica|apreciacion estetica]] (lo Bèl). Aquela plaça acordada a la belesa mòstra son importància, non solament dins l'art, mas tanben dins la concepcion generala que l'[[Homo sapiens|òme]] se fa de l'existéncia e de las valors. == Definion e problèmas == === La nocion de bèl === [[File:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|right|L'[[Òme de Vitruvi|''Òme de Vitruvi'']] de [[Leonardo da Vinci]], illustracion de l'importància de l'armonia e de las proporcions justas dins la nocion del bèl.]] Definir la belesa es una de las questions mai ancianas e mai dificilas de la [[filosofia]]. D'un biais general, lo bèl designa çò que plai quand es percebut o contemplat, sens qu'aquel plaser dependa d'un interès practic. Aquela idèa que la belesa procura un [[plaser]] desinteressat, diferent del plaser que dona la satisfaccion d'un besonh, coma [[manjar]] o [[bevenda|beure]], es venguda centrala dins la reflexion estetica modèrna. De nocions vesinas son sovent associadas a la belesa : l'armonia, la proporcion, l'equilibri, la gràcia, o encara la perfeccion. Dins fòrça teorias, la belesa es ligada a una cèrta organizacion de las partidas d'un tot : una causa es bèla quand sas partidas son dispausadas d'un biais armoniós, sens excès o manca. Aquela idèa d'una belesa coma armonia e proporcions justas es una autra constanta de l'[[istòria]] de l'[[estetica]]. === Belesa objectiva o subjectiva === La question centrala de tota reflexion sus la belesa es de saber ont se tròba lo bèl. Pels partisans d'una concepcion objectiva, la belesa es una proprietat reala de las causas : un objècte es bèl en vertut de sa forma, de sas proporcions o de son òrdre. Aquela belesa existís independentament de l'agach que se pausa sus el. Aital, segon aquela vision, dire qu'una causa es bèla es enonciar quicòm de verai sus aquela causa, e non pas solament exprimir un sentiment personal. Al contrari, pels partisans d'una concepcion subjectiva, la belesa existís pas dins las causas, mas solament dins l'esperit que las percep. La belesa es alara dins l'agach de l'observator e dire qu'una causa es bèla vèn a dire qu'aquela causa nos procura un cèrt [[plaser]] sensa ligam amb una qualitat objectiva correspondenta. Aquela posicion explica aisidament perqué los gosts divergisson tant d'una persona a l'autra e d'una [[cultura]] a l'autra. Entre aquelas doas posicions extrèmas, fòrça [[filosofia|filosòfs]] an cercat una via mejana. La mai celèbra es la de [[Immanuel Kant|Kant]] (1724-1804) que sosten que lo jutjament de belesa, tot en essent subjectiu (es basat sus un sentiment), pretend pasmens a l'universalitat. Quand disi qu'una causa es bèla, espèri que los autres seràn d'acòrdi amb ieu, coma se la belessa èra una qualitat de l'objècte<ref>Aquela teoria es presentada dins ''[[Critica de la facultat de jutjar]]'' publicat en 1790.</ref>. Aquela tension entre lo caractèr subjectiu del plaser estetic e sa pretencion a l'universalitat es un dels problèmas centrals de l'[[estetica]]. L'enjòc d'aquel debat es important. Se la belesa es purament subjectiva, alara tota discussion sus l'[[art]] e lo bèl perd una part de son sens, e se pòt pas dire qu'una òbra es « melhora » qu'una autra : i auriá pas que de gosts diferents, totes [[egalitat|egals]]. Al contrari, se la belesa a una part d'objectivitat, alara se pòt argumentar, [[educacion|educar]] lo gost, e reconéisser de critèris partejats. La màger part dels filosòfs an cercat a evitar los dos extrèmes, un objectivisme rigid que negariá la diversitat dels gosts, e un subjectivisme total que rendriá tota estetica impossibla, en prepausant de posicions nuançadas ont la belesa nais del rescontre entre de proprietats de l'objècte e una sensibilitat del subjècte. === Belesa e gost === La nocion de gost es estrechament ligada a la de belesa. Lo gost designa la capacitat de sentir e de jutjar lo bèl, de destriar çò qu'es bèl de çò qu'o es pas. La question se pausa alara de saber s'un « bon gost » universal existís, partejat per totes, o ben se lo gost es relatiu a cada persona, a cada epòca e a cada [[societat]]. L'expression [[latin|latina]] ''[[De gustibus et coloribus non disputandum|de gustibus et coloribus non est disputandum]]'' (« cal pas discutir dels gosts e de las colors ») exprimís l'idèa que lo gost seriá purament personal e que tota discussion sul bèl seriá vana. Pasmens, fòrça filosòfs an refusat aquela conclusion, en sostenent que se pòt educar son gost, que d'unas òbras son objectivament mai bèlas que d'autras, e que lo jutjament estetic pòt èsser afinat per l'experiéncia e la [[cultura]]. Lo debat sus l'universalitat o la relativitat del gost demòra aital un dels mai vius de l'estetica. === Lo vocabulari del bèl === La belesa es pas una nocion unica e simpla : se declina en mantun tèrme designant de nuanças diferentas. Lo « polit » o lo « graciós » designan una belesa leugièra, agradiva, sens grandor particulara. La « gràcia » apond a la belesa una idèa de facilitat de leugieretat e d'encantament. Lo « sublim », al contrari, designa quicòm que passa la simpla belesa : çò qu'es immens, poderós o terrible, e que suscita a l'encòp l'admiracion e una forma de crenta, coma l'espectacle d'una [[montanha]] giganta o d'una [[tempèsta]]. La distincion entre lo bèl e lo sublim, desvolopada subretot al sègle XVIII, ten una plaça importanta dins la reflexion estetica. La belesa a tanben son contrari : lo « laid ». Lo [[laid]] es pas solament l'abséncia de belesa, mas una qualitat negativa que pòt repugnar o desplaire. Pasmens, la reflexion estetica a mostrat que la relacion entre lo bèl e lo laid es complèxa : una òbra d'art pòt representar de causas laidas (la [[malautiá]], la [[mòrt]], la [[sofrença]]...) tot en essent ela meteissa bèla, çò que pausa la question de saber se la belesa de l'art es independenta de la belesa de çò que representa. Aquela question, ja senhalada per [[Aristòtel]] (384-322 abC) a prepaus de la [[tragedia]], mòstra que lo bèl e lo laid son pas de simples contraris, mas qu'entretènon de rapòrts subtils dins l'experiéncia estetica. == Istòria de las teorias del bèl == La reflexion sus la belesa travèrsa tota l'[[istòria]] de la [[filosofia]] occidentala dempuèi los Grècs fins als pensaires modèrnes. En efièch, cada epòca desvolopèt la sieuna concepcion del bèl, en relacion amb sa vision del mond, de l'[[art]] e de l'[[Homo sapiens|òme]]. Se pòt aital destriar una concepcion anciana, ont la belesa es una proprietat objectiva ligada a l'òrdre del mond, e una concepcion modèrna, ont la belesa es de mai en mai pensada a partir del subjècte que la percep. === Lo periòde antic === ==== L'Antiquitat Grèga ==== Pels [[Grècia antica|Grècs]], la belesa (''kallos'') es estrechament ligada a l'idèa d'òrdre, de mesura e de proporcion. Per exemple, tre lo sègle VI abC, los [[Pitagorisme|Pitagoricians]] desvolopèron una vision de la belesa fondada sus de ligams entre los [[nombre|nombres]] e las [[matematicas]]<ref>[[francés|'''(fr)''']] Maurice Caveing, ''La figure et le nombre. Recherches sur les premières mathématiques des Grecs'', Presses Univ. Septentrion, 1997.</ref>. Aguèron aital l'idèa qu'una causa es bèla quand sas diferentas partidas entretenon entre elas de rapòrts numerics simples. La [[musica]], amb sas consonàncias agradivas correspondent a de rapòrts simples entre las longors de las còrdas d'un [[Instrument de còrdas|instrument]], foguèt un dels terrens mai propicis a aquel apròchi amb la teorizacion de la [[gamma eptatonica]]<ref>Aquela gamma èra ja conegut pels [[Babilònia (reialme)|Babilonians]] (M. L. West, « The Babylonian Musical Notation and the Hurrian Melodic Texts », ''Music & Letters'', vol. 75, n° 2,‎ mai de 1994, pp. 161-179). Pasmens, foguèt pas l'objècte d'una teorizacion avançada durant lo periòde [[Mesopotamia|mesopotamian]].</ref>. Estenduda a d'autres domenis, aquela idèa d'una belesa fondada sus la proporcion matematica anava aver una posteritat considerabla. [[Platon]] (428-348 abC) desvolopèt una concepcion mai [[metafisica]] de la belesa. Per el, las causas bèlas d'aquel mond son bèlas perqué participan a una realitat superiora : la Belesa en se, una [[Teoria de las Idèas|Idèa]] eternala e perfècta, que las causas sensiblas imitan imperfièchament. Dins lo ''[[Banquet (Platon)|Banquet]]'', Platon descriu una ascension del bèl : l'[[amor]] comença per s'estacar a la belesa d'un còrs particular, puèi s'auça cap a la belesa de totes los còrses, puèi cap a la belesa de las [[arma|armas]], de las accions e de las [[sciéncia|sciéncias]], fins a contemplar la Belesa en se, sorga de totas las belesas particularas. Per Platon, la belesa vertadièra es doncas pas sensibla, mas intelligibla. Cal tanbe notar que, dins la pensada grèga, la belesa es sovent ligada al ben. Los Grècs avián la nocion de ''kalokagathia'' que reünís lo bèl (''kalos'') e lo bon (''agathos'') en un ideal unic. Una persona deviá donc èsser a l'encòp bèla e bona, e la belesa fisica èra sovent vista coma lo signe d'una belesa [[morala]]. Aquela association estrecha entre lo bèl e lo ben, caracteristica de la cultura grèga, aurà egalament una longa posteritat dins la pensada occidentala. == La belesa entre natura e art == == Apròchi scientific e antropologic == == Enjòcs e perspectivas == == Annèxas == === Ligams intèrnes === * [[Art]] * [[Coneissença]] * [[Estetica]] * [[Filosofia]] * [[Laid]] * [[Morala]] === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <references/> [[Categoria:Filosofia]] dov4cv55ycmbalhqmozhvln7zs8g5fn 0 120707 2503975 2498960 2026-07-04T17:57:59Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503975 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} La '''pena de mòrt en France''' existiguèt de totjorn fins a que foguèt abolida en [[1981]] pel president de la Republica [[François Mitterrand]], fasent de [[França]] un dels darrièrs païses de la [[Comunautat Europèa]] a l'abolir. La darnièra persona a aver èsser executada es [[Hamida Djandoubi]], en 1977 (e non [[Christian Ranucci]] coma aquò es sovent contat dins la premsa). == Istòria == === Epòca gallesa === De condamnats èran menats al luòc del suplici qu'èra al bòrd d'un bauç que n'èran desbuaçats. [[Juli Cesar|Cesar]] conta que los criminals èran executats pendent de fèstas propitiatòrias qu'èran barrats dins de grandas mariòtas de palha qu'alucavan pel fuòc<ref>{{fr}}Albert Bayet, ''La Morale des Gaulois'', París, Félix Alcan, 1929.</ref>. === Epòca galloromana e Bas Empèri === Jol Bas Empèri los Romans utilizavan la crucifixion pels raubaires e los vagabonds; los enviavan a vegadas contra de gladiators, veire al fram o lo copant la tèsta. === Regime Ancian === Abans [[1791]], existissiá en França, seguent los epòcas, fòrça biais d'executar abans l'aplicacion de la pena capitala, segon lo crime e la condicion del condamnat. Lo drech penal del [[Regim Ancian]] conteniá de penas aflictivas destinadas a far sofrir lo copable, e de penas infamantas destinadas a l'umiliar. Las penas avián pas per tòca de punir o d'amendar lo copable, mas d'impressionar los espectators, de servir d'exemple, de dissuadir lo public de cometre de crimes. L'empresonament figurava pas encara d'entre las penas, e servissiá pas que per s'assegurar la persona accusada en espèra del jutjament, o alara coma pena de substitucion en cas de grácia. Subretot per las femnas qu'èran jamai obligada d'executar una pena de trabalh forçat, e mai rarement executadas en cas de pena de mòrt. Las personas patiguent de deméncia aprèp lor condamnacion e las femnas prensa podavan pas èsser executadas. Las gràcias èran fòrça perque tota persona convencida d'un omicidi èra condamnada per assassinat, e èra par la procedura de demanda en gràcia que s'excusava alara que l'omicidi èra involontar. La pena capitala podava èsser accompanhada de penas infamantas, subretot l'exposicion de la despolha mortala a la [[forca]]. Aquela èra totjorn situada sul naut, per èsser vist del camin màger. La pena deviá èsser executada dins las 48 oras de recepcion du refús de gràcia e lo luòc del suplici acotumat mai prèp d'aquel se faguèt lo crime (e non a proximitat del tribunal), mai sovent sur la plaça màger de la vila sus un empont qu'èra mastar. * La [[pendeson]] èra mai comuna; * La [[decapitacion]] amb l'espasa (o lo destral) èra un privilègi de la [[noblesa]], per que l'infamia tombe pas sus l'estat public. Mas arribava qu'un criminal de condicion nòble o un prelat foguèt condamnat a èsser desgradat de sa noblesa o dels òrdres ecclesiastics, puèi executat par pendeson. Èra totjorn lo cas pels ministres e los oficièrs del rei copable del malversacion de l'argent public; * Lo [[lenhièr (esecucion)|lenhièr]] pel eretics tornats e los encendiaris; * La [[La Roda (suplici)|roda]] pels brigands e pels murtrièrs condamnats amb circonstàncias agravantas, los membres del condamnat èran brisats puèi èra acabat per estrangulacion (la durada abans l'estranglament èra determinada segon la gravetat del crime: aprèp qualques còps per un raube de man armada, aprèp fòrças oras per un assassinat ([[Ahar deus Calàs|afar Calàs]]). Pels crimes mens graus, s'estranglava l'òme abans de l'esclapar; * L'[[òli bolhenta]]: pels falsmenedièrs; * L'[[escartairament]], amb exposicion dels rèstas a la quatre pòrtas de la ciutat: per [[nauta traïsion]], pels [[parricidi]]s, en practica, èra utilizat pas que pels [[regicidi]]s (lo Rei essent ''paire de la Nacion'') ; * La tèsta rompida, pena militara, que son tanben menaçats los civils qui forçavan los blocús en cas d'épidemia de pèsta. === Adopcion de la guillotina === [[Fichièr:Auguste Vaillant execution.jpg|thumb|right|thumb|Execucion de l'anarquista [[Auguste Vaillant]] en 1894 per l'atentat contra la Cambra dels deputats.]] Lo primièr debat oficial sus la pena de mòrt en França data del [[30 de mai]] de [[1791]], amb la presentacion d'un projècte de lei per l'abolir. Son raportaire, [[Louis-Michel Lepeletier de Saint-Fargeau]] èra sostengut per [[Maximilien de Robespierre]]. Pasmens, l'Assemblada nacionala constituenta, promulgèt una lei lo [[6 d'octobre]] de [[1791]] refusant d'abolir la [[pena de mòrt]]. Aquela lei tanben uniformizèt lo biais d'executar, le privilègi d'èsser decapitat qu'èra reservat a la noblesa foguèt democratizat. Segon l'article 3 {{cita|Tot condamnat [a mòrt] aurá la tèsta trencada}}. Aquela frasa celèbra demorará dins l’article 12 du [[Còde penal francés]] fins a l'abolicion, en [[1981]]<ref>{{fr}}[http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/abolition-peine-mort/code-penal-dalloz.shtml Code pénal Dalloz 1980-1981]</ref>. L'usatge de la [[guillotina]] se generalizèt alara per tota mesa a mòrt de civils. Sols les militars son fusilhats per un [[peloton d'execucion]] pels crimes comeses dins l'exercici de lors foncions (coma la [[desertion]], la [[motineriá]]...). Lo [[26 d'octobre]] de [[1795]], la [[Convencion nacionala]] aboliguèt la pena capitala, mas sonque ''a datar del jorn de la publicacion de la patz generala''. Amb l'arribada de [[Napoleon Bonaparte]], la pena de mòrt, que de fach foguèt pas abolida, es restablida lo [[12 de febrièr]] de [[1810]], dins lo [[Còde penal de 1810]], que prevei 39 cases d'aplicacion que: l'[[assassinat]], le [[murtre]], l'[[atentat]], l'encendi volontari, le falsmonediatge, la traïson, la desercion, eca. === Decret Crémieux === [[Imatge:France - Public execution on Guillotine 1897.jpg|thumb|left|Execucion publica de [[Pierre Vaillat]] a [[Lons-le-Saunier]] en 1897.]] Un decret d'[[Adolphe Crémieux]] del [[25 de novembre]] de [[1870]], reformèt l'usatge de la guillotina supriment l'enart uniformizèt tanben la carga de [[borèl]] supriment aqueles de província. Demorèt alara pas qu'un sol « executor en cap » pel territòri nacional, assistat per cinc « ajudas » (sol lo borèl de [[Corsega]] demorèt en foncion fins a 1875). L'[[Argeria]], alara francesa, conservèt una equipa d'executors fins a l'independéncia en [[1962]]. === Tentativas d'abolicion asortadas === La Commission du budgèt de la Cambra dels deputats votèt en [[1906]], la supression dels credits pel foncionament de la [[guillotina]], aquel vòte aguèt per tòca d'encrocar la procedura d'execucion dels condamnats. A partir de [[1906]], lo nòu [[President de la Republica Francesa|President de la Republica]] [[Armand Fallières]], qu'èra en favor de l'abolicion de la pena de mòrt, graciava sistematicament totes los condamnats a mòrt. L'an seguent, la gràcia foguèt acordada a Albert Soleilland, murtrièr d'una filhòta (violada e despeçada) foguèt denoncida per une fòrta campanha de presmsa e afortiguèt lo camp contra l'abolicion. En [[1908]], [[Aristide Briand]], Gardia dels Sagèls del govèrn de [[Georges Clemenceau]], sometèt als deputats un projècte de lei per abolir la pena de mòrt. Malgrat lo sosten de [[Joan Jaurés]] qui s'opausèt a [[Maurice Barrès]], aquel projècte foguèt rebutat lo [[8 de decembre]] per 330 vòtes contra 201. Las execucions capitalas tornèron en [[1909]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20131004220348/http://www.lexpress.fr/actualite/societe/justice/l-effet-soleilland_488809.html] L'efècte Soleilland; 30 d'agost de 2004; L'express}}</ref>. Lo [[24 de junh]] de [[1939]], lo president del Conselh [[Édouard Daladier]] promulguèt un decret-lei abolissent las execucions capitalas publicas, aprèp l'escandal de l'execucion d'[[Eugène Weidmann]], qualques jorn abans. Se debanaran a l'interior de las presons luènh de l'agach de las gents. === Entre 1940 e 1981 === Jol [[Regim de Pétain]], Lo cap de l'Estat refusèt la gràcia a une cinquentana de condamnats de [[drech comun]] - que cinc femnas - sens plan segur comptar las execucions de resistents. En 23 ans, 19 criminals de drech comun foguèron guillotinats en França jos la cinquena Republica (1958-1981). Aquò n'inclusís pas las execucions decididas pels tribunals militars. L'[[11 de març]] de [[1963]], l'execucion del luòctenent colonel [[Jean Bastien-Thiry|Bastien-Thiry]], responsable de l'[[atentat del Petit-Clamart]] contra le general [[Charles de Gaulle]], èra la darrièra condamné que se fusilhèt<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20071020003358/http://www.michalon.fr/Mon-pere-le-dernier-des-fusilles.html michalon.fr], Agnès Bastien-Thiry,'' Mon paire lo darrièr dels fusilhats'', ed. Michalon, 2005, ISBN 2841862666, 220&nbsp;p</ref>. === Aprèp mai de 1968 === ==== Procès d’assisas ==== Le procès èra una etapa cruciala dins l'astra d’un accusat perque ni el ni lo ministèri public podava far apèl de la decision, lo recors en cassacion basat sus la forma èra l'unic recors judiciari. Tres magistrats e nòus jurats èran abilitats a prendre la decision fatala, mas l’avís del president aviá un ròtle preponderant (e mai qu’èra lo sol dels dotze membres de la cort avent la possibilitat d’assistir a l’execucion). Pasmens que teoricament possible, la pena de mòrt èra jamai prononciada sens aver de per abans requirida pel representant del ministèri public. L’avocat general e lo jutge d’instruccion podavan assistir a l’execucion, respectivament coma oficièr del ministèri public e del tribunal del luòc d’execucion. Segon las estatisticas, de 1968 a 1978, la pena de mòrt foguèt requirida en mejana 15 còps par an e prononciada tres o quatre còs, per fin finala èsser executada un còp cada dos ans<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20090325024743/http://www.quid.fr/2007/Justice/Peine_De_Mort/2]</ref>. La decision sus la pena èra presa a la majoritat simple. Pasmens, èra pausada d'en primièr la question de las circonstàncias atenuantas per cada accusat, la responsa « non » exigissiá una majoritat de uèit vòtes al mens. La responsa « òc » a aquela question essent incompatible amb una condamnacion a mòrt<ref>{{fr}}[http://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do;jsessionid=2D573DF1E02803B9677D9ADF433D9F78.tpdjo08v_3?idSectionTA=LEGISCTA000006167469&cidTexte=LEGITEXT000006071154&dateTexte=19940228 Légifrance - Modalitats de las deliberacions de la cort d'assisas de 1958 a 1994]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do;jsessionid=2D573DF1E02803B9677D9ADF433D9F78.tpdjo08v_3?idSectionTA=LEGISCTA000006167469&cidTexte=LEGITEXT000006071154&dateTexte=20090901 Légifrance - Modalitats de las deliberacions de la cort d'assisas ara]</ref>. ==== Recors en cassacion ==== Lo condamnat a mòrt dispausava de cinc jorn francs per se recorir en cassacion. Segon [http://www.legifrance.gouv.fr/affichCodeArticle.do?idArticle=LEGIARTI000006577049&cidTexte=LEGITEXT000006071154&dateTexte=20090901&fastPos=3&fastReqId=1060350822&oldAction=rechCodeArticle l'article 604] del còde de procedura penala (abrojat en 2011), la cort deviá estatuar dins un delai de tres meses « a comptar de la recepcion del dossièr ». ==== Decision del President de la Republica ==== Segon la lei, l’execucion de la pena de mòrt podava aver luòc pas « que quans la gràcia aviá estat refusada<ref>{{fr}}"L'abolition de la peine de mort en France" [http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/abolition-peine-mort/code-penal.shtml La documentacion francesa - La pena de mòrt dins la lei francesa abans 1981]</ref> ». De fach, quitament quand l’accusat demandava pas la gràcia, lo [[President de la Republica]] examinava l'afar e preniá una decision, mens de sièis meses aprèp lo rejet del recors en cassacion. S’i aguèt pas de recors en cassacion, la gràcia èra examinada sulcòp aprèp la condamnacion. Lo President èra jamai « sol » per prene la decision quitament s'èra totjorn la seuna conviccion personala qu'aviá lo darrièr mòt. Recebiá de rapòrts de fòrça personas implicadas dins l’afar, e la lei exigissiá que l’integralitat du [[Conselh superior de la magistratura (França)|Conselh superior de la magistratura]] siá consultat dins totes los casses de pena de mòrt; le conselh d'administracion del ministèri de la justícia donava tanben un avís motivat<ref>[https://web.archive.org/web/20141010182958/http://www.archives-judiciaires.justice.gouv.fr/index.php?rubrique=10774&ssrubrique=10828&article=15011]</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20120404032614/http://www.ldh-toulon.net/spip.php?article2798]</ref>. Lo President aguèt una entrevista fàcia a fàcia amn los avocats de la defensa. ==== Pendent lo rejet de la gràcia ==== L’execucion aviá rarement luòc mai de dos jorns aprèp que lo President aviá decidat de daissar la justícia segur son cors, juste lo temps per que la guillotina siá deplaçada fins la preson (abans l’abolicion, quand s'utilizava pas èra servada a la [[preson de la Santé]] à [[París]]). L’execucion podava pas se far un dimenge, ni lo 14 de julhèt, ni un jorn de fèsta religiosa. La lei enebissiá estrictament, abans que l’execucion se faguèt o que la gràcia aviá pas estat oficializada, de publicar dins la premsa la decision del President, nimai los avís del CSM. Lo personal penitenciari deviá pas cambiar cap de las abituds per que lo condamnat pòscan pas aver cap indici li permetent de pensar qu'anava èsser executat<ref> "L'abolition de la peine de mort en France"</ref>. Lo condamnat èra informat del rejet de sa gràcia lo meteis jorn (generalament pel director de la preson), al revelh abans d’anar a son execucion (aquela se faguèt totjorn abans l'auçada del solelh). Lo còs del supliciat èra enseguida rendut a la familha se lo reclamava per que siá inumar dins la mai granda discrecion. Senon l’administracion se ne cargava. Dempuèi l’abolicion de las execucions publicas aprèp aquela d'[[Eugène Weidmann]] en [[1939]], s'afichava sus la pòrta de la preson pendent 24 oras la copia du procès verbal de l’execucion. Cap d'autre document devián pas èsser publicada per ma premsa. ==== Contèxte politic ==== La fòrça rare utilizacion que se fasiá de la guillotina assegurava a cada execucion una bona plaça dins los jornals. Cada execucion, veire cada requisicion de mòrt pausavan lo debat sus la pena de mòrt. En 1969, la majoritat dels Franceses s’afirmavan contra la pena de mòrt, mas la tendéncia capvirèt amb l'aument de la criminalitat e la fòrça mediatizada prsae d'otatge de la preson de [[Clairvaux]]. De 39 % en 1969, lo nombre de Franceses favorables a la pena de mòrt aumentèt fins a 56 % en 1976<ref>"Ina.fr"[http://www.ina.fr/communaute/jornal Sul site de l'INA - jornal televisat del 28 de julhèt de 1976]</ref> puèi 63 % en 1981. França es coneguda per èsser lo darrièr país d’Euròpa occidentala e de la Comunautat Europèa a aver abolit la pena de mòrt e a aver procedat a una execucion. Aquò s’explica pas per una mena d’« excepcion francesa » mas pel fach que, de la [[Guèrra d'Argeria]] a 1981, l’[[Assemblada Nacionala (França)|Assemblada Nacionala]] e la [[President de la Republica Francesa|presidéncia]] foguèron ocupadas de contunh per la drecha o lo centre drech. L'esquèrra leu inscriguèt l’abolicion de la pena de mòrt dins sos programas electorals, cadun saviá que l’alternança menariá a la fin de la guillotina. Los dirigents de drecha semblavan partajats mas majoritàriament per la pena de mòrt e gaireben totes d’avís que, del moment existissiá, deviá èsser aplicada. Pau de temps abans son eleccion, [[Valèri Giscard d'Estanh]] qu'èra conegut per son « aversion » al respècte de la pena de mòrt declarèt: {{cita|Al subjèctre de la pena de mòrt, desiri que la comunautat nacionala francesa e son legislator se saisisson lo moment vengut d'aqel problèma. Naturalament, sens dopte convenpas de lo far a un moment o la situacion de violéncia e subreot de violéncias inadmissibles faguèt la societat francesa extraordinàriament sensibilizada a aquel problèma. [...] Un còp qu'aquela èrsa de criminalitat aurá reculat, vendrá possible (e diriái necessari) que la collectivitat nacionala se pausa la question de la pena de mòrt sus que per çò que me concerna donarai ma reponsa<ref>"Ina.fr"</ref>}}. [[Robert Badinter]] critiquèt mai tard aquela presa de posicion : {{cita|Valèri Giscard d'Estanh disiá que lo jorn que los Franceses aurián mai paur per lor securitat, abolirem la pena de mòrt. L'aurèm encara uèi, la pena de mòrt<ref>{{fr}}[http://www.france-amerique.com/articles/2008/09/19/robert-badinter-on-a-jamais-aboli-la-peine-de-mort-pour-les-voleurs-de-lapins.html Entrevista de Robert Badinter sus France-Amérique.com]</ref> ». Dins los ans 1974-1977, los ministres de la justícia e de l’interior, ([[Jean Lecanuet]] e [[Michel Poniatowski]]) se faguèron de lor costat los pòrtavotz de l'opinion publica en favor de la pena de mòrt, subretot pendent l’[[afar Patrick Henry]]<ref>[http://www.ina.fr/communaute/journal Sul site de l'INA - jornal televisat del 28 de julhet de 1976] Jean Lecanuet {{cita|Pensi amb la comission que la pena de mòrt deu èsser mantenguda e que deu èsser aplicada dins de cases fòrça rares, per de crimes odioses. Pensi subretot als cases de raubament d’enfants seguit de mòrt dels enfants}}</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.dailymotion.com/video/x79gec_l-affaire-ranucci-l-ombre-d-un-dout_news L Afar ranucci l'ombre d'un dobte 2/3 sus Dailymotion]</ref>. Al vòte final sus l’abolicion de la pena de mòrt, 37 deputats de drecha o de centre drecha votèron per l’abolicion de la pena de mòrt, que [[Jaume Chirac]]. Mai d'una centena aviá votat contra<ref>[http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/abolition-peine-mort/liberation.shtml Libération", 19 - 20 de setembre de 1981]</ref>. Los dos darrièrs Presidents a aver aplicat la pena de mòrt - [[Valèri Giscard d'Estanh]] e [[Jòrdi Pompidor]] - avián ambedos exprimat un rejet d'aquela abnas lors primièras execucions respectivas, que foguèron per aquò consideradas pels comentators coma de surprisas. Jòrdi Pompidor aviá declarat: {{cita|per temperament soi pas sanguinari, alara me vei gaire partisan de la guillotina}}. Pauc abans son eleccion Valèri Giscard d'Estanh aviá fach part de son « aversion prigonda per la pena de mòrt. Sufís d'entendre los tèrmes "pena de mòrt" per comprene l'orror de la causa.}}. <ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20110923013849/http://www.lexpress.fr/actualite/societe/justice/la-vie-apres-la-peine-de-mort_473580.html]</ref> Lo [[general de Gaulle]] foguèt doncas, de fach, lo darrièr President a aver aplicat la pena de mòrt i cresent vertadièrament, {{cita|Foguèri condamnat per contumàcia [a la pena capitala pel regim de Pétain] e sois partisan de la pena de mòrt, pels cases excepcionals}} çò disiá. <ref>[http://books.google.fr/books?id=IKebAAAAMAAJ&q=%22de+gaulle%22+%22peine+de+mort%22&dq=%22de+gaulle%22+%22peine+de+mort%22&hl=fr&sa=X&ei=2QecT-rOII2GhQe69aX8Dg&ved=0CEIQ6AEwAg]</ref> == Abolition législative == {{bóstia desenrotlanta|títol=Istoric de las proposicions d'abolicion de la pena de mòrt en França entre 1791 e 1981|contengut=* 30 de mai - 17 de junh de 1791. Lo raportaire, Le Pelletier de Saint-Fargeau, sostengut per Robespierre, denoncièt son ineficacitat e prepausèt de penas de substitucion. La pena es mantenguda mas obtenguèron la supression del recors de per abans a la tortura. * 3 de genièr de 1793 Debats sus de projèctes de lei Mocion de Condorcet prepausant l'abolicion per totes los delits privats. Abolicion acceptada, mas condicionada pel retorn de la patz generala. La patz se faguèt pas, l'abolicion s'apliquèt pas. * 17 d'agost de 1830 Cambra dels Deputats Proposicion de lei De Tracy tendent a l'abolicion de la pena de mòrt Vòte d'un projècte d'adressa al Rei demandant l'abolicion (8 d'octobre de 1830) * 25 de setembre de 1830 Cambra dels Deputats Lafayette pausèt une peticion abolicionista dels abitants de París Sens resultat * 7 d'octobre de 1830 Cambra dels Deputats Depaus de mai d'una peticions abolitionistas. Sens resultat * 11 de genièr de 1831 Discussion d'un projècte de lei relatiu a la Corts d'Assisas Amendament Gaujal per tòca d'obtenir que la pena capitala siá prononciada a l'unanimitat de la jurada. Rejet * 24 de novembre de 1831 Cambra dels Deputats. Discussion del projète de lei tendent a mermar de rigors du còde penal. Amendament abolicionistz de Thouvenel Parant demanda son manten dins una societat encara imparfecta Rejet * 25 de març de 1835 Cambra dels Deputats Discussion del projècte sus la responsabilitat dels Ministres Amendament abolicionista de Chapuys de Montlaville. Rejet * 17 de març de 1838 Cambra dels Deputats Discussion de peticions abolicionistas Lamartine declara que la pena de mòrt venguèt inutila e noisible dins una societat evoluada Sens resultat * 26 - 29 de febrièr de 1848 Govèrn provisori Decret del Govèrn provisori Abolicion de la pena de mòrt en matèria politica * 18 de setembre de 1848 Assemblada Constituenta Article 5 confirmant l'abolicion de la pena de mòrt en matèria politica Abolicion de la pena capitala en matèria politica Discussion del projècte de Constitucion Presentacion d'amendaments tendent a una abolicion generale Rejet * 18 de setembre de 1848 Assemblada Constituenta Proposicion de lei Durrieu. Necessitat d'une declaracion de la jurada a l'unanimitat per far prononciar la pena de mòrt * 20 de setembre de 1848 Assemblada Constituenta Proposicion de lei Rabuan. Per èsser aplicada, la condamnacion a la pena de mòrt deu èsser confirmada per une segonda Cort d'Assisas) * 19 de novembre de 1849 Assemblada Legislativa Proposicion de lei abolicionista Savatier-Laroche Rejet (8 de decembre de 1849) * 21 de febrièr de 1851 Assemblada Legislativa Proposicion de lei abolicionista Schoelcher, donant luòc a un rapòrt defavorable de Me Andreu de Kerdel. 13 de març de 1851 Rejet * 15 de junh de 1853 Assemblada Legislativa Vòte d'una lei confirmant l'abolicion en matèria politica Manten de l'abolicion en matèria politica * 28 d'abril de 1854 Còs legislatiu Peticions abolicionistas Rejet * 15 de genièr de 1864 Còs legislatiu Peticions abolicionistas Rejet * 23 de mai de 1864 Còs legislatiu Peticions abolicionistas Rejet * 24 de decembre de 1867 Senat Depaus d'una peticion abolicionista Rejet * 24 de genièr de 1870 Còs legislatiu Depaus per Jules Simon d'una proposicion de lei abolicionista; renvei als burèls, adoptat * 2 de junh de 1870 Còs legislatiu Rapòrt Alyès tendent al rejet de la proposicion * 3 de genièr de 1872 Assemblada nacionala Proposicion de lei abolidionista Schoelcher e Louis Blanc (n° 767) * 19 de febrièr de 1872 Rapòrt de Boyer (n° 907) ostil a l'abolicion * 21 de març de 1873 Ajornament de la discussion * 30 de mai de 1873 Retrach de la proposicion Pas de vòte * 13 de decembre de 1873 Proposicion de lei Schoelcher tornèt la precedenta (n° 2101) Pas de presentacion de rapòrt * 24 de novembre de 1876 Cambra dels Deputats Proposicion de lei Louis Blanc abolidionnista (n°565) * 12 de mai de 1877 Rapòrt Brice ostil a l'abolicion (n°932) * 13 de mai de 1878 Cambra dels Deputats Proposicion de lei Louis Blanc abolicionista (n° 656) Pas de rapòrt * 31 de mai de 1886 Cambra dels Deputats Proposicion de lei abolidionista Frébault (n° 767) * 13 de julhet de 1886 Cambra dels Deputats Rapòrt somari Beauquier favorable a sa presa en consideracion (n°1079) * 28 de mai de 1887 Cambra des Deputats Rejet de la presa en consideradion * 23 de febrièr de 1888 Cambra dels Deputats Proposicion de lei abolicionista Frébault (n° 2453) * 18 de febrièr de 1889 Rapòrt somari Achard (n° 3536) La Cambre statuèt pas * 8 de julhèt de 1898 Cambra dels Deputats Proposidion de lei abolicionista Dejeante (n° 207) La Cambra decida la presa en consideracion * 8 de novembre de 1898 Rapòrt somari Poulain favorable a sa presa en consideracion * 9 de genièr de 1900 Senat Proposicion de lei abolicionista Barodet (n° 2) Pas de rapòrt * 2 de decembre de 1902 Cambra dels Deputats Proposicion de lei abolicionista Brunet (n° 549) * 5 de julhet de 1906 Senat Proposidion de lei abolicionista Flaissières (n° 332) * 15 de novembre de 1906 Rapòrt somari de M. Bonnefille (n° 400) * 10 de julhèt de 1906 Cambra dels Deputats Proposicion de lei abolicionista Joseph Reinach e Dejeante (n° 240) * 13 de julhet de 1906 Cambra dels Deputats Proposicion de lei abolicionista Paul Meunier (n° 320) * 5 de novembre de 1906 Cambra dels Deputats Projècte de lei per l'abolicion de la pena capitala e son remplaçament per une pena d'internament perpetual (n° 388)(participacion al debat de Jaurés e Deschanel favorables a l'abolicion, e de Barrès, ostil) Rejet * 29 de novembre de 1907 Cambra dels Deputats Proposicion de lei Ajam pel manten de la pena de mòrt, mas possibilitat per la jurada de li substituir dins totes los cases una pena de preson a perpetuitat (n° 1345) Pas de rapòrt * 1{{èr}} de julhet de 1910 Cambra dels Deputats Proposicion de lei abolicionista Dejeante (n° 234) Pas de rapòrt * 2 de decembre de 1921 Cambra dels Deputats Proposicion de lei Ajam Pas de rapòrt * 3 de novembre de 1927 Cambra dels Deputats Proposicion de lei abolicionista Renaudel (n°4914) Pas de rapòrt * 3 de novembre de 1927 Cambra dels Deputats Proposicion de lei abolicionista René Richard (n° 4917) Pas de rapòrt * 8 de novembre de 1927 Cambra dels Deputats Proposicion de lei abolicioniste Durafour (n° 4995) * 23 de febrier de 1928 Cambra dels Deputats Rapòrt Lefas (n° 5637) favorable a l'abolicion al tèrme d'un periòde d'aplicacion conjunta de la pena de mòrt e d'una pena de preson individuala a perpetuitat Pas de vòte * 30 de junh de 1932 Cambra dels Deputats Proposicion de lei abolicioniste Richard (n° 301) * 26 de genièr 1936 Cambra dels Deputats Rapòrt Lefas non publicat (n° 332) * 17 de junh de 1938 Cambra dels Deputats Projècte de lei portant reforma del còde penal (n° 4287) Article tendant al manten de la pena de mòrt (n° 4287) Pas de rapòrt * 6 de junh de 1947 Assemblada Nacionala Proposicion de lei abolicionista Paul Boulet e Gau (n° 1617) Pas de rapòrt * 9 de julhet de 1949 Assemblada Nacionala Proposicion de lei abolicionista Paul Boulet e Gau (n° 7832) Pas de rapòrt * 26 de junh de 1952 Assemblada Nacionala Proposicion de lei abolicionista Gau e Francine Lefebvre (n° 3843) Pas de rapòrt * 7 de julhèt de 1953 Assemblada Nacionala Proposicion de lei Jules Moch: abolicion pels crimes comes en temps de patz (n° 6464) Pas de rapòrt * 20 de març de 1956 Assemblada Nacionala Proposicion de lei abolicionista Francine Lefebvre e Marie-Madeleine Dienesch (n° 1302) proposicion retirada lo 29 de novembre de 1957 * 31 de genièr de 1958 Assemblada Nacionala Proposicion de lei abolicionista Pascal Arrighi (n° 6459) Pas de rapòrt * 20 de març de 1958 Assemblada Nacionala Proposicion de lei abolicionista Francine Lefebvre e Marie-Madeleine Dienesch (n° 6959) Pas de rapòrt * 8 de junh de 1960 Assemblada Nacionala Proposicion de lei abolicioniste LECOCQ (n° 669) Pas de rapòrt * 27 de julhet de 1962 Proposicion de lei abolicionista Claudius PETIT (n° 1890) Pas de rapòrt * 13 de febrièr de 1963 Proposicion de lei abolicionista LECOCQ (n° 152) Proposicion retirada lo 20 de febrièr de 1963 * 21 de febrièr de 1963 Assemblada Nacionala Proposicion de lei abolicionista COLLETTE (n° 200) Proposicion retirada lo 21 d'abril de 1966 * 9 de febrièr de 1965 Assemblada Nacionala Proposicion de lei, abolicionista CHARPENTIER (n° 1324) Proposicion retirada lo 2 d'abril de 1966 * 13 d'abril de 1966 Assemblada Nacionala Proposicion de lei abolicionnista LECOCQ-COLLETTE (n° 1758) Pas de rapòrt * 18 de mai de 1967 Assemblada Nacionala Proposicion de lei abolicionista Claudius PETIT (n° 191) Pas de rapòrt * 19 de julhèt de 1968 Assemblada Nacionala Proposicion de lei abolicionista Claudius PETIT (n° 130) Pas de rapòrt * 5 de novembre de 1969 Assemblada Nacionala (Ministèri de la Justícia) Intervencion favorable a l'abolicion de Jacques CRESSARD Sens resultat * 5 de novembre de 1971 Assemblada Nacionala (Ministèri de la Justícia) Intervencion favorable a l'abolicion de Georges BUSTIN. Intervencion de Jacques DOUZANS pel manten amb procedura accelerada atal que per una aplicacion mai aviada de la pena capitala per qualques crimes. Intervencion d'ICART favorable al manten * 16 d'avril de 1975 Assemblada Nacionala Questions al Govèrn Rapèl pel Gardia dels Sagèls Jean LECANUET, del renforçament de las penas aplicables a las presas d'ostatge. * 5 de decembre de 1977 Senat Projècte de lei de finanças per 1979. Examèn dels credits de la Justícia Intervencion de Louis VIRAPOULLE per la pena de mòrt. * 24 d'octobre de 1978 Senat Projècte de lei de finanças pour 1979. Examen dels credits de la Justícia Presentacion de dos amendaments abolicionistas. Amendament n°1 de Pierre BAS. Amendament n°233 du grop socialista e aparentat Rejet (Aprèp un vòte : contra l'adopcion dels amendaments 272 per 210) * 7 de decembre de 1978 Francis PALMERO favorable al manten, suggeriguèt la suppression de la guillotina e lo recors a de mejans medicals. Prepausa, per amendament lo drech d'utilizar los còs dels supliciats a de fins scientifids Rejet de l'amendament * 5{{a}} legislatura Assemblada nacionala Fòrça proposicions de lei per l'abolicion : - Geoges Bustin e los membres del grop comunista (n° 417) - Claudius Petit ''et al'' (n° 486) - François Mitterrand e los membres del grop socialista e des radicals d'esquèrra e aparentats (n° 593) - Georges Marchais e los membres del grop comunista - Proposicion de lei constitucionala (n° 2128) Lo Govèrn refusa de pausar un projècte de lei d'abolicion o d'acceptar l'inscripcion a l'òrdre del jorn del Parlament de las proposicions de lei (d'origina parlamentària) 6{{a}} legislatura Assemblada nacionala Proposicions de leis per l'abolicion: - Pierre Bas, ''et al'' (n° 215) - Hélène Constans e los membres del grop comunista (n° 368) - François Mitterrand e los membres del grop socialista (n° 498) Adopcion per la Comission de las Leis d'un rapòrt tendent a l'abolicion. Lo Govèrn e son Gardia dels Sagèls, M. Peyrefitte refusèron encara l'inscripcion d'aquel rapòrt a l'òrdre del jorn de l'Assemblada Nacionala * 2 de mai de 1980 Assemblada nacionala. Depaus del projècte de lei melhoran la securitat e aparant la libertat de las personas. (Suppression de qualques cases de penas de mòrt, qu'èran dempuèi de temps caducs per l'usatge) Los debats sul projècte mena la discussion cap a d'amendaments tendent à l'abolicion de la pena de mòrt (sesilhas dels 12 e 21 de junh) Rejet dels amendaments * 5 de novembre de 1980 Assemblada nacionala. Projècte de lei de finanças per 1981 Amendament tendent a la suppression dels credits per cobrir las còstes de las execucions capitalas Rejet * Setembre de 1981 Depaus pel ministre de la Justícia Robert Badinter, del projècte de lei tendent a l'abolicion de la pena de mòrt Discussion d'aquel tèxte los 17-18 de setembre de 1981 a l'Assemblada Nacionala e los 28-30 setembre 1981 al Senat. Lo projècte de lei es adoptada en primièra lectura per l'Assemblada nacionala e lo Senat. * La lei n° 81-908 del 9 d'octobre de 1981 portant abolicion de la pena de mòrt es promulgat lo 10 d'octobre de 1981.}} Lo [[16 de març]] de [[1981]], en plena campanha electorala per las eleccions presidencialas, [[François Mitterrand]] declarèt clarament qu'es ''contra la pena de mòrt''. Foguèt elegit President de la Republica lo [[10 de mai]]. * Lo [[25 de mai]], François Mitterrand gracièt [[Philippe Maurice]], foguèt lo darrièr condamnat a mòrt graciat. * Lo [[26 d'agost]], lo [[Conselh dels ministres]] aprovèt lo projècte de lei abolissent la pena de mòrt. * Lo [[17 de setembre]], [[Robert Badinter]] presentèt lo projècte de lei a l'[[Assemblada Nacionala (França)|Assemblada nacionala]]<ref>{{fr}}[http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/abolition-peine-mort/badinter.shtml] Discors de Robert Badinter a l'Assemblada Nacionala, lo 17 de setembre de 1981 ed. [[La Documentation française]]</ref>. Foguèt votat lo [[18 de setembre]] per 369 vòtes per, 113 contra (487 votants, 482 sufratges exprimits). * Lo [[30 de setembre]], fòrça [[Amendament (lei)|amendaments]] del [[Senat francés|Senat]] son rejetats. Aprèp l'Assemblada nacionala, la lei es oficialament adoptada pels senators par 161 vòtes per, 126 contra (288 votants, 287 sufragis exprimits). * Lo [[9 d'octobre]], la lei es promulgada. La França es l'un dels darrièr país d'[[Euròpa de l'Oèst|Euròpe occidentala]] (amb la [[Soïssa]] (Còde penal militar), la [[Pena de mòrt en Belgica|Belgica]] e lo [[Pena de mòrt au Reialme Unit|Reialme Unit]] que l'aboliguèron totalament, respectivament en [[1991]], [[1996]] e en [[1998]]). * De [[1984]] a [[1995]], 27 proposicions de lei visant a retablir la pena de mòrt foguèron depausat al Parlament<ref> {{fr}}[http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/abolition-peine-mort/27-propositions.shtml] 27 proposicions de lei visant a restablir la pena de mòrt, depausadas al Parlament dins los ans 1980 e 1990</ref>. == Interdiccion supralegislativa == Actualament, pasmens se qualques responsables politics franceses se declaran en favor de la pena de mòrt (coma [[Marine Le Pen]] o [[Charles Pasqua]]), son restabliment seriá pas possible sens denonciar mai d'un tractat internacionals. Lo [[20 de decembre]] de [[1985]], França ratifiquèt lo protocòl adicional n°6 a la [[Convencion europèa dels dreches de l'òme]], França pòt alara pas mai restablir la pena de mòrt, levat en temps de [[guèrra]] o, dins une autre optica, en denonciant l'ensems de la Convencion seguent les contrenchas de l'article 58 de la quita convencion. Lo [[3 de mai]] de [[2002]], França signèt, amb 30 autres païses, lo Protocòl n°13 a la Convencion europèa dels dreches de l'òme. Aquel tèxte enebit la pena de mòrt en totas circonstàncias, quitament en temps de guèrra. Dintrèt en vigor lo 1{{èr}} de julhet de [[2003]], aprèp lo depaus de 10 ratificacions. En [[2004]], une proposicion de lei<ref>{{fr}} [http://www.assemblee-nationale.fr/12/propositions/pion1521.asp ''Proposicion de lei de M. Richard Dell'Agnola tendent a restablir la pena de mòrt pels autors d’actes de terrorisme'']</ref> foguèt depausada per [[Richard Dell'Agnola]] debans l'[[Assemblada Nacionala (França)|Assemblada Nacionala]], lo [[8 d'abril]] de [[2004]], tendent a restablir la pena de mòrt pels autors d'[[Terrorisme|actes terroristas]]. L'òrdre del jorn de las assembladas essent fixada pel Govèrn e qu'aquel èra « pròche » de Jaume Chirac, abolicionista (veire son vòte pendent l'abolicion de 1981), la discussion en sesilha publica de la proposicion de lei jamai se faguèt. Lo [[13 d'octobre]] de [[2005]], le [[Conselh constitucional (França)|Conselh constitucional]] estimèt que lo segond protocòl facultatiu<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20070503102102/http://www.ohchr.org/french/law/ccpr-death.htm ''Deuxième protocole facultatif se rapportant au Pacte international relatif aux droits civils et politiques, visant à abolir la peine de mort'']</ref> del [[pacte internacional relatiu als dreches civils e politics]] podava pas èsser ratificat sens una revision de per abans de la Constitucion. Aquel tractat que prevei l’abolicion de la pena capitala en totas circonstàncias, fa pasmens une resèrva sus l'aplicacion de la pena de mòrt en temps de guèrra article 2-1: {{cita|Será admes cap de resèrva al present Protocòl, fòra de la resèrva formulada pendent la ratificacion o de l'adesion e prevesent l'aplicacion de la pena de mòrt en temps de guèrra a la seguida d'una condamnacion per un crime de caractèr militar, d'una [[gravetat]] extrèma, comes en temps de guèrra}}. Les Estats signataris avent cap procedura de denonciacion del pacte, aquela abolicion dona doncas un caractèr definitiu, que segon lo Conselh constitucional pòrta atencha al libre exercici de la sobeiranetat nacionala. Lo [[3 de genièr]] de [[2006]], [[Jaume Chirac]] doncas anoncièt una revision de la [[Constitucion francesa de 1958|Constitucion]] visant a inscriure l'abolicion de la pena de mòrt dins un novèl article 66-1. Aquel disposerá simplament que « cap pòt pas èsser condamnat a la pena de mòrt ». Un an mai tard, [[30 de genièr]] de [[2007]], aquela modificacion foguèt votada per l'Assemblada nacionala. L'occasion de constatar lo gra actual de l'abolicion: lo vòte se faguèt a man levada, sola una quinzena de deputats de l'UMP menats per [[Jacques Myard]] votèron pas le tèxte, lo jutjant {{cita|inutil perque degun pensa, dins la conjonctura actuala, a restablir la pena de mòrt}}<ref>{{fr}} [http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0,36-861241,0.html ''Les députés votent l'inscription de l'abolition de la peine de mort dans la Constitution''], in ''[[Le Monde]]'' del [[30 de genièr]] de [[2007]]]</ref>. Lo [[9 de febrièr]] de [[2007]], lo [[Senat francés|Senat]] votèt a son torn la lei. Demorava pas mai qu'un vòte de las doas cambras reunïdas en [[Congrès del Parlament Francés|Congrès]] a Versalhas, aquò se faguèt lo [[19 de febrièr]] de [[2007]] pauc abans l'eleccion presidenciala. Lo 1{{èr}} d'agost de [[2007]], França ratifiquèt definitivament lo Protocòl 13 de la [[Convencion europèa dels dreches de l'òme]] interdisent la pena de mòrt en totas circonstàncias, quitament en temps de guèrra, tèxte que foguèt signat en 2002. == Opinion en França == Pendent lo [[sègle XX]], l'opinion dels Franceses sus la pena de mòrt evoluèt fòrça. De sondatges montrèron de grandas diferéncias segon l'epòca. En [[1908]], lo ''[[Petit Parisien]]'' publiquèt un sondatge que 77 % dels interrogats se declarèron en favor de la pena de mòrt. En [[1968]], un sondatge IFOP montrèt que 50 % dels Franceses èran contra la pena de mòrt e 39 % en favor. En [[1972]], dins un autre sondatge IFOP, solament 27 % dels èran contra la pena de mòrt e 63 % en favor. E, un sondatge del ''[[Figaro]]'' publiquèt l'endeman del vòte de la lei d'abolicion del [[9 d'octobre]] de [[1981]] indicava que 63 % dels Franceses èran per lo manten de la pena de mòrt. Segon un sondatge de l'institut IFOP en [[1998]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20090628020043/http://www.ifop.com/europe/sondages/opinionf/peinemor.asp Sondatge IFOP-France Soir] realizat los 5 e 6 de febrièr de 1998. La question èra: « Vosautres personalament, desirètz lo restabliment de la pena de mòrt en França? »</ref>, 44 % dels Franceses favorables a la pena de mòrt contra 54 % opausats. Segon un sondatge realizat en setembre de 2006 per TNS [[Sofres]], 42 % dels Franceses son favorables al restabliment de la pena de mòrt<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20081220214147/http://tf1.lci.fr/infos/france/justice/0,,3331487,00-peine-mort-francais-sont-favorables-.html 42 % dels franceses per]</ref><ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20111217080614/http://www.la-croix.com/Actualite/S-informer/France/En-France-les-adversaires-de-l-abolition-ont-rendu-les-armes-_EG_-2011-10-07-720585 En França, los adversaris de « l’abolicion » rendèron las armas] sus la-croix.com del 7 d'octobre de 2011</ref>. Aquel chifra capitèt fins a 80 % pels simpatisants del [[Front Nacional (partit francés)|Front Nacional]], 60 % a l'[[Union per un Movement Popular|UMP]], 30 % al [[Partit Socialista (França)|Partit Socialista]] e 29 % al [[Partit Comunista Francés]]. Sonque tres meses aprèp aquel sondatge que se faguèt a l'occasion de l'aniversari des vint e cinc ans de l'abolicion de la pena de mòrt, 58 % des Franceses se disián favorables a l'execucion de [[Saddam Hussein]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20111117122034/http://www.harrisinteractive.com/NEWS/allnewsbydate.asp?NewsID=1133 Pena de mòrt per Hussein : l'opinion europèa aprova]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20140725130145/http://www.dakotavoice.com/200707/G/20070709_DS_2.html Exécution de Saddam Hussein : los Franceses e los Alemands majoritàriament per]</ref>. Coma tot sondatge sus un subjècte de societat tanben sensible, l'opinion publica (e dins lo cas l'opinion francesa) es pron ambiadissa en foncion de l'actualitat. Los diferents sondatges realizats al cors de l'Istòria montrèron qu'a l'ocasion dels crimes odioses (subretot quand tòcan los enfants), l'opinion pòt leu tornar a une majoritat pel restabliment de la pena capitala. En 2002, pauc abans l'eleccion presidenciala, un sondatge « confidencial » aviá indicat que 62 % dels Franceses aprovavan « lo principi » de la pena de mòrt « pels crimes mai greus »<ref>{{fr}}[http://www.dailymotion.com/video/x1mnzk_comme-un-coup-de-tonnerre-4-5_news] Segon Gérard le Gall, ancian conselhièr de Lionel Jospin sus la cadena parlamentària, dins un debat segent lo documentari « Comme un coup de Tonnerre ».</ref>. Aquò s'inscrich dins un contèxte dificil de faches divèrses que contribuiguèt a l'arribada de [[Jean-Marie Le Pen]] al segond torn (lo [[chaple de Nanterre]], l'[[afar Paul Voise]]...). Lo Front National demòra encara lo sol partit major en França a prepausar lo restabliment de la pena de mòrt dins son programa, que s'efectuariá amb un [[referendum]]. Segon un estudi IFOP de 2011, 63 % des Franceses serián favorables per qu'aquela question de la pena de mòrt - entre autras - siá l'objècte d'un referendum<ref>[http://www.ifop.com/?option=com_publication&type=poll&id=1451] [https://web.archive.org/web/20120510025107/http://www.sondages-en-france.fr/sondages/Actualit%C3%A9/Institutions]</ref>. == Bibliografia {{fr}}== * Pierre Clavilier, ''La course contre la honte'', Éditions Tribord, 2006 * ''Corpus'', revista de filosofia, n° 62, 2012/2, ''La peine de mort'', jos la dir. de Luigi Delia et Fabrice Hoarau ISSN 0296-8916 * [[Fernand Meyssonnier]], ''Paroles de bourreau. Témoignage unique d'un exécuteur des arrêts criminels. Recueilli et présenté par Jean-Michel Bessette'', Ed. Imago, 2004 (Fernand Meyssonnier, jos la dir. de son paire Maurice Meyssonnier, que foguèt executor de las nautas òbras en [[Argeria]] de [[1957]] a [[1961]] qu'executèt [[Fernand Iveton]]) * [[Victor Hugo]], ''[[Le Dernier Jour d'un condamné]]'' * [[Robert Badinter]], ''[[L'Exécution]]'', ''[[L'Abolition]]'', ''[[Contre la peine de mort]]'' * Julie Le Quang Sang, « L'abrogation de la peine de mort en France : une étude de sociologie législative (1976-1981) », ''[[Déviance et Société]]'', 2000, n°3, {{p.}}275-296. * [[Jean-Yves Le Naour]], ''Histoire de l'abolition de la peine de mort'', Perrin, 2011 * [[Jean-Yves Le Naour]], ''Le dernier guillotiné'', First, 2011 == Nòtas e referéncias == <References/> == Annèxes == === Articles connèxes === * [[Pena de mòrt]] === Ligams extèrnes === * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20120703062652/http://criminocorpus.cnrs.fr/expositions/consultation.php?visiter&arbo&id=38 Exposicion d'imatges: La pena de mòrt en França de la Revolucion a l'abolicion] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20081221204241/http://www.ina.fr/archivespourtous/index.php?vue=dossier&id=100 L'abolicion de la pena de mòrt fa 25 ans] Ina Archius TV * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20100112201225/http://guillotine.site.voila.fr/Guillotinesite.html Istòria de la guillotina e dels guillotinaires] * {{fr}} [http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/abolition-peine-mort/index.shtml L'abolicion de la pena de mòrt en França, sul site de ''La Documentation française''] emaoy68t94karuu48901gvsu0myugcj 0 122930 2503950 1857462 2026-07-04T16:10:45Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503950 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Alpens''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Lluçanés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} 2qnx8ckn5by37y89tlxlxnt8e743f49 0 122957 2503958 1857958 2026-07-04T16:28:09Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503958 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Calders''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Moianés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} 8eugtzfgdfxjm75h96micnz3qelt89j 0 122980 2503960 1857646 2026-07-04T16:30:17Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503960 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Castellcir''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Moianés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} fiv3mrdkca0t4n8vbotp0nnqeai9gqm 0 122988 2503961 1857647 2026-07-04T16:31:15Z Alaric 506 44932 2503961 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Castellterçol''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Moianés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} l2c6dna4rbthphdwcj7oin818rjclmp 0 122996 2503962 1857463 2026-07-04T16:32:30Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503962 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Collsuspina''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Moianés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} 93wfwmsczu8rsbncbdh1x4msiachfa5 0 123004 2503963 1857966 2026-07-04T16:33:35Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503963 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''L'Estany''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Moianés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} 966npr47wmng3xn9b87g0lp7mnpxuq3 0 123021 2503964 1980019 2026-07-04T16:34:53Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503964 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} [[Fichièr:Castell de Granera - 001.jpg|thumb|250px|Castèl de Granera e son barri]] '''Granera''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Moianés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} rk7jxld3pz0bc1hs7xprab0svmy8git 0 123034 2503951 1857467 2026-07-04T16:15:59Z Alaric 506 44932 2503951 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Lluçà''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Lluçanés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} syyaspejc4msc5ia4g2krg30wpvffq3 0 123048 2503965 1857972 2026-07-04T16:36:39Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503965 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Moià''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Moianés]], que n'es la capitala, de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} l13jiqnpzix5b9n72066zxwqaxkdozf 0 123051 2503966 1857973 2026-07-04T16:38:10Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503966 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Monistrol de Calders''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Moianés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} olvzimbgkqtg246qb6u5p0j4uyyxit7 0 123071 2503952 1857471 2026-07-04T16:17:57Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503952 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Olost''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Lluçanés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} l4dtqj0ujud123ir62t4tkqjrwlnxep 0 123074 2503953 1857469 2026-07-04T16:19:25Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503953 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Oristà''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Lluçanés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} fco6328w6gnfbt2camanvyna65g0ii3 0 123084 2503954 1857468 2026-07-04T16:20:51Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503954 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Perafita''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Lluçanés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} 7iiup7hqckt0ck2z0y8p9qe4wa7vlqp 0 123094 2503955 1857478 2026-07-04T16:22:40Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503955 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Prats de Lluçanès''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Lluçanés]], que n'es la capitala, de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} sw3tf9iop7q9kizwznzg27e257tohgr 0 123141 2503956 1857486 2026-07-04T16:23:46Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503956 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Martí d'Albars''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Lluçanés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} 5gstsclg6pvnb9i0hv4i1fxkqq45f45 0 123155 2503967 1857672 2026-07-04T16:39:31Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503967 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Quirze Safaja''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Moianés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} baj9m2uqu983gic5ym8y2q2rwcut0w2 0 123178 2503968 1857991 2026-07-04T16:40:56Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503968 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Santa Maria d'Oló''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Moianés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} l9idh6ftfqi0qet8d1c2vd74givzyh2 0 123184 2503957 1857498 2026-07-04T16:25:03Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2503957 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sobremunt''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Lluçanés]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Barcelona (província)|Barcelona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] del [[Catalonha (comunautat autonòma)|Principat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|08}} 2gjmdss92peni7txdhv6y95xonrrrc2 0 147027 2503948 2363607 2026-07-04T15:36:12Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503948 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} '''Michael Obert''' (nascuda lo [[30 d'abril]] de [[1966]] a [[Breisach am Rhein]]) es un [[jornalista]] alemand. == Liames extèrnes == * {{de}} [https://web.archive.org/web/20130728060704/http://www.obert.de/ obert.de] * {{de}} [https://web.archive.org/web/20150926051059/https://www.perlentaucher.de/autor/michael-obert.html Rezensionen zu Werken von Michael Obert] ([[Perlentaucher]]) {{ORDENA:Obert, Michael}} [[Categoria:Jornalista alemand|Obert]] [[Categoria:Naissença en 1966]] 6okofwg48tlvdu8ogon8uilk1mkeaye 0 149338 2503979 2355690 2026-07-04T19:54:39Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503979 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica=vegetal |carta=vegetal |imatge=<!--wikidata:--> |legenda= }} {{Taxobox fin}} [[Fichièr:Rhododendron indicum Bonsai.jpg|thumb|right|220px|''Rhododendron indicum'']] '''Rododendron''' disigna comunamente de plantas del genro '''''Rhododendron''''' <small>[[Linne|L.]]</small>, de la familha de las [[ericacea]]s, que reunís mai de 1000 espècias, dentre elas las [[azalea]]s. Los rododendros se pòdon far butar en forma de [[Bonsaï]]. Son de plantas arborescentas o arbustivas, o tanben epifitas, nativas de las regions de clima temperat de l'emisfèrio nòrd. Se Divisan en uèit subgenres, sont mondialment cultivat, amb d'innombrables ibrids, que: *''Azaleastrum'' *''Candidastrum'' *''Hymenanthes'' *''Mumeazalea'' *''Pentanthera'' *''Rhododendron'' *''Therorhodion'' *''Tsutsusi'' Lo genre ''Rhododendron'' es amplamente espandit, pasmens que la mai granda diversitat buta dins la partida sud èst de la cordilhèra de l'[[Imalaia]], del centre de [[Nepal]] a l'èst del [[Sikkim]] fins al [[Yunnan]] e [[Sichuan]], e tanben dins las zonas montanhosas d'[[Indochina]], [[Japon]] e [[Taiwan]]. D'autras espècias existisson tanben en [[America del Nòrd]] e en [[Euròpa]] (''[[Rhododendron ponticum]]''). Existís tanen d'espècias tropicalas que butan al sud de [[Bornèo]] e [[Nòva Guinèa]]. Aman los sols acids, desvolopant de grandas inflorescéncias em forma de [[trompa]] e de fuèlhas ovaloìdas. La majoritat dels rododendrons florisson pendent un perióde cort de temps cada an, que d'unas flors son de colors plan vivas. Los rododendrons son cultivats de pertot. Foguèron modificats per produire de flors mai pichonas o mai grandas e una imensa variedat de colores. Un exemple es lo rododendron del [[President Roosevelt]]. Aquela variedat a de fuèlhas atrasentas e variadas amb de flors de color [[roge|roja]] brilhantas, gradualment venent branca cap al centro. Todos los rododendrons contenon una toxina nomenada [[graianotoxina]] dins lo [[pollèn]] e lo [[nectar]], e aquo fa que lo [[mèl]] produch amb aquelas plantas es fòrça venenòs. Lo rèste de la planta es venenòs pels cavals, subretot las fuèlhas. Lo mai grand jardin silvenc de rododendrons pel monde se situa a [[Bakersville]], en [[Carolina del Nòrd]], [[Estats Units d'America]]. Se trapa dins lo pargue natural de [[Roan Mountain]]. == Espècias == *''[[Rhododendron atlanticum]]'' *''[[Rhododendron canadense]]'' *''[[Rhododendron catawbiense]]'' *''[[Rhododendron chapmanii]]'' *''[[Rhododendron ferrugineum]]'' *''[[Rhododendron groenlandicum]]'' *''[[Rhododendron lochiae]]'' *''[[Rhododendron luteum]]'' *''[[Rhododendron macrophyllum]]'' *''[[Rhododendron maximum]]'' *''[[Rhododendron moulmainense]]'' *''[[Rhododendron occidentale]]'' *''[[Rhododendron ponticum]]'' *''[[Rhododendron schlippenbachii]]'' *''[[Rhododendron spinuliferum]]'' *''[[Rhododendron tomentosum]]'' *[http://www.ppp-index.de/L1BYP0c9UmhvZG9kZW5kcm9uJk1JRD0yNzU2.html?UID=615FE9CEF29ADDEA9A864C855602821DD8F3A885739DBA3765 Lista complèta] == Classificação do gênero == {| class=wikitable |+ ! Sistema!! Classificacion !! Referéncia |- |[[Sistema de Linné|Linné]]||Classa [[Decandria]], ordre [[Monogynia]] ||[https://web.archive.org/web/20120111032018/http://www.botanicus.org/page/358411 Species plantarum (1753)] |- |} == Ligams extèrnes == *{{de}} [https://web.archive.org/web/20190916033328/http://www.ppp-index.de/pppindex.dll?MID=2756 PPP-Index] *{{en}} [http://plants.usda.gov/java/nameSearch?keywordquery=Rhododendron&mode=Scientific%20Name&sort=1 USDA Plants Database] * {{eFloras |2|128386 | Rhododendron }} * {{eFloras |5|128386 | Rhododendron }} * {{eFloras |11|128386 | Rhododendron }} * {{en}} Referência [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=23700 ITIS: Rododendro] * {{en}} Referência [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&p=has_linkout&id=4346 NCBI Taxonomy: Rododendro] * {{en}} Referência [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?10404 GRIN gênero Rododendro] [[Categoria:Flors]] [[Categoria:Ericaceae]] mxrl9cb5a3lg7ldg4voi9nmryj27jdy 0 163432 2503977 2346655 2026-07-04T18:26:05Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503977 wikitext text/x-wiki La '''[[politica]] d'[[Azerbaitjan]]''' es l'ensems de condicions e administrativas que las leis de l'Azerbaitjan dictan pel foncionament que los organs legislatius considèran bon pel país. Azerbaitjan es una [[Sistèma semipresidencial|republica semipresidencialista]]. Lo president es elegit pel pòble per un periòde de 5 ans. Lo poder legislatiu es en mans de l'[[Assemblada Nacionala de la Republica de l'Azerbaitjan|Assemblada Nacionala]], un organisme [[Monocamerisme|monocameral]] escuelhut per [[sufragi universal]] per un periòde de 5 ans e que compta cent vint membres. La majoritat d'edat es establida en 18 ans. La religion es separada del govèrn e la lei garantís la [[libertat de religion]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090303044341/http://azembassy.org.mx/azerbaiyan.html Azerbaiyán, Información General]. ''Embajada de Azerbaiyán ante los Estados Unidos Mexicanos''. {{es}}</ref> == Istòria politica == Lo [[1990]], lo Conselh Suprèm de la [[Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan|RSS d'Azerbaitjan]] retirèt las paraulas "Socialistas Sovietica" del nom oficial del país; aprovar la Declaracion de Sobeiranetat de la Republica d'Azerbaitjan e restaurèt la bandièra de la [[Republica Democratica d'Azerbaitjan]]. Lo 8 de setembre de [[1991]] foguèt elegit un president en eleccions nacionalas. Lo 18 d'octòbre de 1991, del Conselh Suprèm d'Azerbaitjan adoptèt una [[declaracion d'independéncia]] que foguèt afirmada per un referendum nacional en lo decembre seguent quand l'Union Sovietica se dissolguèt oficialament. Los primièrs ans d'independéncia foguèron eclipsats per la [[Guèrra de Nagorno-Karabakh]], que la populacion armènia d'aquela region preteniá la separacion de l'Azerbaitjan e l'union a Armenia. A la fin de las hostilitats en 1994, Azerbaitjan perdèt lo contraròtle de fins a 16% de lo sieu territòri, compreses los de [[Nagorno-Karabakh]], <ref>Thomas De Waal. ''Black Garden: Armenia And Azerbaijan Through Peace and War''. New York: New York University Press, p. 286. {{en}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090610081951/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/AJ.html CIA — The World Factbook. Azerbaijan]. {{en}}</ref> mar que se constituiguèron a la [[Republica de Nagorno-Karabakh]]. En 1993 lo President [[Əbülfəz Elçibəy]] foguèt desrocat per [[Heydər Əliyev]], lo exlíder sovietic d'Azerbaitjan. Lo [[1995]], s'evitèt un assag de còp d'estat de la part del comandant de la polícia militar, lo que se saldèt amb la mòrt d'aquel darrièr e la dissolucion de la polícia militar Azerbaitjan. [[İlham Əliyev]] succediguèt a lo sieu paire coma [[Lista dels presidents d'Azerbaitjan |President]] en [[2003]].<ref>[http://www.cafebabel.co.uk/spa/article/13210/azerbaiyan-la-unica-democracia-heredada-de-europa.html Azerbaiyán: La única democracia heredada de Europa]. ''Cafe Babel''. 2005. {{es}}</ref> == Democracia e de dreches umans == En l'indèx de democracia de 167 païses de la revista [[The Economist]] apareis en lo luòc 129, e merita la pancarta de "autoritari" amb una pontuacion de 3,31 sus 10.<ref>[http://www.economist.com/media/pdf/DEMOCRACY_INDEX_2007_v3.pdf The Economist - Democracy index]. ''Economist.com''. {{en}}</ref> En lo sieu informe mai recent, l'organizacion conservadora [[Freedom House]] l'a pas declarada liura" (amb una pontuacion de 6 en l'indèx de dreches politics e de 5 en lo de libertats civilas, en essent 7 çò de mès autoritari e 1 çò de mès de democratic). En matèria de [[dreches umans]], per çò qu'es de l'apertenença en los sèt organismes de la Carta Internacionala de Dreches Umans, que comprenon al [[Comitat de Dreches Umans]] (HRC), Azerbaitjan a signat o ratificat. Un ministre de salut (apondre nom) foguèt imprisonat per aquerir una mansion de 17 milions de dolars lo 2008. == Referéncias == <references /> == Ligams extèrnes == {{Commonscat|Politics of Azerbaijan}} * [http://www.president.az Pagina oficiala del President de l'Azerbaitjan] {{az}} {{ru}} {{en}} * [https://web.archive.org/web/20170512131634/http://constitutional-court-az.org/ Cort Constitucionala] {{az}} {{ru}} {{en}} * [https://web.archive.org/web/20180202030148/http://www.azembassy.us/ Ambaissada de l'Azerbaitjan a Washington] {{az}} {{en}} [[Categoria:Politica d'Azerbaitjan| ]] 6nb6s74guu3nogjd4cjzgf0ks45acn4 0 167103 2503976 2493978 2026-07-04T18:12:14Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503976 wikitext text/x-wiki Una '''pila de combustible''' es una [[Pila electrica|pila]] que la generacion d'una tension electrica se fa mercé a l'[[Reaccion d'oxidacion|oxidacion]] sus un [[electròde]] d'un [[combustible]] reductor (per exemple l'[[Diidrogèn|idrogèn]]) acoblat a la reduccion sus l'autre electròde d'un oxidant, coma l'[[Dioxigèn|oxigèn]] de l'aire. [[Fichièr:Fuel_cell_NASA_p48600ac.jpg|vinheta|Pila de combustible, de la [[National Aeronautics and Space Administration|NASA]] al [[metanòl]].]] == Istoric == Las estapas màger de las pilas de combustible son: : '''[[1839]]''': descobèrta de l'efièch pila de combustible per l'alemand [[Christian Schönbein]]. : ''' de 1839 a [[1842]]''': Realizacion del primièr modèl de laboratòri de pila de combustible per [[William Grove|William R. Grove]]. : '''[[1932]]''': Novèls estudís sus la pila de combustible per [[Francis Thomas Bacon|Francis T. Bacon]], que realiza un primièr prototipe de 1&nbsp;[[Watt|kW]] en [[1953]], puèi 5&nbsp;[[Watt|kW]] en [[1959]]. Aqueste prototipe servirà de modèl per las futuras pilas de combustible utilizadas pendent de missions espacialas [[Programa Apollo|Apollo]]. Plan fòrça temps (mai d'un sègle) passèt entre la realizacion del primièr modèl de pila de combustible e las primièras utilizacions s'explica pel plan fòrt desvolopament que coneguèron los autres tipes de generators d'energia electrica e pel fach que lo cost dels materials utilizats dins la pila de combustible demora ara encarat naut. == Generalitats == [[Fichièr:Woking_Park_Fuel_Cell_-_geograph.org.uk_-_22955.jpg|vinheta|Piscina municipala de [[Woking (Surrey)|Woking]]. Primièra experiéncia anglesa de pila de combustible foncionant en cogeneracion (calor + electricitat per l'esclairatge).]] Una pila de combustible es un generator ont la fabricacion de l'[[electricitat]] se fa mercé a l'oxidacion sus un electròde d'un [[combustible]] reductor (per exemple [[diidrogèn]]) acoblat a la reduccion sus l'autre electròde d'un oxidant, coma lo [[dioxigèn]] de l'aire. La [[Reaccion quimica|reaccion]] d'oxidacion de l'idrogèn es accelerada per un [[Catalisi|catalisor]] qu'es mai sovent de [[platin]]. Se d'autres combinasons son possiblas, la pila mai correnta es la pila [[diidrogèn]]-[[dioxigèn]] o diidrogèn-aire (aquò s'explica entre autre a causa de l'abondància de la fonts en idrogèn sus Tèrra e la facilitat de produccion del diidrogèn)<ref>[https://web.archive.org/web/20180118043223/http://eduscol.education.fr/orbito/pedago/pileh2/pile0.htm La pile à combustible et la réaction H2 + O2], sur education.fr, consulté le 25 octobre 2017</ref>. === Evolucions tecnicas === Dempuèi [[1977]], de pilas (utilizadas suls satellits) contenon<ref>ex : {{Lien|Nafion|langue=en}} de Dupont de Nemours, pour le PEMFC (Proton Exchange Membrane fuel Cell, pile à combustible à membrane échangeuse de protons), ces piles utilisées dans l'Espace</ref> de membranas en [[Polimèr|polimèrs]] (electrolit solid acid o alcalin) fachs conductors, prenent la forma d'una membrana prima separant les dos electròdes. Aquestes polimèrs contenon de [[platin]]. Coma es un metal rar, polluent e costós, se cèrca donc d'alternativas; es testat, per exemple en China, un polimèr ([[polisulfòn]] o polsulfòn d'amòni quaternari amb un catòde (costat oxigèn) en argent e un anòde (costat idrogèn) en [[niquèl]] placat de [[cròme]]<ref>{{En}} [https://web.archive.org/web/20171113082039/http://www.pnas.org/content/105/52/20611 Alkaline polymer electrolyte fuel cells completely free from noble metal catalysts] - Shanfu Lu, Jing Pan, Aibin Huang, Lin Zhuang, et Juntao Lu, PNAS 2008</ref>. En [[2010]], de cercaires americans e de cercaires alemands prepausèron d'integrar un catalisor suplementari, mens costós e que poiriá devesir per dos la quantitat de platin de las pilas de combustibles ''Nature Chemistry''<ref>[http://www.nature.com/nchem/journal/v2/n4/index.html ''Lattice-strain control of the activity in dealloyed core-shell fuel cell catalysts''] ; Journal Nature</ref>; s'agís de nanosfèras bastidas amb d'atòms de platin e de [[coire]], que las particulas de coire son en seguida en partida extrachas, daissant una mena de nanoclòsc de platin d'unes atòms d'espessor. Lo metòde de produccion d'aquestas nanosfèras es tala que diminuís lor capacitat de fixacion de l'oxigèn, çò que favoriza la formacion d'aiga fasent la pila mai productiva. Segon aquesta equipa aquò poiriá reduire de 80 % lo priètz de las pilas de combustible. Aqueste procès poiriá èsser aplicat a d'autres metals per produire d'autres tipes de catalisors podent per exemple permetre una produccion d'idrogèn e d'oxigèn a partir d'aiga coma estocatge quimic de l'energia electrica producha per d'eolianas o de panèls solars, abans de la tornar jos forma d'electricitat. En [[2012]], la sociatat israeliana CellEra declarèr aver concebur una tecnologia de pila de combustible de membrana qu'utiliza pas de platin, mejan un electrolit polimèr solid que mena d'ions OH- en mitan alcalin<ref name="Platinum-Free Membrane fuel cell technology">{{Ligam web}}</ref>. Aquesta societat pausèt detz brevets al subjècte d'aquesta tecnologia<ref name="CELLERA - Assignee">{{Ligam web}}</ref> == Pila de combustible d'idrogèn == Lo foncionament d'una pila [[diidrogèn]]-[[dioxigèn]] es fòrça plan neta que produch pas que d'[[aiga]] e consoma sonque de [[Gas|gases]]. Mas fins a [[2010]] la fabricacion d'aquestas pilas èra plan costosa, que la quantitat non negligible de [[platin]] necessàri e del cost de las membranas escambiadissas d'[[Ion|ions]]<ref>{{Revista|nom1=Notter|nom2=Kouravelou|nom3=Karachalios|nom4=Daletou}}</ref>. === Quinas fonts e biais d'estocar per l'idrogèn === La sintèsi, l'estocatge e lo provesiment en diidrogèn son una partida de l'escomesa que sus Tèrra, l'idrogèn es abondant, mas sempre combinat (a l'[[Oxigèn|oxgèn]] ({{Formula quimica|H|2|O}}, es a dire l'aiga), de [[sofre]] ([[sulfur d'idrogèn]], {{Formula quimica|H|2|S}}), de [[carbòni]] (combustibles fossils de tipes [[Gas naturau|gas natural]] o [[Petròli|petròlis]])... * Lo diidrogèn pòt èsser produch en descompausant d'aiga, de metan o de fusta/[[gasogèn]]{{,}}<ref>Cf. projet « ''Intégration d’une pile à combustible dans une chaîne de valorisation de déchets (VALORPAC)'' » soutenu par l’ADEME, avec l'Institut des Matériaux de Nantes Jean Rouxel (IMN), les sociétés S3D, Syngas et Fiaxell (de Lausanne)</ref> (pendent 2 ans lo projècte « Epilog » testèt amb astre de pilas de combustible al gas natural a [[Forbach]]<ref>Environnement-Magazine (2016) ''[https://web.archive.org/web/20161027193620/http://www.environnement-magazine.fr/article/48351-pile-a-combustible-au-gaz-naturel-confirme-ses-promesses/ La pile à combustible au gaz naturel confirme ses promesses]'' , publié 25/10/2016</ref>), per via termica o electroquimica (electrolisi de l'aiga). <br>Produire d'idrogèn demanda una font d'energia renovelabla (coma l'idroelectrica, lo solar, l'eolian), d’electricitat nucleara o de [[Combustible fossil|combustibles fossils]]. * Lo diidrogèn pòt èsser estocat e transportat; ** per via gasosa: comprimat dins de botelhas o de sèrvas (pression mai sovent de 350, 550 o 700&nbsp;bar) ; ** per via solida: combinat dins d'[[idrur]] metallics; ** per via liquida: liqueficat (abandonat per la mobilitat) o combinat quimicament jos forma de [[metanòl]] o de [[metan]] que seràn enseguida transformats per liberar lo diidrogèn. ** potencialament dins de nanotubes de carbòni<ref>[https://web.archive.org/web/20180726005641/https://www.industrie-techno.com/des-nanotubes-de-carbone-pour-stocker-l-hydrogene.11705 Des nanotubes de carbone pour stocker l’hydrogène], sur industrie-techno.com du 5 juillet 2011, consulté le 20 octobre 2017</ref>. === Rendiments globals === Un grop electrogèn permet un rendiment de 25 % e una pila d'idrogèn pòt aténher 50 a 60% (veire encara mai amb la recuperacion de calor<ref name="Douard13">Frédéric Douard (2013) [http://www.bioenergie-promotion.fr/28941/une-pile-a-combustible-utilisant-le-bois-comme-moteur/ Une pile à combustible utilisant le bois comme moteur], sur bioenergie-promotion.fr du 13 mai 2013</ref>), mas los rendiments energetics comolats de la sintèsi del diidrogèn e de la compression o liquefaccion son encara plan fèbles. Aquí, lo diidrogèn es pas una font d'energia primària; es un vector d'energia. === Principi de foncionament === Lo principi de la pila de combustible es l'invèrs d'una electrolisi. La reaccion quimica producha per l'oxidacion e l'encontra de gas produch d'electricitat, d'aiga e de la calor. Lo foncionament de la pila de combustible demanda un provesiment en combustible, lo mai utilizat essent l'idrogèn. Una pila de combustible produch una tension electrica d'unes 0,7 a 0,8&nbsp;vòlt<ref>{{En}} [http://auto.howstuffworks.com/fuel-efficiency/alternative-fuels/fuel-cell2.htm Comment fonctionne une pile à combustible]</ref>, segon la carga (densitat de corrent) e produch de calor. Lor temperatura de foncionament varia de 60 a 200% segon los modèls. L'aiga es mai sovent largada jos forma de vapor amb lo demai de dioxigèn. Existís mai d'un tipes de pilas de combustibles que las mai conegudas son: * la pila de membrane escambiadoira de protons, * la pila d'oxid solid. ==== La pila de membrana escambiadoira de protons ==== [[Fichièr:Fuel_cell_FR.svg|vinheta|Pila de combustible]] Una pila de combustible de membrana d'escambidoira de protons conten: * doas placas bipolaras: *# una per distribuir l'idrogèn, *# una autra per distribuir l'oxigèn e sortir l'aiga, * dos electròdes: un anòde e un catòde per far circular lo corrent electric (electrons), * una membrana escambiadoira de protons fasent foncion d'electrolit<span></span>: bloc lo passatge dels electrons e daissa passar los ions H+ * de catalisors (platin): accelèran las reaccions entre los gases. L'idrogèn (venent d'una electrolisi o d'un reformatge d'idrocarburs) dintra per la placa bipolara a esquèrra sus la figura. Arribat a l'anòde, lo diidrogèn (H₂) se dissocia (oxidatcon) en ions H+ e en electrons segon<span></span>: 2H₂ = 4H⁺ + 4e⁻. Los ions passan alara la membrana, mas los electrons, blocats, son constrenchs de prene un circuit exterior, çò que generarà un corrent electric. Al catòde, los ions idrogèn, los electrons, e del dioxigèn (pur o venet de l'aire) s'encontran per formar d'aiga segon la reaccion: 4H⁺ + 4e⁻ + O₂ = 2H₂O. L'aiga e lo dioxigèn passan per la placa bipolara drecha. Aquesta reaccion produirà tanben d calor podent èsser recuperada. ==== La pila a oxid solid ==== Lo principi es lo mèsme. La sola diferéncia es que la membrana escambiadoira de protons es remplaçada per una autra membrana nomenada "membrana d'oxid solid". Las moleculas dins la pila de combustible van pas alara reagir del mèsme biais: * D'en primièr, l'idrogèn dintra per la placa bipolara a esquèrra sus la figura, e arriba sus l'anòde. * Aquí, l'idrogèn se dissocia: 2H₂ = 4H⁺ + 4e⁻ (fins alara, pas cap de cambiaments). * Los electrons (e-) prenon un circuit exterior, mas los [[Ion|ions]] H⁺ (protons), puslèu que de passar la membrana, demoran sus l'electròde. * Après que passèron los dipòls, los electrons rejongan lo catòde cargat en dioxigèn. Ambedoas moleculas van formar un ensems d’[[Anion|anions]] nomenat ions oxid (O²⁻) : O₂ + 4e⁻ → 2 O²⁻. * Los ions O²⁻ passant la membrana e se combinan amb los ions H⁺ per formar d'aiga segon<span></span>: 4H⁺ + 2O²⁻ = 2H₂+ O₂ = 2 H2&nbsp;°CO Mas aqueste tipe de pila es pas pus performant que la pila de membrana escambiadoira de protons, foncciona conque a "fòrça nauta" temperatura (600 a {{Lang|en|Reformed Methanol Fuel Cell}}) e sa fabricacion costa mai car per de pilas de fèbla poténcia. Son donc utilizadas per d'aplicacions especificas demandant una fòrta poténcia. == Pila de combustible al metanòl == Existís dos tipes de pilas de combustible de metanòl: * Las pilas RMFC (''{{Lang|en|Direct Methanol Fuel Cell}}''): dins aquestas pilas, lo metanòl es reformat per produire l'idrogèn que provesís la pila. * Las piles DMFC (''{{Lang|en|Direct Methanol Fuel Cell}}''): dins aquestas pilas, lo metanòl es dirèctament oxidat dins lo còr de la pila e se lo cal pas reformar. Al contrari de las pilas utilizant l'idrogèn, aquestas son pas "netas" que largan de [[Dioxid de carbòni|CO₂]] e tanbe de [[Monoxid de carbòni|CO]]. == Las diferentas tecnicas de pilas de combustible == {| class="wikitable" |+Tablèu recapitulatiu de las diferentas tecnicas de pilas de combustible !Tipes !Electrolit !Ions en question !Gas/liquid de l'anòde !Gas del catòde !Poténcia !Temperatura<br/>de foncionament !Rendiment<br/>electric !Maduritat !Domèni |- |AFC - [[Pila de combustible alcalina|Alcalina]] |Idroxid de potassi |OH⁻ |[[diidrogèn]] |[[dioxigèn]] | 10 a {{unitat|100|kW}} | 60 a {{unitat|90|°C}} |Pila sola: 60-70 % <br />Sistèma: 62 % |Commercializat/ Desvolopament |Portable, transpòrt |- |DBFC - [[Pila de combustible d'idrur de bòr dirècte|Idrur de bòr dirèct]] |Membrane protonique Membrane anionique | H⁺ OH⁻ | NaBH₄ liquid |[[dioxigèn]] | {{unitat|250|mW/cm|2}} |20 a {{unitat|80|°C}} |50 % monocellula |Desvelopament |portable <20W |- |PEMFC – [[Pila de combustible de membrana d'escambi de protons|de membrana d'escambi de protons]] |Membranas polimèra Nafion-PBI |H⁺ |[[diidrogèn]] |[[dioxigèn]] | 0.1 a {{unitat|500|kW}} |60 a {{untitat|220|°C}} |Pila: 50-70 % <br />Sistèma: 30–50 % |Commercializat/ Desvolopament |portable, transpòrt, estacionari |- |DMFC – [[Pila de combustible de metanòl dirècte|de metanòl dirècte]] |Membrana polimèra |H⁺ |[[metanòl]] |[[dioxigèn]] |mW a {{unitat|100|kW}} |90 a {{unitat|120|°C}} |Pila: 20–30 % |Commercializada/ Desvelopament |transpòrt, estacionari |- |DEFC – [[Pila de combustible d'etanòl dirècte|d'etanòl dirècte]] | | | | | |90 a {{unitat|120|°C}} | |Desvolopament | |- |FAFC – [[Pila de combustible d'acid formic|d'acid formic]] | | | | | |90 a{{unitat |120|°C}} | |Desvelopament | |- |PAFC – [[Pila de combustible d'acid fosforic|d'acid fosforic]] |Acid fosforic |H⁺ |[[diidrogèn]] |[[dioxigèn]] |fins a {{unitat|10|MW}} |gaireben {{tmp|200|°C}} |Pila: 55 % <br />Sistèma: 40 % |Desvelopament |transpòrt, estacionari |- |MCFC – [[Pila de combustible de carbonat fondut|de carbonat fondut]] |Carbonat de metals alcalins |CO₃²⁻ |[[diidrogèn]], [[Metan]], [[Gas de sintèsi]] |[[dioxigèn]] |fins a {{unitat|100|MW}} |gaireben {{tmp|650|°C}} |Pila: 55 % <br />Sistèma: 47 % |Desvolopament/ Mesa sul mercat |estacionari |- |PCFC – [[Pila de combustible de ceramica protonanta|de ceramica protonanta]] | | | | | |{{tmp|700|°C}} | |Desvolopament | |- |- |SOFC – [[Pila de combustible d'oxid solid|d'oxid solid]] |Ceramica |O²⁻ |[[diidrogèn]], [[Metan]], [[Gas de sintèsi]] |[[dioxigèn]] |fins a {{unitat|100|MW}} |800 {{unitat|1050|°C}} |Pila: 60–65 % <br />Sistèma: 55–60 % |Desvolopament |estacionari |- |} == Applicacions == Los camps d'aplicacion màger son: ; Los transpòrts : Las pilas de combustible d'idrogèn son utilizadas per provesir de prototipes de veituras electricas<ref>[https://web.archive.org/web/20140221123121/http://www.fch-ju.eu/Projects%20by%20application%20area/Transport%20and%20refuelling%20infrastructure Transport and refuelling infrastructure]</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20160924104004/http://www.afh2.org/uploads/memento/Fiche%209.1%20-%20PAC%20dans%20le%20transport%20automobile%20rev.avril%202009%20Th.Alleau.pdf Fiche PAC dans le transport automobile]</ref> e de buses electrics<ref>[https://web.archive.org/web/20140221154440/http://www.afhypac.org/images/documents/fiche_9.2.1_daimler_les_bus_pac_rev.oct2013_th.pdf Fiche Daimler les bus PAC]</ref>. Es tanben previst que de trains per de linhas ferroviàrias non electrifiicadas dintren en servici per 2018 en Allemanha<ref>{{Ligam web}}.</ref>. ; La produccion d'electricitat : Als EUA, lo departament american de l'energia, DOE, sosten l'espandiement de sistèmas de produccion electrica, que siá per de secors electric, de l'alimentacion de sites o de bastits, o de carris elevators electrics<ref>{{En}}[https://web.archive.org/web/20171021003448/https://energy.gov/eere/fuelcells/fuel-cell-technologies-office Industry trends un the full celle technology], sur energy.gov, consulté le 20 octobre 2017</ref>. ; La cogeneracion * De sistèmas de cogeneracions de pichonas poténcias (minicogeneracion) son desvelopats, per exemple en Euròpa, e son a un estadi de mòstra<ref>[https://web.archive.org/web/20140221123133/http://www.fch-ju.eu/Projects%20by%20application%20area/Stationary%20power%20production%20and%20CHP Non trouvé le 20 octobre 2017], sur fch-ju.eu</ref>. * Cogeneracion domestica o microcogeneracion<span></span>: d'aparelhs de caufatge domestics integrant una pila de combustible de 750&nbsp;W, nomenat ENE-FARM, son comercializats al Japon dempuèi 2009<ref>{{Ja}}[https://web.archive.org/web/20140827083755/http://www.tokyo-gas.co.jp/techno/stp1/00h1_e.html Non trouvé le 20 octobre 2017], sur tokyo-gas.co.jp</ref>. * De fabricants europèus de microcogeneracions amb pila de combustible testan ''in situ'' de prototipes precomercials dins 12 païses europèus<ref>{{Pdf}}{{En}}[https://web.archive.org/web/20160303171916/http://www.cogeneurope.eu/medialibrary/2012/09/28/7905d06f/27092012%20-%20ene.field%20press%20release.pdf European field trials for residential fuel cell micro-CHP kick off], sur cogeneurope.eu du 27 décembre 2012, consulté le 20 octobre 2017</ref>. En mai de2016 lo projècte de la [[Comission Europèa|Commission Europèa]] ''ene.field'' e "Pace" a per tòca de desvolopar de pilas de combustible domesticas pels particulars, amb de marcas associadas a aqueste projècte<ref name="Bechkri2017">Bechkri C.C (2017)[http://www.batiactu.com/edito/maison-pionniere-chauffage-eau-chaude-et-electricite-50899.php?MD5email=8a7cd0dbbc683f0744189295c8e379b8&utm_source=news_actu&utm_medium=edito&utm_content=article ''Maison pionnière : chauffage, eau chaude et électricité avec un seul appareil''] publié le 24/10/2017</ref>. ; Las perspectivas : Les pilas de combustible son envisatjadas per alimentar diferents aparelhs nomads, coma de telefons o d'ordinators portables. La viabilitat industriala buta encora contra un rendiment energetic global pro fèble al respècte del fach que cada estapa (sintèsi de l'idrogèn, sacatge del gas, estocatge, vaporizacion, rendiment de las reaccions electroquimicas de la pila, circulacion dels fluids, regulacion termica, mantenéncia, recuperation del [[platin]], etc.) contribuís a un rendiment global encore decebent. Pasmens, en 2009, de cercaires japoneses atenguèron un rendiment de 56 % pendent de centenas d'oras amb una pila de 3&nbsp;kW<ref>[https://web.archive.org/web/20160303175837/http://www.bulletins-electroniques.com/actualites/59106.htm Brève de l'ambassade de France au Japon / ADIT intitulée « Rendement record pour une nouvelle pile à combustible »] (BE Japon 501 du 2009 05 18), d'après une [https://web.archive.org/web/20111208055628/http://www.tohogas.co.jp/press/730.html#01 source japonaise]</ref> (amb en 2017 gaireben 200 000 unitats installadas en ostals individuals). Dins l'encastre del projècte ''HiPer-FC'' (''{{Lang|en|High Performance Fuel Cell}}'') lancat per la NEDO en 2008, un ''Centre de Recerca suls Nanomaterials per las Pilas de Combustible'' trabalha dempuèi lo 25 d'agost de 2009<ref>Centre initié en 2008 par la NEDO, le METI et le département de [//fr.wikipedia.org/wiki/Yamanashi Yamanashi]. Il est basé sur le campus de Kofu de l'Université de Yamanashi, piloté par le {{Pr}}. Masahiro WATANABE</ref>. Los cercaires (en 2009) son japoneses mas tanben nordamericans, alemands, franceses, coreans e chinés. == Programas de recerca o de desvolopament == === Per zonas geograficas === Los [[Estats Units d'America|EUA]] desvolopan fòrça projèctes sostenguts pel govern, a vegadas presentadas coma una de las solucions majoras contra l'[[Escalfament global|escaufament climatic]]. Au [[Canadà]], l'Institut d'Innovacion en Pilas de Combustible del Conselh Nacional de Recercas del Canadà (IIPC-CNRC), foguèt creat en setembre de 2006 sus 6 500&nbsp;m², en Colombia britanica (UBC), dons la grapa tecnologica de la region de Vancouver, pilòt dins aqueste domèni. L'Euròpa se dotèt en 2008 d'un encastre (reglament europèu) pel desvolopament dels veiculs d'idrogèn (coma combustible), mas sosten tanben de projècte de recerca sus las pilas d'idrogèn En [[França]], l’ADEME, EDF e lo CEA installèron un malhum « Pila a Combustible » (PACo) lo 25 de junh de 1999 pilotat per Catherine Ronge, directrice R&D d’Air liquide et Roger Ballay, director adjonch de la recerca a EDF, coanimat per l’ADEME e lo Comissariat a l’Energia Atomica (CEA). En 2005, lo malhum francés PACo foguèt remplaçat, pel programa PAN-H ''(Plan d'action sur l'hydrogène et les piles à combustible, 2005-2008)'' de l’ANR (Agéncia nacionala de la recerca), seguit del programa HPAC (Idrogèn e pilas de combustible) entre 2009 e 2010. Los diferents axes de recercas dels programas Pan-H e HPAC foguèron posicionats — o de nòu posicionats — en 2010 dins los programas PROGELEC (Production Renouvelable et Gestion de l’Électricité) e TTD ''(Transport Terrestre Durable)'' de l'ANR. ==== L'exemple japonés ==== Es sonque en [[2007]], jos l'egidi del [[Japon]], qu'un començament de reflexion sus de nòrmes, règlas e estandards de fabricacion e de seguretat foguè aviada, de biais a facilitar l'usatge generalizat de las pilas de combustible o pilas d'idrogèn. Unas annadas abans, sus l'initiativa del primièr ministre [[Junichiro Koizumi|Koizumi]]<ref>{{En}}{{Pdf}}[https://web.archive.org/web/20160530094001/http://iphe.net/docs/Meetings/USA_11-03/Japan_Statement_text.pdf Ministerial presentation at IPHE meeting], sur iphe.net du 20 novembre 2003, consulté le 20 octobre 2017</ref>, aviá estat possible en un pauc mai de 24&nbsp;meses de<span></span>: * revisar los 28 còdis contenguts dins las 6 leis que regissián l’utilizacion de l’idrogèn e de las pilas de combustible dins lo domèni grand public; * definir un programa de lançament de caudièras electrogènas de pila de combustible per Tokyo Gas<ref>[https://web.archive.org/web/20181108110851/http://energie.cnrs.fr/spip.php?action=acceder_document&arg=549&cle=e19e328e04547d65a504ff9c6665f53165d2a9a3&file=pdf%2F10-Stephane_Hody_-_GDF_SUEZ_-_La_muCHP_a_pile_a_combustible.pdf Présentation du projet ENE-Farm par GDF Suez et comparatif européen], sur cnrs.fr, consulté le 20 octobre 2017</ref> (subvencionnat per l’Estat); aqueste programa contunha per l'introduccion de la segonda generacion d’equipaments Ene-Farm en 2011<ref>{{En}}[https://web.archive.org/web/20171021003624/http://news.panasonic.com/global/press/data/en110209-2/en110209-2.html Tokyo Gas and Panasonic to Launch New Improved "Ene-Farm" Home Fuel Cell with World-Highest*1 Power Generation Efficiency at More Affordable Price], sur panasonic.com du 9 février 2011, consulté le 20 octobre 2017</ref> ; * garantir als utilizaires novèls detz ans de servici après-venda en escambi d’informacions sul comportament e los rendiments de l’installacion; * equipar los servicis del primièr ministre, lo 3 de decembre de 2002, de dos veiculs idrogèn (FCEV), un fabricat per Toyota, l'autre per Honda<ref>[http://www.japantimes.co.jp/text/nb20021203a6.html Non trouvé le 20 octobre 2017], sur japantimes.co.jp</ref> ; * installar dins la residéncia del primier ministre, lo 8 d'avril de 2005, una pila de combustible en cogeneracion<ref>{{En}}[http://www.terradaily.com/2005/050408115942.ff0tkp9r.html Japan's PM Koizumi gets fuel-cell power generators at his new home], sur terradaily.com du 8 avril 2005, consulté le 20 octobre 2017</ref> Lo Japon espèra atal reduire de 50 % sas emissions de [[Dioxid de carbòni|CO{{ind|2}}]] ligadas a la pichona electronica, propausant mai de batariás que l'autonomia serà multiplicat per tres<ref>{{En}} [http://www.nni.nikkei.co.jp/AC/TNKS/Nni20070928D28JFF03.htm Non trouvé le 25 octobre 2017], sur nikkei.co.jp (29 septembre 2007)</ref>. === Automobila === L’utilizacion de pilas d'idrogèn dins l’automobila s'apièja sus unes esquèmas: * Tot idrogèn o « full power »: es una pila d'idrogèn que se faguèt variar la poténcia de sortida qu'alimenta dirèctament lo o los motors electrics de propulsion (en anglés FCEV). * Ibrid o « mid range »: La pila d'idrogèn en foncionant dins una plaja estrecha dona d’électricitat qu'es utilizada per lo o los motors o per recargar una batariá de capacitat limitada (en anglés FCHEV). * de perlongator d’autonomia o « range extender »: Una pila pichona d'idrogèn ven recargar la batariá d’un veicul electric assegurant eventualament lo caufatge de l’abitacle. (en anglés EREV) ==== Constructors ==== [[Fichièr:Toyota_FCV_reveal_25_June_2014_-_by_Bertel_Schmitt_02.jpg|vinheta|Toyota Mirai, producha en seriá a partir de 2015]] * BMW: ** i8 * [[Mercedes-Benz|Daimler]]: ** ''veire Mercedes-Benz'' * [[Ford]]: ** ''Focus FCV'' * [[General Motors]] : ** ''Sequel voiture''. La pila d'idrogèn de 73&nbsp;kW es alimentada per tres sèrvas de [[diidrogèn]] en composit bobinat, de 700&nbsp;bars (2005). ** ''Chevy Volt'': concèpte presentat en genièr de 2007 al salon automobil de Detroit (EUA). ** ''Hydrogen 4'' presentat lo 6 de març de 2008 al 78n Salon Internacional de l’Automobila de Genèva (Soïssa). La pila de combustible del GM HydroGen4 se compausa de 440 cellulas connectada en seriá. L’ensemble del sistèma ofrís una poténcia electrica atenhent 93&nbsp;kW alimentant un motor electric sincròn de 73&nbsp;kW o 100&nbsp;ch. Permet a l’HydroGen4 de passar lo zèro a 100&nbsp;km/h en unas 12 segondas. Lo HydroGen4 dispausa d’un sistèma d'estocatge comprenent treis sèrvas de nauta pression de 700&nbsp;bars realisats en fibra de carbòni, podent conténer 4,2&nbsp;kg d'idrogèn. Çò que permet una autonomia de 320 quilomètres<ref>[https://web.archive.org/web/20180725184010/http://planer-motorshow.gmeuropearchive.info/shows/geneva08/downloads/gm/fr/pdf/FR_GM_at_78th_Motor_Show_in_Geneva.pdf GM au {{78e}} Salon International de l’Automobile de Genève] - [//fr.wikipedia.org/wiki/General_Motors GM Europe], 12 février 2008 {{Pdf}}</ref>. * GreenGT: ** [[Fichièr:Green_GT_H2_avant.jpg|vinheta|404x404px|Los 26 e 28 de junh 2016, la Green GT H2 est la première veitura d'idrogèn a aver fach las 24 Òra delres du Mans.]]''GreenGT H2'' : Primièr [[Escandau (modèl)|prototipe]] de competicion electriquidrogèn, la genèsi de la GreenGT H2 comença en 2009. Es oficialament presentada lo 2 de junh de 2012 per la jornada d'ensags de las 24 Òras del Mans. Lo 27 de junh de 2015, es presentada de biais dinamic pel Campionat del mond FIA de WTCC. A l’invitacion de Michelin, fa una segonda demonstracion, en obertura del primièr ''Paris ePrix'' de Formula E, lo 23 d'abril de 2016 es la primièra veitura moguda per un grop motopropulsor electriquidrogèn de realizar un torn du circuit automobil sartés. La poténcia de la GreenGT H2, equipada de dos motors electrics, es de 2 x 200 kW a 1 350 tr/min, o 544 ch. ** ''La H2 Speed'' : Nascuda a la demanda del carrossièr italian [[Pininfarina]], la H2 Speed es presentada al 86n Salon internacional de l'automobila de Genèva lo 1èr de març de 2016. * [[Honda]]: ** ''Honda FCX Clarity: primièra veitura de seriá'', commercializada (en locacion) al Japon e als EUA (Estat de Califòrnia).<br> ** ''Honda CR-X'' * Hummer: ** ''Hummer O2'': Concept-car toterren. * Hyundai: ** ''Tucson FCEV'': veitura ibrida. La pila d'idrogèn de 80&nbsp;kW es alimentada per una botelha de gas bobinada composita. ** ''iX35 FCEV'': novèla generacion del Tucson FCEV<ref>[http://www.cnetfrance.fr/cartech/traversee-europe-hyundai-ix-35-fcev-hydrogene-39771659.htm Ix35 traverse l'Europe], sur cnetfrance.fr</ref> que poiriá comença a èsser commercializada sus unes territòris especifics dotats d'una infrastructura de remplissatge idrogèn que cal. Hyundai anóncia una autonomia de 564&nbsp;km<ref>[http://www.turbo.fr/hyundai/hyundai-ix35/essai-auto/711539-essai-hyundai-ix35/ Essai et caractéristiques Hyundai ix35], Turbo, Juin 2014</ref>. * [[Mercedes-Benz|Mercedes]]: ** Concept car ''Ener-G-Force'' foncionant mercé a una pila de combustible alimentat amb de sèrvas d'aiga montadas sul teulat (presentat al Salon de Los Angeles en 2012). ** ''NECAR'' et ''F-Cell' '' ** Tota una familha de veiculs amb diferents tipes de combustible (idrogèn gasós, metanòl…)<ref>[http://www.lepoint.fr/auto-addict/actualites/l-hydrogene-veut-convaincre-l-europe-qu-il-fera-rouler-la-voiture-de-demain-12-10-2012-1516301_683.php L'hydrogène veut convaincre l'Europe qu'il fera rouler la voiture de demain], ''[//fr.wikipedia.org/wiki/Le_Point Le Point]'', 12 octobre 2012</ref>. Mercedes anóncia la produccion en seriá pel grand public de la classa B F-Cell Idrogèn en 2017<ref>[http://automobile.challenges.fr/essais/20110204.LQA3583/mercedes-benz-classe-b-f-cell-2011-un-p-tit-tour-et-puis-s-en-vont.html essai de Mercedes-Benz Classe B F-Cell (2011)] Challenges - 16 février 2011</ref>. * Michelin: ** Prototip de veiture ''Hy-light'' foncionant amb una pila d'idrogèn (presentacion en març de 2005). ** Prototipe de veitura ''Hy-light 2'' foncionant amb una pila de combustible fabricat per Michelin. foguèt presentada en setembre de 2007. ** ''F-City H2'', primièra veitura francesa de recebre una omologacion per la rota. Es una collaboracion entre Michelin e FAM Automobilas (devenu depuis France Craft Automobiles).<ref>[http://www.michelinchallengebibendum.com/fr/Actualites-et-publications/Actualites/La-F-City-H2-premier-vehicule-a-hydrogene-homologue-en-France FAM F-City H2], sur michelinchallengebibendum.com</ref> * PSA : ** ''Demonstrateur TAXI PAC'' pila de combustible alimentada per un ''rack'' (intercambiable) de botelhas d'idrogèn jos pression ** Démonstrateur ''H2O'' Veicul de pompièr amb ''range-extender'' de pila de combustible amb generacion in situ de l'idrogèna  partir de boro-idrur de sòdi ** Démonstrateur ''QUARK'' quad de pila de combustible comportant un motor electric dins caduna de las quatre ròdas ** Projet GENEPAC (2002-2006) menat en collaboracion amb lo CEA. Pila idrogèn de tipe PEMFC de 80&nbsp;kW. ** Démonstrateur ''207 CC Epure'' comportant la pila de combustible eissida del programa GENEPAC * [[Renault|Renault-Nissan]]: ** En 2008 presentacion del prototipe Renault scénic ''ZEV H2'' de pila de combustible<ref>[https://web.archive.org/web/20081104073923/http://www.renault.com/renault_com/fr/main/50_INOVATION_ET_TECHNOLOGIE/40_Environnement/_Scenic_ZEV_H2/index.aspx Prototype Scenic ZEV H2] - [//fr.wikipedia.org/wiki/Renault Renault] (voir archive)</ref>. * Suzuki (en collaboracion amb General Motors): ** Prototipe de veitura ''Mr Wagon FCW''. La pila d'idrogèn es alimentada per de diidrogèn contengut dins de sèrvas de {{unitat|700|bars}}. * SymbioFCell: ** ''HyKangoo'': sus la basa d’un Kangoo ZE, evolucion en veicul electric amb prolongator d’autonomia, amb una pila de 5&nbsp;kW e un pichon estocatge d'idrogèn, presentat al Mondial de l’Automobila 2012<ref>[http://voituredufutur.blogspot.fr/2012/11/hy-kangoo-lhydrogene-au-secours-de-la.html#!/2012/11/hy-kangoo-lhydrogene-au-secours-de-la.html HyKangoo au Mondial de l’Automobile], sur voituredufutur.blogspot.fr de novembre 2012</ref>.<br> * Toyota: ** Veitura cinc plaças ''FCHV-4'' e bus ''FCHV-US1''. Aquestes programas foguèron presentats pel primièr còp en 2001. An una pila d'idrogèn de 90&nbsp;kW. ** Toyota anóncia en junh de 2009 per 2015 lo desvolopament de veituras electricas entièrament fondadas sus las pilas de combustion en vente<ref>[https://web.archive.org/web/20140424130736/http://www.20minutes.fr/article/549107/Economie-Toyota-nouveau-projet-nouveau-patron.php Toyota: nouveau projet, nouveau patron] - ''[//fr.wikipedia.org/wiki/20_minutes 20 minutes]'', 23 juin 2009</ref>. En junh de 2014, Toyota confirma la commercializacion al Japon en abril de 2015 de sa primièra berlina de pila de combustible, la Mirai, a un prètz plan mai bas qu'aqueste previst pel observaires; serà tanben prepauzada en 2015 als EUA e unes païses europèus equipats d'estacions de recarga coma la Suècia<ref>[http://www.latribune.fr/entreprises-finance/industrie/automobile/20140625trib000836899/toyota-va-commercialiser-une-voiture-a-hydrogene-pour-50.000-euros.html Toyota va commercialiser une voiture à hydrogène pour 50.000 euros], site de [//fr.wikipedia.org/wiki/La_Tribune_(France) La Tribune], 25 juin 2014.</ref>. * Venturi Automobiles: ** La Venturi Buckeye Bullet 2 pasa lo recòrd de velocitat FIA per un veicul electric alimentat per una pila de combustible: 487&nbsp;km/h<ref>{{Pdf}}[http://argent.fia.com/web/fia-public.nsf/D167033B0D09A227C125780E004ADA63/$FILE/Liste%20Records%20Cat%20A-040111.pdf Liste officielle des records de vitesse homologués par la FIA en catégorie A], sur fia.com</ref>. Es lo primièr veicul electric a passar la barra simbolica dels 300&nbsp;mph (mai de 480&nbsp;km/h). === Autres domènis === * Tractor: [https://web.archive.org/web/20090702035628/http://www.terre-net.fr/materiel-agricole/tracteur-quad/article-new-holland-hydrogene-pile-a-combustible-nh2-harris-ihrig-tracteur-hydrogene-prototype-hydrogen-fuel-cell-powered-tractor-207-53740.html prototipe de tractor foncionant a l'idrogèn] (New Holland). * Cachaira: AZTEC. * Naus: Se projècte de las utilizar per de veiculs marins, coma de naus de pèsca * Sistèmas Nomads: [https://web.archive.org/web/20130717041715/http://paxitech.fr/catalogue/systemes.1.htm Paxitech] concep de pilas de fèble poténcia per d'aplicacions nomadas, coma los cargaires USB, las lampas (cascos d'espeleologia). * Produccion electrica estacionària: ** Produchs de la societat americana ''Fuel Cell Energy'' ** Axane (Air liquide): Evopac, sistèma d'alimentacion autonòma alimentat per de diidrogèn. * Sistèma de refregiment per evaporacion inspirat de las plantas verdas per las pilas de combustible dels ordinators portables de deman<span></span>: ** [https://web.archive.org/web/20050307034222/http://www.cambridgeconsultants.com/news_pr133.shtml Cambridge Consultants]. * Aeronautica: ** [https://web.archive.org/web/20090928092905/http://www.dlr.de/en/desktopdefault.aspx/tabid-344/1345_read-18278 Antares DLR-H2] , ** [https://web.archive.org/web/20100619124743/http://www.hydrogen-flyingtour.org/ Hydrogen Flying Tour]<span></span>: lo 6 d'agost de 2009, 100 ans après l'expleit de Blériot, un ultra leugièr motorizat d'idrogèn travèrsa la Marga; concebur per Gérard Thévenot<ref>[https://web.archive.org/web/20130404103905/http://www.eaa.org/lightplaneworld/articles/1005_eflight_award.asp e-flight awarded], sur eaa.org</ref>. * Astronautica, subretot pendent lo [[programa Apollo]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170912011557/https://airandspace.si.edu/collection-objects/fuel-cell-apollo-4 Fuel Cell, Apollo], sur airandspace.si.edu, consulté le 20 octobre 2017</ref>. * Pòl de competitivitat Tenerrdis amb son ecosistèma idrogèn. == Nòtas e referéncias == === Nòtas === === Referéncias === {{Reflist}} == Bibliografia == * Benjamin Blunier et Abdellatif Miraoui, ''20 Questions sur la pile à combustible'', Éditions TECHNIP, 2009 {{ISBN|978-2710809241}}, 130 pages * Benjamin Blunier et Abdellatif Miraoui, ''Piles à combustible, Principes, modélisation, applications avec exercices et problèmes corrigés'', Ellipses, Technosup, 2007 {{ISBN|978-2-7298-3107-3}}, 192 pages * Méziane Boudellal, ''La pile à combustible'', Dunod, Technique et ingénierie, 2007 {{ISBN|978-2-1005-0112-0}}, 304 pages == Annèxes == === Articles connèxes === === Ligams extèrnes === * [https://web.archive.org/web/20180126210832/http://www.afhypac.org/ Association Française pour l'Hydrogène et les Piles à Combustible (AFHYPAC)] * [http://www.fclab.fr Fédération de Recherche FC Lab] * [https://web.archive.org/web/20180726024504/http://fcellsys.utbm.fr/ FCellSys, Plateforme technologique d'essais et d'études sur les systèmes à piles à combustible] ih1pe7jh7thdmmzwzf15z61k3tt7e8k 0 180621 2503982 2233634 2026-07-04T23:33:45Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503982 wikitext text/x-wiki L''''Union montanhòla de la Val Varacha''' (en italian, ''Unione montana della Val Varaita'') es un agropament d'11 comunas [[Piemont|piemontesas]] ([[província de Coni]]). Lo caplòc es Lo Fraisse. == Compausicion == L'Union es creada amb 12 comunas (1 a 11 e A sus la mapa). Pasmens en 2019 [[Valmala]] (A) es annexaa a [[Buscha]] (B) e sortís de l'union. [[Chastèldalfin]] (C) la li es pas. {| class="wikitable sortable" !Còde ISTAT !Comuna (''nom italian'') !Superfícia !Populacion <small>({{popit004|0}})</small> !Numèro sus la mapa !Mapa |- |004'''017''' |[[Blins]] [[Fichièr:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px]] (''Bellino'') | align="right" |{{formatnum:{{supit004|17}}}} km² | align="right" |{{formatnum:{{popit004|17}}}} ab. | align="center" |2 | rowspan="12" |[[Fichièr:Union montanhòla de la Val Varacha.svg]] |- |004'''033''' |[[Brossasc]] [[Fichièr:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px]] (''Brossasco'') | align="right" |{{formatnum:{{supit004|33}}}} km² | align="right" |{{formatnum:{{popit004|33}}}} ab. | align="center" |5 |- |004'''075''' |[[Costigliole Saluzzo]] [[Fichièr:Flag_of_Piedmont.svg|ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Piedmont.svg|20x20px]] | align="right" |{{formatnum:{{supit004|75}}}} km² | align="right" |{{formatnum:{{popit004|75}}}} ab. | align="center" |11 |- |004'''092''' |[[Fraisse (Val Varacha)|Fraisse]] [[Fichièr:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px]] (''Frassino'') | align="right" |{{formatnum:{{supit004|92}}}} km² | align="right" |{{formatnum:{{popit004|92}}}} ab. | align="center" |4 |- |004'''103''' |[[Isascha]] [[Fichièr:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px]] (''Isasca)'' | align="right" |{{formatnum:{{supit004|103}}}} km² | align="right" |{{formatnum:{{popit004|103}}}} ab. | align="center" |7 |- |004'''122''' |[[Lo Mèl]] [[Fichièr:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px]] (''Melle'') | align="right" |{{formatnum:{{supit004|122}}}} km² | align="right" |{{formatnum:{{popit004|122}}}} ab. | align="center" |6 |- |004'''166''' |[[Peasc]] [[Fichièr:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px]] (''Piasco'') | align="right" |{{formatnum:{{supit004|166}}}} km² | align="right" |{{formatnum:{{popit004|166}}}} ab. | align="center" |10 |- |004'''172''' |[[Pont e La Chanal]] [[Fichièr:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px]] (''Pontechianale'') | align="right" |{{formatnum:{{supit004|172}}}} km² | align="right" |{{formatnum:{{popit004|172}}}} ab. | align="center" |1 |- |004'''197''' |[[Rossana]] [[Fichièr:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px]] (''Rossana'') | align="right" |{{formatnum:{{supit004|197}}}} km² | align="right" |{{formatnum:{{popit004|197}}}} ab. | align="center" |8 |- |004'''205''' |[[Sant Pèire (Val Varacha)|Sant Pèire]] [[Fichièr:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px]] (''Sampeyre'') | align="right" |{{formatnum:{{supit004|205}}}} km² | align="right" |{{formatnum:{{popit004|205}}}} ab. | align="center" |3 |- |004'''237''' |[[Venascha]] [[Fichièr:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|ligam=https://oc.wikipedia.org/wiki/Fichi%C3%A8r:Flag_of_Occitania_(with_star).svg|20x20px]] ([[italian]] ''Venasca'') | align="right" |{{formatnum:{{supit004|237}}}} km² | align="right" |{{formatnum:{{popit004|237}}}} ab. | align="center" |9 |- |'''Total''' |'''UM de la Val Varacha''' | align="right" |'''{{formatnum:{{#expr:{{supit004|17}}+{{supit004|33}}+{{supit004|75}}+{{supit004|92}}+{{supit004|103}}+{{supit004|122}}+{{supit004|166}}+{{supit004|172}}+{{supit004|197}}+{{supit004|205}}+{{supit004|237}}}}}} km²''' | align="right" |'''{{formatnum:{{#expr:{{popit004|17}}+{{popit004|33}}+{{popit004|75}}+{{popit004|92}}+{{popit004|103}}+{{popit004|122}}+{{popit004|166}}+{{popit004|172}}+{{popit004|197}}+{{popit004|205}}+{{popit004|237}}}}}} ab.''' | |} == Ligams extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20201026005636/http://www.unionevallevaraita.it/ Site oficial de l'Union] {{O|Valadas montregalesas}} [[Categoria:Agropament de comunas occitanas]] 3a44dsbesxvcnk9hxx8317r608c17fz 0 184588 2503983 2481783 2026-07-04T23:55:44Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503983 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila |carta=gr |nom=Versòl |nom2=''Verzuolo'' |blason= |bandièra= |nom de division1=Estat |division1=[[Itàlia]] |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=Region |division2=[[Piemont]] |títol autoritat2= |nom de division3=Província |division3=[[Província de Coni|Coni]] |nom de division4= |division4= |cp=12039 |còdf=L804 |còdi=004240 |mapa= |imatge de mapa= |longitud = 7.4844 |latitud = 44.5376 |estatut= |altitud=420 |altmax =420 |populacion={{popit004|240}} |annada-pop={{popit004|0}} |superfícia={{supit004|240}} |densitat={{formatnum:{{#expr:({{popit004|240}}/{{supit004|240}}) round 2}}}} |sits-toristics= |divèrs= |imatge=Verzuolo-IMG 1191.JPG |talha imatge= |legenda= |url= |imatgeloc= }} '''Versòl'''<ref>https://web.archive.org/web/20221101201359/http://www.chambradoc.it/dronero/Dronero.page</ref><ref>https://web.archive.org/web/20221101201227/http://www.unionemonviso.it/wp-content/uploads/2021/07/Lo-Visol.pdf</ref> o '''Verzòl'''<ref>http://chambradoc.it/manifestacions/OCCITAMO-e-dintorni.1.page</ref> (''Vërzeul'' ''[{{AFI|Vərzøl}}]?''<ref>Segon l'ortografia: https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA/Piedmontese</ref> en [[piemontés]], ''Verzuolo'' en [[italian]]; ''Verseul'' en [[francés]]; ''Urseolum'' en [[latin]]) es una comuna piemontesa de {{formatnum:{{popit004|240}}}} abitants, ancianament dins l'airal del [[Marquesat de Saluças]]. Administrativament, es dins la [[província de Coni]] e la region de [[Piemont]] de l'[[estat italian]]. ==Istòria== Versòl seguiguèt la destinada de Saluças, marquesat independent annexat a França puèi a Savòia e finalament a Itàlia. Lo 1èr de mai de 1928, lo regim fascista li annexèt la comuna vesina de [[Vilanoveta]].<ref>Decret reial n°664 del 15 de març de 1928. ''Gazzetta Ufficiale'' n°90 del 16 d'abrial de 1928. [http://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:regio.decreto:1928-03-15;664@originale Legir en linha] sus ''Normattiva.it''.</ref> {{ref}} [[Categoria:Comuna de la província de Coni]] 2anaaiutke37jwza85a16a8297xniln 0 193341 2503959 2448335 2026-07-04T16:30:14Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503959 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{Confusion|Confrariá dei Gardians}} [[Imatge:Blason Nacioun Gardiano.svg|vinheta|Blason de la Nacion Gardiana.]] La '''Nacion Gardiana''' (''Nacioun gardiano'' en [[nòrma mistralenca]]) es una associacion de mantenença fondada en [[1909]] en remplaçament dau ''Comitat Verginenc'' (''Coumitat Vierginen'') o ''Comitat de la [[Lei Santei Marias de la Mar|Fèsta Verginenca]]'' (''Festo Vierginenco''<ref>https://www.amisduvieilarles.com/assets/files/bulletins/pdf/116p.pdf</ref>) fondat en [[1904]]. Sa tòca es de "mantenir e de glorificar lo [[costume provençau|costume]], lei [[costuma]]s e lei [[tradicion]]s dau país d'[[Arle]], de [[Camarga]] e dei païses [[Tauromaquia|taurins]]". ==Istoric== ===Fondacion dau Comitat Verginenc=== [[File:Ferrade.jpg|thumb|left|Una ferrada, aplicacion au fèrre roge de la marca de la manada sus la cueissa senèstra dau borret d'un an.]] [[File:Calvisson - Abrivado.jpg|thumb|Una abrivada, carga dei buòus de la corsa fins ais arenas, enquadrats per de gardians a cavau dispausats en V.]] [[Folco de Baroncelli-Javon]], a la demanda de [[Frederic Mistral]], decidís d'associar lei [[gardian (Camarga)|gardian]]s ai festivitats camarguencas coma l'[[abrivada]], la ferrada, la [[corsa camarguenca]], etc. De cap a la capitada, lo [[24 de junh]] de [[1904]] (Jorn de Sant Joan)<ref name=CSE/> au [[mas de l'Amarée]], lo marqués e qualques uns de seis amics fondan lo Comitat Verginenc (Comitat de la [[Lei Santei Marias de la Mar|fèsta verginenca]]<ref>https://www.jstor.org/stable/41299303.</ref>). Lei dètz fondators son: Juli Grand de [[Marsilhargues]], capitani, Joan Grand de [[Galargues (Gard)|Galargues]], secretari, Joan Berard de Galargues, tresaurier, [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], Marcèu Grand, Juli Arnaud, [[Emili Marinhan]], Enric Berard, Anfòs Ebrard e [[Ivan Petrovitch Pranishnikoff|Ivan Pranishnikoff]]<ref name="NG">[https://web.archive.org/web/20230811040636/http://www.nacioun-gardiano.com/ Nacioun gardiano].</ref>. ===Tradicion e torisme=== [[File:Saintes Maries de la Mer-Hommages aux gardians.jpg|vinheta|Omenatge ais gardians.]] Lo sindicat d'iniciativa de Provença avent organizat un viatge especiau de [[Marselha]] ai [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]] per environ doi cents toristas, lo [[17 de mai]] de [[1908]], lo marqués de Baroncelli pren l'iniciativa de leis aculhir a la gara, a cavau ambé sas gardians, puèi de leis acompanhar fins au vilatge. Aquò fa grand bruch e d'aquí enlà la "tradicion" ven un deis atots majors dau torisme santenc<ref name="MB">Marc Bordigoni, {{opcit}}, [http://www.cairn.info/revue-ethnologie-francaise-2002-3-page-489.htm en ligne].</ref>. ===Creacion de la Nacion Gardiana=== {{...}} ===Accions notòrias=== {{...}} ==Capitanis== Noms en [[nòrma classica]] puèi [[nòrma mistralenca]] e [[francés]]. * 1904-1919 : Juli Grand (''Jùli Grand''<ref name=CSE>https://books.google.com/books?id=QMSKF9ZzXRwC&pg=PA89&lpg=PA89&dq=%22Nacioun+Gardiano%22+and+%22Juli+Grand%22&source=bl&ots=YKKjpXksWf&sig=ACfU3U0rB2GHT1VArLiVOt9bv5bMAjszpw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjo0_yyqa2BAxVJGDQIHfxCAqoQ6AF6BAgAEAE#v=onepage&q=%22Nacioun%20Gardiano%22%20and%20%22Juli%20Grand%22&f=false</ref>; Jules Grand'') * 1919-1924 : Joan Grand (''Jan Grand''<ref name=CSE/>; Jean Grand'') * 1924-1930 : Joan Berard (''Jan Bérard''<ref name=CSE/>; ''Jean Bérard'') * 1930-1964 : Anfòs Arnaud (''Anfos Arnaud''<ref name=CSE/>; ''Alphonse Arnaud'') * 1964-1990 : [[Enric Aubanèl]] (''Enri Aubanel''<ref name=Felibrige1>http://www.felibrige.org/2019/11/cent-cinquantenaire-de-baroncelli/</ref><ref name=CdO251/>; ''Henri Aubanel'') * 1990-2004 : Andrieu Dupuis (''Andriéu Dupuis''<ref>https://www.laprovence.com/article/edition-arles/3842615/lou-nouveu-cartabeu-de-la-nacioun-gardiano.html</ref> o ''Depuis''<ref name=CdO251>https://biblio.cieldoc.com/presso/integral/pres0251.pdf</ref>; ''André Dupuis'') * 2004-2022<ref>https://www.francebleu.fr/infos/societe/la-disparition-d-une-figure-des-traditions-camarguaises-guy-chaptal-est-mort-a-vendargues-1663938168.</ref> : Gui Chaptal (''Gui Chaptal''<ref name=Felibrige1/>; ''Guy Chaptal'')<ref>{{lien web |titre=Hommage à André Dupuis - 20 et 21 novembre 2010 |url=http://www.ctlacledabouillargues.com/pages/armoire-aux-souvenirs/hommage-a-andre-dupuis-20-et-21-novembre-2010.html |site=ctlacledabouillargues.com |consulté le=12-09-2020}}.</ref> * despuèi 2023 : Berenguier Aubanèl (''Berenguié Aubanel''<ref name=Felibrige1/>; ''Bérenger Aubanel'')<ref>https://www.midilibre.fr/2023/01/16/qui-sont-ces-personnalites-qui-sengagent-a-defendre-les-traditions-taurines-et-la-ruralite-10929951.php.</ref> ==Annèxes== ===Bibliografia=== * Marc Bordigoni, ''Le pèlerinage des Gitans, entre foi, tradition et tourisme'', Institut d’ethnologie méditerranéenne et comparative (Idemec), Aix-en-Provence [http://www.cairn.info/revue-ethnologie-francaise-2002-3-page-489.htm en ligne] * Pierre Causse, ''Saintes-Maries-de-la-Mer, les deux Maries'', in ''La roulotte'', n° 149, {{date-|avril 1999}} [https://web.archive.org/web/20101223025712/http://www.cultures-tsiganes.org/st_maries/deux_maries/deux_maries_p1.htm en ligne] * {{Obratge|lenga=fr|autor=Jacky Siméon|ligam autor=Jacky Siméon|títol=Dictionnaire de la course camarguaise|editor=[[Au Diable Vauvert (éditeur)|Au Diable Vauvert]]|luòc=Vauvert|edicion=2013|pagina=86|paginas totalas=142|ISBN=978-2-846-26424-2}} ===Liames extèrnes=== {{Autoritats}} ==Nòtas e referéncias== {{Traduccion/Referéncia|fr|Nacioun gardiano}} {{Referéncias}} <!--{{Portal|Arle|Camarga|tauromaquia}}--> {{Associacions Occitanas}} [[Categoria:Corsa camarguenca]] [[Categoria:Cultura a Arle]] [[Categoria:Bovina]] [[Categoria:Cultura occitana]] [[Categoria:Associacion occitana]] ai1769gndfqp3yarsva0cm6419r4398 0 196692 2503978 2438160 2026-07-04T19:46:40Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503978 wikitext text/x-wiki Una '''[[republica]] [[païsan]]a''', '''republica de païsans''', '''republica agricòla''' o '''republica d'[[agricultor]]s''' (de l'[[alemand]] ''Bauernrepublik'') descriu un tipe de [[societat]], en vigor a l'[[Edat Mejana]] e especialament dins lo [[Sant Empèri Roman Germanic|Sant Empèri]], ont lo poder [[noblesa|nòble]] e eclesiastic èra inabitualament feble, quitament inexistent, permetent las comunautats localas de gaudir d'un naut gra d'[[autonomia]]. Dins aquel contèxt, lo tèrme "republica" implica pas necessàriament l'existéncia de l'aparelh d'un [[Estat]] formal, e mai se aquò existissiá dins d'unas d'aquelas comunautats, mas puslèu simplament l'abséncia de poder feudau/eclesiastic efectiu. En règla generala, las republicas païsanas an durat lo mai longtemps dins de [[contrada]]s reculadas e dificilas d'accès (zònas costièras, [[illa]]s, [[palun]]s, [[torbièra]]s, valadas montanhòlas...), dins las qualas las autoritats exterioras avián de mal a intervenir, e generalament tròp paures per atirar fòrça d'atencion. ==Problèmas de terminologia / Sul mot "republica"== Es essencial de plan comprene la portada del tèrme {{Citacion|[[republica]]}} dins la locucion de {{Citacion|republica paisana}}, tradusent lo tèrme alemand {{Citacion|lenga=de|Bauernrepublik}}. Uèi, una ''republica'' pòt far referéncia a l'encòp a un territòri e a un regim politic. Dins lo contèxt istoric, lo mot "republica" es utilizat pels istorians principalament per soslinhar qu'aqueles territòris èran liures, sens lo poder dirècte d'un rei. S'agís de territòris pauc espandits, que correspondon uèi a l'espandida d'un [[Arrondiment (Alemanha)|arrondiment]] alemand o d'una [[Comuna dels Païses Basses|comuna neerlandesa]]. Pasmens, los procediments decisionals democratics dins las republicas paisanas (relativament pichonas) s'averan, a pròpriament parlar, èsser una forma d'autonomia locala comparabla al principi de la corporacion municipala. Malgrat aquò, aquelas comunautats recercavan o èran obligadas de demorar vassalas d'entitats mai poderosas. Es pas donc pas susprenent qu'a l'epòca ont existissián las republicas paisanas, existissiá egalament de nivèls d'Estat als quals los òmes liures reials èran obligats. Aquò torna d'unes istorians reticents a utilizar lo tèrme de republica paisana. La question se pausa egalament de saber a qual moment de la transformacion de las republicas paisanas en territòris del tip del que prevaliá a l'Edat Mejana (per exemple dins lo cas de la creacion del [[comtat]] de [[Comtat de Frisa orientala|Frisa orientala]]) las condicions son vengudas incompatiblas amb l'ideal de la "republica". De mai, es dificil de saber se las zònas que los dirigents territorials avián mesas a la disposicion dels immigrants per la colonizacion son vengudas de las republicas paisanas en acordant de dreches a l'autonomia o en luchant per aqueles dreches, o se, dins aqueles cases, la [[sobeiranetat]] formala contunha de sobeirans recrutaires sus "lor" territòri es determinant. Aquel problèma jòga un ròtle central dins los paisatges de [[Stedinga]]<!--FR Stedinge; DE Stedingen--> e [[Bregenzerwald]]. ==Exemples== ===[[Frisa]] e Bas [[Elba]]=== [[Fichièr:Ostfriesland um 1300.png|vinheta|280px|Mapa de [[Frisa orientala]] e de sas particions a la debuta del {{s|XIV}}.]] Los ''Bauernrepubliken'' se son particularament desvolopadas en [[Frisa (region istorica)|Frisa]], expression dirècta de l'ideal de [[libertat frisona]]. Se cita tot particularament lo cas de la [[peninsula de Butjadingen]]<ref>{{de}} [https://web.archive.org/web/20220929111134/http://www.gemeinde-butjadingen.de/rathaus/geschichte ''Geschichtliche Entwicklung Butjadingens im Überblick''] Istòria de la comuna de Butjadingen</ref>, de la region de [[Stadland]], del [[país de Stedinga]] <!--{{incisa|-->(uèi [[arrondiment de Wesermarsch]])<!--}}--> e del [[país de Wursten]] <!--{{incisa|-->(uèi [[arrondiment de Cuxhaven]])<!--}}--> totes los quatre en [[Bassa Saxònia]] actuala, aital coma la [[Dithmarschen]], uèi [[arrondiment de Dithmarschen]] en [[Schleswig-Holstein]]. Totas aquelas zònas costièras èran regularament subjèctas a las inondacions de grandas envergaduras <!--{{incisa|-->(per exemple lo [[inondacion de Totsants en 1532]])<!--}}-->, çò que possava lors abitants a s'amassar per bastir amassa de restancas e garantir lor entreten, accions garantissent la subrevida de lors comunautats. Del meteis biais, la conquista de tèrras arablas se fasiá al prètz d'entrepresas de colonizacion mobilizant las fòrças de la comunautat. ====[[Rustringa]]====<!--[[de:Rüstringen]]--> [[Fichièr:Hartwarder Landwehr Gedenkstätte.JPG|vinheta|280px|Memorial representant {{Citacion|lenga=de|l'Hartwarder Landwehr}} a Hartward ([[Rodenkirchen (Stadland)|Rodenkirchen]]), ont Rustringa pèrd en 1514 son independéncia.]] L'arquetip de la {{Citacion|lenga=de|Bauernrepublik}} se tròba en Rustringa, e perdurèt dins aquela contrada reculada {{Citacion|per-delai [[Jade (aiga)|Jade]]}}, al nòrd de las torbièras situadas cap a l'estuari de [[Weser]], pendent mantes sègles. Aicí, son los {{Citacion|lenga=fy|[[Redjeve]]n}}, magistrats elegits pels paisans, que detenon lo poder de far lo drech e de tornar<!--fr ''rendre''--> la justícia<ref>{{de}} [https://web.archive.org/web/20120315191346/http://www.urlaubwesermarsch.de/geschichte-der-wesermarsch.html ''Die Geschichte der Wesermarsch'']. Sit de l'ofici de torisme de Wesermarsch.</ref>. La basa de l'exercici del poder dels redjeven de Rustringe se tròba dins l'''{{Ligam|lenga=de|trad=Asegabuch|tèxte=Asegabuch}}''. L'ofici dels redjeven mòstra lo fòrt desvolopament e l'independéncia del poder municipal al [[sègle XIII]]. Lo tractat de [[1220]] intervengut entre la vila de [[Brèma (ciutat)|Brèma]] e Rustringa menciona pel primièr còp un organ collegial fasent ofici d'institucion governanta. S'agís del {{Citacion|lenga=la|sedecim coniurati de terra}}, de saber las {{Citacion|setze jurats del país}}. Aqueles {{Citacion|lenga=la|coniurati}} o {{Citacion|lenga=la|consules}} de las fonts latinas semblan correspondre als {{Citacion|lenga=fy|redjeven}} dels tèxtes frisons, jogant lo ròtle de conselhièrs. Lo conselh es elegit cada annada, e constituís l'una de las compausantas de l'estructura constitucionala cooperativa mesa en plaça per aquela comunautat. Jòga lo ròtle d'instància deliberativa<ref>{{de}} Volker Gabriel. [http://ediss.sub.uni-hamburg.de/volltexte/2004/2115/pdf/Dissertation.pdf ''Rechts- und Gerichtswesen im Lande Wursten vom Ausgang des Mittelalters bis ins 17. Jahrhundert'']. 2004, p. 56. {{PDF}}.</ref>. L'independéncia de Rustringa pren fin en [[1514]], pendent la [[batalha de Hartward]]. ====[[Frisa orientala]] e [[Frisa occidentala]]==== Los organs politics de las liuras republicas paisanas èran plaçadas jos la dominacion d'una part dels grands proprietaris terrenals<ref>Veire per exemple : {{de}} [https://web.archive.org/web/20130316072413/http://www.etzel-ostfriesland.de/geschichte.htm ''Ine Widdeken''].</ref>, d'autra part jos l'influéncia dels senhors dels territòris vesins<ref>{{de}} Heimatkundlicher Arbeitskreis e. V. Weenermoor - Möhlenwarf - St. Georgiwold - Beschotenweg. [https://web.archive.org/web/20120911022239/http://www.heimatkundlicher-arbeitskreis.de/Verschiedenes/Dollartfluten/Dollartfluten.htm ''1509 - 2009: 500 Jahre Cosmas- und Damianflut. Die Entstehung des Dollarts''.]</ref>. De fach, las relacions entre las diferentas Bauernrepubliken èran sovent emprentadas d'ostilitat, Frisa se trobant trocejada en una miriada de pichonas entitats. Maridatges e successions son l'escasença de temptativas de concentracion dels poders. Atal, las diferentas Bauernrepubliken de [[Frisa orientala]] (e dins d'unes cases en [[Frisa occidentala]]) son progressivament tombadas jos l'autoritat de l'[[ostal de Cirksena]] al [[sègle XV]]. Jos [[Ulrich I de Frisa orientala|Ulrich I von Cirksena]], Frisa orientala ven en 1464 un [[Comtats del Sant Empèri|comtat d'Empèri]]. D'aquel temps, Frisa occidentala tomba jos la copa del [[Cercle de Borgonha]]. En [[1648]], las doas entitats se restacan a las [[Províncias Unidas]] independentas del [[Sant Empèri germanic]] en seguida del [[tractat de Münster (genièr de 1648)|tractat de Münster]]. ====[[Brèma]] e [[Oldenborg]]==== Los paisans del [[país de Hadeln]] aguèron mai d'astre. Passant al [[sègle XIII]] jol contròtle del [[ducat de Saxònia-Lauenborg]], aquel Estat del Sant Empèri s'avera puslèu feble. Aquò garantís als paisans l'exercici de lor regim en granda autonomia, e çò cap a la fin del sègle XIX<ref>{{de}}. Land Niedersachsen. [http://www.niedersachsen.de/portal/live.php?navigation_id=6981&_psmand=1000 ''Die Friesen''].</ref>{{,}}<ref>{{de}} [http://www.nwzonline.de/Region/Kreis/Wesermarsch/Nordenham/Artikel/1228805/1228805.html ''Landsknechte fallen vor 500 Jahren ein. Freie Friesen an der Niederweser – Vortrag von Professor Dr. Bernd Ulrich Hucker'']. ''[[Nordwestzeitung]]''. 16 de febrièr de 2007.</ref>. ===[[Escandinàvia]]=== Lo tèrme "republica paisana" es de còps aplicat a d'unas comunautats d'[[Escandinàvia]] a l'[[Epòca Vikinga]] e a la [[Plena Edat Mejana]], sustot en [[Suècia]], ont lo poder reial sembla èsser estat inicialament pro feble, e dins las regions de la Suècia modèrna qu'èran pas encara jol regne del rei suedés, aital coma en [[Islàndia]], ont lo [[Estat liure d'Islàndia]] servís d'exemple de republica paisana inabitualament vasta e sofisticada, bastida sus las meteissas tradicions democraticas. D'unes istorians descrivon egalament lo mòde de governament de [[Gotland]] coma una Bauernrepublik abans l'arribada dels daneses en [[1361]].<ref>{{de}} Jörn Staecker. ''Die normierte Bestattung – Gotlands Kirchfriedhöfe im Spiegel mittelalterlicher Normen und Gesetze''. ''In'' Doris Ruhe, Karl-Heinz Spieß. ''Prozesse der Normbildung und Normveränderung im mittelalterlichen Europa''. Steiner, Stuttgart. 2000. p. 149.</ref> Las amassadas apeladas [[Thing]] èran al còr de las ancianas tradicions democraticas escandinavas. ===[[Alps|Espaci alpenc]]=== S'a trobat de similituds entre las Bauernrepubliken e los sistèmas de governament mes en plaça en [[Soïssa]], en particular suls territòris dels actuals cantons de [[Canton de Glarona|Glarona]], d'[[Canton d'Uri|Uri]], de [[Canton de Schwyz|Schwyz]] e d'[[Canton de Unterwald|Unterwald]] ont lo [[Landsgemeinde]] èra elegit per l'ensemble dels abitants. Lo conselh, compausat de seissanta [[òme]]s, constituís l'organ executiu del canton. Aquelas comunautats independentas de paisans alpins se son amassadas en [[confederacion]] amb de vilas, las qualas dispausavan pas de [[constitucion]] democratica. Aqueles ensembles son arribats a resistir a las pretensions dels comtes e ducs a l'entorn, e çò fins a la fin del [[sègle XVIII]].<ref>{{de}} Kurt Breysig. ''Die Geschichte der Menschheit''. De Gruyter, Berlin / New York. Deuxième édition, 2001. p. 202</ref> La region de [[Bregenzerwald]] a conegut a la fin de l'Edat Mejana e a la debuta de l'epòca modèrna una Bauernrepublik, s'estant donat son pròpri conselh, sa pròpria constitucion (lo "Landsbrauch") e sa pròpria juridiccion.<ref>{{de}} Bregenzerwald Tourismus. [https://web.archive.org/web/20090619095418/http://www.bregenzerwald.at/xxl/de/849740/_season/at1/_articleId/850487/index.html ''Bregenzerwald''].</ref> D'unas fonts de lenga [[alemand]]a parlan egalament de ''Bauernrepublik'' per descriure lo cas de la [[republica dels Escartons]] de [[Briançon]], amassa de territòris montanhòls avent gaudit de disposicions fiscalas e socialas particularas del [[sègle XIV|XIV]] al [[sègle XVIII]].<ref>{{Ligam web|lenga=de|url=http://www.freitag.de/autoren/der-freitag/zwischen-milchstrasse-und-mondlandschaft|títol=Zwischen Milchstraße und Mondlandschaft|autor=Gerhard Fitzthum|data={{data|17|febrièr|2006}}|sit=www.freitag.de|consultat lo=6 març 2013}}</ref>. ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group=N/> ===Referéncias=== {{Referéncias|colomnas=2}} <small>{{Traduccion/Referéncia|de|Bauernrepublik}} {{Traduccion/Referéncia|fr|Bauernrepublik}} {{Traduccion/Referéncia|en|Peasant republic}} {{Traduccion/Referéncia|es|República campesina}}</small> ==Veire tanben== * [[Libertat frisona]] * [[Dithmarschen]] * [[Estat liure d'Islàndia]] * [[Comuna medievala]] * [[Anciana Confederacion Soïssa]] {{Multibendèl|Portal politica|Portal Edat Mejana|Portal Païses Basses|Portal Islàndia|Portal Suècia|Portal Alps<!--Daufinat, Soïssa, Àustria-->}} [[Categoria:Tipe de governament]] [[Categoria:Drech medieval]] [[Categoria:Frisa]] [[Categoria:Istòria d'Islàndia]] [[Categoria:Comtat de Gotland]] [[Categoria:Istòria de Soïssa]] [[Categoria:Istòria d'Àustria]] 9ge0389tgv4vdw33mgz10fgmudaik9n 0 200937 2503945 2497694 2026-07-04T13:11:24Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2503945 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Losera (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Losera (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista}} '''Leon Teissier''' nascut en 1883 a [[Vialars]] ([[Losera (departament)|Losera]]) e defuntat en 1981 a [[Chanac]] (Losera) foguèt un escrivan, poèta e occitanista, de parlar [[Cevenòl (sosdialècte)|cevenòl]], qu'escriviá en provençal ([[grafia mistralenca]] e [[grafia classica]]) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lancèt una publicacion ''[[Lou Boulet Rouge]]'' <ref>https://www.occitanica.eu/items/show/12968</ref><ref>[[Montpelhierenc (sosdialècte)]]</ref><ref>https://www.occitanica.eu/items/browse?search=&advanced%5B0%5D%5Belement_id%5D=39&advanced%5B0%5D%5Btype%5D=is+exactly&advanced%5B0%5D%5Bterms%5D=Teissier,%20L%C3%A9on%20(1883-1981)</ref>(1916) e revirèt ''[[Vita Nuova|Vita Nova]]'' de [[Dante Alighieri]] en plena batalha de Verdun ont son actitud li valguèt la crotz de guèrra. Foguèt elegit majoral del [[Felibritge]] en 1930. Fondèt la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' amb [[Pèire Azemà]] en 1933. Consacrèt la mai granda partida de sos escriches a [[Frederic Mistral]], que ne foguèt un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana.<ref>Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011. https://biblio.cieldoc.com/libre/integral/libr0929.pdf</ref> ==Biografia== Son paire Odilon trabalhava dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissèt amb lo grade de capitani. Acabèt Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridèt amb sa cosina originària de [[Vialars]]. Leon Teissier nasquèt a [[Vialars]] (Losera), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrèt al [[Collegi de Montpelhièr]], en 1894. Seguiguèt d’estudis de drech a [[Montpelhièr]]. De confession catolica, prenguèt per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderiguèt a la [[confrariá caritativa de Montpelhièr]] a l’epòca de sos estudis e ne demorèt membre tota la vida. Se maridèt amb Jeanne Trintignac a [[Nimes|Nimes,]] lo 15 de setembre de 1910. Foguèt soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocupèt un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’alunhèt del [[Miègjorn (culminacion)|Miègjorn]]. L’administracion l’envièt primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a [[Montpelhièr]], demorèt assidú a las manifestacions del [[Felibritge]] e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida.<ref>https://web.archive.org/web/20260419014450/https://mediatheques-test.montpellier3m.fr/BIBNUMERIQUE/doc/CAMO/539961/lozeriens-connus-ou-a-connaitre-dictionnaire-de-biographies</ref> [[Fichièr:Placa commemorativa.jpg|vinheta|Placa commemorativa sus l'ostal de Leon Teissier a Chanac]] Moriguèt lo 5 de setembre de 1981 a [[Chanac]] (Losera)<ref>Dictionnaire de biographies, Lozériens connus ou à connaire, Privat Buffière, Patrick Cabanel, Félix Remize, 616 - 618</ref>. ==Activitats felibrencas== Lo 1èr de mars de 1905 - [[Frederic Mistral]] escriguèt a Leon Tessier : : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo : A per lumenoun lis iue d’uno estello ».<ref>TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6</ref> Lo 27 de setembre de 1906, encontrèt, dins l’ostal de Frederic Mistral a [[Malhana]], lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estela d’[[Espaliu]], (Santo-Estello en [[grafia felibrenca]]), a la Pentacosta 1983, [[Marcèu Daumas]] declarèt, dins son elògi de Leon Teissier : « Èra pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme ([[Frederic Mistral|Frédéric Mistral]]) ; aguèt per el de paraulas duras ; mas demorèt totjorn embalausit pel poèta ».<ref>Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011</ref>   Entretenguèt una fòrta amistat amb [[Juli Ronjat]] pendent d’annadas.<ref>1)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. https://journals.openedition.org/rlr/333 </ref> En 1930, foguèt elegit majoral del Felibritge, Cigalo de [[Carcassona|Carcassouno]] o de l’Amourié. Succediguèt a l’audenc [[Pau Albarèl|Paul Albarel]]<ref>Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011</ref>. Leon Teissier admirava prigondament lo capolièr [[Pèire Devoluy]] (1862 – 1929).<ref>''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7</ref><ref>TEISSIER, Leoun, « Pèire Devoluy pouèto », ''Calendau'', no 98, abriéu-jun 1943 https://vidas.occitanica.eu/items/show/2106?lang=fr</ref><ref>Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932</ref> En 1933 fondèt amb [[Pèire Azemà|Pierre Azéma]] la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' que serà publicada fins a 1945<ref>''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. https://doi.org/10.4000/156pv</ref>. ==Bibliografia== ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 [[Fichièr:L'or di Ceveno.jpg|vinheta|Pouèmo miejournau ]] ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : :CANT PROUMIÉ :LI SANTO :La santo Crous oumbrejo la patrìo ; :en un moumen, li valoun e li coumbo :soun enlusi de printèms, de jouinesso :e de bèuta. Dins lou fougous cantico :de la naturo adourant soun Creaire, :moun cor es plen de milo souvenènço ; :car lou bonur, o Santo prouvençalo, :bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, :l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, :à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire :lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954<ref>https://www.cieldoc.com/category/auteur-de-letude/leon-teissier/</ref> ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956<ref>https://www.bibliothequegastonfebus.org/index.php/bibliotheque/13-litterature/1415-la-vivante-esterelle</ref> ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959<ref>https://www.bibliothequegastonfebus.org/index.php/bibliotheque/13-litterature/1413-calendau-introduction-au-poeme-de-mistral</ref> ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963<ref>https://www.bibliothequegastonfebus.org/index.php/bibliotheque/13-litterature/1412-le-pape-des-cevennes</ref> Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966<ref>https://www.bibliothequegastonfebus.org/index.php/bibliotheque/13-litterature/1417-li-majourau-catalan-breu-d-istori-felibrenco</ref> ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969<ref>https://www.bibliothequegastonfebus.org/index.php/bibliotheque/13-litterature/1416-lecture-de-nerto</ref> ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971<ref>https://www.cieldoc.com/category/auteur-de-letude/leon-teissier/</ref> '''Cançons :''' " Cantico di vièi davans Babilouno", paraulas escrichas per Leon Teissier, ''Armana provençau, 1941''<ref>http://www.zictrad.free.fr/Provence/Analyses/Mistral/TEISSIER.htm</ref> " Cantico nouvèu a Sant Gènt ", paraulas escrichas per Leon Teissier, ''Armana provençau,'' 1965<ref>http://www.zictrad.free.fr/Provence/Analyses/Mistral/TEISSIER.htm</ref> ==Referéncias==                                                                                                                           4m6wbsgajxjynljbcdhw428enmaxne7 0 201324 2503969 2026-07-04T16:42:55Z Mistico Dois 45295 Creacion de la pagina amb « '''Ben Nicholson''' ([[10 d'abril]] de [[1894]] - [[6 de febrièr]] de [[1982]]) foguèt un pintor britanic. Venguèt famós per sas pinturas abstrachas, de còps en bas relèu, de païsatges e de naturas mòrtas. Un nom de proa dins l'art britanic del sègle XX, sa segonda femna èra l'escultora [[Barbara Hepworth]]. {{ORDENA:Nicholson, Ben}} [[Categoria:Pintre britanic]] [[Categoria:Naissença en 1894]] [[Categoria:Decès en 1982]] » 2503969 wikitext text/x-wiki '''Ben Nicholson''' ([[10 d'abril]] de [[1894]] - [[6 de febrièr]] de [[1982]]) foguèt un pintor britanic. Venguèt famós per sas pinturas abstrachas, de còps en bas relèu, de païsatges e de naturas mòrtas. Un nom de proa dins l'art britanic del sègle XX, sa segonda femna èra l'escultora [[Barbara Hepworth]]. {{ORDENA:Nicholson, Ben}} [[Categoria:Pintre britanic]] [[Categoria:Naissença en 1894]] [[Categoria:Decès en 1982]] 6wal6pfzt3vturijx5286x223tobpku 2503970 2503969 2026-07-04T16:44:28Z Mistico Dois 45295 2503970 wikitext text/x-wiki '''Ben Nicholson''' ([[10 d'abril]] de [[1894]], [[Denham]] - [[6 de febrièr]] de [[1982]], [[Londres]]) foguèt un pintor britanic. Venguèt famós per sas pinturas abstrachas, de còps en bas relèu, de païsatges e de naturas mòrtas. Un nom de proa dins l'art britanic del sègle XX, sa segonda femna èra l'escultora [[Barbara Hepworth]]. {{ORDENA:Nicholson, Ben}} [[Categoria:Pintre britanic]] [[Categoria:Naissença en 1894]] [[Categoria:Decès en 1982]] a5v6t21n56amarnx4i9llquq3pdsnb7 2503971 2503970 2026-07-04T16:45:03Z Mistico Dois 45295 2503971 wikitext text/x-wiki {{Infobox Persona}} '''Ben Nicholson''' ([[10 d'abril]] de [[1894]], [[Denham]] - [[6 de febrièr]] de [[1982]], [[Londres]]) foguèt un pintor britanic. Venguèt famós per sas pinturas abstrachas, de còps en bas relèu, de païsatges e de naturas mòrtas. Un nom de proa dins l'art britanic del sègle XX, sa segonda femna èra l'escultora [[Barbara Hepworth]]. {{ORDENA:Nicholson, Ben}} [[Categoria:Pintre britanic]] [[Categoria:Naissença en 1894]] [[Categoria:Decès en 1982]] 9j1qu825ypl9zzznftpzokw9es2lnep 2503973 2503971 2026-07-04T16:47:32Z Mistico Dois 45295 2503973 wikitext text/x-wiki {{Infobox Persona}} '''Ben Nicholson''' ([[10 d'abril]] de [[1894]], [[Denham]] - [[6 de febrièr]] de [[1982]], [[Londres]]) foguèt un pintre britanic. Venguèt famós per sas pinturas abstrachas, de còps en bas relèu, de païsatges e de naturas mòrtas. Un nom de proa dins l'art britanic del sègle XX, sa segonda femna èra l'escultora [[Barbara Hepworth]]. {{ORDENA:Nicholson, Ben}} [[Categoria:Pintre britanic]] [[Categoria:Naissença en 1894]] [[Categoria:Decès en 1982]] ilaruo5trqz06xj3kybbhzyr68vj0zr